రచయిత:మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>రచయిత:మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>11979</id>
    <revision>
      <id>595429</id>
      <parentid>119904</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="fyjwujulrxe1g417uri33kkeo8vjwfg" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మిక్కిలినేని
 |అసలుపేరు = రాధాకృష్ణ మూర్తి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1916
 |గిట్టిన_యేడు = 2011
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు]]
* [[నటరత్నాలు]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>fyjwujulrxe1g417uri33kkeo8vjwfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:పాల్కురికి సోమనాథుడు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>22253</id>
    <revision>
      <id>596116</id>
      <parentid>425264</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T05:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1846" sha1="i0qysn53gtlo09lopifum8n15l9eq1a" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పాల్కురికి
 |అసలుపేరు = సోమనాథుడు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప
 |పుట్టిన_యేడు = 12వ శతాబ్దం
 |గిట్టిన_యేడు = 13వ శతాబ్దం
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పాల్కురికి సోమనాథుడు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[అనుభవసారము]]
* [[చతుర్వేదసారము]]
* [[చెన్నబసవరగడ]]
* [[భక్తిరసశతకసంపుటము/మొదటిసంపుటము/చెన్నమల్లుసీసములు |చెన్నమల్లుసీసములు]]
* [[పండితారాధ్యచరితము]] (ముద్రణ: 1914) {{small scan link|పండితారాధ్యచరితము (పాల్కురికి సోమనాథుడు).pdf}}
* [[ప్రభులింగలీల]] (1920)
* [[ద్విపద బసవపురాణము]] (ముద్రణ: 1968) {{small scan link|Dvipada-basavapuraanamu.pdf}}
* [[బసవపంచరత్నస్తోత్రం]]
* [[బసవపురాణము]] (ముద్రణ: 2013) {{small scan link|బసవపురాణము (పాల్కురికి సోమనాథుఁడు).pdf}}
* [[బసవపురాణము/అనుబంధము 2|బసవోదాహరణము]] (ముద్రణ: 2013) {{small scan link|బసవపురాణము (పాల్కురికి సోమనాథుఁడు).pdf}}
* [[వృషాధిప శతకము]]*</text>
      <sha1>i0qysn53gtlo09lopifum8n15l9eq1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:పురిపండా అప్పలస్వామి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>30999</id>
    <revision>
      <id>595420</id>
      <parentid>248440</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="opooxyegj8sd6tofphkgvnxk11bua02" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పురిపండా
 |అసలుపేరు = అప్పలస్వామి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప
 |పుట్టిన_యేడు = 1904
 |గిట్టిన_యేడు = 1982
 |వివరణ = బహుభాషావేత్త, జాతీయవాది, రచయిత, పాత్రికేయులు. 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పురిపండా అప్పలస్వామి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* హంగేరీ విప్లవం (అనువాదం) (1957) {{small scan link|Hungary Viplavamu.pdf}}

{{authority control}}</text>
      <sha1>opooxyegj8sd6tofphkgvnxk11bua02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశకవి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>64796</id>
    <revision>
      <id>595425</id>
      <parentid>204265</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత జీవిత విశేషాలు */</comment>
      <origin>595425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1078" sha1="3dg1rqg11sh5m70p5jaismtc9i3ggkh" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మంత్రిప్రెగడ
 |అసలుపేరు = సూర్యప్రకాశకవి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1808
 |గిట్టిన_యేడు = 1873
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశకవి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* సీతారామ చరిత్రము (ఆరాశ్వాసముల కావ్యము- 1851-52) 
* కృష్ణార్జున చరిత్రము (ద్వ్యర్థి కావ్యము - 1863) 
* భీమలింగ శతకము (1869.)

==రచయిత జీవిత విశేషాలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశకవి]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>3dg1rqg11sh5m70p5jaismtc9i3ggkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:హర్షుడు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>65855</id>
    <revision>
      <id>595973</id>
      <parentid>211788</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="606" sha1="7s59d2zh6qatsi31jchpw1e0hme17ks" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = 
 |అసలుపేరు = హర్షుడు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 |పుట్టిన_యేడు = 590
 |గిట్టిన_యేడు = 647
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = హర్షవర్థనుడు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[నాగానందం]]
* [[ప్రియదర్శిక]]
* [[రత్నావళి]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>7s59d2zh6qatsi31jchpw1e0hme17ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:పోలూరి హనుమజ్జానకీరామశర్మ</title>
    <ns>102</ns>
    <id>73817</id>
    <revision>
      <id>595976</id>
      <parentid>443540</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="cwfvw1767n9pha32ttaqmt8lvx2yafh" xml:space="preserve">{{రచయిత
 | అసలుపేరు     =  హనుమజ్జానకీరామశర్మ
 | ఇంటిపేరు     = పోలూరి
 | పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 | పుట్టిన_యేడు     = 
 | గిట్టిన_యేడు     = 
 | వివరణ  = 
 | బొమ్మ          = 
 | వికీపీడియా_లంకె    =  పోలూరి హనుమత్ జానకీ రామ శర్మ
}}

==రచనలు==

*[[గణపతిముని చరిత్ర సంగ్రహం]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>cwfvw1767n9pha32ttaqmt8lvx2yafh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595977</id>
      <parentid>595976</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="7d7clwjm5iypac16od8erd07vvuyg8d" xml:space="preserve">{{రచయిత
 | అసలుపేరు     =  హనుమజ్జానకీరామశర్మ
 | ఇంటిపేరు     = పోలూరి
 | పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 | పుట్టిన_యేడు     = 1924
 | గిట్టిన_యేడు     = 2005 
 | వివరణ  = 
 | బొమ్మ          = 
 | వికీపీడియా_లంకె    =  పోలూరి హనుమత్ జానకీ రామ శర్మ
}}

==రచనలు==

*[[గణపతిముని చరిత్ర సంగ్రహం]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>7d7clwjm5iypac16od8erd07vvuyg8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>85249</id>
    <revision>
      <id>595995</id>
      <parentid>519645</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3128" sha1="kbcs31w6je1i5hh0xjiuluvwbcqxm57" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మల్లాది
 |అసలుపేరు = సూర్యనారాయణ శాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1880
 |గిట్టిన_యేడు = ?
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆరణ్యకములు]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు]]

గ్రంథములు: 
* 1. సంస్కృతవాజ్మయచరిత్ర (2 భాగములు. 
ఆంధ్రవిశ్వకలా పరిషత్ప్రచురణములు. 
**1. వైదిక భాగము. 2. లౌకిక భాగము) 
**2. ఆంధ్రభాషానుశాసనము (2 భాగములు. చరిత్రాత్మకవ్యాకరణము) 
**3. ఆంధ్రదశరూపకము (తెనుగుసేత) 
**4. భాసనాటక కథలు (వచనము. 2 భాగములు) 
**5. ప్రేమతత్త్వము (స్వతంత్ర పద్యకావ్యము) 
**6. ఉత్తరరామచరిత్ర (ఆంధ్రీకృతి) 
**7. భీష్మప్రతిజ్ఞ (స్వతంత్రనాటకము) 
**8. ఆంధ్రభవిష్యపర్వము (పద్యప్రబంధము) 
**9. భవభూతినాటకవచనము. 
**10. విదురనితి. 
**11. స్త్రీధర్మబోధిని. 
**12. సత్యకీర్తినాటిక. 
**13. కవివిడంబనము. 
**14. మహాభారత విమర్శనము.

సంస్కృతరచనములు: 
*1. బ్రహ్మసూత్రార్థదీపిక. 
*2. రజోనన్తర వివాహము. 
*3. సంస్కృతభాషా (ఇవి షష్టిపూర్తి సంపుటములో ముద్రితములు) అనేక పత్రికలలో వ్యాస రచనలు.

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]] (1940) [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]]


[[వర్గం:రచయితలు-మ]]
[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>kbcs31w6je1i5hh0xjiuluvwbcqxm57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595996</id>
      <parentid>595995</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>595996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3150" sha1="nl9f9j45j3vxh19izp3fc6pj2bdw3zq" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మల్లాది
 |అసలుపేరు = సూర్యనారాయణ శాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1880
 |గిట్టిన_యేడు = ?
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆరణ్యకములు]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు]]

గ్రంథములు: 
* 1. సంస్కృతవాజ్మయచరిత్ర (2 భాగములు. 
ఆంధ్రవిశ్వకలా పరిషత్ప్రచురణములు. 
**1. వైదిక భాగము. 2. లౌకిక భాగము) 
**2. ఆంధ్రభాషానుశాసనము (2 భాగములు. చరిత్రాత్మకవ్యాకరణము) 
**3. ఆంధ్రదశరూపకము (తెనుగుసేత) 
**4. భాసనాటక కథలు (వచనము. 2 భాగములు) 
**5. ప్రేమతత్త్వము (స్వతంత్ర పద్యకావ్యము) 
**6. ఉత్తరరామచరిత్ర (ఆంధ్రీకృతి) 
**7. భీష్మప్రతిజ్ఞ (స్వతంత్రనాటకము) 
**8. ఆంధ్రభవిష్యపర్వము (పద్యప్రబంధము) 
**9. భవభూతినాటకవచనము. 
**10. విదురనితి. 
**11. స్త్రీధర్మబోధిని. 
**12. సత్యకీర్తినాటిక. 
**13. కవివిడంబనము. 
**14. మహాభారత విమర్శనము.

సంస్కృతరచనములు: 
*1. బ్రహ్మసూత్రార్థదీపిక. 
*2. రజోనన్తర వివాహము. 
*3. సంస్కృతభాషా (ఇవి షష్టిపూర్తి సంపుటములో ముద్రితములు) అనేక పత్రికలలో వ్యాస రచనలు.

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]] (1940) [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]]

{{authority control}}

[[వర్గం:రచయితలు-మ]]
[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>nl9f9j45j3vxh19izp3fc6pj2bdw3zq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596194</id>
      <parentid>595996</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>596194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3295" sha1="swwpkz3p9ovbr66albuxmxh3ttozxo9" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మల్లాది
 |అసలుపేరు = సూర్యనారాయణ శాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1880
 |గిట్టిన_యేడు = ?
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆరణ్యకములు]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపవేదములు]]

గ్రంథములు: 
* 1. సంస్కృతవాజ్మయచరిత్ర (2 భాగములు. 
ఆంధ్రవిశ్వకలా పరిషత్ప్రచురణములు. 
**1. వైదిక భాగము. 2. లౌకిక భాగము) 
**2. ఆంధ్రభాషానుశాసనము (2 భాగములు. చరిత్రాత్మకవ్యాకరణము) 
**3. ఆంధ్రదశరూపకము (తెనుగుసేత) 
**4. భాసనాటక కథలు (వచనము. 2 భాగములు) 
**5. ప్రేమతత్త్వము (స్వతంత్ర పద్యకావ్యము) 
**6. ఉత్తరరామచరిత్ర (ఆంధ్రీకృతి) 
**7. భీష్మప్రతిజ్ఞ (స్వతంత్రనాటకము) 
**8. ఆంధ్రభవిష్యపర్వము (పద్యప్రబంధము) 
**9. భవభూతినాటకవచనము. 
**10. విదురనితి. 
**11. స్త్రీధర్మబోధిని. 
**12. సత్యకీర్తినాటిక. 
**13. కవివిడంబనము. 
**14. మహాభారత విమర్శనము.

సంస్కృతరచనములు: 
*1. బ్రహ్మసూత్రార్థదీపిక. 
*2. రజోనన్తర వివాహము. 
*3. సంస్కృతభాషా (ఇవి షష్టిపూర్తి సంపుటములో ముద్రితములు) అనేక పత్రికలలో వ్యాస రచనలు.

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]] (1940) [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి]]

{{authority control}}

[[వర్గం:రచయితలు-మ]]
[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>swwpkz3p9ovbr66albuxmxh3ttozxo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:గౌరన</title>
    <ns>102</ns>
    <id>90032</id>
    <revision>
      <id>596153</id>
      <parentid>450638</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="odvuy1tr4x47yz57yeznb856565bmrc" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = 
 |అసలుపేరు = గౌరన
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = గౌరన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానము]]
* [[నవనాథచరిత్ర]] (ముద్రణ: 1937) {{small scan link|Navanadhacharitra.pdf}}
* లక్షణదీపిక

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/గౌరన మంత్రి]]</text>
      <sha1>odvuy1tr4x47yz57yeznb856565bmrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:హరిభట్టు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>101987</id>
    <revision>
      <id>595451</id>
      <parentid>563041</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1323" sha1="009k8zcfv1c4ks2p4lte7lgkaet7f0s" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = 
 |అసలుపేరు = హరిభట్టు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 |పుట్టిన_యేడు = క్రీ.శ. 1450 (?)
 |గిట్టిన_యేడు = క్రీ.శ. 1520 (?)
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = హరిభట్టు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* రతిరహస్యము
* భాగవతము - షష్ఠస్కంధము
* [[భాగవతము - ఏకాదశస్కంధము]] {{small scan link|భాగవతము - ఏకాదశస్కంధము (హరిభట్టు).pdf}}
* భాగవతము - ద్వాదశస్కంధము
* [[నారసింహపురాణము]] - ఉత్తరభాగము {{small scan link|నారసింహపురాణము - ఉత్తరభాగము (హరిభట్టు).pdf}}
* [[మత్స్యపురాణము]] {{small scan link|మత్స్యపురాణము.pdf}}
* [[వరాహపురాణము]] {{small scan link|వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf}}

{{authority control}}</text>
      <sha1>009k8zcfv1c4ks2p4lte7lgkaet7f0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:హోసూరు సుబ్బారావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>137867</id>
    <revision>
      <id>595978</id>
      <parentid>414878</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="c8ysendvvxvqpueb94cme9zm2bwknec" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = హోసూరు
 |అసలుపేరు = సుబ్బారావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = హోసూరు సుబ్బారావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[నేతపరిశ్రమ]] (1912)

{{authority control}}</text>
      <sha1>c8ysendvvxvqpueb94cme9zm2bwknec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>145312</id>
    <revision>
      <id>595282</id>
      <parentid>427601</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595282</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="b16py58qskvoinbeg7xs7j9j9gp8w2y" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ఉపదేశరత్నములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=1
|రచయిత=[[రచయిత:మలయాళ స్వామి|మలయాళ స్వామి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=సాధు సురారెడ్డి
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=శ్రీ వ్యాస ఆశ్రమం
|చిరునామా=ఏర్పేడు
|సంవత్సరం=1948
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
2=-
5=3
54=-
55=&quot;ప్రకటన&quot;
 /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>b16py58qskvoinbeg7xs7j9j9gp8w2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595450</id>
      <parentid>595282</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595450</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="359" sha1="7lcqp51wlpi41l32t3g6fff7fgusw23" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ఉపదేశరత్నములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=1
|రచయిత=[[రచయిత:మలయాళ స్వామి|మలయాళ స్వామి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=సాధు సురారెడ్డి
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=శ్రీ వ్యాస ఆశ్రమం
|చిరునామా=ఏర్పేడు
|సంవత్సరం=1948
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
2=-
5=3
54=-
55=&quot;ప్రకటన&quot;
 /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>7lcqp51wlpi41l32t3g6fff7fgusw23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596128</id>
      <parentid>595450</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596128</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="msegzv1w5n56mxjqmegfgv6erhj4201" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ఉపదేశరత్నములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:మలయాళ స్వామి|మలయాళ స్వామి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=సాధు సురారెడ్డి
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=శ్రీ వ్యాస ఆశ్రమం
|చిరునామా=ఏర్పేడు
|సంవత్సరం=1948
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
2=-
5=3
54=-
55=&quot;ప్రకటన&quot;
 /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>msegzv1w5n56mxjqmegfgv6erhj4201</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596144</id>
      <parentid>596128</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596144</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="422" sha1="mxhz57styvim6mgl69q6ai2ym5m09hn" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ఉపదేశరత్నములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:మలయాళ స్వామి|మలయాళ స్వామి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:సాధు సురారెడ్డి|సాధు సురారెడ్డి]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=శ్రీ వ్యాస ఆశ్రమం
|చిరునామా=ఏర్పేడు
|సంవత్సరం=1948
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist
1=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
2=-
5=3
54=-
55=&quot;ప్రకటన&quot;
 /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>mxhz57styvim6mgl69q6ai2ym5m09hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145317</id>
    <revision>
      <id>596133</id>
      <parentid>427546</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>596133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="q3xh6xe7xq3bhlp5alsir8ocjx2r9ws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|3}}&lt;/noinclude&gt;{{Center|ఓం &lt;br&gt;
తత్&lt;br&gt;
సత్&lt;br&gt;
శ్రీ సద్గురుమూర్తయే నమః}}

{{p|fs150|ac}}ఉపదేశరత్నములు&lt;/p&gt;

1. మహత్తరమైన పుణ్యము చేతనే మానవజన్మము దొరకుచున్నది. అయినను, ఇదియు నొక బుద్బుదము వంటి దనియే యని యెఱుంగవలయును. ఇట్టి మహత్తరమైన జన్మమును కాలము వ్యర్ధముగా పోనీయక, పరమాత్మ ధ్యానమునందు గడపుటయే ఉత్తములయొక్క ముఖ్యలక్షణము. కాలముయొక్క విలువ తెలియనివారినే అజ్ఞులని మహనీయులైన విజ్ఞులు చెప్పుదురు.

2. ప్రకృతిగుణములైన కామాదులను సంపూర్ణముగా జయించుటయే ఆత్మసామ్రాజ్యమును పొందుటయగును. ప్రపంచము నందందరిని మెప్పించినీవే కార్యమునుఁ చేయజాలవు,
కావున, సత్యమునుండి చలింపక నీయనుష్ఠానము నిర్విఘ్నముగా సల్పుము.

3. నీహృదయము శాంతినొందక, నీలోపలప్రకృతి శమించకముందే నీవు శిష్యులను సంపాదించకుము. సంపాదించినచో శాంతి గలుగనేరదు.

4. నీటిలో పడవయుండవచ్చునుగాని, పడవలోనికి నీరు రాకుండునట్లు చూడవలయును. అటే, సంసారములో నీవు యుండవచ్చునుగాని, నీలోపల సంసార ముండరాదు.

5. ధర్మనిషకు భయపడి, దేహపోషణసుఖమునే, జూచుకొనువాడు శూద్రు డనబడును. ఇంద్రియములను జయించుటకు శక్తిలేక భయపడి, ధర్మయుక్తమైన సంసారము గోరువాడు వైశ్యు డనబడును. ఇంద్రియశత్రువులను జయించి, ఆత్మ రాజ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q3xh6xe7xq3bhlp5alsir8ocjx2r9ws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145318</id>
    <revision>
      <id>596136</id>
      <parentid>427545</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>596136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2929" sha1="aclwipzwvj109oci107r215kgyhi86i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|4}}&lt;/noinclude&gt;మును సంపాదించుటకు తపించువాడు క్షత్రియు డనబడును. ఆత్మ సామ్రాజ్యమును సంపాదించి, శాంతము, దయ, సమత్వము, ఆత్మశాంతి గల్గియుండువాడు బ్రాహ్మణుడని చెప్పబడును.

6. శీతోష్ణములను సమానముగా జూచుట యనగా కుంభవర్షములోను, గాఢమంచులోను ఎప్పుడు నిలచియుండుట యని యర్థముగాదు. మఱేమనగా, సామాన్యమైన ఎండ వానలకు కలతపడకుండా అనుష్ఠానము నిర్వహించుటయని భావము.

7. &quot;ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ” అను భావము తెలిసినవారు ఆ స్థితిలో నుండి జారిపోవుటకు కారణ మేమనగా ఎవని మనస్సు దుస్సంకల్పములనుండియు, దుశ్చింతలనుండియు వెనుకకు మరల
లేదో, మహావాక్యబోధయందు సమాధానస్థితి గలుగ లేదో, అట్టివారికి ప్రజ్ఞానబ్రహ్మమందు నిలుకడ గలుగనేరదు. శుభాశుభ ద్వంద్వవిషయములలో నుంచి వేరై, ఆత్మస్వరూపము నందు ఉపరతిని పొందినవారికే ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ అను మహావాక్యమందు నిలుకడ గల్గును. ఇట్టిజ్ఞానము గలిగినవారు శుభకర్మల నొకవేళ త్యజించినను త్యజింపవచ్చును, తక్కిన వారు త్యజింపరాదు.

8. ద్వంద్వములతో గూడిన సంసారమునందుండి విముక్తిని పొందదలంచినవాడు కేవల జ్ఞానయోగము చేతనే ఆత్మసాక్షాత్కారమును పొందవలయును. అట్లుగాక, జపతపయోగ
మార్గములచేత మనస్సును నిలుపదలంచినవారు ఎటువంటివారనగా కొందరు పిల్లవాండ్రు ప్రవాహమందున్న పడవమీద ఎక్కి గూర్చుండి ఆపడవ ప్రవాహములో కొట్టుకొని పోవు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aclwipzwvj109oci107r215kgyhi86i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145328</id>
    <revision>
      <id>595186</id>
      <parentid>427558</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T12:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595186</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2897" sha1="b0xthpf62ho06f9eb8nbsle4d5dc4ce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|15}}&lt;/noinclude&gt;
39. మానవులలో మూడు రకములవా రున్నారు. ఎట్లనగా, ఎవ్వరును నాకంటే మించియుండకూడదనియు, అట్లధికులుగా యున్నచో వారియెడ అసూయగలవారు అధములని చెప్పబడుదురు. అందరున్నూ సమానముగా నుండవలయునని కోరువారు మధ్యములని చెప్పబడుదురు. అందరునూ నాకన్న మిన్నయై యుండవలెనని కోరువారు ఉత్తములని చెప్పబడుదురు. ఈ దినము కూలి జేసి రేపు కూలి యడుగు వాడు ఉత్తముడని చెప్పబడును. రేపు జేయబోవుపనికై ఈదినమే కూలి దెచ్చు కొనువాడు అధముడని జెప్పబడును.

40. ఒక ఇంగ్లీషుపండితుడు (డార్విన్) మనజన్మమున కారంభము చేప జన్మమనియు, ఆమీద పక్షి యనియు, తదుపరి కోతియనియు, ఆఖరున మానవజన్మముగా మారెననియు, ఇట్లు కొన్ని మార్పులు మాత్రము చెప్పెను గాని, మానవజన్మమునుంచి ఏ రూపంగా మారునదియు చెప్పక అక్కడికే ఆపి వేసినాడు.

మన హిందూ వేదములును, ఋషులున్నూ, మానవ జన్మమునకుముందు ఎనుబదినాలుగులక్షల విధములుగా మారె ననియు, తుదకు మానవుడైనాడనియు, ఇచ్చటనుండి తన గమ్యస్థానమైన పరమాత్మనుపొందు మార్గమధ్యములో యక్షకిన్నర సిద్ధవిద్యాధర దేవబ్రహ్మాది జన్మములైన మార్పులు జెందవలయు ననియు, ఆమీద ముక్తిపదమును జెందుననియు చెప్పియున్నారు. మనమతము ఎంత విశాలమైనదో యోచించుడు. ....

41. యదార్థమైన గురువువద్ద శిష్యత్వము చేయుట కత్తిమీద నడచుటకంటెను కష్టమని కబీరుదాసుగారు చెప్పి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0xthpf62ho06f9eb8nbsle4d5dc4ce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145329</id>
    <revision>
      <id>595213</id>
      <parentid>427559</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T12:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="ohsd33vy4ias3dsm07r0s1o7db92sqf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|16}}&lt;/noinclude&gt;నారు. ఎందువల్లననగా తను, ధన, మనములు మూడును గురు వున కర్పించి తనకేమి కరవ్యము లేక భృత్యుడై యుండవలయును. అట్లుగాక ఈశిష్యుడు లేకపోయినచో నా కెట్లు జరుగునా యని గురువుగారున్నూ, నేను లేకపోతే ఈ మఠ మెట్లుజరుగునో చూచెదమనుకొనెడు శిష్యుడును యుండుట అశాస్త్రీయమని చెప్పబడును.

42. కొన్ని మఠములలో, మంచి భోజనములు, ఫలహారములు, బాగుగా దొరకుచుండును. శిష్యులందరును ఆ భోజన పదార్దములను సంతోషముగా భుజింతురు. అందులో కొందరు శిష్యులు ఫలహారములుమాత్రము సంపూర్ణముగా భుజింతురు. కాని, ఏదైనా పని చెప్పినచో పండుకొని మూల్గుచుందురు. వారెట్టివారనగా, దొంగ ఎద్దులవంటివారని చెప్పబడుదురు. ఎట్లన కొన్ని ఎద్దులు మేతమాత్రము పూర్ణముగా తినును. నాగలి గట్టినచో పండుకొనును. అట్టివారు లోకములో గౌరవింపబడ నేరరు. వారికిన్నీ సుఖము లేదు. ఎట్లనగా చక్కగా శుద్దముగా  బెరిగిన కొయ్యలే గొప్ప ఖరీదుగలవి యగును. వంకరగా యుండునవి అంతఖరీదు గావుగదా!

43. ఒక రాజునకు నేత్రములు జబ్బు చేసి బహు బాధ పడుచుండెను. ఒక వైద్యుడు వచ్చి నీవు పచ్చని వస్తువులనే చూచుచుండినచో ఈ బాధ తగ్గిపోవునని చెప్పి వెళ్ళెను. అప్పుడా ప్రభువు తనకోటలోయున్న మేడల కన్నిటికీ కొన్నిలక్షలు. ధనమును ఖర్చు బెట్టి ఆకుపచ్చరంగు వేయించెను. ఆ రంగును జూచుటచే రాజునకు కొంచెము బాధ తగ్గుచుండెను. ఎప్పుడైనను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ohsd33vy4ias3dsm07r0s1o7db92sqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145330</id>
    <revision>
      <id>595239</id>
      <parentid>427560</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T12:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3094" sha1="39zi409neoj8jy1umvthuuerfygd7on" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|17}}&lt;/noinclude&gt;పొరపాటుచే ఇతర రంగులను జూచినచో బాధ హెచ్చుచుండెను. ఒక్కనాడు ప్రభువుగారి గురువు వచ్చి ఈ వర్తమానము రాజు చేత విని ఓ రాజా బ్రహ్మాండమున కంతయు పచ్చరంగు వేయించుటకు నీచేతనగు పనిగాదు. నే నొక చిన్న సదుపాయము జెప్పెద వినుము. ఆకుపచ్చరంగుగల కళ్లజోడు ఒక్కరూపాయకు దొరకును. ఆజోడు కళ్లకు బెట్టుకొన్నచో జగమంతయు ఆకు పచ్చగానే తోచునని చెప్పి ఆప్రకారము జేయించెను. రాజుగారు గురువుగారి యొక్క బుద్ధివికాసమునకు బ్రహ్మానందముపొంది. నమస్కరించి బహుమతులు కూడా ఇచ్చెను. అట్లే ఎవ్వరైనను ప్రపంచమంతయు శుద్ధసత్వపరబ్రహ్మముగా చేయవలెనని శ్రమపడుట సాధ్యమగుపని గానేరదు. కాన తన హృదయము పరిశుద్ధము చేసుకొన్నచో ప్రపంచమంతయు శుద్ధముగానే గోచరించును.

44. భర్త యనగా భరించువాడని యర్థము. ఒక స్త్రీకి యొక పురుషుడు భర్త యగుచున్నాడు. భర్తకుగూడా మఱియొక భర్తయున్నాడని తెలియవలెను గాన, సర్వ బ్రహ్మాండములను భరించు భర్త యొకరు గలరని మఱువగూడదు. అట్టి పరమాత్మను భర్తగా వరించినట్లైన యాభర్త చనిపోవువాడు కాడు. కాబట్టి ఎప్పటికిని సుమంగళులై యుందురు. శాశ్వతసుఖమును పొందుదురు. అట్లుగాక ఇహలోక భర్తలనే నమ్మినచో వారొక నాటికి చనిపోవుట నిజము. అప్పుడు విధవత్వము, దుఃఖమున్నూ రాకతప్పదు. ఇట్టిభర్తలు అనంతజన్మములలో నెందరైయుందురో గాన యీ భర్తలందరును స్వప్నావస్థలో గలుగు భర్త లెంతో వీరును అంతియేనని తెలియవలెను.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39zi409neoj8jy1umvthuuerfygd7on</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145331</id>
    <revision>
      <id>595280</id>
      <parentid>427564</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T12:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="6rab3d0u6hubfb8gz26lgumjgz8ki72" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|18}}&lt;/noinclude&gt;
ఇట్లు చెప్పుట చేత ఇహలోకపు భర్తలను అర్థముగాదు. దేహపోషణకై ఇహలోకపు యీ భర్త యున్నూ, ఆత్మరక్షణకు పరమాత్మమున్నూ, వీరిరువురు యుండుట మంచిది. ఇహలోకపు భర్త లేనివారు కేవలము పరమాత్మనే నమ్ముకొనుట మేలు.

45. భక్తిలో నాలుగురకములవా రున్నారు. ఎట్లనగా శైవ వైష్ణ వాద్యనేక మతస్థులు ఒకరిమతము నొకరు నిందించు కొనుచు, ఒకరి దేవత నొకరుఅసహ్యించుకొనుచు తుదకు కంటితో నైనను ఇతర దైవములను చూచుట కిష్టపడకుందురు. ఇది కేవల సంకుచితభక్తి యనబడును. తమమతమును తమ ఇష్టదైవమును వీడక తక్కినమతములను వారిదైవములను గూడా సమత్వముగా జూచుట, మధ్యమభక్తి యనబడును. సర్వశరీరములందును వెలుగుచున్న ఆత్మయే పరమాత్మయని తెలిసి అట్టి విశ్వరూపమును ధ్యానించుటయు, ప్రేమించుటయు ఉత్తమభక్తి యనబడును. దృశ్యమును దృక్కును అంతయు పరమాత్మస్వరూపమే యనెడి పూర్ణావస్థను బొందుట కేవల ముత్తమోత్తమ మని చెప్పబడును.

46. వేదమునందు పూర్వకాండయనియు నుత్తరకాండ యనియు రెండుభాగములు గలవు. అందు పూర్వభాగమంతయు ధర్మార్థ కామముల కుపయోగమగు కర్మ కాండను దెల్పుచున్నది. రెండవభాగమగు నుత్తర కాండమంతయు మోక్ష స్వరూపమైన నివృత్తి మార్గమును బోధించుచున్నది. 

47. బుద్ధభగవానులు నిర్వాణమున పదమును లక్ష్యార్ధముగా జెప్పినారని ఇతరమతస్థులు కొందఱు నిర్వాణమను పద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6rab3d0u6hubfb8gz26lgumjgz8ki72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145332</id>
    <revision>
      <id>595281</id>
      <parentid>427565</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T12:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3063" sha1="s6kgjgi5cafk9kcja69pvhpgwkqy6av" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|19}}&lt;/noinclude&gt;మునకు శూన్యమని అర్థము జేసి బుద్ధభగవానులను శూన్యవాదియని చెప్పినారు. శ్రీకృష్ణపరమాత్మ భగవద్గీతయందు నిర్వాణపదమును నాలుగైదుచోట్ల వచించియున్నారు. ఇదిగాక శ్రీశంకరాచార్యులవారు నిర్వాణషట్కమని కొన్ని శ్లోకములనే చెప్పియున్నారు. నిర్వాణపదమునకు శూన్యార్థమైనచో శ్రీకృష్ణభగవానులున్నూ శ్రీజగద్గురు శంకరాచార్యులున్నూ చెప్పుదురా! మరేమన ఆకాలమునందు బ్రాహ్మణులు రాజుల చేత జీవహింసారూపమైన యజ్ఞములను విశేషముగా జేయించు చుండిరి. అట్టి హింసారూపమైన యజ్ఞములను బుద్ధభగవానులు ఖండించి నిలిపి వేయించినందువలన బ్రాహ్మణులు బుద్ధమతము శూన్యమతమని ప్రచారము చేసిరిగాని బుద్ధభగవానులు నవమావతారమని మనదేశములో ప్రసిద్ధియైయున్నది.

48. భగవద్గీతయందు కృష్ణభగవానులు ఆఖరున మోక్షసన్యాసయోగమే చెప్పినారు. శ్రీరామచంద్రుడును ఆఖరున సర్వ సంగ పరిత్యాగియై సన్యసించెను. పంచపాండవులును అంత్యదశయందు సన్యసించినట్లే యున్నది. కాబట్టి ఆఖరున ప్రతి వారును సన్యాసము పొందవలయును. అయితే అధికారులైన వారికే సన్యాసము చెప్పబడెను. అధికారి గాకుండానే బాహ్య సన్యాసము తీసుకొన్నచో వాడు ఉభయభ్రష్టుడగును. బాహ్యసన్యాసము కన్నను, సంకల్పసన్యాసము గొప్పది. దానికన్నను అవిద్యాసన్యాసము ఇంకా గొప్పది. ఈ మూడు సన్యాసము లను ఎవరు సంపూర్ణముగా ధరించినారో వారు సంపూర్ణ సన్యాసి యని చెప్పబడుదురు.

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s6kgjgi5cafk9kcja69pvhpgwkqy6av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145334</id>
    <revision>
      <id>595283</id>
      <parentid>427566</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="qdfljnnupcoa610mbjxdvn6h1sur7cz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|21}}&lt;/noinclude&gt;పదమును తీసివేసి పురుషపదమును కుదుర్చుటకై చాలాశ్రమజేసి చూచినను, వ్యాకరణము కుదుర లేదట. అందువలన ఆ స్త్రీ పదము ముందు యుంచుట దైవాజ్ఞయని అట్లే యుంచినారట. గాన స్త్రీయే ముఖ్యమని ఎఱుంగవలెను.

52. పుణ్యాత్ములయొక్క మనస్సు, వాక్కు, తనువు, ధనము లన్నియు పుణ్యకార్యములకే ఉపయోగపడుచుండును. పాపాత్ములయొక్క తను, మన ధనములు పాపకార్యములకే ఉపయోగపడుచుండును. పుణ్యాత్ములమనస్సు ఎప్పుడును ప్రశాంతముగాను ఆనందముగాను యుండును. పాపాత్ముల హృదయ మెప్పుడును చింతలచే కొట్టబడుచుండును.

53. భగవంతుడు అందరియందును సమానముగా యున్నాడు కాని, భగవంతునియందు అందఱును సమానముగా లేరు. భగవంతునిమీద భక్తిగలిగినవారు చాలామంది యుండవచ్చునుగాని, భగవంతునిదయను సంపాదించినవారు అరుదుగా యుందురు.

54. రాజు యను పదమునకు అర్థమేమనగా ధర్మదీక్ష గలి సమస్తజనులయొక్క కష్టములు తొలగించి, సంతోషముగలిగించి సర్వమానవులయొక్క హృదయములను రంజింపజేయువాడు గాన రాజు యనుపేరు గల్గెను.

55. ఒక మనుష్యుడు బుద్ధభగవానుని జూచి, స్వామి! భగవంతుడున్నాడా? యని అడుగగా వారిట్లనిరి. &quot;భగవంతుడు ఉండుట లేకుండుట అట్లుండనిమ్ము. దానివలన మన కేమియు లాభము లేదు. మనహృదయమాలిన్యమే మనల నమిత బాధలను పొందజేయుచున్నది. అందువలన నీ అంతఃకరణము శుద్ధము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdfljnnupcoa610mbjxdvn6h1sur7cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145335</id>
    <revision>
      <id>595284</id>
      <parentid>427568</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3147" sha1="tkfake8a73j8dg93b387ck7tvnlbler" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|22}}&lt;/noinclude&gt;జేసికొనుట మేలు. అందుకు నీవు అధికారివి కాకపోయినచో నీకు ఏది సుఖమో సర్వజీవులకును అదియే సుఖము. నీ కేది దుఃఖమో సర్వజీవులకును అదియే దుఃఖము అని తెలిసి ఏజీవికిన్ని కొంచెమైనను దుఃఖము గలుగనీయక ప్రవర్తించినచో దేవు డున్నది లేనిది అంతయు నీకే తెలియు&quot;నని చెప్పిరి.

56. మనువుయొక్క సంతతివారైనందుచేత మానవులని పిలువబడుచున్నారు. అగ్రజాతి మొదలు అంత్యజాతివఱకును ఏ దేశమువారలైనను మానవులని యేపిలువబడుచున్నారు. కులము లనునవి మధ్యలో ఏర్పడినవియే. ఎట్లనగా మహమ్మదు వచ్చి నప్పటినుంచి మహమ్మదు కులమును, క్రీస్తువు వచ్చినది మొదలు క్రైస్తవ కులమును, బుద్ధుడు వచ్చినది మొదలు బౌద్ధ కులమును, ఇట్లే అనేక శాఖలు మన మెఱిగినంతలోనే ఏర్పడినవిగదా. అట్లే అన్ని కులములును ఆయా కాలములందు ఏర్పడినవే కాని, దైవసృష్టిలో వచ్చినవి కావు. కాబట్టి మానవులందఱును, ఒక్కటే కులముగా యుండవలయుననియే మాయొక్క ముఖ్య ఉద్దేశము, అయితే అందఱును శుచ్యాచారములు మాత్రము చక్కగా కలిగియుండవలయును.

57. ధ్యాననిష్ఠలు  ఏకాంతస్థలమునందు కూర్చుండి రహస్యముగా జేయవలయును. కొంద రట్లుగాక, అనేకజనులు కూర్చున్న సభలయందు పద్మాసనము వేసి, నడుము నిక్కించి, వెన్ను విఱచుకొని, నిమీలిత నేత్రులై ఏమో తెలిసిన వారివలె ముందు వెనుకలకు యూగుచుందురు. అట్టి వారందరు డాంబికులని చెప్పబడుదురు. బాగుగా తెలిసిన వారు ఏకాంతస్థలమునందు రహస్యముగా గొప్పధ్యానము చేసియు, ఒక
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tkfake8a73j8dg93b387ck7tvnlbler</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145336</id>
    <revision>
      <id>595285</id>
      <parentid>427569</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3173" sha1="krpm07t4lil2ggpycgh3b3lceuyxn23" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|23}}&lt;/noinclude&gt;సభామధ్యమున కూర్చున్నప్పుడు సామాన్యముగానే యుందురు. అది ఎట్లనగా, తిరునాళ్లు జరుగు స్థలములలో వీధులయందు గిలైటుసొమ్ములు కుప్పలు కుప్పలుగా ప్రోగులుపోసి అమ్ముచుందురు. బంగారునగలను, రత్నహారములను అట్లు వీధులలో అమ్మరుగదా! ఆప్రకారముగా ధ్యాననిష్ఠలను సభలలో ప్రదర్శించినచో తపస్సునకు గౌరవము పోగొట్టినవా రగుదురు. 

58. ప్రపంచములో మన పిత్రార్జితమునకు ఎవ్వరైననను అడ్డుదగిలినచో కోర్టుకుపోయి ఎంతకష్టమైనను ఎంతధనము ఖర్చ అయినను పోట్లాడి ఎట్లు మనపక్షము జేసుకొనుచున్నామో ఆ ప్రకారమే పరబ్రహ్మమైన మోక్షధనమునకై, ఏలకష్టపడుట లేదు. ఈ రెండును మనకు పిత్రార్జితములే యగుచున్నవి. అయితే, ఈ రెంటియందును అధికార మున్నది గాని, మైనరు తీరనివారికిమాత్రము కోర్టువారు ఆస్తిని స్వాధీనము చేయరు. ఆలాగుననే ఎంతవఱకు అజ్ఞానులుగా యుందురో వారు జ్ఞానధనమునకు అధికారులు కానేరరు.

59. ఆత్మకు రెండవవస్తువు యుండునంతవఱకు, దుఃఖముండియే తీరును. ఎటనగా, ఎలుకకు పిల్లి యుండునంతవఱకు 3 దుఃఖము తప్పదు. జింకకు పెద్దపులి యుండునంతవఱకు, శోక రహితము గానేరదు. ప్రభువునకు పరప్రభువు యుండువఱకు, చిత్తశాంతి యుండనేరదు. దేవతలకు రాక్షసులుండువఱకు, సౌఖ్యము లేదు. అందుచేత ఆత్మకు ద్వైతభావన యుండునంత వఱకు, చిత్తోపరతి గలుగనేరదు. కాబట్టి పరమాత్మస్వరూపుడ నగు నాకంటే అన్యవస్తువు బొత్తుగా లేదు అని తెలియువఱకు సంపూర్ణానందము లేదు. అందుచేత ఈ సర్వదృశ్యమంతయు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>krpm07t4lil2ggpycgh3b3lceuyxn23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145337</id>
    <revision>
      <id>595286</id>
      <parentid>427570</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3078" sha1="l9i71of42x9zeih23kvav1vcgie71zw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|24}}&lt;/noinclude&gt;మిధ్యామాత్రమని సర్వకాలసర్వావస్థల యందును, దృఢ ధ్యానములో నుఁడవలెను. అట్లుగాక యోగాభ్యాసాదుల  చేత, కొంతసేపు దృశ్యరహితస్థితిలో నుండి, మరల వ్యవహార స్థితికి వచ్చినప్పుడు దృశ్యము నన్నేమి చేయునోయను భయ ముండును, ఎట్లనగా, ఒక మనుష్యుడు నాగుబాము యొక్క కంఠమును గట్టిగా పట్టుకొని విడువకున్నను విడిచి పెట్టితే, కంఠమును గట్టిగా కఱచునేమోయను భయ ముండును. అట్లుగాక, పామును సంపూర్ణముగా చంపివేసితే నిర్భయమైనట్లు, ఈదృశ్యము నంతయు సంపూర్తిగా మిధ్యాస్వరూపమని జూచుటో, లేక సర్వము పరమాత్మస్వరూపమేయని గాంచుటో యుండవలెను.

60. మనుష్యులలో ఆరుతరగతులవారుందురు. అదిఎట్లనగా మొదటివాడు తనసుఖమునుమాత్రమే తాను చూచుకొను చుండును. రెండవవాడు, తనసుఖమును తనభార్యాబిడ్డలయొక్క సుఖమును మాత్రమే చూచుకొనుచుండును. 3 వ వాడుతనను, తన భార్యాపుత్రాదులనేగాక, తన బంధుమిత్రాదులయొక్క సుఖమును కూడా చూచుచుండును, నాల్గవ వాడు, తనజాతివా రందరిని ప్రేమించును. అయిదవవాడు తనజాతి వారినే కాక తన దేశము వారందరిని ప్రేమించును. ఆరవ వాడు సర్వజాతులను సర్వ దేశీయులను అందరిని సమానముగా ప్రేమించును. ఇట్టివారే ఉత్తమమనుజులని చెప్పబడుదురు.

61. జలమునందు విద్యుచ్ఛక్తి కలదు. ఆశక్తి నీటి యొక్క విస్తీర్ణమునుబట్టి యుంటున్నది. ఒక పంచపాత్ర నీటి యందు ఒక చిన్న పురుగు పడినచో యా నీళ్లు పారబోయు చున్నాము. ఎందువల్ల ననగా—
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l9i71of42x9zeih23kvav1vcgie71zw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145338</id>
    <revision>
      <id>595325</id>
      <parentid>427571</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595325</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3216" sha1="5sf0bpawhjs6orw6zss7chki8dnq7wm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|25}}&lt;/noinclude&gt;
ఆ నీటియం దాపురుగు యొక్క మాలిన్యమును పోగొట్టు కొనునంతటి విద్యుచ్ఛక్తి లేనందువల్లనే యని తెలియవలెను.  ఒక పెద్ద చెఱువునీటియందు గొప్ప చేపగాని లేక మనిషిగానిపడి చనిపోయినచో యా చెఱువు నందున్న విశేష జలములో గొప్ప విద్యుచ్ఛక్తి యుండుటవలన యా మలినము హరించి వేయబడు చున్నది. వర్షాకాలమునందు మహానదులన్నియు ప్రవహించు నపుడు అందుఅనేక జీవజంతువులును అనంతకల్మషముకొట్టుకొని వచ్చి చేరినను, సముద్రము ఆ మహాకల్మషమునంతటిని హరింప జేయుచున్నది. అట్టి మహాసముద్రముయొక్క శక్తి పంచపాత్రకు, భావికి, గుంటకు రావలెనన్న ఎట్లు వచ్చును? అట్లే గొప్ప సిద్ధ పురుషులు జేయునట్టి ఘనకార్యములను జూచి శక్తి లేనివారు అట్టి కార్యములకు పూనుకొన్నచో ప్రయాస గలుగునేగాని అవి ఫలించనేరవు. అందువలన వారివారి శక్తిని గనిపెట్టి నడుచుకొనుట మంచిది. 

62. అరణ్యమునందు వెదురు పొదలుండును. వానిలో ఎండిపోయిన వెదుళ్లకు తుమ్మెదలు రంధ్రములు దొలచును. గాలి బాగుగా దోలునప్పుడు యా వెదురురంధ్రములగుండా మంచి సునాదము బల్కు చుండును. అప్పుడాయరణ్యమునందున్న జింకలు యా వేణునాదమును విని వెదకులాడుచు గుంపులు గుంపులుగా యా పొదవదకు వచ్చినిలిచి యా నాదానందమును వినుచుండును. ఇంతలో గాలి యాగిపోయినచో యా నాదము నిలిచిపోవును. అప్పుడా జింకలన్నియు వెళ్లి పోవును. మరల ఆ గాలి చేత వేణునాదము బలికినచో వెంటనే జింకలన్నియు వెనుకకు మరలివచ్చి యానాదము వినుచుండును. అట్లే బ్రహ్మానంద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5sf0bpawhjs6orw6zss7chki8dnq7wm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145339</id>
    <revision>
      <id>595448</id>
      <parentid>427573</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T16:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="41cfqy56vk8h61xt01zg3rfzanom4su" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|26}}&lt;/noinclude&gt;మనెడి వేదశ్రుతినాదము వినుటకై జిజ్ఞాసువులైన జనులు ఋష్యాదులవద్దకు వచ్చి వినుచు పోవుచుందురు.

63. ఏకాంత మనగా మనుష్యు లెవ్వరును లేనిచోటని అర్థముకాదు. ఏసంకల్పములు లేని చోటయుండుటే యని అర్ధము. ఏసంకల్పములు లేనిచోట దృష్టియుంచువాడు అనేక మనుష్యులలో యున్నను వాని కది నిర్జనస్థానమే యగుచున్నది.

సంకల్పములు గలవాడు ఎవ్వరును లేని నిర్జనస్థానమం దున్నను ఎన్ని సంకల్పములు గలుగుచున్నవో అంతమంది మనుష్యులలో యున్నట్లే యగును. 

64. ఏ మానవుడు కాలమును నిర్లక్ష్యముగా జూచు చున్నాడోవాడుపరమాత్మను నిర్లక్ష్యము జేసినవాడగుచున్నాడు. ఎందువల్ల ననగా గీతయందు కాలము నేనని భగవంతుడు చెప్పియున్నాడు. కావున నీకు భగవంతుడిచ్చియున్న కాలమును వృథా చేయకుము. ఇదిగాక మత్స్యములలో మకరము నేనని చెప్పినాడు. ఎందువల్లననగా సముద్రమునందు మకరమను నొక జాతి చేపలు కలవు. చేపలు వేటాడు వారికి నొక వేళ యామకరమనెడి మీనము వలలో చిక్కినను దానిని వారు చంపక విడిచి వేసెదరు. ఎందువల్ల ననగా సూర్యుడుదయించునప్పుడుయా చేపతూర్పుగామళ్ళి సూర్య నమస్కారములు జేయుననియు, యెవ్వరా చేపను చంపి తినెదరో వారికుటుంబము నాశనమగుననియు, అన్ని మత్స్యముల వలె ఈ చేప ఇతరమైన చిన్న చేపలను తరిమి చంప తినదనియు, దానివద్దకు వచ్చిన వాని నేతినుననియు జాలరులు కొంతమంది చెప్పుచున్నారు.

65. నాలుగు వేదములును వేదాంగములును కంఠసముగా చదివినను అనుభవమును  ఆచరణయును లేకున్నచో యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41cfqy56vk8h61xt01zg3rfzanom4su</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145340</id>
    <revision>
      <id>595449</id>
      <parentid>427574</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3009" sha1="kw7xk4lnfudbvg8x3a6tv00e5cprqfl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|27}}&lt;/noinclude&gt;చదువులన్నియు ఏమాత్రమును లాభము లేదు. అందుచేత చదువు అనవసరమని మేము చెప్పట లేదు. మరేమనగా రెండును యుండుట మంచిదని చెప్పుచున్నాము. కొందరు కొన్ని  శాస్త్రములుమాత్రము చదివి మాకు తల ఉడు కెక్కినది, ఈ శాస్త్రము లన్నియు మాకెందుకు; మాకు మోక్షముకదా కావలెను అని అనుచుందురు. అది ఎట్లున్నదనగా ఒకరు గొప్పయాకలి బాధతో మా నుండియు, మా యాకలిదీరుటకు ఈ పొయ్యి మెందుకు, నిప్పు నీళ్లు ఎందుకు, ఈ పొగలును సెగలును ఎందుకు, మాకు కావలసినది పిడికె డన్నమేకదా యని అన్నట్లుగా యుండునని తెలియవలెను. 

66. లక్షరూపాయలు ఖర్చు బెట్టి ఒక శృంగారమైన గొప్ప దేవాలయము గట్టించి యాగుడిలో దేవునిప్రతిష్ఠ జేయకపోయినచో యాదేవాలయమును కట్టించినపుణ్యమును, ఆమానవు డెట్లు పొందజాలడో ఆప్రకారముగానే శ్రేష్ఠమైన మానవజన్మము గల్గియు, సకలశాస్త్రములను చదివియు మహాభోగ భాగ్యము లుండియు దివ్యరూప సౌందర్యము దొరికియు తన దేహము నందును సర్వదేహములందును వెలుగుచున్న పరమాత్మను దెలియనివాడు సంపూర్ణమైనమానవజన్మము గలిగిన వాడు కాడు. ఏ దేహమునందు దేవుని ప్రతిష్ఠ జేసుకొనియుందురో అట్టి మహ నీయు లున్న చోట చక్కగా దైవప్రతిష్ఠ జేసిన దేవాలయమువలె ఎప్పుడును అనేకజనులు కూడి సంతర్పణలు సమారాధనలును, విశేషముగా జరుపుచుందురు. ఎవ్వని హృదయమందు దేవుని ప్రతిష్ఠ జేసియుండ లేదో వారెక్కడయున్నను పాడుబడిన దేవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kw7xk4lnfudbvg8x3a6tv00e5cprqfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145341</id>
    <revision>
      <id>596114</id>
      <parentid>427575</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T04:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="c7t85gei08biicnf4yz1b9mc9hdo6a6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|28}}&lt;/noinclude&gt;స్థానమువద్దకు ఎవ్వరును ఎట్లు పోజాలరో అట్లే బూటకపుభక్తుల వద్దకు ఎవ్వరునూ రాజాలరు.

67. మనోవాక్కాయములు మూడును పరమాత్మను ఎఱుగజాలవు. ఏలననగా ఈ మూడును జడములు. పరమాత్మ చేతన స్వరూపము అందువలన జడవస్తువులు చేతనమునెట్లెఱుఁగగలవు. అందుచేత పరమాత్మ అవాజ్మానసగోచరుండని చెప్పుటకు కారణమైనది. అట్టి మనోవాక్కాయములకు అతీతమైన పరమాత్మ స్వరూపము అధికారులు గాని వారికి సాధ్యముగాదు. కావున అభ్యాసకులైనవారికి చిత్తశుద్ధిగలుగుటకొఱకై మహర్షులైనవారు సగుణారాధనములైన పూజాధ్యాన జపతపయోగాది సాధనములు నిర్మించినారని తెలియవలెను.

68. మాసములలో మార్గశీర్షమాసము శ్రేష్ఠమని భగవద్గీతయందు జెప్పబడియున్నది. ఏలనన లోకకల్యాణములైన జపతపములు జేయుటకుగాని యజ్ఞయాగాదులు జేయుటకుగాని ఎండాకాలమున వేడియధికముగా నుండును. చలికాలమున చలి అధికముగానుండును. అందుచేత ఈ రెండు కాలములును అంత యోగ్యములు కావు, మార్గశీర్షమాసము శీతోష్ణములకు మధ్యకాల మగుచున్నది. ఇదియునుగాక యజ్ఞములు జేయుటకు కావలసిన ధాన్యములును కూరగాయలును సరస్సులలో సంపూర్ణ జలములును అన్నియు సంపూర్ణముగా నుండును. కావున మార్గశిరమాసము ముఖ్యమని చెప్పబడుటకు కారణమని తెలియవలెను. 

69. బజారులో బంగారునగలను అమ్మినచో, అమ్మినవారి కిని కొన్న వారికిని, ఆనందము, గౌరవమును కలుగును. అట్లుగాక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7t85gei08biicnf4yz1b9mc9hdo6a6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145342</id>
    <revision>
      <id>596115</id>
      <parentid>427576</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T04:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596115</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="edzmeh904jykclq9fo6bexoi7pnvecr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|29}}&lt;/noinclude&gt;ఒకానొకడు గిల్టు నగలను దెచ్చి, అమాయకులైన మనుజులను మోసము జేసి, బంగారునగలని జెప్పి, విక్రయించినచో అమ్మిన వారికిన్నీ, కొన్న వారికిని అపకీర్తియు, అనేక దుఃఖములును గలుగును. ఆరీతిగానే శుష్క వేదాంతమును నిజవేదాంతమని చెప్పి, అమాయకులను మోసము జేసినచో ఉభయులకును దుఃఖము తప్పదు.

70. సూర్యోదయ కాలమున మన దేహముయొక్క నీడ చాలా పొడవుగా గాన్పించును. సూర్యు డెంతెంత పైకి వచ్చు చుండునో అంతంత నీడ తగ్గితగ్గి తుదకు తన పాదముల క్రిందనే లయమౌను. అట్లే జ్ఞానోదయ ప్రారంభ కాలములో మన మనస్సు ఎంతో పొడవుగాను చాలా పెద్దదిగాను ఘోర భయంకరముగాను గాన్పించును. జ్ఞానసూర్యుడెంతెంత పైకి వచ్చుచుండునో, అంతంత ఈమనోరూపమైన మాయ తగ్గితగ్గి తన స్వస్వరూపమైన పరమాత్మయందే లయించిపోవుచున్నది.

71. తన దేహమునే ఎఱుగలేని గ్రుడ్డివాడు ఇతరుల దేహముల నెట్లెఱుంగజాలడో, అట్లే తన దేహమునందున్న పరమాత్మను దెలియలేని అజ్ఞాని ఎన్ని నదీనదములు దిరిగినను పరమాత్మను దెలియజాలడు. అట్టి పరమాత్మసాక్షాత్కారము గలుగవలయునంటే పరమేశ్వరుని దయ సంపాదించవలయును. పరమాత్మదయ గలుగవలయునంటే పరమేశ్వరుడు లోకమునకు విధించిన దైవాజ్ఞను పాటించినవారికే తప్ప ఇతరులకు ప్ర్రాప్తించ నేరదు. ఎట్లనగా రాజాజ్ఞను ఉల్లంఘించుచు రాజుయొక్క దయను కోరుట ఎట్లుండునో దైవాజ్ఞయు నట్లేయని ఎఱుంగ వలయును.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>edzmeh904jykclq9fo6bexoi7pnvecr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145343</id>
    <revision>
      <id>596118</id>
      <parentid>427578</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T06:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="h8m361f75xaa2y5jbo7kk08hyjl6lpn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|30}}&lt;/noinclude&gt;
72. ఒకానొకనికి క్రొత్తప్రదేశములకు పోయినప్పుడు తూర్పుపడమరగాను, పడమరతూర్పుగాను కనిపించుచుండును. ఇది అందరికిని అనుభవమేయగును. అయితే ఎవ్వనికి భ్రమగల్గెనో వానికే అట్లు తారుమారుగా గానుపించునుగాని అచ్చట కాపురము చేయుచున్న వారందఱికిని అట్లే గాన్పించుచున్నదని చెప్పదగదు. తక్కినవారందరికిని యదార్థమే గాన్పించుచుండును గదా!

73. మహా వైరాగ్యమును, ఆత్మసాక్షాత్కారమును, గలిగిన గురువు దొరకుట, శిష్యునియొక్క పుణ్యమేయగుచున్నది. ఎట్లనగా, రైలు, ఇంజనుకు తగిలించిన పెట్టెలు, అన్నియును. ఇంజనుయొక్క వేగమును బట్టియే పోవుచుండును. కొందరు ప్రయాణీకులు తొందరగా ప్రయాణము చేయవలెనను ఉద్దేశ్యము గల్గియు, నిదానముగా బోవు బండి ఎక్కినచో ఆ ఇంజనుయొక్క వేగము ననుసరించియే రైలుపోవును గాన త్వరగా పోజాలరుగదా! అట్లే వైరాగ్యములేని గురువును ఆశ్రయించినచో శీఘ్రముగా మోక్షమునకు బోజాలరు.

74. పాపాత్మునికి పరమాత్మ విరోధుడుగా గాన్పించును. పుణ్యాత్మునికి ప్రపంచకార్యములు విరోధముగా గాన్పించును. ఎట్లనగా ఒక రోగికి ఎప్పుడు అన్నముమీద ఇచ్ఛగలుగునో అన్నము రుచించునో అప్పుడువానికి వానిరోగము తగ్గినదని తెలుసుకొనవచ్చును. ఎంతవఱకు అన్నముమీద ఇచ్ఛయు ఆకలియు రుచియు కలుగలేదో వానికి రోగము తగ్లేదని తెలియవ లెను.

75. భగవంతుడు దయామయుడును జగద్గురుడనియు కూడా చెప్పబడియున్నది. కాన భగవంతునే గురువుగా నమ్ముకొని కడతేరవచ్చునుగాని, ఆ మార్గమెట్లుండుననగా ఎన్నడును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8m361f75xaa2y5jbo7kk08hyjl6lpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145344</id>
    <revision>
      <id>596119</id>
      <parentid>427579</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T06:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="hip29jv859w3fd2fhwhx6fcdto738lt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|31}}&lt;/noinclude&gt;ఎఱుగనిమార్గమున తానొక్కడే ప్రయాణమైనచో ఎంతకష్టమో ఆరీతిగా యుండును. సద్గురువుద్వారా మోక్షము జెందుట ఎట్లుండుననగా, ఇదివఱకు మార్గము దెలిసినవారితోగూడా ప్రయాణము జేసినచో, ఎంతసులభముగా నుండునో ఆరీతిగా యుండునని తెలియవలెను. ఈ రెండుమార్గములకును ఇంత తారతమ్య మున్నది.

76. రాజభటుల వద్ద తుపాకులును, కత్తులు, కర్రలు యుండును. అవి యెందుకనగా రాజాజ్ఞను మీరి ప్రవర్తించు దుష్టులను శిక్షించుటకే యగును. అట్లే భగవంతుని చేతులయందు చక్రము, గద మొదలైన ఆయుధము లుండును. అవి ఎందుకనగా ఎవరు దైవాజ్ఞనువిూరి దుష్టులై చరింతురో వారిని శిక్షించుటకే యని తెలియవలెను.

77. గోవులు సామాన్యముగా సాధుజంతువులగుటవలన పూజించి గౌరవించుచుందురు. అట్లు పూజనీయమైన గోవులైనను వాటిలో కొన్ని దొంగయావులై దుష్టులైనచో అట్టివానికి మెడకు గుదికొయ్యయు, కాళ్లకు బంధములును, మొదలైనశిక్షలు తప్పక సంభవించుచుండును. అట్లే ఆచార్యపరులైన సాధువులైనచో పూజింపబడుదురు. అనాచారపరులైనచో శిక్షింపబడుదురు.

78. పూర్వకాలపు ఋషులు, ఏమంత్రములను జపించి సిద్ధిపొందిరో ఆమంత్రములనే మన మిప్పుడు చాలకాలము జపము జేసియు, ఏల సిద్ధిపొందలేదనినచో వారు కేవలము భావమును ఏకత్వము జేసి జపించిరి. మనము కేవలము వాచామాత్రమే చేయుచున్నాము. కాబట్టియే సిద్ధిపొంద లేదని తెలియవలెను.

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hip29jv859w3fd2fhwhx6fcdto738lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145345</id>
    <revision>
      <id>596120</id>
      <parentid>427580</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T06:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="sqbcqha5hccl3i3wd0a86tkh8bvclks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|32}}&lt;/noinclude&gt;
79. మన దేహముతో మన కెంత సంబంధమున్నదో ప్రపంచముతోకూడా అంతసంబంధ ముండవలయును. అట్లని కేవలం ప్రపంచసంబంధమే ప్రధానమని పెట్టుకొనినచో మనకున్నూ, మృగములకున్నూ భేదమేమి గలదు? మఱేమన ప్రపంచ పరమాత్మల రెండింటియందును మానవునికి సంబంధ ముండవలయును.

80. బుద్ధభగవానులు అమనస్కముగాని సాంఖ్య తారకములుగాని ఎప్పుడును ఎవ్వరికిని బోధించ లేదు. ఎప్పుడును కరుణయు, భూతదయయు, ప్రేమయు, సమరసత్వమును, శాంతమును, నిరాడంబరత్వములనే బోధించిరి. ఇట్టి సుగుణములు లేని వేదాంతము నిష్ఫలమని వారు గ్రహించి అట్లుజేసినారు.

81. ఎవ్వనిహృదయము నందు లవలేశమైనను దుఃఖ ముంటున్నదో అది అతని పూర్వజన్మ పాపఫలంబని గ్రహించవలయును. ఎవ్వనిహృదయమందు మోక్షము జెందుటకై ఏమహా లక్షణములు కావలయునో అట్టి లక్షణము లన్నియు అచ్చు బోసినట్లు ఏజన్మములో సంపూర్ణముగా ఏర్పడునో వారాజన్మమునందే ముక్తి జెందుదురు. కొందరు మోక్షముబొందగోరి మహా తీవ్రముగా ధ్యాన మారంభించెదరు. అట్టివారికి వెంటనే శరీరమునకు ఉడుకు జేయుటో మరేదైనను జబ్బుచేసి యోగాటంక మగును, అదేమనగా, పూర్వజన్మ పాపమేయని తలంచవలయును. కాన మోక్షము జెందుటకు అందుకు తగిన ఆరోగ్యమైన దేహమును, సుగుణములు కలుగవలయునుంటే పూర్వజన్మ పుణ్యఫలము తప్పక యుండవలయును. అట్లు పుణ్యము లేకపోయినచో ఈజన్మమునం దైనను సంపాదించవలయును.

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sqbcqha5hccl3i3wd0a86tkh8bvclks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145346</id>
    <revision>
      <id>596124</id>
      <parentid>427581</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T06:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="2dwdta8sov1l4kf0s755dlzhh44u96b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|33}}&lt;/noinclude&gt;
82. ఈ జన్మమున భాగ్యవంతులై యున్నవారు ఇదివఱకు జన్మములో పుణ్యము జేసినవారే యగుచున్నారు. ఇప్పుడు నానాదరిద్రములు, కష్టము లనుభవించువారు ముందుజన్మమున మహాపాపములు జేసినవారే యగుచున్నారు. ఏ కర్మ జేసినవారికి అదియే ప్రాప్తించును. ఎట్లనగా ఏ పైరు బెట్టుకొన్న వారికి యా ధాన్యమే వచ్చునుగదా! అందుచేతనే కొందరికి ధన ముండును. భూమి లేకుండును. కొందఱికి భూమియుండును, ధనము లేకుండును. కొందఱికి భూమియు, ధనమును రెండుకు యుండును. కొందఱు మహాధనవంతులయ్యును గృహము బాగుగ లేకుండును. కొందఱికి గృహము చక్కగాయున్నను, ధనకనకములు తక్కువగాయుండును. భాగ్యముండియు కొందఱు రోగులై యుందురు, బీద వారయ్యును కొంద రారోగ్యవంతులై యుందురు. కొందఱికి పశువులు బాగుగా వృద్ధియగును. కొందరికి గానేరవు. కొందరు ధనవంతులయ్యును కీర్తి పొందనేరరు. కొందఱు ధనము లేకనే కీర్తి పొందుదురు. కొందఱు కొద్దికాలములోనే గొప్ప విద్యావంతు లయ్యెదరు. కొంద రెంత కాలము చదివినను విద్య రాదు. కొందఱు పసివారయ్యును, మహా భోగభాగ్యములుండియు మోక్షేచ్ఛ గల్గి విరక్తు లగుచున్నారు. మఱికొందఱు ముసలివారయ్యును, మహాకష్టము లనుభవించుచున్నను విరక్తు లగుట లేదు. గాన ఈ వ్యత్యాసమంతయు పూర్వజన్మ పుణ్యపాపఫలములే యని తెలియవలెను.

83. ఒక గురుకులవాసమునం దున్న వారందఱును నిష్కల్మషమైన వారైయినచో కొలదికాలమునకే వారు ముక్తు లయ్యెగరు; అట్లుగాక కొందఱు దుష్ప్రవృత్తులు గలవారుండి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2dwdta8sov1l4kf0s755dlzhh44u96b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145378</id>
    <revision>
      <id>596125</id>
      <parentid>427582</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T06:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="4gwul5djruwih2qqnyfxdtnz7qhpdev" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|84}}&lt;/noinclude&gt;నచో ఉభయులకును భ్రష్టత కలుగును. అదెట్లనిన, అన్నము వండదలంచినప్పుడు అన్నియు ఎండుకట్టెలైనచో సులభముగాను, త్వరితముగాను, పాకమగునేకాని అట్లుగాక కొన్ని ఎండుకట్టెలును, కొన్ని పచ్చికట్టెలైనచో వండువారికి ప్రయాసమే గాక ఆలస్యముగూడా యగుచున్నది గదా!

84. ఏ ప్రకారము సూర్యోదయానికి ముందు అరుణోదయమగునట్లు, హృదయపరిశుద్ధత గల్గి సిద్ధులు గలుగ బోవుటకు ముందు కొన్ని దృష్టాంతములు గల్గును. ఎట్లనగా జాగ్రదావస్థలోగాని, స్వప్నావస్థలోగాని, తనకు గల్గిన సంకల్పము లన్నియు సత్యములై ఫలించుచుండును.

85. భగవద్గీతయందు శ్రీకృష్ణ భగవానులు ఇట్లు చెప్పిరి. అర్జునా! వీరందరును నాచే హతులైయున్నారు. అయినను నీచే వీరిని జంపించి నీకు కీర్తియిప్పించదలచు చున్నానని చెప్పెను. అందువలన ఎవ్వరైనను కొన్ని ఘనకార్యములు చేసినను లేక చేయించినను, నేనే ఈ కార్యములను జేసినాననియు ఈ కార్యములు జరుగుటకు నాయొక్కశక్తియే కారణమనియు అహంకరించినచో వాడు తప్పక పతనము జెందును. గాన, నేను జేయు కార్యములన్నియు మాగురుదేవుని దయయేయని గాని, సర్వేశ్వరుడే నామీద దయయుంచి నాచే ఈ కార్యములను జేయించుచున్నాడనిగాని ఎఱింగి ఎవ్వడు నిమిత్తమాత్రుడై జేయునో వాడు ఉన్నతస్థితికి వచ్చును. పురోభివృద్ధిని పొందగోరువాడు పూర్వ వృత్తాంతమును మరువకూడదు.

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4gwul5djruwih2qqnyfxdtnz7qhpdev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>145379</id>
    <revision>
      <id>596126</id>
      <parentid>427583</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="o42i9l8475uzjkmg2rf9n8wr0g8un2r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{c|35}}&lt;/noinclude&gt;
86. ఏగింజయైనను పైన పొట్టు యున్నంతవఱకు మొలక వచ్చుచునే యుండును. ఎప్పుడు పొట్టు తీసివేసెదమో అప్పటి నుండి బీజము రానేరదు.

ఆప్రకారమే జీవునికి శరీరత్రయములనెడి పొట్టు ఎంతవఱకుండునో అంతవరకును జన్మము వచ్చుచునేయుండును, ఎప్పుడు శరీరత్రయములను విచారణ ద్వారా సంపూర్ణముగా తీసివేయుదుమో అప్పుడే జన్మ రాహిత్యమగును.

87. యుద్దములో విరోధులను జయించుటకైనచో అనేక ఆయుధములు కావలెను; గాని తన ప్ర్రాణములు తీసుకొనుటకైనచో ఒక్క చిన్న కత్తియే చాలునుగదా! అట్లే అనేక సందేహములు గల్గి, తర్కవితర్కములు చేయువారికి అనంతవిచారము కావలెనుగాని సందేహములు లేనివారికి ఒక్క విచారణ వాక్యమే చాలు.

88. ఆత్మానాత్మలను విభజించి తెలుసుకున్నంతమాత్రముననే మోక్షము వచ్చునెడల పూర్వకాల మహర్షులు వేల సంవత్సరములు ఎందుకు తపస్సు చేయవలయును? అందుచేత హృదయాంతర్గత మందున్న సర్వవాసనలును, వృత్తులును సంపూర్ణముగా తీసివేయక ముక్తి రానేరదని తెలుసుకొన వలయును.

89. ఒక యింటి యందు నిలువు టద్దము యుండెను. ఆయింటి పసిబిడ్డ యొక డానిలువుటద్దము యొద్దకు వచ్చిఅద్దమునం దగుపడుచున్న తనప్రతిబింబమును జూచి మరియొక బాలునిగా దలంచి యా బాలునితో యాడుకొనుచు సంతోషించుచుండెను. అట్లే ఒక్క ఆత్మయే అనేక అంతఃకరణోపాధులయందు ప్రతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o42i9l8475uzjkmg2rf9n8wr0g8un2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>146364</id>
    <revision>
      <id>595971</id>
      <parentid>429839</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="793" sha1="46uxfxeapb9eky0j3m7o2ycsct4z1xx" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ఇంద్రగంటి
 |అసలుపేరు = హనుమచ్ఛాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి 
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[అమ్మనుడి/సంపుటి 5/మే 2019/శ్రీ ఇంద్రగంటి హనుమచ్చాస్త్రి గారు చదివిన ఉపన్యాసం]] (2019)

{{authority control}}</text>
      <sha1>46uxfxeapb9eky0j3m7o2ycsct4z1xx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595972</id>
      <parentid>595971</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="83hfysg5ab0vg95tf5b1ecpnk54lq6y" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ఇంద్రగంటి
 |అసలుపేరు = హనుమచ్ఛాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 |పుట్టిన_యేడు = 1911
 |గిట్టిన_యేడు = 1987
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి 
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[అమ్మనుడి/సంపుటి 5/మే 2019/శ్రీ ఇంద్రగంటి హనుమచ్చాస్త్రి గారు చదివిన ఉపన్యాసం]] (2019)

{{authority control}}</text>
      <sha1>83hfysg5ab0vg95tf5b1ecpnk54lq6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:ప్రతాప రామసుబ్బయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>149844</id>
    <revision>
      <id>595413</id>
      <parentid>449055</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1443" sha1="8pq9ky86n7p8n3ii6r3qjo5gl533rzo" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ప్రతాప
 |అసలుపేరు = రామసుబ్బయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = ప్రతాప రామసుబ్బయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము I]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము II]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/కొరియాదేశము (చరిత్ర)]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గడియారములు]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గుంప్లొవిజ్ లుడ్విగ్ (1848-1909)]]

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>8pq9ky86n7p8n3ii6r3qjo5gl533rzo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595414</id>
      <parentid>595413</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="dn3onzh875js042z9ojwznu43wc25js" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ప్రతాప
 |అసలుపేరు = రామసుబ్బయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = ప్రతాప రామసుబ్బయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్బలము II]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము I]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము II]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/కొరియాదేశము (చరిత్ర)]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గడియారములు]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గుంప్లొవిజ్ లుడ్విగ్ (1848-1909)]]

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>dn3onzh875js042z9ojwznu43wc25js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>149901</id>
    <revision>
      <id>596198</id>
      <parentid>577848</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>596198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="nxsb87myt1o264zvse8ih1juy6mhmtu" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మామిడిపూడి 
 |అసలుపేరు = వేంకటరంగయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ
 |పుట్టిన_యేడు = 1889
 |గిట్టిన_యేడు = 1981
 |వివరణ = రచయిత, విద్యావేత్త, ఆర్థిక, రాజనీతి శాస్త్ర పారంగతుడు, విజ్ఞాన సర్వస్వ నిర్మాత.
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==సంపాదకత్వం==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము]] 
** [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము]] (1958)
** [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] (1960)
** [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము]] (1962)

==రచనలు==
* [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 4/సంచిక 1/దేశ స్వభావమునకు చరిత్రకును గల పరస్పర సంబంధము]] (1920)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అంతర్జాతీయ సంస్థలు]] (1958)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికలు]] (1960)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/కౌటిల్యుడు (రాజనీతిశాస్త్రము)]] (1962)

{{authority control}}

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]]</text>
      <sha1>nxsb87myt1o264zvse8ih1juy6mhmtu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:బిరుదురాజు రామరాజు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>151069</id>
    <revision>
      <id>595980</id>
      <parentid>577409</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1839" sha1="dtz9n9mfcoosqs2glqhf91ozlhsyiz9" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = బిరుదురాజు
 |అసలుపేరు = రామరాజు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = బ
 |పుట్టిన_యేడు = 1925
 |గిట్టిన_యేడు = 2010
 |వివరణ = జానపద సాహిత్యంపై కృషి చేసిన రచయిత.
 |బొమ్మ=Portrait of Biruduraju Ramaraju by A. Prabhakar from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 586 crop).jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = బిరుదురాజు రామరాజు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* ఆంధ్రయోగులు
* [[ప్రసన్నరాఘవనాట్యప్రబంధము]] (1962) గ్రంథానికి ప్రరోచన
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్ర జానపద గేయ వాఙ్మయయము]] (1958)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము]] (1960)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గురుజాడ వేంకట అప్పారావు]] (1962)

==రచయిత గురంచిన రచనలు==
*[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బిరుదురాజు రామరాజు]]

{{authority control}}

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>dtz9n9mfcoosqs2glqhf91ozlhsyiz9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595992</id>
      <parentid>595980</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2025" sha1="geqm3pue1vte16jn9kg2gwe90ms8k7c" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = బిరుదురాజు
 |అసలుపేరు = రామరాజు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = బ
 |పుట్టిన_యేడు = 1925
 |గిట్టిన_యేడు = 2010
 |వివరణ = జానపద సాహిత్యంపై కృషి చేసిన రచయిత.
 |బొమ్మ=Portrait of Biruduraju Ramaraju by A. Prabhakar from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 586 crop).jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = బిరుదురాజు రామరాజు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* ఆంధ్రయోగులు
* [[ప్రసన్నరాఘవనాట్యప్రబంధము]] (1962) గ్రంథానికి ప్రరోచన
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్ర జానపద గేయ వాఙ్మయయము]] (1958)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కిరీటి వేంకటాచార్యులు]] (1960)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము]] (1960)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గురుజాడ వేంకట అప్పారావు]] (1962)

==రచయిత గురంచిన రచనలు==
*[[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/బిరుదురాజు రామరాజు]]

{{authority control}}

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>geqm3pue1vte16jn9kg2gwe90ms8k7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>151078</id>
    <revision>
      <id>596206</id>
      <parentid>593296</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6594" sha1="bk86tq6zkeuea0jjtwigiqd1igkfu9d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 32. కె. సో. || శ్రీ [[రచయిత:కె. సోమసుందరరావు|కె. సోమసుందరరావు]], అసిస్టెంటు ఇంజనీరు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణానది|కృష్ణానది]]
|-
| 33. కొం. శే. || శ్రీ [[రచయిత:కొండపల్లి శేషగిరిరావు|కొం. శేషగిరిరావు]], ఉపన్యాసకులు, ప్రభుత్వ లలితకళల కళాశాల, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్గ్రికో|ఎల్గ్రికో]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ- పరిశ్రమలు|కళ-పరిశ్రమలు]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుడ్యచిత్రణము|కుడ్యచిత్రణము]]
|-
| 34. ఖం. బా. శే || [[రచయిత:ఖండవల్లి బాలేందుశేఖరం|ఖండవల్లి బాలేందుశేఖరము]], ఎం. ఏ.. ఆంగ్లోపన్యాసకులు, సాయం కళాశాల, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇబ్ని బతూతా|ఇబ్ని బతూతా]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఈజిప్టు (చరిత్ర)|ఈజిప్టు (చ)]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఈరాన్ (చరిత్ర)|ఈరాన్ (చ)]] 4. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపాధ్యాయుడు (యుగయుగములలో దేశదేశములలో)|ఉపాధ్యాయుడు (యుగయుగములలో, దేశదేశములతో)]] 5. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్ఫ్యూషియస్|కన్ఫ్యూషియస్]] 8. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్డియా|కాల్డియా]]
|-
| 35. గ. ల. || విద్వాన్, [[రచయిత:గరికపాటి లక్ష్మీకాంతయ్య|గరికపాటి లక్ష్మీకాంతయ్య]], ఎం. ఏ.. (రిటైర్డు) సంస్కృతాంధ్రోపన్యాసకులు, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణాజిల్లా|కృష్ణాజిల్లా]]
|-
| 36. గుం. హ. || విద్యావాచస్పతి, [[రచయిత:గుండేరావు హర్కారే|గుండేరావు హర్కారే]], (రిటైర్డు జడ్జి, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమారిలభట్టు|కుమారిలభట్టు]]
|-
| 37. గో. చం. మి. || శ్రీ [[రచయిత:గోపాలచంద్ర మిశ్ర|గోపాలచంద్ర మిశ్ర]], ఎం.ఏ., ఒరియాభాషా ఉపన్యాసకులు, రావెనాకాలేజి, కటక్ || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఒరియా భాషా సారస్వతములు|ఒరియా భాషాసారస్వతములు]]
|-
| 38. చ. రా. శ. || శ్రీ [[రచయిత:చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ|చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ]], ఎం. ఏ., రీజియనల్ అకాడమీ, మద్రాసు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుఱళ్|కుఱళ్]]
|-
| 39. చి. దా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:చిట్టా దామోదరశాస్త్రి|చిట్టా దామోదరశాస్త్రి]], ఎం. ఏ.. బి. ఇడి., ప్రధానాంధ్ర పండితులు, లూధరజు మల్టిపర్పస్ హైస్కూలు, గుంటూరు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్నడదేశ చరిత్ర I|కన్నడదేశ చరిత్ర I]]
|-
| 40. చె. రం. || శిరోమణి. [[రచయిత:చెలమచర్ల రంగాచార్యులు|చెలమచర్ల రంగాచార్యులు]] (విద్వాన్) సంస్కృతాంధ్రోపన్యాసకులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎలకూచి బాలసరస్వతి|ఎలకూచి బాలసరస్వతి]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కవిత్వము|కవిత్వము]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటయ వేమారెడ్డి|కాటయ వేమారెడ్డి]] 4. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కావ్యాత్మ|కావ్యాత్మ]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bk86tq6zkeuea0jjtwigiqd1igkfu9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:వి. టి. దేశపాండే</title>
    <ns>102</ns>
    <id>151178</id>
    <revision>
      <id>595989</id>
      <parentid>440782</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="823" sha1="r0iavsweyx8rlob9nt0kgug2f2lyii8" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = వి. టి.
 |అసలుపేరు = దేశపాండే
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ద
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = వి. టి. దేశపాండే
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కిరణ ప్రసరణము]] (1960)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/ఛాయావిద్యుత్తు]] (1962)</text>
      <sha1>r0iavsweyx8rlob9nt0kgug2f2lyii8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>152106</id>
    <revision>
      <id>595377</id>
      <parentid>445219</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1037" sha1="qexj4e7ott9plj1hnaqwvif0334z261" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పోతుకూచి  
 |అసలుపేరు =  సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి 
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి 
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అప్పయదీక్షితులు]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళిదాసు మహాకవి]]


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>qexj4e7ott9plj1hnaqwvif0334z261</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:కొండపల్లి శేషగిరిరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>152127</id>
    <revision>
      <id>596207</id>
      <parentid>593273</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>596207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1776" sha1="88wcd626xh5leqspasz2qo1dzipie9y" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = కొండపల్లి
 |అసలుపేరు = శేషగిరిరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = శ
 |పుట్టిన_యేడు = 1924
 |గిట్టిన_యేడు = 2012
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ=Portrait of Kondapalli Seshagiri Rao by A. Prabhakar from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 576 crop).jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = కొండపల్లి శేషగిరి రావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అమృత షేర్గిల్]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అలంకరణ కళ]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్గ్రికో]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ- పరిశ్రమలు]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుడ్యచిత్రణము]]

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొండపల్లి శేషగిరిరావు]]

{{authority control}}

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>88wcd626xh5leqspasz2qo1dzipie9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/831</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155486</id>
    <revision>
      <id>595442</id>
      <parentid>594785</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595442</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8508" sha1="funfowz98qjx4vpk99yzhywxuhlftc0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కూచిపూడివారు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
వీరిలొ సుప్రసిద్ధులైన వేదాంతం రాఘవయ్య, వెంపటి సత్యంగార్లు సినిమాలలో చేరినారు. మరికొందరు పట్టణము లందు స్థిరపడి కూచిపూడి నాట్యమును నేర్పుచు శిష్యులను డయాగ చేయుచున్నారు. తక్కినవాస కూచిపూడిలోనే ఉండి వ్యవసాయము చేసికొనుచున్నారు. అచ్చటి యువకులందరును చేరి &quot;లలిత కళానమితి &quot; అను పేర ఒక సంఘమును స్థాపించిరి. వీరు సుమారు పదిసంవత్సరములుగా ప్రతిసంవత్సరమును రామలింగేశ్వరస్వామి సన్నిధిని ఐదేసిరోజుల పాటు సిద్ధేంద్రయోగి ఉత్సవములను జరుపుచున్నారు.

కూచిపూడివారు తమ నాట్యమును ఇతరులకు నేర్పుటకు అంగీకరింపరు. కాని, శ్రీ వేదాంగం లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రిగారు ఇతరులకు కూడ చెప్పుటకు మొదలు పెట్టినారు. అంతియేగాక, నేటి భరతనాట్యము పద్ధతిలో ఏకపాత్రాభినయమునకు కూచిపూడి నాట్యప్రణాళిక నొక దానిని కూడ రూపొందించుటకు ప్రయత్నము చేసినారు. వీరి సన్నిధిలో కూచిపూడి నాట్యమును నేర్చినవారిలో
శ్రీ అయ్యంకి తాండవకృష్ణ, కుమారి కాంచనమాల, నటరాజ రామకృష్ణ, కుమారి కనకదుర్గ, కుమారి
రాజకుమారి, కుమారి అఖిలేశ్వరి అనువారు చేరి యున్నారు.

కూచిపూడి నర్తకుల అభ్యాసనక్రమము చాల కష్టతరమైనది. శరీరము మైనపుముద్దవలె ఎటు కావలెనన్న అటు లొంగిపోవలెను. తెల్ల వారుజామున నాలుగుగంటలకు లేపి సాధకమును ప్రారంభింపజేయుదురు. చండెములు, ఒంటికాలి . దండెములు, కాలిసాము, కుప్పిలు, నిలువు మొగ్గలు, ఆశీ, ప్రత్యాళి, చక్రదండెములు, సమహస్త పాదచలనాదులు, అడవుసాము, చౌకము, మండికొప్పు, కత్తెరనాటు, జారడవు. తోయమంగళము, చుట్టడవులు మొదలగునవి యీ ప్రారంభ సాధకములోని అంశములు.
ఇట్లు ప్రారంభ సాధకమైన తరువాత అపర కాయ శిక్షణము ఒసంగుదురు. వినియోగపూర్వకముగా హస్తాభినయమును నేర్పుదురు, భ్రూ, నేత్ర, శిరోభేదాదులను అభ్యసింప జేయుదురు. అటుపిమ్మట గాత్రసాధనమునకు సంగీతమును అభ్యసింపజేయుదురు. ఇందు ఉన్నంత ప్రారంభసాధకము భరత నాట్యమునకు అవసరములేదు. కావుననే, భరత నాట్యమును నర్తకి సుమారు మూడుగంటలు కాలము
కంటె అధికముగా చేయలేదు. కాని, అభ్యాస దక్షుడయిన కూచిపూడి నర్తకుడు రాత్రి తెల్ల వారువరటను
అలపులేక అభినయము చేయగలడు. కథాకళీ, భరత నాట్య నర్తకులకు కూచిపూడి నర్తకులకున్నంత సంగీత జ్ఞానమును ఉండదు. కూచిపూడి నర్తకుడు గాయకుల, వాద్యకుల అదుపులోనుండక తాను స్వయముగా సంగీత వేత్త యగుటచేత వారినే తన అదుపులో నుంచుకొనగల సమర్థుడుగా నుండును. నృత్యశిక్షణము పూర్తి అయిన పిమ్మట నర్తకులు వారివారి యోగ్యతల ననుసరించి కలాప మేళమునందు కాని, నృత్యనాటక (యక్షగాన) మేళములందు కాని చేరి ప్రదర్శనము లిచ్చుచుందురు. నర్తకుని ప్రథమప్రదర్శనము కూచిపూడిలోని రామలింగేశ్వరస్వామి సన్నిధిని జరుగును.

కూచిపూడివారి ఆహార్యము ప్రత్యేక విశిష్టత గలది. భామ వేషమునకు ఏడువారాల సొమ్ములు పెట్టుదురు — పెద్దజడ, చిన్నజడ, శిఖ, రాగిడి, చంద్రవంక, సూర్యుడు, తములపాకులు, మొగలి రేఖలు, కేతకి, తురాయి, పొపట పింజనీలు, కమ్మలు, చేర్లు, జూకాలు, కర్ణపత్రములు, తాయెత్తులు, బాజుబందులు, దండకడియములు, మత్స్యములు, పోచీలు, కంకణములు, కడియములు, చిన్నపతకము, పెద్ద పతకము, పట్టెడ, బిళ్లల మొలత్రాడు, అడ్డ బాస, కట్టడవు, బుకారీ, ముక్కు పుడక మొదలగునవి
ముఖ్యముగా పేర్కొనదగిన ఆభరణములు. ఈ నగలలో చాలవరకు నేడు రాజుల ఇండ్లలో బంగారు ఆభరణముల రూపమున కన్పట్టగలవు. కాని, కూచిపూడివారు వీనిని తేలికగా తళుకు కాగితములతో చేయింతురు. ఈ నగలను తయారుచేయుటకు వారిలో నొకరు సిద్ధహస్తులుందురు. శిరోభూషణమగు పెద్దజడలోని (భానుజడ) బిళ్లలు భూగోళ, ఖగోళ శాస్త్రముల ననుసరించి, సూర్యచంద్రులను, నక్షత్ర సముదాయమును తెలుపునట! ఇంక రాజు వేషమునకు కిరీటము, శంఖచక్రములు లేదా భుజకీర్తులు,
కర్ణపత్రములు, గండ భేరుండము (పతకము) మొదలగునవి ప్రధాన భూషణములు. భుజకీర్తులు మొదలగునవి తేలికగా నుండుటకు బాడిద చెక్కతో చేయుదురు. స్త్రీ వేషమునకు చీరెలను,లంగాలను, పురుష వేషమునకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>funfowz98qjx4vpk99yzhywxuhlftc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/832</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155487</id>
    <revision>
      <id>596131</id>
      <parentid>450204</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8212" sha1="fewlyakieba0626uanjglkhpj58wt1m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కూలి}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;832A&quot; /&gt;పాత్రల స్వభావము ననుసరించి కోట్లు, కండువాలు మొదలగువాటిని ఉపయోగింతురు. కొన్ని వేషములకు వీరు ప్రతిశీర్షములను ( కృత్రిమ ముఖములను) ఉపయోగింతురు. చతుర్ముఖ బ్రహ్మ, నృసింహమూర్తి, శక్తి, హనుమంతుడు మొదలగు వేషములు ఈ జాబితాలో చేరును. ఈ ప్రతిశీర్షములను వీరు కరాళము లందురు. ఇంక ముఖాదులకు స్వభావము ననుసరించి దేశీయమైన గైరిక ధాతువులనే ఉపయోగింతురు. ఆహార్యమునకు సంబంధించిన వస్తువుల నెల్ల వీరు ఒక పెట్టెలో ఉంచుదురు. దీనికి &quot;గళియం పెట్టె&quot; అని పేరు.

ఈ మేళములలో వేషధారులు కాక, సూత్రధారుడు, హంగునకు వంత పాటగాడు, శ్రుతికి తిత్తియూదు వాడు, మార్దంగికుడు ఉందురు. తాళమును ' సూత్రధారుడే వేయును.

ఇంక వీరి రంగస్థలము కూడ చాల సామాన్యమైనది. ప్రదర్శనమునాటి సాయంకాలము ఏ చతుష్పథము నందో తాటియాకుల పందిరి వేయుదురు. తెరలు ఉండవు. ఏవిధమయిన ఆడంబరమును, అట్టహాసము ను లేకయే కేవలము అభినయ సామర్థ్యముచేతనే సామాజికులను మంత్రముగ్ధులట్లు కావించి, తెల్లవారు వరకును అట్లే కూర్చుండ బెట్టుదురు.

కూచిపూడి భాగవతులు సంచార సమయములందు కూడ స్నాన సంధ్యానుష్ఠానములందును, వైదిక కర్మల యందును అప్రమత్తులుగానుందురు. ప్రదర్శనమున్న రోజున మధ్యాహ్నమే రెండు గంటలకు భోజనము చేయుదురు. ఇంక రాత్రి ఏమియును తినరు. ఇంక నృసింహ వేషధారి నిజముగా నృసింహోపాసకుడే. నాడాతడేమియును తినడు. నిరంతర ధ్యాన తత్పరుడయి యుండును. 

సాధారణముగా ఏయూర ప్రదర్శనము జరుగునో ఆయూరి పెద్దయే నాడు సభానాయకుడుగా నుండును.
ఆతని ఆధ్వర్యవములోనే వారు సన్మానితులగుచుందురు. టికెట్ల పద్దతి వారికి తెలియదు.

నాట్య సరస్వతికి కూచిపూడి గ్రామమును పీఠముగా నొనర్చినవారు కూచిపూడివారు. భరతనాట్యమునకు
ఆంధ్రదేశమును క్షేత్రముగా వెలయించినవారు కూచిపూడివారు.
{{right|పో, శ్రీ. ఆ.}}
&lt;section end=&quot;832A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;832B&quot; /&gt;'''కూలి :'''

మానవుడు బజారులో అమ్ముడుపోవు వస్తువేదియు కాదు. ఐనను నిర్ణీతమయిన ఒక మూల్యమునకు శ్రామికులు తమశక్తి సామర్థ్యముల వెల పెట్టుదురనుసది అంచరికి తెలిసినదే. శ్రామిక శక్తికిగల ఖరీదే కూలి లేక వేతనము. మరియు ప్రపంచమునందలి వస్తువుల వెలలన్నిటికన్నను అదియే మిక్కిలి మిన్న. ఏలయన ఏదేశమునందైనను అధిక సంఖ్యాకులు కూలి లేక వేతనముల మూలముననే తమ కుటుంబాదాయమును సమకూర్చుకోను చున్నారు. వ్యవసాయపు కూలి, కర్మాగారపు కార్మికుడు,
పల్లెటూరి బడిపంతులు, పట్టణవాసియైన యన్. జి. వో. మధ్యతరగతి ఉద్యోగస్తులు, మరియు పెద్ద పెద్ద జీతములు తెచ్చుకొను ప్రొఫెసర్లు, డాక్టర్లు, లాయర్లు, ఇంజనీర్లు, ప్రభుత్వోద్యోగులు, వ్యాపార సరళి నడుపు అధికారులు. అందరును తమ రాబడిని కూలి, లేక వేతనములనుండియే గ్రహింతురు.

వీరి వేతనములమధ్య ఎంతేని వ్యత్యాసము గలదు. ఈ విషయమును తెలిసికొనుటకు అర్థశాస్త్ర పరిజ్ఞాన మవసరములేదు. కాని అర్థశాస్త్ర పరిభాషలో ఈ విషయమును సూచించుటకు, వేరువేరు వృత్తుల నడుమ శ్రమ స్వేచ్ఛా గమనమునకు సంపూర్ణావకాశము లేదు అని అందుము.

ఇట్లే, వివిధములగు జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థల నడుమ కూడ వేతనములు భేదించును. ఆసియాయందలి వేతనములకన్న యూరపునందలి వేతనములు, యూరఫునందలి వేతనములకన్న అమెరికాలోని వేతనములు హెచ్చుగా నున్నవి. అత్యల్పమగు వేతనములు సంపాదించు చైనా కూలీలుగాని, జెకోస్ల వేకియా జోళ్ళ పనివాళ్లు గాని తమ దేశమునందలి కూలి మొత్తములను హీనపరచుట ఆమెరికనులు ఇచ్చగింపరు. కావుననే మొదటి ప్రపంచ యుద్ధము తరువాత ఇతర దేశములనుండి తమ దేశమునకు
వలసవచ్చు జాతులపట్ల అమెరికా ప్రభుత్వము ఒక వలస విధానము నేర్పరచుకొని కోటాపద్దతిని అమలు జరిపినది. శ్రామికవర్గము సప్లయి, పరిమితమైన వేతనములు, పటమున ప్రక్క పుటలో చూపబడినవి.

ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థయందు శ్రామికులకు గల గిరాకీని సూచించు చాపము వాయవ్యము నుండి ఆగ్నేయము నకు
&lt;section end=&quot;832B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fewlyakieba0626uanjglkhpj58wt1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/833</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155488</id>
    <revision>
      <id>596141</id>
      <parentid>450205</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6969" sha1="nkn0ag3d7042gnrejmilh1s31e9dl1d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కూలి||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;

{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 833
|bSize = 600
|cWidth = 493
|cHeight = 195
|oTop = 59
|oLeft = 48
|Location = center
|Description = 
}}
పరిమాణములో నేతనములు
ఉపభోగ్య వస్తువుల
12
52
urat
25
కూలిసంగ్రహ ఆంధ్ర
sta
-
శ్రమ
శ్రామికుల సంఖ్య : ఆసియా,
పటము 1.
అపేక్షలేక గిరాకీ చాపము,
శ్రామికుల సంఖ్య: యూరప్
పటము 2.
సవ - శ్రమ సప్లయి చాపము.

వ్రాలుటకు కారణమేమి? తదితర ఉత్పత్తి సాధనములను స్థిరముగ నుంచి శ్రామికుల సంఖ్య హెచ్చు చేయుచు పోయినచో, హీనవృద్ధిన్యాయము ప్రకారము శ్రమ ఉత్పాదకశక్తి క్షీణింపనారంభించి వేతనములు అల్పమగుట జరుగును. శ్రమసప్లయి చాపము నైఋతిదిశ నుండి ఈశాన్యమునకు ఎగయుట పటమున చూపబడినది. ఇవి సర్వసాధారణమగు సప్లయి అపేక్షల చాపములు. ఇట్లుగాక వేరు విధమున సప్లయి చాపముండునా?

సామ్యూల్ సన్ వ్రాసినట్లు. మాల్టస్. యక్సు అక్షమునకు సమానాంతరముగా పోవుచు జీవనాదాయమును
మాత్రము సూచించు వేతనము లంతఎత్తున గీయబడిన శ్రమ నప్లయి చాపమును ఊహించెను. బ్రతుకు టకు పిల్లలను కని తమవర్గపు సంఖ్య భూమిపై విలుపుటకు మాత్రము చాలినంత వేతనములవి. నూట ఏబది సంవత్సరములకు పూర్వము అర్థశాస్త్రము భయంకరముగా చిత్రింపబడుటకు కారణములలో నొకటి వేతనములు కేవలము ప్రాథమిక జీవితావసరముల స్థాయిని మాత్రము సూచించునను ఈ సిద్ధాంతమే. జీవనాదాయ వేతనముల సిద్ధాంతము - లేదా 'ఇనుపసిద్ధాంతమ' ని అపహాస్యము చేయబడిన ఈ సిద్ధాంతము- వేతనము లెట్లు నిర్ణయింపబడునో సూత్రీకరించు సిద్ధాంతములలో నొకటి.

'''జీవనాదాయ వేతనముల సిద్ధాంతము:''' ప్రప్రథమమున ఈ సిద్ధాంతమును ప్రవచించిన అర్థ శాస్త్రవేత్తలు 18 వ శతాబ్దములో ఫ్రాన్సునందు వర్ధిల్లిన ఫిజియోక్రాట్లు, ఇంగ్లీషు అర్థశాస్త్రవేత్తలు స్మిత్తు, రికార్డోలును ఇంచుమించు ఇట్టి భావములనే వెలిబుచ్చిరి. ఈ సిద్ధాంతము ననుసరించి జీవించుటకు, తమజాతిని నశించకుండ భూమిపై నిలుపుటకు మాత్రము సరిపోవు కనీస వేతనములు శ్రామికులు సంపాదింతురు. ఈ జీవనాదాయ స్థాయికి మించిన వేతనములు వారికి లభించిన ఎడల, ఒక్కతరము కాలములో శ్రామికుల జనాభా అధికమై వేతనములు తగ్గును. ఈ జీవనస్థాయికన్న తక్కువగా వేతనము లున్నచో శ్రామికులు పెండ్లిండ్లు చేసికొని, ఇండ్లు నిలుపుకొనజాలరు; ఫలితము ఒక్కతరము కాలములో వేతనములు తిరిగి జీవనాదాయ స్థితికి ఎగయును.

ఈ జీవనాదాయ వేతనముల సిద్ధాంతము ఆశనిరాశా వాదములు రెంటిని ప్రతిబింబించుచున్నది. జీవనాదాయ స్థాయిని మించిన వేతనములు శ్రామికులు పొందజాలరు అని వచించుటలో ఈ సిద్ధాంతము నిరాశాజనకముగనే యున్నది. శ్రామిక వర్గము భవిష్యత్తు నిట్లు అంధకారము చేసిన ఈ సిద్దాంతమునకు లాసేల్ అను అర్థశాస్త్రవేత్త వట్టి 'ఇనుపసిద్ధాంత' మని పేరిడెను. ఎబ్బెట్టుగ తోచి,
కర్కశముగ ధ్వనించినదగుటచే ఈ జీవనాదాయ వేతనముల సిద్ధాంతము ఇట్లు వేళాకోళము చేయబడి నది. అప్పటినుండి 30 సంవత్సరములవరకు ఈ 'ఇనుపసిద్ధాంతము' సామ్యవాద రణభేరిపై మ్రోయింప బడిన యుద్ధగీతి పల్లవిగా చలామణి ఆయెను.

జీవించుటకు కావలసినదానికన్న తక్కువ వేతనములను శ్రామికుల నెత్తి పై పారిశ్రామిక వేత్తలు ఎన్నటికిని రుద్దజాలరు అని చెప్పుటలో ఈ సిద్ధాంతము ఒకవిధముగ మిక్కిలి ఆశాజనకముగనేయున్నది. జీవనాదాయస్థాయికి ఎంతయో తక్కువగా వేతనములుపొందు అనేక దేశముల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nkn0ag3d7042gnrejmilh1s31e9dl1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/834</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155489</id>
    <revision>
      <id>596148</id>
      <parentid>450206</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8421" sha1="j7i5qbiba5wu6dimno1bamflfj7icxl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కూలి}}&lt;/noinclude&gt;
లోని పరిస్థితులు గణనకు వచ్చినపుడు, ఈ సిద్ధాంతము వాస్తవమునకు దూరమైన ఆదర్శపరిస్థితులనే వర్ణించు చున్నది. ఇంతేగాక జీవనాదాయమను భావము జీవన ప్రమాణమను భావమునకు చోటిచ్చి నపుడు, శ్రామికులు తమ కోర్కెల హెచ్చుచేసికొని, ఎక్కువ ఖరీదైన జీవితముల నడపుటకు అలవాటు పడినంతమాత్రమున అతిశయించిన వారి వాంఛలను తీర్చుటకు వలసినంతగా వేతనములు ఎగయునను అర్థమును ఈ సిద్ధాంతము స్ఫురింప జేయుచున్నది. అట్లయిన 'జీద్' వ్రాసినట్లు ఈ సిద్ధాంతమును 'ఇనుపసిద్ధాంత' మనుటకన్న బంగారు సిద్ధాంత మనియే పిలువవచ్చును.

నిజమునకు 19 వ శతాబ్దపు రెండవ అర్ధభాగము వాటికి జీవనాఛాయమను భావము పోయి జీవన ప్రమాణ
మను భావము అర్థశాస్త్ర పరిభాషలో ఎక్కువగా చలామణి యగుచుండెను. జీవనాదాయ స్థాయికన్న జీవన
ప్రమాణపు స్థాయి చాల హెచ్చు. కేవలము ప్రాథమిక జీవితావసరములను తీర్చుకొనుటకు కావలసినంత వేతనములనే కాక, విద్య, విశ్రాంతి, విజ్ఞాన, వినోద కార్యక్రమములు మున్నగు ఉదాత్త జీవనవ్యాపారము సాగుటకు కావలసినంత వేతనములను జీవనప్రమాణస్థాయి సూచించును. జీవనప్రమాణపు పట్టీలో ఏడమ్స్మిత్తు కూడ విద్య నొక అంశముగా పరిగణించియుండెను.

ఒక జీవన ప్రమాణమునకు అలవాటు పడిన శ్రామికులు ఎటులైనను అంతకన్న తక్కువ వేతనముల తీసికొనుటకు ఇష్టపడరని దీని అర్థము, ఇంతేగాక, లభించిన ఉన్నత జీవన ప్రమాణము శ్రామికుల కొసంగు పుష్టికరమైన ఆహారము, పరిశుభ్రమైన ఇండ్లు, విచారమునకు దూరమైన మనస్తత్వము వారి ఉత్పాదకశక్తి నభివృద్ధి పరచి వారికి ఎక్కువ వేతనములు దొరకునటుల చేయుటకు కూడ వీలుకలదు.

ఏమైనను, జీవనాదాయ వేతనముల సిద్ధాంతముగా కాని, జీవన ప్రమాణ నేతనముల సిద్ధాంతముగా కాని, ఈ సిద్ధాంతము శ్రామిక వర్గవు సప్లయి చాపమునే పరిశీలించుచున్నది కాని, అపేక్ష చాపము
జోలికి బోవుటలేదు.

'''వేతనముల ఫండు సిద్ధాంతము:''' సప్లయి, అపేక్షల- రెంటిని గణనకు తీసికొని, కూలి యెట్లు నిర్ణయింపబడునో పరిశీలించిన సిద్ధాంతము వేతనముల ఫండు సిద్ధాంతము. ఈ సిద్ధాంతపు పూర్తి పరిణామము జాన్ స్టూఆర్టు మిల్లు చేతులలో జరిగెను. ఒక దేశమునందలి జనాభాలో-పని చేయగల వయస్సు, శరీరదార్థ్యము, నిర్ణీతమైన ఒక మూల్యమునకు తమ శ్రామిక శక్తిని అమ్ముటకు ఇచ్ఛకల
వారందరు ఆ ఆర్థిక వ్యవస్థయందలి శ్రమయొక్క సప్లయిని సూచింతురు. పారిశ్రామికవేత్తల పెట్టుబడి
ధనములో శ్రామికులకు కూలి యొసంగుటకుగాను కేటాయించబడిన మొత్తము శ్రమకుగల గిరాకీని సూచించును. ఈ మొత్తమునే వేతనముల ఫండు అందురు. అట్టి మొత్తమును శ్రామికుల సంఖ్యచే భాగించిన సరాసరి కూలి లేక వేతనము 'రేటు వచ్చును.

ఈ సిద్ధాంతము ననుసరించి వేతనముల రేటు పెరుగవలెననిన (1) వేతనముల ఫండు హెచ్చు కావలెను; లేదా (2) శ్రామికులసంఖ్య తగ్గవలెను. మొదటిది అంత అల్పకాల వ్యవధితో జరుగునది కాదు. శ్రామికులు తమ ఆర్థిక పరిస్థితులను చక్కదిద్దుకొనదలచిన కుటుంబ నియంత్రణమును అమలు జరుపవలేను.

లాంగే, జెనస్సు, థారన్ టస్ మున్నగు అర్థశాస్త్రవేత్తలు ఈ సిద్ధాంతమును విమర్శించిరి. వేతనముల ఫండు అనునది శాస్త్రీయముకాని భావములలో నొకటి. జాతీయాదాయము ప్రవాహమువంటిది కాని ఫండు కాదు. ఇంతేగాక వేతనములుగా శ్రామికులకు చేరు ఆదాయ పరంపర వ్యాకోచ సంకోచములు పొందు స్వభావము కలది. లాభనష్టముల దూరాలోచనపై ఆధారపడి పారిశ్రామిక వేత్తలు వ్యాపార సరళిలో చేయగల సాహసము ననుసరించి అదియుండును. బ్యాంకుల పరపతి విధానమునకును దానిపై ప్రాబల్యము గలదు. అన్నింటినిమించి ఈ సిద్ధాంతమువలన మనకు తెలివిడి యగు పరమసత్య
మేమియులేదు. వేతనముల మొత్తమును శ్రామికులు సంఖ్యచే భాగించిన, వేతనముల రేటు వచ్చునని తెల్పుటయు ఒక సిద్ధాంతమగునా ? ఐనను కొద్ది మార్పులతో ఈ సిద్ధాంతము నంగీకరించువారిలో కెయిర్న్స్, టాసిగ్, కీన్సుకూడ గలరు.

'''శేషాదాయ పరిగృహీత సిద్ధాంతము:''' వేతనముల ఫండు సిద్ధాంతమును విమర్శించిన అర్థశాస్త్రవేత్తగా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j7i5qbiba5wu6dimno1bamflfj7icxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/835</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155490</id>
    <revision>
      <id>596154</id>
      <parentid>450207</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8464" sha1="jckiyy4egszlyk41mpiwh11aio966nk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కూలి||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
మనచే పైన పేర్కొనబడిన దేవన్సు శేషాదాయ పరిగృహీత సిద్ధాంతమను మరియొక మేతనముల సిద్ధాంతము నిట్లు వివరించును : &quot;శ్రామికుడు సృష్టించినవి &quot; దరాదాయములో అద్దె, పన్నులు, వడ్డీ పోగా మిగిలిన సొమ్మే అతని వేతనము.&quot;

ఈ సిద్ధాంతమును వ్యాప్తి చేసిన వారిలో ముఖ్యముగ చెప్పుకొనదగినవాడు అమెరికను అర్థశాస్త్రవేత్త వాకర్.
ఆతని వాదన ననుసరించి అద్దె, వడ్డీ, లాభములు మున్నగునవి తమ నను సూగ్రముల ననుసరించి నిర్ణయింపబడును కావునను, వేతనములెట్లు నిర్ణయింపబడునో తెల్పుటకు ప్రత్యేకించి సూత్రములు లేనందువలనను అద్దె, వడ్డీ, లాభములుపోను, మిగిలిన దానిని శ్రామికులు తీసికొందురు. శ్రామికుల ఉత్పాదక శక్తి అతిశయించి అంతేమంది శ్రామికుల వలన ఎక్కువ ఉత్పత్తి జరిగినచో, వేతనములుగా వారికి వచ్చు భాగమును హెచ్చును. జీద్ చెప్పినట్లు ఈ సిద్ధాంతము కేవలము ఉత్పాదకత సిద్ధాంతమే. ఏలయన జాతీయాదాయమును హెచ్చుచేయుటకు శ్రామికులు ఎంతటి విలువగల పాత్రను నిర్వహించిరో
ఆ విలువ ననుసరించియే వారి వేతనములుండును. శ్రామికుడు ఎక్కువ ఉత్పత్తి చేసిన ఎక్కువ ప్రతిఫలము నొందును. కష్టము ననుసరించి ఫలము.

వాస్తవమునకు మరి ఏ ఇతర ఉత్పత్తి సాధనమునకు చెందు ప్రతిఫలము కన్నను లాభములుగా పారిశ్రామికవేత్తలకు చేరు జాతీయాదాయ భాగమును వివరించుటకు ఈ సిద్ధాంతమును వినియోగించినచో సమంజసముగ నుండును.

కార్మిక సంఘముల ప్రాబల్యము వేతనముల నిర్ణయ విషయమున నెట్లుండునో ఈ సిద్ధాంతము నిర్ణయించదు. శ్రమ, సప్లయి గిరాకీల ప్రసక్తియు రాదు. ఈ సందర్భమున ఉత్పాదకశక్తి సిద్ధాంతమున పరోక్షముగ నవలంబించి, ప్రకృతి సంపద, పెట్టుబడి, పారిశ్రామిక వ్యవస్థ మున్నగు ఉత్పత్తి సాధనములకు పోవు ప్రతిఫలములకు మినహాయింపు జరిగిన తరువాత మిగిలిన ఆదాయము శ్రామిక
వర్గమునకు చెందు ననుటకన్న, సూటిగా ఉత్పాదక శక్తి సిద్ధాంతమును శ్రమకే ఏల వర్తింపజేయరాదను ప్రశ్న సహజముగ ఉద్భవించును. దీనికి సమాధానమే అంతిమ ఉత్పాదకశక్తి వేతనముల సిద్ధాంతము.

'''అంతిను ఉత్పాదకశక్తి వేతనముల సిద్ధాంతము :''' మూల్య సిద్ధాంతము యొక్క ప్రాథమిక సూత్రమును శ్రమకు వర్తించేయటమే ఈ సిద్ధాంతము యొక్క ముఖ్యోద్దేశము. ఒక పారిశ్రామిక వేత్త తక్కిన ఉత్పత్తి సాధనములను స్థిరముగ నుంచి శ్రమ యూనిట్లనుమాత్రము హెచ్చుచేయుచు పోవుచున్నాడను కొందము; శ్రామికుని సగటు ఉత్పాదకశక్తి హీనివృధ్ధి న్యాయముననుసరించి తగ్గు చుఁడును. చివరకు, మరియొక శ్రమయూనిట్టును ఉద్యోగించుటవలన వస్తుమూల్యముతో కలిగిన అభివృద్ధి అట్టి శ్రమయూనెట్కు ఒసంగు వేసములకు సరిసమానమగు స్థితివచ్చును. అట్టి శ్రమ యూనిట్టును అంతిమ యూనిట్ అందుము; మరియు ఆ యూనిట్ కు ఒసంగు వేతనములే పరిశ్రమయందు వినియోగింపబడు శ్రమ యూనిట్లన్నిటికి ఈయబడును. అంతిను యూనిటులో
సున్న శ్రామికుడు అసమర్థుడైన శ్రామికుడు కాడు. సాధారణమైన సామర్థ్యము కలిగి, అతని నుద్యోగించుటవలన వస్తూత్పత్తిలో కలిగిన అభివృద్ధి పారిశ్రామిక వేత్తలకు సాధారణ లాభములు మాత్రము అంద జేయునటుల చేయువాడతడు.

విపణియందు సమగ్రమైన పోటీ కలదని, పణ్యపు అసమగ్రతలు ఏ విధముగను లేవని ఈ సిద్ధాంతము
ఊహించును. కాని ఆర్థిక ప్రపంచమున ఇది నిజముకాదు. కార్మిక సంఘముల ఉనికి శ్రామిక విపణి యందు పణ్యపు అసమగ్రత కొక ఉదాహరణము.

'''కార్మికసంఘములు - వేతనములు:''' కార్మిక సంఘములు వేజనములను హెచ్చుచేయుటలో ఎంతవరకు జయప్రదము కాగలవను ప్రశ్న ముఖ్యమైనది. వేతనములను హెచ్చు చేయుటకు
కార్మిక సంఘములు అవలంబించు మూడువిధానములను శామ్యూల్సన్ ఇట్లు పేర్కొనును.

(1) తమ సంఘములోనికి క్రొత్త సభ్యులను చేర్చుకొనుటకు నిరాకరించి సంఘసభ్యులనే పారిశ్రామిక వేత్త లు ఉద్యోగములోనికి తీసికొనునటుల చేయవచ్చును. శ్రమ సప్లయిని ఈ విధముగా పరిమితము చేయుటవలన వేతనములు హెచ్చును.

లేదా, (2) యజమానులు ఒక ప్రమాణవేతనము నొసగునటుల కార్మిక సంఘములు నిర్బంధము చేయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jckiyy4egszlyk41mpiwh11aio966nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/836</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155491</id>
    <revision>
      <id>596155</id>
      <parentid>450208</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4769" sha1="kekapuvjrz9ur69fbb93125o5otbm71" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కూలి}}&lt;/noinclude&gt;విజ్ఞానకోశము -౨కూలి
అతి -
వేడుకుల పేటు
R
4{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 836
|bSize = 600
|cWidth = 265
|cHeight = 302
|oTop = 65
|oLeft = 33
|Location = center
|Description = 
}}


వచ్చును. శ్రమ దానంతట నదియే పరిమితమగును. ప్రమాణ వేతనమంత ఉన్నత వేతన మొసంగునపుడు సహజముగా యజమానుల పక్షమునుండి శ్రమకు గల గిరాకీ తగ్గును. ఫలితము నిరుద్యోగము. కాని అది వేరు విషయము.

వే వే కన్న అధికమగు వే'వే ఉన్నత వేతనమును శ్రామికులు ఇట్లు సంపాదించుటవలన...

యక్సు అక్షముపై వే' నుండి వే వరకు గల శ్రామికులు ఉద్యోగమును కోల్పోవుదురు.

యక్సు అక్షమునకు సమానాంతరముగా వేవే' ఎత్తున గీయబడిన రేఖ ప్రమాణ వేతనమును సూచించును.
{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 836
|bSize = 600
|cWidth = 223
|cHeight = 203
|oTop = 554
|oLeft = 58
|Location = center
|Description = 
}}

(3) శ్రామికుల ఉత్పాదకశక్తిని అభివృద్ధి చేయుట వలనను కార్మికసంఘములు వేతనములను హెచ్చు చేయవచ్చును. అమెరికాయందు ఇటీవల 'ది ఇంటర్నేషనల్ లేడీస్ గార్ మెంట్ వర్కర్సు యూనియన్' ఇట్లు చేసినది. శ్రమ గిరాకీ చాపము పటమున చూపబడినట్లు మారి వేతనములు హెచ్చును.
{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 836
|bSize = 600
|cWidth = 237
|cHeight = 202
|oTop = 186
|oLeft = 320
|Location = center
|Description = 
}}

శ్రమ, అపేక్ష లేక గిరాకీ చాపము అ అ నుండి అ'అ' కు మారుటవలన వేవే కన్న ఎక్కువగు 'వే'వే' వేతనములు కార్మికులకు లభించును.

కార్మిక సంఘములు సర్వత్రా వేతనములను హెచ్చు చేయజాలవు. ఏ పరిస్థితులలో అవి వేతనములను హెచ్చు చేయగలవో ఇట్లు వివరింపవచ్చును. ఏ వస్తువుకైనను గల గిరాకీ లేక అపేక్ష ఒక ముఖ్య లక్షణమును కలిగియుండును. వెలలలో వచ్చు మార్పులతోబాటు విస్తరించు లేక సంకోచించు లక్షణముగల గిరాకీ ఒకటి. అట్లు అంత మార్పు చెందని గిరాకీ మరియొకటి: వీనిని మార్పుచెందు గిరాకీ, అంతగా మార్పుచెందని గిరాకీ యని పిలువవచ్చును. (1) కార్మిక సంఘములు ఎక్కువ వేతనములు సంపాదించుటకు అనువైన పరిస్థితులలో నొకటి శ్రమజీవులకు గల గిరాకీ-ఆ పరిశ్రమకు సంబంధించినంతవరకు - అంతమార్పు చెందనిదిగా నుండవలెను. (2) ఇట్లే ఆ శ్రామికులు ఉత్పత్తి
చేయు సరుకుకూడ అంతమార్పు చెందని గిరాకీ కలదిగా నుండవలెను. (3) మరియు పారిశ్రామిక వేత్తలు వేతనములకు కేటాయించిన మొత్తము ఉత్పత్తి ఖర్చుల పట్టిలో అంత ఎక్కువగా నుండరాదు. (4) మిగతా ఉత్పత్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kekapuvjrz9ur69fbb93125o5otbm71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596156</id>
      <parentid>596155</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>596156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4667" sha1="1omveaorybmqkr9efmq2al7i58s52hw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కూలి}}&lt;/noinclude&gt;
4{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 836
|bSize = 600
|cWidth = 265
|cHeight = 302
|oTop = 65
|oLeft = 33
|Location = center
|Description = 
}}


వచ్చును. శ్రమ దానంతట నదియే పరిమితమగును. ప్రమాణ వేతనమంత ఉన్నత వేతన మొసంగునపుడు సహజముగా యజమానుల పక్షమునుండి శ్రమకు గల గిరాకీ తగ్గును. ఫలితము నిరుద్యోగము. కాని అది వేరు విషయము.

వే వే కన్న అధికమగు వే'వే ఉన్నత వేతనమును శ్రామికులు ఇట్లు సంపాదించుటవలన...

యక్సు అక్షముపై వే' నుండి వే వరకు గల శ్రామికులు ఉద్యోగమును కోల్పోవుదురు.

యక్సు అక్షమునకు సమానాంతరముగా వేవే' ఎత్తున గీయబడిన రేఖ ప్రమాణ వేతనమును సూచించును.
{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 836
|bSize = 600
|cWidth = 223
|cHeight = 203
|oTop = 554
|oLeft = 58
|Location = center
|Description = 
}}

(3) శ్రామికుల ఉత్పాదకశక్తిని అభివృద్ధి చేయుట వలనను కార్మికసంఘములు వేతనములను హెచ్చు చేయవచ్చును. అమెరికాయందు ఇటీవల 'ది ఇంటర్నేషనల్ లేడీస్ గార్ మెంట్ వర్కర్సు యూనియన్' ఇట్లు చేసినది. శ్రమ గిరాకీ చాపము పటమున చూపబడినట్లు మారి వేతనములు హెచ్చును.
{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 836
|bSize = 600
|cWidth = 237
|cHeight = 202
|oTop = 186
|oLeft = 320
|Location = center
|Description = 
}}

శ్రమ, అపేక్ష లేక గిరాకీ చాపము అ అ నుండి అ'అ' కు మారుటవలన వేవే కన్న ఎక్కువగు 'వే'వే' వేతనములు కార్మికులకు లభించును.

కార్మిక సంఘములు సర్వత్రా వేతనములను హెచ్చు చేయజాలవు. ఏ పరిస్థితులలో అవి వేతనములను హెచ్చు చేయగలవో ఇట్లు వివరింపవచ్చును. ఏ వస్తువుకైనను గల గిరాకీ లేక అపేక్ష ఒక ముఖ్య లక్షణమును కలిగియుండును. వెలలలో వచ్చు మార్పులతోబాటు విస్తరించు లేక సంకోచించు లక్షణముగల గిరాకీ ఒకటి. అట్లు అంత మార్పు చెందని గిరాకీ మరియొకటి: వీనిని మార్పుచెందు గిరాకీ, అంతగా మార్పుచెందని గిరాకీ యని పిలువవచ్చును. (1) కార్మిక సంఘములు ఎక్కువ వేతనములు సంపాదించుటకు అనువైన పరిస్థితులలో నొకటి శ్రమజీవులకు గల గిరాకీ-ఆ పరిశ్రమకు సంబంధించినంతవరకు - అంతమార్పు చెందనిదిగా నుండవలెను. (2) ఇట్లే ఆ శ్రామికులు ఉత్పత్తి
చేయు సరుకుకూడ అంతమార్పు చెందని గిరాకీ కలదిగా నుండవలెను. (3) మరియు పారిశ్రామిక వేత్తలు వేతనములకు కేటాయించిన మొత్తము ఉత్పత్తి ఖర్చుల పట్టిలో అంత ఎక్కువగా నుండరాదు. (4) మిగతా ఉత్పత్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1omveaorybmqkr9efmq2al7i58s52hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/837</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155492</id>
    <revision>
      <id>596177</id>
      <parentid>450209</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T09:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7409" sha1="acnc1j0fm0g9n2a49bpzpfmiaiwxucl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కూలి||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
సాధనములకు ముట్టు ప్రతిఫలము సంకోచింపచేయుటకును వీలుండవలెను.

'''భారతదేశము నందలి కార్మికులకు వేతనములు మరియు జీవన ప్రమాణములు :''' వేతనముల అంకెలను తెల్పు పట్టికలు 1875 వరకు మనదేశములో తయారు చేయబడనేలేదు. 1880 నుండి 1938 వ సంవత్సరము వరకు ఈ 58 సంవత్సరములలోను కొన్ని ముఖ్యమైన పరిశ్రమలలో వేతనములు పొందుచున్న మార్పులను సూచించు ఘాతసూచీ (index) సంఖ్యలు ఈ క్రింద ఈయబడినవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! సంవత్సరములు !! కొన్నిపరిశ్రమలలొని సూలుబట్టలు !! వేతనములుగనుల త్రవ్వకము
 !! బేసిక్ సంవత్సరము 1900 (100) కాఫీ తేయాకు మున్నగు ప్లాంటేషను తోటలు
|-
| 1880-89 || 80 || 71 ||  --
|-
| 1890-99 || 90 || 81 || 100
|-
| 1900-09 || 106 || 119 || 104
|-
| 1910-19 || 142 || 176 || 122
|-
| 1920-29 || 273 || 255 || 170
|-
| 1930-38 || 242 || 191 || 121
|}

ద్వితీయ ప్రపంచ సంగ్రామ కాలమునందును, తరువాతి సంవత్సరములలోను, సంఘటితపరుపబడిన కార్మికులు తమ వేతనములలో ఎక్కువ పెరుగుదలను సాధింప గలిగిరి. కాని పెరిగిపోవుచున్న జీవన వ్యయముతో సమానముగా ఈ వేతనములు పెరుగనేలేదు. 1939 బేసిక్ సంపత్సరముగా తయారు చేయబడిన అంకెల ననుసరించి కార్మికుల జీవనవ్యయ ఘాతసూచీ (Cost of living index)సంఖ్యలు బొంబాయిలో 292, అహమ్మదాబాదులో 339, పోలాపూరులో 410, కాన్పూరులో 478, నాగపూరులో 377, మద్రాసులో 330 అయియుండగా, హెచ్చిన వేతనముల సగటు 245.5 మాత్రమే,

1948 'కనీస వేతనముల చట్టము' ప్రకారము ఆంధ్ర. బీహారు, మద్రాసు, రాజస్థానము రాష్ట్రములలో కనీసపు వేతనములు నిశ్చయింప బడినవి. మద్రాసునందలి 1 రూపాయినుండి (ఇండస్ట్రియల్ ట్రిబ్యునల్ అవార్డు ననుసరించి ఇది హెచ్చు చేయబడినది. బీహారులోని రూ. 1-5-9 వరకు దినము ఒక్కింటికి కూలిగా కనీస వేతనములు ప్రాంతీయ ప్రత్యేకతను పురస్కరించుకొని అనేక విధములుగా నున్నవి. పైన చెప్పబడిన కనీస వేతనములలో బేసిక్ వేతనముతో పాటు కరువుబత్తెముకూడ కలదు. గనులలో పనిచేయుకూలీలకు ఈ కరువుబత్తెము రేటు హెచ్చు. బేసిక్ వేతనము రూ.100 లు. అగుచో అది రూ.12½ అగును. బీహారు, పశ్చిమ బెంగాలు, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రముల బొగ్గుగనులలో పనిచేయు కార్మికులకు బేసిక్ వేతనమునకు నాలుగురెట్లు సొమ్ము బోనసుగా సంవత్సరమున కొకసారి ఈయబడును. ఇంతేగాక ఆహారధాన్యములు ప్రత్యేకపు రేట్లకు వీరి కొసంగబడును. ఇట్లే అస్సాము తేయాకు తోటలలో పనిచేయు కూలీ వేతనములు తక్కువగను, అజమాయిషీ కఠినముగను ఉన్నను, గృహవసతులు
మున్నగు ప్రత్యేకపు సదుపాయములు గలవు.

ఇక వ్యవసాయ కూలీల ఆర్థిక పరిస్థితులకు సంబంధించిన పరిశీలనములు ఈ క్రింది విషయములను రుజువు చేయుచున్నవి. యన్. జి. రంగా 1926 లో జరిపిన పరిశీలన ననుసరించి ఆంధ్రదేశపు గ్రామములలోని హరిజన కుటుంబములలో తొమ్మిదింట అయిదు ఆహార ధాన్యముల కొరతవలన బాధపడు చుండినవే. అనగా ఈ అయిదు కుటుంబములవారికి కడుపునిండ తిండిలేదన్నమాట.
జీవించుటకు చాలినంత ఆదాయములో ⅔ వ వంతు మాత్రమే భూమిలేని వ్యవసాయ కూలీలు సంపాదించు చున్నారని థామస్ మరియు రామకృష్ణన్ అను వారలు దక్షిణ భారత గ్రామములలో జరిపిన పరిశీలన వలననే తేలుచున్నది. కుమారప్పకమిటీ (లేక కాంగ్రెస్ భూసంస్కరణముల సంఘము) రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలములో వ్యవసాయ వేతనములు 260% నుండి 360% వరకు పెరిగినవనియు (బేసిక్ సంవత్సరము 1939 లో 100 అనుకొనిన), కాని జీవన వ్యయము దేశమునందలి
వివిధ ప్రాంతములలో 356 నుండి 764% వరకు పెరుగుటచే ఈ వేతనముల పెరుగుదల వలన లాభము లేకపోయిన దనియు తెలుపుచున్నది.

నాగరికత చరిత్ర యనగా వేతనముల పెరుగుదల చరిత్రయే. ఏమైనను ధరలు హెచ్చుచున్న రోజులలో
సంఘటిత శ్రామికుల ఆందోళన ఫలితముగా వేతనములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>acnc1j0fm0g9n2a49bpzpfmiaiwxucl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/838</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155493</id>
    <revision>
      <id>596182</id>
      <parentid>450210</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T09:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596182</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7239" sha1="40xetqhl5mbxrg97abjgptfbm9krqt3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కృష్ణదేవరాయలు}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;838A&quot; /&gt;పెరిగినను జీవనవ్యయము పెరుగుదలతోపాటు సమానముగా అవి పెరుగవు. ధరలు హెచ్చుటవలన పారిశ్రామికవేత్తలకు సమకూరు 'హెచ్చు లాభములు కార్మికులకుగల ఉద్యోగావకాశములు హెచ్చుచేయు ననునది నిర్వివాదాంశము. ద్రవ్యోల్బణము (inflation) చిన్న చిన్న మోతాదులలో మంచిది. కాని, విస్తరించు వలయములుగా హెచ్చిపోవు ద్రవ్యోల్బణ విషవృత్తములు ప్రజాస్వామికముల మనుగడకే దెబ్బ కాగలవేమో?
{{right|యన్. కృ}}

&lt;section end=&quot;838A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;838B&quot; /&gt;'''కృష్ణదేవరాయలు :'''

కృష్ణదేవరాయలు క్రీ. శ. 1509 నుండి 1529 వరకు విజయనగరసామ్రాజ్యమును పాలించిన తెలుగు రాయడు. తుళువ ఈశ్వరరాయని కుమారుడైన సరసరాయనికి రెండవ భార్యయైన నాగాంబికయం దీతడు జన్మించినాడు. నరసరాయని ప్రథమభార్య యగు తిప్పాంబిక యందు జన్మించిన వీరనరసింహరాయడు ను, తృతీయ కళత్రమగు ఓబాంబికకు ఉదయించిన అచ్యుతరాయలును, రంగరాయలును ఈతని సోదరులు, వీరనరసింహరాయల మరణానంతరము కృష్ణదేవరాయలు సింహాసన మధిష్ఠించెను.
(క్రీ. శ. 1509).

కృష్ణ దేవరాయలు సింహాసనమునకు వచ్చునప్పటికి సుమారిరువదేండ్ల వాడు. కావున ఇతడు క్రీ.శ.1489 వ సం. ప్రాంతమున జన్మించియుండవచ్చునని విశ్వసింపవచ్చును. పారిజాతాపహరణము, మను చరిత్రము, ఆముక్తమాల్యద, క్రీ.శ. 1537 లో చిత్తూరు మండలమునందలి నారాయణపురమున అచ్యుతదేవరాయలు ఒక బ్రాహ్మణునకు వ్రాయించియిచ్చిన తామ్రశాసనము, అచ్యుతరాయాభ్యుదయము అను సంస్కృత కావ్యము - ఇత్యాదులను బట్టి రాయల తల్లి యగు నాగాంబిక రాజపుత్రి అనియు, ఆమె
'సాగి' వంశపు రాచబిడ్డ యనియు చరిత్రకారులు నిశ్చయించినారు.

రాయల బాల్యము ఎగుడుదిగుడులతో సాగినది. ఒకవైపు కన్నతండ్రి యొక్క అపొరవాత్సల్యము, గురు
పర్యులు బోధించు విద్యాబుద్ధులు; మరియొక వైపు సవతితల్లి యగు తిప్పాంబ కౌటిల్యము, సోదరుడగు వీర నరసింహరాయలు చేయు హత్యప్రయత్నము — ఈతని బాల్యచరిత్రము నావరించుకొనినవి. కాని పుట్టుకవచము వలె తిమ్మరుసుమంత్రి రేబవ లీతని రక్షించుచుండుటచే, ముంచుకొనివచ్చిన ఎట్టి కష్టమైనను మంచువలె కరిగిపోయెడిది. రాయలు పదునెనిమిదవ యేటికే గీర్వాణాంధ్ర-కర్ణాటక-పారసీక భాషలయందు అసమాన భాషా పాండిత్యమును గడించెను. ధనుర్వేదమునందును, అశ్వారోహణాదు లందును, రా జ నీ తి దండనీతులయందును, కుశలుడ య్యెను.

రాయల దినచర్యయందు వ్యాయామమునకును, విజ్ఞాన సముపార్జనమునకును చక్కని కలయిక యున్నట్లు తెలియుచున్నది. తెల్లవారక మునుపే ఒక చటాకు నువ్వుల నూనె త్రాగి, శరీరమంతయు నూనె పట్టించుకొని నూనె అంతయు చెమటగా మారునంతవరకు కసరత్తులు, కుస్తీలు కత్తిసాములు చేసెడువాడు. పిమ్మట గుఱ్ఱపుస్వారి యొనర్చెడివాడు. సూర్యోదయమునకు మున్నె సుగంధ జలస్నాతుడై దేవతార్చన ముగించెడివాడు. ఆపై విద్యాసాధన మొనర్చెడివాడు. రాచకార్యములు, విద్యాగోష్ఠులు, విలాసములు, నియమిత కార్యక్రమానుసారముగ నిర్వహించుచు ప్రజాపాలనమునకు తన జీవిత మంకిత
మొనర్చినవాడు రాయలు.

కృష్ణరాయలు తాను రాజ్యభారము వహింపక పూర్వమే పెక్కు యుద్ధములందు వీరనరసింహ రాయనికి
సాయమొనరించుచుండెను. కర్ణాట దేశ సామంతులు నరసింహ రాయలపై తిరుగబడి కప్పములు కట్టుట మానివేయగా, అన్నగారి పథమున కృష్ణరాయలు దిగ్విజయయాత్ర చేసెను.

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు మనోహరాకారుడు. చూచుటకు గంభీరుడయినను, దరిజేర భయంకరుడైనను, నగు
మోముతో ఉత్సాహముతో నుండెడివాడు. అసమాన
&lt;section end=&quot;838B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40xetqhl5mbxrg97abjgptfbm9krqt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/839</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155494</id>
    <revision>
      <id>596183</id>
      <parentid>450211</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T09:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596183</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6305" sha1="rsq2fhtwm56zlfnhf8y7kkvj4lljhgc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కృష్ణదేవరాయలు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
పరిపాలనాదక్షుడు; న్యాయపక్షపాతము కలవాడు. యుద్ధమునందు సైన్యాధిపత్యమును స్వయముగా స్వీకరించెడివాడు. కష్టముల నెదుర్కొను సమయములందు రాయలు ధైర్య స్థైర్యములను, సమయ స్ఫూర్తిని, పరాక్రమమును ప్రదర్శించి దుర్ఘట కార్యములను సాధించువాడు. సైనిక వ్యవస్థయందు ఏమరుపాటు లేనివాడు. క్షతగాత్రులను స్వయముగా దర్శించి వారికి ఆదరముతో సదుపాయము లొనర్చెడివాడు.
{{Css image crop
|Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf
|Page = 839
|bSize = 600
|cWidth = 241
|cHeight = 371
|oTop = 235
|oLeft = 180
|Location = center
|Description = 
}}

కృష్ణ దేవ రాయలవారి పట్టాభిషేకము క్రీ. శ.1509 సం. ఫిబ్రవరి 4 వ తేదీకి సరియగు శుక్ల నామ సం. మామ శుద్ధ చతుర్దశినాడు విజయనగర పట్టణమందు జరిగెను. ఆనాడు సభకు ఆర్వీటి బుక్కరాజు, సాళువ మేక రాజు, శ్రీపతివారు, బూదహల్లి వారు, నంద్యాలవారు, ఔకు వారు, తొర గెంటివారు,
రాయచూరి తిమ్మరాజు, సంగరాజు, వెలుగోటివారు, పెదసాని అక్కప్పయ్యనాయడు, కమ్మ దొరలు, తుళువ దొరలు, కురాసానివారు, పెమ్మసానివారు, దండనాథులు; కవి పండితులెందరో వచ్చియుండిరని
&quot;రాయవాచకము'న తెలుపబడియున్నది. కృష్ణరాయ విజయమున కుమార ధూర్జటి కవి ఈ ఘట్టమును కన్నులకు కట్టునట్లు వర్ణించినాడు. ఈమహోత్సవ సందర్భమున భూరిచానములతో పాటు హంపీగ్రామ మందలి పంపా విరూపాక్ష దేవాలయమును, ఒక సభా మండపమును రాయలు కట్టించినట్లు దేవాలయ శాపనము తెల్పుచున్నది. తమ్ములగు అచ్యుత, రంగరాయలకు చంద్రగిరివద్ద కొంత దేశమును తద్రతణార్థమై కొంత సైన్యమును ఒసగి వారి నచటికి పంపివైచెను.

రాజు మారునపుడు దేశమందు అలజడులు బయలుదేరుట సహజము. కంచి నగర సమీపమున శంబువరాయడు, ఉమ్మత్తూరు నేలు గంగవంశపు రాయాధీశుడు మొదలగు సామంతులు రాయల పాలనమునుండి వైదొలగయత్నించిరి. రాయచూరు దుర్గమును గూర్చి కలతలేర్పడు చుండెను.
గజపతిరాజులు తూర్పుతీరమున కావేరివరకును, నైరృతి యందు బహమనీ రాజ్యములోని తెలంగాణ దేశమున కొంతయును, ఆక్రమించుకొని విజయనగర రాజ్యమును కబళింప యత్నించుచుండిరి.

బహమనీ రాజ్యమంతకు పూర్వమే అంతఃకలహములకు లోనై బీజపూరు, గోలకొండ, అహమ్మదునగరు, బీరారు, బీదరు అను ఐదు భాగములుగా విభక్తమయ్యెను. పోర్చుగీసు వారు అప్పటికే వర్తక కారణమున 'కళ్లికోట' చేరి 'కన్ననూరు' నగరమున కోట కట్టుకొని కొచ్చిను, కళ్లికోట, గోవా, బీజపూరు అను తావుల
రాజకీయములలో జోక్యము కలిగించుకొనుచుండిరి, రాయలనాటికి అల్బుకర్కు పోర్చుగీసు గవర్నరై యుండెను.

కృష్ణదేవరాయలు ఆధికారమునకు వచ్చిన తోడనే బహమనీ సుల్తానుల నెదుర్కొనవలసి వచ్చెను (1509). బహమనీ సుల్తానులు బిదరునందేకమై రెండవ మహమ్మద్ శాహ నాయకత్వమున విజయనగర రాజ్యపు సరిహద్దులలోనికి చొచ్చుకొని వచ్చిరి. రాయలు 'దివానీ' వద్ద వారి నెదుర్కొని రెండవ
మహమ్మదును తీవ్రమగు గాయములకు గురిచేసి మహమ్మదీయ సైవ్యమును తరిమివైచెను. కోయిలకుంట వద్ద బీజాపుర సుల్తానగు యూసుపు ఆదిల్ ఖాను రాయలపై తిరుగుబడెను. రాయ లాతని ప్రాణములతో పాటు కోయిల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsq2fhtwm56zlfnhf8y7kkvj4lljhgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/840</title>
    <ns>104</ns>
    <id>155495</id>
    <revision>
      <id>596186</id>
      <parentid>450212</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596186</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8194" sha1="p0lt5m32u71m4xzks2fap16w3ku3zpk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కృష్ణదేవరాయలు}}&lt;/noinclude&gt;
కుంటను గూడ గ్రహించెను. బహమనీ సైన్యము బిదరునకు పారిపోయెను,

ఈ యుద్ధ కాలమందే కళ్ళికోట యుద్ధమున పోర్చుగీసువారికి రాయలు తోడ్పడుచో ఆతనికి యుద్ధము లందు సైన్యసహకారముతో పాటు అరేబియా, పర్షియా గుఱ్ఱముల నిప్పింతునని అల్బుకర్కు రాయబార మంపెను. దానికి రాయలు సమాధాన మిచ్చులోపలనే పోర్చుగీసు వారు గోవాకోటను పట్టుకొని యుండుటచే (1510) ఆతడు వారి రాయబారము నంగీకరించి వారితో స్నేహము పెంచికొని, అశ్వ సైన్యము నభివృద్ధిచేసెను.

ఆ తరువాత దాదాపు రెండు సంవత్సరములపాటు రాయలు రాజధానియందే యుండి దేశనుందు శాంతి
భద్రతలను కాపాడుటకై తగిన ఆర్థిక రక్షణ స్తోమతులను అభివృద్ధిపరచుటకు పూనుకొనెను. అప్పటిలో రాజ్యకోశమున విద్యారణ్యులవారు సింహాసనస్థునికై నిక్షేపించిన మూలధనము 99,56,00,000 రూప్యములు; భూషణముల వెల 4,00,000 రూప్యములు; రత్నముల వెల 6,00,000 రూప్యములు; పూర్వికులు మిగిల్చినధనము 19,56,00,000 రూప్యములు; కర్ణాటక రాజ్య సంబంధి రూప్యములు
రు. 10,84,00,000 లు; దేవాదాయ, బ్రహ్మాదాయ సర్వ మాన్యముల బాపతు ధనము రు. 10,00,00,000 లు ఉండెను. అమరనాయకుల వద్ద 24,000 గుఱ్ఱములు; 1200 ఏనుగులు; 2,00,000 కాల్బలపు సైనికసంపద ఉండెను.

వీటి నభివృద్ధిచేయుటకై రాయలు క్రొత్త సంస్కరణలు కొన్ని ప్రవేశ పెట్టెను. వాటిలో ముఖ్యమైనవి పరిపాలనా సౌలభ్యమునకును, సైన్యాభివృద్ధికిని సంబంధించినవి. సామ్రాజ్యమును 'నాయకములు'గా విభజించి అందోక్కొక్క దానియందు రాజాజ్ఞానువర్తియగు ఒక్కొక్క నాయకుని పాలకునిగా నియమించెను. ఈ నాయకులు రెండు తరగతులవారుగ నుండిరి. జీతములపై నున్నవారు మొదటి తరగతివారు. ఆనువంశ్యులుగా నున్నవారు రెండవ తరగతివారు. ఈ రెండవ తెగవారు. అమరనాయకు లనబడిరి. వీరే సైన్యపోషణ భారమును వహించుచు రాజునకు యుద్ధమునందు సాయమొనర్చు చుండెడివారు. రాయలీ పద్ధతిని సంస్కరించి వేతన నాయకులు కూడ సైన్య మేర్పాటు చేయునట్లు కట్టడిచేసెను. అందరు నాయకుల స్వాధీనములో నున్న సేన కంటె బలవత్తరమైన సేనను జీతముల నిచ్చు పద్ధతిపై
సమకూర్చి రాయలు దానిని తన స్వాధీనమునం దుంచుకొనెను. వేతననాయకములందలి ధన మంతయు నగరికి పంపునట్లును, సైన్యపు ఖర్చులు అమరనాయకులు భరించునట్లును నియమించి కోశాగారముతోపాటు సైనిక బలమును గూడ రాయలు అభివృద్ధిచేసెను. అప్పుడు సామ్రాజ్య సైన్యము నందు 36,000 గుఱ్ఱములు, 17,000 ఏనుగులు, 8,00,000 కాల్బలము ఉండెను. రాయలే సైన్యాధ్యక్షుడుగ నుండెను. విజయనగరరాజులు కాల్బలము అధికముగా కలవారగుటచే నరపతు లనబడిరి. సైన్యములనే కాక దుర్గములనుగూడ రాయలు బలిష్ఠమైన వానిగా నొనర్చెను.

దిగ్విజయ సన్నాహములు పూర్తిఅయిన తోడనే రాయలు రాయచూరు దుర్గమును ముట్టడించి స్వాధీన
పరచుకొనెను. యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాను తరువాత ఆతని కుమారు డైన ఇస్మాయిల్ ఆదిల్షా నామ మాత్రముగా రాజైయుండెను. కానీ 'కమాల్ ఖాను' అనువాడు ప్రబలుడై పరిపాలనము నిర్వహించుచు రాజ్యము కబళింప చూచుచుండెను. ఇతనికిని బహమనీ సుల్తానులకును పడలేదు.-ఇంతలో జస్మాయిల్ తల్లి కమాల్ ఖానును 1511 మే నెలలో చంపించుటతో రాజ్యమున అంతఃకలహములు చెలరేగెను.
ఈ అదనున రాయలు రాయచూరును హస్తగతము చేసికొనెను. అచ్చటినుండి గుల్బర్గా దుర్గమునుపట్టి రెండవ మహమ్మదుషాకు కుడిభుజమైన అమీర్ బరీదు నోడించెను. ఆపై బీదరునే ఆక్రమించి రెండవ మహమ్మదుపాను చెరపట్టియు, వదలి ‘యవనసామ్రాజ్య స్థాపకు' డను బిరుదము చాల్చెను.

ఈ సమయముననే ఉమ్మత్తూరు, శివసముద్రమునేలు గంగరాజు కప్పముకట్టుట మాని పెనుగొండ నాక్రమించి రాయలను ధిక్కరించెను. శ్రీరంగపట్టణపు రాజైన చిక్క రాయలు సాయమై రాగా రాయలు పెనుగొండను జయించి తరువాత ఉమ్మత్తూరు శివసముద్రముల కోటలను స్వాధీనపరచుకోనెను, రాయలు తాను జయించిన ఈ భూభాగము నంతయు ఒక పరగణాగా నిర్మాణముచేసెను. దీనికి శ్రీరంగపట్టణమును కేంద్రస్థానముగా వొనర్చి ఆ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p0lt5m32u71m4xzks2fap16w3ku3zpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:వి. యశోదాదేవి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>159587</id>
    <revision>
      <id>595983</id>
      <parentid>487577</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1336" sha1="qc0rjb6nf16ja1fxof4ffuvknydih06" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = వి 
 |అసలుపేరు = యశోదాదేవి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = య
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = వి. యశోదాదేవి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అలెగ్జాండరు]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్రదేశ చరిత్రము III]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆఫ్ఘనిస్థానము (చరిత్రము)]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులోత్తుంగచోళుడు]]

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]
[[వర్గం:రచయిత్రులు]]</text>
      <sha1>qc0rjb6nf16ja1fxof4ffuvknydih06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595986</id>
      <parentid>595983</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1519" sha1="geld3yprxvbs43gths06rr2omzbbegs" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = వి 
 |అసలుపేరు = యశోదాదేవి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = య
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = వి. యశోదాదేవి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అలెగ్జాండరు]] (1958)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్రదేశ చరిత్రము III]] (1958)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆఫ్ఘనిస్థానము (చరిత్రము)]] (1958)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంచీపురము]] (1960)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులోత్తుంగచోళుడు]] (1960)

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]
[[వర్గం:రచయిత్రులు]]</text>
      <sha1>geld3yprxvbs43gths06rr2omzbbegs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595987</id>
      <parentid>595986</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="8eteyumcrhdq9i8h5ebxuord70ty1dk" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = వి 
 |అసలుపేరు = యశోదాదేవి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = య
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = వి. యశోదాదేవి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అలెగ్జాండరు]] (1958)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆంధ్రదేశ చరిత్రము III]] (1958)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/ఆఫ్ఘనిస్థానము (చరిత్రము)]] (1958)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంచీపురము]] (1960)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులోత్తుంగచోళుడు]] (1960)

{{authority control}}

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]
[[వర్గం:రచయిత్రులు]]</text>
      <sha1>8eteyumcrhdq9i8h5ebxuord70ty1dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>160992</id>
    <revision>
      <id>595372</id>
      <parentid>593740</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5674" sha1="5ygnthhofvt748juapc3a6fvjo9mro7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 70. పి. టి. రాజు. || పద్మభూషణ డా. [[రచయిత:పి. తిరుపతిరాజు|పి. తిరుపతిరాజు]] సైకాలజీశాఖ, రాజస్థాన్ విశ్వవిద్యాలయము, జోధ్ పూర్
|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉత్తర మీమాంస|ఉత్తర మీమాంస]]
|-
| 71. పి. బి. ప. || [[రచయిత:పి. బి. పద్మావతి|పి. బి. పద్మావతి]],సెంట్రల్ కాలేజి, బెంగుళూరు || ([[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]] చూడు. 79)
|-
| 72. పి. య. రె. || శ్రీమతి [[రచయిత:పి. యశోదారెడ్డి|పి. యశోదారెడ్డి]] ఎం.ఏ.. ఆంధ్రోపన్యాసకురాలు, యూనివర్సిటీ మహిళా కళాశాల, హైదరాబాదు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి I|కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి I]]
|-
| 73. పు. ప. శా, || శ్రీ [[రచయిత:పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి|పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి]] ఎం.ఏ., పురాతత్త్వశాఖ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉదజని|ఉదజని]]
|-
| 74. పు. శ్రీ. || డా. [[రచయిత:పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి|పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి]] ఎం.ఏ., పిహెచ్.డి., చరిత్రశాఖాధ్యక్షులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా కళ|ఆసియాకళ]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్లోరా గుహాలయములు|ఎల్లోరా గుహాలయములు]] 3. ఐరోపా ఖండపుకళ 4. కన్హేరి 5. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ-వేదాంతము|కళ-వేదాంతము]] 6. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమ్మరము|కుమ్మరము]]
|-
| 75. పు. హ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:పులిజాల హనుమంతరావు|పులిజాల హనుమంతరావు]], హైదరాబాదు || కప్తాన్ చార్లెస్ స్ట్రట్
|-
| 76. పో. శ్రీ. అ || శ్రీ [[రచయిత:పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు|పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు]] ఎం. ఏ., స్పెషల్ ఆఫీసర్, పాఠ్యగ్రంథశాఖ, డి. పి. ఐ. ఆఫీసు, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడి నాట్యము|కూచిపూడి నాట్యము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడివారు|కూచిపూడివారు]]
|-
| 77. పో. సు || ఆచార్య [[రచయిత:పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] ఎం. ఏ., పి. హెచ్. డి. సాగర యూనివర్సిటీ, సాగరు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళిదాసు మహాకవి|కాళిదాసమహాకవి]]
|-
| 78. ప్ర. రా. సు. || శ్రీ [[రచయిత:ప్రతాప రామనుబ్బయ్య|ప్రతాప రామనుబ్బయ్య]], 'నగారా' పత్రిక మాజీ సంపాదకులు, హైదరాబాదు || 1. కాల్బలము II 2. కాశ్మీరము I 3. కాశ్మీరము II
|-
| 79. బి. ఆర్. శే. || ప్రొఫెసర్, [[రచయిత:బి. ఆర్ . శేషాచారి|బి. ఆర్ . శేషాచారి]], జంతుశాస్త్ర శాఖాధ్యక్షులు, సెంట్రల్ కాలేజీ, బెంగుళూరు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ygnthhofvt748juapc3a6fvjo9mro7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595401</id>
      <parentid>595372</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595401</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5965" sha1="iq5lj3jvcgthcv6tdkmgu1yovek3wg3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 70. పి. టి. రాజు. || పద్మభూషణ డా. [[రచయిత:పి. తిరుపతిరాజు|పి. తిరుపతిరాజు]] సైకాలజీశాఖ, రాజస్థాన్ విశ్వవిద్యాలయము, జోధ్ పూర్
|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉత్తర మీమాంస|ఉత్తర మీమాంస]]
|-
| 71. పి. బి. ప. || [[రచయిత:పి. బి. పద్మావతి|పి. బి. పద్మావతి]],సెంట్రల్ కాలేజి, బెంగుళూరు || ([[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]] చూడు. 79)
|-
| 72. పి. య. రె. || శ్రీమతి [[రచయిత:పి. యశోదారెడ్డి|పి. యశోదారెడ్డి]] ఎం.ఏ.. ఆంధ్రోపన్యాసకురాలు, యూనివర్సిటీ మహిళా కళాశాల, హైదరాబాదు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి I|కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి I]]
|-
| 73. పు. ప. శా, || శ్రీ [[రచయిత:పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి|పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి]] ఎం.ఏ., పురాతత్త్వశాఖ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉదజని|ఉదజని]]
|-
| 74. పు. శ్రీ. || డా. [[రచయిత:పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి|పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి]] ఎం.ఏ., పిహెచ్.డి., చరిత్రశాఖాధ్యక్షులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా కళ|ఆసియాకళ]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్లోరా గుహాలయములు|ఎల్లోరా గుహాలయములు]] 3. ఐరోపా ఖండపుకళ 4. కన్హేరి 5. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ-వేదాంతము|కళ-వేదాంతము]] 6. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమ్మరము|కుమ్మరము]]
|-
| 75. పు. హ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:పులిజాల హనుమంతరావు|పులిజాల హనుమంతరావు]], హైదరాబాదు || కప్తాన్ చార్లెస్ స్ట్రట్
|-
| 76. పో. శ్రీ. అ || శ్రీ [[రచయిత:పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు|పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు]] ఎం. ఏ., స్పెషల్ ఆఫీసర్, పాఠ్యగ్రంథశాఖ, డి. పి. ఐ. ఆఫీసు, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడి నాట్యము|కూచిపూడి నాట్యము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడివారు|కూచిపూడివారు]]
|-
| 77. పో. సు || ఆచార్య [[రచయిత:పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] ఎం. ఏ., పి. హెచ్. డి. సాగర యూనివర్సిటీ, సాగరు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళిదాసు మహాకవి|కాళిదాసమహాకవి]]
|-
| 78. ప్ర. రా. సు. || శ్రీ [[రచయిత:ప్రతాప రామనుబ్బయ్య|ప్రతాప రామనుబ్బయ్య]], 'నగారా' పత్రిక మాజీ సంపాదకులు, హైదరాబాదు || 1. కాల్బలము II 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము I|కాశ్మీరము I]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము II|కాశ్మీరము II]]
|-
| 79. బి. ఆర్. శే. || ప్రొఫెసర్, [[రచయిత:బి. ఆర్ . శేషాచారి|బి. ఆర్ . శేషాచారి]], జంతుశాస్త్ర శాఖాధ్యక్షులు, సెంట్రల్ కాలేజీ, బెంగుళూరు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iq5lj3jvcgthcv6tdkmgu1yovek3wg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595407</id>
      <parentid>595401</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595407</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5965" sha1="cfvmssvt6l1y5it2lammm81v9hpu8zu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 70. పి. టి. రాజు. || పద్మభూషణ డా. [[రచయిత:పి. తిరుపతిరాజు|పి. తిరుపతిరాజు]] సైకాలజీశాఖ, రాజస్థాన్ విశ్వవిద్యాలయము, జోధ్ పూర్
|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉత్తర మీమాంస|ఉత్తర మీమాంస]]
|-
| 71. పి. బి. ప. || [[రచయిత:పి. బి. పద్మావతి|పి. బి. పద్మావతి]],సెంట్రల్ కాలేజి, బెంగుళూరు || ([[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]] చూడు. 79)
|-
| 72. పి. య. రె. || శ్రీమతి [[రచయిత:పి. యశోదారెడ్డి|పి. యశోదారెడ్డి]] ఎం.ఏ.. ఆంధ్రోపన్యాసకురాలు, యూనివర్సిటీ మహిళా కళాశాల, హైదరాబాదు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి I|కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి I]]
|-
| 73. పు. ప. శా, || శ్రీ [[రచయిత:పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి|పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి]] ఎం.ఏ., పురాతత్త్వశాఖ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉదజని|ఉదజని]]
|-
| 74. పు. శ్రీ. || డా. [[రచయిత:పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి|పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి]] ఎం.ఏ., పిహెచ్.డి., చరిత్రశాఖాధ్యక్షులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా కళ|ఆసియాకళ]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్లోరా గుహాలయములు|ఎల్లోరా గుహాలయములు]] 3. ఐరోపా ఖండపుకళ 4. కన్హేరి 5. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ-వేదాంతము|కళ-వేదాంతము]] 6. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమ్మరము|కుమ్మరము]]
|-
| 75. పు. హ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:పులిజాల హనుమంతరావు|పులిజాల హనుమంతరావు]], హైదరాబాదు || కప్తాన్ చార్లెస్ స్ట్రట్
|-
| 76. పో. శ్రీ. అ || శ్రీ [[రచయిత:పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు|పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు]] ఎం. ఏ., స్పెషల్ ఆఫీసర్, పాఠ్యగ్రంథశాఖ, డి. పి. ఐ. ఆఫీసు, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడి నాట్యము|కూచిపూడి నాట్యము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడివారు|కూచిపూడివారు]]
|-
| 77. పో. సు || ఆచార్య [[రచయిత:పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] ఎం. ఏ., పి. హెచ్. డి. సాగర యూనివర్సిటీ, సాగరు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళిదాసు మహాకవి|కాళిదాసమహాకవి]]
|-
| 78. ప్ర. రా. సు. || శ్రీ [[రచయిత:ప్రతాప రామసుబ్బయ్య|ప్రతాప రామసుబ్బయ్య]], 'నగారా' పత్రిక మాజీ సంపాదకులు, హైదరాబాదు || 1. కాల్బలము II 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము I|కాశ్మీరము I]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము II|కాశ్మీరము II]]
|-
| 79. బి. ఆర్. శే. || ప్రొఫెసర్, [[రచయిత:బి. ఆర్ . శేషాచారి|బి. ఆర్ . శేషాచారి]], జంతుశాస్త్ర శాఖాధ్యక్షులు, సెంట్రల్ కాలేజీ, బెంగుళూరు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cfvmssvt6l1y5it2lammm81v9hpu8zu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595416</id>
      <parentid>595407</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595416</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6108" sha1="qbyi2zoopqa55a67v8v92ytd3n7m4rb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 70. పి. టి. రాజు. || పద్మభూషణ డా. [[రచయిత:పి. తిరుపతిరాజు|పి. తిరుపతిరాజు]] సైకాలజీశాఖ, రాజస్థాన్ విశ్వవిద్యాలయము, జోధ్ పూర్
|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉత్తర మీమాంస|ఉత్తర మీమాంస]]
|-
| 71. పి. బి. ప. || [[రచయిత:పి. బి. పద్మావతి|పి. బి. పద్మావతి]],సెంట్రల్ కాలేజి, బెంగుళూరు || ([[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]] చూడు. 79)
|-
| 72. పి. య. రె. || శ్రీమతి [[రచయిత:పి. యశోదారెడ్డి|పి. యశోదారెడ్డి]] ఎం.ఏ.. ఆంధ్రోపన్యాసకురాలు, యూనివర్సిటీ మహిళా కళాశాల, హైదరాబాదు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి I|కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి I]]
|-
| 73. పు. ప. శా, || శ్రీ [[రచయిత:పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి|పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి]] ఎం.ఏ., పురాతత్త్వశాఖ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉదజని|ఉదజని]]
|-
| 74. పు. శ్రీ. || డా. [[రచయిత:పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి|పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి]] ఎం.ఏ., పిహెచ్.డి., చరిత్రశాఖాధ్యక్షులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా కళ|ఆసియాకళ]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్లోరా గుహాలయములు|ఎల్లోరా గుహాలయములు]] 3. ఐరోపా ఖండపుకళ 4. కన్హేరి 5. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ-వేదాంతము|కళ-వేదాంతము]] 6. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమ్మరము|కుమ్మరము]]
|-
| 75. పు. హ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:పులిజాల హనుమంతరావు|పులిజాల హనుమంతరావు]], హైదరాబాదు || కప్తాన్ చార్లెస్ స్ట్రట్
|-
| 76. పో. శ్రీ. అ || శ్రీ [[రచయిత:పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు|పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు]] ఎం. ఏ., స్పెషల్ ఆఫీసర్, పాఠ్యగ్రంథశాఖ, డి. పి. ఐ. ఆఫీసు, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడి నాట్యము|కూచిపూడి నాట్యము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడివారు|కూచిపూడివారు]]
|-
| 77. పో. సు || ఆచార్య [[రచయిత:పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] ఎం. ఏ., పి. హెచ్. డి. సాగర యూనివర్సిటీ, సాగరు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళిదాసు మహాకవి|కాళిదాసమహాకవి]]
|-
| 78. ప్ర. రా. సు. || శ్రీ [[రచయిత:ప్రతాప రామసుబ్బయ్య|ప్రతాప రామసుబ్బయ్య]], 'నగారా' పత్రిక మాజీ సంపాదకులు, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్బలము II|కాల్బలము II]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము I|కాశ్మీరము I]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము II|కాశ్మీరము II]]
|-
| 79. బి. ఆర్. శే. || ప్రొఫెసర్, [[రచయిత:బి. ఆర్ . శేషాచారి|బి. ఆర్ . శేషాచారి]], జంతుశాస్త్ర శాఖాధ్యక్షులు, సెంట్రల్ కాలేజీ, బెంగుళూరు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qbyi2zoopqa55a67v8v92ytd3n7m4rb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595417</id>
      <parentid>595416</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595417</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6292" sha1="hflnrkzc4nc4mbvtepgm2b1v5wiz3mr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 70. పి. టి. రాజు. || పద్మభూషణ డా. [[రచయిత:పి. తిరుపతిరాజు|పి. తిరుపతిరాజు]] సైకాలజీశాఖ, రాజస్థాన్ విశ్వవిద్యాలయము, జోధ్ పూర్
|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉత్తర మీమాంస|ఉత్తర మీమాంస]]
|-
| 71. పి. బి. ప. || [[రచయిత:పి. బి. పద్మావతి|పి. బి. పద్మావతి]],సెంట్రల్ కాలేజి, బెంగుళూరు || ([[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]] చూడు. 79)
|-
| 72. పి. య. రె. || శ్రీమతి [[రచయిత:పి. యశోదారెడ్డి|పి. యశోదారెడ్డి]] ఎం.ఏ.. ఆంధ్రోపన్యాసకురాలు, యూనివర్సిటీ మహిళా కళాశాల, హైదరాబాదు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి I|కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి I]]
|-
| 73. పు. ప. శా, || శ్రీ [[రచయిత:పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి|పుచ్చా పరబ్రహ్మశాస్త్రి]] ఎం.ఏ., పురాతత్త్వశాఖ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉదజని|ఉదజని]]
|-
| 74. పు. శ్రీ. || డా. [[రచయిత:పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి|పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి]] ఎం.ఏ., పిహెచ్.డి., చరిత్రశాఖాధ్యక్షులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా కళ|ఆసియాకళ]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్లోరా గుహాలయములు|ఎల్లోరా గుహాలయములు]] 3. ఐరోపా ఖండపుకళ 4. కన్హేరి 5. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ-వేదాంతము|కళ-వేదాంతము]] 6. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమ్మరము|కుమ్మరము]]
|-
| 75. పు. హ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:పులిజాల హనుమంతరావు|పులిజాల హనుమంతరావు]], హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కప్తాన్-చార్లెస్-స్ట్రట్|కప్తాన్ చార్లెస్ స్ట్రట్]]
|-
| 76. పో. శ్రీ. అ || శ్రీ [[రచయిత:పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు|పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు]] ఎం. ఏ., స్పెషల్ ఆఫీసర్, పాఠ్యగ్రంథశాఖ, డి. పి. ఐ. ఆఫీసు, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడి నాట్యము|కూచిపూడి నాట్యము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడివారు|కూచిపూడివారు]]
|-
| 77. పో. సు || ఆచార్య [[రచయిత:పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] ఎం. ఏ., పి. హెచ్. డి. సాగర యూనివర్సిటీ, సాగరు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళిదాసు మహాకవి|కాళిదాసమహాకవి]]
|-
| 78. ప్ర. రా. సు. || శ్రీ [[రచయిత:ప్రతాప రామసుబ్బయ్య|ప్రతాప రామసుబ్బయ్య]], 'నగారా' పత్రిక మాజీ సంపాదకులు, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్బలము II|కాల్బలము II]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము I|కాశ్మీరము I]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము II|కాశ్మీరము II]]
|-
| 79. బి. ఆర్. శే. || ప్రొఫెసర్, [[రచయిత:బి. ఆర్ . శేషాచారి|బి. ఆర్ . శేషాచారి]], జంతుశాస్త్ర శాఖాధ్యక్షులు, సెంట్రల్ కాలేజీ, బెంగుళూరు|| [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|ఏకకణజీవులు]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hflnrkzc4nc4mbvtepgm2b1v5wiz3mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>160993</id>
    <revision>
      <id>595979</id>
      <parentid>570433</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5949" sha1="73i9ks7qiry2i0xz5v4nv5xoty602j9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 80. బి. ఎ. ఆర్. || శ్రీ [[రచయిత:బి. అనంతరావు|బి. అనంతరావు]], వ్యాయామశాఖ, మహబూబ్' 'కాలేజ్, సికింద్రాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఈత|ఈత]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏషియా క్రీడలు|ఏషియా క్రీడలు]]
|-
| 81. బి. యన్. సి. || సాహిత్యరత్న, శ్రీ [[రచయిత:బి. యన్. చతుర్వేది|బి. యన్. చతుర్వేది]], ఎం. ఏ., ఎఫ్. ఆర్. జి. ఎస్., (లండన్) డైరెక్టరు, రీజియనల్ సర్వే, సికింద్రాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇండోనేషియా (భూగోళము)|ఇండోనేషియా (భూ)]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇస్రాయిల్|ఇస్రాయిల్]]
|-
| 82. బి. యస్. ఎల్. హ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:బి. ఎస్. ఎల్. హనుమంతరావు|బి. ఎస్. ఎల్. హనుమంతరావు]], ఎం. ఏ., చరిత్రోపన్యాసకులు, హిందూ కళాశాల, గుంటూరు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆస్ట్రియా (హంగేరి)|ఆస్ట్రియా (చ)]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆస్ట్రేలియా (చరిత్ర)|ఆస్ట్రేలియా (చ)]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇటలీ (చరిత్ర)|ఇటలీ (చ)]]
|-
| 83. బి. రా. || డా. [[రచయిత:బి. రామరాజు|బి. రామరాజు]], ఎం. ఏ., షిహెచ్. డి., రీడరు, తెలుగుశాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. కిరీటి వెంకటాచార్యులు 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము|కృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము]]
|-
| 84. బి. రా. నా || శ్రీ [[రచయిత:వి. రాఘవన్నాయర్|వి. రాఘవన్నాయర్,]] నృత్యనికేతనము, హైదరాబాదు || కథకళి
|-
| 85. బి. వి. ర. || శ్రీ. [[రచయిత:బి. వి. రమణారావు|బి. వి. రమణారావు]], ఎం. ఎస్. సి, రీడరు, వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ పరిణామము|ఉద్భిజ్జపరిణామము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జములు-పరిసరములు|ఉద్భిజ్జములు-పరిసరములు]]
|-
| 86. బి. వి. రా. || శ్రీ [[రచయిత:బి. వి. రామనరను|బి. వి. రామనరను]], ఎం. ఏ., బి. ఇడి., ప్రిన్సిపాలు, ప్రభుత్వ కళాశాల, వరంగల్లు (రిటైర్డు) || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడ్విన్ కానన్|ఎడ్విన్ కానన్]]
|-
|87. బూ.రా. || డా. [[రచయిత:బూర్గుల రామకృష్ణారావు|బూర్గుల రామకృష్ణరావు]], గవర్నరు, ఉత్తరప్రదేశము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉర్దూభాషాసారస్వతములు|ఉర్దూభాషా సారస్వతములు]]
|-
| 88. బొ, వే. కు. || శ్రీ. [[రచయిత:బి. ఎ. కుటుంబరాయశర్మ|బి. ఎ. కుటుంబరాయశర్మ]] ఎం. ఏ.. ఆంధ్రోపన్యాసకులు, వివేక వర్ణనీ కళాశాల, హైదరాబాదు || కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు
|-
| 89. బ్ర. న. || [[రచయిత:బ్రహ్మాండము నరసింహము|బ్రహ్మాండము నరసింహము]] బి. అగ్రి..ఉపన్యాసకులు, వ్యవసాయ కళాశాల, భాపట్ల || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జములు (అనువంశికము)|ఉద్భిజ్జములు-ఆనువంశికము]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>73i9ks7qiry2i0xz5v4nv5xoty602j9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595991</id>
      <parentid>595979</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6126" sha1="dsno22jmayafb61hfj1wpx2aijextuq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 80. బి. ఎ. ఆర్. || శ్రీ [[రచయిత:బి. అనంతరావు|బి. అనంతరావు]], వ్యాయామశాఖ, మహబూబ్' 'కాలేజ్, సికింద్రాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఈత|ఈత]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏషియా క్రీడలు|ఏషియా క్రీడలు]]
|-
| 81. బి. యన్. సి. || సాహిత్యరత్న, శ్రీ [[రచయిత:బి. యన్. చతుర్వేది|బి. యన్. చతుర్వేది]], ఎం. ఏ., ఎఫ్. ఆర్. జి. ఎస్., (లండన్) డైరెక్టరు, రీజియనల్ సర్వే, సికింద్రాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇండోనేషియా (భూగోళము)|ఇండోనేషియా (భూ)]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇస్రాయిల్|ఇస్రాయిల్]]
|-
| 82. బి. యస్. ఎల్. హ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:బి. ఎస్. ఎల్. హనుమంతరావు|బి. ఎస్. ఎల్. హనుమంతరావు]], ఎం. ఏ., చరిత్రోపన్యాసకులు, హిందూ కళాశాల, గుంటూరు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆస్ట్రియా (హంగేరి)|ఆస్ట్రియా (చ)]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆస్ట్రేలియా (చరిత్ర)|ఆస్ట్రేలియా (చ)]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇటలీ (చరిత్ర)|ఇటలీ (చ)]]
|-
| 83. బి. రా. || డా. [[రచయిత:బి. రామరాజు|బి. రామరాజు]], ఎం. ఏ., షిహెచ్. డి., రీడరు, తెలుగుశాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కిరీటి వేంకటాచార్యులు|కిరీటి వెంకటాచార్యులు]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము|కృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము]]
|-
| 84. బి. రా. నా || శ్రీ [[రచయిత:వి. రాఘవన్నాయర్|వి. రాఘవన్నాయర్,]] నృత్యనికేతనము, హైదరాబాదు || కథకళి
|-
| 85. బి. వి. ర. || శ్రీ. [[రచయిత:బి. వి. రమణారావు|బి. వి. రమణారావు]], ఎం. ఎస్. సి, రీడరు, వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ పరిణామము|ఉద్భిజ్జపరిణామము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జములు-పరిసరములు|ఉద్భిజ్జములు-పరిసరములు]]
|-
| 86. బి. వి. రా. || శ్రీ [[రచయిత:బి. వి. రామనరను|బి. వి. రామనరను]], ఎం. ఏ., బి. ఇడి., ప్రిన్సిపాలు, ప్రభుత్వ కళాశాల, వరంగల్లు (రిటైర్డు) || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడ్విన్ కానన్|ఎడ్విన్ కానన్]]
|-
|87. బూ.రా. || డా. [[రచయిత:బూర్గుల రామకృష్ణారావు|బూర్గుల రామకృష్ణరావు]], గవర్నరు, ఉత్తరప్రదేశము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉర్దూభాషాసారస్వతములు|ఉర్దూభాషా సారస్వతములు]]
|-
| 88. బొ, వే. కు. || శ్రీ. [[రచయిత:బి. ఎ. కుటుంబరాయశర్మ|బి. ఎ. కుటుంబరాయశర్మ]] ఎం. ఏ.. ఆంధ్రోపన్యాసకులు, వివేక వర్ణనీ కళాశాల, హైదరాబాదు || కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు
|-
| 89. బ్ర. న. || [[రచయిత:బ్రహ్మాండము నరసింహము|బ్రహ్మాండము నరసింహము]] బి. అగ్రి..ఉపన్యాసకులు, వ్యవసాయ కళాశాల, భాపట్ల || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జములు (అనువంశికము)|ఉద్భిజ్జములు-ఆనువంశికము]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dsno22jmayafb61hfj1wpx2aijextuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>160994</id>
    <revision>
      <id>595993</id>
      <parentid>576472</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="0q3l1ulrzfbow8gqvdovfy73wyl3snw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 90. మం. సూ. || శ్రీ [[రచయిత:మంథా సూర్యనారాయణ|మంథా సూర్యనారాయణ]], ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || 1. ఎడిసన్ థామస్ ఆల్వా 2. కంపనములు
|-
| 91. మ. జ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:మహీధర జగన్మోహనరావు|మహీధర జగన్మోహనరావు]], సంపాదకులు, విశ్వసాహిత్యమాల, రాజమహేంద్రవరము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్|కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్]]
|-
| 92. మ. స. శా. || శ్రీ [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి]], ఎం. ఏ. రాజమహేంద్రవరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II|కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II]]
|-
| 93. మ. సి. || శ్రీ [[రచయిత:మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ|మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ]] ఎం.ఏ., వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు
 || కాంట్-ఆగస్టు
|-
| 94. మ. సూ. శా. || అభినవ వాగనుశాసవ, [[రచయిత:మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి|మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి]], ఆంధ్రాచార్యులు (రిటైర్డు), ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము, ధవళేశ్వరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు|ఇతిహాసములు-పురాణములు]] 2. ఉపవేదములు
|-
| 95. మా. వీ. || శ్రీ [[రచయిత:మాదల వీరభద్రరావు|మాదల వీరభద్రరావు]], జర్నలిస్టు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెంపూడి|కారెంపూడి]]
|-
| 96. మా. వేం. రం. || ఆచార్య. [[రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య|మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] ఎం. ఏ., రిటైర్డు ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ పాలిటిక్సు, బొంబాయి యూనివర్శిటీ, హైదరాబాదు || ఎన్నికలు
|-
| 97. మో. బా, నా. || డా. [[రచయిత:మోహన్ బాబు నాయుడు|మోహన్ బాబు నాయుడు]], సైన్టిఫిక్ ఆఫీసర్, సెంట్రల్ లేబరేటరీస్, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇంద్రియములు|ఇంద్రియములు]]
|-
| 98. యం. జె. సు. || శ్రీ [[రచయిత:యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం|యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం]] ఎం. ఏ., ఉపన్యాసకులు, భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ భూగోళము|ఉద్భిజ్జ భూగోళము]]
|-
| 99. యం. రా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:యం. రామలింగశాస్త్రి|యం. రామలింగశాస్త్రి]], కొవ్వూరు || 1. ఏకనాధ్ జీ 2. కాన్హో పాత్ర 3. (కబీరు చూడు. 122)
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0q3l1ulrzfbow8gqvdovfy73wyl3snw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595994</id>
      <parentid>595993</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595994</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4825" sha1="63wgfaxhb2m5cjplwo76i9d6fdrh2a8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 90. మం. సూ. || శ్రీ [[రచయిత:మంథా సూర్యనారాయణ|మంథా సూర్యనారాయణ]], ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || 1. ఎడిసన్ థామస్ ఆల్వా 2. కంపనములు
|-
| 91. మ. జ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:మహీధర జగన్మోహనరావు|మహీధర జగన్మోహనరావు]], సంపాదకులు, విశ్వసాహిత్యమాల, రాజమహేంద్రవరము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్|కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్]]
|-
| 92. మ. స. శా. || శ్రీ [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి]], ఎం. ఏ. రాజమహేంద్రవరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II|కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II]]
|-
| 93. మ. సి. || శ్రీ [[రచయిత:మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ|మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ]] ఎం.ఏ., వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు
 || కాంట్-ఆగస్టు
|-
| 94. మ. సూ. శా. || అభినవ వాగనుశాసవ, [[రచయిత:మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి|మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి]], ఆంధ్రాచార్యులు (రిటైర్డు), ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము, ధవళేశ్వరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు|ఇతిహాసములు-పురాణములు]] 2. ఉపవేదములు
|-
| 95. మా. వీ. || శ్రీ [[రచయిత:మాదల వీరభద్రరావు|మాదల వీరభద్రరావు]], జర్నలిస్టు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెంపూడి|కారెంపూడి]]
|-
| 96. మా. వేం. రం. || ఆచార్య. [[రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య|మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] ఎం. ఏ., రిటైర్డు ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ పాలిటిక్సు, బొంబాయి యూనివర్శిటీ, హైదరాబాదు || ఎన్నికలు
|-
| 97. మో. బా, నా. || డా. [[రచయిత:మోహన్ బాబు నాయుడు|మోహన్ బాబు నాయుడు]], సైన్టిఫిక్ ఆఫీసర్, సెంట్రల్ లేబరేటరీస్, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇంద్రియములు|ఇంద్రియములు]]
|-
| 98. యం. జె. సు. || శ్రీ [[రచయిత:యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం|యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం]] ఎం. ఏ., ఉపన్యాసకులు, భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ భూగోళము|ఉద్భిజ్జ భూగోళము]]
|-
| 99. యం. రా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:యం. రామలింగశాస్త్రి|యం. రామలింగశాస్త్రి]], కొవ్వూరు || 1. ఏకనాధ్ జీ 2. కాన్హో పాత్ర 3. (కబీరు చూడు. 122)
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>63wgfaxhb2m5cjplwo76i9d6fdrh2a8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596187</id>
      <parentid>595994</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596187</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4995" sha1="0gfir8lnebpqxq4m9avsodfczeaaelo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 90. మం. సూ. || శ్రీ [[రచయిత:మంథా సూర్యనారాయణ|మంథా సూర్యనారాయణ]], ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా|ఎడిసన్ థామస్ ఆల్వా]] 2. కంపనములు
|-
| 91. మ. జ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:మహీధర జగన్మోహనరావు|మహీధర జగన్మోహనరావు]], సంపాదకులు, విశ్వసాహిత్యమాల, రాజమహేంద్రవరము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్|కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్]]
|-
| 92. మ. స. శా. || శ్రీ [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి]], ఎం. ఏ. రాజమహేంద్రవరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II|కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II]]
|-
| 93. మ. సి. || శ్రీ [[రచయిత:మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ|మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ]] ఎం.ఏ., వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు
 || కాంట్-ఆగస్టు
|-
| 94. మ. సూ. శా. || అభినవ వాగనుశాసవ, [[రచయిత:మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి|మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి]], ఆంధ్రాచార్యులు (రిటైర్డు), ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము, ధవళేశ్వరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు|ఇతిహాసములు-పురాణములు]] 2. ఉపవేదములు
|-
| 95. మా. వీ. || శ్రీ [[రచయిత:మాదల వీరభద్రరావు|మాదల వీరభద్రరావు]], జర్నలిస్టు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెంపూడి|కారెంపూడి]]
|-
| 96. మా. వేం. రం. || ఆచార్య. [[రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య|మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] ఎం. ఏ., రిటైర్డు ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ పాలిటిక్సు, బొంబాయి యూనివర్శిటీ, హైదరాబాదు || ఎన్నికలు
|-
| 97. మో. బా, నా. || డా. [[రచయిత:మోహన్ బాబు నాయుడు|మోహన్ బాబు నాయుడు]], సైన్టిఫిక్ ఆఫీసర్, సెంట్రల్ లేబరేటరీస్, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇంద్రియములు|ఇంద్రియములు]]
|-
| 98. యం. జె. సు. || శ్రీ [[రచయిత:యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం|యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం]] ఎం. ఏ., ఉపన్యాసకులు, భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ భూగోళము|ఉద్భిజ్జ భూగోళము]]
|-
| 99. యం. రా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:యం. రామలింగశాస్త్రి|యం. రామలింగశాస్త్రి]], కొవ్వూరు || 1. ఏకనాధ్ జీ 2. కాన్హో పాత్ర 3. (కబీరు చూడు. 122)
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0gfir8lnebpqxq4m9avsodfczeaaelo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596191</id>
      <parentid>596187</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596191</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5160" sha1="csjz41hqmqcnqu5nczr87kkw8wzjudv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 90. మం. సూ. || శ్రీ [[రచయిత:మంథా సూర్యనారాయణ|మంథా సూర్యనారాయణ]], ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా|ఎడిసన్ థామస్ ఆల్వా]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంపనములు-తరంగములు|కంపనములు]]
|-
| 91. మ. జ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:మహీధర జగన్మోహనరావు|మహీధర జగన్మోహనరావు]], సంపాదకులు, విశ్వసాహిత్యమాల, రాజమహేంద్రవరము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్|కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్]]
|-
| 92. మ. స. శా. || శ్రీ [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి]], ఎం. ఏ. రాజమహేంద్రవరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II|కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II]]
|-
| 93. మ. సి. || శ్రీ [[రచయిత:మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ|మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ]] ఎం.ఏ., వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు
 || కాంట్-ఆగస్టు
|-
| 94. మ. సూ. శా. || అభినవ వాగనుశాసవ, [[రచయిత:మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి|మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి]], ఆంధ్రాచార్యులు (రిటైర్డు), ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము, ధవళేశ్వరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు|ఇతిహాసములు-పురాణములు]] 2. ఉపవేదములు
|-
| 95. మా. వీ. || శ్రీ [[రచయిత:మాదల వీరభద్రరావు|మాదల వీరభద్రరావు]], జర్నలిస్టు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెంపూడి|కారెంపూడి]]
|-
| 96. మా. వేం. రం. || ఆచార్య. [[రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య|మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] ఎం. ఏ., రిటైర్డు ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ పాలిటిక్సు, బొంబాయి యూనివర్శిటీ, హైదరాబాదు || ఎన్నికలు
|-
| 97. మో. బా, నా. || డా. [[రచయిత:మోహన్ బాబు నాయుడు|మోహన్ బాబు నాయుడు]], సైన్టిఫిక్ ఆఫీసర్, సెంట్రల్ లేబరేటరీస్, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇంద్రియములు|ఇంద్రియములు]]
|-
| 98. యం. జె. సు. || శ్రీ [[రచయిత:యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం|యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం]] ఎం. ఏ., ఉపన్యాసకులు, భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ భూగోళము|ఉద్భిజ్జ భూగోళము]]
|-
| 99. యం. రా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:యం. రామలింగశాస్త్రి|యం. రామలింగశాస్త్రి]], కొవ్వూరు || 1. ఏకనాధ్ జీ 2. కాన్హో పాత్ర 3. (కబీరు చూడు. 122)
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>csjz41hqmqcnqu5nczr87kkw8wzjudv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596193</id>
      <parentid>596191</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596193</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5303" sha1="bdj30qgrydcyhb2zbzqptaijdq0101j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 90. మం. సూ. || శ్రీ [[రచయిత:మంథా సూర్యనారాయణ|మంథా సూర్యనారాయణ]], ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా|ఎడిసన్ థామస్ ఆల్వా]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంపనములు-తరంగములు|కంపనములు]]
|-
| 91. మ. జ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:మహీధర జగన్మోహనరావు|మహీధర జగన్మోహనరావు]], సంపాదకులు, విశ్వసాహిత్యమాల, రాజమహేంద్రవరము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్|కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్]]
|-
| 92. మ. స. శా. || శ్రీ [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి]], ఎం. ఏ. రాజమహేంద్రవరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II|కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II]]
|-
| 93. మ. సి. || శ్రీ [[రచయిత:మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ|మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ]] ఎం.ఏ., వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు
 || కాంట్-ఆగస్టు
|-
| 94. మ. సూ. శా. || అభినవ వాగనుశాసవ, [[రచయిత:మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి|మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి]], ఆంధ్రాచార్యులు (రిటైర్డు), ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము, ధవళేశ్వరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు|ఇతిహాసములు-పురాణములు]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపవేదములు|ఉపవేదములు]]
|-
| 95. మా. వీ. || శ్రీ [[రచయిత:మాదల వీరభద్రరావు|మాదల వీరభద్రరావు]], జర్నలిస్టు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెంపూడి|కారెంపూడి]]
|-
| 96. మా. వేం. రం. || ఆచార్య. [[రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య|మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] ఎం. ఏ., రిటైర్డు ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ పాలిటిక్సు, బొంబాయి యూనివర్శిటీ, హైదరాబాదు || ఎన్నికలు
|-
| 97. మో. బా, నా. || డా. [[రచయిత:మోహన్ బాబు నాయుడు|మోహన్ బాబు నాయుడు]], సైన్టిఫిక్ ఆఫీసర్, సెంట్రల్ లేబరేటరీస్, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇంద్రియములు|ఇంద్రియములు]]
|-
| 98. యం. జె. సు. || శ్రీ [[రచయిత:యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం|యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం]] ఎం. ఏ., ఉపన్యాసకులు, భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ భూగోళము|ఉద్భిజ్జ భూగోళము]]
|-
| 99. యం. రా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:యం. రామలింగశాస్త్రి|యం. రామలింగశాస్త్రి]], కొవ్వూరు || 1. ఏకనాధ్ జీ 2. కాన్హో పాత్ర 3. (కబీరు చూడు. 122)
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdj30qgrydcyhb2zbzqptaijdq0101j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596197</id>
      <parentid>596193</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596197</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5443" sha1="eia0k8zawwox198dlp2b95hzuua3bvk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 90. మం. సూ. || శ్రీ [[రచయిత:మంథా సూర్యనారాయణ|మంథా సూర్యనారాయణ]], ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా|ఎడిసన్ థామస్ ఆల్వా]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంపనములు-తరంగములు|కంపనములు]]
|-
| 91. మ. జ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:మహీధర జగన్మోహనరావు|మహీధర జగన్మోహనరావు]], సంపాదకులు, విశ్వసాహిత్యమాల, రాజమహేంద్రవరము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్|కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్]]
|-
| 92. మ. స. శా. || శ్రీ [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి]], ఎం. ఏ. రాజమహేంద్రవరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II|కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II]]
|-
| 93. మ. సి. || శ్రీ [[రచయిత:మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ|మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ]] ఎం.ఏ., వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు
 || కాంట్-ఆగస్టు
|-
| 94. మ. సూ. శా. || అభినవ వాగనుశాసవ, [[రచయిత:మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి|మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి]], ఆంధ్రాచార్యులు (రిటైర్డు), ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము, ధవళేశ్వరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు|ఇతిహాసములు-పురాణములు]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపవేదములు|ఉపవేదములు]]
|-
| 95. మా. వీ. || శ్రీ [[రచయిత:మాదల వీరభద్రరావు|మాదల వీరభద్రరావు]], జర్నలిస్టు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెంపూడి|కారెంపూడి]]
|-
| 96. మా. వేం. రం. || ఆచార్య. [[రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య|మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] ఎం. ఏ., రిటైర్డు ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ పాలిటిక్సు, బొంబాయి యూనివర్శిటీ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికలు|ఎన్నికలు]]
|-
| 97. మో. బా, నా. || డా. [[రచయిత:మోహన్ బాబు నాయుడు|మోహన్ బాబు నాయుడు]], సైన్టిఫిక్ ఆఫీసర్, సెంట్రల్ లేబరేటరీస్, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇంద్రియములు|ఇంద్రియములు]]
|-
| 98. యం. జె. సు. || శ్రీ [[రచయిత:యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం|యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం]] ఎం. ఏ., ఉపన్యాసకులు, భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ భూగోళము|ఉద్భిజ్జ భూగోళము]]
|-
| 99. యం. రా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:యం. రామలింగశాస్త్రి|యం. రామలింగశాస్త్రి]], కొవ్వూరు || 1. ఏకనాధ్ జీ 2. కాన్హో పాత్ర 3. (కబీరు చూడు. 122)
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eia0k8zawwox198dlp2b95hzuua3bvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596200</id>
      <parentid>596197</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596200</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5584" sha1="guuspv4gzrbch9aphgsdnfzp7e8vtis" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 90. మం. సూ. || శ్రీ [[రచయిత:మంథా సూర్యనారాయణ|మంథా సూర్యనారాయణ]], ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా|ఎడిసన్ థామస్ ఆల్వా]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంపనములు-తరంగములు|కంపనములు]]
|-
| 91. మ. జ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:మహీధర జగన్మోహనరావు|మహీధర జగన్మోహనరావు]], సంపాదకులు, విశ్వసాహిత్యమాల, రాజమహేంద్రవరము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్|కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్]]
|-
| 92. మ. స. శా. || శ్రీ [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి]], ఎం. ఏ. రాజమహేంద్రవరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II|కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II]]
|-
| 93. మ. సి. || శ్రీ [[రచయిత:మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ|మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ]] ఎం.ఏ., వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు
 || కాంట్-ఆగస్టు
|-
| 94. మ. సూ. శా. || అభినవ వాగనుశాసవ, [[రచయిత:మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి|మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి]], ఆంధ్రాచార్యులు (రిటైర్డు), ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము, ధవళేశ్వరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు|ఇతిహాసములు-పురాణములు]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపవేదములు|ఉపవేదములు]]
|-
| 95. మా. వీ. || శ్రీ [[రచయిత:మాదల వీరభద్రరావు|మాదల వీరభద్రరావు]], జర్నలిస్టు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెంపూడి|కారెంపూడి]]
|-
| 96. మా. వేం. రం. || ఆచార్య. [[రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య|మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] ఎం. ఏ., రిటైర్డు ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ పాలిటిక్సు, బొంబాయి యూనివర్శిటీ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికలు|ఎన్నికలు]]
|-
| 97. మో. బా, నా. || డా. [[రచయిత:మోహన్ బాబు నాయుడు|మోహన్ బాబు నాయుడు]], సైన్టిఫిక్ ఆఫీసర్, సెంట్రల్ లేబరేటరీస్, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇంద్రియములు|ఇంద్రియములు]]
|-
| 98. యం. జె. సు. || శ్రీ [[రచయిత:యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం|యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం]] ఎం. ఏ., ఉపన్యాసకులు, భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ భూగోళము|ఉద్భిజ్జ భూగోళము]]
|-
| 99. యం. రా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:యం. రామలింగశాస్త్రి|యం. రామలింగశాస్త్రి]], కొవ్వూరు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకనాథ్ జీ|ఏకనాధ్ జీ]] 2. కాన్హో పాత్ర 3. (కబీరు చూడు. 122)
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>guuspv4gzrbch9aphgsdnfzp7e8vtis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596205</id>
      <parentid>596200</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596205</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5734" sha1="e7vexto815h5gu92uo4epi9o4b4l8kk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 90. మం. సూ. || శ్రీ [[రచయిత:మంథా సూర్యనారాయణ|మంథా సూర్యనారాయణ]], ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా|ఎడిసన్ థామస్ ఆల్వా]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంపనములు-తరంగములు|కంపనములు]]
|-
| 91. మ. జ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:మహీధర జగన్మోహనరావు|మహీధర జగన్మోహనరావు]], సంపాదకులు, విశ్వసాహిత్యమాల, రాజమహేంద్రవరము || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్|కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్]]
|-
| 92. మ. స. శా. || శ్రీ [[రచయిత:మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి|మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి]], ఎం. ఏ. రాజమహేంద్రవరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II|కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II]]
|-
| 93. మ. సి. || శ్రీ [[రచయిత:మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ|మస్లెహుద్దిన్ సిద్దికీ]] ఎం.ఏ., వ్యవసాయ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు
 || కాంట్-ఆగస్టు
|-
| 94. మ. సూ. శా. || అభినవ వాగనుశాసవ, [[రచయిత:మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి|మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి]], ఆంధ్రాచార్యులు (రిటైర్డు), ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము, ధవళేశ్వరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు|ఇతిహాసములు-పురాణములు]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపవేదములు|ఉపవేదములు]]
|-
| 95. మా. వీ. || శ్రీ [[రచయిత:మాదల వీరభద్రరావు|మాదల వీరభద్రరావు]], జర్నలిస్టు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెంపూడి|కారెంపూడి]]
|-
| 96. మా. వేం. రం. || ఆచార్య. [[రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య|మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] ఎం. ఏ., రిటైర్డు ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ పాలిటిక్సు, బొంబాయి యూనివర్శిటీ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికలు|ఎన్నికలు]]
|-
| 97. మో. బా, నా. || డా. [[రచయిత:మోహన్ బాబు నాయుడు|మోహన్ బాబు నాయుడు]], సైన్టిఫిక్ ఆఫీసర్, సెంట్రల్ లేబరేటరీస్, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇంద్రియములు|ఇంద్రియములు]]
|-
| 98. యం. జె. సు. || శ్రీ [[రచయిత:యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం|యం. జె. సుబ్రహ్మణ్యం]] ఎం. ఏ., ఉపన్యాసకులు, భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ భూగోళము|ఉద్భిజ్జ భూగోళము]]
|-
| 99. యం. రా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:యం. రామలింగశాస్త్రి|యం. రామలింగశాస్త్రి]], కొవ్వూరు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకనాథ్ జీ|ఏకనాధ్ జీ]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాన్హో పాత్ర|కాన్హో పాత్ర]] 3. (కబీరు చూడు. 122)
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e7vexto815h5gu92uo4epi9o4b4l8kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>160996</id>
    <revision>
      <id>595982</id>
      <parentid>576944</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595982</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5995" sha1="88rowpvpsq61fn1hg9kdeh9j32b2kgx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 110. రా. సు. || శ్రీ [[రచయిత:రాళ్ళబండి సుబ్బారావు|రాళ్ళబండి సుబ్బారావు]] ఎం. ఏ.. ఎల్. టి., ఎం. యు. ఎస్.,గౌరవ కార్యదర్శి, ఆంధేతిహాస పరిశోధక మండలి, రాజమహేంద్రవరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉత్కళదేశ చరిత్ర|ఉత్కళదేశచరిత్ర]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళింగదేశ చరిత్ర|కళింగదేశ చరిత్ర]]
|-
| 111. వ. వెం. || శ్రీ [[రచయిత:వల్లూరి వెంకటేశ్వర్లు|వల్లూరి వెంకటేశ్వర్లు]] సుప్రీంకోర్టు అడ్వకేటు, హైద్రాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికల చట్టములు|ఎన్నికల చట్టములు]]
|-
| 112. వ. వెం. || శ్రీ [[రచయిత:వసంతరావు వేంకటరావు|వసంతరావు వేంకటరావు]] ఎం.ఎస్.సి., ప్రిన్సిపాలు, మహారాజా కాలేజి, విజయనగరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉష్ణతా శాస్త్రము|ఉష్ణతాశాస్త్రము]]
|-
| 113. వా. రా. బ్ర.  || శ్రీ [[రచయిత:వారణాసి రామబ్రహ్మం|వారణాసి రామబ్రహ్మం]] ఎం. ఏ., ఆంధ్రోపన్యాసకులు (రిటైర్డు) ఎస్. కె. బి. ఆర్. కళాశాల, అమలాపురం || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉప్పట్లు (ఉప్పు పట్టెలు)|ఉప్పట్లు (ఉప్పుపట్టెలు)]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏనుగుల మహల్|ఏనుగులమహల్]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్లాట|కట్లాట]] 4. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాకినాడ|కాకినాడ]]
|-
| 114. వి. జ. || శ్రీ [[రచయిత:వి. జగన్నాథరావు|వి. జగన్నాథరావు]] ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, సైన్సు కాలేజీ, హైదరాబాదు
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉభయ చరములు|ఉభయచరములు]]
|-
| 115. వి. జి. ప్ర. || శ్రీ [[రచయిత:వి. జి. ప్రకాశరావు|వి. జి. ప్రకాశరావు]] వ్యాయామ శిక్షకులు, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కసరత్తులు|కసరత్తులు]]
|-
| 116. వి. టి. దే. || డా. [[రచయిత:వి. టి. దేశపాండే|వి. టి. దేశపాండే]], సైన్సు కాలేజి, హైదరాబాదు || కిరణ ప్రసరణము
|-
| 117. వి. దే. || శ్రీ [[రచయిత:జె. దేవరాజ్|జె. దేవరాజ్]] చరిత్రోపన్యాసకులు, మహబూబ్ కాలేజి, సికింద్రాబాదు || ఐస్ లాండ్ (చ) ఐర్లండు (చ)
|-
| 118. వి. నె. || శ్రీ [[రచయిత:వి. నెహ్రా|వి. నెహ్రా]], హైదరాబాదు || కాగితపు పరిశ్రమ
|-
| 119. డా. వి. య. || డా. [[రచయిత:వి. యశోదాదేవి|వి. యశోదాదేవి]] ఎం.ఏ., ఎం.లిట్., డి.లిట్., మదరాసు || 1. కాంచీపురము 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులోత్తుంగచోళుడు|కులోత్తుంగచోళుడు]]
|-
| 120. వి. వ. న. || శ్రీ [[రచయిత:వి. ప. నరసింహాచార్యులు|వి. ప. నరసింహాచార్యులు]] సంగీత విద్వాన్, కాకినాడ || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కల్లినాథుడు|కల్లినాథుడు]]
|-
| 121. వి. వి. || శ్రీ  [[రచయిత:వి. విద్యానాథ్|వి. విద్యానాథ్]] ఎం.ఏ., భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా|ఆసియా (భూగో)]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>88rowpvpsq61fn1hg9kdeh9j32b2kgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595985</id>
      <parentid>595982</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595985</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6141" sha1="oee54nxzleqwi4xgttds01gcmj7yty5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 110. రా. సు. || శ్రీ [[రచయిత:రాళ్ళబండి సుబ్బారావు|రాళ్ళబండి సుబ్బారావు]] ఎం. ఏ.. ఎల్. టి., ఎం. యు. ఎస్.,గౌరవ కార్యదర్శి, ఆంధేతిహాస పరిశోధక మండలి, రాజమహేంద్రవరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉత్కళదేశ చరిత్ర|ఉత్కళదేశచరిత్ర]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళింగదేశ చరిత్ర|కళింగదేశ చరిత్ర]]
|-
| 111. వ. వెం. || శ్రీ [[రచయిత:వల్లూరి వెంకటేశ్వర్లు|వల్లూరి వెంకటేశ్వర్లు]] సుప్రీంకోర్టు అడ్వకేటు, హైద్రాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికల చట్టములు|ఎన్నికల చట్టములు]]
|-
| 112. వ. వెం. || శ్రీ [[రచయిత:వసంతరావు వేంకటరావు|వసంతరావు వేంకటరావు]] ఎం.ఎస్.సి., ప్రిన్సిపాలు, మహారాజా కాలేజి, విజయనగరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉష్ణతా శాస్త్రము|ఉష్ణతాశాస్త్రము]]
|-
| 113. వా. రా. బ్ర.  || శ్రీ [[రచయిత:వారణాసి రామబ్రహ్మం|వారణాసి రామబ్రహ్మం]] ఎం. ఏ., ఆంధ్రోపన్యాసకులు (రిటైర్డు) ఎస్. కె. బి. ఆర్. కళాశాల, అమలాపురం || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉప్పట్లు (ఉప్పు పట్టెలు)|ఉప్పట్లు (ఉప్పుపట్టెలు)]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏనుగుల మహల్|ఏనుగులమహల్]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్లాట|కట్లాట]] 4. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాకినాడ|కాకినాడ]]
|-
| 114. వి. జ. || శ్రీ [[రచయిత:వి. జగన్నాథరావు|వి. జగన్నాథరావు]] ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, సైన్సు కాలేజీ, హైదరాబాదు
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉభయ చరములు|ఉభయచరములు]]
|-
| 115. వి. జి. ప్ర. || శ్రీ [[రచయిత:వి. జి. ప్రకాశరావు|వి. జి. ప్రకాశరావు]] వ్యాయామ శిక్షకులు, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కసరత్తులు|కసరత్తులు]]
|-
| 116. వి. టి. దే. || డా. [[రచయిత:వి. టి. దేశపాండే|వి. టి. దేశపాండే]], సైన్సు కాలేజి, హైదరాబాదు || కిరణ ప్రసరణము
|-
| 117. వి. దే. || శ్రీ [[రచయిత:జె. దేవరాజ్|జె. దేవరాజ్]] చరిత్రోపన్యాసకులు, మహబూబ్ కాలేజి, సికింద్రాబాదు || ఐస్ లాండ్ (చ) ఐర్లండు (చ)
|-
| 118. వి. నె. || శ్రీ [[రచయిత:వి. నెహ్రా|వి. నెహ్రా]], హైదరాబాదు || కాగితపు పరిశ్రమ
|-
| 119. డా. వి. య. || డా. [[రచయిత:వి. యశోదాదేవి|వి. యశోదాదేవి]] ఎం.ఏ., ఎం.లిట్., డి.లిట్., మదరాసు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంచీపురము|కాంచీపురము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులోత్తుంగచోళుడు|కులోత్తుంగచోళుడు]]
|-
| 120. వి. వ. న. || శ్రీ [[రచయిత:వి. ప. నరసింహాచార్యులు|వి. ప. నరసింహాచార్యులు]] సంగీత విద్వాన్, కాకినాడ || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కల్లినాథుడు|కల్లినాథుడు]]
|-
| 121. వి. వి. || శ్రీ  [[రచయిత:వి. విద్యానాథ్|వి. విద్యానాథ్]] ఎం.ఏ., భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా|ఆసియా (భూగో)]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oee54nxzleqwi4xgttds01gcmj7yty5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595988</id>
      <parentid>595985</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6294" sha1="9j1z23fg8c2jlvtjs9j7cq2bk9c40ak" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 110. రా. సు. || శ్రీ [[రచయిత:రాళ్ళబండి సుబ్బారావు|రాళ్ళబండి సుబ్బారావు]] ఎం. ఏ.. ఎల్. టి., ఎం. యు. ఎస్.,గౌరవ కార్యదర్శి, ఆంధేతిహాస పరిశోధక మండలి, రాజమహేంద్రవరము || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉత్కళదేశ చరిత్ర|ఉత్కళదేశచరిత్ర]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళింగదేశ చరిత్ర|కళింగదేశ చరిత్ర]]
|-
| 111. వ. వెం. || శ్రీ [[రచయిత:వల్లూరి వెంకటేశ్వర్లు|వల్లూరి వెంకటేశ్వర్లు]] సుప్రీంకోర్టు అడ్వకేటు, హైద్రాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికల చట్టములు|ఎన్నికల చట్టములు]]
|-
| 112. వ. వెం. || శ్రీ [[రచయిత:వసంతరావు వేంకటరావు|వసంతరావు వేంకటరావు]] ఎం.ఎస్.సి., ప్రిన్సిపాలు, మహారాజా కాలేజి, విజయనగరము
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉష్ణతా శాస్త్రము|ఉష్ణతాశాస్త్రము]]
|-
| 113. వా. రా. బ్ర.  || శ్రీ [[రచయిత:వారణాసి రామబ్రహ్మం|వారణాసి రామబ్రహ్మం]] ఎం. ఏ., ఆంధ్రోపన్యాసకులు (రిటైర్డు) ఎస్. కె. బి. ఆర్. కళాశాల, అమలాపురం || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉప్పట్లు (ఉప్పు పట్టెలు)|ఉప్పట్లు (ఉప్పుపట్టెలు)]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏనుగుల మహల్|ఏనుగులమహల్]] 3. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్లాట|కట్లాట]] 4. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాకినాడ|కాకినాడ]]
|-
| 114. వి. జ. || శ్రీ [[రచయిత:వి. జగన్నాథరావు|వి. జగన్నాథరావు]] ఎం. ఎస్.సి., ఉపన్యాసకులు, సైన్సు కాలేజీ, హైదరాబాదు
 || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉభయ చరములు|ఉభయచరములు]]
|-
| 115. వి. జి. ప్ర. || శ్రీ [[రచయిత:వి. జి. ప్రకాశరావు|వి. జి. ప్రకాశరావు]] వ్యాయామ శిక్షకులు, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కసరత్తులు|కసరత్తులు]]
|-
| 116. వి. టి. దే. || డా. [[రచయిత:వి. టి. దేశపాండే|వి. టి. దేశపాండే]], సైన్సు కాలేజి, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కిరణ ప్రసరణము|కిరణ ప్రసరణము]]
|-
| 117. వి. దే. || శ్రీ [[రచయిత:జె. దేవరాజ్|జె. దేవరాజ్]] చరిత్రోపన్యాసకులు, మహబూబ్ కాలేజి, సికింద్రాబాదు || ఐస్ లాండ్ (చ) ఐర్లండు (చ)
|-
| 118. వి. నె. || శ్రీ [[రచయిత:వి. నెహ్రా|వి. నెహ్రా]], హైదరాబాదు || కాగితపు పరిశ్రమ
|-
| 119. డా. వి. య. || డా. [[రచయిత:వి. యశోదాదేవి|వి. యశోదాదేవి]] ఎం.ఏ., ఎం.లిట్., డి.లిట్., మదరాసు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంచీపురము|కాంచీపురము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులోత్తుంగచోళుడు|కులోత్తుంగచోళుడు]]
|-
| 120. వి. వ. న. || శ్రీ [[రచయిత:వి. ప. నరసింహాచార్యులు|వి. ప. నరసింహాచార్యులు]] సంగీత విద్వాన్, కాకినాడ || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కల్లినాథుడు|కల్లినాథుడు]]
|-
| 121. వి. వి. || శ్రీ  [[రచయిత:వి. విద్యానాథ్|వి. విద్యానాథ్]] ఎం.ఏ., భూగోళశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా|ఆసియా (భూగో)]]
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9j1z23fg8c2jlvtjs9j7cq2bk9c40ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>160997</id>
    <revision>
      <id>596234</id>
      <parentid>576417</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3536" sha1="e0yh7gw5lqayct6a8amxth7u62ayd03" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 122. వే. ఆం. || శ్రీ [[రచయిత:వేమూరి ఆంజనేయశర్మ|వేమూరి ఆంజనేయశర్మ]], దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచారసభ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కబీరు|కబీరు]]
|-
| 123. వే. తి. వేం. రా. స్వా. || శ్రీ [[రచయిత:వేదాల తిరుమల వేంకట రామానుజస్వామి|వేదాల తిరుమల వేంకట రామానుజస్వామి]], ఆయు ర్వేదాచార్య, ఆయు ర్వేద కళాపరిషత్తు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఊర్ధ్వాంగ వ్యాధులు|ఊర్ధ్వాంగవ్యాధులు]]
|-
| 124. సి. ఆ. శా. || శ్రీ [[రచయిత:సి. ఆనందేశ్వరశాస్త్రి|సి. ఆనందేశ్వరశాస్త్రి]], బి, ఎన్.సి., (ఆనర్సు) పిహెచ్. డి : రీజియనల్ రిసెర్చి లేబరేటరీ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కార్బోహైడ్రేటులు|కార్బోహైడ్రేటులు]]
|-
| 125. సి. వి. ర.|| డా. [[రచయిత:సి. వి. రత్నం|సి. వి. రత్నం]], ఉపన్యాసకులు, రసాయనశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || కారగ్, పాల్
|-
| 126. సి. స. || శ్రీ [[రచయిత:సి. సత్యనారాయణ|సి. సత్యనారాయణ]], రీడరు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు. || 1. కాంతి తరంగవాదము 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి వేగము|కాంతి వేగము]]
|-
| 127. సు. క. || శ్రీ సుఖదేవ కథక్, నృత్యని కేతనము, హైదరాబాదు || కథక్ నృత్యము
|-
| 128. సో, రా. || శ్రీ [[రచయిత:సోమరాజు రామదాసు|సోమరాజు రామదాసు]], బి. ఏ., ఎం. ఇడి.. విద్యాశాఖాధికారి, నల్లగొండజిల్లా, నల్ల గొండ.|| కమీనియస్-జున్ ఆమస్
|-
| 129. హెచ్. కె. ఎస్. || ప్రొఫెసరు హెచ్, కె. షెర్వాణీ, ఎం. ఏ.. (oxon) ఎం., ఆర్. హెచ్.యస్.బార్-ఎట్-లా. (రిటైర్టు) ప్రిన్సిపాలు, నిజాంకాలేజి, హైదరాబాదు || 1. ఇన్ని అబిర్ - రబీ 2. ఇబ్ని - ఖల్డూస్
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e0yh7gw5lqayct6a8amxth7u62ayd03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596330</id>
      <parentid>596234</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596330</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3695" sha1="p88sb15ry0pnawgv82ymwr0kdi3heqy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 122. వే. ఆం. || శ్రీ [[రచయిత:వేమూరి ఆంజనేయశర్మ|వేమూరి ఆంజనేయశర్మ]], దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచారసభ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కబీరు|కబీరు]]
|-
| 123. వే. తి. వేం. రా. స్వా. || శ్రీ [[రచయిత:వేదాల తిరుమల వేంకట రామానుజస్వామి|వేదాల తిరుమల వేంకట రామానుజస్వామి]], ఆయు ర్వేదాచార్య, ఆయు ర్వేద కళాపరిషత్తు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఊర్ధ్వాంగ వ్యాధులు|ఊర్ధ్వాంగవ్యాధులు]]
|-
| 124. సి. ఆ. శా. || శ్రీ [[రచయిత:సి. ఆనందేశ్వరశాస్త్రి|సి. ఆనందేశ్వరశాస్త్రి]], బి, ఎన్.సి., (ఆనర్సు) పిహెచ్. డి : రీజియనల్ రిసెర్చి లేబరేటరీ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కార్బోహైడ్రేటులు|కార్బోహైడ్రేటులు]]
|-
| 125. సి. వి. ర.|| డా. [[రచయిత:సి. వి. రత్నం|సి. వి. రత్నం]], ఉపన్యాసకులు, రసాయనశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || కారగ్, పాల్
|-
| 126. సి. స. || శ్రీ [[రచయిత:సి. సత్యనారాయణ|సి. సత్యనారాయణ]], రీడరు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు. || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి తరంగవాదము|కాంతి తరంగవాదము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి వేగము|కాంతి వేగము]]
|-
| 127. సు. క. || శ్రీ సుఖదేవ కథక్, నృత్యని కేతనము, హైదరాబాదు || కథక్ నృత్యము
|-
| 128. సో, రా. || శ్రీ [[రచయిత:సోమరాజు రామదాసు|సోమరాజు రామదాసు]], బి. ఏ., ఎం. ఇడి.. విద్యాశాఖాధికారి, నల్లగొండజిల్లా, నల్ల గొండ.|| కమీనియస్-జున్ ఆమస్
|-
| 129. హెచ్. కె. ఎస్. || ప్రొఫెసరు హెచ్, కె. షెర్వాణీ, ఎం. ఏ.. (oxon) ఎం., ఆర్. హెచ్.యస్.బార్-ఎట్-లా. (రిటైర్టు) ప్రిన్సిపాలు, నిజాంకాలేజి, హైదరాబాదు || 1. ఇన్ని అబిర్ - రబీ 2. ఇబ్ని - ఖల్డూస్
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p88sb15ry0pnawgv82ymwr0kdi3heqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596372</id>
      <parentid>596330</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3840" sha1="owt7h7kyfbl0brjvr2z2zqeu4m01dr7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| 122. వే. ఆం. || శ్రీ [[రచయిత:వేమూరి ఆంజనేయశర్మ|వేమూరి ఆంజనేయశర్మ]], దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచారసభ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కబీరు|కబీరు]]
|-
| 123. వే. తి. వేం. రా. స్వా. || శ్రీ [[రచయిత:వేదాల తిరుమల వేంకట రామానుజస్వామి|వేదాల తిరుమల వేంకట రామానుజస్వామి]], ఆయు ర్వేదాచార్య, ఆయు ర్వేద కళాపరిషత్తు, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఊర్ధ్వాంగ వ్యాధులు|ఊర్ధ్వాంగవ్యాధులు]]
|-
| 124. సి. ఆ. శా. || శ్రీ [[రచయిత:సి. ఆనందేశ్వరశాస్త్రి|సి. ఆనందేశ్వరశాస్త్రి]], బి, ఎన్.సి., (ఆనర్సు) పిహెచ్. డి : రీజియనల్ రిసెర్చి లేబరేటరీ, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కార్బోహైడ్రేటులు|కార్బోహైడ్రేటులు]]
|-
| 125. సి. వి. ర.|| డా. [[రచయిత:సి. వి. రత్నం|సి. వి. రత్నం]], ఉపన్యాసకులు, రసాయనశాస్త్ర శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారర్, పాల్|కారర్, పాల్]]
|-
| 126. సి. స. || శ్రీ [[రచయిత:సి. సత్యనారాయణ|సి. సత్యనారాయణ]], రీడరు, భౌతికశాస్త్రశాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు. || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి తరంగవాదము|కాంతి తరంగవాదము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి వేగము|కాంతి వేగము]]
|-
| 127. సు. క. || శ్రీ సుఖదేవ కథక్, నృత్యని కేతనము, హైదరాబాదు || కథక్ నృత్యము
|-
| 128. సో, రా. || శ్రీ [[రచయిత:సోమరాజు రామదాసు|సోమరాజు రామదాసు]], బి. ఏ., ఎం. ఇడి.. విద్యాశాఖాధికారి, నల్లగొండజిల్లా, నల్ల గొండ.|| కమీనియస్-జున్ ఆమస్
|-
| 129. హెచ్. కె. ఎస్. || ప్రొఫెసరు హెచ్, కె. షెర్వాణీ, ఎం. ఏ.. (oxon) ఎం., ఆర్. హెచ్.యస్.బార్-ఎట్-లా. (రిటైర్టు) ప్రిన్సిపాలు, నిజాంకాలేజి, హైదరాబాదు || 1. ఇన్ని అబిర్ - రబీ 2. ఇబ్ని - ఖల్డూస్
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owt7h7kyfbl0brjvr2z2zqeu4m01dr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162707</id>
    <revision>
      <id>595439</id>
      <parentid>468473</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>595439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4627" sha1="px6jloqjdrl0es8zozmtu7mulknw3ib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh|240|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}&lt;/noinclude&gt;యణ, నరాలశెట్టి దేవేంద్రుడు, చింతా శేషయ్య. కుసుమ వెంకట్రామయ్య,
మంగళగిరి రాఘవదాసు, మాతక్కి వెంకటేశ్వర్లు మొదలగువారు పంచమో
ద్దరణసంఘముగ నేర్పడి పంచములలో ఆత్మవిశ్వాసమును. ఆత్మగౌరవ
మును, స్వయంసహాయమును, ఐకమత్యమును నెలకొల్పుటకును వారిలో
త్రాగుడుమాన్పి పరిశుభ్రత వృద్ధిచేసి వారియిబ్బందులనుగూర్చి స్థానికసంస్థల
తోను ప్రభుత్వముతోను రాయబారములుజరుపుటకును ప్రయత్నించుచుండిరి.
నేను మధ్యాంధ్రములోని కేంద్రమైన బెజవాడలో వుండుటవల్ల నన్ను తరచుగా
కలసి నా సలహా సహాయములను పొందుచుండిరి. మాయింటికివచ్చి, అక్కడే
భోజనముచేయుచుండిరి. నన్నుకూడ పంచములగూడెములకు తీసుకొని
పోయి యుపన్యానముల నిప్పించుచుండిరి. పంచములలో భాగవతాదిగ్రంథ
పఠనము, హరికథలు ప్రబలెను. ప్రతిచోట రామాలయములు నెలకొల్ప
బడెను. హిందూమతమును విడచిపెట్టకుండ ప్రోత్సాహము కలిగెను. ఒక
సారి కృష్ణాజిల్లా కపిలేశ్వరపురమువద్ద గూడెములవెంట గూడెములు క్రైస్త
వమతమును స్వీకరించబోవుచున్నారని తెలిసి నావద్దకువచ్చి కొంత ద్రవ్య
సహాయమునుపొంది ఈ పంచమపెద్దలు అచటికిపోయి బోధించి వారందరు
హిందూమతములోనే యుండునట్లు గట్టిచేసి వచ్చిరి.

మాంటేగ్యూగారు మద్రాసువచ్చుచున్నందున వారిని పంచముల ప్రతి
నిధులు కలసికొని శాసనసభలతో పంచములకు ప్రత్యేకప్రాతినిధ్యము కావ
లెనని అడుగుటకు, పంచములయిక్కట్టుల నివారణగూర్చి విన్నవించుటకు,
ఆంధ్రపంచములసభయొకటి బెజవాడలో చేదామని వీరందరును మాయింటి
లోనే సమావేశమై నా సలహామీద నిశ్చయించిరి. గూడూరు రామచంద్ర
రావుగారుకూడ దానికి హర్షమును తెలిపిరి. బెజవాడలోని వెంకటేశ్వరరావు
పంతులుగారి టౌనుహాలులో పంచములప్రతినిధులందరు బసచేయవచ్చునని
ఆ ఆవరణలోనే మహాసభ ఏర్పాటుచేయవచ్చునని, దానికి తగినపాకలు,
పందిళ్ళు మిగిలిన ఏర్పాట్లన్నీ నేనే చేసిపెడతానని, వచ్చిన పంచమప్రతినిధు
లందరికి భోజనపుఏర్పాట్లు నేనే చేస్తానని చెప్పితిని. అటులనే
పంచములమహాసభ బెజవాడలో జరిగినది. దానికి ఆహ్వానసంఘా
ధ్యక్షులుగా చుండ్రు వెంకయ్యగా రెన్నుకొనబడిరి. వారి ఆహ్వాన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>px6jloqjdrl0es8zozmtu7mulknw3ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162708</id>
    <revision>
      <id>595440</id>
      <parentid>468474</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>595440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4775" sha1="6urm1gvwtk44bd110l4zdil7ev5rxoi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh|31]|ఆంధ్రోద్యమము|241}}&lt;/noinclude&gt;సంఘాధ్యక్షోపన్యాసమును నేనే వ్రాసియిచ్చితిని. వారందరి అభిప్రాయ
ప్రకారము హైదరాబాదులోని సుప్రసిద్ధ ఆదియాంధ్రనాయకులగు భాగ్య
రెడ్డివర్మగారిని మహాసభ కధ్యక్షతవహించుటకు తీసుకొని వచ్చితిమి.
నా పెద్ద గుర్రపుబగ్గీలో భాగ్యరెడ్డివర్మగారిని, చుండ్రు వెంకయ్యగారిని
కూర్చొనబెట్టి మేమందరము నడచి వందలకొలది పంచమప్రతినిధులు
వెంటరాగా బెజవాడపురవీధులలో నూరేగించితిమి. ఆ మహాసభ యేర్పాట్లకు
కావలసిన సొమ్మును నేను స్వహస్త పరహస్తములతో వసూలుచేయ
గలిగితిని. ఏర్పాట్లన్నీ చాల చక్కగా జరిగెను. ఆర్చీలు తోరణములు
కట్టించితిమి. ఆ ఆవరణలోవేయబడిన ఒక పెద్ద పందిరిక్రింద మహాసభ
జయప్రదముగా జరిగినది. ఆంధ్రదేశములోని పంచములను అంతటినుంచి
ఆదియాంధ్రులని పిలువవలెనని, ఆదియాంధ్రులనెవరినీ రామిగాడు
సుబ్బిగాడు అని నీచమైనవిధముగా పిలువకూడదని, రామయ్య, సుబ్బయ్య
అని మాత్రమే పిలువవలెనని, అటులనే సర్కారులెక్కలలో వ్రాయవలెనని
తీర్మానించితిమి. ఆదియాంధ్రులకు అస్పృశ్యత పోగొట్టుటకు ప్రభుత్వము
వారు, ప్రజలు కృషిసలుపవలెనని, ఆదియాంధ్రుల విద్య, ఆర్థికవిషయము
లలో ప్రభుత్వమువారు శ్రద్ధతీసుకొనవలెనని తీర్మానములు చేసితిమి.
భాగ్యరెడ్డివర్మగారి యుపన్యాసము గంభీరముగా నుండెను. ఆదియాంధ్రుల
యిక్కట్టులనుగురించి వారు వివరించిరి. పిమ్మట రాబోవుశాసనసభలలో
ఆదియాంధ్రులకు వారినంఖ్యనుబట్టి ప్రత్యేకప్రాతినిధ్యము కావలెనని తీర్మా
నించబడెను. కాంగ్రెసు-లీగు సంస్కరణములను కోరుచూ తీర్మానము
చేయవలెనని నేను ప్రోత్సహించితిని. కాని గూడూరి రామచంద్రరావుగారు
ఆదియాంధ్రులను ఏ రాజకీయపార్టీలోను దించుటకు తరుణమురాలేదని చెప్పి
ప్రత్యేకప్రాతినిధ్య తీర్మానముమాత్రము ఆమోదించునట్లు చేసినారు. ఆంధ్ర
రాష్ట్రము కావలెనని కూడ ఏకగ్రీవంగా తీర్మానించిం. భాగ్యరెడ్డివర్మ,
చుండ్రు వెంకయ్య, రాయుడు గంగయ్యగార్లు మొదలైన కొందరు నాయ
కులను ప్రత్యేక యుపసంఘముగా నేర్పాటుచేసి, వారు వెళ్ళి ఆదియాంధ్రుల
కోరికలను మాంటేగ్యుగారికి చెన్నపట్టణములో నివేదించునట్లు నిశ్చయించ
బడెను. ఆ రాత్రితో ఆ మహాసభ మిక్కిలి జయప్రదముగా ముగిసినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6urm1gvwtk44bd110l4zdil7ev5rxoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162709</id>
    <revision>
      <id>595441</id>
      <parentid>468482</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>595441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4592" sha1="ipttkfn7irml0shhltpaoc0b2lb1iqc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh|242|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}&lt;/noinclude&gt;1926 లో చుండ్రువెంకయ్య, వేమూరి రాంజీరావుగార్లు మద్రాసు శాసన
సభలో ప్రభుత్వనియమితసభ్యులై పంచమోద్ధరణకొరకు పనిచేసిరి.
నేనుకూడ కాంగ్రెసుపార్టీసభ్యుడుగ వారికి ప్రతివిషయములోను తోడ్పడు
చుంటిని.

1918 లో మాంటేగ్యు ఛెమ్సుఫర్డు రిపోర్టువిషయమై చర్చించుటకు
గుంటూరులో ప్రత్యేకాంధ్ర కాంగ్రెసుమహాసభ కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు
పంతులుగారి అధ్యక్షతను జరిగెను. చెమ్సుఫర్డు సంస్కరణములు కొర
మాలినవని, ఆశాభంగకరముగ నున్నవని తీర్మానించబడెను. ఆంధ్రరాష్ట్రము
వెంటనే కావలెనని, బ్రాహ్మణేతరులకు ప్రత్యేకప్రాతినిధ్య మక్కరలేదని
తీర్మానించబడెను. 1919 వ సంవత్సరము వేసంగిలో ఏడవ ఆంధ్రమహా
సభ అనంతపురములో గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావుగారి అధ్యక్షతను,
1920 వేసంగిలో ఎనిమిదవ ఆంధ్రమహాసభ కర్నూలుజిల్లా మహానందిలో
రంగనాధమొదలియారుగారి అధ్యక్షతను జరిగెను. మహానంది ఆంధ్రులపుణ్య
క్షేత్రము. నైసర్గిక సౌందర్య మెక్కువగా కలిగిన ప్రదేశము. నేను కుటుం
బముతోకూడ నచటికి వెళ్ళితిని. ఈ రెండుమహాసభలలోను తర్జనభర్జనలు
జరిగినమీదట ఆంధ్రరాష్ట్రతీర్మానము ఏకగ్రీవముగా ఆమోదించబడెను.
మహానందిలో అపుడే ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెసుమహాసభకూడ జరిగెను. దానికి
బారిస్టరు టంగుటూరి ప్రకాశంపంతులుగారు అధ్యక్షతవహించిరి. వారు 1919
ఫిబ్రవరిలో మహాత్మా గాంధీగారు చెన్నపట్టణము పోయి రౌలటుసత్యాగ్రహ
ములో చేరుటకు రమ్మనికోరగా సత్యాగ్రహముచేయుట కొప్పుకొని కాంగ్రె
సులోచేరి, తదాది కాంగ్రెసుకు మహానాయకులైనారు. మహానంది రాజ
కీయసభలో మాంటేగ్యుగారు ఇవ్వదలచిన రాజకీయసంస్కరణములు కొర
మాలినవని, అంగీకరింపతగినవి కావని తీర్మానించబడెను. పంజాబులో
బ్రిటిషుప్రభుత్వమువారు జరిపిన దురంతములను తీవ్రముగా ఖండించితిమి.
ఆంధ్రరాష్ట్రతీర్మాన మేకగ్రీవముగా నంగీకరించితిమి. 1921 వ సంవత్సర
మునుంచి మహాత్మాగాంధీగారు కాంగ్రెసుకు నాయకత్వమువహించి దేశ
వ్యాప్తముగా దౌర్జన్యరాహిత్య సహాయనిరాకరణోద్యమమును ప్రజ్వరిల్ల
చేయగా కాంగ్రెసుసంస్థప్రాముఖ్యత భరతవర్షములోనేగాక ప్రపంచమునం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ipttkfn7irml0shhltpaoc0b2lb1iqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162710</id>
    <revision>
      <id>595443</id>
      <parentid>468483</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <origin>595443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="jo5cdy8kxqxe3q3ui1oydgpxgno7fdy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఆంధ్రోద్యమము|243}}&lt;/noinclude&gt;దంతటను హెచ్చినది. ఆ మహోద్యమప్రారంభమునుంచి ఆంధ్రమహాసభ
ఆంధ్రగ్రంథాలయోద్యమములు ప్రాముఖ్యమును గోల్పోయినవి. ఆపిమ్మట
ఆంధ్రరాష్ట్రసంపాదనబాధ్యత పూర్తిగ ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెసుకమిటీమీదనే
పడినది. ఆంధ్రమహాసభ స్థాపకులగు దేశభక్త కొండా వెంకటప్పయ్య
పంతులుగారుకూడ కాంగ్రెసులోనే నిమగ్నులై ఆంధ్రమహాసభను విడచి
పెట్టిరి. ఆంధ్రమహాసభలు దాదాపుగా ట జరుగుచు ఆంధ్రరాష్ట్రతీర్మాన
ములు చేయుచునేవచ్చినవి. 1924వ సంవత్సరములో మద్రాసులో కట్టమంచి
రామలింగారెడ్డిగారి అధ్యక్షతక్రింద జరిగిన ఆంధ్రమహాసభలో కాశీనాథుని
నాగేశ్వరరావుపంతులుగారికి దేశోద్ధారక అను బిరుద మొసంగబడినది.
1934 సంవత్సరం డిశంబరునెలలో విశాఖపట్టణములో జరిగిన ఆంధ్ర
రాజకీయమహాసభకు నేను అధ్యక్షతవహించగ, ఆంధ్రమహాసభకు దేశ
పాండ్య సుబ్బారావుగా రధ్యక్షతవహించినారు. 1937 సంవత్సరములో ఆంధ్ర
మహాసభయొక్క రజతోత్సవము బెజవాడలో జరిగెను. టి. యస్. రామ
కృష్ణారెడ్డిగా రధ్యక్షతవహించిరి 1938 లో మద్రాసులో జరిగిన ఆంధ్రమహా
సభకు డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణగా రధ్యక్షతవహించిరి. మద్రాసునగరమే
ఆంధ్రరాష్ట్రమునకు రాజధానికావలెనని తీర్మానించబడెను. పిమ్మట కొంత
కాలము, విజయనగర రాజకుమారులగు  సర్ విజయగారును, మరికొంత
కాలము ఉయ్యూరు కుమారరాజా శ్రీ యం. ఆర్. అప్పారావుగారును,
పిమ్మట గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావుగారును ఆంధ్రమహాసభకు అధ్యక్ష
లుగ నుండి నడపిరి.

ఈసందర్భంలో ఒక మాట చెప్పదలచినాను. స్వరాజ్యము వచ్చిన
పిమ్మటనైనను నైజామురాష్ట్రము విచ్ఛిన్నమై తెలంగాణము ఆంధ్ర
జిల్లాలతో కలిసి యొకే విశాలాంధ్రరాష్ట్రము కావలెననుభావము ఆంధ్రో
ద్యమములో లేదు. మదరాసురాష్ట్రములోని ఆంధ్రజిల్లాలను మాత్రము
విడదీసి ప్రత్యేకాంధ్రరాష్ట్రముగా చేయించుకొనవలెననుకృషియే ఆంధ్రో
ద్యమము. నైజాము, మైసూరు, తిరువాన్కూరు మొదలగు స్వదేశసంస్థానా
ధీశులు బ్రిటిషుప్రభుత్వముక్రింద నున్నటులే భారత స్వరాజ్యప్రభుత్వము
క్రింద కూడ సామంతులుగ నుండి బాధ్యతాయుతప్రభుత్వమును తాము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jo5cdy8kxqxe3q3ui1oydgpxgno7fdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595444</id>
      <parentid>595443</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>595444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4517" sha1="cmf41dzj5id956coe1f06viio0ifakj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh||ఆంధ్రోద్యమము|243}}&lt;/noinclude&gt;దంతటను హెచ్చినది. ఆ మహోద్యమప్రారంభమునుంచి ఆంధ్రమహాసభ
ఆంధ్రగ్రంథాలయోద్యమములు ప్రాముఖ్యమును గోల్పోయినవి. ఆపిమ్మట
ఆంధ్రరాష్ట్రసంపాదనబాధ్యత పూర్తిగ ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెసుకమిటీమీదనే
పడినది. ఆంధ్రమహాసభ స్థాపకులగు దేశభక్త కొండా వెంకటప్పయ్య
పంతులుగారుకూడ కాంగ్రెసులోనే నిమగ్నులై ఆంధ్రమహాసభను విడచి
పెట్టిరి. ఆంధ్రమహాసభలు దాదాపుగా ఏటేట జరుగుచు ఆంధ్రరాష్ట్రతీర్మాన
ములు చేయుచునేవచ్చినవి. 1924వ సంవత్సరములో మద్రాసులో కట్టమంచి
రామలింగారెడ్డిగారి అధ్యక్షతక్రింద జరిగిన ఆంధ్రమహాసభలో కాశీనాథుని
నాగేశ్వరరావుపంతులుగారికి దేశోద్ధారక అను బిరుద మొసంగబడినది.
1934 సంవత్సరం డిశంబరునెలలో విశాఖపట్టణములో జరిగిన ఆంధ్ర
రాజకీయమహాసభకు నేను అధ్యక్షతవహించగ, ఆంధ్రమహాసభకు దేశ
పాండ్య సుబ్బారావుగా రధ్యక్షతవహించినారు. 1937 సంవత్సరములో ఆంధ్ర
మహాసభయొక్క రజతోత్సవము బెజవాడలో జరిగెను. టి. యస్. రామ
కృష్ణారెడ్డిగా రధ్యక్షతవహించిరి 1938 లో మద్రాసులో జరిగిన ఆంధ్రమహా
సభకు డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణగా రధ్యక్షతవహించిరి. మద్రాసునగరమే
ఆంధ్రరాష్ట్రమునకు రాజధానికావలెనని తీర్మానించబడెను. పిమ్మట కొంత
కాలము, విజయనగర రాజకుమారులగు  సర్ విజయగారును, మరికొంత
కాలము ఉయ్యూరు కుమారరాజా శ్రీ యం. ఆర్. అప్పారావుగారును,
పిమ్మట గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావుగారును ఆంధ్రమహాసభకు అధ్యక్ష
లుగ నుండి నడపిరి.

ఈసందర్భంలో ఒక మాట చెప్పదలచినాను. స్వరాజ్యము వచ్చిన
పిమ్మటనైనను నైజామురాష్ట్రము విచ్ఛిన్నమై తెలంగాణము ఆంధ్ర
జిల్లాలతో కలిసి యొకే విశాలాంధ్రరాష్ట్రము కావలెననుభావము ఆంధ్రో
ద్యమములో లేదు. మదరాసురాష్ట్రములోని ఆంధ్రజిల్లాలను మాత్రము
విడదీసి ప్రత్యేకాంధ్రరాష్ట్రముగా చేయించుకొనవలెననుకృషియే ఆంధ్రో
ద్యమము. నైజాము, మైసూరు, తిరువాన్కూరు మొదలగు స్వదేశసంస్థానా
ధీశులు బ్రిటిషుప్రభుత్వముక్రింద నున్నటులే భారత స్వరాజ్యప్రభుత్వము
క్రింద కూడ సామంతులుగ నుండి బాధ్యతాయుతప్రభుత్వమును తాము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cmf41dzj5id956coe1f06viio0ifakj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162842</id>
    <revision>
      <id>595445</id>
      <parentid>468485</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>595445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4377" sha1="c7swqsmwsxp2g7txsx97bmo3xicvwvc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh|244|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}&lt;/noinclude&gt;ప్రజలకు కలుగచేసి ఇంగ్లండురాజుకు వలె, రాజ్యాంగచట్టమునకు లోబడి
పేరుకు మాత్రమే రాజులుగ (Constitutional Monarchs) నుందు
రనియే నాయకులందరి అభిప్రాయమైయుండెను. ఒక ఏడాదిలో డొమిని
యనుప్రతిపత్తి కలుగచేయనిచో సంపూర్ణ స్వతంత్రముకొరకే పోరాడెద
మని తీర్మానముచేసిన 1928 కలకత్తా కాంగ్రెసులో స్వదేశప్రభువు
లందరును వెంటనే తమ సంస్థాన ప్రజలకు బాధ్యతాయుత ప్రభు
త్వమును ఇవ్వవలెనని కోరుచు ఏకగ్రీవమైన తీర్మానముచేయబడినది.
సంస్థానముల విచ్ఛిన్నత మాట లేనేలేదు. తెలంగాణాలో ఆంధ్రోద్యమము
వృద్ధిచెందినమాట వాస్తవము. ప్రధమమున ఆంధ్రజనసంఘముగా
ప్రారంభమై పిమ్మట తెలంగాణా ఆంధ్రమహాసభగా మారి పన్నెండుసంవ
త్సరములు మహాసభలు జరిగెను. గాని అవియన్నియు నైజాంప్రభుత్వము
యొక్క నిగహాకు, నిర్బంధములకు లోనైయుండెను. రాజకీయములు
మాటలాడుటకు వీలులేదు. కేవలము సాంఘిక విద్యావిషయికములుగ
నుండవలెను. ప్రతి సభకు ప్రభుత్వానుమతి కావలెను. అనేకసార్లు
ప్రభుత్వానుమతి దొరకుట కష్టమయ్యెను. కాలహరణము జరిగెను. ఒకపుడు
రెండువేలరూప్యముల ధరావతుకూడ అధికారులు కోరిరి. ఇంతేకాదు,
తెలంగాణాఆంధ్రులు ప్రక్కనున్న మద్రాసుఆంధ్రులతో కలసిపోవుటను
వాంఛింతురేమోనని అప్పుడప్పుడు అనుమానముతో నైజాము అధికారులు
కనిపెట్టి విచారణచేయుచుండిరి. అట్టిభావములేమియు తమకు లేవనియు,
ఘనతవహించిన నైజాముప్రభువుపాలనముక్రిందనే తాము అభివృద్ధిచెంద
దలచినామనియు తెలంగాణా ఆంధ్రోద్యమనాయకులు హామీలుయిచ్చుచూ
వచ్చినారు. పదమూడు ఆంధ్రమహాసభలు తెలంగాణములోని వివిధజిల్లా
లలో తెలంగాణాలోని ముఖ్యనాయకుల అధ్యక్షతను అత్యుత్సాహముతో
జరిగినవి. వాటితోపాటు మహిళాసభలు, గ్రంధాలయసభలు కూడ జరిగెను.
చాల వైజ్ఞానికాభివృద్ధి, సాంఘికాభివృద్ధి కలిగెను. (1) సురవరము ప్రతాప
రెడ్డి, (2) బూర్గుల రామకృష్ణారావు, (3) పులిజాల వెంకటరంగారావు,
(4) మాడపాటి హనుమంతరావు, (5) కొండా వెంకటరంగారెడ్డి,
(6) ముందుముల నరసింగరావు, (7) ముందుముల రామచంద్రరావు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7swqsmwsxp2g7txsx97bmo3xicvwvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162843</id>
    <revision>
      <id>595446</id>
      <parentid>468511</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>595446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4334" sha1="6bl83nnlopjm51n8gs7nl1hp2t1fh7d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh||ఆంధ్రోద్యమము|245}}&lt;/noinclude&gt;(8) రావి నారాయణరెడ్డి (9) మాదిరాజు రామకోటేశ్వరరావు (10) కొండా
వెంకటరంగారెడ్డి (రెండవసారి) (11) రావి నారాయణరెడ్డి కమ్యూనిస్టు
ఆంధ్రమహాసభ) (12) ముందుముల నరిసింగరావు (రెండవసారి) (13)జమ
లాపురపు కేశవరావుగార్లు వరుసగా ఆ మహాసభలకు అధ్యక్షతవహించిరి.
1942 వ సంవత్సరమున నైజాంప్రభుత్వమువారు కొన్ని రాజకీయసంస్కర
ణములను ఇవ్వదలచినట్లు ప్రకటించినందున సూదిరాజు రామకోటేశ్వరరావు
గారి అధ్యక్షతక్రిందజరిగిన తొమ్మిదవ ఆంధ్రమహాసభలో అవి చాలవనియు,
దేశాభివృద్ధికి హానికరముగనున్నవనియు, శాసనసభలు ప్రజాస్వామికసిద్ధాంత
ములపై ఆధారపడి ప్రాంతీయపద్ధతిమీద ఎన్నికలు జరుపబడవలెననియు,
ప్రజాసామాన్యముచే ఎన్నుకొనబడిన శాసనసభ్యులనుంచి మంత్రివర్గము
నియమింపబడవలెననియు తీర్మానించినారు. మరల 1945 వ సంవత్సరమున
ఖాజీపేటకు సమీపముననున్న మడికొండలోజరిగిన 12 వ ఆంధ్రమహా
సభలో నైజాముప్రభువుక్రింద నైజామురాష్ట్రములో బాధ్యతాయుతపరిపాలన
నొసంగవలెననియు, ప్రాంతీయప్రాతినిధ్యము, సంయుక్త నియోజకపద్ధతి
యుండవలెననియు తీర్మానముచేసి మహాసభాధ్యక్షులగు ముందుముల నర
సింగరావుగారు 6-12-1940 వ తేదీన నైజాముప్రభువుయొక్క ప్రధానా
మాత్యులైన సర్. అక్బరుహైదరీగారిని కలిసి ఆ విషయములను తెలిపిరి.
పిమ్మట ఆంధ్రమహాసభ హైదరాబాదుస్టేటుకాంగ్రెసుకు అంతర్భాగ
మయ్యెను. 1947 వ సంవత్సరములో బ్రిటిషురాష్ట్రములకు స్వరాజ్యము
రాగా స్వదేశసంస్థానముల ప్రజలభవితవ్యమునుగూర్చి ఆందోళన జరుగు
చున్నకాలములో నైజామురాష్ట్రములోకూడ 1947-48 సంవత్సరములో
హైదరాబాదు స్టేటుకాంగ్రెసుయొక్క నాయకత్వమున జరిగిన ప్రజాస్వాతం
త్ర్యపోరాట జయముయొక్క ఫలితముగా మాత్రమే నైజాంప్రభువును తీసి
వేసి, నైజాంరాజ్యము విచ్ఛిన్నముచేసి తెలంగాణమును ఆంధ్రలోచేర్చి, విశా
లాంధ్రరాష్ట్రమును, అటులే ఐక్యమహారాష్ట్ర సంయుక్తకర్నాటకరాష్ట్రము
లను స్థాపింపవలెనను ఆశయము కలిగినది. దానినిగూర్చి రెండవసంపుట
ములో వివరముగ తెలిపెదను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6bl83nnlopjm51n8gs7nl1hp2t1fh7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:మోచర్ల రామకృష్ణయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>172286</id>
    <revision>
      <id>595423</id>
      <parentid>488543</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="963" sha1="nf526kckvwhpa4iyh0xp0c8eew54f1n" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మోచర్ల 
 |అసలుపేరు = రామకృష్ణయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1904
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ =  కవి, రచయిత, నటుడు, వకీలు
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మోచర్ల రామకృష్ణయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[గంగాలహరి]] (1937) {{small scan link|గంగాలహరి.pdf}}
* [[గిరిజా కల్యాణము (కుమార సంభవమునకు అనువాదము)]] (1946) {{small scan link|గిరిజా కల్యాణము (కుమార సంభవమునకు అనువాదము).pdf}}

{{authority control}}</text>
      <sha1>nf526kckvwhpa4iyh0xp0c8eew54f1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:నవరసగంగాధరము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>189153</id>
    <revision>
      <id>596157</id>
      <parentid>584678</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596157</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="357" sha1="sel7vxzzlahgj5mso6y7898fl25fxwk" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[నవరసగంగాధరము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=
|అనువాదకులు=[[రచయిత:జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ|జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=నవ్యసాహిత్యపరిషత్తు
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1942
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>sel7vxzzlahgj5mso6y7898fl25fxwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189176</id>
    <revision>
      <id>596158</id>
      <parentid>507689</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="8fh4zyuvc82infkkazgn12sn19w2fy0" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[నవరసగంగాధరము]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[నవరసగంగాధరము/ప్రస్తావిక|ప్రస్తావిక]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=1 to=2 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>8fh4zyuvc82infkkazgn12sn19w2fy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము/ప్రస్తావిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189177</id>
    <revision>
      <id>596159</id>
      <parentid>507600</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="673" sha1="sdv8q2fvfpihok0ozee7v11nmxc26vh" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = ప్రస్తావిక
 | ముందరి = [[../]]
 | తదుపరి = [[../ఉపక్రమము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=6 to=16 /&gt;
&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=3 to=5 /&gt;
&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=17 to=19 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>sdv8q2fvfpihok0ozee7v11nmxc26vh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము/ఉపక్రమము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189237</id>
    <revision>
      <id>596160</id>
      <parentid>507674</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="552" sha1="chi853di4syqc06wt59grqu7ng58km8" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = ఉపక్రమము
 | ముందరి = [[../ప్రస్తావిక/]]
 | తదుపరి = [[../కావ్యము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=20 to=25 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>chi853di4syqc06wt59grqu7ng58km8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము/కావ్యము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189238</id>
    <revision>
      <id>596161</id>
      <parentid>507667</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="adt5i11zcuqkqmnfpjsweil556mrfyl" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = కావ్యము
 | ముందరి = [[../ఉపక్రమము/]]
 | తదుపరి = [[../రసధ్వని/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=25 to=81 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>adt5i11zcuqkqmnfpjsweil556mrfyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము/రసధ్వని</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189239</id>
    <revision>
      <id>596162</id>
      <parentid>507668</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550" sha1="jpezz4kdu4q5x3qmxic4zg8gwjurwf3" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = రసధ్వని
 | ముందరి = [[../కావ్యము/]]
 | తదుపరి = [[../రసవిశేషాలు/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=81 to=147 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>jpezz4kdu4q5x3qmxic4zg8gwjurwf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము/రసవిశేషాలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189240</id>
    <revision>
      <id>596163</id>
      <parentid>507669</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="551" sha1="3ppqnp9a7qcao9cumgki4eht53fo7b6" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = రసవిశేషాలు
 | ముందరి = [[../రసధ్వని/]]
 | తదుపరి = [[../గుణములు/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=147 to=165 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>3ppqnp9a7qcao9cumgki4eht53fo7b6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము/గుణములు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189241</id>
    <revision>
      <id>596164</id>
      <parentid>507670</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="539" sha1="lt6lgn5fk71e4gkiddxki20l0vh1lyg" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = గుణములు
 | ముందరి = [[../రసవిశేషాలు/]]
 | తదుపరి = [[../రచన/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=165 to=184 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>lt6lgn5fk71e4gkiddxki20l0vh1lyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము/రచన</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189242</id>
    <revision>
      <id>596165</id>
      <parentid>507671</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="524" sha1="1n066yy5ltwojxwuv73ee0fwyh35cxc" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = రచన
 | ముందరి = [[../గుణములు/]]
 | తదుపరి = [[../భావము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=184 to=204 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>1n066yy5ltwojxwuv73ee0fwyh35cxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము/భావము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189243</id>
    <revision>
      <id>596166</id>
      <parentid>507672</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="548" sha1="fbn7siry7u6u2m0a8rm9xtjfii78frb" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = భావము
 | ముందరి = [[../రచన/]]
 | తదుపరి = [[../శ్లోకానుక్రమణిక/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=204 to=279 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>fbn7siry7u6u2m0a8rm9xtjfii78frb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవరసగంగాధరము/శ్లోకానుక్రమణిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189244</id>
    <revision>
      <id>596167</id>
      <parentid>507673</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="2gyd9xsxvuapeqbbg28ky3dza22ste1" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = 
 |అనువాదం = జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
 | విభాగము  = శ్లోకానుక్రమణిక
 | ముందరి = [[../భావము/]]
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1942
}}

&lt;pages index=&quot;నవరసగంగాధరము.pdf&quot; from=280 to=284 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>2gyd9xsxvuapeqbbg28ky3dza22ste1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ఆంధ్రరసగంగాధరము (ప్రథమాననము).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>189248</id>
    <revision>
      <id>596184</id>
      <parentid>507800</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T09:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596184</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="568" sha1="em1v52sfv9lcm2gr3l7wwpjlsp19kiq" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ఆంధ్రరసగంగాధరము (ప్రథమాననము)]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:జగన్నాథ పండితరాయలు|జగన్నాథపండితరాయలు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:వేదాల తిరువెంగళాచార్యులు|వేదాల తిరువెంగళాచార్యులు]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి
|చిరునామా=హైదరాబాదు
|సంవత్సరం=1969
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>em1v52sfv9lcm2gr3l7wwpjlsp19kiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ఆంధ్రరసగంగాధరము (ద్వితీయాననము).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>189249</id>
    <revision>
      <id>596185</id>
      <parentid>507976</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T09:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596185</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="575" sha1="hvxie4p891gvdrj3dypu3796igx8j7w" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ఆంధ్రరసగంగాధరము (ద్వితీయాననము)]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:జగన్నాథ పండితరాయలు|జగన్నాథ పండితరాయలు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:వేదాల తిరువెంగళాచార్యులు|వేదాల తిరువెంగళాచార్యులు]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి
|చిరునామా=హైదరాబాదు
|సంవత్సరం=1973
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=4
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist 
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>hvxie4p891gvdrj3dypu3796igx8j7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇతిహాసములు -పురాణములు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205487</id>
    <revision>
      <id>596195</id>
      <parentid>535755</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="efe96zqntqg86fscg3frydlj7epx6eu" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =ఇతిహాసములు -పురాణములు
 | ముందరి = [[../ఇటలీ భాషావాజ్మయములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=129 fromsection=&quot;129B&quot; to=132 tosection=&quot;132A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>efe96zqntqg86fscg3frydlj7epx6eu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపవేదములు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215185</id>
    <revision>
      <id>596196</id>
      <parentid>561767</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="750" sha1="chuhpqgw3tws97vxk2s65efi13pik8g" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఉపవేదములు
 | ముందరి = [[../ఉపనిషత్తులు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=265 fromsection=&quot;265B&quot; to=268 tosection=&quot;268A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>chuhpqgw3tws97vxk2s65efi13pik8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215340</id>
    <revision>
      <id>596190</id>
      <parentid>562476</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="731" sha1="8la09sefxvtf0nvpv8y5gutj88qub3v" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = మంథా సూర్యనారాయణ
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా
 | ముందరి = [[../ఎడారులు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=370 fromsection=&quot;370B&quot; to=372 tosection=&quot;372A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>8la09sefxvtf0nvpv8y5gutj88qub3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215360</id>
    <revision>
      <id>596199</id>
      <parentid>562524</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="qyeutm1jw6zpvwo1sa6dzdfaspus62r" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = ఎన్నికలు
 | ముందరి = [[../ఎన్నికల చట్టములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=377 fromsection=&quot;377B&quot; to=384 tosection=&quot;384A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>qyeutm1jw6zpvwo1sa6dzdfaspus62r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:ఎలకూచి బాలసరస్వతి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>215440</id>
    <revision>
      <id>596117</id>
      <parentid>562725</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T05:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1222" sha1="si6xr3akmhds4okhw6749m508iwti4k" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ఎలకూచి
 |అసలుపేరు = బాలసరస్వతి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ఎ
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = ఎలకూచి బాలసరస్వతి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ద్విపద భారతము]] [[ద్విపద భారతము - మొదటిసంపుటము/సభాపర్వము|సభాపర్వము]] {{small scan link|ద్విపద భారతము - ఆది సభా పర్వములు.pdf}}
* [[మల్లభూపాలీయము]]

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - రెండవ భాగము/ఎలకూచి బాలసరస్వతి]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎలకూచి బాలసరస్వతి]]</text>
      <sha1>si6xr3akmhds4okhw6749m508iwti4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్గ్రికో</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215444</id>
    <revision>
      <id>596208</id>
      <parentid>562732</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="814" sha1="ccyrd8tbxnryxgzry2l0t4n6rf2751o" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = కొండపల్లి శేషగిరిరావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఎల్గ్రికో
 | ముందరి = [[../ఎలెఫెంటా గుహాలయములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=412 fromsection=&quot;412B&quot; to=413 tosection=&quot;413A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>ccyrd8tbxnryxgzry2l0t4n6rf2751o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకనాథ్ జీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215480</id>
    <revision>
      <id>596203</id>
      <parentid>572461</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="kzhye8ia6aonujhuo33ka7adpso3tto" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = యం. రామలింగశాస్త్రి
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఏకనాథ్ జీ
 | ముందరి = [[../ఎస్కిమోలు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=441 fromsection=&quot;441B&quot; to=442 tosection=&quot;442A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>kzhye8ia6aonujhuo33ka7adpso3tto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:కొప్పుల హేమాద్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>217515</id>
    <revision>
      <id>595975</id>
      <parentid>568444</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732" sha1="3ak45al3sqmipboq2o3yuhale3lro52" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = కొప్పుల
 |అసలుపేరు = హేమాద్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 |పుట్టిన_యేడు = 1938
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = కొప్పుల హేమాద్రి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[అమ్మనుడి/సంపుటి 1/మార్చి 2015/సమన్యాయం!]] (2015)

{{authority control}}

[[వర్గం:అమ్మనుడి పత్రిక-రచయితలు]]</text>
      <sha1>3ak45al3sqmipboq2o3yuhale3lro52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధర్మ సింధు repaired.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218015</id>
    <revision>
      <id>595447</id>
      <parentid>569243</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T16:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="cu7963xr3nv99qcpr863zewj2vujxfs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh|12|-|ధర్మసింధు}}&lt;/noinclude&gt;
{{p|fs150|ac}}ఉపోద్ఘాతము&lt;/p&gt;

ఓ విద్వాంసులారా! వివేచనశక్తిగల మనుష్యజన్మము లభించి నందుకు “ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానమ్” అన్నట్లు తనయుద్ధారము గనిపెట్టుకొనుట తనకావశ్యక మైనపని గదా? ఎట్లనిన; ప్రత్యక్షసిద్ధమైన ప్రపంచముయొక్క సృష్టి స్థితిలయములకు సర్వకర్తగా పరమేశ్వరుడు సిద్ధించినను నాతనికి వైషమ్య నైర్ఘృణ్యములు లేకుండుట, ముఖ్య ధర్మమైనందున, సుఖదుఃఖ తారతమ్యములచే నెల్లరకు దెల్లంబైన నీచోత్తమ భావముగల సురనరతిర్యత్య్రావరజన్మముల వైషమ్యమున కంతరంగకారణ ముండక తీరదు. ఇక దేహారంభకములైన సూక్ష్మభూతములు సర్వజీవసాధారణములైనందున
వానిచే నిర్వాహము గానేరదు. కాబట్టి యట్టి యనాదిసిద్ధమైన ధర్మాధర్మ వాసనాతారతమ్యము ముఖ్యకారణమై యనుభవగోచరమైనందున ఫలకామనా విశేషముచే నీచోత్తమగతులును, నిష్కామకర్మాచరణముచే సార్వాత్మ్య జ్ఞానమున ముక్తియును గల్గునని వ్యవస్థ సిద్ధింపుచుండగా జనన మరణసంఖ్యావైషమ్యమునం బ్రలపించుచు బీజముల కనాదిత్వము గల్పించి ఘటకుడైన యీశ్వరుడుండిన అతనికి పక్షపాతదోషము లేకుండగ ముక్తిలభించుట యట్లుండగ సుగతియే దుర్లభము గనుక ముందు సంగతి మనకేమియు తెలియదని జగదాంధ్యము గల్పించుట ప్రత్యక్షాపలాపము జేయు నాస్తికులకు తప్ప నితరుల కేరికి నశక్యము. ఇట్లు యుక్తిసిద్ధమైన ముఖ్యకారణమునే శ్రుతులును వచించి చెప్పుచున్నవి. &quot;పుణ్యోవై పుణ్యేన కర్మణా భవతి పాపః పాపేన, రమణీయచరణా రమణీయాం యోనిమాపద్యంతే, కపూయచరణాః కపూయాం యోని మాపద్యంతే, ఉభాభ్యాం మనుష్యలోకః యోని మన్యే ప్రపద్యంతే శరీరత్వాయ దేహినః స్థాణుమన్యేను సంయంతి యథాకర్మ యథాశ్రుతం, గురుం హుం కృత్యత్వంకృత్య విప్రం నిర్జిత్య వాదతః, శ్మశానే జాయతే వృక్షఃకంకగృధ్రోప సేవిత&quot; అని మొదలగునవి. కాబట్టి లోకమునందు తెలిసి యాచరించిరేని మనుష్యుల కందరకు సుద్ధారకములని శ్రుతిస్మృతులచే విధింపబడిన వర్ణాశ్రమ ధర్మములు విప్రకీర్ణము లగుటచే యథాకాలముగ వాని స్మరించుట యర్వాచీనుల కెంతటి వారికి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cu7963xr3nv99qcpr863zewj2vujxfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధర్మ సింధు repaired.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>218016</id>
    <revision>
      <id>596123</id>
      <parentid>569244</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T06:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="1wdnh5141gfktd3b47owl9w3apa1v1z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh|ధర్మసింధు|-|13}}&lt;/noinclude&gt;నశక్యముగనుక ప్రాచీన నిబంధకారులచే వాని వ్యవస్థలు స్పష్టముగ వివరింపబడినను నవి సంస్కృతభాషావకుంఠనముచే నెల్లరకు నుపయోగింపకుండెను. మరియు నీదేశమునకు సహజమైన యాంధ్రభాషయందలి గ్రామ్యత్వదోషము నివర్తింప జేయుటకు మాత్రము యత్నించి ప్రాచీనవిద్వాంసులగు నన్నయభట్టారకుడు దిక్కనసోమయాజియు పెద్దనార్యుడు మొదలగువారు కట్టుదిట్టములచే నీభాషకు సంస్కృతమంత ఘనతదెచ్చియు దమ రసజ్ఞతను పాండిత్య ప్రకర్షమును వెల్వరించు ప్రౌఢభాషతో
మహా ప్రబంధములజేసిరి కాని యొకరైనను సాక్షాజ్జగదుద్ధారకమైన శాస్త్రములలో నొకటియైన దెనుగించుటకు నుత్సహింపరైరి. ఆధునికులనట్టె గతానుగతిక మార్గము ననుసరించిరి. కనుక నాంధ్రభాషయందు శాస్త్రవాణి యొకింతయు గాన రాదయ్యె. ఇట్లనన్యగతిక మైనజగము నుద్ధరించుటకు శాస్త్రములలో ముఖ్యమగు ధర్మశాస్త్రమును సర్వసాధారణమైన స్పష్టభాషతో దెనుగించుటకు నుత్సహించి శ్రీమద్విజయనగర సంస్థాననిరతిశయోదయ ప్రతిష్టాపననిష్టాగరిష్ఠులును, వసిష్ఠగోత్ర పవిత్రీకరణ ధురీణరచరిత్రులును, సప్రతిమ ప్రతిభానికష కషితసర్వశాస్త్ర సిద్ధాంత
విశేషులును, శ్రీపూషవాడ్వంశపయః పారావారరాకాసుధా కరులును, శ్రీ మహేంద్రాది చక్రచూడామణి మహోదధీ శకళింగ దేశాధిపతి మిర్జామన్నే సుల్తాన్ బహదూరిత్యాది బిరుదవిశేష భూషితులును, హిజ్ హైనెస్ ది మహారాజా ఆఫ్ విజయనగనం, కే.సీ.ఐ.ఈ., వారునగు శ్రీమదానంద గజపతి మహారాజచంద్రు లాజ్ఞాపించిన దత్స భామాన్య మానుడగు కొల్లూరి కామశాస్త్రిచే రచింపబడిన ఈ యాంధ్రభాషారూపమగు ధర్మసింధుసారము లోకమందాచంద్రతారకముగ వారియుద్దేశము ఫలింపజేయుచు సర్వోప కారకంబై వెలుంగుగాక !

&lt;poem&gt;మ. క్షమయున్ సత్యము సాహసంబు దయయున్ గాంభీర్యమున్ ధైర్యమున్
శమయున్ జ్ఞానము మానమున్ సమతయైశ్వర్యాదులెల్లన్ సమ
గ్రముగాగం దననుండి లోకమునకెక్కన్ లెస్స వ్యత్యస్త య
త్న మవద్యంబ యటన్న నీతిగతు లానం కేంద్ర నీకే తగున్.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1wdnh5141gfktd3b47owl9w3apa1v1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కబీరు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218367</id>
    <revision>
      <id>596250</id>
      <parentid>572425</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="35f2enxa2w62t9hfl1hwosu392lz37w" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = వేమూరి ఆంజనేయశర్మ
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కబీరు
 | ముందరి = [[../కప్తాన్-జేమ్స్ కుక్/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=575 fromsection=&quot;575C&quot; to=578 tosection=&quot;578A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>35f2enxa2w62t9hfl1hwosu392lz37w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి తరంగవాదము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219602</id>
    <revision>
      <id>596335</id>
      <parentid>573017</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="70526kp3xlj78yo2c2ixlhco2ulk1mp" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = సి. సత్యనారాయణ
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాంతి తరంగవాదము
 | ముందరి = [[../కాంతి-కాంతిజ్యామితి కాంతిశాస్త్రము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=661 fromsection=&quot;661B&quot; to=663 tosection=&quot;663A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:భౌతికశాస్త్రము]]</text>
      <sha1>70526kp3xlj78yo2c2ixlhco2ulk1mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారర్, పాల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219638</id>
    <revision>
      <id>596376</id>
      <parentid>573125</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="764" sha1="bxqtyml0h67mzztpygqukokgr2kc1mx" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = సి. వి. రత్నం
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =కారర్, పాల్
 | ముందరి = [[../కామశాస్త్రము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=702 fromsection=&quot;702B&quot; to=703 tosection=&quot;703A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>bxqtyml0h67mzztpygqukokgr2kc1mx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:వ్యక్తివివేకము (మహిమభట్టు).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>219752</id>
    <revision>
      <id>596135</id>
      <parentid>587506</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596135</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="426" sha1="jlnwltfok36wx8dwim3vygowhhndz5j" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[వ్యక్తివివేకము]]
|భాష=te
|సంపుటి=ప్రథమభాగము
|రచయిత=[[రచయిత:మహిమభట్టు|మహిమభట్టు]]
|అనువాదకులు=భాగవతుల కుటుంబరాయశాస్త్రి (వ్యాఖ్యాత)
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తు
|చిరునామా=కాకినాడ
|సంవత్సరం=
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>jlnwltfok36wx8dwim3vygowhhndz5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:సి. సత్యనారాయణ</title>
    <ns>102</ns>
    <id>222509</id>
    <revision>
      <id>596333</id>
      <parentid>576445</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>596333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="qt1h2coqer3pr5xk69s2o8urbfku6ok" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సి
 |అసలుపేరు =  సత్యనారాయణ
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సి. సత్యనారాయణ
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి తరంగవాదము]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి వేగము]]

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>qt1h2coqer3pr5xk69s2o8urbfku6ok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596373</id>
      <parentid>596333</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="933" sha1="d7pj3ybuf0ak7m7pn6rp8yd6kiohoal" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సి.
 |అసలుపేరు =  సత్యనారాయణ
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సి. సత్యనారాయణ
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి తరంగవాదము]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి వేగము]]

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>d7pj3ybuf0ak7m7pn6rp8yd6kiohoal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్బలము II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226602</id>
    <revision>
      <id>595415</id>
      <parentid>582076</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="aivvx3sc8tc2b2h1f8tus1rz5tc6b88" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = ప్రతాప రామసుబ్బయ్య
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాల్బలము II
 | ముందరి = [[../కాల్బలము I/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=738 fromsection=&quot;738B&quot; to=742 tosection=&quot;742A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>aivvx3sc8tc2b2h1f8tus1rz5tc6b88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లక్షణగ్రంథములు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228872</id>
    <revision>
      <id>596168</id>
      <parentid>585759</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8828" sha1="t6kbrrzl2yirzj471ihgzrl0jc5wuo1" xml:space="preserve">

{{p|al|fwb}}అలంకారము&lt;/p&gt;
*[[అప్పకవీయము]] ― కాకునూరి అప్పకవి
*[[అలంకారచంద్రోదయము]] ― ఇమ్మానేని శరభలింగకవి
*[[అలంకారమకరందః]] ― కొల్లూరి రాజశేఖర సుధీ
*అలంకారశేఖరము ― కేశవమిశ్రుడు
*అలంకారసర్వస్వమ్ ― రుయ్యకుడు
*ఏకావలీ ― విద్యాధరుడు
*[[క్షేమేంద్రుని రచనలు/ఔచిత్యవిచారచర్చా|ఔచిత్యవిచారచర్చా]] ― క్షేమేంద్రుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[క్షేమేంద్రుని రచనలు/కవికంఠాభరణము|కవికణ్ఠాభరణమ్]] ― క్షేమేంద్రుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కవికల్పలత]] ― దేవేశ్వరుడు; ఆంధ్రవివరణము ― కల్లూరి వెంకటసుబ్రహ్మణ్యదీక్షితులు
*కవిచింతామణి (కవిలోకచింతామణి) - వెల్లంకి తాతంభట్టు
*[[కవిరాక్షసీయము]] ― కవిరాక్షసుడు
*[[కావ్యదర్పణము]] ([[काव्यदर्पणः]])― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
*[[కావ్యప్రకాశము]] ― మమ్మటుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[కావ్యమీమాంసా]] ― రాజశేఖరుడు
*[[కావ్యాదర్శః]] (కావ్యలక్షణము) ― దండి; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
**[[కావ్యాదర్శము (తెలుఁగు)]] ― అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
*కావ్యానుశాసనము ― వాగ్భటుడు
కావ్యానుశాసనవ్యాఖ్య ― హేమచంద్రుడు
*[[కావ్యాలంకారచూడామణి]] ― విన్నకోట పెద్దన
*కావ్యాలంకారము ― భామహుడు
*కావ్యాలంకారసారసంగ్రహము ― ఉద్భటుడు
*[[కావ్యాలంకారసంగ్రహము]] [[నరసభూపాలీయము]] ― రామరాజభూషణుడు
*కావ్యాలంకారసూత్రాణి ― వామనుడు
*[[కువలయానందః]] (1870) ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
**[[కువలయానందసారము]] (1934) ― బులుసు వేంకటరమణయ్య
**[[ఆంధ్ర కువలయానందము]] (1947) ― కంభంపాటి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
**[[భాషా కువలయానందము]] (1957) ― మహీధర వేంకటరామశాస్త్రి
*చమత్కారచంద్రికా ― విశ్వేశ్వరుడు
*[[చంద్రాలోకము]] ― జయదేవుడు
*చిత్రమీమాంసా ― అప్పయ్యదీక్షితుడు
*[[దశరూపకము]] ― ధనంజయుడు
*[[ధ్వన్యాలోకము]] ― ఆనందవర్ధనుడు
*ధ్వన్యాలోకలోచనం ― అభినవగుప్తుడు
*[[నాట్యశాస్త్రం]] ― భరతముని; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[ప్రతాపరుద్రీయమ్]] ― విద్యానాథ
*ప్రదీపవ్యాఖ్య — నాగేశభట్టు
*[[భరతరసప్రకరణము]] ― నీడామంగలం తిరువేంకటాచార్యులు
*భవద్భక్తిరసాయనం — మధుసూదనసరస్వతి
*[[యమకరత్నాకరమ్]] ― కూరత్తాళ్వార్
*[[రసగంగాధరము]] ― జగన్నాథ పండితరాయలు
**[[నవరసగంగాధరము]] ― జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ
*[[రసతరఙ్గిణీ]] ― భానుసూరి
*[[రసమఞ్జరీ]] ― భానుసూరి
*[[రసార్ణవసుధాకరము]] (సింగభూపాలీయము) ― సింగభూపాలుఁడు
*[[రసార్ణవాలంకారము]] ― ప్రకాశవర్షుడు
*[[రసాభరణము]] ― అనంతామాత్యుడు
*లక్షణచంద్రిక ― చిల్లరిగె యోగానందకవి
*లక్షణదీపిక ― గౌరన
*[[వక్రోక్తిజీవితము]] ― కుంతకుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*[[వికృతివివేకము]] (అథర్వణకారికావళి) ― అథర్వణాచార్య
*[[వ్యక్తివివేకము]] ― మహిమభట్టు
*శబ్దకల్పద్రుమః ― చౌఖాంబాసంస్కృత సీరీస్
*[[శృంగారరసాలవాలము]] ― వెణుతుర్ల వడ్డికవి
*[[సరస్వతీకంఠాభరణము]] ― భోజుడు
*సాహిత్యకల్పద్రుమః ― రాజశేఖరుడు
*[[సాహిత్యచింతామణి]] ― శ్రీరామసుధి
*సాహిత్యదర్పణము — విశ్వనాథ పంచాననుఁడు
*[[సాహిత్యదర్పణము]] ― శ్రీరాజచూడామణి దీక్షితులు
**ఆంధ్రసాహిత్యదర్పణము ― 
*[[సాహిత్యరత్నాకరము]] ― ధర్మసూరి
*[[సుకవి మనోరంజనము]] ― కూచిమంచి వేంకటరాయ
{{p|al|fwb}}ఛందస్సు&lt;/p&gt;
*[[అథర్వణచ్ఛందము]] - అథర్వణాచార్య (అలభ్యం)
*[[ఆనందరంగరాట్ఛందము]] ― కస్తూరి రంగయ
*[[శ్రీరంగమహత్త్వము/అనుబంధము|కవిగజాంకుశము]] ― భైరవుడు
*[[కవిజనాశ్రయము]] ― వేములవాడ భీమన
*గోకర్ణచ్ఛందము
*[[ఛందోదర్పణము]] ― అనంతుడు
*నీలకంఠచ్ఛందము
*[[లక్షణశిరోమణి]] ― పొత్తపి వేంకటరమణ
*[[లక్షణసారసంగ్రహము]] ― చిత్రకవి పెద్దన
*శ్రీధరచ్ఛందము ― శ్రీధరుడు
*[[సులక్షణసారము]] ― లింగమకుంట తిమ్మన
*[[క్షేమేంద్రుని రచనలు/సువృత్తతిలకమ్|సువృత్తతిలకమ్]] ― క్షేమేంద్రుడు; బాలానందిని (తెలుగు వ్యాఖ్యానము) ― పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు
*హనుమచ్ఛందము

{{p|al|fwb}}వ్యాకరణము&lt;/p&gt;
*[[కవిజనసంజీవని]] ― ముద్దరాజు రామభద్రుడు
*[[కవిశిరోభూషణము]] ― అహోబలపండితుడు
*[[సర్వలక్షణసారసంగ్రహము]] ― కూచిమంచి తిమ్మన</text>
      <sha1>t6kbrrzl2yirzj471ihgzrl0jc5wuo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>231838</id>
    <revision>
      <id>595970</id>
      <parentid>588516</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>595970</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="544" sha1="0gwjqldhop9f9scx2c078zpim2qzr72" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9)]]
|భాష=te
|సంపుటి=తొమ్మిదవసంపుటం
|రచయిత=ఆరుద్ర
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్
|చిరునామా=విజయవాడ
|సంవత్సరం=1989
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=https://archive.org/details/SamagrandhraSahityam/09%20%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82%20-%20%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0/page/n1/mode/2up
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>0gwjqldhop9f9scx2c078zpim2qzr72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>235860</id>
    <revision>
      <id>595519</id>
      <parentid>592747</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T22:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>595519</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="425" sha1="rx5bsfjdj4hbqkoc062ssdja5x1d80e" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[చొక్కనాథచరిత్ర]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు|పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=చెన్నపురిప్రభుత్వప్రాచ్యలిఖితపుస్తకభాండాగారము
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1954
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>rx5bsfjdj4hbqkoc062ssdja5x1d80e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>235862</id>
    <revision>
      <id>595667</id>
      <parentid>592819</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>595667</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="274" sha1="5q6o3y7d8j5t1uao2t8h8bqi0s9lp7x" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[వాల్మీకిచరిత్రము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:రఘునాథ నాయకుడు|రఘునాథభూపాలుడు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రవిజ్ఞానసమితి
|చిరునామా=విజయనగరం
|సంవత్సరం=1940
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>5q6o3y7d8j5t1uao2t8h8bqi0s9lp7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235944</id>
    <revision>
      <id>595411</id>
      <parentid>593175</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="821" sha1="qljn6ssnm29mthqvtodb9unmgsutf24" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = ప్రతాప రామసుబ్బయ్య
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరము I
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=763 fromsection=&quot;763B&quot; to=767 tosection=&quot;767A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు]]</text>
      <sha1>qljn6ssnm29mthqvtodb9unmgsutf24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235945</id>
    <revision>
      <id>595412</id>
      <parentid>593174</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="781" sha1="eqt839vc518awmehlajz99hjkjs34er" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = ప్రతాప రామసుబ్బయ్య
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరము II
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరము I/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=767 fromsection=&quot;767B&quot; to=772 tosection=&quot;772A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు]]</text>
      <sha1>eqt839vc518awmehlajz99hjkjs34er</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళిదాసు మహాకవి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235946</id>
    <revision>
      <id>595381</id>
      <parentid>593172</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="jslp92vlabqy62k2cuviwdj6c2dny5c" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాళిదాసు మహాకవి
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరము II/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=772 fromsection=&quot;772B&quot; to=778 tosection=&quot;778A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>jslp92vlabqy62k2cuviwdj6c2dny5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కిరణ ప్రసరణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235949</id>
    <revision>
      <id>595990</id>
      <parentid>593184</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="779" sha1="nfc9a4b8fugnmie2lz5m4jzs0gqlfhd" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = వి. టి. దేశపాండే
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కిరణ ప్రసరణము
 | ముందరి = [[../కాళేశ్వరము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=780 fromsection=&quot;780B&quot; to=784 tosection=&quot;784A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:భౌతికశాస్త్రము]]</text>
      <sha1>nfc9a4b8fugnmie2lz5m4jzs0gqlfhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులోత్తుంగచోళుడు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235957</id>
    <revision>
      <id>595984</id>
      <parentid>593199</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="721" sha1="517jlf2plp866muvhm3h3elpg7cn399" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = వి. యశోదాదేవి
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కులోత్తుంగచోళుడు
 | ముందరి = [[../కులములు-వర్ణములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=819 fromsection=&quot;819B&quot; to=821 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>517jlf2plp866muvhm3h3elpg7cn399</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235962</id>
    <revision>
      <id>595981</id>
      <parentid>593207</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T02:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>595981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="aygfm85v9r5qst0pn72d4tgkz5t59o1" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = బిరుదురాజు రామరాజు
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము
 | ముందరి = [[../కృష్ణదేవరాయలు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=844 to=847 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>aygfm85v9r5qst0pn72d4tgkz5t59o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>236015</id>
    <revision>
      <id>595529</id>
      <parentid>593773</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1071" sha1="46tsm51wen1mni93p1qoa2qi1243fyt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|110|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}&lt;/noinclude&gt;13. కాలపాకజం ద్రవ్యం తేజో గూఢ వ్యాపక విద్యుద్రూపమ్ ।


14. ప్రకృతిశ్చ వికృతిశ్చ ।


15. తేజః పాకజం ద్రవ్యం ఆపో గూఢ వాపక రసరూపాః ।


16. ప్రకృతిశ్చ వికృతిశ్చ ।

17. అప్పాకజం ద్రవ్యమన్నం గూఢవ్యాపక పృథివీరూపమ్ ।


18. ప్రకృతిశ్చ వికృతిశ్చ ।

19. ఏషా ప్రథమా సృష్టిః ।


20. అథ తేజో౽బన్నానాం పాకవశా దవిభాజ్యః సంశ్లేషః ।

21. ఇయమేవ త్రిగుణాప్రకృతి ర్భాదరాయణస్య ।

22. సర్వస్య దృశ్యస్య మూలసామగ్రీ ।&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46tsm51wen1mni93p1qoa2qi1243fyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>236016</id>
    <revision>
      <id>595572</id>
      <parentid>593774</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595572</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="kboitnvrfy1dgm78u02ogtt6ki7zcbh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||సృష్టి సూత్రము|111}}&lt;/noinclude&gt;13. అట్టి యేకధారయనబడు కాలరూప ప్రజ్ఞయొక్క పాకమువలన (కాలమునకు పాచకత్వము సహజస్వభావము, పాచకత్వమునే పరిణామమనిరి) పుట్టిన ద్రవ్యమే నిగూఢముగా వ్యాపించిన విద్యుద్రూపమగు తేజస్సు.

14. అది ప్రకృతియు, వికృతియుకూడ నగుచున్నది. (మూలప్రకృతిగా నున్న ఆకాశ వాయుతత్వయుతమగు ప్రజ్ఞానమునకును తరువాత వికృతియై పరిణమించిన విశ్వసంబంధమగు విజ్ఞానమునకును నడుమను బుట్టినదియై రెండును నగుచున్నది. కనుక రెండింటియొక్క సంధి సంధానమిది).

15. తేజస్సుయొక్క పాకమువలన పుట్టినద్రవ్యము రసతత్వముచే నిగూఢముగా వ్యాపించిన ఆపోరూపము.

16. అది ప్రకృతియు, వికృతియుకూడ నగుచున్నది.

17. అప్ తత్వముయొక్క పాకమువలన బుట్టిన ద్రవ్యము పృధివీతత్వముచే నిగూఢముగా వ్యాపించిన అన్నరూపము.

18. అది ప్రకృతిగను వికృతిగను కూడ నున్నది.

19. ఇది మొదటిసృష్టి. (పంచభూత సిద్ధాంతములో ఆకాశము, ప్రాణమనబడు వాయువు మూలప్రకృతికి జెందునట్టివనియు, వాని నందువలన శక్తిస్వరూపముగా గైకొనవలెను గాని భూతములుగా గైకొనరాదనియు విశదమగును. కనుక తేజో౽బన్నములనెడి మిగిలిన మూడింటి సృష్టియే మొదటిదనబడెను. ఈ మూడును సూక్ష్మములగు భూతతత్వములగుటచే ప్రకృతిగను, వికృతిగనుకూడ నున్నవి.)

20. కాని తేజో౽బన్నములకు పాకవశముచే నవిభాజ్యమగు సంబంధ (సంశ్లేష) మున్నది.

21. ఇదియే బాదరాయణుడు చెప్పిన త్రిగుణాత్మిక ప్రకృతి (ఆకాశవాయువులందువలన నిర్గుణప్రకృతికి జెందును).

22. దృశ్యమాన ప్రపంచమునకంతకు త్రిగుణాత్మిక ప్రకృతియే మూలసామగ్రి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kboitnvrfy1dgm78u02ogtt6ki7zcbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>236017</id>
    <revision>
      <id>595623</id>
      <parentid>593775</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595623</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1522" sha1="kxa09m4jgvjztivisz0hxoxjjit8zju" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|112|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}&lt;/noinclude&gt;23. ఆత్మా తదన్తరో౽భూత్ ।

24. తమిన్ద్ర మాహుః ప్రాంచః ।

25. ఈశ్వరం నవ్యాః ।

26. ద్వితీయా సృష్టిరేషా ।


27. త్రిగుణాయాః ప్రకృతేః పాకవశా దండానా ముద్భవః ?

28. ఆత్మా తేషా మన్తరో౽భూత్ ।

29. తే దేవా ఉచ్యన్తే ।

30. అండేషు పాకవశా త్పిండానా ముద్భవః ।

31. ఆత్మా తేషా మన్తరో౽భూత్ ।

32. తాః ప్రజా ఉచ్యన్తే ।

33. ఇయం తృతీయా వ్యక్త జగత్సృష్టిః వ్యక్త జగత్సృష్టిః ।


{{rule|2cm}}


{{p|fs150|ac}}రాజయోగసార సూత్రమ్&lt;/p&gt;
{{p|fs125|ac}}ప్రథమః ఖండః&lt;/p&gt;


1. ప్రాణో గతిశక్తిమా న్వాయుః ।

2. ఏకత్ర స్థిత ఏవ చలతి తరంగైః ।


3. ఉచ్ఛ్వాస నిశ్శ్వాసౌ నిభాలయన్గతిశక్తిద్వారోపాసీతవాయుమ్ ।


4. తతస్తేజశ్శక్తి రుద్రిక్తాస్యాత్ ।&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxa09m4jgvjztivisz0hxoxjjit8zju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>236018</id>
    <revision>
      <id>595751</id>
      <parentid>593776</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T01:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="01jleugs2bof1mo06i96i6kcrf9elt6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||రాజయోగసార సూత్రము|113}}&lt;/noinclude&gt;23. దానియంతర మాత్మయయ్యెను. (ఈయంతరమే హృదయము).

24. ఆ యంతరమును పూర్వఋషు లింద్రుడనిరి.

25. నవీను లీశ్వరుడనిరి.

26. ఇది రెండవ సృష్టి. (పృవృద్ధిపరమైన త్రిగుణాత్మిక ప్రకృతియందు నివృత్తగతిని బొందించి యేది యంతరకోశమువలె స్థితమై, యాప్రకృతిని కర్తవలె శాసించుచున్నదో అట్టి యంతర్కోశసృష్టి రెండవది. అధిష్టానమిదియే).

27. త్రిగుణాత్మిక ప్రకృతివలన పాకవశముచే నండసృష్టియయ్యెను.

28. ఆత్మ వానికిని యంతరమయ్యెను. (అనగా కర్తలక్షణమయ్యెను.)

29. ఆత్మవలెనున్న అంతరరూపములు దేవతలనబడెను.

30. అండములందు బాకవశమున పిండములుద్భవించెను.

31. ఆత్మ వానికిని యంతరమయ్యెను.

32. అట్టి పిండరూపముల కంతరరూపులు (జీవులు) ప్రజలనబడుచున్నారు.

33. ఈ మూడవసృష్టియే (2'7-32 సూ.) వ్యక్తజగత్సృష్టి, యిదియే వ్యక్తజగత్సృష్టి (అనగా- దేవ, పితృ మానవరూపుల సృష్టి, గోళముల సృష్టి. )


{{rule|2cm}}

{{p|fs150|ac}}రాజయోగసార సూత్రము&lt;/p&gt;
{{p|fs125|ac}}మొదటి ఖండము&lt;/p&gt;

1. చలనశక్తి గలప్రాణమే వాయువు.

2. అది అనగా వాయు నొక్కచోటనేయుండియు తరంగములచే చలించుచుండును.

3. ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసములను జూచుటచే దోచు గతిశక్తిద్వారా వాయువు నుపాసించవలెను.

4. దానివలన తేజశ్శక్తి యుద్రిక్తమగును.  (చలనమందేకాగ్రత్వమువలన).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01jleugs2bof1mo06i96i6kcrf9elt6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>236019</id>
    <revision>
      <id>595790</id>
      <parentid>593777</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T01:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>595790</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1625" sha1="58lvxsg1tj5uyo3x2e6zh728sucr0k5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|114|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}&lt;/noinclude&gt;5. ప్రాణస్తేజశ్శక్తిమా నింద్రః ।

6. తేజశ్శక్తి రింద్రాణీ ।

7. నాడీష్వసాధారణ మూష్మానుభవం నిభాలయ న్నింద్రాణీ ద్వారోపాసీతేన్ద్రమ్ ।


8. తతః స్వరశక్తి రుద్రిక్తా స్యాత్ ।

9. ప్రాణ స్స్వరశక్తిమాన్ రుద్రః ।

10. స్వరశక్తి ర్గౌరీ ।

11. సూక్ష్మాంతర స్వరం నిభాలయన్ గౌరీద్వారోపాసీత రుద్రమ్ ।


12. సూక్ష్మాంతర స్వర ఏవ ప్రణవ ఉచ్యతే వేదాన్తేషు ।


13. స బహిశ్చ వ్యాపకః ।

14. రుద్రోపాసనేన క్షేత్రజ్ఞస్య చితిశక్తౌ ప్రతిష్ఠా విన్దేత్పాకే
సమాప్తే ।


|
15. స ఉత్తమః పురుషార్థః ।

16. తస్యాం స్ధితౌ నిత్యమప్రయత్నం తపః ।

17. తపసః పాకాద్భవన్తి పూర్వదృఢసంకల్పానురూపాః సిద్ధయః ।


18. అవతార పురుషాణాం కార్యానురూపాః ।&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58lvxsg1tj5uyo3x2e6zh728sucr0k5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>236020</id>
    <revision>
      <id>596132</id>
      <parentid>593778</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="pwrsbfr1lws8f3ru0lumcrv0200gjpi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||రాజయోగసార సూత్రము|115}}&lt;/noinclude&gt;5. తేజశ్శక్తివంతమైన ప్రాణమే యింద్రుడు.

6. తేజశ్శక్తియే యింద్రాణి.

7. నాడులయం దసాధారణమైన ఉష్మానుభవమును (అనగా హెచ్చుతగ్గులచే నున్న రక్తోష్ణత గాక ప్రాణప్రవాహజనితమగు నంతరూష్మముయొక్క యనుభూతిని) జూచుటచే దోచు ఇంద్రాణీద్వారా యింద్రు నుపాసించవలెను.

8. దానివలన (ప్రాణమందు) స్వరశక్తి యుద్రిక్తమగును.

9. స్వరశక్తివంతమగు ప్రాణమే రుద్రుడు.

10. స్వరశక్తియే గౌరి.

11. సూక్ష్మమైన ఆంతర్య స్వరమును గ్రహించుటచే దోచు గౌరీద్వారా రుద్రు నుపాసించవలెను.

12. వేదాంతములందు (అనగా నుపనిషత్తులందు) సూక్ష్మమైన యంతస్స్వరమునే ప్రణవ మనిరి.

13. అది బాహ్యమునకును వ్యాపించును.

14. రుద్రోపాసనచే క్షేత్రజ్ఞుని చిచ్ఛక్తియందు నిలకడబొందినప్పుడు పాకము (అంతర్పాకము) సమాప్తమగును. (వాగ్రూపమున బహిర్గతమగు ప్రణవవ్యాపారము నంతర్దృష్టిచే నుపాసించువారికి రుద్రోపాసనమగుచు క్రమముగా నివృత్తిజెంది యంతర్ముఖమైన ప్రణవస్వరూపజ్ఞానముచే స్వరచితిశక్తియందు నిలకడ ప్రాప్తించి యంతర్పాకము సమాప్తమగునని భావము. అదియే పూర్ణసిద్ధి.)

15. అది యుత్తమమగు పురుషార్థమగును.

16. అట్టి స్థితియం దప్రయత్నముగా నిత్యము తపస్సగును.

17. తపస్సుయొక్క పాకమువలన పూర్వదృఢసంకల్పవాసనలన్నియు సిద్ధించును.

18. అవతారముబొందిన పురుషులకొఱ కట్టి సిద్ధులు తమ కార్యముల కనురూపములగును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pwrsbfr1lws8f3ru0lumcrv0200gjpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>236021</id>
    <revision>
      <id>596310</id>
      <parentid>593779</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1223" sha1="p43moq8borhy6u0t04fr71000fcyd3b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|116|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}&lt;/noinclude&gt;19. నిత్య తపసః సిద్ధయో న బంధాయ ప్రమాదాసంభవాత్ ।


20. ఆద్యాసు తిసృషు తపోభూమిషు తా ఇచ్ఛతో దేవతాను గ్రహశ్చేత్ ।

21. బంధాయ పునరతపతః ప్రమాద సంభవాత్ ।


{{p|fs125|ac}}ద్వితీయః ఖండః&lt;/p&gt;


22. వ్యాపకశక్తి పక్వానాం భూతానాం సూక్ష్మోరససారః ప్రాణః ।

23. తస్య హృదయ మాయతనమ్ ।

24. తస్యైవ చిత్తాఖ్యా కేషాంచిద్భాషాయామ్ ।


25. తదుసాధిరాత్మా జీవః ।


26. చితిశక్తౌ నిష్ఠయా పరమేశ్వరో౽నుభూయతే. సాహి పరమేశ్వరస్య ప్రాణోపాధేః ।


27. గుణశక్తి కర్మద్వారైవ హి వస్తూనామనుభూతిః ।&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p43moq8borhy6u0t04fr71000fcyd3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>236022</id>
    <revision>
      <id>596337</id>
      <parentid>593780</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596337</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3123" sha1="cm502sltgnie7wawwz3bf7s08ydv411" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||రాజయోగసార సూత్రము|117}}&lt;/noinclude&gt;19. నిత్యతపస్వికి నిజస్థితినుండి స్ఖలనప్రమాదము సంభవించదు గావున నతని కీ సిద్ధులు బంధముకొఱకు కాజాలవు. (అనగా వాసనలు సిద్ధించినను వానియం దతని యభిమానముండక వాని నిజస్థితి నిష్ఠయందుండును గనుక తిరుగ బంధము బొందడని భావము.)

20. మొదట చెప్పబడిన మూడు తపోభూమికలయందు (అనగా వాయు రింద్ర రుద్రోపాసనలయందు) వాసనాసిద్ధిగోరువానికి దేవతానుగ్రహము గల్గినప్పుడే ప్రాప్తించును.

21. కాని, నిత్యతపస్సు బూననియెడల వాని కా స్థితినుండి స్ఖలనము గల్గి వాని సిద్ధులు మఱల బంధముకొఱకగును.


{{p|fs125|ac}}రెండవ ఖండము&lt;/p&gt;


22. వ్యాపకశక్తివలన పక్వమగు భూతములయొక్క సూక్ష్మరససారమే ప్రాణము.

23. దానికి హృదయమే స్థానము.

24. కొందఱి పరిభాషయం దా రసరూప ప్రాణమే చిత్తమనబడుచున్నది. (జీవనాణువనినను చిత్తమాణువనినను అవ్యణువనినను రసనాణువనినను నొక్కటే. అనుభవముయొక్క వ్యాపక రసరూప మిది.)

25. దాని నుపాధిగా గొనిన ఆత్మను జీవుడందురు. (రూపత్వమొందిన రసోపాధివశమున జీవత్వదశ. అరూపరసమనబడు చిత్తు అనగా మూలరసమునుపాధిగా గొనుట ఆత్మత్వమనిభావము; 'అయితిని' యను నర్థముగల హృదయ మిదియె.)

26. చిచ్ఛక్తియందు నిష్ఠచే పరమేశ్వరు డనుభవింపబడుచున్నాడు; ఆ చిచ్ఛక్తి ప్రాణము నుపాధిగా గొనిన పరమేశ్వరునిదగుట వలన (చిత్తు, శక్తి యభిన్నములు కనుక చిచ్ఛక్తి యనబడెను).

27. గుణము, శక్తి, కర్మ అను మూడింటి ద్వారముననే వస్తువుయొక్క అనుభూతి ప్రాప్తించును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cm502sltgnie7wawwz3bf7s08ydv411</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:మహా విద్యాది సూత్రావళి.pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>236023</id>
    <revision>
      <id>596371</id>
      <parentid>593781</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596371</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1770" sha1="qeez0d8b1y7c7504y3xd9llkcjyvh76" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|118|అన్యసూత్ర గ్రంధాష్టకము|}}&lt;/noinclude&gt;28. ప్రాణశ్చానుభూయతే సాహి ప్రాణస్యపరమేశ్వరానుగృహీ తస్య ।


29. ఈశ్వరానుభూతిశ్చాఖండ ప్రకాశవిత్తిః ।

30. ప్రాణానుభూతిశ్చాఖండ రసవిత్తిః ।

31. తదుభయ మవిభాజ్యం లింగం నిష్ఠాయాః ।


{{p|fs125|ac}}తృతీయః ఖండః&lt;/p&gt;


32. ప్రాణస్య ప్రాణాపానవ్యానోదాన సమానాః పంచక్రియా విభూతయః ।

33. ప్రాణస్యోచ్ఛ్వాస నిశ్శ్వాస క్రియావతీ విభూతిః స్వశబ్దేనైవ వ్యవహ్రియతే ।


34. విసర్టన క్రియావ త్యపానః ।

35. చలన క్రియావతీ వ్యానః ।

36. భాషణక్రియావ త్యుదానః ।

37. వచనక్రియావతీ సమానః ।

38. మూలప్రాణస్య శక్తివిశేషా ఏవైతే న ఖండాః ।

39. మూలప్రాణస్య శ్రేష్ఠ ఇత్యపరం నామ ।

40. తస్య ప్రథమా విభూతి రుపాసనేషు ముఖ్యా ।


{{p|fs125|ac}}చతుర్థఃఖండః&lt;/p&gt;


41. ప్రాణస్య క్రియాశక్తిః ప్రత్యుద్గచ్ఛేత్తదేకం తపో యథోక్తమ్ ।&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qeez0d8b1y7c7504y3xd9llkcjyvh76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237300</id>
    <revision>
      <id>595123</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '19 చొక్కనాథ చరిశ్రము బురము లేడింటిలోఁ బురణింళుఁగలుగు పురమన నఖిల సత్పుణ్యముల్XDA వాసవాదులు శేడవాణులు మభులు వ్యాపాదులకు నశక్యంబు వర్ణించ నది లోక విఖ్యాత మది తీర్థరాజు మది వే...'</comment>
      <origin>595123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2611" sha1="au4mjnyyru77t0ceaqcv1h53vqw0akj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;19
చొక్కనాథ చరిశ్రము
బురము లేడింటిలోఁ బురణింళుఁగలుగు
పురమన నఖిల సత్పుణ్యముల్XDA
వాసవాదులు శేడవాణులు మభులు
వ్యాపాదులకు నశక్యంబు వర్ణించ
నది లోక విఖ్యాత మది తీర్థరాజు
మది వేడఫలసార మది పుణ్య సార
మది ముక్తిసాధనం బది సిద్ధ్భ నేద్య
మది పాపసంహార మది శంభునిలయ
మాశ్రితమనదరి రాద్రి 'సరిదుర
మాశ్రితమధురంబు నమ్మహామధుర
యందుండు శ్రీమన హాదేవ దేవుఁ
డిందుజూటుఁడు సోముఁడీశ్వరేశ్వరుఁడు
సౌందర్యనాథుండు సర్వేశ్వరుండు
శ్రీచొక్కనాధుఁడా శ్రికలోకభ ర్త
వాచానుగోచరు వాగీశవినుతు
సంగయకను యనఁగల్లు సర్వ
మంగళాహృదయేతు మహితప్రకాశు
సహరాజ భూవలు నాది మధ్యాంత
రహితు మతించి కురబ్రహరూపుఁ
డతని పుణ్యచరిత్రమాత్మ నుప్పొంగి
చతురత వినుపింతు సద్భక్తి ననుడు
కంద మొప్ప మోద కామోదుఁ బ్రార్ధించి
మదనారిఁ బూజించి మధువైరి నెంచి
దనజజుఁ గీర్తించి వాణిఁ బ్రార్థించి
మునులఁ బూజించి వజ్ఞ్ముఖుని సేవించి
లాలించి దీపించ ల క్షణల్ మింట్
నా లీల రెఱిఁగింతు నాత్మ శోభిల్ల
చతుష్షష్టి లీలలు.
వృత్రాసురుని హత్య విబుధేంద్రునకును
చిత్రంబుగాఁబట్టి చెరిఁగినలీల
వేగమెచ్చి యైరావతంబు శాభము
నగణితమ్ముగఁ దీర్చియనిపిన లీల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>au4mjnyyru77t0ceaqcv1h53vqw0akj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237301</id>
    <revision>
      <id>595124</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతురుఁడై యా పతంజలి యు 'సమ్మములు స్తుతియింప నాట్యం జూపిన లీల గున్న పర్వతముల నాభూతములకు నెన్నికగా భక్తి నిచ్చిన లీల యమృతాన్న కూపము లా వైఖ నదియుఁ శ్రమమొప్ప నచటి కాకుండు లీల జ...'</comment>
      <origin>595124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2542" sha1="17kl0n2dotiixi59nt9h1x44tg5ey8l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతురుఁడై యా పతంజలి యు 'సమ్మములు
స్తుతియింప నాట్యం జూపిన లీల
గున్న పర్వతముల నాభూతములకు
నెన్నికగా భక్తి నిచ్చిన లీల
యమృతాన్న కూపము లా వైఖ నదియుఁ
శ్రమమొప్ప నచటి కాకుండు లీల
జలసిధు లేదును సరవితో నపుడు
వెలయ నప్పురికి రావించిన లీల
మలయధ్వజుడను మ న య్యెడకుఁ
బిలిపించి యతనికిఁ బ్రియమిచ్చు be
సమ్మదమున భూమి జనులు భోభిల్ల
నెమ్మితో సుగ్రపొండీడైన లీల
వెలయు చక్రము జెంతు వేలాయుధము
నెలమి యుగ్రున కిచ్చిన లీల
చాల మీఱిన సప్తజలనిధు అడఁX
వేలాయుధంబున వేయించు లీల
యనిమి పేందుని చక్రమందు వేయించి
నేను మేఘములఁ జెఱపెట్టించు లీల
చేరి పొండీనిచ్చే జండాయుధమున
మేరువు కొట్టించి మెఱసిన లీల
వేదసం వేద్యుఁడై విశ్వంబులోన
వేనము లర్థితో వెలయిందు లీల
రితికెక్కి నవరత్న రానులఁ దెచ్చి
యతి వేడ్క పెట్టి యమ్మిన లీల
కరమొప్ప నాల్గు మేఘముల రాలించి
గుఱుతుగాఁ గూటమ్ము గూర్చిన
సిద్ధమై యిష్టార్థ సిద్ధులిచ్చుచును.
సిద్ధుఁడై యచ్చోట: 'దొలఁగిన లీల
భక్షింపఁ బాషాణ భ దేశమునకు
నిముదండము చేతికిచ్చిన లీల
యలరిన వృద్ధయౌవక బాల్య '
ములరించి వృషభ వాహనఁఁడైన లీల
యుడుగక కుడిపాద మూర్తి పాండీని
125&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>17kl0n2dotiixi59nt9h1x44tg5ey8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237302</id>
    <revision>
      <id>595125</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 చొక్కనాథ చరిత్రము కెడమకాలను నటియించిన లీల *8 యజని వివుని భార్య కాయుష్య మెడల వివశుఁడై నిందకు వెఱచిన లీల ధరమాతృగమున పాఠక 'సంగమెల్ల ' బరువడి నెడలంగఁ బాపిన లీల యేళాంగ్ వీరుఁడై...'</comment>
      <origin>595125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2514" sha1="cq4ty2lfx3bd6d7lbgbhld3w94ozypq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
చొక్కనాథ చరిత్రము
కెడమకాలను నటియించిన లీల
*8
యజని వివుని భార్య కాయుష్య మెడల
వివశుఁడై నిందకు వెఱచిన లీల
ధరమాతృగమున పాఠక 'సంగమెల్ల '
బరువడి నెడలంగఁ బాపిన లీల
యేళాంగ్ వీరుఁడై యెల్లరుఁ బొగడఁ
జేకొని యుద్ధమ్ము నేసిన లీల
నాగము నొక్కట నగ్ను అంపినను
వేగ నాగము దెగ వేసిన లీల
ముసకొని పడవుగా బుద్ధ అందినను
ఘనమైన వృషభాద్రిగాఁ జేయు లీల
యినశొందఁ బాండ్య రాజేంద్రున ఉద్ధి
సౌరిది 12 తోడు చూపిన లీల
కడగి యారాజుకు గౌరవం బెసఁx
నడుగక బబబధ్యంబొసఁగిన లీల
విన్న తింగ పెట్టి వీధుఙ. దినిని
యమఁందఁగా గాజులమ్మిన లీల
యష్టమహా సిద్ధులా మాతృకలకు
నిష్టమై యావదేశమిచ్చిన లీల
శెలఁగి కాడ్వెట్టికి సేవ లొసంగి
తలుపుల బసబిముద్రలు పెట్టులీల
యల పాండ్యపతికి సహదరంగము న ను
జలి పెట్టి శాజయ మిచ్చు
యలరంగ జొన్నాయి యను వారసతికి
నిరవైన రసవాద మిచ్చిన లీల
be
కXగొని చోడనిఁ బడి గెలో వ్రాసి
పొగడంది తన పురంబుని కేగు లీల
యమునొప్ప వెలచుకు నత. యంబుగను
సౌభరి ధాన్యపుముడి యొసఁగిన లీల
సెట్టికి మామయై చేరుండి సభను
చట్టుగా ధర్మంబు పలికిన లీల
పెరగుణ పాండ్యభూవరుకకు వేడ్క
నిరవొందఁ గైలాస మిచ్చిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cq4ty2lfx3bd6d7lbgbhld3w94ozypq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237303</id>
    <revision>
      <id>595126</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము జ్ఞానులు మెచ్చి సంఘటన గాఁX భానుని గెలిపించి పాడిన లీల యరయ బాణుక&amp;ఁ దానర్థి మిమ్మనుడు నెలమి నిరూపంబు లిచ్చిన లీల యింపుగా బాణుని యింతిఁ బాడించి గెలిపించి సౌబగ...'</comment>
      <origin>595126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2568" sha1="62o3d5ink7h57kfg6zl1kmq3qa5ldw1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము
జ్ఞానులు మెచ్చి సంఘటన గాఁX
భానుని గెలిపించి పాడిన లీల
యరయ బాణుక&amp;ఁ దానర్థి మిమ్మనుడు
నెలమి నిరూపంబు లిచ్చిన లీల
యింపుగా బాణుని యింతిఁ బాడించి
గెలిపించి సౌబగైన లీల
కామించి యంగయ కజ్జెమ్మ నచటఁ
బ్రే తోఁగల వేసి పెండ్లాడు లీల
జయ కందిపిల్లల తల్లియై వచ్చి
ప్రియముతో( ఉన్నిచ్చి పెంచిన లీల
మేటి పక్షుల కెల్ల టి వీ. చు
రిమిచ్చిన
కురిగ నారాయణ రక్షీంద్రున
బరుబడి కైల స పదమిచ్చు లీల
వలనుగాఁ దిరువాలవా యను వెల్లం
చెలియంగ పధురికుఁ దెలిపిన లీల
వెలయ నా పాంక్య భూవిభునకుగాను
నీల మించి వృవశాస్త్ర మేసివ లీల
సలలిన సత్కావ్య సంగంబునకును
ఐలు 'సంగ పలకఁ దా పాలెండు లీల
ముడి ధర్మ యనెడి బ్రాహ్మణుని వెండ్లికిని
వెరివొప్ప ముడుపు రా సిడ్పించు లీల
తిరముగా నక్కిరి దేవుని వేడ్కఁ
గరణతో దరిఁజేర్చి గాచిన లీల
కడు వేడ్క ద్రావిడ కావ్యంబు నాకు
నైడిచక యుపదేశమిచ్చిన be
వివిధ సత్కావ్యులు వినతించ ని పుడు
ఎవరి జిల్లాలు మూ(7C డెల్ఫిన
యరియ నెడక్కొడ డనఁభట్టునకుమ
సరుకొందఁ దోడుగా జరిగిన లీల
పూనియా తిరువాదయూరి దేవునికి
జ్ఞానోపదేశమ్ము గావించు లీల
ప్రియభక్తి నతనికి మృగధూ ర్తకులను
15&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>62o3d5ink7h57kfg6zl1kmq3qa5ldw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237304</id>
    <revision>
      <id>595127</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 చొక్కనాథ చరిత్రము హాయములగాఁ జేయు నాశ్చర్య లీల నా యశ్వముల నెల్ల నా భేరవములఁ జేయించి పెరిగొంతఁ జేసిన లీల పిట్ట పై మున్ను చాఁ బెట్టుగా 'మోసి కట్ట. కై పిట్టు దా గైకొన్న లీల మండ...'</comment>
      <origin>595127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2683" sha1="7mgwiyc5bxnopxthj6vzu7xrc20wo76" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;16
చొక్కనాథ చరిత్రము
హాయములగాఁ జేయు నాశ్చర్య లీల
నా యశ్వముల నెల్ల నా భేరవములఁ
జేయించి పెరిగొంతఁ జేసిన లీల
పిట్ట పై మున్ను చాఁ బెట్టుగా 'మోసి
కట్ట. కై పిట్టు దా గైకొన్న లీల
మండిత జ్ఞానసంబంధుని చేత
పొండీని జ్వర మెల్లఁ బాపిన లీల
గట్టిగా 'సమయ'సంకల్పంబు జేసి
బెట్టు జైనులఁ గొట్లు పెట్టించు లీల
మూర్తి సెట్టికినిదా ముద మొళ్ళు భూమి
కీర్తి Xల్గంగ తేలించిన లీల
వినతించుఁ బతుకతి
వేషంబు దాల్చి
ఘనకార్యలకుమ దర్గముఁ జూపు లీల
ఇమ్మి కూపమ్మును సాక్షి రప్పించి
చెమ్మితోఁ దానందు నెగడిన లీల
యీ యరువది నారి నేణాంక థరుస
పొయనిలీలపై రాసినంబుగను
దిరముగాఁ గృతయుగ త్రేతాయుగములఁ
గరిమొప్ప ద్వాపర కలియుగమ్మలను
నొక్కొక్క యగమున నొగిఁ బదియాలు
to
రెక్క నరువది నాల్గు నట్టి
శ్రీ చొక్కనాథునంచిక విలాసములు
వాకాసు గోచర వర్ణము అట్టి
మహనీయమగు పుణ్యమహిమ లింపొంద
విహితంబుగా వ్రాయ విన్నఁ బఠియించ
పుణ్యులకు నాయు రారోగ్యములును
ప్రాపించి సర్వ సంపదలును గాంచి
సకలదాన విశేజ సమితిఁ జెన్నాం
ప్రకటిత పుభ్రపొ, రాధి వృద్ధులను
గలుగు నాధిక్యమై గంగ యాదైన
యల మూఁడుకోటు రైనట్టి తీర్ధములు
సేవించుకంటే విశేషమ్ముగా con
గావించు భూ ప్రదక్షిణముల నెన్నో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7mgwiyc5bxnopxthj6vzu7xrc20wo76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237305</id>
    <revision>
      <id>595128</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము బాగుగాఁ జేసిన ఫలమధికముగ వేగం B గల దిది వేదణాక్యంబు ది సత్య మిది నిత్య మీది ముక్తి మార్గ మిదిసిద్ధ మీది శుద్ధ మిచి చోద్యమును తం ననువుగా నాగద వ్యాస 'సమునులు మున...'</comment>
      <origin>595128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2564" sha1="nw0lmkb64ly4ev8dkom9uk7k61vnghy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము
బాగుగాఁ జేసిన ఫలమధికముగ
వేగం B గల దిది వేదణాక్యంబు
ది సత్య మిది నిత్య మీది ముక్తి మార్గ
మిదిసిద్ధ మీది శుద్ధ మిచి చోద్యమును తం
ననువుగా నాగద వ్యాస 'సమునులు
మును పురాణాంతరంబులఁ జెప్పిరనుచు
నా కేంధ సంభవు డా మహాఋషులఁ
జేకొని వేర్వే&quot; శ్రీ చొక్క నాథు
ఆగితంబు మిగుల నాశ్చర్యంబుగా CK
విరచించఁదొడఁ గెను వేడ్కిలింపెసఁగ
మొదటి లీల.
వృత్రాసురుండతి విక్రమంబునను
17
గోత్రారి
మార్కొని ఘోరమైన
యుద్ధము ( జేసి శౌర్యోద గ్రుఁడగుచు
సిద్ధమైనట్టి ప్రసిద్ధ ప్రజాల
మదిరించి సుసదబ్రహతిచేత నపుడు
అతనిపై ఒహస్య వైచి
యింద్రుఁడు వృతాసురేంద్ర. హత్య
సాంద్రమై శ యందు సంచరించుటకు
సకల మహాఋషుల్ సమాఖంబు గొడవ
వికటఁడై వారితో వివరించె నపుడు
ననమాత్తుగారి! యీ హత్య నాకెపుడు
చనగలదందు నా స్థానంబులోనఁ
బలికిన నా మునివరులును నాత్మ్యం
తమలోని దగ విచారించి
సుమహేశ్వరుకు హత్య సుస్థిరంబుగను
శ్రమమొప్ప నాల్గు థాగమ్ములు
జలముల ఫేనమ్మ జగతి సూక్షరము
జలజాక్షులను రజస్సులుగను వృత
జాలమ్మల పిళున జాలంబుగాఁKC
జాలింప కట వారు సంతా వమంది
యా మునీంద్రులకడ కవని,భూజములు
భామలు జలములు భయముతో వచ్చి
C.C.-2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nw0lmkb64ly4ev8dkom9uk7k61vnghy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237306</id>
    <revision>
      <id>595129</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18. చొక్కనాథ చరిత్రము మ్రొక్కుచునో సుహాగములాక నడు దిక్కేది యసుతుఁ బ్రార్థింప వారిసిరి స్రీలు ఫేసము సూక్షరంబుల పితున జాలంబుగాని మీ జాడకు రాదు ననుడు వారల బ్రహ్మహత్య వారిలక...'</comment>
      <origin>595129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2486" sha1="3o7skcqphaldh563kct4sywuqepiq26" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18.
చొక్కనాథ చరిత్రము
మ్రొక్కుచునో సుహాగములాక నడు
దిక్కేది యసుతుఁ బ్రార్థింప వారిసిరి
స్రీలు ఫేసము సూక్షరంబుల పితున
జాలంబుగాని మీ జాడకు రాదు
ననుడు వారల బ్రహ్మహత్య వారిలకు
సమగొప్పఁ ఇంచియా యతిజలఁ జూచి
ఋతుకాలములఁ బ్రవర్తించుటగాక
సతము మీకు దోషము లేదు పొందు
నన ప్రియపడి వారలట్ల శాతనుచు
చసిరి వేడుకు నివాసములకు నంత
దోఒంబు తనయందు దూరమైపోవ
భూషిత స్వగోక పుంగవుఁడైన
వాసవు ఆధిక సింహాసనంబునను
రా మరియగ బ్యభామలతోడ
కిన్నర గంధర్వ గీర్వాణయమ
పన్నగులా బృహస్పతియును గురుకు
తెలిపొంది తక్కినదితులి కొలువఁ
గొలువుండి పేడ్కలు కౌసలు సాగింగ్.
ఇప్పుడు గురాదులైన పాత్రలను
రప్పించి నాట్య సంభ్రమమం 9 జూడ
సందులోపలఁ గొంద బౌరౌరి నృత్య
మండలి వేడుకలందిందుఁ గల వె
యపినను మఱికొందఱమ్మహామునులు
ఘనులార వేటమార్గము వోలు వేడ్క
xలుగునే ! రాజ సంఘములకు ననుచుఁ
బలికిన నప్పుడా పా!శాసనుఁడు
గడు వేడ్క వేట మార్గ ముండు&quot; దవిలి
గుడిగె వారల వేఁటలాడంగ మనకు
స్థలమేది యనిన నాసంయమీశ్వరులు
తెలిపిరి ÓXC బాండ్యదేశంబునందు
నాకాశ వంటి యాశాంతరంబుల న
వేకశాఖలఁబల్వి నిఖిలశాంతార&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3o7skcqphaldh563kct4sywuqepiq26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237307</id>
    <revision>
      <id>595130</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము సంఘంబుమించి యసంఖ్యాత వృద సంఘలతాగుల సంఘముల్ గల్గి కొలఁకులందును వాడికూపంబులందు స్థల దుర్గి నవదుర్గ జలదుర్గములను బొలుపొం&quot; గిరి దుర్గములు పిక్కటిల్లి వెనకొ...'</comment>
      <origin>595130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2687" sha1="q8an7gnba3p5nyqswwul48olvaw1tnh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము
సంఘంబుమించి యసంఖ్యాత వృద
సంఘలతాగుల సంఘముల్ గల్గి
కొలఁకులందును వాడికూపంబులందు
స్థల దుర్గి నవదుర్గ జలదుర్గములను
బొలుపొం&quot; గిరి దుర్గములు పిక్కటిల్లి
వెనకొని యిండజ పిండజంబులను
మునుకొని స్పేడజ బుద్బుదంబులను
మృగపక్షి జంతుసమేతంబుగాఁ&amp;
న శిత సంకులంబై యొప్పుమీఱి
డమవనంబుఁ గెలుగు నేమిటను
గిడసు లేకెప్పుడు కాంతారి భూమి
సిద్ధ సామ్యలు సిష్టసిద్ధి చేకూరి
సిద్ధంబుగా నందుఁ జేరియాంసుడురు
వేట మార్గమునందు వేడ్కి గలదేవి
వేఁట సన్నాహమై వేడలు దేవేంద్ర!
యని మునుల్ వినుతించ నతిసం సుమున
ననుపమ ఘనమ్భుగ్యు ననుఁడై యవులు
కొలువు చాలించి పేర్కొసే చతురంగ
బలములు రావించి పటహ, స్పాణ
'సురుడు మృదంగ శాఖతధ్వనుల
ధరణి గ్రక్క దల విక్తటములు నదర
బలు మృగంబులు చెదర పక్షులు బెదరి
కురువర దిక్కుల కెరుల్ మాటల
వివధులు గలఁగి నవ్విద ధారి బెగడ
ఋషుల ల్ల పిల్లఁ బొరుషము శోభిల్ల
నుచ్చైశ్శవంబెక్కి యుత్సాహలీం
వచ్చుచో మున కొని ఇచ్చిరిం పెసఁగ
కోరమీసములు జేగులఱుబొట్లు మేను
చాఱు నెఱ్ఱని చాయచూవులును
కావిరోధులు నీలి కానెలు వలలు
చేన విండ్లును చుప్పు డని యంబులును
నిందమై వేఁటసన్నాహంబుగాఁ KC
Xలిగి కొందఱు వేటకాండ్రతి వేడ్క
C.C.-2A&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q8an7gnba3p5nyqswwul48olvaw1tnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237308</id>
    <revision>
      <id>595131</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 కడఁకతో చొక్కనాథ చరిత్రము బలిసి తకా గోలువఁగాఁ బావకంబైన వశమున కేతెంచి వలలు చుట్టించి ఘనమైన తెరవేఁట కట్టు గావించి తొడరి సల్దిక్కులఁ దోతి కవచ్చి నన్ని యొక్కటకును దెచ్చి గహ...'</comment>
      <origin>595131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2694" sha1="j4xptyhylyol452q08aeskevs6m7te7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;20
కడఁకతో
చొక్కనాథ చరిత్రము
బలిసి తకా గోలువఁగాఁ బావకంబైన
వశమున కేతెంచి వలలు చుట్టించి
ఘనమైన తెరవేఁట కట్టు గావించి
తొడరి సల్దిక్కులఁ దోతి కవచ్చి
నన్ని యొక్కటకును దెచ్చి
గహ్వరంబులు చొచ్చి మనసింహములను
సంహరింపుడు సాహసంబునఁ బేర్చి
గండ భేరుండ సంఘముల కంఠముల
మొండించి భల్లూకములను దుండించి
సారంగముల నొంచి శశముల నణంచి
కారెనుబోతులు గళములు
కరులఁ బట్టించి సూకరముల పెట్టి
శరభంబులను ముంచి శరములసించి
పుణుల నిర్జించి దుప్పులను భర్జించి
బలు ఖడ్గమృగములఁ బట్టి కొట్టించి
కడు వేడ్క_ఁ జనురీ మృగంబుల వెల్లం
జెక్కి చెండాడి విచ్ఛేదంబుచేసి
తక్కిన జంతువుల్ దAC జంపి చంపి
వెక్కసంబుగ మించి &quot;వేడ్క లు నించి
యాపుణ్యభూమి కొయ్యనఁ జేరి పిచ్చి
వేఁటలాడుట మది వేడ్క లేకున్న
చేఁట కాలించి యా విబుధేంద్రుఁడనియెఁ
బులంకురమ్మలు పొడమె నా యొడల
నెలమితోడను జీవహింస నాయందు
సహజమై పుట్టదు సందేహ మిందు
బహుళ మై యానందబాష్పముల్ దొరుఁగు
చున్న వి యో మహాయోగీంద్రులార!
కన్నది విన్న దిగాదిట్టి వింత
యరసీ రండని వారి ననిచి యచ్చట ను
దిరముగాఁ Xదలక ధీరుఁడైయుండె
నట్టె కాకని వారలచ్చోటు జానీ
గట్టిగా నా పుణ్య కాంతారమునను
సౌరిదిపై ఐదుకంగఁ జొచ్చిరంతటను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j4xptyhylyol452q08aeskevs6m7te7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237309</id>
    <revision>
      <id>595132</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ్రుభదశ్వాసము సురుతరం బెయుండు నొకమహాసరసి విషయం గాంచి రజ్యుడను తొడరి సంతోషము తోడ నా దివ్య సరసి యందునఁ బుణ్యజలములఁ గ్రోలి దురితము వెడలంగఁద్రోచి యా ముసులు నటకు నుత్తరభాగ స...'</comment>
      <origin>595132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2671" sha1="03ggnxmifzxemi3b8eu7bgu0xwadu8t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భ్రుభదశ్వాసము
సురుతరం బెయుండు నొకమహాసరసి
విషయం
గాంచి రజ్యుడను
తొడరి సంతోషము తోడ నా దివ్య
సరసి యందునఁ బుణ్యజలములఁ గ్రోలి
దురితము వెడలంగఁద్రోచి యా ముసులు
నటకు నుత్తరభాగ సుందుఁ బెంపొందు
విటలాక్షు నభవుని నీలకంధరుని
మన నీళ వనవాసుఁ గరుణాబితానుఁ
గథ శాదికార్డుకుఁ గలుపౌఘవిముఖు
వటురూపధారు నా జాసుకిహారుఁ
డట నున్న రావురు నరిభక్తి ఁ జేరి
చూచుడు జరగంది సురమునల్ మగిడి
ప్రాచీనజాతికి సంభ్రమ లీల నపుడు
జెప్పిరి వేర్వేఱఁ జెeఁగె యాస్థలము
నప్పుడు సురనాథుఁ డాశ్చర్యమంది
తన మనోహదంబు దవిలి ప్రేరేవం
జనియె నచ్చటికిఁ -
సంభ్రమంబునను
మండూక క్రిమి కీట మత్స్య కర్కటక
కుండలి మకర సంకులములు లేక
విఠతమ్మగా జూరు వినుతించునట్టి
యతి నిర్మలంబైన యా కొలన్నించి
మదిలోన నాల్గందదుగ్నుఁడై యవుడు
గదియంగ నటువోయి కని సంతసిల్లై
సెల గంగ కాశి విశ్వేశులఁ బోలి
జలపాపన స్థాన శంభు లింగముల
నందుఁ గృతస్మానుఁడై యతి వేడ్కఁ
బొందిన సౌఠ శంబులను పోనాడి
గాజుపూసకు వెదుకఁగా దివ్యరత్న
రాజముచ్చటఁ గాంచి రంజినట్లు
సదయుండై యట వేఁటలాడంగఁ బోయి
మొదలి వేల్పునుగాంచి మోదమ్ముతోడఁ
జూచి 'సురేంద్రుఁ డచ్చోటి కంతటను
సేచి దగ్గఱవోయి యీక్షించు నపుడు
21&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>03ggnxmifzxemi3b8eu7bgu0xwadu8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237310</id>
    <revision>
      <id>595133</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 చొక్కనాథ చరిత్రము దన్మయావస్థుఁడై తన్ను యునత్తభావంబునొ. యా జిత్తము దెలినీ యా చిన్మయానంద. C జిత్తాబ్జమున నిల్పి సేవింపఁ జూడ గె జయజయ మనుదేవి జయమ్మహాదేవి జయ నిత్యసత్యాత్త జ...'</comment>
      <origin>595133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="pvtauqvghgky6jv3piw0bjx786zr5pm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;22
చొక్కనాథ చరిత్రము
దన్మయావస్థుఁడై తన్ను
యునత్తభావంబునొ. యా
జిత్తము దెలినీ యా చిన్మయానంద. C
జిత్తాబ్జమున నిల్పి సేవింపఁ జూడ గె
జయజయ మనుదేవి జయమ్మహాదేవి
జయ నిత్యసత్యాత్త జయ కరిసేన
జయ యాది దేప్తార్చన పాదపీఠ
జయజయ త్రైలోక్య సామ్రాజ్యపుజ్య
జయ తారకాధీశ జయ జగదీశ
జయ యోగిహృశ్పద సదయ ప్రకాశ
జయ కారులస్థాంగ జయసత్కృపా.
జయ సచ్చినానంద సన్మాని వంద్య
జయ త్రిభువనకీర్త్య జయ హరిసొత
జయ శైలకోదండ జయ విష్ణుకొండ
జయ పరిభట్టార్ జయకృపా పూరి
జయ జయ పరమేశ సకల ప్రకాశ
గుఱుతైన పార్వతీ కుచకుంభయుగళ
మొరనీ కందెడి దేహమో నిర్మలాంగ!
గాలివాని ల రెండఁ గనుకంఎ తుంది
బాలంగ మృగభక్షి జాలమ్ము రెల్ల
రాయిడింపఁగ బట్టి రాయి కోర్చి
పాయక్.దు. డితే పార్వతీనాథ!
రూపంబులందు శరూ కంబులందుఁ
చాపించి సకలంబు నందున్న నీవు
నీ కాననంబునం దేశాంత మగుట
నాకును వెరఁగయ్య నాగేంద్రహార!
యని యొక్కి యాదేవు నుసవ్య భాగ
మున నున్న రుద్రాణి ముజ్జగన్మాత.
నంగ య కర్ణామ్మ నటఁ బోడగాంచి
పొంగమ్మగాఁK &quot;సాష్టాంగమ్ముఁ జేసి
ఆంఓ ! నీకంఠ - సూత్రాధ్యతగాదె
వంచిన గరికాన్నిఁ బ్రబలె శంకరుఁడు
తల్లి ! నీ కరుణాంచితమ్మునఁ గాదె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pvtauqvghgky6jv3piw0bjx786zr5pm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237311</id>
    <revision>
      <id>595134</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము యెల్ల దానవులను హింసించె హరుఁడు జనని ! నీ సతాజాంశగారె ఘనతర పశుపతిఖ్యాతి శంభునకు నమ్మ ! నీదగు సహాయమ్మునఁ గాదె కమ్మవిల్లుని నీఱుగాఁ జేసె మృదుఁడు నగజ ! సీవిట్లు...'</comment>
      <origin>595134</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="rb2e4nuinqnxyip9bhkl5svcr9irzwz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము
యెల్ల దానవులను హింసించె హరుఁడు
జనని ! నీ సతాజాంశగారె
ఘనతర పశుపతిఖ్యాతి శంభునకు
నమ్మ ! నీదగు సహాయమ్మునఁ గాదె
కమ్మవిల్లుని నీఱుగాఁ జేసె మృదుఁడు
నగజ ! సీవిట్లు తోడైయుండఁగా బె
జగిరీశుఁ డొంటి నిచ్చట నుండఁగలిగె
మూత ! నీ దౌ దివ్యమహిమచేఁ గాదె
భూతేశుఁడా మింటిపురము లఁ గూర్చె
నని సమ్నతులు చేసి యా దివ్య సరసి
చని హేమఘటముల జలములు దెచ్చి
మొదటప్ప శర్వాణి భూతేశ్వరులకు
విదితంబుగా నపు వేదమంత్రములఁ
జసఁగం గ నభి షేకములు భక్తిఁ జేసి
యసమాన దివ్యాంబరాదు అర్పించి
సలలిత కర్పూరచందనం బలఁటి
పొలుసౌందఁ బూజింపఁ బుష్పముల్ వెదకి
వెదకీయుఁ గానక వికలుఁడై యవుడు
మదిలోన వెరఁగంచి మఱిఁ జాలఁగులు
నా కేతుఁ డిట్లను నా। తుఁడగు దు
నా కేటి పట్టుబు ? నా కేటి బ్రతుకు ?
నాకిష్ట యెడఁ బ్రసూనముల నీ దేవుఁ
జేని పూజించఁ జేకూరదాయె
ననుదు శోకించఁగా హాస్యవిభుఁడు
మరముగ సంతోఙ్ఞకలితుఁడై యవుడు
'వేఁట వచ్చుచు నిట్లు వేడ్క నాయందు
గాటమై నిజభ క్తిగలిగెనే యనుడు
వేల్పు రాయల భక్తి
కల్పించె నాకొల్న CXన కాంబుజములు
నట చింతతో పఠఁడటయిటఁ జూచి
తటుకునఁ గాంచె ముందటను శోభిల్లం
గడువిస్మయంఒంది కడుసంతసిల్లి
మునులార ! గంటిరే ఝును మీరిలిచట
23&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rb2e4nuinqnxyip9bhkl5svcr9irzwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237312</id>
    <revision>
      <id>595135</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 చొక్కనాథ చరిత్రము ఘనమైన కాంచన కమలముల్ వేగ నాజన్మ ఫలమున నగచాపధరుని పూజించఁగ నీ పువ్వుల ననుచుఁ గందక కుందక కడు పట్పతములు చెందుటగాక విచ్ఛిన్నమ్ముగాక మును విచ్చినవిగాక ముక...'</comment>
      <origin>595135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="f5o30byr3hjmwuy78t62inyz0aca700" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;24
చొక్కనాథ చరిత్రము
ఘనమైన కాంచన కమలముల్ వేగ
నాజన్మ ఫలమున నగచాపధరుని
పూజించఁగ నీ పువ్వుల ననుచుఁ
గందక కుందక కడు పట్పతములు
చెందుటగాక విచ్ఛిన్నమ్ముగాక
మును విచ్చినవిగాక ముకుళమ్ముగాళ
బహుళ సౌరభ్యపుష్పము తెల్లఁ గోపి
గుణాలు తల్లిదండ్రులఁ గోరి
యలరంగ ధూపదీపాది నైవేద్య
ములను గస్సూరతాంబూలంబు మఱియు
వంగ రంగముల సతివైభవముల
నంగయకమ్మ కా దేవునకును
గూర్పించి నెమ్మదిఁ కొంతఁ జింతించి
యేర్పడఁ బుష్పకం బిచ్చోట నివుడు
కల్పింతునని విశ్వకర్తు రప్పించి
శిల్పార్య! మనది. సిద్ధినిమాన
మిప్పుడు రచియింపు మీ క్షణం బసిన
నప్పుడు సురపతి తఁడిట్టులని
ఏను దివిజాధీశ ! విన్నవించెదను
గలడందు రత్న సంఘటిత సౌవర్ణ
విలసితోజ్వల శాంతి విఖ్యాతమైన
ఎ్యవిమానంబు దేవలోకమున
భవ్యమైయున్నది.
2 జలభేది యసిన
నా దేవపతి యని యపుడె తెప్పించి
సాదరహృదయుఁడై సద్భక్తితోఁడ
నష్ట కరులను బూన్చి నట్టి పుష్పకము
నష్టమూర్తికి వేక్క నర్పించి యవుడు
నా విశ్వకర్మతో నసురవల్లభుఁడు
భావింప మున్నొక్క పట్టణం బిచట
లాలిత వైభ వాలం కారములను
గైలాసతుల్యమై గఱుగఁగఁబోలు
నైనను నీ విప్పు డలిరమ్యముగను
నీ నేర్పు మెఱయంగ నిర్మించవలయు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5o30byr3hjmwuy78t62inyz0aca700</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237313</id>
    <revision>
      <id>595136</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము కసిను బని పూని యా విశ్వకర్మ ఘనతర సంతోచకలితుఁడై యపుడు బంగారు గోపుర ప్రాకారములును నింగితో రాయు మాణిక్య కంభములు పగడంపుఁ గంథాల పద్మ రాగములు జగతిపై మించువర్చల...'</comment>
      <origin>595136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2508" sha1="a9bxy204cfbwecu2ym9atd0z2gh4aew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము
కసిను బని పూని యా విశ్వకర్మ
ఘనతర సంతోచకలితుఁడై యపుడు
బంగారు గోపుర ప్రాకారములును
నింగితో రాయు మాణిక్య కంభములు
పగడంపుఁ గంథాల పద్మ రాగములు
జగతిపై మించువర్చల గణాక్షులు ను
మరకతోజ్వల రశ్నమంటపంబులు ను
గురుతర హరిసీలకుట్టితుంబులు ను
బహుతర వజ్రపోపానముక్తులు ను
సహజ నిర్మలరుచి స్ఫటిక గేహములు
రమణఁ జతుల్లో పుర ద్వారములును
విములు హేమకవాట విజేతులు గూడ
ధ దళిత దృషభ కేతనములు సమరం
బలిముల ముత్తాతపత్రముల్ మెఱయఁ
జారు చామీకరి చామరంబులును
భూరి రత్నాంచిక భూషణములు న
పరగ సామ్రాణిభూజముల వాసనలు
నిర్మల మనసార నీరాంజనంబు
అర్మిలిఁ గాంతాసహస్ర మర్పించ
నచ్చరస్పతులతో కబురిన సతులు
నీప్సిత నాట్యము రెలిమితో నాడ
ఘన భేరి ఛాంకార ఘంటి కారవము
లనుపమశంఖ కాహళి నినాదములు
దుందుభి ధ్వనులతోఁ దూర్యమృదంగ
సందోహ చటహ నిస్సాణణావ్యములు
సంచితంబైన వీణారవంబులు ను
పంచమహాబాద్య పటహముల్ మొడియఁ
లితమై భూలోక కైలాస మనఁXC
బొలుపొంద వైభవ స్ఫురణ శోభల్ల
నంగయకణ్వమ్మ కతిరస్యుముగను
రంగైన గుడి గోపురద్వారములను
నగణితోత్సవముల నధికంబు జేసి
తగమించుచున్న తద్వార కవాట
25&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a9bxy204cfbwecu2ym9atd0z2gh4aew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237314</id>
    <revision>
      <id>595137</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 చొక్కనాథ చరిశ్రము గోవురోజ్జ్వల రత్న కుట్టిమంబులును వాపి కూడ తటాక జన సమూహములు ప్రణుతింపఁ దోరణ ప్రాకారములును మణిమయ మన సౌధ మంట కుంబులును నున్న తద్విజముల మరుతరంబుగ ము జెన్...'</comment>
      <origin>595137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2386" sha1="srqd5vrgdy9wtlelx0vfgsaz4vzyqr6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;26
చొక్కనాథ చరిశ్రము
గోవురోజ్జ్వల రత్న కుట్టిమంబులును
వాపి కూడ తటాక జన సమూహములు
ప్రణుతింపఁ దోరణ ప్రాకారములును
మణిమయ మన సౌధ మంట కుంబులును
నున్న తద్విజముల మరుతరంబుగ ము
జెన్నొంది మునిసిద్ధ సేవితంబగు చు
పాతాళి మున శేషభామలు వెడలి
భూతలి కలిగి యప్పురికోట లెక్కి
చదలేటిలోఁ గృతస్నాన మగిడి
ముదములోఁ దమ పురంబుకు బోదు రెలమి
నగడితే లోతును నా కోట పొడువు
పొగడంగ
రాక యే ప్రొద్దు శోభిల్లు
కర్పూర కదళికా మక పున్నాగ
మందార పనస నింఒక చంపుకొన
చందన ఖక్కుర సాల రసాల
శింశుపా పలక కాశిక మాతులుంగ
కింతుక గుడవు| కేత రాథోక
వాసంతి దంత భావన తిలక్ నాగ
కేసర వ్యగ్రోధ గిరికర్ణ భద్ర
ధారుణి యజ్ఞాంక దాడిను పిప్ప
లార కదం౭ రుద్రాక్ష హింతాల
భల్లాత కేతకి పాటలీ బిల్వ
మల్లికా
మధు జాతి ఐదుర
జామతి శాల్మలీ జంబు అందీక
వృక్షలతా గుల బితతుల శోడ,
నజ్యమ్ముగ దట్టమై యొప్పుగాను
వెలయు నీ ఫలపుష్పబ్బందముల్ మించి
కార్కొని ఘోరాంథ కారంబు గాఁX
కోధ శారిక ముక కోకిల క్రౌంచ
కమూ చకోర కలగవ శ్రేణి
కారండ మధుకర గంభీర కలక
భారావముల మించు నారామము లును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>srqd5vrgdy9wtlelx0vfgsaz4vzyqr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237315</id>
    <revision>
      <id>595138</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '27 22 ప్రథమాశ్వాసము తమ మదంబులు బృంహితము వర్ణించి Xములుగా నా శరత్కా అభయము న నీల మేఘము లిందు నిగి డెనో యనఁగ జారెడు మత్తే ళసంఘముల్ గలిగి ఆయతోన్నత శక్తి నందుఁ బెంపొందు వాయు వేగము...'</comment>
      <origin>595138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2593" sha1="2w0bob8etxh3l6kk2fw27oh8oezd67u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;27
22
ప్రథమాశ్వాసము
తమ మదంబులు బృంహితము వర్ణించి
Xములుగా నా శరత్కా అభయము న
నీల మేఘము లిందు నిగి డెనో యనఁగ
జారెడు మత్తే ళసంఘముల్ గలిగి
ఆయతోన్నత శక్తి నందుఁ బెంపొందు
వాయు వేగము గల వాజులు గలిగి
బలిసి యేమైనను బరగ నిర్తించం
దురా విశ్వకర్మ వంశజులు
పరXఁ జతుర్వేద పొరగులందు
శరణార్థి రక్షణ శాతలాధిపులు
కోటికిఁ బడ గెత్తికొను సూరుభవులు
వేఁటారు తుండముల్
వేయు రాజబతులు
వినుతింప రకారులో వెన్నీ ని భటులు
ననిమిషాచార్యులో నమరు సన్నంత్రు
2. రుతర సామంతులో గి ధనవంతు
అరుదైన దొరలు మహాకార్యపరులు
పరసపుణ్యాంగనల్ కురికింప మఱియు
నందమై కైలాసమందు రా బెంచ
బహు ధరుగోత్తము ప్రఖ్యాతి గాంచి
విహితమై వైకుంఠ విఖ్యాతి మిందు
తగ మించి సక్తుసంతానముల్ గగ్గో
పొలుపొందు నసురే ద్రుపురమున కంపె
నవ్యమై నదినిధానము అండుకఠిన
ఛవ్యంబు గా డెంద భావించ నలక
నధికాభిరామమై యా యయోధ్యకును
నధికమై దీపించు నా పట్టణము
గల్పించు నా విశ్వకర్షను జాగడి
.
యల్పమ్ముగాని పదార్ధము. లాఁ సగి
యనూతుఁడా యింద్రుఁడా గోవు నపుడు
తనదు సహస్రనేత్రములను జూడ
కోటి సూర్య ప్రకోటుల తోడ
వాటమై గూపలావణ్యమ్ములందుఁ
జూచినఁ జక్కనై శోభిల్లుటకు ను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2w0bob8etxh3l6kk2fw27oh8oezd67u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237316</id>
    <revision>
      <id>595139</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 చొక్కనాథ చరిత్రము శ్రీశ్రీ చొక్కనాథుఁడై శ్రీకరంబయ్యం జాల సౌవర్ణపున్పము లుద్భవించం బోలంగ్ నాకొల బొత్తామరయ్య నప్పుడు 'సురనాథుఁ డాశ్చర్యమంది తప్పక వినుతించెఁ దగు వాక్య...'</comment>
      <origin>595139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2578" sha1="rnxn4p1sp1vm7lv2ps2emo77ulsg5as" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28
చొక్కనాథ చరిత్రము
శ్రీశ్రీ చొక్కనాథుఁడై శ్రీకరంబయ్యం
జాల సౌవర్ణపున్పము లుద్భవించం
బోలంగ్ నాకొల బొత్తామరయ్య
నప్పుడు 'సురనాథుఁ డాశ్చర్యమంది
తప్పక వినుతించెఁ దగు వాక్యములను
సారంగవర్ణత శ్యాములగ్రీవ:
సారంగలో చనా సారంగమాంX !
సారంగ ఘనచర్మ శాటి కటర్:
పారంగ గుణ ధనుర్జయ శిఖాసాంగ!
సారంగరక్షణ! సారంగ శిక్ష!
సారంగధరజూట ! సారంగహస్త!
హాలాస్య పురనాథ యట్టాలనాథ !
ఓ లోకరక్షణ ! యో చొక్కనాథ !
దేవ మహాదేవ! దేవాది దేవ
దేవి ! మీ యాజ్ఞ నన్ దేవేంద్రుఁ డండ్రు
నే మున్ను వృత్రాసురేంద్రునిఁ ద్రుంప
నా మహాశూరుని హత్య నా యందు
సంభవించుట చూచి సంయమీశ్వరులు
జృంభిత హృదయుడై చేరి రాకుండఁ
జేసిరి యొక కొంత శేషించెనేని
త్రోఫీ యింకొకసారి తొడరకయుండఁ
శాయజాతక ! యిట్టి కలుష సంఘముఖ
నా యెడఁ బాకవే నాపాలి వేల్ప !!
యని విన్నవించిన నా మహాదేవుఁ
డనుచందఁ బ్రత్యక్ష మై యానతిచ్చె
నెఱుఁగక చేసిన జేమైనఁ గాని
యెఱిఁగి చేసినఁ బాయ దేమియు జైన
చేకొని ఒముఁ బూజ నేసితి గాన
నీకు రోజములేదు నీ లోకమునకు
నే భయమును లేదు నే వెంట నైవుడు
నీ భువిఁ బొలువైన యీ ముక్తి సరసి
పొతామరను మాకుఁ బొసగుఁ జిత్తమున
నత్తినయది గాన సతిభక్తి నీవు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rnxn4p1sp1vm7lv2ps2emo77ulsg5as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237317</id>
    <revision>
      <id>595140</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వా'సరు) చైత్రినిC ఉత్త నక్షత్రంబు నందు పుత్రపౌత్ర భ్రాతృ భూగి 'సమ్నము తో వచ్చి స్నాన మీతోయజాకరము భావించి చేసి న పాలికి వచ్చి మముఁ బూజ నేసి నెమ్మది నీదు పురికి క్రమమ...'</comment>
      <origin>595140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2902" sha1="h5n5u5mjtxhu1zx6nj1h0gxxa9q5q1u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వా'సరు)
చైత్రినిC ఉత్త నక్షత్రంబు నందు
పుత్రపౌత్ర భ్రాతృ భూగి 'సమ్నము
తో వచ్చి స్నాన మీతోయజాకరము
భావించి చేసి న పాలికి
వచ్చి
మముఁ బూజ నేసి నెమ్మది నీదు పురికి
క్రమముతో నేగు సుత్రామ ! స్త్రీ వనికఁ
జాలంగ నప్పుడు సంతోజవార్థి
వోలలాడుదు వేడ్క సుప్పొంగి చెలఁగి
ఆనందరి
సము దేహములోన నిండి
వెడలగ జోవువో యనఁగఁ
బులకాంకురము లు పొడిమ గాత్రమునఁ
బలుమారు సంతోవ బాప్పముల్ దొరఁగ
దర్శించు ముతియించుఁ దన్ను బా సుట్టాడు
హర్షించు నీ లీలలను కొంత తడవు
చొక్కనాథుని కృక శోభితంబుగను
జక్క CTC బ్రణమిల్లి సద్భక్తితోడఁ
గ్రామ మొప్ప సంగయకజ్జెమ్మ పాద
కమలంబులకు మ్రొక్కి కరములు మొగిచి
యమిత సన్నుతులచే నభివృద్ధి గాంచి
యమరావతికి నేఁగె న మర వల్ల భూఁడు
దివి నుండి సుర తెల్ల దేవదుందుభులు
భూవిఁ జెలంగఁగఁజేసి పుష్పవర్షములు
గురి యించి రప్పుడు కోర్కె లింపెసCXC
బురహరుమీఁద నద్భుతలీల మెఱయఁ
గడు వేడ్కఁ జిత్త నక్షత్రమ్మునందు
సడలక హీమాబ్జ సరసిలో మునిఁగి
యేడాది శొక హీటు నింద్రుంత పిచ్చి
పోడిగా నాస్వామిఁ బూజించి చనును
ఇవియుఁ బ్రథమలీల యిది విన్న వ్రాయం
జదివిన నట్టి యా సద్భక్తులకును
దొలగుఁ బ్రహ్మత్యాది దోషముల్ మిగుల
ఐలియునై సౌభాగ్య పదవి నొందుదురు
ఆనుచు సమ నులతో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోనీ మఱియు నిట్లనియె
29&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5n5u5mjtxhu1zx6nj1h0gxxa9q5q1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237318</id>
    <revision>
      <id>595141</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 చొక్కనాథ చరిత్రము రెండవ లీల నంతట సురనాధుఁ డట వేఁట వచ్చి పాఠామరక్షా కొఠినఁ జొలుపొంద మునిCA సర్వేశ జగదీశు సర్వజ్ఞు నీశు 'సర్వలోకారాధ్యు సర్వాతరావు రావాతత్త్వాతీతు భావాత్మ...'</comment>
      <origin>595141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2607" sha1="83hqrlza09q94o7qfsqb4yh3fs22klt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
చొక్కనాథ చరిత్రము
రెండవ లీల
నంతట సురనాధుఁ డట వేఁట వచ్చి
పాఠామరక్షా కొఠినఁ జొలుపొంద మునిCA
సర్వేశ జగదీశు సర్వజ్ఞు నీశు
'సర్వలోకారాధ్యు సర్వాతరావు
రావాతత్త్వాతీతు భావాత్మభావు
శ్రీ వైభవాకారు శ్రీ చొక్కనాథు
వేయు నామమ్ముల వేద వేద్యునిని
వేయికన్నులఁ జూచి వేవేల గతుల
వేయు సంకులఁ బూజ వేడ్కతోఁ జేసి
వేదుల వరము సర్వేశురేఁ గాంచి
వేయు సూర్యుల కాంతి వెలసిన గద్దె
వేయించి పది
వేల విబుధ కామినులు
చేయు బంగులఁ గొల్వ వింజామరిములు
వేయ-X మురత్న వేదిపై నపుడు
'సురమణి కంకణ స్ఫురణ శోభిల్ల
నగ్ని యమాసురాంబ్వే నీల యశే శు
లాజ్ఞకు లోనుగా నంద ఱుఁ గొల్వ
కొలువుండి శలభుండు కృప చేసినట్టి
పొలుపొందు ఒరములు భూషించు వేళఁ
వేడ్క మునులెల్ల గారవంబునను
నెడ లేని కాక తెల్లఁ గొంపోవ
ప్రకటిశమూర్తి దుర్వాసుండు మరిధి
సుకరంచ పుష్పదామక మర్ధిఁ దెచ్చి
కానుక యిచ్చినఁ గైకొని వేడ్క
మౌనీంద్ర పాదపద్మములకు మ్రొక్కి
యనుకురు సనమున నానినుఁజేసి
ఘనతరైశ్వర్య సత్కారంబు లలర
నా ముసీంద్రుఁడు దెచ్చి పెట్టి యా పుష్ప
దామకంచా యభ్ర దంతావళోరు
లాలిత కుంభస్థలంబు పై వేయ
నా లోన భ్రమరంబు నధిక సౌరభ్య
మానటకై వచ్చి యందంద మ్రోయఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>83hqrlza09q94o7qfsqb4yh3fs22klt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237319</id>
    <revision>
      <id>595142</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '• ప్రథమాశ్వాసము చానందు కోర్వకి తన మదంబునను గనవిధి ప్రేరేపఁ దన చక్కృతమునఁ దన మస్తకంబునఁ దగిలున్న యట్టి యా దండ నల్ దిక్కులంచున విసరి పాదంబులను వైచిన నహ్ముని వడి లేచి వచ్చి...'</comment>
      <origin>595142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2533" sha1="s7af6sc1wb9fz31ssd6ctr4fvv39zk5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;•
ప్రథమాశ్వాసము
చానందు కోర్వకి తన మదంబునను
గనవిధి ప్రేరేపఁ దన చక్కృతమునఁ
దన మస్తకంబునఁ దగిలున్న యట్టి
యా దండ నల్ దిక్కులంచున విసరి
పాదంబులను
వైచిన నహ్ముని వడి లేచి వచ్చి
చూచి సివ్వెర
గంది చోద్యంబు కొంది
హా! దేవ దేవేశ! హా మధురేశ!
ఆ:త్య సంకాశ ! హా పార్వతీశ !
హా! చొక్కనాథ ! మహాదేవ! యనుచు
నచ్చోట కలిన మై యట్లున్న జ డ
కరియుగంబున నెత్తి కన్నులగొత్తి
శిరిన వైకెత్తి తచ్చిత్తమ్ము జాతి
కటకటా యంచు 'న్నదను గెం వెలస
కటములు నదిర టములు చెదరి
నమ్మహాసభవారి లందు బెగడ
హుమ్మని జంకించి యుగ్రుఁడై పలికె
ఒక్కమై సర్వేశు నిదప్రసాదంబు
మక్కువ నీకు సమ్మతిఁటిచ్చి యొసఁగ
అకట! దురాత్మ! యహం కారము నటు
విరసితబామంబు వేడ్కఁ గైకొనక
పల్లవంబున నీమ భాగ్యగర్విమున
ముల్లంఘము నేయ చితమే నీకు
సేయుట గా కభ్రసింఛరాగ్రము న
వేయుట స్వీట్లు వేసినఁ దనదు
మదము వెంట్రునఁ గాల మట్టి ముల్లాడి
విదభించి పోఁబార వేయుట మెట్లు ?
కావున నీమస్తకం బట పాండ్య
ఫోవరు చక్రాసిఁబొయచు ప్రక్క
లవుగాక యని జిష్ణు నట శపియించి
ధవళిక మభ్ర వేదండంబుఁజూచి
గరిష్టుతో నీ మస్తకంబున నిడిన
తరుణేందుధరు ప్రసాదము భక్తి కొనక
31&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7af6sc1wb9fz31ssd6ctr4fvv39zk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237320</id>
    <revision>
      <id>595143</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 చొక్కనాథ చరిత్రము . తుదలేని గర్వానఁ దుది మున్టే నీవు మదమున నీశాల పుట్టుట శీతన నడివి యేనుఁగ వౌచు నడవుల లోన నుడుగక తిరుగాడుచుండుదు గాక యని శాపమిచ్చిన నాగజ్జె డిగ్గి యనిమిష...'</comment>
      <origin>595143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="qn9rt6rgf6yek3gxoapf1rs0524w77u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;88
చొక్కనాథ చరిత్రము .
తుదలేని గర్వానఁ దుది మున్టే నీవు
మదమున నీశాల పుట్టుట శీతన
నడివి యేనుఁగ వౌచు నడవుల లోన
నుడుగక తిరుగాడుచుండుదు గాక
యని శాపమిచ్చిన నాగజ్జె డిగ్గి
యనిమిషాధివుఁడు సాష్టాంగమ్ముఁ
చేరి ముందట నిల్చి చేతులు మొగిచి
కోరిక ఐంపొందఁ గొనియాడఁ దొడఁ గౌ
మునిసార్వభౌమ ! యో మనికుల శ్రేష్ఠ!
! మునివంశతిలక !
పరమ హేశ్వరరూప ! పర మేశ్వరాంశ !
పరమేశ ! దుర్వాస పరగ నిచారి
గడపి నడా రక్షిందు కరుణా సముద్ర!
యడరి నీగోపాగ్ని కలవియే యేను
నని యింద్రుఁడును మునులర్థిఁ ప్రార్థించ
మనమునఁ గృతకల్గి మన్నించి నీదు
మకుటంబునకు గాక మస్తకంబునకు
శకలము లేదు వో చక్రాస్ చేత
నెంతయుఁ జనమన్న నిచ్చలో నవుడు
సంతోవచిత్తుఁడై 'సాష్టాంగ మెఱఁగి
మునినాధునకు సంత మోడ్పు గే అనుర
ననమిషాధీశుఁ డిట్లని విన్న వించె
మునినాథ ! నా తప్పు మొగి గాచిలేని
నైరావతము శాస మాత్మ భావించి
కారుణ్య, మీ తప్పుగాచి రక్షింపు
మని జనులును దాసు శ్రార్థన నేయ
మునిపుంగవుఁడు పల్కె మోదంబుతోడ
నా రీతి నీగజం బతిగర్వ మండర
ఘోరాటవులనఁ గుమ్మఱుచుండి
యా కదంబాధీశు నా చొక్కనాథుఁ
బ్రాకటంబున గన్నఁ బాయు శాపంబు
కవి యిరువుర శాచమర్థితోఁ బాపి
చనియో దుర్వానుఁ డాశ్రమభూమి కావుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qn9rt6rgf6yek3gxoapf1rs0524w77u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237321</id>
    <revision>
      <id>595144</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము అంతట 'సురనాథుఁ డమరుల మునుల నెంతయు వేడ్కతో నెల్లర ననిచి వేసుకొని పులి నాకి విడిచెనే! యనుచుఁ ధన నగరికి నేఁ ఁ దద సంకరంబ ఐరావతము తన యపరాధమునకు నారూకు ముడిగి యయ్య...'</comment>
      <origin>595144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="1rcwhcaxy4sphxi7v4c7gi0nfwkuzn3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము
అంతట 'సురనాథుఁ డమరుల మునుల
నెంతయు వేడ్కతో నెల్లర ననిచి
వేసుకొని పులి నాకి విడిచెనే! యనుచుఁ
ధన నగరికి నేఁ ఁ దద సంకరంబ
ఐరావతము తన యపరాధమునకు
నారూకు ముడిగి యయ్యటనికి డిగ్గి
పనగజం బగుడు దుర్వార వేదనల
వనదుర్గముల యందు ఐర్తింపుచుండి
దినక రాంతుల దేహంబు గ్రుస్సి
పనము లోపల నొచ్చి మానంబు డించి
మగటిమి దిగనాడి మదము వోనాడి
వగలను గుంది యవ్వనటలఁ జెంది
యాకఁటిచే నొచ్చియలఁతయు హెచ్చి
వాఁకలందున నేఁగి వానలఁదో
రా రలఁ గంది రాయిళ్లఁ బొంది
గాలిచేతను జిక్కి కర్తాన యాక్కి
యీవిధిఁ గాలము రెన్నే నిc xడిపి
పాననస్థలి కడచవనంబు జేరె.
చేరి ముందటికేగి శ్రీకరఁబైన
చారునా హేమాబ్జ సరినీని జేరి
చిందులు దోఁగి
కర్మ
పంచాస్త్రహరుఁగాంచి భక్తితో మ్రొక్కి
చొప్పుగాఁడగు జడక్యోపచారముల
నప్పరమేశ్వరు సర్ధిఁ బూజించి
సోమార్థ శేఖర : సోమార్థకాయ !
కామితఫల నాథ! కైలాసనాథ!
చిత్తజాంతక రూపు! శేషకలాకు!
మత్తేఛ సురత్ ! మధువైరి శిక్ష!
తారక బ్రహ్మేశ ! తారాద్రివాస!
తారాధిపతిధర ! తారాధిజనక !
శివ శివ ! Xణనాథ ! శ్రీ చొక్కనాథ !
భవ ! మిజ్ఞుఁ బొడగంటి భవము వీడ్కొంటి
ధన్యుండ నైతిఁ గృతార్థుండ నైతి
C.C.-3
88&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rcwhcaxy4sphxi7v4c7gi0nfwkuzn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237322</id>
    <revision>
      <id>595145</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '34 చొక్కనాథ చరిత్రకు మాన్యుండ నైతి సన్మార్గుండ నైతి నని తన శాపము హరునకుఁ జలియ వినయముతో విన్న వించి యాగము మీరున్న రథమున మే కొన్న యష్ట వారణంబులు పుణ్యవంతులుగాన నీ యష్ట గజముల...'</comment>
      <origin>595145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="ij2pwxwnhwb22l2087d5bwarnxjd8xe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34
చొక్కనాథ చరిత్రకు
మాన్యుండ నైతి సన్మార్గుండ
నైతి
నని తన శాపము హరునకుఁ జలియ
వినయముతో విన్న వించి యాగము
మీరున్న రథమున మే కొన్న యష్ట
వారణంబులు పుణ్యవంతులుగాన
నీ యష్ట గజములందే నొక్కఁడుగను
కాయక రక్షించు భక్తసన్మోద !
ఆని విన్నవించిన నా చొక్కనాథుఁ
డనుకొం! C 1త్యక్షమై యాతిచ్చె
నానిమివే-ద్రునికంటె అధికభకు ఁడవు
చనము నీకును బూర్వజ నంబు గలి'X
నీ య్య గజముల, దీ వొక్కడ గుము
పాయకంమం శతిభక్తి నర్థముప
న బ యానతిచ్చిన నా దేవునకును
ఎరిన వేడ్కతో దండము పెట్టి
గరిమతో సంగయగణమ్మ పాద
'సరసిజన్మలకును సద్భక్తి మ్రొక్కి
ట్రేడయక నా యత్రివంతా పెళము
కదుపెడ్క దేవలోకమునకు నరిగె
తనగిన యభ్ర వేవండంబు లీల
విన గిలిగినయట్టి వి. లాత్తులకు ను
నజ్ఞాన కుడు | యా హరు కృష్ణగిలిగి
సుజ్ఞాన వైభవి సుగతి నుండుదురు.
ఇదియు రెండవ లీక యిటమీఁది చరితే
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార ! వినుఁదు.
అనుచు 'సమ్మమలతో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లని యె
నిది సర్వఘన సత్కవీంద్ర పాదాబ్జ
విదిత “పూజా నిూద విమలుండు పచ్చ
కప్పుర సౌరభ్య కలితమానాం క్
తిప్పరాజు సుపుత్ర తిరువేంగళేంద్ర
విరచితంబగు లోకవిఖ్యాతమైన
సరసలక్షణ కావ్య సత్కవీంద్రాభి
నందిత శ్రీ చొక్కనాధ చరిత్ర
మందున నిది ప్రథమాశ్వా సమయ్య.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ij2pwxwnhwb22l2087d5bwarnxjd8xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237323</id>
    <revision>
      <id>595146</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చొక్కనాథ చరిత్రము ద్వితీయాశ్వాసము మూఁడవ లీల. శ్రీ మహాదేవుండు శ్రీకంధరుండు సామజహరుణుండు సౌందర్యవిభుఁడు నా శంభుఁ డఛద్రుఁడు నంబికాధ్యముఁ డా॥ విషంగదుఁ డంధకాంతకుఁడు శ్రీ చ...'</comment>
      <origin>595146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="puq5aty58nl5jxd48qwpyg8xeurqp8m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చొక్కనాథ చరిత్రము
ద్వితీయాశ్వాసము
మూఁడవ లీల.
శ్రీ మహాదేవుండు శ్రీకంధరుండు
సామజహరుణుండు సౌందర్యవిభుఁడు
నా శంభుఁ డఛద్రుఁడు నంబికాధ్యముఁ
డా॥ విషంగదుఁ డంధకాంతకుఁడు
శ్రీ చొక్కనాథుండు జితమన్మథుండు
నా చోట నా కథంచారణ్యమున ను
నరుదుగా నట బినోదార్ధము గా C X
గర మొళ్ళు సంగయకఱ్ఱమ్మ బాను
మేరి వైభవమ్ముల సొంపుతో నుఁడ
నాల పోతును నెక్కి యజహరీంద్రాదు
లోలిమై గొలువ నత్యున్న
తంబైన
యా పుణ్యకాంతారమందు విచ్చేసి
దీపించు వేడ్క వర్తింపుచునుండం
గలయంXc దహుతల్లిఁ గాన కచ్చోటఁ
బఆలించు హరిణడింభకములఁ జూచి
కరుణతో సంగయకణమ్మ చాను
చర మేతునకు విన్న తముఁజేసె దేవ !
యీ యే ఆడింభమ్ము లిటఁ బ్రలాపించ
నే యడ కేగెకో ! యివి గన్న తల్లి
యట 'సర్వజీవ దయా శరత్వమ్మ
నిటలాన్ ! నీయందు నిక్కమైయుండు
గావున వీటిని గాచి రక్షించి
చావకుండగఁ జేయు సారంగహస్త!
ఆసెను నాస్వామి యా దేవి పలుకు
అనువొప్ప మన్నించి యా సమీపమునఁ
దోరమైనట్టి శార్దూలము గాంచి
యీ లేడిపిల్లల నెలమి నీచన్ను
పాలు ద్రావఁగ నిచ్చి బ్రతికించవ అయు
శగిన నోస్వామి ! మహాప్రసాదంబు
క్రముడు నవ్వ్యాఘ్ర యేణార్భకంబులకు
C.C.-3A&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>puq5aty58nl5jxd48qwpyg8xeurqp8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237324</id>
    <revision>
      <id>595147</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 చొక్కనాథ చరిత్రము నామధు రాధీశు నాజ్ఞ చేపట్టి ప్రేమతోఁ జన్నిచ్చి వెంచె నయ్యెడను నాకురంగమ్మలు అభివృద్ధిగాంచి శ్రీకరణ బైయందుఁ జెలఁగి వర్తించే నత్తటి నజహరీంద్రాము లాశ్చ...'</comment>
      <origin>595147</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2498" sha1="mmck8efq5t98ibmb7io9gqqega9zzfy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;36
చొక్కనాథ చరిత్రము
నామధు రాధీశు నాజ్ఞ చేపట్టి
ప్రేమతోఁ జన్నిచ్చి వెంచె నయ్యెడను
నాకురంగమ్మలు అభివృద్ధిగాంచి
శ్రీకరణ బైయందుఁ జెలఁగి వర్తించే
నత్తటి నజహరీంద్రాము లాశ్చర్య
చిత్తులై వినుతింప శ్రీబొక్క విభుఁదు
కరమొప్ప సంగయ కజ్జెమ్మదాను.
పురమున కేగిరప్పుడు ప్రమోదమున
నిదియు మూఁడవ లీల యిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద ముసులార ! వినుఁడి
ఆనుచు 'సమ్మదముతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోపీ మఱియు నిట్లనియె
నాల్గవ లీల.
నలన నా మధురాలుహా ట్టణంబు
పొంగను మణలూ పరమనఁ గలదు
వినతి. ప నప్పుగి విఖ్యాతిగా CK
నావుల నొక వైశ్యుC దతిధ నాడ్యుండు
వ్యాపారమునఁ బోయి వ
వర్తకంబాడి
తగు వేడ్కతోడ నాథ రప ర్తికుఁడు
నగణితవస్తువు అధికమ్మా గొనుడు
మఱలివచ్చుచుఁ గదంబననమ్మ త్రోపి
సరుగుచో నావనాభ్యంతరమునను
దండిగా సింహపోతములను జేరి
తొండము ముక్కు న దువ్వు నేను ఁ గులు
నఖముల నెత్తి యేణముల ముద్దు
ముఖములా ఘ్రాణేందు వుండరీకములు
పొలువైన యం మేకపోఁతులఁ జూచి
చెలఁగి మిత్రత్వమ్మ, సేయు తోడేళ్లు
శాఖలఛాయల సంచిరింపుచు ను
నాఖులతో నాడు నడవి పిల్లులును
కొనకొని గ కొండగోఱియల వేడ్క&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mmck8efq5t98ibmb7io9gqqega9zzfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237325</id>
    <revision>
      <id>595148</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము గని మేలమాడు శాఖామృగములును గుడు రెండఁబడికుండఁ గడఁగి మం॥ లకు పడగలు గొడుగుగాఁ బట్టు సర్పములు సి రీతిజ. తుల నెల్లను జూచి వైరము లేకుంట వైశ్యుండు గాంచి యానందము...'</comment>
      <origin>595148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2685" sha1="fem1fbacly7hvstoopmbp4mzc8ux33c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
గని మేలమాడు శాఖామృగములును
గుడు రెండఁబడికుండఁ గడఁగి మం॥ లకు
పడగలు గొడుగుగాఁ బట్టు సర్పములు
సి రీతిజ. తుల నెల్లను జూచి
వైరము లేకుంట వైశ్యుండు గాంచి
యానందమును బొంది యాశ్చర్య మంచి
యా నీవవ నమున కరుగు నవ్వేళం
దప్తారకూటమై తరుణాతపంబు
దీప్తమె దీపి సము ధృతిఁ ఒల్కంచా ఒ
నట సూర్యపటపుటం బంబగమ్మన ను
ఘటితమై మేల్కట్లు గట్టిన యట్లు
నొప్పుగా రక్త ఒరోదగ్ర మగుచుఁ
గొప్పె సంధ్యారాగ కములు నత్తణి పి
చక్రానఁ జక్రపుష్కరిణిఁ గావించి
భక్రి యుద్ధశతపశ్చరణం బొనర్ఛ
నాలో నఁ బ్రత్యక్ష మై సిచ్చిచూచి
కాలకంఠుఁడు శిరకంపమ్ము నేయ
జవమునఁ గీలూడి జాతిన యట్టి
నవరత్న కిర్ణ
కుండలము యనఁX
నరవిందములు సుక్క. ననురు లింవెక్క
నరుణాంతుఁ డల పశ్చిమాంబుధి వ్రాలె
C
మృగపక్షి జంతు సమూహమ్ము లెల్లఁ
దగ మించునాశ్రమ స్థలములఁ జేరె
సంధక దైత్య గర్వాంధ్య విధ్వంసి
కంధరచ్ఛాయ సంకలితాంధ
కార
పటలము బ్రహ్మాండ భాండమ్ముఁజే BC
దటుకున సరవ్రతకు బెల్లంబు లెం
బ్రాచివెశ్ళామిని పాటించి సీడ
చూచు దర్పణమన శోభితం బగుచుఁ
దము లు నొవ్వ నుత్పలములు నవ్వం
గ్రమ్ముకో నAC జకోరమ్ములు క్రొవ్వ
జారచోరులు వెర్వ సస్యముల్ పర్వ
ఘోరాంధ్యపటలి యొక్కుమ్మడి లివ్వ
87&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fem1fbacly7hvstoopmbp4mzc8ux33c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237326</id>
    <revision>
      <id>595149</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 చొక్కనాథ చరిత్రము వేలుపులకుబువ్వ వెన్నుల కుర్వ బాలచంద్రుఁడు పూర్వ కాలము - మెలఁగేడు విటజన మృగములఁ బట్ట వలరాజు వైచిన వలయో యనంగఁ లిండి చల్లినయట్లు పేర్చి యెల్లెడల నిండు వె...'</comment>
      <origin>595149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="nbygzngxw16r7eh9ey4ryn1moql6143" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;38
చొక్కనాథ చరిత్రము
వేలుపులకుబువ్వ వెన్నుల కుర్వ
బాలచంద్రుఁడు పూర్వ
కాలము -
మెలఁగేడు విటజన మృగములఁ బట్ట
వలరాజు వైచిన వలయో యనంగఁ
లిండి చల్లినయట్లు పేర్చి యెల్లెడల
నిండు వెన్నెల భూమి నిండంగఁర్వె
నప్పుడా వైశ్యుఁడా యడ మున్ను త్రోప
తప్పి యయ్యెడ నిల్చి తత్సమీపమున
నా రేయి శంఖ కాహళ ఘంటికాగ్ర
భేరీ మృదంగ గంభీరశాదములు
విని యచ్చటికిఁజని విశ్వేశు నగరు
గనుగొని 6X నమస్కారముల్ జేసి
యాలోని కటఁ బోవు నప్పుడు ఒకస
వేళల కేతెంచు విద్యలవారు
నంగ నామణుల నాట్య క్రీడ లచటి
మంగళాలు కార మహిమలు చూచి
సౌందర్యనాథుని సన్నిధి నిల్చి
పొందుగాఁ దనదు నేర్పుల నెల్లఁ బొగడి
బాణకావ్యత్రాణ! పరమకల్యాణ !
వాణారిబాణ! సద్భక్తధురీణ !
సురగిరి ద్రోణ యో సజనప్రవీణ
త్వరితభక్తిత్రాణ ! పాణిత లైణ !
పురహర్త హరిభర్త భువనైకకర్త !
సురతా ర్తిహర ! కీర్తిశోధిత స్ఫూర్తి!
ధవళశరీర యో దశదిశాకార!
శివ భవానీనాథ ! శ్రీచొక్క నాథ !
అని యివ్విధంబున హరుఁబశంసించి
ఘనుఁడు నా వైశ్యుఁడు కరముర్థి గుడియు
వెడలి పిచ్చుడు: బుర వీధు అంగళ్లు
గుడిగోపురమ్ములు కోటలు మేద
అడర నల్దిక్కుల నమ్మహా మధుర
దీపమ్ములను మదిన్యరత్న ముల
దీపించు రాత్రులు దీర్ఘ మైయుండఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nbygzngxw16r7eh9ey4ryn1moql6143</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237327</id>
    <revision>
      <id>595150</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము గలయ నాపుర మెల్లఁ గనఁగొనియున్న సెలవున నొకచోట నిద్రించె నంతఁ బొడిచె వేగురుఁ జుక్క పురుగూతుదిశను నడురాజు నటఁ బశ్చిమోదధి కేఁగె కొక్కురో కో యని కుక్కుటమ్ముల...'</comment>
      <origin>595150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="j5v6cx8xuq5xz4aneq10whwg095cwnl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
గలయ నాపుర మెల్లఁ గనఁగొనియున్న
సెలవున నొకచోట నిద్రించె నంతఁ
బొడిచె వేగురుఁ జుక్క పురుగూతుదిశను
నడురాజు నటఁ బశ్చిమోదధి కేఁగె
కొక్కురో కో యని కుక్కుటమ్ములును
వెక్క సమ్మగ మ్రోసె వినువీధి జంత
తెలతెలవారె న దిశలు దీపించెం
గమలముల్ వికసించెఁ గాంతి శోభిల్ల
కమలారి సంపూర్ణ కళలొత్తిగిల్లె
ఈ గ్రాంథతతి వీడె కోషధుల్ నా డె
నగ్రజమ్ములు వేడ్క సర్యైము, లో సCK
రవికాంతశిలలంత రాజుచు నుండ
దివిజేంద్రు
మేడపై దీవీందునట్టి
చదియాఱవ న్నెయా బంగారుతోడఁ
కుదురైన నూణిక్య కుంభమో యనఁగ
ముక్కంటివలదూపు ముగురైన రూపు
జక్కవలకువిందు జారులకుందు
కలువలపగవాఁదు గ్రహముల ఆఁదు
నలరి భావుఁడును మదయాచలం
బెక్కె
నారాత్రి యందుండి యమ్మఱునాఁడు.
సూరు జుండటఁ దన యూరికిఁ బోయి
యామణులూరి పురాధ్యక్ష్యుఁడక
భూమిపాలుఁడు పాండ్య భూపా। కుండు
కొలువున్న వేళను కొముళ్ళు నొక్క
జలజ రాగంబు దర్శనమిచ్చి
కాంచి
యత నిమన్ననచేత భచటఁ గూర్చుండి
యతి తోడ కొట్లని విన్నవి
ఆవనీశ ! యేను బేహారకృత్యమునఁ
దీనికి యాచశ్చిమ దేశము కలిగి
యచ్చ ట ఁగల భూములన్ని యుఁజూచి
వచ్చుచోటఁ గదంబవన మధ్యమునను
మధురాపురంచిన మహిళ సంపదల
నధికమై విజసీల్లు నాపట్టణము
89&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j5v6cx8xuq5xz4aneq10whwg095cwnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237328</id>
    <revision>
      <id>595151</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 చొక్క నాథ చరిత్రము నందు సర్వేశ్వరుం డవతార మొంది సౌందర్యపతి తాను సౌందర్యఁడగుడు శ్రీచొక్కనాథుఁ డాశ్రిత రక్షణార్థ మై చనుదెంచి యయ్యడ నున్న వాఁడు దేవ ! నేనెఱుఁగని దేశము లేదు...'</comment>
      <origin>595151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="bx3luxzi7cfy0rc6t6xkn48hzclpfnf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;40
చొక్క నాథ చరిత్రము
నందు సర్వేశ్వరుం డవతార మొంది
సౌందర్యపతి తాను సౌందర్యఁడగుడు
శ్రీచొక్కనాథుఁ డాశ్రిత రక్షణార్థ
మై చనుదెంచి యయ్యడ నున్న వాఁడు
దేవ ! నేనెఱుఁగని దేశము లేదు.
భావించి చూడని పట్ణములే లేవు
తివిగి నేనాడిని తీర్థములే లేవు
నరసీ కొనని శివాలయములు లేవు
ధర నేను మొక్కని డ్రైవిము
నా
లేదు
నట్టి యాశ్రమమును పెట్టి పట్టణము
నట్టి దేశము ను నట్టి దైవంబు
గట్టిగా నెచ్చోటఁ గనివిని పిలుCK
నా మధురకు సాటియైన పట్టణము
భూమ.డలమ్మునఁ బొడగాన నధిప!
తగు వేడ్క నిజ రాజధానిగా నీకుఁ
దగును వాండ్య వృపాల ! ధర్త్మవిశాల !
యని నబ్రియను ఏ యానృపాలకుఁడు
దనర నా పెట్టికిఁ దKC గట్ట నిచ్చె.
నంతట సూర్యుఁ డస్తాద్రికిఁ జసిన
సంతోషమున మంత్రి సామంత వరుల
బలసమేతముగాఁ బ్రతు ్యవ వేళ
బలసి కండని వీఁడు పుకు నడిచి .
యపుడు బుజ్జనము సంధ్యాది కృత్యములు
జనుల దేవతార్చన్న వ దీర్చి
ఐహుభవణములైనా పంచామృతములు
బహుళమై నెక్కండు చంక్తఁ గూర్చుండి
యెసఁగం భుజయించి యెంగిలి వార్చి
యమ్మను జేశ్వరుఁ డందఱఁ బలిచి
నెమ్మితో కాక కొంత
సోమసౌందర్యుండు చొక్క నాయకుఁడు
భూమీశ్వరుని స్వప్నమునను విచ్చేసి
యా కదంబాటవి నావిర్భవించి
యేక తంబున నుండ నింద్రుండు వేఁట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bx3luxzi7cfy0rc6t6xkn48hzclpfnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237329</id>
    <revision>
      <id>595152</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము గా వచ్చి మము వేడ్కఁ గాంచి యర్చించి దేవాలయంబును దివ్యమంటుము గావించి చనియెను గడువేక్కలోడ బంగారు గోపురి ప్రాకారములను సంగీత సాహిత్య సౌఖ్యమ్ముగాను గావించి...'</comment>
      <origin>595152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="pz4a5oc4qb34qc80enycw6xn9tqh5t1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
గా వచ్చి మము వేడ్కఁ గాంచి యర్చించి
దేవాలయంబును దివ్యమంటుము
గావించి చనియెను గడువేక్కలోడ
బంగారు గోపురి ప్రాకారములను
సంగీత సాహిత్య సౌఖ్యమ్ముగాను
గావించి రనియెను గ్రావారి మున్ను
నీవు మాపూజలు నెమ్మితోఁజేసి
తనర నాపురి రాజధానిగా నైపుడు
నేనుథమ పుత్రపౌత్రాభివృద్ధిగ
ననయమ్ముగా రాజ్య మదటఁ బాలింపు
మన థూక్ష నీవు నూ కధికలకుఁడవు
నని యానతిచ్చిన నారాజు మేలు
కని ము. త్రివరుల నాక్షణమె రాంచి
కలగన్న విధము పేడ్క. అఁ జెప్పు నంత
జెలఁ) స్వప్నా గదు శ్రేషులునజట
నారాజుఁ జేః యత్యానందమున ను
కో రాజశేఖర ! యొక విన్న పంబ
కలయేర్పఱింతుము కదువృశ్చికి మలు
జరిగతాం గఱచుట జయము లేదండ్రు
కప్పముట్టినఁబాదు. గఱచిన నతఁడు
నష్టపుశత్వము నభివృద్ధిగాంచుఁ
దల పేను దినుట మధ్యము దధిక్షర
ములు మృతంబును రక్తరులు ద్రావుటయును
గండలు దినుట తక్కక ప్రేవు రెల్ల
మండలై వడ విని యొగి మంచిదండ్రు
రుధిరంబు ఇలములు గూపించికన్న
నధిక మాయుష్యము నట మంటఁగన్నం
గలిమి చేకూరును Xలలందు మఱియుఁ
చెరువులన్నియు మీకు దెలియంగ నిశుక
వెలిమిడి యెముకలు వేస ముప్పు భ్రత్తి
తలఁకుంగ వినియెల్లఁ దక్కఁదక్కినవి
మఱి గార్దభము మోటుమా నైనుబోతు
కరవడిలోను పుట్టి యొక్క ఉయుఁ
41&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pz4a5oc4qb34qc80enycw6xn9tqh5t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237330</id>
    <revision>
      <id>595153</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '42 చొక్కనాధ చరిత్రము దిలఱు నన్నము పిండితిన్నఁగిఁడొదపు గలను నూరెయఁ దావఁ గడు రోగి యగును మడకరియను నీలమణి సంఘమృగము మదమును సుతకకుంభములు గోపురము దైవ మంబుదములు ధరణీయు యమున కాదల...'</comment>
      <origin>595153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="9wf7bzcfsp2hs5kecqwh6lq9je8ao6g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;42
చొక్కనాధ చరిత్రము
దిలఱు నన్నము పిండితిన్నఁగిఁడొదపు
గలను నూరెయఁ దావఁ గడు రోగి యగును
మడకరియను నీలమణి సంఘమృగము
మదమును సుతకకుంభములు గోపురము
దైవ మంబుదములు ధరణీయు యమున
కాదలి నలువెల్ల నట యొప్పదండ్రు
ఖరములు శాఖామృగయిలు ధూమ
మొరయ భూత ప్రేతములు పిశాచములు
వాయస ఛేనవ శ్వాన గృఢములఁ
చా యొక్క_ఁXమటయుఁ దనదు స్వప్న ముల
నలరి నాయూవ దండారోహణంబు
లలముండనములు తైలాభ్యంజనములు
వైరవీ యివ్విధమును విను విచారించ
మరణ సూచకములు మహీపాల మఱియుఁ
బొలుపొంద మొదటి జామునఁ గన్న కలల
ఫల మొక యేఁటిలోపలఁ గానబడును
రెండవజాము లార్నెలల ఫలించు.
నిండ మూఁడవజాము నైరి గిన్న కలలు
ఫలియించు మొదలి వేఁకువను
మ
బూనిన కల లెల్లఁ దొరి పదినాళ్ల
కచ్చట ఫలియించు ననువంద మఱియాఁ
ఐచ్చని వృక్షము బసవ రాయనిని
ఘనత రాశ్వముల గజముల మేడ
నైనయంగఁ Xలలోన నెక్కి నయట్టి
మనుబోత్తముఁడు సౌఖ్య మహిమల చేత
ఘనమహీ రాజ్యము గడు వేడ్క నేలు
నటుగానీ దృషభ వాహనుఁడైన స్వామి
నిటలాక్షుఁడిటవచ్చి నిన్ను రక్షించె
క్షితినాథ ! విచ్చేయ శీఘ్రముగాను
బ్రతిలేని యామధురకు వేడ్క ననుచుఁ
గల యేర్పడించ నా గణితజ్ఞాలకును
వలసిన మనదివ్య వస్తువు వాసఁ
మలయధ్వజుండంత మది నిశ్చయించఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wf7bzcfsp2hs5kecqwh6lq9je8ao6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237331</id>
    <revision>
      <id>595154</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసయం బలజల వేఁగె నాభానుండు తొడమె సంత నావితఁడు సంధ్యాదికృశ్యములు కంజేయుఁ దీర్చి బ్రాహ్మణులకు నిత్య దానము లిచ్చి య- ధన్యుల చేతఁ బూని మంత్రావతంబులు కొందు నపుడు జ...'</comment>
      <origin>595154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2579" sha1="fjab91w9urlrq4klh4brru0umx7t8gw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసయం
బలజల వేఁగె నాభానుండు తొడమె
సంత నావితఁడు సంధ్యాదికృశ్యములు
కంజేయుఁ దీర్చి బ్రాహ్మణులకు నిత్య
దానము లిచ్చి య- ధన్యుల చేతఁ
బూని మంత్రావతంబులు కొందు నపుడు
జయభేరి వేయించి జగతి బ్రక్కదల
హయ కుంజర స్యందనారూఢు లగుడు
మండలాధీశ సామంత భూపాల
మండల మృతిసంభ్రమముతోఁ గొలువ
నధికమృదంగసుకోవాద్యములమ
బధిరిత దళదిశా భాగుఁడై కదలి
యాయజవనమున కరిగి సౌవర్ణ
తోయణాకరమునఁ దోఁ సౌందర్య
నాయకు శ్రీ చొక్క నాయకుఁ జేతి
పాయక సద్భక్తిఁ బ్రణమిల్లి మఱియు
దేవ ! మహాదేవ! దేవేంద్రవంద్య '
దేవసన్ను త ! మహాదేవతా రాధ్య !
జగదీశ రాజస సాత్త్విక తామ
సుగుణత్రయంబున జగము లీరేఁడు
సృష్టించు మనువు శిక్షింపఁగ విలసి
య హరి శంకరుం డనఁగ
మూర్తి త్రయంబుగాఁ బొలుపొఁదు నాది
మూర్తివి నీవు సమ్మనిలోశచంద్య !
నీ పాఠములు గంటి నీ రూపు గంటి
నా పాకుపుటలు మంతయుఁ బావుకొంటి
నని సన్నుతించి సాష్టాంగమ్ము చేసి
జననాథుఁ డత్యంత సంతోషమునను
నగణితగతిని నంగయక యమ్మ
నగరికి నేఁ యా నగ రాజతనయ
పాదశద_ ములకుఁ ప్రణమిల్లి నిలిచి
వేదమంత్రములను వినుతింపఁదొడఁ గె
త్రైలోక్యరక్షిణి! త్రైలోక్యమాత !
త్రైలోక్యపావని ! త్రైశ్యవంద్య !
43&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjab91w9urlrq4klh4brru0umx7t8gw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237332</id>
    <revision>
      <id>595155</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చొక్కనాథ చరిత్రము ! మూర్తిత్రయాశార మూర్తి తయాంబ : మూర్తిత్రయ త్రాణ మూర్త్యాత్మ రారి యని సన్నుతులుచేసి యచ్చోట వాసి కనకరత్నాపణ ఘన వైభవముల రాజిల్లు నా మధ రావురిఁ దనకు రాజ భావ...'</comment>
      <origin>595155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="3fqw80j5fyid2anz41closk1uvjdlpg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చొక్కనాథ చరిత్రము
!
మూర్తిత్రయాశార మూర్తి తయాంబ :
మూర్తిత్రయ త్రాణ మూర్త్యాత్మ రారి
యని సన్నుతులుచేసి యచ్చోట వాసి
కనకరత్నాపణ ఘన వైభవముల
రాజిల్లు నా మధ రావురిఁ దనకు
రాజ భావిగఁ జేసి రాజశేఖరుఁడు
గ్రూరభూక శాస్త్రాల భేరుండ
వారణ కంఠీరవ శ్రోడ శరభ
కాంతారమంతయు ఖండించి వైచి
మునుపటి కంటె విస్ఫురణమ్ము గా CXC
వనరంగఁ బురము విస్తారము చేసె
నామ ఈ దేవుని యనుసంతి వలన
గామితభోగ మోట్ ప్రదాయకులు
కాపుండు రెప్పుడు కాలుని దిశను
జాకుండ్ బ్రాహ్మీ వైష్ణవియా నింబ్రాణి
కౌమారి వా రాహీ ఘనత రూమేతు
లను'సప్తమాతృకలదట నందుదురు
పనివడి పశ్చిమభాగమ్ము నందు
నభిన
నేత్రుఁడు జగన్నాథుండు గూడ
నళగయ పెరుమాళ్లు సరసి రక్షించు
నుత్తరోత్తరకాల ముత్తందిశను
హత్తిన “ప్రేమ్ దుర్గా. బిగ్ ప్రోథుఁ
బూర్వదిగ్భూ భూగ భూషణం బగుచు
సర్వేతఁ డఛవుండు సౌంద రేశ్వరుఁడు
శ్రీ చొక్కనాథుఁడాశ్రితరక్షణుండు
కాచి రక్షిందును గల్పాంతరములు
వలనుగా _భర వేశ్వర వినాయకులు
తలపరులగుచు నాస్థలిని నుదుదురు
నట్టి సంపదలచే నబురు మామర్య
పట్టణమ్మున నుండి పాండ్య మావిభుఁడు
నా నీవవనవాసుఁ డిఫపతిగాను
చాను కుథాసియై ధరణిఁ బాలి, చె
విదియు నాలవ లీల యిటమీఁచి చరిత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3fqw80j5fyid2anz41closk1uvjdlpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237333</id>
    <revision>
      <id>595156</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము ముదముతోఁజెప్పెది ముసలార ! విమఁడి అనుడు సన్ములతో నాగస్త్యుడు మనమునఁ దలపోసి మఱియు వినియ ఐదవ లీల శ్రీ మహాలక్ష్మి శ్రిమి యైన యా మధు రావు రాధ్యక్షత మించి మలయ క...'</comment>
      <origin>595156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="nty2du9zqk5cvqy5etpbzzb2l7p5ues" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
ముదముతోఁజెప్పెది ముసలార ! విమఁడి
అనుడు సన్ములతో నాగస్త్యుడు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు వినియ
ఐదవ లీల
శ్రీ మహాలక్ష్మి శ్రిమి యైన
యా మధు రావు రాధ్యక్షత మించి
మలయ కేతన
పాండ్య బహీమపాలకులము
నలరంగ సీఁ హాసనాసీనుఁ డగుచు
మూర్థాభిషిక్తుఁడై నక్క ంటి కృపను
వార్ధి వేష్టిత మహీవిజయ భూపాల
మకుటాంతఘటిత సనా ్మణిక్య దీప్తు
లకలంక కుదయుగ మందు శోభిల్ల
ఘనతరసంతో కలితుల్లో పురు
జన
రాజ్యము
నేలుచుండి
&quot; నాథుని సేవ చొక్కంబుగాను
మిక్కిలి సద్భక్తి మించి సేయుచును
తరుణప్రాయమున వెంతయు వేద్య మించి
శురకామినీరతి ప్రాప్త్యుడై తిరిగి
వారాంగనలఁ గూడి వర్తించు కుల్ల
నేరుపు గాదంచు నీతి వాటించి
తనమదిఁ దలపోసే తద్దయు గోసే
యనఘాత్తుఁ డపుడు నిట్లనిరితల్కి OBC
బట్టానకును వంశపారగుఁ పైన
కుట్టి యొక్క ఁడు గల్గి ప్రాపింప వండె
పుత్రులు' 'లేకున్నఁ బుణ్యమ్ము లేదు
పుత్రులులేనింట భుజియింప రాదు
పుత్రులులేనింటఁ బొందదు లక్ష్మీ
ద'ను సరైశ్వర్యమును నొక్క భాగ
మొనరంగ సుతాన 'మొక్క భాగంబు
ధృతి నపుత్రస్య గతిర్నాస్తి యనుచు
శ్రుతులందుఁదగఁ జెప్పుచుండుట విన మె
యనచు సంభ్రమముతో నాపాండ్యవిభుఁడు
45&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nty2du9zqk5cvqy5etpbzzb2l7p5ues</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237334</id>
    <revision>
      <id>595157</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 చొక్కనాథ చరిత్రము తన మంత్రివరులతోఁ దగ విచారించి నాణా దిశాదనీనాథులే తేరం దా నతివేడ్క సంతానార్ధముగను కులమును రూపము గుణమును గలుగు నలినీల వేణిని సం॥ జపాణి నదయౌవనాంగిని నధ...'</comment>
      <origin>595157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2544" sha1="7im5y2u57nc64t53x3m4i3z1kh1kb69" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;46
చొక్కనాథ చరిత్రము
తన మంత్రివరులతోఁ దగ విచారించి
నాణా దిశాదనీనాథులే తేరం
దా నతివేడ్క సంతానార్ధముగను
కులమును రూపము గుణమును గలుగు
నలినీల వేణిని సం॥ జపాణి
నదయౌవనాంగిని నధికలావణ్య
భసినను, నగు పుణ్యభామినిఁ జూచి
ప్రతి సకలసంపదలు చెలంగ
నతి వేడ్కతో వివాహ౦బయ్యె నపుడు
పడతియు నారాజు భావజు
ఫే
సడుగని సౌఖ్యాప్తి కోలగాడుచును
నావంశపావని యందు సద్భక్తి
గావించి యొకనాఁడు.
కల్యాణిఁ జూచి
'సంతానమునకునై కాలంగ వేడ్క
నెంతయు Kలికున్న దే &quot;సామ్రాజ్య
మంత భోగింపంగ మన వంశమునకు
సంతతిలేకున్న, 'సహజమైయిపుడు
శ్రీచొక్క నాథునిఁ జేరి సత్పూజ
లాచరించిన మెచ్చు సతిసంత లిచ్చు
ననుచు నాపర్నితో నతిసంభ్రమమునఁ
జని యా మహేశు నర్చినములు సేయఁ
బదియాఱు విధములఁ ఒరిగఁ బూజించి
మదనాంతకునిఁ దన మగువలోఁ గొలిచె
నప్పుడు 'సర్వేశుఁ డాత్మ నుప్పొంగి
యిప్పుడీశని కోర్కెలిత్తు గాకనుచు
నత్యంతకరుణతో సగ్రభాగమునఁ
బ్రత్యక్ష మైయున్న చరమేతుఁజూచి
రంజిల్లి పులకాంకురంబులు వాడకు
నంజలిపుటము ఫాలా గ్రంబుఁ జేర్చి
హరహర పురనాశ యఖిలలో tr
హరహరి పరమేశ యంబక కేశ
హరహర 'సర్వేశ యద్రిజాధీశ
సరహర ధూకేశ ! మధురావు రేశ!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7im5y2u57nc64t53x3m4i3z1kh1kb69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237335</id>
    <revision>
      <id>595158</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము నీ పాదములఁ గంటి నీ సేవగంటి నా పాపపటలము న్యాయంXC గంటి మూఁడు మూర్తులు నీవె మూలము నీవె ౠూఁడుమూర్తుల శాది మూర్తివి నీవె యఖిల కామ్యార్ధము అతిదయ తోడ నఖిలార్థులక...'</comment>
      <origin>595158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2699" sha1="453qrx21i5v9ppe5cz8dx1sdxw3y7ap" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
నీ పాదములఁ గంటి నీ సేవగంటి
నా పాపపటలము న్యాయంXC గంటి
మూఁడు మూర్తులు నీవె మూలము నీవె
ౠూఁడుమూర్తుల శాది మూర్తివి నీవె
యఖిల కామ్యార్ధము అతిదయ తోడ
నఖిలార్థులకు నిత్తు వద్ధి నీవెపుడు
నట్టి నీ మహీసులు నట్టి నీ రూపు
గట్టిగా నేఁ జూడఁగంటి లో కేశ!
తులు చేసి యాక్ష ఇప్పొంగి
యని సమ్మత
కనుగవ నానందకణములు దొరుఁXC
దన పత్నియును దాను దండ ప్రణాము
మనుకొందఁ జేయ నాహరుఁ డానతిచ్చె
అననాథ ! నీ పుణ్య'సెతికి 'సంతాన
మనఁగోరి యిచటికి నరుగు జెంచితివి
గెలమిఁ గోరికలు నీకిచ్చెద నీదు
పొలఁతిని గూడుక పొమ్ము
సంతర్హితుఁడయ్యె నా చొక్కనాథుఁ
దంత నాదంపతు లాత్మ నుప్పొంగి
కంటిమి మధురేశుఁ గైలాసవాసుఁ
Xంటిమి సౌంతర్యుఁ గరుణాతిధుర్యుఁ
గంటి మాశ్రితనాథు ఘను చొక్క నాథుఁ
గంటిమి మనకోర్కెC గంటీమ యనుచు
నగరి కేతెంచి యా నరనాయకుండు
మగువతో కూడి నెమ్మది నుండె నవురు
గడు వేడ్కతోఁ గొంతకాలమునకును
నైడుకు మధు రాపురేశ్వరు కృపను
మఱి యంతటను నెలముసలె నాసతికి
నరుదుగాఁ గోరిక లగ్గలం వియ్యం
చెలి పొందు వెన్నము తెం తెలబా C
కలశొంఠి నూఁగారు కాఱుకోఁ కొడఁగె
గురుకుణాగ్రములపై కొనినప్పు గొప్పి
హరిమధ్యకును మధ్య మధికమై పొదర
సంపోత్తరీయమ్ము నంతంత సిడతె
47&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>453qrx21i5v9ppe5cz8dx1sdxw3y7ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237336</id>
    <revision>
      <id>595159</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 చొక్కనాథ చరిత్రము హంసయానకు నడ అలసతఁ గాంచె సువిద యీరీతి గర్భోక్త చిహ్న ములు సవరించ సేవమాస సాన్నిధ్యమైన నాఁడు రూపమున లీలా మోదమునను మూఁడు చన్నుల జగన్మోహినిఁ గాంచె నంతట బుల...'</comment>
      <origin>595159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2670" sha1="mgdlhl43mktljtuhmfavrdit3ulkxsf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;48
చొక్కనాథ చరిత్రము
హంసయానకు నడ అలసతఁ గాంచె
సువిద యీరీతి గర్భోక్త
చిహ్న ములు
సవరించ సేవమాస సాన్నిధ్యమైన
నాఁడు రూపమున లీలా మోదమునను
మూఁడు చన్నుల జగన్మోహినిఁ గాంచె
నంతట బులయధ్వజాపనీశ్వరుఁడు
సంతోషమునుబొంది సతీయును దాను
పిలనైన రూప లావణ్య
సౌందర్య
ములచేత మించి యా మూఁడవ చన్ను
ఎడుము నుండుట చూచి నాగకంకణుని
గడు దూరి యధిక దుఃఖాక్రాంతు రైరి
యా'రాత్రి 'స్వప్నటం రాదే, దేవుఁ
డా రాజు కిట్లని యానతి యిచ్చె
మలయ కేతన ! పాండ్య
సుహిపాలతిలక్ !
కుల ముద్ధరించు నెక్కుడు చెన్ను లోవు
మగటిమితోడ ఉన్నండలం బెల్లం
దగ్గు కిరీటమా? యుస్తకమునఁ బూని
యేశావ పత్రమై యే” నీ పుత్రి
నీకేల! శోకి ఓ నే ను డంగాను
నని యానతిచ్చిన నంత మేల్కాంచి
తను, త్రులను ఓల్చి తద్దయు వేడ్కఁ
గల గన్ని విధ మెల్లC NGCA చెప్పుటయు
సభరి వారలు విని యందులో బొక్క
గణినజ్ఞుఁడగు మంత్రి కల యేర్పఱించా
Xణ.తించ నీపుతి కడుజన ఫలము
నా చొక్కనాథుని యానతి క్రమము
భూచక్ర మెల్ల నింపుగఁ దానయే
కడు వేడ్కతోడను గాంతునిఁ జూడ
నడఁగు నా నడిమిచన్న సుమాన మేల !
ముస్తెలతాయియై ముజ్జగమ్ములను
బొమ్మను పేరు పేర్కొని విలసిల్లు
నని విన్నవించిన నాపాండ్య విభుఁడు
మనమునఁ దలపోనీ మఱి చొక్కనాథు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mgdlhl43mktljtuhmfavrdit3ulkxsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237337</id>
    <revision>
      <id>595160</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాసము లీలావినోదకు లేదు ముమ్మైలయ బాలిక యను పేరు పరగంగ ఓడియో ప్రేమతో నీ రీతిఁ బెరుగుచు నున్న కోమలిఁజూచి యా కువలయేశ్వరుఁడు నప్పుడు వేడ్కతో సర్ రాభ్యాస మొప్పుగాఁ...'</comment>
      <origin>595160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2683" sha1="4jggue3c03m9mul2kg0q3405a8xbtm0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయా శ్వాసము
లీలావినోదకు లేదు ముమ్మైలయ
బాలిక యను పేరు పరగంగ ఓడియో
ప్రేమతో నీ రీతిఁ బెరుగుచు నున్న
కోమలిఁజూచి యా కువలయేశ్వరుఁడు
నప్పుడు వేడ్కతో సర్ రాభ్యాస
మొప్పుగాఁ జేయించ కొబ్బల యొద్ద ఁ
బ్రణ: పంచాక్షరీ చఠనంబు చేర్చి
ప్రణుతింప వేదముల్ C
భాట్య మీమాంసా ప్రభావము
నాట్యశాస్త్రము లెల్లనయమొక్సుఁ జూచి
గణిత జ్యోతిశ్శాస్త్ర కావ్యముల్ గఱచి
కణఁగి పౌరాణిక గ్రంథముల్ టెలిసి
శేషభాగ్యమును జెవికింపు తేదీ
చౌషష్టి విద్యల జాడ లెఱింగి
“Xజ రథాశ్వారూఢ కార్ముక విద్య
భ్రజలు మెచ్చిCX
నేర్చి ప్రౌఢత మెఱసి
విద్యలన్ని యుఁజెంది విమల కొంది
చోద్యము గాCXఁ బ్రస్తుతి మించఁ గాంచె
సంతట సాంద్య భూపాగ్రణి బుద్ధి
మంతుల మంత్రి సామంతుల కనియ
వయసుప్రాయము కోరి బార్థక మాయెఁ
బ్రియభోజనము నేయఁ ప్రీతి లేచాడు
దృష్టిముష్టులు దారిగె దేహము, 'సడ
నష్టభోగముల పై నాసలు నుడి TC
దల వణఁడఁXఁ జొచ్చె దంతముల్ వద్ద లే
పఱుమాటలకుఁ జెవుడ్పడె వినరాదు
నటుగాన మీరలు నాలస్య ముడిగి
తటుక్కున ముమెకెత్తాయికి వేగ
చట్టాభిషేకమై కజలఁ బాలింఁ
డీ !
బట్టము గట్ట చట్టణంబునకు
నముచు నుంత్రులతోడ నతిసంభ్రమమున
ఘనదివ్యరత్న సంఘటిత కిరీట
మభిరామముగ శిరమందున నుంచి
C.C.-4
49&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4jggue3c03m9mul2kg0q3405a8xbtm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237338</id>
    <revision>
      <id>595161</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 చొక్కనాథ చరిత్రము ప్రభవింప సామ్రాజ్య పట్టము గట్టి నంత నాలేమి మహాదేవు ని గిరి ఇంతయు భక్తితో నేతించి మ్రొక్కి దేవు త హరి ! దివ్యసమునుల భావములోపలఁ బాయిని వేల్ప ! శ్రీసుధురాధ...'</comment>
      <origin>595161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="tnsne8pzckovgzz8jed8psa4t5xgmjq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
చొక్కనాథ చరిత్రము
ప్రభవింప సామ్రాజ్య పట్టము గట్టి
నంత నాలేమి మహాదేవు ని గిరి
ఇంతయు భక్తితో నేతించి మ్రొక్కి
దేవు త హరి ! దివ్యసమునుల
భావములోపలఁ బాయిని వేల్ప !
శ్రీసుధురాధీశ శ్రీచొక్కనాథ !
నీ మూర్తి ఁగొనియాడ నే నెంత దాన
నాని సన్నుతులు చేసి యా దేవుకృకను
ఉన నగరికి నేఁగి తగ వేడ్కతోను
బలిమిగా నేకాతకత్రము గాను
చెకొప్పరాజ్యము సేయుదు నుండి
నంతట నారాజు నా నాత్మజఁజూచి
సంతోషమునుబొంది సౌందర్యవతివి
పాలింపు మీభూమి పార్వతీశ్వరుని
లీలా వినోదమై లేమి! సీజను చుఁ
జగుసు.త్రులను జూపి తగువారిఁజూపి
యగణితంబుగ నీతులన్ని యుఁ X ఱపి
నొగి స్వాస్యతూర్య 'సుబ్బాతో శరాష్ట్ర
మగు వర్గబలకుడు న వేడి సప్తాంగ
సులవడఁ బేసి బాహం తరియోగ ?
ములఁ కొల్వఁబంచి సమ్మోదంబుతోడ
స్థిరకీర్తిగా నేలు చిరకాలమునుదు
నరిగె నప్పుడు గదంచారణ్యమునకు
నందుఁ దనఁ జేసి యా చొక్కనాథ
నందమ్మ గాఁగొల్చి యా దేవుకృడను
సుఱియెంచి దివ్యవిమానమ్ము నెక్కి
సురలోకమున కేఁగె సురలు కీర్తిం
నపుడు సాంగమ్ముగా నాజనకునకుఁ
గృపఁ బరలోక సతియ తెల్ల ఁదీర్చి
శ్రీచొక్కనాథుని సేవ యేమక
నా చంద్రముఖి తానై యవనిఁ చాలించె
లీల నెవుడు
విదిత మనస్కులై విన్న పుణ్యాతు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tnsne8pzckovgzz8jed8psa4t5xgmjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237339</id>
    <revision>
      <id>595162</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వా సము అతిశయ పుత్రపౌత్రాభివృద్ధి గను, క్షితి మించి సౌందర్య కృష్ణ నుందు రెవుడు నీదియు నైదజలీల మాట మీఁది చరిత ముదముతోఁజెప్పవ మునుజార వినుఁడి. అరుదు సన్గునులతో నా...'</comment>
      <origin>595162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2512" sha1="4karhkja5q0343h0txopoohf5yl8naj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వా సము
అతిశయ పుత్రపౌత్రాభివృద్ధి గను,
క్షితి మించి సౌందర్య కృష్ణ నుందు రెవుడు
నీదియు నైదజలీల మాట మీఁది చరిత
ముదముతోఁజెప్పవ మునుజార వినుఁడి.
అరుదు సన్గునులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁవలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
ఆటవలీల.
అంత నా మధురలో నా తటతకయు
'సంతోషమున సర్వజనుల మతింపఁ
ప్రాభవం బెసఁగంగ వసుధ నేచును
శోభిల్లఁ బా పురుషుని గాంచుకొఱకు
గణితజ్ఞు, లాదిగా గల మంత్రిదులు
{ప్రణతి పఁదగుబెట్టి బాంధవోత్తములు
చతురంగ బలమాల సంఖ్యను ల్ గొఱుప్
నతులిత రాళ ధ్వజాయత్తమైన
ఘనతర నవరత్న శాంతుల మించు
కనకరఢంబెక్కి గంభికలీల
జయభేరి వేయించి శంఖ మొత్తించి
జయనమై వెడలె దోర్బల కార్యమునను
ధరఁ బూర్వ పశ్చిమ దక్షిణమ్ముల ను
నరిరాజుఒరుల సంహారవ జేసి
యంగంXకళింగ యవన సౌరాష్ట్ర
బంగాళ సుళయాళ పొంకాళ చోళ
కాళింగ నేపాళ కర్ణాట గౌళ
మాళవ మగథా.ధ్ర మరి హాట లాట
గాంధార కాంభోజ కాశ్మీర కుకారు
సింధుకుఁతల తూరి నేనాదు లైన
భచ్చన్న దేశ్ రాజన్యుల చేత
కప్పముల్ చెప్పించి గర్వించినట్టి
శత్రుల మర్దించి శరణార్థి స్వవులు
గోత్రసమేతులై గొల్చి రా నపుడు
కైలాసగిరి చెంత కలిగి నిశ్చింత
C.C.-4A
bl&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4karhkja5q0343h0txopoohf5yl8naj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237340</id>
    <revision>
      <id>595163</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '52 చొక్కనాథ చరిత్రము నా లేదు విడియించె నా పొంత బలము శ్రీమహాదేవుండు శిష్టరక్షకుఁడు నా తీటాతక శౌర్య మాత్మ భావించి ప్రమథులు గొల్వఁగా భక్తమంచారు C డమరవంచ్యుఁడు మధరాధినాయకుఁడ...'</comment>
      <origin>595163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="l8azev6g8adivwpfojorjjor2ic3ihg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;52
చొక్కనాథ చరిత్రము
నా లేదు విడియించె నా పొంత బలము
శ్రీమహాదేవుండు శిష్టరక్షకుఁడు
నా తీటాతక శౌర్య మాత్మ భావించి
ప్రమథులు గొల్వఁగా భక్తమంచారు C
డమరవంచ్యుఁడు మధరాధినాయకుఁడు
చిత్తజాంతకమూర్తి శ్రీబొక్క నాథుఁ
డత్తన్విఁ బెండ్లాడ కభిలాష గలిగి
ఘనమైన యా. .కెల కందరమ్మునను
దనకును నెదురుగాఁ దగ దండువిడి'పై
నప్పుడు నాయింతి యధికశోభమునఁ
దప్పక వీక్షించి తన నేనే కనియె
శత్రుల నెల్ల నక్షత్రమ్ముఁ జేసి
శత్రులు లేపించు జయముతో నుండ
శత్రువుల్ గలిగిరి చనరాదు మనకుఁ
ఉత్రమ్ముగాను నిర్జించంగ వలయు
నని సేనలందీర్చి యని మొనల్చ్చి
తన సారధిని బెల్సి తగు రథం చెక్కి
నడపుము నూత సన్నాహము తోడ
తడియక నీవతి &quot;ర్వాత సచిన
నతఁడు నామాట కట్ల కాకనుచు
సతి వేగఁ బనిపె నాహవ రంగమునకు
నప్పు డిప్పర మేతుఁ డాశ్చర్య మంది
యప్పుడు క్రమగXణావఁజూచి
యుద్ధము నందు శార్యోగ్రత మెఱసి
యుద్ధమ్ము సేయడీ యునిద యంచనక
యని యానతిచ్చిన నాభూతగణము
అని సేయఁ దొడఁ యా సేనతోదఁ
దలకొని ద్వంద్వయుద్ధము సేయునపుడు
ఒలుకారుకమ్మునఁ ఐటుశక్తి ఁబూని
విలు గుణధ్వనిచేసి పేర్కొన్న ప్రమథ
గణముల నెల్ల మార్గణముల ముంచి
యలఘులేజోమూర్తి సాహసమున
యలివేణి తగనటహాసమ్ము జేసె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l8azev6g8adivwpfojorjjor2ic3ihg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237341</id>
    <revision>
      <id>595164</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము నా యట్టిహాసము కలిభీతు లగుచు చేయడఁ జూచిన నెదురంగు లేక &quot;సాహసంబుడిగి యా శర్వుని బలము లాహవము నకోడి హరుని కిట్లనిరి యీశ ! మీ రానలి యిచ్చిన మేము లాసీ యుద్ధము సేయ...'</comment>
      <origin>595164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="nbpz8iyi18dgx5lvisl7wrv1svew8sy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
నా యట్టిహాసము కలిభీతు లగుచు
చేయడఁ జూచిన నెదురంగు లేక
&quot;సాహసంబుడిగి యా శర్వుని బలము
లాహవము నకోడి హరుని కిట్లనిరి
యీశ ! మీ రానలి యిచ్చిన మేము
లాసీ యుద్ధము సేయ లలన యంతటను
హాస్యము జేసిన యంతమాత్రమున
హాస్యమైపోయె మా యాహవం బెల్ల
నని విన్నవించిన హరుఁడల్ల నవ్వి
తన సేనలన్ని యుఁ దగ నందు నిల్పి
భర్తాపనీధరోత్పాటనోదగ్ర
ధరహసప్రశ స్తంబైన ఘనుఁడు
వేడొకపచ్చని విల్లు రేఁబూని
సార ప్రసూనాస్త్రజాలముల్ పూసి
మన్మథరూపుఁ డై మన్మథాంతకుఁడు
మన్మథబలములే మక్కువ గొల్వ
కడఁకతో నప్పుడా కల్యాణి మీఁద
నడచి చక్కCXఁ జొక్క నాకుందు గడఁ గె
నంత నా మగువ తోపాటోప పెసఁX
కంతంబు
నెరపి దోర్బల శక్తి మెఱసి
హెచ్చిన బలిమి నా కెదురుగా నివుడు
నిచ్చోట గల్గుట యిది చోద్యమనుచుఁ
గయ్యాన కెదిరి యాకామారిఁ జూడ
అయ్యన మూఁడవచన్ను నణఁగె
నప్పుడా యింలీ అజాస్య యున్నం
దప్పక యాగణితజ్ఞు లిట్లనిరి
తరళాక్షి నీకును థవుఁడీ భవుండు
నరుదుగా నీ కోర్కె లార్పెదు ననినఁ
గడు వేడ్క నరదము. గ్రక్కు నడి
యుడు రాజధరున కాయుడు రాజవదన
దండప్రణామము దగ నా చగించి
నిండిన వేడ్కతో నిలిచి యిట్లనియె
- శ్రీ రజతాద్రిక శ్రీ శైలబాస
-+
58&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nbpz8iyi18dgx5lvisl7wrv1svew8sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237342</id>
    <revision>
      <id>595165</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 చొక్కనాథ చరిత్రము వారణాసురహర వరవ సర్వజ్ఞ క్రతు వైరి పురహర ! కామాంగదహన ! పతిదేవతానాథ ! భక్త ముంచార భూరియశస్సూ ఎస్ ! బుధి చక్రవర్తి ! కోరినయట్ల నాకోర్కె లీడేరె. నిజభక్తులకు దక...'</comment>
      <origin>595165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="jo5vnzm1z0noa28yt8654pypbn1uwpw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;54
చొక్కనాథ చరిత్రము
వారణాసురహర వరవ సర్వజ్ఞ
క్రతు వైరి పురహర ! కామాంగదహన !
పతిదేవతానాథ ! భక్త ముంచార
భూరియశస్సూ ఎస్ ! బుధి చక్రవర్తి !
కోరినయట్ల నాకోర్కె లీడేరె.
నిజభక్తులకు దక్క నీ ప్రభావము,
నజహరి సన్మునీఁద్రాదులకైనఁ
తెలియంగ రాని నీ దివ్యరూ కుమ
తెలియంగఁ గనుగొంటి దేవదేవేశ!
యని పెక్కు భంగుల నా తూతకయు
నమకము మధుర వాక్యములఁ గీర్తించ
నప్పుడు సర్వజ్ఞుఁడాయి. తొఁ గరుణ
దప్పక వీక్షించి సగ నానతిచ్చెది.
గల్యాణి వచ్చితి గారాన' నిన్ను
కల్యాణమై నాదు కాంక్ష గావింపు
మని నిరూపించిన నా యిందు వదిని
కనుగవ న్నశ్వరుఁ గఱక్ రుకవియో
సర్వేశ నిపొందు చాల సింపో లక
సర్వేశ నీత్రోవ చల్లని త్రో...
'సర్వజ్ఞ నీరూపు సౌభాగ్యరూప
సర్వేశ నీ కల్మి సహజన్మ కలిమి
తరుణీందుజూట! మా తల్లి యీ మధురి
నిరవుగా నున్నది యిచ్చలో నాకుఁ
దగిన సత్పురుషుని
వేడ్క కోరు
తగ, నట్లుగాన మాతల్లి మోంస
కున్న X కేయూర ఫల్గునో తేదీ ను
నన్ను పాణిగ్రహణమ్ము గావింపు
మని విన్న వించిన యతిణ బల్కులకు
మనమునఁ గడు మెచ్చి మదనాంతకుండ
ఇంతి మీ తల్లికిఁగింపు మనుచు
సంతోషచిత్తుఁడై జనై పురములకు
నతివేడ్కతోడుక నాగటాతకయు
మతి మంత్రి బలముతో సుగిడి వచ్చుచును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jo5vnzm1z0noa28yt8654pypbn1uwpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237343</id>
    <revision>
      <id>595166</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము సరవితో హిమవంత శైలమ్ము నొరని జరగ పాలగ్రామ పర్వతం ఐరసి తిరమైన కేదారతీర్ధము, గ్రోలి ముదముతోడుత నాగమో కమ్ము నరసి యీశుని కిష్టమై యింపొయి ముక్తి స కాశమై చెఱవొం...'</comment>
      <origin>595166</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2598" sha1="rp2d6rzh3o5bi0xr6tnayyykooqifgx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
సరవితో హిమవంత
శైలమ్ము నొరని
జరగ పాలగ్రామ పర్వతం ఐరసి
తిరమైన కేదారతీర్ధము, గ్రోలి
ముదముతోడుత నాగమో కమ్ము నరసి
యీశుని కిష్టమై యింపొయి ముక్తి స
కాశమై చెఱవొందుఁ గాశినిఁ జూచి
చేరి దుక్కుృతథంగ 45రోత్తుంగ
రాజితాంబుతురంగ రంగత్తరంగ
రాజియాళి కిరీట గమ్యానుషంగ
కరము కృపాపాంగ భవభయ భంగ
హర హరిసితాంగ నాకాశగంగ
సపరివారమ్ముగా సంభోమంబుకను
నపవర్గ పదవి జ &quot;హ్నని నోలలాడి
యష్ట విఘ్నేతుల నర్థిఁ బూజించి
యదు భైరవులను నర్చించి వేడ్క
శ్రీ విశ్వనాథుని సేవ సేవించి
పురుపోత్తముని జగత్పూజ్య నర్చించి
రమణ మార్కండేశు రజతాద్రివాసు
నమితీ వైభవముల నలరిన స్వామి
గిరి యెక్కి పక్క జాగిలి మ్రొక్కి మఱియు
దక్షుని తలం ద్రుంచి దైబశళోట్ల
శిక్షించి శరణన్నఁజేకొని కాచి
పరగిన శ్రీవీరభదేశు పాద
సరసీజమ్ములకును సాగిలి మ్రొక్కి
కమలా ప్తసంస్తుత్యుఁ గమలక పట్టి
నమరేశ్వర స్వామి సర్ధిఁ బూజించి
సకలతీర్థములను సానుశృంగముల
సకలౌషధములను సడిసన్న దాని
నట్టి శ్రీగిరియుఁదా నతి వేడ్క నెక్కి
గాంచి యీ నీరజ వదన
సేవితగీర్వాణు శ్రీపతిచాణు
భావనాతీతు 'సద్భక్తిసమేతు
శిఖి రవి శశినేత్రు చిత్రచరిత్రు
55&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rp2d6rzh3o5bi0xr6tnayyykooqifgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237344</id>
    <revision>
      <id>595167</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 చొక్కనాథ చరిత్రము సఖీల లో రాధీతు నభవు విశ్వేశు పాతాళగంగ శ్రీచర్వతాధ్యక్షు నాశకచ్చుగ మల్లి కార్డును గొలిచి యద్ధచంద్రకలావు నమిత ప్రతాపు నిర్భూత కి నాకు ఫిఖిల తో కేశు విద...'</comment>
      <origin>595167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="9k82n2ee65iu27vhog9iyhfugb01c09" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;56
చొక్కనాథ చరిత్రము
సఖీల లో రాధీతు నభవు విశ్వేశు
పాతాళగంగ శ్రీచర్వతాధ్యక్షు
నాశకచ్చుగ మల్లి కార్డును గొలిచి
యద్ధచంద్రకలావు నమిత ప్రతాపు
నిర్భూత కి నాకు ఫిఖిల తో కేశు
విదితమ్ము గాని బంచ విరుపాం, దేవు
మదినిల్పి యా స్వామీసుల నున్న గుఃలని
యానతికేగి యా యంగన యందు
మానికఛక్తి కుమారు చి
ఖ్యాతిగాఁ బెన్నలోఁ గడుతీర్థ మాడి
జ్యోతిసిద్ధేశు సంస్తుతిచేసి మఱియు
సరిలేని సుహీనుల చాల నింపొందు
వరనూత్న భూలోక వైకుంఠ మనఁగ
తెలువైన శేషాద్రి శ్రీ వేంక టేశుఁ
డలరుచు నున్నట్టి యాగిరి వెక్కి
యాశాది వర్ణేంద్రియానూన కలుగు
నాశంబు పాప వినాశినిఁ దోఁగి
భవరోగ సంహారి పరమోపకారి
ప్రవిమలతను మీటి వరుగు తో నేరి
యందుఁ గృతస్నాతమై యతి వేడ్క
దిరువేంకటాద్రీశు దేవ దేవేశు
పూజించి యాళ్వా'! మునిఁ గోవింద
రాజుల సేవించి రాజీవ
నేత్ర
గరిమతో దక్షిణకైలాసశిఖరి
తిరుకాళహస్తి కేతెంచి సౌవర్ణ
ముఖ తీర్ధమాడి శ్రమోదము తోడ
నఖిల దైవతకులాధ్యక్షు ఫాలాము
నభవుని శ్రీకాళహస్తీతుఁ గొలిచి
శుభకీర్తి యవ్వలఁ జూడుచు నేCA
సపాదు లవ్వల సత్కీర్తి మించి
సప్త పురములలోనఁ జాల చెంపొంది
కాంచిపురనివాసుఁ గైలాసవానుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9k82n2ee65iu27vhog9iyhfugb01c09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237345</id>
    <revision>
      <id>595168</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము గాంచి దండము పెట్టి కరమర్థిఁ గొల్చి యంబ విశాలాక్షీయైన కామాక్షి యంచితమహీనులో నా కటాకేకయు గాంచి కైటభ వైరి కరుణ పెంపొంది యజ్ఞానులేతు ళోణాద్రినిజాను నుములం...'</comment>
      <origin>595168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="0c943ura7afar88w2y5sm4lm1eg93dr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
గాంచి దండము పెట్టి కరమర్థిఁ గొల్చి
యంబ విశాలాక్షీయైన కామాక్షి
యంచితమహీనులో నా కటాకేకయు
గాంచి కైటభ వైరి కరుణ పెంపొంది
యజ్ఞానులేతు ళోణాద్రినిజాను
నుములందు మనోల్లాఁడైన
దైవరాయని గొల్చి తగ విశ్రమించి
యా వైభవముఁ జూచి యంతంత నేఁగి
వేదపురీశ్వరు నెలయంగ మ్రొక్కి
యాదట త్యాగప్ప నాత్మ భావించి
మధ్యార్థునిని నాదిమధ్యాంత రహితు
గుంభకోణము లేదా కుంభేశ్వరాది
శంభులింగమును విశ్వంభరుఁ గొల్చి
జరగంగ జానకీపతి పూజ నేయు
కరియ మల్లేశ్వరు మనతతోఁ గొల్చి
శ్రీరంగనాథుని శ్రీరంగపతిని
జేరి యా దేవుని సేవించి యచట
చిరుతనాపల్లీ తుఁ జెవ్వంది నాథు
దరిసించి మఱియును చాత్పర్య మెసఁగ
గరిమ తోడుత కళ గరిపురి కేఁగి
యరిది తీర్ధంబాడి ఊరిపూజ చేసి
ఘనమైన &quot;వేడ్క నా కళ్యాణి యపుడు
తనకును విజి రాజధానియై వరగు
పురముల కాది సత్పుణ్యుల ప్రోఁది
పరమేష్టి సంపాది భక్త సమ్మోది
యగుభట్టి మధురకు సతి వేడ్క వచ్చి
నగరు ప్రవేశించి నలినాయకాష్
తనతల్లికిని సాగి దండము పెట్టి
తనదు వృత్తాంశయు విన్నవించె
నత్తఱి మీ దేశ సంపించు నేను
చిత్తము, రంజిల్లఁ జేకొని వేక్కఁ
బోవు చో నట శత్రుభూపాలకు లను
40
57&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0c943ura7afar88w2y5sm4lm1eg93dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237346</id>
    <revision>
      <id>595169</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58 చొక్కనాథ చరిత్రము గావరమ్ములు మార్చి తన రాద్రి కేఁX బాసుదేవుని నాకు వరునిగాఁ గోరి C వింపఁ భూమండల మెల్లఁ బొగడంగ మఱలి బచ్చుచో నెదుర నెవ్వరు నిల్వఁబడరు విచ్చలవిడి పుణ్య విసు...'</comment>
      <origin>595169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="rnukqlnklvwn44i59y9hx919t4rql2y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;58
చొక్కనాథ చరిత్రము
గావరమ్ములు మార్చి తన రాద్రి కేఁX
బాసుదేవుని నాకు వరునిగాఁ గోరి
C
వింపఁ
భూమండల మెల్లఁ బొగడంగ మఱలి
బచ్చుచో నెదుర నెవ్వరు నిల్వఁబడరు
విచ్చలవిడి పుణ్య విసులతీర్ధములు
కోటిశ్రయం బర్థి కోటి నేవించి
కోటి సంఖ్యల దైవకోట్ల నర్చించి
వచ్చితి నని వేడ్క వరుసలోఁ బూస
గ్రుచ్చినయట్ల వేక్కని విన్నవి
వడయక నాతటాక గన్న తల్లి
కడు వేడ్క బిగియారిఁ గౌChekoc జేర్చి
మనభాగ్యమునగాదె మన రేశ్వరుండు
నేను పెంద నేను వివాహంటాడఁ దలఁ
నని వెక్కు భంగ అ హర్షించి మఱియఐఁ
దనయను వెనుకొని కద్దయఁ ప్రీతి
వచ్చిన యా రాజు సర్యుల నెల్లం
బుచ్చుము తీసుతము పురిముల కనిన
నరిని యాకోషలి యాగాక యనుకు
వరుసతోడుతఁ గట్టు వర్గము లిచ్చి
పొండు మీ మీదేశములకును బోయి
రెండు వివాహస రంభంబుఁ జూడ
నవి యానతిచ్చిన నతిసం భ్రమమునఁ
ఐని రంతఁ దనదు రాజ్యములకు వారు
మఱియు నాయను తన మంత్రులఁ జూచి
పురమును నగరును భూషితము గను
గడువేడ్కతోడ శృంగారింపుఁ డనినఁ
దడయక వారేగి తగ నప్పురము
బంగారుటరఁటి కంబములు శోభిల్ల
రంగంగా మకర తోరణములు వెలఁX
I'm
నురుతర పీతాంబరోజ్జ్వలధ్వజము
లరుదుగా నా క సం జంటి భోగల్లం
గనకమంటపము కనక వేదికలు
కన కుట్టాను కనకద్వారములును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rnukqlnklvwn44i59y9hx919t4rql2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237347</id>
    <revision>
      <id>595170</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము గనకమంచకములు ఘనముగా నపుడు వినుతించ నగరును వెలయ నప్పురము చూడ కాప్పుగఁ జేసి గురుచిరలీల కస్తూరి కర్పూర శాశ్మిర గంధ వస్తుసౌరఛ్య 'సువాసితంబైవ పరిసుళద్రవ్యము...'</comment>
      <origin>595170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="9g0p52xgcdkbd0c465km2k63swd3kbs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
గనకమంచకములు ఘనముగా నపుడు
వినుతించ నగరును వెలయ నప్పురము
చూడ కాప్పుగఁ జేసి గురుచిరలీల
కస్తూరి కర్పూర శాశ్మిర గంధ
వస్తుసౌరఛ్య 'సువాసితంబైవ
పరిసుళద్రవ్యముల్ బదబళమ్మునించి
మఱియు గల్గిన మట్టి మహిన వాస్తువులు
చిత్రభూషణములు చిత్రముగాను
చిత్ర గేహములు విచిత్రత నుంచి
తక్కిన శోభనద్రవ్యము రెల్ల
వెక్క సమంగఁ గూర్చి వే
వేవేల గతుల
మృదుల రాజాన్నముల్ మేలో గిరణులు
నొదవీన మంచి సర్యోమృతములును
బ్రోఁదిగాఁ ఛాయ సాపూజను వలల
లాదిగా భక్ష్యభోజ్యహారములును
నొకటియుఁ గడసుగా కుండలఁ జేసి
2
సకియతో వేడ్క నా సచివు లిట్లని
ఓ దేవి నగరును నొగిఁ బట్టను బు
శ్రీ దేవి కిరవుగా శృంగార్ మయ్యె
నని విన్నవించిన యవిసరము.నను
ఘనమహీ రాజసంఘములకు నెల్లఁ
గర్పూర తాంబూలగం థాక్షగలను
బనిచిననా భూమికకు బెల్ల నపుడు
బఠాణదివ్య వస్త్రముల్ ఒవజభూషణముఖ
బహువస్తువులు గొంచం బహుళ తేజమునఁ
దమతమితూర్య నాదములతోఁ జెeck
రమణతో వచ్చిన రాజీవ నేత్ర
కనుగొని తనమంత్రిXణముల కని మీ
వచ్చిన యీరాజవతిల నెల్లరిని
గడు వేడ్కతోడుత ఘన మందిరి ముల
విడిపింపుఁ డిప్టాున్న విశతులతోడ
నవీనను బార లయ్యవధినాయకులఁ
దశరంగ విడుదులఁ దగ ల్పిం
59&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9g0p52xgcdkbd0c465km2k63swd3kbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237348</id>
    <revision>
      <id>595171</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 చొక్కనాథ చరిత్రము సకల పుణ్యాంగనాజకముల తోడ ' 'సకలబుధ వ్రాత సమితి యేతేఱ నెలమితో బుధ పురోహితు లతి పేర్క... గలిగిన పుణ్యాహకర్తముల్ దీర్ప భాసుర సైరంధ్రి భామలు నంతఁ గైనేసి రిపుడ...'</comment>
      <origin>595171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2693" sha1="lq43b485238ufz7xf7b4glz8s3pofnd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;60
చొక్కనాథ చరిత్రము
సకల పుణ్యాంగనాజకముల తోడ '
'సకలబుధ వ్రాత సమితి యేతేఱ
నెలమితో బుధ పురోహితు లతి పేర్క...
గలిగిన పుణ్యాహకర్తముల్ దీర్ప
భాసుర సైరంధ్రి భామలు నంతఁ
గైనేసి రిపుడలం కారము,
బడ్డాడీకిని మనకిచ
x+CXC
కుద్యమింపొందం
బద్వమహాపద్మ బహుళ సంఖ్యలను
ఐద్మరాగోజ్జ్వల శ్రుభ మిందు కుసిఁడి
చద్మనూపుర సంఘికుదాన విడిరి
యంభోజవదనకు సంచవన్నెలను
జృంభిండు వెలి పట్టుచీర సమర్చి
తెఱచగు నురుకుచద్వయమున నదుము
బిఱుగుకో యని కట్టు వేసినయట్లు
నవరత్న కింకిణీ నవభక్తి కములు
ఠవణిల్లు పసిఁడియొడ్డాణము, నిడిరి
20ుశైలములు ముందు ప్రబలెవో యనఁగ
జిలుఁగు పయ్యెద యొప్పెఁజెలువకు నవుడు
జలజమృణాళ హస్తద్వయమ్మునను
గలిత మాణిక్యకంకణములు చెలఁ TC
గంఠ పూరితముగాఁ గమలాయ రీక్షి
కుఠహారముల మక్కంగన చాళ్చె
నాసాగ్రమున నాణి నవమార్తికమ్ము
భాసిల్లె నధరలింబమ్ము శోభిల్లే
కర్ణతాటంకముల్ గ్రక్కునందార్చె
స్వర్ణ కపోలదర్పణములు చెలఁగఁ
జంద్రునందటఁ గప్పు చందము దోడు
చంద్రాస్యతిలకము, చతురత నొప్పె
వసగల్గు ముత్యాల పాపట బెట్టి
ప్రసవముల్ కేశగర్భమునను మఱిమి
తక్కినాభరణముల్ తను వెళ్లి నిండఁ
చొక్కపై ధరియించి శోభిల్లుదుండ
నిన సుధాంశుల రూపు లేసంగిన యట్టి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lq43b485238ufz7xf7b4glz8s3pofnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237349</id>
    <revision>
      <id>595172</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము మనరత్న శుభ సూచకంబు ధరించి పంచవక్త్రసోత్ర పఠనమ్ము బెలఁXC బంచమహాబాద్య పటలము మోయ మంగళావత గంధ మాల్యముల్ విడెము లంగరామణులకు నలరి నిప్పించి కల్యాణ వేదికై కొనక...'</comment>
      <origin>595172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="61bwf2d8lpyo4loimpj7ewukocge1q9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
మనరత్న శుభ సూచకంబు ధరించి
పంచవక్త్రసోత్ర పఠనమ్ము బెలఁXC
బంచమహాబాద్య పటలము మోయ
మంగళావత గంధ మాల్యముల్ విడెము
లంగరామణులకు నలరి నిప్పించి
కల్యాణ వేదికై కొనకపీఠమునఁ
గల్యాణికిని గౌరి కల్యాణమెసCAC
గంకణంబతి
పేడ్క_ఁ గట్టిరి హస్త
మన మించి బ్రాహ్మణోత్తములు,
అప్పుడు సర్వేశుఁడా చొక్కనాథుఁ
డొప్పుగాఁ బెండ్లికి నుత్సాహ మెసఁగ
భానుకరశ్రుధా భాసురం బైన
మావితమాణిక్య మకుటము దాల్చి
నెమ్మితోఁ దనఫాలనేత్రము మూయఁ
గమ్మ క్రొవ్విరి బాసికంబు ధరించి
కలిమి లేఁవేఁటి రెక్కలకప్పు ఇప్పు
గళమునఁ బూనె ముక్తాహార వితతి
వర్ణిత ధరథళోజ్వల వజ్ర ఖచిత
కుండలములు గర మొప్పఁదాల్చి
చిలుకల వైదాలు చిలుకు పచ్చలను
పొలువు మించిన బాహుపురులు గీలించి
దివ్యగంధములు తెఱఁగొప్పఁ బూసి
దివ్యమాల్యములు తెలివిగా ముడిచి
హరియును రమయా బ్రహ్మయు శారదయును
మరపొనలాంతకాసుర పాశి పవన
కిన్న రేశ మహేశ గీర్వాణ యక్ష
జొన్న గసిద్ధ దంపతులును మునులు
భైరవేశ్వరుఁడును శ్రసుథవర్గము
వీరేశషణ్ముఖవిఘ్నేశవరులు
సప్తమ ఈ ఋషుల్' 'సప్తమాతృకలు
సప్తాశ్వచంద్రులు సకలగ్రహములు
తాండవ ప్రియుఁడు పతంజలిమునియుఁ
గుండోదర నికుంభ కుంభులు కొలఁ
61&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>61bwf2d8lpyo4loimpj7ewukocge1q9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237350</id>
    <revision>
      <id>595173</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 చొక్కనాథ చరిత్రము . జండి కేతుఁడు భుజాస్తంభముఁ జాచి వుండక మనోజ పుర దైత్య విజయ 2రపద్యతీతులఁ గౌవారిము సేయ నిరతమ్ము దగ భృంగి నృత్యము సలుప కష్టుగ కేంద్రంబు లష్ట సింహములు నష్టగ...'</comment>
      <origin>595173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2620" sha1="a479ax9i2xgcz8dpiatdzj5v46g4mx2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;62
చొక్కనాథ
చరిత్రము
.
జండి కేతుఁడు భుజాస్తంభముఁ జాచి
వుండక మనోజ పుర దైత్య విజయ
2రపద్యతీతులఁ గౌవారిము సేయ
నిరతమ్ము దగ భృంగి నృత్యము సలుప
కష్టుగ కేంద్రంబు లష్ట సింహములు
నష్టగో రాజులు కష్టాశ్వములును
ప్రధిత మహావృషభధ్వజ ఘటిక
రథమెక్కి తన మనోరథము సౌంవెక్కి
కరమణికంక ణక్విణన మింసఁx
సరవి నచ్చరు వింజామర లిడఁXC
బటహభేరీశంఖఃంధురధ్వనులు
కుటుతరబ్రహ్మాండ భాండము నిండ
కలిశమై కందీకి కాకోట్లు వెలుఁXc
జెలఁగి పుణ్యాంగనల్ సేసలు చల్ల
రంగుగా యత్ సారంగలో చపలు
మంగళ గానముల్ మహిమతోఁ బొడ
ఘృతర రాజము ర్ధమున నేఁగి
చనుదెంచు సర్వే సకలలో కేతు
పరమపుణ్యాంగుల్ ప్రవశులు బుధులు
గురులీలతో నెదుక్కొని తోడితేఱ
రమణతో 'సేతెంచి రథ మయ్య, డిగ్గి
క్రమమొప్ప నింద్రుని కైదండి పుట్టి
- యల్ల:ల్లక లోని కరుగుచో నేసం
జల్లిరి యెదురుగా సకియలు వొరయం
దరుణేం కుధరుఁడంత దరహాస వాసఁగ
విరచిత కల్యాణ వేది నింపొందు
హాటకోజ్జ్వల పీక గుందుఁ గూర్చుండి.
పాటించి సతులు శోభనములు పొడ
వేదశాస్త్రోక్తి నవ్వేద వేద్యునకు
మోదమ్ముతోడుత మునులొప్పఁ జదువ
సుముహూర్తమునను రాచూలిని ళూలి
క్రమమొప్ప దేవతాగణములు నపుడు
తనరంగ ఫల్గుకోత్తరం డటాకళను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a479ax9i2xgcz8dpiatdzj5v46g4mx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237351</id>
    <revision>
      <id>595174</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వా సము ననువందఁ బాణిగ్రహణము గావించెం జతురత నప్పుడా జయ మంటపమున ప్రతిలేని నవరత్న భద్రపీఠమి. న మకుటము ధరియించి మస్తకమ్ములను ప్రకటిత భూలోక పతియైన శివుఁడు పాలించె స...'</comment>
      <origin>595174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="dhbip7a165ezc8fy90o0jhqiojmu3hv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వా సము
ననువందఁ బాణిగ్రహణము గావించెం
జతురత నప్పుడా జయ మంటపమున
ప్రతిలేని నవరత్న భద్రపీఠమి. న
మకుటము ధరియించి మస్తకమ్ములను
ప్రకటిత భూలోక పతియైన శివుఁడు
పాలించె సౌందర్యపాండీఁడpoxc
దగు వేడ్క నిమైయిఁ దరుపారు లింగ
మును దేవపూజగాఁ బూజించునపుడు
తలఁపున నా తటాలిక వేడ్కతోడ
పొలుపొంద ఛప్పన్న భూపాలకుల కుc
బొసగంగ నిష్టాన్నములు విందు పెట్టి
వేస గ్రంధ కర్పూరి వీడ్యము లో సఁ
పరగన్న సౌవర్ణ వస్త్రభూనణము
అరుదుగా ఖచ్చి తా సతి వేడ్క సినిచే
సైవీయు నాటివ లీల యిది విన్న వ్రాయ
సదయాత్తు రైశ్వర్య సంబన్ను లగుడు
శుభశోఛనము లు లు శోభిల్ల నెపుడు
నభవుని కృకుచేత సమగియుండుదురు
ననుచు నమ్మునులతో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు విప్లనియె.
ఏడవ లీల.
నెటఁ జొక్క నాధ మహాదేవుఁడపుడు
తటుకున నాతటాకఁ బెండ్లియాడి
బాకొళ్ళు సౌందర్య పాండీఁ డనంగ
రాగిల్లి బ్రహ్మనారాయణింద్రాని
సురముని సంఘముల్ సౌరిది వేర్వేటి
నిరవైన పెండ్లి కానికి తెల్లఁ దెచ్చి
యర్పింప వారికి సతిసంభ్రమమునఁ
గర్పూర తాంబూల గంధావతమ్ము
లిప్పించి భోజనం బెలమితోఁ జేసి
యిప్పు డనుష్టాన మిందఱుఁ జేసి
యరుగు డిచ్చటికని మారుఁడానతీయ
68&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dhbip7a165ezc8fy90o0jhqiojmu3hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237352</id>
    <revision>
      <id>595175</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 చొక్కనాథ చరిశ్రము సరవితో వారనుస్థానము దీర్చి వచ్చిన వారిని వరుస వేర్వేటి వచ్చు గాఁ బిలిచిన నావతంజలి మ ఊరుషియను నతఁ డతిభక్తి తోడ నారుషంబైన పొన్నాంబలంబునకు పోయి దర్శించ...'</comment>
      <origin>595175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2691" sha1="5vhmo2c2m08vjpt0w4nby4we3zk7cv3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;64
చొక్కనాథ చరిశ్రము
సరవితో వారనుస్థానము
దీర్చి
వచ్చిన వారిని వరుస వేర్వేటి
వచ్చు గాఁ బిలిచిన నావతంజలి మ
ఊరుషియను నతఁ డతిభక్తి తోడ
నారుషంబైన పొన్నాంబలంబునకు
పోయి దర్శించక భోజనంబివుడు
సేయనన్నను నట్ల నేయుము యనుచు
భక్త సంరక్షణ పారీణుఁడతని
సరసత నప్పుడా సౌందర్య పాండ్య
నరినాథుఁడగు చొక్కనాథుండు గడఁX
యాతని కోడ్కొంచు నతిసంభ్రమమున
ఖ్యాతిగా నమరేంద్రుఁ డర్పించినట్టి
యింద్ర విమానంబు మాబ్జ సరిసి
సాంద్రమై యతనికిఁ జయ్యనఁ జూడి
లాలించి పొన్నాంబలంబున కెదురు
లాలితే పెండెమ్ములందుఁ గల్పించి
వేథోచ్యుతేంద్రాది విబుధులు మునులు
బోధింప నా మునిపుంగవు నెదుట
కడు వేడ్క నంగయకణమ్మ చూడ
నా హరిబ్రహ్మాదు లాశ్చర్య పొంది
యో స్టెబా మహాదేవి ! యో దేవదేవి!
నీ మహత్త్వము సిద్ధింపఁగఁ జూడ
సమంత యని వారు నిటలమ్ములందు
సంజలి పుటముల ననువొప్పఁ జేర్చి
మఁజుల వాశ్య సంభ్రమ ముల్లసీల్ల
సౌశ్యము నేయ నా · సన్మునీశ్వరుఁడు
ముత్యము పూర్వ సంస్తుతులు తెలంగ
ఓ నీచదనవాసి ! యో కృత్తివాస!
నీ నృత్యమీక్షించ నే నెంతవాఁడ
నిర్మల ! నిర్ద్వంద్వ ! నిత్యస్వరూప!
నిరుక్తి నిజభక్తి నిశ్చలాసక్తి
యని సంస్తుతులు సేవీ యతీ
మోదమునను
చనువునఁ బులకాంకితములు వొడమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5vhmo2c2m08vjpt0w4nby4we3zk7cv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237353</id>
    <revision>
      <id>595176</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము నా దేవశలు దాము హర్ణాశ్రువులను పాదాబ్జములు దోఁXఁ బ్రణమిల్లి రవుడు కరుణించి వారికా కఱకంఠుఁడవుడం శరమొప్ప భోజనాగారమ్ములందు రాగిల్లి వృద్ధపరస్పరమ్ముగనఁ బా...'</comment>
      <origin>595176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="0hj0dmko1n4yxad2pbqn5p939x8ia0j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
నా దేవశలు దాము హర్ణాశ్రువులను
పాదాబ్జములు దోఁXఁ బ్రణమిల్లి రవుడు
కరుణించి వారికా కఱకంఠుఁడవుడం
శరమొప్ప భోజనాగారమ్ములందు
రాగిల్లి వృద్ధపరస్పరమ్ముగనఁ
బాగుగా వేర్వేణఁ సత్తి సాగించి
'యంతఁ జతుర్విధాహారంబు లందు
సంతుష్టి గావించె సంభ్రమంబుగను
హరిని వీరించిని సమరవల్ల భూని
మరముని ప్రతీతుల శోఛల్లు జట్లు
మణిమయ భూషణాంబరము లిప్పించి.
కణఁకలో భారలఁ గరుణించి తంవె
ననిపిన వారలు సతిభ క్తితోడ
ననుపమాండజవాహనారూరులగుచు
వైకుంఠమున కేఁగె వైకుంఠవిభుఁడు
లో కేతుఁడా 'సత్యలోకమ్ముకరిగే
నాగాణ మహీద సనృత్స్య సద్ధరిణ
వేగాశ్వదృడ వాహ విధృతులై వేడ్క
నమరావతికి నేఁ'గె నమర వల్లభుండు
సమర నర్చిష్మతి కలిగెఁ బాజతుఁడు
శంతకుఁ డేఁగె సంయమి పురమ్మునకు
భంత నైరుతియఁ బుణ్యవతికి వరిగె
నాయంబుపతి యేగె నములావతీకిని
వాయుర చనై గంధవతి పురమ్మునకు
నాశంభు సఖుఁడు దానలకకుఁ గదలె
శానంఁడంగె నా యీశాన పురికీ
హర్షమ్ముతోడ 'సంయమి ముఖ్యు కెల్ల
సరిగిరి తమతమ యాశ్రమంబులకు
సకల భూదరులును సకల ఖేచరులు
సకలాంతరీడగుల్ సవ రాదరముగ
ఘనతర సంతో కలితులై యపుడు
చనిరంతఁ దమ యథాస్థానములకును
విడియు సప్తమలీల యిటమీఁది చరిత
C.C.-
05&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0hj0dmko1n4yxad2pbqn5p939x8ia0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237354</id>
    <revision>
      <id>595177</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. చొక్కనాథ చరిత్రము ముదముతోఁ జెప్పెది మునులార వినుఁడి, ఆనుచు సన్నులతో నాయగస్త్యుండు మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె. ఎనిమిదవ లీల. అంత నా హరియు బ్రహ్మాదులు మునులు వెంతయు మరలు...'</comment>
      <origin>595177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2569" sha1="i9uwdv1ztykf28qe8bw2j4ovdalb5n7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.
చొక్కనాథ చరిత్రము
ముదముతోఁ జెప్పెది మునులార వినుఁడి,
ఆనుచు సన్నులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
ఎనిమిదవ లీల.
అంత నా హరియు బ్రహ్మాదులు మునులు
వెంతయు మరలు సురేంద్రుండు ప్రమథ
గణములు కిన్నర గంధర్వ యక్ష
ఫణి సిద్ధసాధ్యులు భరితంబుగాఁX
భోజనంబులు నేసి పోవఁ : బదార్థ
రాజాన్న పరమాన్న రాయలు మిగిలి
బహుళమైయున్న 'సంభ్రమలీలఁ జూచి
యపాకంకణునకును నాటాలికయు
విన్న పంబొగిఁ జేసె వినయము. మెజనీ
కున్న కేయూర! పరమానుసారు !
లోకేశ! స్టీవెంట లోకమ్ము చెల్ల
నేకమ్ముగావత్తు రెండ ఆ ననుచుఁ
దఱుగని యట్టులోదన పర్వతములు
నరుడు గఁ గావింతు నధికమ్ముగాCK
దేవ ! మీ వెంట నేతెంచిన లోక
దేవ సంఘము కెల్లఁ దృష్ణాత్తులగుదు
భజియించ మఱియును భూధరోన్నతిగ
భుజియించ మన్నవి ప్రోది నన్న ములు
కండసారి కళ్యాయములును
దండిగాఁ ఒరమాన్న తతు లాజ్యములును
జున్ను మీగడలును జురటి కేనియలు
నెన్ని పదార్ధము రెన్నేని మఱియు
ఫలరసావకులును ఐచ్చళ్లు మిగుల
కలవంటకములు దుగ్ధంబులు దధులు
నన్నువైన యూరుగాయలు మజ్జిగలును
వి కరుణింపు మభవ
ఘనముగానున్న వి
యని విన్నవించిన నభవుండు నవ్వి
తనదు భృత్యులలో నC XX మించినట్టి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9uwdv1ztykf28qe8bw2j4ovdalb5n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237355</id>
    <revision>
      <id>595178</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '0.0. ద్వితీయాశ్వాసము కుండోదరునిఁ చేరుకొని నీదు కుష్ నిండంగ జయింపు నీకాంక్ష దీతు నని యానతిచ్చిన నట్ల రాకను చుఁ జెసి యన్న రాజు అచ్చట భుజియించి యాపురి లోపల నధికము లైన వాపీ సరరి...'</comment>
      <origin>595178</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="a2vpfmrwiulu961wxk46s9rh79m9oqq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;0.0.
ద్వితీయాశ్వాసము
కుండోదరునిఁ చేరుకొని నీదు కుష్
నిండంగ జయింపు నీకాంక్ష దీతు
నని యానతిచ్చిన నట్ల రాకను చుఁ
జెసి యన్న రాజు అచ్చట భుజియించి
యాపురి లోపల నధికము లైన
వాపీ సరరిహకు వారి పూరములు
కలవెల్లఁగ్రోలి యాఁకలి దప్పి చెడక
మలహరు కడ కేఁగి మఱి విన్నవించె
నీయన్న పొనాడు తెల్ల లోగొనియుఁ
చాయవు నా మత్పిపాసాదులసిన
కప్పుడా పురణముగా తటారకయు
నిప్పుడీఁ లాగున నింకొక్కఁడైన
సర్వేకు వెంటను జనుదెం నేని
నిర్వహింపఁగఁగలమె నెమ్మి నిచ్చటను
నని తమలోకల నాశ్చర్యమ....
వినుతించి రప్పుడా విశ్వేతు మహీను
యిదియు నష్టములీల యిట మీఁది చరిత
ముధముతోఁ జెప్పెద మును లారవినుఁడి,
ఆనుదు సమ్మనులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
నందమై మధురావురాధ్యక్షుఁడైన
సౌందర్యపాఁద్య భూతకేశునకును
కుండోదరుండుతఁ గోర్కెలు మీ జ
ఖండేందుముకుట శంకర నీలకంఠ!
ఆ వంటకముల నాయాఁకలి చెడదు
దేవేశ నామత్తు దీర్పవే యనుడు
విన్నవించి
వించినఁ జూచి వెలయంగ నాల్గు
నన్న హభములు నళలము ముట్ట
ముండంగఁ జేసి కుండోదరు నపుడు
నిండంగ భుజియింపు నీ కాంత్, దీఱు
నని యానతిచ్చిన నా ప్రమథుండు
తన కాంక్షదీఱు నెంజేయు భజియించి
మఱియును వచ్చి యా మధురేశ ఐదుట
67&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2vpfmrwiulu961wxk46s9rh79m9oqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237356</id>
    <revision>
      <id>595179</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 చొక్కనాథ చరిత్రము కరములు మోడ్చి తాఁ గడు విన్నవించె దాహము దశగాదు ధబళాంగ ! యనిన సూపొంచి యట వేగ వోరి రమ్మనిన వేగవతీ నామ విఖ్యాతి మించి చాగొప్ప వైఖనాఁ బరిగె నచ్చటను నండు రక్త...'</comment>
      <origin>595179</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="79a9bz1f23j74ab867b6dmbe81piwzm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;68
చొక్కనాథ చరిత్రము
కరములు మోడ్చి తాఁ గడు విన్నవించె
దాహము దశగాదు ధబళాంగ ! యనిన
సూపొంచి యట వేగ వోరి రమ్మనిన
వేగవతీ నామ విఖ్యాతి మించి
చాగొప్ప వైఖనాఁ బరిగె నచ్చటను
నండు రక్తాబ్దంబులందుల తూండ్లు
నందు సైకతములు నందు శైవాల
క్కల నందులు సము
లందుల వెలిదము అందు బేడిపలు
నందుల జల వేణు లందు బిందువులు
నందుల జిల మోఁత అందుల సుళ్లు
నందుల పుష్పము లలరు వుప్పొళ్లు
నందంద నందున నందముగాఁగ
వరుస పాదములు వడి నూరువు లును
నరుడైన జఘనము నాటఱను గుడెము
లా చాదువుల్ ముఖమా నేత్రములను
నా బాగులగు వేణు లా సూక్ష్మికములు
నా సూపురంబులయందు నాదములు
నానాఫ్ గాంధీర్య చూచిశ్రవస్త్ర
మనువందఁ దనయందు నటఁ గలవెల్లఁ
దన యొప్పిద మునకుఁ దానకం: గురు
లాలిత శృంగార లక్ష్మీయై యొప్పెం
గూల:పా నూన ముసు ఘును ధ్వనులు
కూర్మంబు నొరసీ దిక్కుల జెప్ప వెలసి
నిర్మలోన్నతముక్తి నిశ్రేణి యగుచు
నిత్యాశ్రితులు కిచ్చు నెమ్మితో నెపుడు
నత్యంత పుణ్యామ యసురు నా వైఖ
యందుఁ గృతస్నాను బైన వారలకుఁ
జెండావు దురితముల్ చేరు పుణ్యములు
నా యేటిదరి నున్న యా భూమి జనులు
నే యాపదలు లేక యెసఁగి యే ప్రొద్దు
ధనధాన్యముల లేక ధర్మయిచేత
మననీతివర్తన గలిగియుండుదురు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>79a9bz1f23j74ab867b6dmbe81piwzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237357</id>
    <revision>
      <id>595180</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము నా పుణ్యనది మహిమాతిశయంబు లా జర మేష్టికి నలవియె పొగడ ' చరమేశ్వరుండాకదిఁ జూచి యోపినంతయును గుండోదర ! నీవు ఔలము ద్రోలుమటన్నఁ జయ్యను నపుడు పలసినంతయుఁ ద్రావి జ...'</comment>
      <origin>595180</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2559" sha1="67sgbrf2quiajtpsgen62z5bpzalv7m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము
నా పుణ్యనది మహిమాతిశయంబు
లా జర మేష్టికి నలవియె పొగడ
' చరమేశ్వరుండాకదిఁ జూచి
యోపినంతయును గుండోదర ! నీవు
ఔలము ద్రోలుమటన్నఁ జయ్యను నపుడు
పలసినంతయుఁ ద్రావి జడిఁ గాంచ. దీని
యా దేవునొద్దకు సతిభక్తిఁ జేరి
యో దేశ సర్వజ్ఞ ! యో చొక్కనాథ!
యా యా శలియు దప్పి కన్నియు నిపుడు
గల్గెనో భక్తమందార!
cokr
!
యని విన్న వించిన నల్లన నవ్వి
తన భృత్యు మన్నించె తద్దయా వేడ్క
నా యన్న హపుబు లచ్చోట నాళ్లు
పాయ కెప్పుడు నుంచిఁ బరమేశ్వరాజ్ఞ
యవుడా శఖాతకశ్చర్యమంది .
త్రిపుర సంహరుఁ జూచి దేవ! సర్వేశ!
యర్థ చంద్రకళాప యమితభ్రతా !
నిర్భూతకీనాశ సిఖిలలోకేశ :
యని సన్నుతులు నేయ నపుడు దేవతలు
ముమకొని కురిసేరి పుష్పవర్షములు
నిదియు నష్టమలీల యీ లీల విన్న
'సదయాత్తు రైశ్వర్య', ంపన్నులగుదు
రసుచు న్మునులతో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దిలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
నిది ర్వ ఘనసత్క వీంద్ర పాదాబ్జ
విదిశ పూజామోద బిమలుండు చచ్చి
కప్పుర సౌరభ్యకలిత మానాంక
తిప్పరాజ సుపుత్ర తిరువేంగ కేంద్ర
విరచితం. గు లోకి విఖ్యాత మైక
సినిఁక్షణ కావ్య సత్కవీం దాభ
నందిత శ్రీ చొక్క సోదరిత్ర
మందున ఇది ద్వితీయాశ్వాసముయ్య
69&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>67sgbrf2quiajtpsgen62z5bpzalv7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237358</id>
    <revision>
      <id>595181</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 70 చొక్కనాథ చరిత్రము తృతీయాశ్వాసము తొమ్మిదవ లీల. మఱియును నమ్మనో మధురాపురమునఁ బరగంగ సౌందర్య పొందీఁడనం గ నటఁ జొక్కనాథ మహాదేవుఁడవుడు నటనలు మఱి యేమి నటియించె స ఫిన మునులకుఁ ద...'</comment>
      <origin>595181</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2497" sha1="tlt3nudzr8rakqje4of09s8dji1rkph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;70
70
చొక్కనాథ చరిత్రము
తృతీయాశ్వాసము
తొమ్మిదవ లీల.
మఱియును నమ్మనో మధురాపురమునఁ
బరగంగ సౌందర్య పొందీఁడనం గ
నటఁ జొక్కనాథ మహాదేవుఁడవుడు
నటనలు మఱి యేమి నటియించె స ఫిన
మునులకుఁ దెల్పె నామునిపుంగవుండు
వినుఁడు తటాక విమలత మెఱన్
లోలతో భక్తి శుశ్రూషలు చేసి
కాలాంతకునిభంగి గలుగుట చూచి
మఱి విన్నవించె నా మంజులబాణీ
Fఱగంఠ ! మాతల్లి ఘనవార్ధియుడు
తనుపంనగా స్నా సమాడంగవలయు
నని విన్నవించిన నా దేవుఁడవుడు
వినియును విననట్టి విధమున నుండు
వనజాక్షి యతని భావము గానలేక
భిన్ను రాలగుచుఁ జెక్కి టఁ జెయ్యి చేర్చి
యున్న “సాధ్వినిఁ జూచి యుర్వీతఁడనియెఁ
జాలుగ నీకును 'సంతోవ మైన
Boc
వేళల వదనంబు వికసించుగాని
యీ విధమున నుండు బెఱుఁగ మేమనుచు
జలనిధు లేఁడు ఘోషముతోడ నపుడు
పిలిపించి భయమంది భీతిల్లెఁ బరము
జనులెల్ల వెఱఁ గంది 'సర్వేశునకును
వినయముతో నంత విన్న వించినను
కయ్యేఁడు జలనిధులయ్యేఁడు వార
అయ్యగ్ని మూలను సంకొక్క సరసి
గానుండఁ బంచె నా కాలకంధరుఁడు
కాన తటాక యాస్వామికి భక్తి
ధరఁజక్క సాగిలి దండ ప్రణాము
మనువందఁగాఁ జేసి యతివేడ్క కంత
సనకాది ' సభుని, లఘు 'సంస్తుత్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlt3nudzr8rakqje4of09s8dji1rkph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237359</id>
    <revision>
      <id>595182</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసయం యో ప్రేమగాధ్యక్ష ! యో జగద్రక్ష ! నీ ప్రయత్నము వర్ణింపఁగ దళజు నీ దక్షిణాంగము నీరజాసమఁడు నీదు వామాంగము నీలవర్ణుండు పొలుపొంద నీ భజక్తులు వెల్ల దిశల సలలితోజ్జ్...'</comment>
      <origin>595182</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2459" sha1="tchmbyis3ledra544lqakpk76arjl3c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసయం
యో ప్రేమగాధ్యక్ష ! యో జగద్రక్ష !
నీ ప్రయత్నము వర్ణింపఁగ దళజు
నీ దక్షిణాంగము నీరజాసమఁడు
నీదు వామాంగము నీలవర్ణుండు
పొలుపొంద నీ భజక్తులు వెల్ల దిశల
సలలితోజ్జ్వల ఘర్మ జలము . నదులు
పొందుగా నీ కర్ణఋలు గంధః రాజుఁడు
విందు సూర్యాగ్ను ు నీ యీ క్షణములు
నీ యూర్పులామ్నా యనివహమ్మ అలరు
నీ యాసవములు: సఖిల భూ దేవు
లురు రావణవులు రాజు తానరింగ నీకు
వరుసనీ యూరులు వైశ్య సంఘములు
కర్మ శూద్రులు నీదు పాదపద్మములు
నెరయ ని కేశముల్ నీల మేఘములు
ముందు నీదు ప్రకృతి పురుషమా పమును
జెంద బ్రహ్మాండము సృజిలు, తు నీవు
సర్వ భూతమయుండ సర్విఘాతములు
నిర్వహించఁగ నీవ నిశ్చలాధార :
యని సన్నుతులు చేసి యానందయింద
విశ్వవీధి సౌర లెల్ల విషయం. ంది .
చరవే.ఈ బుఁడిసు ఒరణపువృదృష్టి
×రియించి రప్పుడు జోక్కా లిం'వెస
సప్తజలనిధు లా కొలని జ్యో
యిట మీఁది 28క
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి.
ఆనుచు సన్మునులతో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోనీ మఱియు నిట్లనియె.
పదియవ లీల.
అప్పుడు 'ర్వేశుఁడా జుర్థు లేదు
రప్పించి తనదు భార్యకు నానతిచ్చెం
దా నటాఢక - ముద్ర స్నానమునకు
71&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tchmbyis3ledra544lqakpk76arjl3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237360</id>
    <revision>
      <id>595183</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 చొక్క నాథ చరిశ్రము మీ తల్లిఁ బంపుము మించిన వేడ్క నని యాఁతిచ్చిన నట్ల కాకనుచుఁ దనతల్లి తోడుతఁ దXC జెప్పి పుడు నీ నొక్క సాగరం బెలమి వేడితివి థామిచ స్వామి ప్రభావంబువలన జలనిధ...'</comment>
      <origin>595183</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="ata8j3zyknwv3pw9ltrnk2mvtoywdfv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;72
చొక్క నాథ చరిశ్రము
మీ తల్లిఁ బంపుము మించిన వేడ్క
నని యాఁతిచ్చిన నట్ల కాకనుచుఁ
దనతల్లి తోడుతఁ దXC జెప్పి పుడు
నీ నొక్క సాగరం బెలమి వేడితివి
థామిచ స్వామి ప్రభావంబువలన
జలనిధు గేటును సాగె నిచ్చటికి
వేడ్క స్నానము గావింపు మనిష
నతిమోదమునఁ బొంది యతివ యిట్లనియె
బతి గూడి స్నానంబు భక్తిలో నాడు
ఏది యుత్తనుంబగు సండ్రు సద్బుధలు
నదిగా సుతునిలో నాటట
గూడి యాడులు యధరు
భూ పేదశాస్త్రోత్తు లట్టి వే యనుచుఁ
దన పత్రితోడుతఁ దగఁ జెప్పినంత
&quot;ని కటాతకయును వేడ్క లింవెసఁx
నప్పుడా విధ మెల్ల హరునకుఁ దెలియఁ
తన చల్ని చిత్తములకును
సంతోషకరముగా సౌంద రేశ్వరుఁడు
నింతి మీ తల్లికి సిప్సితంబుగరు
ధడయక మలయకేతని పాండ్యవిభుని
రప్పింతు నివాటికి రాజుతోఁ గూడి
నొప్పుగా స్నానంబు నొనరఁ జేయింపు
మునుకొని లోకమున నున్న పాండ్య
జననాకుఁ బిలిపించె జనలోకమునకు
నిశ్చింత నప్పుడు నీలకంధరులి
నాశ్చర్యము గఁ జూచి రమురులు మునులు
నంతట నా మలయధ్వజేశ్వరుఁడు
సంతోషచిత్తుఁడై సాష్టాంగ Tech
వేదశాస్త్రోక్తి సర్వేశ్వరునవుడం
సాదరంబుక భక్తి సన్నుతియించె
ప్రణుతాచ్యుత ఒహ పర చర్మ బ్రహ్మ!
ఘరాజభూషణ ! పార్వతీరమణ !
భ్రాంతిగా నేఁడు నాఛాగ్యముకత్వ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ata8j3zyknwv3pw9ltrnk2mvtoywdfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237361</id>
    <revision>
      <id>595184</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము భూతేశ నిమగంటి ముక్తిఁ గైకొంటి నవీ కరములు మోడ్చి హర్షమ్ము పొంది వినతుఁడైయున్న నా విశ్వేశుఁడపుడు శాతనిఁ గరుణించి యాతని పత్ని నాతతంబుగఁజూచి యాదేవుఁ డంఠేఁ ధన...'</comment>
      <origin>595184</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="frbj9lepafll9zj65ku9rmmf1rdev9p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
భూతేశ నిమగంటి ముక్తిఁ గైకొంటి
నవీ కరములు మోడ్చి హర్షమ్ము పొంది
వినతుఁడైయున్న నా విశ్వేశుఁడపుడు
శాతనిఁ గరుణించి యాతని పత్ని
నాతతంబుగఁజూచి యాదేవుఁ డంఠేఁ
ధన కాంత తోడుతఁ దగ నానతిచ్చె
వనజాషీ ! యీయద్ధీ బారి పూరముల
స్నానము సేయ నీ జనకుని జననిఁ
బ పంపు నీవు పోయి రమ్మనిన
నాగాక్ యని వారి నటఁ దోడుకొనుచు
తా మంచి
నేఁA స్నానం చేయించి
వారును దాసును వరుసతో వచ్చి
చేరి సాగిలె యొక్క చేతులు మొగిచి
జయ తారగిరి సౌధ జయ చొక్కనాథ
జయ హరికం కాళ్ళ జయ కృష్ణాలోల
జయ సర్వ లో కేశ జయ పార్వతీశ
హరహర జయ దేవదేవి
యని 'సన్నుతులు నేయ
నా దంపతులకు
మనమున హర్షించి సుధురేశ్వరుండు
కాయముతోడుతఁ గడు వేడ్క నపుడు
పాయక సాలోక్య పదవి గావించె
యా కటాతక గూడి యా చొక్క శాశుల
డాతక సౌందర్యుఁడై రాజ్య మేలె
సిది పదియగు లీల నీ లీల వినిన
విదిత మానవులకు విశ్వంబునందు
సిద్ధించు మఱియును శ్రీ చొక్కనాథు
'సద్ధర జరితలు 'సకలమ్ము జలియ
నా కుంభసంభవుఁ డా మునీంద్రులకు
చేతిని వేర్వేఱఁ జెప్పంగఁ జూడఁగె
పదునొకండవ లీల.
వరగ నా సౌందర్య హ. ద్యభూవిభుఁడు
చిరకీర్తి రాజ్యమ్ము సేయుచునుండ
78&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>frbj9lepafll9zj65ku9rmmf1rdev9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237362</id>
    <revision>
      <id>595185</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 బరువ చొక్కనాథ చరిత్రము కొన్ని వాసరంబులకుఁ దరుణీ ముష్తుల తటాతక పుణ్యసతికి చతికిని సంతోషభావంబు గలుగ నతి వేడ్క గర్భిచిహ్నలు దోఁచె నపుడు శమ్మి మొగ్గలఁ దుమొదలు బ్రాలినట్లు...'</comment>
      <origin>595185</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="d465pfs96yeqgcvn8fbpgx16mija0d7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;74
బరువ
చొక్కనాథ చరిత్రము
కొన్ని వాసరంబులకుఁ
దరుణీ ముష్తుల తటాతక పుణ్యసతికి
చతికిని సంతోషభావంబు గలుగ
నతి వేడ్క గర్భిచిహ్నలు దోఁచె నపుడు
శమ్మి మొగ్గలఁ దుమొదలు బ్రాలినట్లు
కొమ్మికుచముల ముక్కులు నల్ల నయ్యం
దనవంశమె వర్ధన &quot;మొందు కరణి
వినితకు మధ్యము వర్ధిల్లఁ దొడఁగె
భవు సంశమగుట నా భల వెండికప్పు
నవశియై K.ధీరనాఁక వెడలి
యమున నాఁ గాళ్ళేమి కండెనో యనఁగఁ
గమలా౬ సూఁగారు కార్కొనఁ కొడఁగెఁ
తనకుమారుని కీర్తి ధరనిట్లు పర్వు
నేను నట్లు వెల్లనాయను కంతిమోము
భూమెల్ల నేలు నీ పుత్రుఁడ డ్కి
భామకు మృత్తిక వైఁ గోర్కు లె CZ
పడపు జాడ్యంబాయె నళినలో చీనకుఁ
గడువులు దుCTC గోర్కు మనమాయఁ
దళకుళొత్తు వేడ్క సౌ దర్యనాయకుఁడు
జలజు క్షేత్రకును బు. సపిన సీమ.త
క నుకృత్యములీ గావించి మించి
కూర్మిపుత్రుఁడు గల్గఁ గోరుచునుండెఁ
దలఁప ముప్లైలలేటాలిక పుణ్యసతికి
నెలలు తొమ్మిదియును నిండిన వీదకు
మత్తరం గంబున నొక జడతోడఁ
ఉత్త
జాకృతిఁజోలు చెలువంబు దాల్చి
వేలయం. శుభలగ్న 'వేళలయందుఁ
గులదీపకుండైన కొడుకుష్భవించె
నాకు :- రుని జన, మలర దాదులును
జేకొని విన్నవించిన కారికపుడు
సిండిన వేడ్కతో నెమ్మి సౌందర్య
లిప్పించి ధరణీసు రేంద్రుల కెల్ల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d465pfs96yeqgcvn8fbpgx16mija0d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237363</id>
    <revision>
      <id>595187</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '75 15 తృతీయాశ్వాస168 రప్పించి ధనము హేరాళంబు లొసఁ దనర పోడశ మహాదానంబులిచ్చి ఘనతరి సంతోఙ్ఞ శీలితుఁడై మెఱు నె కడక పదాఱు నాల్గడచిన పిదపం దడయక జాతసూతకములు దీర్చి హీతేపుగిల్గిన పుర...'</comment>
      <origin>595187</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2725" sha1="gzbiwn204f35erh7vpoe4y9njwz8bqw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;75
15
తృతీయాశ్వాస168
రప్పించి ధనము హేరాళంబు లొసఁ
దనర పోడశ మహాదానంబులిచ్చి
ఘనతరి సంతోఙ్ఞ శీలితుఁడై మెఱు నె
కడక పదాఱు నాల్గడచిన పిదపం
దడయక జాతసూతకములు దీర్చి
హీతేపుగిల్గిన పురోహితుల బాంధవుల
మతి మంత్రులాప్తుల ముణి కిల్వ నంపి
వెలయ గంథాక్షత వీడ్యంబు లిచ్చి
యిల నామకరణ మెయ్యది చెప్పుఁడనిన
మగు వంశంబున నందయిందు కఠిన
&quot;ను బ్రాహండియ నాకు మొనరించి రవుడు
కుమారునకు
సంగ కొన్నాళ్ల
నలునొప్పుఁ జౌలో జనయనముల్ దీర్ఘ
లలిని సాముద్రిక లక్షణాన్వితులు
తలఁచి యాతని యొప్పిదంబులు జూడ
నడిపించి రమ్మని నఖశిఖాద్యంత
మడరి వీక్షించి వాక్యములఁ దెలిసి
డోర్కె నాయు గ్రునిఁ గూర్చుండు మనుచుఁ
బేర్కొని సౌందర్య కృధివీశుక నిరి
సూటయెనిమిది వేళ్ల సూత్రముకఁ
గోసైరిక్ నిలువెల్లఁ గొలిచి దూచినను
నెన్నంగ నొక్క వ్రే లెక్కు డున్నతఁడు
కన్నుగా సామ్రాజ్య పట్టంబు నేరు
ముక్కు గన్నులు భుజంబులు జాను హనువు
లొక్కంట దీర్ఘమై యుండఁగవలయు
గళమును జంఘాయుగఎబు మేడులు
అలవడ హ్రస్వంబులై యుండవలయు
నథరోష్ఠ జిహ్వలు హస్త మం ములును
నధికనఖములు చెందైన ధన్యుండు
మొగము గణిస్కంధములను
యుగము గుతీయు ఫాల మున్నతిమేటు
నైడవక భ్రూమధ్య మెవరికి వైనం.
గదు ప్రదక్షిణ రేఖ గలిగిన నతఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gzbiwn204f35erh7vpoe4y9njwz8bqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237364</id>
    <revision>
      <id>595188</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 చొక్కనాథ చరిత్రము చేకొని బతురబ్ధి నీరులు జేర నేశాతపత్రమై యేఅంగఁ గలఁము పదములు మృడవయ్యఁ బాణిద్వయము నది ఆదిశమును రైయుండే శాస్స కటియు నిటలము వవ్పస్ధల మండు లట విస్తృతములైన...'</comment>
      <origin>595188</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2630" sha1="92shb6h9vy9u3lozdnhp8xknye43hi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;76
చొక్కనాథ చరిత్రము
చేకొని బతురబ్ధి నీరులు జేర
నేశాతపత్రమై యేఅంగఁ గలఁము
పదములు మృడవయ్యఁ బాణిద్వయము
నది ఆదిశమును రైయుండే శాస్స
కటియు నిటలము వవ్పస్ధల మండు
లట విస్తృతములైన నధికుఁడా నతఁడు
గడు నాయురవసానకాలము దెలియఁ
కొడరి చెప్పెద మది లో
యముగా CK
పిలవొప్ప నెడమపార్శ్వము నాసికమున
నిలువక యుచ్ఛ్వాసనిశ్వాసములును
నడచుడు నా దక్షిణపుదిక్కు గాలి
నడుచకోయున్న నా నరుఁడు మూఁడేండ్ల
కాయువ్య మెడలును నదిగాక రెంట
వాయువు &quot;రియొక్క వాసరంబెడల
నెరవుగా ముప్పది నెలలలో వాఁడు
మరణము నొందును మనుజాధినాథ !
ప్రాణాలములు పాయ సెవ్వనికి
ఘ్రాణ`ంధమలఁ బాఱక కోరి వెడలు
నాకర్షి మూన్నాళ యమప్తతి కరుగు
వాశి సమ్మాన యఱి యవరిపాటులను
గాండా వకృష్ణ పింగళ ర్ణ రూప
మంచితముగ నెవ్వఁడఁట గాంచెనేనిఁ
దడయక ఒత్సరద్వయములో వాఁడు
పడిపోధ గాలుని పట్టనంబునకు
తొండ యః - సరవిల్లి తొదరి పాదముల
నుండి యాతొడచాక నొఁగి బ్రాకెనేసి
జలకములాడిగా జలమిండు కేని
నిలువక దేహ ముంచెళె నేనియును
రక్షణం బటు జూడఁ దలలేక మొండె
మేర్పడఁగాన్పించు నెవ్వరి కేసి
వారెల్ల నార్నెల్ల వైరస్వతాఖ్య C
జేరుదు రందంక సిద్ధించు సిటియు c 7
ఒరిగే సిందొక్కటి ప్రాపించువార&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>92shb6h9vy9u3lozdnhp8xknye43hi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237365</id>
    <revision>
      <id>595189</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము లరుగంగన 7C దీర్థయాత్ర సేవించు నేని లక్షణమ్ములు నటగొన్ని చెప్పి వినతులై సౌందర్యవిభుని కిట్లనిరి ఉర్వీశ ! యీ యు గ్రుఁడు, తమో తముఁడు 'సర్వలక్షణ భాగ్యసంపన్ను ఁడి...'</comment>
      <origin>595189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2722" sha1="jvex4ftgc1qu2wnhiuhus8k5bbqepa2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
లరుగంగన 7C దీర్థయాత్ర సేవించు
నేని లక్షణమ్ములు నటగొన్ని చెప్పి
వినతులై సౌందర్యవిభుని కిట్లనిరి
ఉర్వీశ ! యీ యు గ్రుఁడు, తమో తముఁడు
'సర్వలక్షణ భాగ్యసంపన్ను ఁడితఁడు
పొగడొంద నీకున బుత్రుండు గానం
BX నీ కుమారుండు ధరల్ల నేలు
&quot;నని విన్నవించిన హర్షము నొంది
ఘనముగా జూరికిఁ గట్న ములిచ్చి
యప్పుడు గ్రునిఁజూచి యా సౌంద రేశుఁ
డొప్పుగా విద్యల కొనరింతు ననుచు
సరవి నొజ్జలయొద్దఁ జదువఁ బెట్టినను
ఉరగంగ నక్ష రాభ్యాసంబు సేసి
పొఁడి పరాక్రమ భ్రుతతు-ఏర్పడఁగ
వేఁడుకతో నాల్గు వేదము ల్పదివే
సంగంబు రాజును నాత్మలో టెలిసి
నాటుశాస్త్రము లృదివె
సాంగముగా నాజుకా
దావరిన భారత మృదంగాది విద్య
లను కావ్య నాటకాలంకారముల ను
నాగము శాస్త్రంబు అంద, ంఖ్యా
యోగవాదముల సంయోగంబు లె
యెసఃగ సంగీత సాహిత్యవిద్యలను
రసికత మెఱసి యా రాకుమారుండు
తాళాల చెమట చిత్తడి మేన నింక
గాలు నేతులు డంగ కలు సాల దిరుగఁ
గడిమిపై పోల సంగడము సాధించి
XB హయారోహణ ఖ్యాతిఁ బెంపొంది
ప్రజలకుఁ గన్నుల పండువై యుండ
భాషణు లిపు రెల్ల చాగొప్ప వెఱిఁగి
చౌషష్టి విద్యల: అతురుఁడై వెలయు
నక్కునూరునిఁ జూచి యతి వేడ్క తోడ
ముక్కువ సౌందర్య మహిపాలకుండు
వరుస బ్రహ్మ క్షత్ర వైశ్య ళూద్రులకు
77&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jvex4ftgc1qu2wnhiuhus8k5bbqepa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237366</id>
    <revision>
      <id>595190</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 చొక్కనాథ జరిత్రముం ధర శర్మవర్మ గుప్తులు దాను అనెడి నాలుగు నామమున్ నాల్గు జాతులకు కాలాయమని భ్రుతుల్ వర్ణించు కతన రమణ గోచర్ల వర్మ యను నామంబు క్రమమొప్ప నీతి తన ఘభ కిరీటము ధ...'</comment>
      <origin>595190</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2597" sha1="gxpsykp5rcbjb5nr98djuago7rk0f3o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;78
చొక్కనాథ జరిత్రముం
ధర శర్మవర్మ గుప్తులు దాను అనెడి
నాలుగు నామమున్ నాల్గు జాతులకు
కాలాయమని భ్రుతుల్ వర్ణించు కతన
రమణ గోచర్ల
వర్మ యను నామంబు
క్రమమొప్ప నీతి తన ఘభ కిరీటము
ధరియించి చిరకీర్తి ధరయేలు మనుచుఁ
బరిగంగ సామ్రాజ్య కట్టము గట్టి
విదియీ నేకాదశంబిట మీఁదిచరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార ! విమఁడి,
ఆనుడు సన్నునులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోనీ మఱియు నిట్లనియె.
పండ్రెండవ లీల
అంతట సౌందర్యుఁ డథిక లావణ్య
వంతుఁడైన కుమారచర్యున కనియ
నిట మీఁదఁ కొన్నాళ్ల కింద్రుండు వార్థి
పటలమ్ము మదిలోన భయమంద కడగి
యో యు.గ్రహండీంద్ర యొనర నీవురము
బలభేది యిచటికిఁ బ్రబలి వచ్చి నను
వళచక్రి మతనిపై పడిఁ బ్రయోగింపు
జనధులన్నియు మీఱి వచ్చిన యంత
ఘనిశక్తివలన నా ఘనళక్తి విధుము
గండు మీఱి సురాద్రిఁ Xదియంగఁ బోయి
చండాయుధమ్మునఁ జెండాడుమనుచు
క్షితిమించు లెవెల్ దండాయుధములు
మతినుగ్రపాండ్య కుమారునకిచ్చి
యతని యౌదార్యంబు నతని ధైర్యమ్ము
నతని “లేజోమూర్తి యతని సత్కీర్తి
గనుగొని యాత్మలోఁ గడు సంతసిల్లి
తనయునికిని బెండ్లి తగ జేయఁదలంచి
తాను జంశంబున బాగైన యొక్క
భూనాయకుని పుత్రిఁ బూర్ణే దువక్త్ర)
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gxpsykp5rcbjb5nr98djuago7rk0f3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237367</id>
    <revision>
      <id>595191</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము రమణీయశుభగాత్రి రాజీవ నేత్ర శ్రమిత కోకిలవాణి నలిసీల వేఱిఁ గులశీల సౌందర్యగుణములయందు విజనీల్లుఁ బుణ్య సాధ్విని నప్పురచవ మితోఁ జెప్పించి చెల్ల దిక్కులకు నల...'</comment>
      <origin>595191</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2720" sha1="0pif1bx4uabi5hmiftl1zmqa6vchzxc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
రమణీయశుభగాత్రి రాజీవ
నేత్ర
శ్రమిత కోకిలవాణి నలిసీల వేఱిఁ
గులశీల సౌందర్యగుణములయందు
విజనీల్లుఁ బుణ్య సాధ్విని నప్పురచవ
మితోఁ జెప్పించి చెల్ల దిక్కులకు
నలబడ శుభలేఖ అనిపిన కారు
గంధసింధురములు గాండ నావళులు
గంధర్వ హయములు గామినీమణులు
రత్నభూషణములు రత్నాంబరములు
రత్నరాసులు నహరములుగా మఱియుఁ
శాస్తూరి కర్పూర గంధ హిమాంబు
జాస్తువు తెన్నేని వరుసతోఁ గొంచు
నమిత రథారూఢుడై వచ్చి శాంచి
క్రమమున వేర్వేఱఁ గట్నము ఎలిదు చూ
నష్ట దిక్కులనున్న
యదని పాలకులు
నాష్టాంగములు నేయ సౌందర్యపాండ్య
కువలయేతుఁడు బారిఁ గుశలమ్ము లడిగి
యవి యెల్లఁజూచి కానర్థిఁ గైకొనుచు
దండిగా వారినందు వీఁడుచట్ల
మండంగ నియవించి యాత్స&lt;ంబెసఁK
ఘనముగా నగరు శృంగారించుఁ బంచి
తన నగరెల్లఁ ఉత్రములు దీర్పించి
చంద్రకాంతో భజ్జ్వల వేది యందు
నింద్రనీలఃవు X దైనైసఁగఁ బెట్టించి
మరకత శిలకు గంబములుగా నిలిపి
చరక సజ్రాల సోపానముల్ దీర్చి
చగడంపు అతికలపై పట్టెలనుర
నోగి మించు ? ౦గారు కోడు బిల్లును
కలరించు శైమించు నజ్జరాగింపుఁ
గలశంబు లాగి నిల్పి మనసూ
క్తికముల
సున్నంబు తోడఁ గసూ_రియుఁ గూర్చి
చన్నీటితోఁ గల్పి చేయి గారఁబూసి
కనకతట్టిమములఁ గాంతి పెట్టించి
79&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0pif1bx4uabi5hmiftl1zmqa6vchzxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237368</id>
    <revision>
      <id>595192</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చొక్కనాథ చరిత్రము కనకాంబరముల మేల్కట్లు గట్టించి సరి సతీఁ గురు వేఱు ఉప్పరంబులును దఱచుగా సురుచంపుదళ్లు గట్టించి నగరు శృంగారించి నానావిధముల నగరంబు వీధుల న మర చిక మంచకంబుల...'</comment>
      <origin>595192</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="b3crl96sj33d37d60jtma5ym3ns5kek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చొక్కనాథ చరిత్రము
కనకాంబరముల మేల్కట్లు గట్టించి
సరి సతీఁ గురు వేఱు ఉప్పరంబులును
దఱచుగా సురుచంపుదళ్లు గట్టించి
నగరు శృంగారించి నానావిధముల
నగరంబు వీధుల న మర చిక
మంచకంబుల మీఁద మా సి సీమణులు
కంచితగతుల నాట్యములాడుచుండ
ముకురవంతుల కాంతి పరమెల్ల నెగడ
మకర తోరణములు మహి సౌంధు మిగులు
చౌరోహితామాత్య బంధుసని త్ర
పౌరాణికోత్తముల్ పండితో శ్రములు
కవి గాయకానేక కామినీమణుల
నవిధిళ సమ్మర్దమయ్యే నానగరు
కుహారాభ్రముల మహా ఘోషమై మోయ
బహుళమై చెలఁగె శోభన వాద్యరవము
అప్పుడా కన్యాకు నా కుమారునకుఁ
గప్పుర గంధంబు గలిపి వేర్వేఱఁ.
ప్రాఛదంబులతోడఁ బ్రౌఢ కామినులు
శోభనంబులు పాడుచును వేడుకలర
సౌరభ్య జలముల జలకముల్ దీర్చి
వైరంధ్రి జనము లా జలజలోచనకు
నైటి వెండ్రుకల కొప్పు నేర్సొప్పఁ బెట్టి
సురభి
మంచార ప్రసూనముల్ దుఱిమి
కమ్మకొస్తురి మేనఁ గెలయంగ కలఁది
కొమ్మకు సోస్టలఁ గుంకుమ బొట్టు దీర్చి
విలసిల్ల సీమంత వీధి యేర్పఱచి
చెఱువైన ముత్యాల చేర్చుకో.. నిలిపి
తరుణి కాంటెనరత్న కాటంకయుగము
ధరియింపఁగ ర్ణావతంసమై యొక్పెఁ
దరుడైన నక్షత్రతార హారములు
సరములు మెడనిండ సరవి వైచి
చంకజాక్షికి హ స్తంకజము.
గంకణమ్ములు నూడిగములు ధరించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b3crl96sj33d37d60jtma5ym3ns5kek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237369</id>
    <revision>
      <id>595193</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము చెలియకు నానిపై సింహమధ్యమున వెలి పట్టు పుట్టము పేర్మితోఁ గట్టి యసియాడు నడుమున కాధారముగను బసిఁడి యొడ్డాణమ్ము బాగొప్ప నంది యప్పుడు మేముహూర్త నూసన్న మైన నప్ప...'</comment>
      <origin>595193</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2700" sha1="h7zvb30vyx6dgqyugk0lo0szr1h5y8r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
చెలియకు నానిపై సింహమధ్యమున
వెలి పట్టు పుట్టము పేర్మితోఁ గట్టి
యసియాడు నడుమున కాధారముగను
బసిఁడి యొడ్డాణమ్ము బాగొప్ప నంది
యప్పుడు మేముహూర్త నూసన్న
మైన
నప్పురోహితులెల్ల నతి సంభ్రమమునఁ
దగ విన్నవింప సౌందర్య భూవిభుఁడు
నగరిలో పలఁ జని నవకమై చెలఁగు
నంగనఁ గనుగొన్న యప్పుడా సర్వ
మంగళాలంకారి మహిమఁ జెన్నొంటె
నంత నావిభుఁడును నక్క మారికునిఁ
గంతు సన్నిభమూర్తిఁ సేయఁ బని దె
మూర్తి భావం విని మూఁడు లోకములు
శ్రీర్తింపఁదగు భుజకీర్తులు పెట్టి
మాండలిక సవ్య మహనీయ రాయ
గండపెండెంబు డాకాలను బూని
తనరఁ గట్టాణి ముత్యాలచౌకట్లు
నమనందఁగర్ణమ్ములందు ధరియించి
మఱియును దేదీప్యమానమై చెలఁగు
వరభూషణమ్ములు వరుసతోఁ దొడిగి
భీషులచందన చర్చి వేడ్క తా నలఁది.
రమణ దుకూలాంబరం బొప్పఁ గట్టి
భానీల్ల రత్న ప్రభా పూర్ణ మైన
బాసికమ్ము ధరించి ఛామరమ్ముగను
ఋస్పకంబెక్కి యా వుషాస్త్రు లీల
పుష్పగంధులు వేడ్కఁ ఇప్పముల్ భల్లఁ
గరిదీపికాకోట్లు గరము దీపించఁ
బురవీధులందు సొంపుగ వేఁగుదెంచి
సరసత మెఱయ రాజద్వారమునను
గర మొప్ప నా పుష్పకంలోని డిగ్గి
మంద నుందమ్ముగ మ స్తే భగము క
లందందఁ జామర బర్థితో నిడఁగ
విసుతించఁ గల్యాణ వేదికై నుండు
C.C.-6
81&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h7zvb30vyx6dgqyugk0lo0szr1h5y8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237370</id>
    <revision>
      <id>595194</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 బొక్కనాథ చరిత్రము గరకి పీఠమ్మున ఘనతఁ గూర్చుండి ఖణ్యాహకర్త్మముల్ భూనుటల్ ఐడకు కుర్యా గనాంశములు సొంపుగోడ శోధనమ్ముల. పొడ శుభలగ్ని మనను శోభిల్లు ఇప్పుడా శోభన బతికి మరిగి భ...'</comment>
      <origin>595194</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="6s9ct5bfg1o590ktl5gu9a3ejsvcyf7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;82
బొక్కనాథ చరిత్రము
గరకి పీఠమ్మున ఘనతఁ గూర్చుండి
ఖణ్యాహకర్త్మముల్ భూనుటల్ ఐడకు
కుర్యా గనాంశములు సొంపుగోడ
శోధనమ్ముల. పొడ శుభలగ్ని మనను
శోభిల్లు ఇప్పుడా శోభన బతికి
మరిగి భౌద్ధకముకు మసాసురుల్ దుద
మంగళ సూత్రంజ, మహీమితోఁగ పై
ఇప్పుడా సౌందర్యుఁ డరికి మోడీ ముస
ఛప్పన్న దేశ రాజన్యుల కెల్ల
కప్పుర విడియముల్ గంధాక్షతములు
ఒప్పించి యమగరి లిచ్చి మందుల
విందులు పెట్టించి వెలయ సంవ అను
పొందుగాఁ దమతమ భూముల నిసె
వెళ్ళు_మారునకును స షే మొదర్
ముక్కువ శిరసు: మకుటంబు నిలిపి
పౌరోహితామాన్య బాంధవాశ్రితుల
గౌరవంబునఁ బ్రోచి కిరి.ణ రాజ్యంబు
పాలింపు మీదని పట్టంబుగట్టి
బాలికామణిఁ జూచి జాతిభ శ్రీ గలిగి
వర్తి ఫుషుని చెప్పి జరి చొక్క. నాథ
మూర్తిలోఁ గలసె నా మూర్తీశ్వరుండు
పొంగిన వేడ్క ములె తటాకయు
నం య కట్టెమ్మ యు డైక్యమయ్య
సౌందర్యపతి దేవసంవత్సరములు
నందంబుగాఁ బనియాఱు వేలవస్
మధురాపురము సమ్మల నే కళ్ళేక
నధికి మై శివలోకమియ్యే నప్పుదము
నా రెండే నా స్వామి యభి ఒక చొక్క
నాయకుండనియెడి నామిఁ
సంత నాయుగ్రుండు నాశ్చర్య మంది
సంతోషచిత్తుఁడై సర్వికాలంబు
నా చొక్కనాథ మహాదేవు కృపను
భూ చక్రవాళ మింపుగ నేఱుచుండె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6s9ct5bfg1o590ktl5gu9a3ejsvcyf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237371</id>
    <revision>
      <id>595195</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము నీ లీల విన్నట్టి యల్ల పుణ్యులకు హాలాస్యనాథుని యతిధక్తి వలన నిత్య శోభనములు నెమ్మితో C 7 on యత్యంత సౌభాగ్యల యుందు రెప్పుడు విజయ ద్వాదశలీల యిట మీఁది ఆగిత ముదముతో...'</comment>
      <origin>595195</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="51f7gfibv0s1rcljs5vvfshpkur126r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
నీ లీల విన్నట్టి యల్ల పుణ్యులకు
హాలాస్యనాథుని యతిధక్తి వలన
నిత్య శోభనములు నెమ్మితో C 7 on
యత్యంత సౌభాగ్యల యుందు రెప్పుడు
విజయ ద్వాదశలీల యిట మీఁది ఆగిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మాసులార ! వివడి.
అనుడు సన్మునులతో నా యగస్తుండు.
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
పదుమూఁడవ లీల.
సౌందర్య నాథుండు 'సర్వేశ్వరుఁడు
జూటుఁడు పరి మేళుండు కదు
కాసుండు తిరువాలవాయుండు కృత్తి
వాసుఁడా హా &quot;స్యదాసుఁడై నట్టి
శ్రీ చొక్కుగాళ్లు సంచితకృడ గాంచి
రాజు చిహ్నల చేత రిసికుఁడై మెఱనీ
తగ నుగ్రసాండీఁడు ధర్మయి దయయా
నగెణితయిగ నీతులన్ని యా నెఱిఁగి
శాత్రవ జయమున శరణార్థు లైని
శత్రుల మనుచుచు దిగితిఁ బాలి. చు
నట్టికాలమున సబ్బు లుప్పొంగి
కట్టుక సుధురిపై ప్రబలి యతేజ
నప్పుడా పురజను అతితి నంది
యశ్పరి మర్దను నాత్మలో C దలఁచి
శ్రీ చొక్కనాయక శ్రీ మహాదేవ !
ఓ చంద్రశేఖర! యో నీలకంఠ!
యిమ్మ హోమద్రవం బిల్లను బాప్
మము రక్షింపవే ! మపాలి 'పిప్పి !
అవి చెక్కు భంగుల నార్తు వారు
వినతించ నప్పుడా విశ్వాధికుండు
విని యుగ్రహంక్యేంద్ర విభుఁడు దించుడి
జని యప్పు డాతని స్వ
నానతి యిచ్చె నాహాలాస్య విభుఁడు
C.C.-6
85&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>51f7gfibv0s1rcljs5vvfshpkur126r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237372</id>
    <revision>
      <id>595196</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 చొక్కనాథ చరిత్రము భూనాథ ! సాగరంబులు మేఱఁ దెప్పి యేకార్ణవంబుగా నెల్ల ళములు -శ-రాకారి'ను వేర్చి లో CR ను మ వెళ్లిగా నిటవచ్చె వెఱచి యీ ప్రజలు తల్లడించఁ నీకుఁ దగునె ! ని దింప క్షత...'</comment>
      <origin>595196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="045pci3casp9tmbce6wqk7fwqxh9512" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;84
చొక్కనాథ చరిత్రము
భూనాథ ! సాగరంబులు మేఱఁ దెప్పి
యేకార్ణవంబుగా నెల్ల ళములు
-శ-రాకారి'ను వేర్చి లో CR ను మ
వెళ్లిగా నిటవచ్చె వెఱచి యీ ప్రజలు
తల్లడించఁ నీకుఁ దగునె ! ని దింప
క్షత్రియ శబ్దంబు వినవె
తగ దిర్చిన శత్రు దండించుటయును
శరణార్థి రాజన్య సమితిఁ బ్రోచుటయుఁ
దగఁ జెప్ప విస వె పెద్దలు శాస్త్రములన
దగ నృపాలకుఁడను తచ్చజ్ఞమరయఁ
బొగడొంద మన జులఁ ద్రోచుటగా దె
సౌరిదిగా నీ ధర్త &quot;సూర్యద్దు లెఱిఁ
中
రముగాఁ బ్రజల రక్షింపు మీ యెడను..
అందుకు నొక యుపాయంబు సెప్పెదము
ముందు నీకొక శక్తి ముదము తో నేము
C
నొసఁగతి మా శక్తి యుదముల మీద
వేసఁ బ్రయోగింపుము విక్రమం బెసఁగ
నని యానతిచ్చిన వంశ మేల్కనుచుఁ
దిన మంత్రివరులతో (దాగి వేడ్కఁ జెప్పె
నా మంత్రు అప్పుడు హర్షము నంది
భూమీశ! నేయు మీ భూరేశు నాజ్ఞ
ఇప్పుడు జయమబ్బు నీ తరణమ్మునను
నిప్పుర జనులెల్ల నెలమి శోభిల్ల
నని వారి లందఱు నతి వేడ్కతోడ
వినుతింప నచ్చు దుర్వీశలేశ్వరుఁడు
సంభ్రమంబన ఘనశక్తిఁ జేకొనుచు
బృంభితహృదయుఁడై చేరి యత్తఱిని
కనుగొనలందు రక్తచ్ఛాయ కొడను
మత్తుగ క్రూర మత్స్య
కుండలి ఘనశంఖ కూర్మ కర్కటక
మండూకముల చేత మహి మించుదాని
నీఁటి యంగనలును సిఁటి గుఱ్ఱములు
సీఁటి మానవులచే నెగడెడు దాని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>045pci3casp9tmbce6wqk7fwqxh9512</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237373</id>
    <revision>
      <id>595197</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము వరసుణి హరి నీల వజ్రప్రవాళ మరకత వైడూర్య మాణిక్య పుష్య రక్త గోమేధిక రాజిత రాగ చూ_క్తికముల చేత వలసిన దాని మనత-రాగ్భటులను ఘనతరంగముల వినువీథి కెగయంగ వాసం బర్వు బ...'</comment>
      <origin>595197</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2579" sha1="ggxvnxv7008hbx15ecj49bxlxbzvesp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
వరసుణి హరి నీల వజ్రప్రవాళ
మరకత వైడూర్య మాణిక్య పుష్య
రక్త గోమేధిక రాజిత రాగ
చూ_క్తికముల చేత వలసిన దాని
మనత-రాగ్భటులను ఘనతరంగముల
వినువీథి కెగయంగ వాసం బర్వు బాని
పెదలక ఘుమఘుమధ్వనులు నుప్పొంగి
ఇది దిక్కులను పిండి పఱతెంచుదాని
కడలేని ధర్ఘార కామమోక్షంబు
లడు పుణ్యక్షేత్రమని చొఱ రాక
మితిలేని కోపాగ్ని మే కొన్న యట్టి
గతి బడటాన్ని ఁ గరఁగిన దానిఁ
Xని యమ్మహారాజు గర్విగోడగ్ర
ఘన మహాంభో రాశిఁ గడిమి తోడానీ
యట్టాలనాయకుఁడా చొక్క విభుని
గట్టిగా హృదయ పంకజమున నిల్పి
తన బాదలు బలశక్తి దనరిన శక్తి
కొని వైద నది మహాగ్రూరత కదిపి
వేలాయుధము నూఱు వేలాయుధముల
నవలీలఁ బోఁ ద్రోలె
to
నప్పడా దేవత లతిపుష్పదృష్టి
యొప్పుగా గురియించి రుగ్రునిమీఁద
సుఱియును బాండ్య భూమండలేశ్వరుఁడు
పరమ సంతోఙ్ఞ సంభ్రమ కేళి మెఱయ
సౌందర్య విభుని యాశ్రమమున కరిగి
సౌందర్యపతికిని సాష్టాంగ మెఱిఁగి
కైలాస గిరినాథ ! గంగాధినాథ !
పోల్క్యా పురనాథ ! యట్టాలనాథ !
మూర్తి త్రయీనాథ్ ! ముజ్జగన్నాథ్!
యార్త రక్షణ నాథ ! యఖిలైక నాథ !
'సర్వ దైవేతనాథ ! సౌందర్య నాథ !
మార్వీ భుజగనాథ ! భూధుర్యనాథ !
యవనలౌవన నాథ ! యడవర్గనాథ !
85&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ggxvnxv7008hbx15ecj49bxlxbzvesp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237374</id>
    <revision>
      <id>595198</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 చొక్కనాథ చరిశ్రము శివలోక పురనాథ ! శ్రీ చొక్కనాథ ! యని సన్నుతులు సేసి యా స్వామి కృషను తన నగరికి నేఁగి ధన్యత మెఱని 'సకల ధాత్రీశలేశ్వరులును గొబ న కుటిలసతిని రాజ్యము సేయుచుండె....'</comment>
      <origin>595198</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2597" sha1="axqv4s89xs1y50vbcwivigf3w8z7xmm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;86
చొక్కనాథ చరిశ్రము
శివలోక పురనాథ ! శ్రీ చొక్కనాథ !
యని సన్నుతులు సేసి యా స్వామి కృషను
తన నగరికి నేఁగి ధన్యత మెఱని
'సకల ధాత్రీశలేశ్వరులును గొబ
న కుటిలసతిని రాజ్యము సేయుచుండె.
ఇది త్రయోదశలీల యిట మీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార ! వినుఁడి.
అనుచు 'సములతో నాయగస్త్యుండు
మనముఖఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
పదునాల్గవ లీల.
అంత నా యుగ్రపౌండ్య క్షితీశ్వరుఁడు
సంతో చిత్తుఁడై సౌందర్య కృష్ణను
సర్వ సర్వంసహాత్వక మంతయును
నిర్వాహశక్తుఁడై నిజశక్తి మెఱనీ
బరత రెశ్వర్య సంపన్నుడై యతఁడు
మహీని కాలి, చఁగ మతి యొక్క నాఁడు
వెలిగా పట చారి చోళ పాండీలు
పాలించు రాజ్య భూభాగంబులకును
కొడరె ననావృష్టి గోకంబు లందు
కడఁక్రతో నొక కొంతకాలను పోస
ఇప్పుడు మువ్వును న సిబల్లభులు
తమ
దశ విచారించి
చితంబుగాను
శ్రీశ్రీ ప్రంబు గ్రహశాంతి సేయుఁడీ యనిన
వారు జ్యోతిశ్శాస్త్ర వాసవల్ టెలిసి
యా రాజదరులకు నప్పు డిట్లనిరి
గ్రహ వక్రిములు గావు గణుతించి చూడ
మహి నింద్రుఁడొనరించు మహిమలు గాని
యీ రోడములు మాన్ప నింద్రుండు దక్క
కాదు నొండొకవిచేఁ గడు వేడ్క నతని
పాలికి పోయినఁ బాటించి ఒర్ష
జాలముల్ గుఱియించు చెయ్యన నరుగుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axqv4s89xs1y50vbcwivigf3w8z7xmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237375</id>
    <revision>
      <id>595199</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము కవి బ్రాహ్మణులు జల్క నా భూమిపతులు మనమున హర్షించి మహిమలు మించి యమ రంగఁ గనకరథారూడు అగుచు సమరావతికి నేఁగి రతి వేడ్కతోడఁ బురుహూతు నయ్యెడఁ బొడగన్న నతయు వరుసతో స...'</comment>
      <origin>595199</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="5mu3a5ay3vuamhxfiuxuwo7u8eua2kp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
కవి బ్రాహ్మణులు జల్క నా భూమిపతులు
మనమున హర్షించి మహిమలు మించి
యమ రంగఁ గనకరథారూడు అగుచు
సమరావతికి నేఁగి రతి వేడ్కతోడఁ
బురుహూతు నయ్యెడఁ బొడగన్న నతయు
వరుసతో సనావ వస్తువు లా సఁగి
యిళ్ళ మీ కెయ్యది యిచ్చోటి శివుడు
వచ్చికుని చెప్పవలయు మీ రిచిన
చార చోకులు హ సజలజముల్ మోడ్చి
చేరి సంస్తుతు లొప్పఁ జేసి జంకారి.
వృత్రా సురాంతక విబుధలో కేశ
గోత్రారి మా కోర్కె కొనసాగఁ జేయు
దేవ ! మీ యాజ్ఞ పిర్తించు మేఘములు
సూపరంబు సొంపుగుం వర్షించు
తడయక రూ యేలు ధారుణీ స్థలిని
కొదరి యనావృష్టి దోషమ్మం 17
నీ యాపద్రవ మెల్ల నిచ్చ
పాయంగఁ జేయు పాలిఁటఁగల్లి
యస్సి నౌగాని య . పిల్ల
భుఁడు
ఘన మేఘముల ఓల్చి ఘనముగా వీర
తిరువరదేశమ్మ తెల్ల కొలము&quot;)
తరగని 'సస్యముల్ ధాన్యం, మృద్ధి
నూహించి
తలకొని ఒర్షముల్ దగఁ గుఱియింపు
డని మేఘములఁబంపి యాయి మువ్వరుఁ
జనవిచ్చి దివ్యభూషణము: మెఱయఁ
నిచ్చుతద జంతర.ఒ
మగC'మితో పాండ్యమండలేశ్వరుఁడు
వేఁడుట కష్టమ్మ వినతురై యొరులఁ
పోడిమిచెడి వేఁడఁ బోలునే యనుదు
వహీ సూనిగావున ఓ.డి సూరకున్న
కుహానియై యప్పుడా కలిశాయుధుండు
నతఁడు ధరించరానట్టి భూషణము
87&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5mu3a5ay3vuamhxfiuxuwo7u8eua2kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237376</id>
    <revision>
      <id>595200</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 చొక్కనాథ చరిత్రము అతులితమ్మగ నిచ్చె హాస్యము సేయఁ దలఁచ నా సొమ్మ లాతఁడు పుచ్పనూలి కల భాతితోడ సంగములను దార్చె నపుడు నా దివిజేంద్రుఁ డా రాజుఁ జూచి కపటమన్ స్కుఁడై గారం బెసఁx స...'</comment>
      <origin>595200</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="sc9t9aesabook8ca4zsnsfcs885xlwz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;88
చొక్కనాథ చరిత్రము
అతులితమ్మగ నిచ్చె హాస్యము సేయఁ
దలఁచ నా సొమ్మ లాతఁడు పుచ్పనూలి
కల భాతితోడ సంగములను దార్చె
నపుడు నా దివిజేంద్రుఁ డా రాజుఁ జూచి
కపటమన్ స్కుఁడై గారం బెసఁx
సుగ్రువంశంబున సదయించుక
సుగ్రపొండీశిత యొనరెడు నివుడు
నీ భక్షణములు నెల్లయంగముల
శోభనకరిముగాఁ జూ పట్టు కఠిన
సౌందర్యపాండీని చందంబు నీకు
నిందఝు గాఁగల దేవ నీళతిలక !
యని సన్నుతులు సేసి యారాజు నపుడు
యెనిమిషాధిపుఁ డుత నట సంతసించి
యలర్ నామువ్వుర నవనీశ్వరులను
పొలుపొందఁ దమతము భూముల కనిచె
c
నసిచిన వారలు జాతి వేడ్కతోడ
మునుకొని తమ రాజ్యముల కేఁగి రంత
నాచారచోళ రాజ్యములకు నపుడు
ప్రాచీన పతియాజ్ఞఁ బ్రబలి మేఘములు
మకాలమున శత్రువుమీఁద
వాముని దండెత్తు నవసరమునను
జయభేరి మోయిండు చందముగాఁ
రాయమున మంద్రస్థానముల నడరె
బలియైన చతురంగ 2 లముల మాడి
ఒకు వన్నె మేఘముల్ ప్రబలె నల్ జసల
దారుణ కరవాల ధారలో యనఁగ
కాటు పెఱుంగులొక్కట పిక్కటిల్లె
బరుణుండు పట్టిన బడి కార్ముకంబు
సరవిని ఎగ నింద్రచాపంబు దోఁచె
ముసుకొని చాప విముక్తంబులైన
మర సీకే సాయక, బులో యనఁగ
మొవర్ శ. పాజాలములు గాఁX ఒట్టి
కొనకొని దర్షించె కుంభవర్షములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sc9t9aesabook8ca4zsnsfcs885xlwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237377</id>
    <revision>
      <id>595201</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము సాంద్రమై రక్తమాంసంబుల రీతి. యింద్రగోపంబులు నిల ఇండఁ బర్వె మంబు రోఁదో లె సంతోషముగను నామని యుప్పొంగ్ హర్షించినట్లు నదులు తటాకముల్ నవసరో పరిచ లుదకపూరమ్ములై...'</comment>
      <origin>595201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2620" sha1="ermjzuknror9lcshcvvb1a3kmn67br1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
సాంద్రమై రక్తమాంసంబుల రీతి.
యింద్రగోపంబులు నిల ఇండఁ బర్వె
మంబు రోఁదో లె సంతోషముగను
నామని యుప్పొంగ్ హర్షించినట్లు
నదులు తటాకముల్ నవసరో పరిచ
లుదకపూరమ్ములై యొప్పై నల్గడం
కారచోళ రాజ్యము లెల్లఁ దనిసి
యేచిన సస్యము లెసఁK వర్ధిల్లెలి
నా
కాఁడిపంటల చేత పాయక యెపుడు
పోఁడిగా మండిరి భూప్రజలెల్ల
89
సోంపుతో నా
చోళభూపతులు
సంపద లెసఁగ రాజ్యములేుచుండఁ
దిరముగా నాపొండ్య దేశము నందు
దొరనీ యనావృష్టి దోషము వాయ
కుండిన నా పురుహూతుపై సగ్ర
పొండీఁడుకోకు. బు బలియింపుచుండె
నారాజు తను వేఁడనట్టి మత్సరము
మీఱి వర్తించు ననిమిక్ష నాయకుండు
నీరీతి వాక యిరువురియందు
వైరంబ ప్రాపించి వర్తింపుచుండి
రచిన సద్గును లెల్ల నాకుంళళవుని
వినజయ్య యట్లనావృష్టి దాటింకు
నెవ్విధంబున రాజ్యమేలె నారాజు
నా విధంబెల్ల మా శాసతిమ్మనిన
విదితంబుగా కని వినిపించెనంత
వదిలుఁడై యా యుగ పాండ్య భూ విభుఁడు
వలనొప్ప నొకకొన్ని వాసరమ్మలకు
మలయాద్రికీని వేఁటమార్గమ్మ గాCX
వెడలి యచ్చోటను వేఁటలాడుచును
పొడిగాంచె నక్క_డఁ బుష్క లావర్త
జలధరములు నాల్గు సంచరింళఁ X ను
వలనుగా దన పరివారంబుఁబిల్చి
యీనాల్గు మేఘము లీక్షణమునను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ermjzuknror9lcshcvvb1a3kmn67br1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237378</id>
    <revision>
      <id>595202</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 00 చొక్కనాథ చరిత్రము బోనీక పట్టియిప్పుడు కొనిరుడు. ఆపిన కార్యోదిగ్రురై సేనలపుడు చని మేఘనులను నాసర్వేతుకృపను పుట్టుక వచ్చి భూపతి సమ్ముఖమునఁ బెట్టిన నటు సూచిక్షణాకృతిని...'</comment>
      <origin>595202</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2499" sha1="lyezh5zzv8sowtdrnaa3d6w7qlvp487" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;90
00
చొక్కనాథ చరిత్రము
బోనీక పట్టియిప్పుడు కొనిరుడు.
ఆపిన కార్యోదిగ్రురై సేనలపుడు
చని మేఘనులను నాసర్వేతుకృపను
పుట్టుక వచ్చి భూపతి సమ్ముఖమునఁ
బెట్టిన నటు సూచిక్షణాకృతిని
నా రాజ్యమెల్ల నశాఖృష్టిదోష
కారము సేసిని కపట మీఘములఁ
గ్రూరుఁడై పురమనకును గట్టి యనితె
నినిచిన వీధి యింద్రు డత్యంఠరోజు
మున యుద్ధ సంర భమునకు నేతెంచె
నతఁడును సన్నద్ధుఁడై యుగముగను
జతురంగబలముల సంఖ్యతో నిలిచి
పడచుటఁ దూర్పునఁ బ్రాపించినట్టి
పడిధులు చలపను చందముకో(కు
&quot; అభేది సేనల. పాండ్య సేవ ఱుk,
ధలకొని ద్వంద్వియుద్ధము &quot;సేయుచు.డ
నా దేవమానవు బాహవ గరిము
యా దే, రావ్ సులంచు లేదర్య
సప్పుడు దే వెంన్రుః డతిరౌద్ర మొసఁXC
గ్రూరాస్త్రములనే యి- గుపితుడై యతఁడు
చారుశాస్త్రము ల. దను వెల్ల నించె
5.
హరిహాయుం డేయ
తో వారుణాస్త్రమునఁ ద్రుంచె
మరిగాస్త్ర జిష్ణు: డుగ్రు డ్రై డియ
గరుడా
స్త్రమున నః' ఖండించివైజె
నెన్ని బాణముల నింద్రుఁడేసినను
నన్ని బాణగల నవి యెల్ల నణఁ చె
ముసలగు నెత్తిన ముసలాన' దునిమి
దనర ఛత్రిశా యుధంబు లేసినను
మను జేంద్ర &quot; డనియెల్ల మగ్నంబు సేసె
కంతము తో నది బయలుగా జేసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lyezh5zzv8sowtdrnaa3d6w7qlvp487</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237379</id>
    <revision>
      <id>595203</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము చూడ యాచొక్కనాథుని నాత్మలో నిల్పి భూచరు లెల్ల సద్భుతమంది . శత్రువైనత్యంత సాహసమునకు జకాయుధము పాండ్యజన పతి వైజె నది ఇల మగలించు నశేని చందమునం ద్రిదశనాయకుని యూ...'</comment>
      <origin>595203</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="ho8a7poipyk1lol8jbsynb4edwiyvfe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
చూడ
యాచొక్కనాథుని నాత్మలో నిల్పి
భూచరు లెల్ల సద్భుతమంది .
శత్రువైనత్యంత సాహసమునకు
జకాయుధము పాండ్యజన పతి వైజె
నది ఇల మగలించు నశేని చందమునం
ద్రిదశనాయకుని యూర్ఖత శౌర్య ముడుగ
ఊటకరత్న దీపాకీర్ణ మౌళి
కోటీర మగల మగ్గులు రాఁగఁ గూర్చె
నప్పుడు దేవేంద్రుఁ డాశ్చర్యమంది .
తప్పక యాతని ధైర్యమ్ముఁ జూడఁ
ఒరమేశ్వరాంశ శ్రభావంబుగాని
ధరణీశ్వరుల కింత ధైర్యము గల
డె
యనుచు లశించి యా యమర వల్ల భుఁడు
చినుచుండి దూర్వాను శాపంబునపుడు
మనమునఁదలపోసి మగటిమి వాసి
తనపురమునకు నెంతయు కోడి చనియ
థన నారాజు వృత్రాంతరు గెలిచి
సంతోషమునుబొంది జయమును జెంది
యధికశౌర్యముతో నందఱుగొల్వ
మధురాపురమున గుడ నేతెంచి
యు గపాండీంద్రుఁడాయుగ్రలోచనుని
యగ్రభాగమునకు నతివేడ్క నరిగి
యోదేవ సర్వేశ యో చొక్కనాథ!
యో దీనరక్షార్తి కృపామూర్తి !
యర్థితోఁచాళువతా స్త్రమర్ధించం
బౌద్ధునకిచ్చిన భక్తమందార !
చక్క నయనము(బూశ్యఁ జక్రిని మెచ్చి
చక్రంబునిచ్చిన చక్రిఒందితుఁడ !
మధు దైశ్యునకు శత్రుమధనము నేయ
సధిక శూలమిచ్చి మరిన వేల్ప !
చక్రమునాకుఁ బ్రసాదించి యనిని
శక్రుపై నేయించి జయము పాలించి
నన్ను ధన్యునిఁ జేసి నన్ను జున్నించి
01&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ho8a7poipyk1lol8jbsynb4edwiyvfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237380</id>
    <revision>
      <id>595204</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '92 . చొక్కనాథ చరిత్రము యున్నత సౌభాగ్య మొసఁగిన వేల్ప ! యనిసన్నుతులు నేసి యతివేడ్క తోకఁ దననగరికి నేఁగి తగ నుండె నంత మఱియునా పాండ్య భూమండలేశ్వరుఁడు సంతో చిత్తుడై చాలించ బలభేది...'</comment>
      <origin>595204</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="60afyktjrgnqm0lciz1maccqzx334hn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;92
.
చొక్కనాథ చరిత్రము
యున్నత
సౌభాగ్య మొసఁగిన వేల్ప !
యనిసన్నుతులు
నేసి యతివేడ్క తోకఁ
దననగరికి నేఁగి తగ నుండె నంత
మఱియునా పాండ్య భూమండలేశ్వరుఁడు
సంతో చిత్తుడై
చాలించ
బలభేది యప్పుడా పార్థి వేంద్రునకుఁ
బంగ నీలిట నుగ్ర పొండీంద్రుఁడనఁగ
నారాజశేఖరు సంశంబు నీవు
రాజశేఖర! యుగ్రసాండీశ
యా నాల్గు మేఘాల నాఁకలు విడిచి
భూనాథ పనుపుము పొసఁగ నీ రాజ్య
మంతయు దఱికిని నధిక వర్ణములు
'సంతతంబు గల్గు జాడ గుఱియింతు
ననుచు మాతలిచేత నతి గౌరవమున
దనరంగC బతిక నగనంపె నంత
వసుధేశుఁ డదిచూచి వర్షించునట్లు
3C బూటకెట్టక వింపి నేననిపి
నా దేశమున లేడు నగహారముల
భూదేవతలచేతఁ బూటలు కొనుచు
విడిచెనా మేఘాల వేసఁ బాండ్య విభుఁడు
కడగి సుభిక్షంబుగా వాన గుఱిసె
మహిసౌంపు మిగుల నామని కాలముయ్య
బఠబళముగాఁ రాడికుంటలు వెలవె
భూదేవకులమెల్లఁ బొలుపుతో వచ్చి
యా దేవి పాండీని నర్థి దీవించి
యో రాజ ! నీవంటి యు గ్రసాహసుల
నేరాజులందును నెఱుఁగమో దేవ !
యా చొక్కనాథుని ప్రాభవంబునను
ప్రాచీనపతి యోలు ఐడియో నీక
నీ లోకమంతయు నిండి వర్షములు
చాలంగఁ గడియ రాజ్యము వృద్ధిపొందె
జగ మెల్లఁ గడు సంక్షముగా వేడ్క
మగఁటిమీ సామ్రాజ్యమహిమ పాలింపు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60afyktjrgnqm0lciz1maccqzx334hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237381</id>
    <revision>
      <id>595205</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము మని సన్ను తులుచేపి యా నిుజరు మనుజేత లేత సన్మానంబు వడసి సవితోఁ దమ నివాసములకు సరిగి స్థిరమతితో సుఖస్థితి నుండి రంశ నే వక్రములులేక తెల్ల కాలము 링 విక్రమాటోప మధ...'</comment>
      <origin>595205</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="11fuwlpm1g2dxwx3637hi2imiehiw07" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
మని సన్ను తులుచేపి యా నిుజరు
మనుజేత లేత సన్మానంబు వడసి
సవితోఁ దమ నివాసములకు సరిగి
స్థిరమతితో సుఖస్థితి నుండి రంశ
నే వక్రములులేక తెల్ల కాలము
링
విక్రమాటోప మధికమై బెలఁగ
భచక్రమంతయు పాల రుఁడు
శ్రీ చొక్కనాథుని కృపను చాలించి
యిది చతుర్దశలీరి యిటమీఁది ఆత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి.
ఆనుడు సన్మునులతో నా యక్త్యుందు
మనమునఁ దలపోసి సుఱియు ఇట్లనియో.
పదునైదవ లీల.
ఆయ్యెడ మగ్రహుడ్యావస్థీశ్వరుఁడు
నెయ్యము తోడుత నిజకీర్తి మెఱసి
ప్రకటితే సకల భూపాలకుల్ కొం
వికసిత హృదయుఁడై విశ్వేశు కృపమ
టెలికంటా వేగానికీ దేశమునను
బోలుపొందు సమర్యిపుర 'మేముం
నటఁ కొంత కాలము కా రాజ్యమునము
గుటిలతో వర్ణముల్ గుఱియకయుండ
ననమారుఁడా రాజు నాత్మఁ జింతించి
తన పురోహితులు నందఱను రావించి
నా రాజ్యమునకు వానలు లేని యట్టి
కారణంబేమి నిక్కము చెప్పఁడనిన
మహికురు అప్పుడు ముని విచారించి
గ్రహచక్రములను వర్షము లేకు దే!
గ్రహశాంతిఁజేసినఁ గాలథర్తమున
వర్ణించుగా కనిజారితంబుగను
కొంతకాలమిట్లు కొనసాగుచుండు
చింతించకలవదు శ్రీ చొక్క నాథుఁ
డెంకటికిని దక్షుఁడై విచారించు
98&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>11fuwlpm1g2dxwx3637hi2imiehiw07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237382</id>
    <revision>
      <id>595206</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 బొక్కకాథ చరిత్రము స్వాతంబునందు సంతాళ నుడిగి శాంతుండనగుచు విశ్రాంతితో నుండు మని బ్రాహ్మల స్త్రీలు నా భూమి విడిచి చేసిరి సుఖత దేశమునకు సంత మఱియు నా రాజు నుంబైని కఠిన ధర ప...'</comment>
      <origin>595206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2682" sha1="scycv0iipupb3sw3ovionzzw4j1lujj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;94
బొక్కకాథ చరిత్రము
స్వాతంబునందు సంతాళ నుడిగి
శాంతుండనగుచు విశ్రాంతితో నుండు
మని బ్రాహ్మల స్త్రీలు నా భూమి విడిచి
చేసిరి సుఖత దేశమునకు సంత
మఱియు నా రాజు నుంబైని కఠిన
ధర పంటలేకున్కి ధాన్యంబులేమి
యజ్ఞ హెూన జపాము : నాగ మోక్తీగను
-
ప్రాజ్ఞులైనట్టి యా బ్రాహ్మలచేతఁ
జేయించుటకు వారి సీనులు విడిచి
పోయిన కారణంబున నాత్మలోన
సంతాళమంది భూశయ్య గావించి
యంతిట నిద్రింకు నా చొక్క విభుఁడు
సింపొచ్చ నుగ్రహండీని స్వప్నమున
నా వింత చింతించనేల
జరుసతోడుతఁ బరివారంబునకును.
నీ పురిజనులకు ఇష్టాన్న వితతి
రూపించఁ గలుగ నే ప్రొద్దు గోరెడవు
ధరశీశ! యొక యేటిదమ వర్షములు
గుఱియక్ గ్రానుము కొనసాగును.డు
ద్విజులును నందాఁక తిరుగ రారించుఁ
బ్రెజలు నీ రాజ్యము బ్రతుకుట కొఱకు
నీ మది కంపుగా నే నొక్కు విధము
ప్రేమతోఁ జెప్పెద పృధ్వీశ! వినము
నీకు నే మొసఁగిన సిశిత ఉండాసి
చేకొని కదు మేరుశిఖరంబు గొట్టి
ఒలసిన ధనమెల్లఁ వరుసతోఁ దెచ్చి
బలసిన రాజ్యము ప్రజల చాలింపు
పలసుగా ధనము లవారితంబుగను
Xలిగన వారికిఁ గరువేమి సేయా
నని యానతిచ్చిన నతఁడు మేల్కాంచి
తన బుత్రులకును వంశ యం కోడ్కఁ జెప్పి
తిలేని సౌందర్యవతికిని మ్రొక్కి
వేడ్క నఖినుతుల్ సేసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>scycv0iipupb3sw3ovionzzw4j1lujj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237383</id>
    <revision>
      <id>595207</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము కండువాహన దేవతౌవారజనక ! కుండలిభూషణ ! గోత్రారి వంద్య! త్రిభువన స్వరక్ష ! దేవతాధ్యక్ష '! యభవ సద్గణపాత్ర యత్రిజనేత్ర యని సన్ను తులు సేసి యా పొంది విభుడు మనమున 'సంతో...'</comment>
      <origin>595207</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="baop3ilwlk1bjc2iuq70xlawc8iod4y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
కండువాహన దేవతౌవారజనక !
కుండలిభూషణ ! గోత్రారి వంద్య!
త్రిభువన స్వరక్ష ! దేవతాధ్యక్ష '!
యభవ సద్గణపాత్ర యత్రిజనేత్ర
యని సన్ను తులు సేసి యా పొంది విభుడు
మనమున 'సంతోషదుగ్ను ఁడై యపుడు
కతులితమ్ముగఁ గదంచారణ్య కృశము
జతురింగ బలము లసంఖ్యముల్ వం
బూర్వ దిగ్భూభాగ వుంగవుఁడైన
గీర్వాణ పిల్లలు గెలిచి తామున్ను
దక్షిణ పశ్చిమోత్తరి రాజవరుల
నక్షిణగతి గెల్చి యధిక కప్పములు
గొనివచ్చు నేఁడని గురువాద్యపరము
వినువీధిఁ బెలఁగంగ విభుడు దంపత్తెం
డిమిని బూరి దిగ్భాగంబు గడఁగి
జడధి మధ్యమున రాజన్యులఁ గెల్చి
పేరుబడి బు జఠబళంబు కొన దు
మఱలివచ్చుచుఁ బాండ్య షహీపతి గారిచే
విజనీర్లు ఘనపుణ్య విమల సారము
దేళేకింగ్ దహన పాతిక విశాశంబు
పశుపతి శాంభవీ ధన్యతా..ంబ
బెలి పెళ్ళి కాదలాంబా విసెంబు
నలిన 'నే. భవు యజ్ఞ నాము పాటం బు
ఘన పుణ్య కోటి తీర్ధంబు
చిరతర వైవల్య గుండం 43
ధరమిందు K.ధమాదన పర్వతం..
ఐర నేరుబాటికా వాసస్థజంబు
గంగా జలాభి షేక ప్రవాహంబు
రంగైనయట్టి యా రామేశ్వరంబు
మనగోపుర ద్వార ఘటిత కారి
కథక్ మంటపములఁ గమసొంపు మిగిలి
పొలుపొందునట్టి యా పురముటు గాంచి
యిల జేఁడు బుథ పురోహితుల కిట్లనియె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>baop3ilwlk1bjc2iuq70xlawc8iod4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237384</id>
    <revision>
      <id>595208</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 చొక్కనాథ చరిత్రము నా దివ్యమైనట్టి యా పట్టణము నేది భావించి మా కెఱిఁగింపుఁ డసిన జరుస నా రాజుకు వారి లిట్లనిరి ధరణీ ! మున్ను త్రేతాయుగంబునను నను 1 12 లోకశ్రయము రాయడింస వసకరి మ...'</comment>
      <origin>595208</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="8q0recaromyfkormwbca49n5qlmj7g6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;96
చొక్కనాథ చరిత్రము
నా దివ్యమైనట్టి యా పట్టణము
నేది భావించి మా కెఱిఁగింపుఁ డసిన
జరుస నా రాజుకు వారి లిట్లనిరి
ధరణీ ! మున్ను త్రేతాయుగంబునను
నను 1 12 లోకశ్రయము రాయడింస
వసకరి మునులు దేవతలెల్లఁ గూడి
వేమాఱు శ్రీ హరిని వేడ్కి_ఁ బ్రార్ధించ
రాముఁడై దశరథ రాజురుఁ బుట్టి
గాథేయుఁ దర్శించఁగా నేఁగి ముసల
బాధించు తాటకఁ బట్టి ఖండించి
యాగము రక్షించి యా కవిచేత
చాగైన మనదివ్య బాణముల్ నడవీ
పాపాణరూపమై పరగు నహల్య
దోషుబు తన పాదధూళి రేఁ బాపి
శివుని విల్ విలిచి యా సీతఁ బెండ్లాడి
తివిరి భార్గవరాము ధీరత్వ నడించి
యనముఁడై యా యయోధ్యకువచ్చి మఱియుఁ
జన తండ్రి జనుపునఁ దమునితోడ
వైదేహియును చాను వనముల కరిగి
రక్కసియైన శూర్పణఖ కామించు
ముక్కును జెవులును మొదలంటఁ గోసి
గరిపించినట్టి రాజ్ సేనతోడ
ఖరదూకణాదుల ఖండించి వైచి
మాయామృగంజైన మారీచుఁ ద్రుంచి
చెయ్యన నా పర్ణశాలకు వచ్చి
జనకజఁ గానక సంతాకుమంది
దీని జటాయువు పల్కు జాడలు దెలిసి
శఒరిచే సతిధి పూజలు గాంచి మించి
సౌబగొండ సుగ్రీవుఁ జూచి
వాలి నొక్కమున వ్రాలంగఁ జేసి
పాలించి సుగ్రీవుఁ బట్టము గట్టి
వాయునఁదనునిచే వైదేహి బార్త
లాయెడఁ దెలిసి యాయర్ధి బంధించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8q0recaromyfkormwbca49n5qlmj7g6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237385</id>
    <revision>
      <id>595209</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము రావణ కుంభక ర్ణాదులఁ ద్రుంచి యా విభీషణు అంటే కధిపతిఁజేసి జానకిఁగూడి పుచ్చక మెక్కి పేద్క మానవాధీశుండు మగిడివచ్చుచును వనధి బంధ సముఖ వడి పాయగాCX ధనువునఁ బెగఁ ద...'</comment>
      <origin>595209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2698" sha1="0dr464tc6d0e59oni1e92ikn6as6cr8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
రావణ కుంభక ర్ణాదులఁ ద్రుంచి
యా విభీషణు అంటే కధిపతిఁజేసి
జానకిఁగూడి పుచ్చక మెక్కి పేద్క
మానవాధీశుండు మగిడివచ్చుచును
వనధి బంధ సముఖ వడి పాయగాCX
ధనువునఁ బెగఁ దీసి ధనుకోటిఁజేసి
రావణు హత్య తారయమునఁ బాయ
నే విధంబా! యని యిచ్చ సూహించి
మఱియు నా సర్వేశు మహనీయమూర్తి
సరగున దేవవేశ్యాఛుజంగాంకు
మరణ జన్మలులేని మార్తండ నేత్రుఁ
దిరముగా నిచటఁ బ్రతిదృ గావించి
తగ సయోధ్యకు 'నేఁగి దశరథాత్మజుఁడు
జగ మెల్లఁ బొగడ రాజ్యము సేయుచుండె.
ఆ రాము పేరిఁట నమరి యా శివుఁడు
శ్రీ రామలింగమై వెలఁగె, నీ స్థలము
రామేశ్వరంచిన రాశికి నెక్కి
కామితార్థములిచ్చు ఘన నేటకులకు
నని బారి లెఱిఁగించ నతిభక్తితోడ
మనమున హర్ష సంభ్రమలీల నరిగి
ధారుణీశ్వ LC డంత ధనుకోటి మున్ CA
శ్రీ రామలింగము సేవించి వేడ్క
సతిసన్న తులు నేసి యర్ధిఁ బూజించి
క్షితికలి యిష్టార్థ సిద్ధిఁ గోరి
సేతుమాధథనకుఁ జెయ్యత్తి మొక్క
యాతలఁ జని పశ్చిమాంబుధిఁ జేరి
మలయాళ తుళువ భూమండలం బరనీ
చెలఁగి వేడ్క సనంతశయనము జూచి
కొమరొప్పఁ గన్యకాకొమరి వీక్షించి
కర ప్పఁ ద్రోవ గోకర్ణమ్ము &quot;సూచి
రమణ గోకర్జేశ్వరస్వామి నవుడు
ప్రమదమ్ముతో సతిభ క్తిఁ బ్రార్ధించి
వరుస నబ్బటి రాజవర్గమ్ము
C.C.-7
97&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0dr464tc6d0e59oni1e92ikn6as6cr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237386</id>
    <revision>
      <id>595210</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చొక్కనాథచరిత్రచ గుఱుతుగాఁ గప్పముల్ కొని ప్రరాపమున ధారుణీధరకంలో ద్దామ ప్రశ స్త పేరు ప్రాంతమేదిని యందు చావబబలాధిక ప్రాభవోదగ్ర సాహసం బెసఁగ నచ్చట దంపు విడిపి [నప్పుడా సూర్...'</comment>
      <origin>595210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2693" sha1="aebcfqaf7e7jhn8aq2fnbaj2zp87pvi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చొక్కనాథచరిత్రచ
గుఱుతుగాఁ గప్పముల్ కొని ప్రరాపమున
ధారుణీధరకంలో ద్దామ ప్రశ స్త
పేరు ప్రాంతమేదిని యందు
చావబబలాధిక ప్రాభవోదగ్ర
సాహసం బెసఁగ నచ్చట దంపు విడిపి
[నప్పుడా సూర్యుండు నప్తాద్రి కేఁx
గొప్పె నల్దదిశలఁ జింట్లు నత్తటిని
గ్రక్కున గ్రహతారకమ్ములు వాడమె
దిక్కులు కల్లపై తెలివొందె నపుడు
కఱకంపు తలపువ్వు కలువల నవ్వు
విరహణుల తలవెచ్చ విటులుందురెళ్ళ
భావజను
నిమామ ప్రజల (దేమ
దేవతలకు గూడు దిమణి జోడు
నా &quot;పూర్వదిగ్భాము యథిక్ భాగంన
దీపించు గర్పూరి తిలకమో యనCK C
బదియాఱు:ఛంతో భానురంణ గము
మొదలిదిక్కునన సోముఁడు దేజరిల్లె
పాండ్యభూపతికీర్తి జలినయట్లు
నిండి కలిశఖం వెన్నె అతం శోభిల్లె
1
నా రాత్రికచటి కేశాంగియైపోయి
మేరువు దగ్గ ఆ మేదినీశ్వరుఁడు
నా చంద్రకోటీరు నాకుగా థారు
నా చొక్క నాథుని నాత్మ లో ఁదలఁచి
శివుఁడిచ్చినట్టి యాచండాయుధమునఁ
ఒకరి సత్త్వోద్ధతి దేవనగమ్ము
ధీశ్వమున (కొలపై ఉద్ది రఁదిరుగ
ధారుణి వణఁక దిగ్దంతు అల్లాడ
దివిజుఅు ఛయమంద దిగ్భ్రామం బెసఁx
నవిరళబ్రహ్మాండ పొట్టిట్టు గాఁX
నప్పుడా 9న శాద్రి యతిథితినొంది
యెప్పాండ్య భూమీరు నగ్రభాగమున
రూపింకు స్కానరి రూపమ్ము కచటఁ
బ్రాడింకు జంగదు భాజమై నిలిచె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aebcfqaf7e7jhn8aq2fnbaj2zp87pvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237387</id>
    <revision>
      <id>595211</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము నిలిచినఁ జూచి యాభిర్మలాత్మకుఁడం సంలితముగ మేరు కాలమానకును దన స్వప్ప ము ను సౌందర్యానాయకుఁడు వినిపించినట్టి యా విధ మెల్లఁజెప్పె చెప్పిన నా పేరు శిఖిరియుఁ Bech...'</comment>
      <origin>595211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="3m85fg2qemk6tblgtnioazdxkj6tpi9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
నిలిచినఁ జూచి యాభిర్మలాత్మకుఁడం
సంలితముగ మేరు కాలమానకును
దన స్వప్ప ము ను సౌందర్యానాయకుఁడు
వినిపించినట్టి యా విధ మెల్లఁజెప్పె
చెప్పిన నా పేరు శిఖిరియుఁ Bech
యప్పుడశా సము నమశాసనమున
వసుధేశ ! నీకును దళియు నెంలేని
వసదనంబిప్పుడు పట్టిగొంపొమ్ము
సరవితో స్థావర జంగ్ ముంబులను
బరగంగ రెండు రూళము, జయుండు
కణుగాన జంగమంబైన రూ1ంబు
నిటఁ దాల్చియున్నాఁడ నీక్ష మ్మునను
స్కాకరిరూర్ణమై తనరు నాయందు
భూవరి ! కొనిపొమ్ము భూతేశుశాజ్ఞ
వలసిన బంగారు వరుసలో ననుదుఁ
బలికిన విని యుగ్రపాండ్య-విభుఁడు
శ్రీమన్మహాదేవు చిత్రాబ్బ రు నను
ప్రేమమ్ములో నిల్పి వృకుబాదబ
చండాని మేరువు . తెలము గొట్టి
తుండించి ఖండించి తునియు నేవీ
ఘనతరోష్ట్రము- పై గజముల మీఁద
తనపరివారము దX మోయునంత
సౌరిదిగాఁ గనక రానుల నెత్తి తెచ్చి
18 చెప్పవచ్చుచోఁ గనకాద్రి కదలి
బిరుము నందునువ్రాయం చెక్కొ నియవుడు
నరయంగ నా బిరుదవ్వల నుండ
వారెనందు చెండి చేవడి మల్లగొట్టి
జంగమరూపపై సవరించినట్టి
బంగారుకొండెను బరగ మన్నించి
యాసువర్ణ గొంచు నా ప్రొద్దె కదలి
కాసుర సకలభూపాజికులు
దనపట్టణమ్మగా ధరణిఁ దెంపొంది
వినుతమౌ మధురకు విచ్చేసె నంత
C.C. TA&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3m85fg2qemk6tblgtnioazdxkj6tpi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237388</id>
    <revision>
      <id>595212</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 33 చొక్కనాథ చరిత్రము పొడిచె వేగురుజుక్క పురుహూతుదిశను పడురాజు పడమటి యుదధిలోఁ గ్రుంకె రాజ సంతంతకు దారకారాణి పాఁ జీఁక ల్లెల్లఁ బలపం వేఁగె ప్రాలేయకిరణబింబము షశిభూద్రిC బ్...'</comment>
      <origin>595212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="asih3467sfnouzlnz1dld0gsym0y90x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;100
33
చొక్కనాథ చరిత్రము
పొడిచె వేగురుజుక్క పురుహూతుదిశను
పడురాజు పడమటి యుదధిలోఁ గ్రుంకె
రాజ సంతంతకు దారకారాణి
పాఁ జీఁక ల్లెల్లఁ బలపం వేఁగె
ప్రాలేయకిరణబింబము షశిభూద్రిC
బ్రారె వెల్వెలవాఱి వాడే నోషధులు
నవశ్రకుముదముల్ సఖముఖఁ జిదుమ
నాక్షణమ్మునఁ బ్రాచి హస్తపల్లజము
నెత్తిన కూడ్కి, సౌంపెసఁగ గభిస్తు
అత్తఱి సూర్యోదయంబై చెఱం7)
సంత నా పురజను లాధన రాను
అంతీయు గమగొని యాశ్చర్యమంది
మణి చొక్కనామీని మహిమలుగాక
ధరణీశ్వరుల కట్టి ధన్యత గలదె!
యని సమ్నతు నే
నాధనంబెల్ల
నను జేతుఁడప్పుడా గుధురేశుఁడైన
సౌందర్యనాథుని సన్నిధికేch
యిందుశ ళాధర ! యిభదైత్యహరణ!
యీశ్వరేశ్వర! యీశ ! యీశాననాథ !
శాశ్వత ! శాంత ! విస్తారితైశ్వర్య
నీలలోహిత !దివ్య నిర్మలాకార్ !
హాలాహలాహార యాపదుద్ధార !
దేవేశ ! నీకృపాదృష్టి నాయందు
గావింతుకతన విఖ్యాతంబుగాఁX
ధనరాసులిపుడు వర్ధనముగాఁ గలిగె
నని సన్నుతులు సేసి యధిక సద్భక్తి
పొందుగా మఱి సుగంబు భూమివారి
కందంద వేడ్కల నతిశయిల్ల CXను
ఛక్షణాహార సౌభాగ్యంబులందు
రక్షించె నొకయేఁడు రాజశేఖరుఁడు
వక్రంబులన్ని నిర్వక కంబుగాఁK
సంతట వర్ణము లధికమై కుతిసె
నైంతయు ముదమంది తెల్లవారలును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>asih3467sfnouzlnz1dld0gsym0y90x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237389</id>
    <revision>
      <id>595214</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము దుర్భిక్ష దోషము దూర మైపోద నిర్భయవృత్తిఁ బాండీని నా వేళ నా మహిసురురు లందు తెంచి ప్రేమతోఁ బొడగా:చి సృథిని సాంపెక్క యజ్ఞ హెూనుజపాదు లర్థి సేయఁ గను వ్రాజ్ఞుఁడై...'</comment>
      <origin>595214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="5pf0og3jsk20gz314eo1lya9fkm7jlc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
దుర్భిక్ష దోషము దూర మైపోద
నిర్భయవృత్తిఁ బాండీని నా వేళ
నా మహిసురురు లందు తెంచి
ప్రేమతోఁ బొడగా:చి సృథిని సాంపెక్క
యజ్ఞ హెూనుజపాదు లర్థి సేయఁ గను
వ్రాజ్ఞుఁడై యేకాశపత్రముగాను
భూలోకమంతయు భూలేతుకృష్ణను
చాలించి నమ్మ దీపాలుఁ కింవెసఁగ
వెరవుతో నీలీల విన్న పుణ్యములు
దొరకును, దుర్భిక్షదోషముల్ మాను
ఇది పంచదశాలల యిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁజేప్పెద మునులార వినుడి
యనుడు సన్నునులతో నాయగస్త్యుండు
మేనమునఁ దలపోసీ మఱియు సైట్లనియె,
పదునాఱవ లీల,
మఱియు నాపాండ్య భూషండ
లేశ్వరుఁడు
పరమపుణ్యుడు ధాత్రిఁ బాలింపుచుండ
నరయంగఁ దొల్లి బ్రాహ్మణకులోత్తములు
వేరవుతోడుతఁ జతుర్వేదము లెపుడు
నొప్పుగా నాలుగు యుగముల ఎరుస
తప్పకయుండి యధ్యయనంబు నేయఁ
బ్రళయమై బ్రహ్మకల్పమునఁ బూర్వ
కలియుగాంతమునఁ గల విప్రవరులు
కచరించి కాలస్వభావంబు వలనఁ
బ్రచురమై వేదముల్ పఠియించువారు
కొంద ఱర్థ మెఱింగికొన కున్న వారు
కొందఱు పఠియించుకొనకున్న
వారు
మణికొండలు నసూయనుతిని విప్రులకు
నిరవగా నుపదేశ మీయనివారు
కై యిట్టివిధ కణం నవనీ
పరేంద్రు
తీయెడ భర్తనం బెడలి తారవుడు
వేదాధ్యయనములు విడువ నందఱును
101&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5pf0og3jsk20gz314eo1lya9fkm7jlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237390</id>
    <revision>
      <id>595215</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 చొక్కనాథదరిశ్రము నాదటఁగత్వాదులకు మును లెల్ల నా మహీ సురులలో నలిగి వేదములు హెూమవర్తనములు నొగి మొదలైన క్రియలును దీటిని కినుకమై నపుడు చయన్నమై కైలాస పర్వతంబునకు నరిగి యాక...'</comment>
      <origin>595215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2535" sha1="7gv1xbo8bc6mbsoc168c9hocvy72kas" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;102
చొక్కనాథదరిశ్రము
నాదటఁగత్వాదులకు మును లెల్ల
నా మహీ సురులలో నలిగి
వేదములు
హెూమవర్తనములు నొగి మొదలైన
క్రియలును దీటిని కినుకమై నపుడు
చయన్నమై కైలాస పర్వతంబునకు
నరిగి యాకృతయుగం కాదినిబారు
పరమేశ్వరునిగోరి ప్రస్తుతింపుచును
యోదేవ ! సర్వేశ ! యో 'వేదపురుష !
వేదాగమాతీత వేద స్వరూళ్లు
కలియుగాంతరమునఁ గడఁగి వేదములు
వెలయంగ లేవయ్య | విప్రులయందు
విఫలమైనట్టి యా వేదముల్ నాల్గు
సఫలముగాఁ జేసి సద్ధర్మ ని ఒతి
వేదపాలనము గాలి. చి మాయందు
నీ దయగలుగ మిన్నింక
! దేవ
యని సన్న తులు నేయ నామునీంద్రులకు
మనమున సంతోష మహిమ పెంపొందఁ
బతుకుతి మిగుల సవ్ఫర్తితో నపుడు
నశరీరీయై బారి కానతి యిచ్చె
మధురాపురమ్మని మహి మించి వెలయ
నధికర్తుగా మేము సర్ధయుక్తముగ
వేదమును నాల్గు విస్తంచెదము
మోదముతోఁ బొండు మునులారి ! యనిన
సహృదయులై సంయమీశ్వరులు
పాలుపొంద హాలాస్యపురము కేతెంచి
శ్రీ చొక్కనాథునిఁ జేరి వందనము
తాచరింపుచు వారలాత్మ నుప్పొంగ్
శూలాది.హస్తాయ శుభ్రవర్ణాయ
కాలస్వరూపాయ కాలాంత కాయ
యోగాయ నాథాయ యోగగమ్యాయ
నాగచ
రథరాయ నగజాధిపాయ
బాలేందుజూటాయ ఫాల క్షేత్రాయ
కాలకూటధరాయ కాపాలికాయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7gv1xbo8bc6mbsoc168c9hocvy72kas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237391</id>
    <revision>
      <id>595216</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము పరదైశ్యహారణాయ భూతేశ్వరాయ శ్రీవిరూపాక్షాయ వృషభధ్వజాయ దేవాయ శ్రీ మహా దేవ దేవాయ నగకార్డుకాయ ఉన్నగ భూజ గాయ నిగమశాస్త్రార్థ పర్ణిత సురూపాయ అనుపమనిత్య సత్యస్...'</comment>
      <origin>595216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2517" sha1="qxy7fgjwmnmrwiozeo7hpwc1zaw8sed" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
పరదైశ్యహారణాయ భూతేశ్వరాయ
శ్రీవిరూపాక్షాయ వృషభధ్వజాయ
దేవాయ శ్రీ మహా దేవ దేవాయ
నగకార్డుకాయ ఉన్నగ భూజ గాయ
నిగమశాస్త్రార్థ పర్ణిత సురూపాయ
అనుపమనిత్య సత్యస్వరూపాయ
వనశోభిత కదంబ వనవాసితాయ
విధి శిరోమాలికావృత కండ రాయ
మధురాపురీశాయ మదనాంతకాయ
వాచామగోచర వర్ణరూపాయ
కామభసాంగాయ గంగాధ రాయ
నీ పాద సేవా మనీష్కలమైన
మాసాల దయగల్గి సున్నింపు దేవ !
వేదచతుష్కము, వికలతో నొందె
వేదములాన వేదాత్మ ! నీవు
ననుడు నంజలులు ఫౌలా గంబు నందు
నేనువందఁ గిలించి యమ్మహామునులు
నభినతుల్ సేయంగ హర్షము నంది
యభవత్తులార ! మా యాత్మ మెచ్చితిమి
ముసుకొని మీÌశ్రములకును ననుచు
శ్రీ చొక్క నాథుఁ డంచికకృప వారి
కాచార్యరూపమై యాశ్చర్య మనCKC
_ దఁఖ్ ఋగ్యాజుసాధర్వణ వేద
ములు మూఁటికిని గ్రమంఖులు 'నేర్పఱించి
వరుస శిక్షాకల్ప బ్యాకరణము,
లురునిరుక్తఛంద 'మొగి జ్యోతిషమ్ము
సంగము లాఱును నవగతమ్ము గను
సాంగమ్ముగాఁ జెప్పి 'సాధనమ్ముగను
ఐనసలష్టకములు కున్నముల్ ఇటలు
చుసుకొని పెట్సూత్రములును వర్ణములు
ఘనశాఖ లారణ్య కాశళమ్ములును
ఉఱియును సమకచమములు రుములు
పరగఁ జరువ సూక్త చపమానములును
168&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qxy7fgjwmnmrwiozeo7hpwc1zaw8sed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237392</id>
    <revision>
      <id>595217</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 చొక్కనాథజగిత్రము దయ నుదాత్తానుదాత్త స్వరితు చయములు నాల్గును స్వరముల యందు విరచింది తన సామవేదమునకును సరుదుగా మంద్ర మధ్యమ తారకములు సామగానమ్ముల 'సప్తస్వరముల నా మహాపురుషు...'</comment>
      <origin>595217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2610" sha1="hndqwije5bo202atzbk5chj4kzla2kx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;104
చొక్కనాథజగిత్రము
దయ నుదాత్తానుదాత్త స్వరితు
చయములు నాల్గును స్వరముల యందు
విరచింది తన సామవేదమునకును
సరుదుగా మంద్ర మధ్యమ తారకములు
సామగానమ్ముల 'సప్తస్వరముల
నా మహాపురుషుల కర్ధయుక్తముగ
నొనరంగ సుభదేశ మొసఁగ వారెల్లఁ
తన జూడఁ జూడ సంత
సరవితో సురలు నా
సౌందర్యు మీదఁ
బొరిబొరి గుఱిసిరి పుష్పవర్షములు
కంత నామును రెర్లి నా చొక్కనాథు
నెంతయుఁ గీర్తించి యీ దేవుఁ బోలు
దైవము లేఁడని తాత్పర్య హసఁగు
నా నేదవిఠతి బ్రాహ్మణులకు నెల్లఁ
బరిపాలనముజేసి ప్రఖ్యాతిగాఁX
ధర వెలయించిరి తాపసోత్తములు
నంతట సుపవయనములు సంధ్యలును
సంతర్పణములు జజతపర్ములును
! నగ్ని హెశ్రము
ప్రజ్ఞతో ఛాతిని బ్రిజ లి వర్థిల్లె
విదితంబుగాను 'స్వపులయందు
నది యాదిగా త్రుతు అభివృద్ధి
చిరయశోధనులార : శ్రీ బొక్క నాథు
చరితలు సిది పోడళంబగులీల
విశ్వమందీలీల విన్న సత్పుణ్య
లైశ్వర్య ప్రాప్తులై యా న్నూయవిద్య
అందు నాధిక్యులై యాగమోక్తి గను
బొంది &quot;వేడ్క లను 'సద్బుధు బెల్లఁ బొగడ
శ్రీ చొక్కనాథుని సేవల మరCA
యాచంద్ర తారార్క హై యుందు రెవుడు
నసిన సమ్మన తెల్ల నధిక సంతోళ
మును బొంది కలశజన్మునిఁ జూచి మఱియు
సౌందర్యనాథుని 'సత్పుణ్యకథలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hndqwije5bo202atzbk5chj4kzla2kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237393</id>
    <revision>
      <id>595218</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నందముగా తృతీయాశ్వా సlica మాకు నాకతిమ్మనిన, ఇది సర్వ మన సత్కవీంద్ర పాదాబ్జ ఇదితపూజా మీద నిమలుండు వచ్చ కప్పుర సౌరభ్య కలితే మానాంక్ విరచితం బగు లోకవిఖ్యాతమైన సరసలక్షణ కావ్య 'సత...'</comment>
      <origin>595218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="q18njdsfqhi74u5m9xj6akprphqfy2t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నందముగా
తృతీయాశ్వా సlica
మాకు నాకతిమ్మనిన,
ఇది సర్వ మన సత్కవీంద్ర పాదాబ్జ
ఇదితపూజా మీద నిమలుండు వచ్చ
కప్పుర సౌరభ్య కలితే మానాంక్
విరచితం బగు లోకవిఖ్యాతమైన
సరసలక్షణ కావ్య 'సత్కవీంద్రాభి
కందిక శ్రీ చొక్కనాథ చారిత్ర
మందున నిది తృతీయాశ్వాసమయ్యె
205&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q18njdsfqhi74u5m9xj6akprphqfy2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237394</id>
    <revision>
      <id>595219</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చొక్కనాథచరి శ్రము చతుర్థాశ్వాసము పదునేడవ లీల శ్రీకర గుణహార సింధు గంభీర రాకేందు సమ తేజ ! రమణీయభోజ ! ఐసవభూతిరపుత్ర : భాగ్యచరిత్ర పౌసగంXఁ జిన రామ భూపాగ్రగణ్య ! విసుగోళ్ల పెదరామ...'</comment>
      <origin>595219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="6vh2emntwyec8uefidkhfuwvlc8rthv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చొక్కనాథచరి శ్రము
చతుర్థాశ్వాసము
పదునేడవ లీల
శ్రీకర గుణహార సింధు గంభీర
రాకేందు సమ తేజ ! రమణీయభోజ !
ఐసవభూతిరపుత్ర : భాగ్యచరిత్ర
పౌసగంXఁ జిన రామ భూపాగ్రగణ్య !
విసుగోళ్ల పెదరామ ! విభవము గ్రామ!
యనుపమజియభామ యధిక సత్ప్రన
చొక్కనారు చారి త్రంబు రెల్ల
జాతక స్ఫూర్తిగా వర్ణింతు వినుము.
మఱియును నుగ్ర భూమండలేశ్వరుఁడు
చరమసంతోష 'సంభ్రమ కేళి &quot;మెఱయ
జనులెల్లఁ బొగడ రాజ్యము &quot;నేయుచుండి
తనభోగసతికిని దనయు గలిగి
భుజశాంతకును సర్భతులు లేనియట్టి
తలఁపునఁ జింతించి తగ్గ విచారించి
చట్టానకర్తుఁడై బాగైనయట్టి
కట్టి యొక్కఁడు గల్గ భక్తితో నపుడు
తనదు పట్టఁపు దేవిఁ దXఁ దోడు కొనుచు
చని చొక్కనాథుని సన్నిధి నిల్చి
యోదేవ సర్వేశ ! యోకృత్తివాస!
యోదేవతాధ్యక్ష ! యో లోకరక్ష
యో చూదరరూప యో విశ్వరూప
యో వాపనగనాథ యో చొక్కనాథ!
చట్టాభి షేక సంప్రాప్తఁడై వెలయు
నట్టి తేజోమూర్తి నధిక
సుందరుని
మత్పుణ్య సాధ్వికి మహిత
సౌభాగ్య
సత్పుత్రు నొకనిఁ బ్రసాదించవలయు
నని సన్నుతులు సేయ హరుఁడు మన్నించి
మనుజేంద్రునకు సక్కు_కరుండు XలుXC
గరుణతోఁ గృపజేసెఁ గఱకంఠుఁడపుడు
ధరణీశ్వరుఁడు తన తరుణితోఁగూడ
నగరికిఁm జగన్నాథుని కృష్ణము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vh2emntwyec8uefidkhfuwvlc8rthv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237395</id>
    <revision>
      <id>595220</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము జగతిఁ రాఠింపుడు జయముతో మండఁ కొంతకాలమునకుఁ గోమలాంగియును వెంతయు వేడ్క దౌహృదలక్షణము. ధరియించె సోమసౌందర్యుని కృపను సరవిఁ తొమ్మిది నెలత్ చఖినవీర్ముటను ధరణి...'</comment>
      <origin>595220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="3jcuqltkidv3a3uwfz3obs58sks2dri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్థాశ్వాసము
జగతిఁ రాఠింపుడు జయముతో మండఁ
కొంతకాలమునకుఁ గోమలాంగియును
వెంతయు వేడ్క దౌహృదలక్షణము.
ధరియించె సోమసౌందర్యుని కృపను
సరవిఁ తొమ్మిది నెలత్ చఖినవీర్ముటను
ధరణిపాలన ధురంధరుఁడైన యట్టి
కరకుమారుని గాంచె వనిత యంతటను
నాయు గ్రహండ్య భూపాగ్రణీయవుడు
నాయర్భకుళకును నతిసంభవమునఁ
ప్రీతితో నెల్లరఁ బిలువంగఁబనిచి
జాతసూతకములు 'సరఫితోఁ దీర్చి
నెమ్మితో దేవపాండియ నామకరణ
మమ్మహీపాలున కవుడు మన్నించె
నా రాజు సుతుఁడు దశాబ్దంబులకు
జారువిద్యా విచక్షణ లక్షణముల
నీతివర్తనముల నిపుణత గాంచి
భూ కేశ్వరుని కృపాపూర్ణుఁడై వెలనె
నత్తణి నారాజు నతి మృగవ్యసక
చిత్తుఁడై వనము. జైలు వర్తించి
యనఘుండు మృగముల నవలీలఁ ద్రుంచి
ఘనమైన యొక్క వ్యామము చేఁ గారి
ధర్మమ్ము నందె యా ధర్మకర్తనుఁడు
నిర్మలాచారుండు నృచకులోత్తముఁడు
• యుగ్రహంణీంద్రుఁ డాస్వామియందు
సాయుజ్యమును బొందెఁ జాలంగ నంత
దగిన
ప్రధానం లా తనయుని చేత
జతీశ్వరునకు మోక్షప్రా వీనిధులు
గావించి మధుర శాగమనమ్ము నేనీ
దేవపాండియ నామ రేజుఁడైనట్టి
యాకుమారునకు 'సామ్రాజ్య పట్టాభి
దేశమ్ము వేయను జింతింపుచుండు
మనమునఁ గుట కలనములు పూని
తనర్ నిశ్ఛావతి తనయులు చోర
107&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jcuqltkidv3a3uwfz3obs58sks2dri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237396</id>
    <revision>
      <id>595221</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10.6 చొక్క నాథచరిత్రము వృత్తిని రత్నకిరీట భూషణము లెత్తుక కొంపోయి యెవ్వరు దము నెఱుఁగ రాకుండిన నీట మంత్రివరులు కరగ బాండ్య కుమారుఁ బట్టము గట్టఁ దలఁచి యా శుభముహూర్తమున ఛండార న...'</comment>
      <origin>595221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2696" sha1="jgntqhwp61yw3ogw3zposzjrr7x83x4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10.6
చొక్క నాథచరిత్రము
వృత్తిని రత్నకిరీట భూషణము
లెత్తుక కొంపోయి యెవ్వరు దము
నెఱుఁగ రాకుండిన నీట మంత్రివరులు
కరగ బాండ్య కుమారుఁ బట్టము గట్టఁ
దలఁచి యా శుభముహూర్తమున ఛండార
నిలయము నందు వర్గీకరత్న
దివ్య
మకుట భూషణములు మహిశవస్తువులు
జటుకుకఁ గానక త× నగరెల్ల
దైన్యదునూర్కులై తగ విచారించ
నాసమయమున దివ్యంబైన రత్న
రాసులచ్చటఁ కొంచు రమణతో నపుడు
చూచినవారికిఁ జోద్య మైయుండ
శ్రీ చొక్కనాథుండు పెట్టి వచ్చి
రాజవీథులయందు రాజిశరత్న
రాజి యిచ్చట కొను రాజులు గలరె !
చెప్పండిన్ని ఁటికిని పెట్టి నేననుచు
నప్పుడు గూర్చుండి యందజఁజూచి
నవరత్నముల లక్షణములు జన్మములు
వివరించి చెప్పె నా విశ్వనాయకుఁడు
బలుఁడను దైత్యునిఁ బశువుగాఁ జేసి
యందుమాంసము దీని యాగ గుండంబు
నందు దేవత రెల్ల నారబతుల్ వ్రేల్చి
తగ హవిర్భాగ మందలు భుజియించి
మిగిలిన బార్మాసి మెదడు నామిషము
ల” సిద్ధమున నవి పాటివైవ
నవీ మూజములుగాఁX భట్టి యంగములు
కొంత పర్వతములఁ కొంత వాహినులఁ
కొంత పరిధిలోఁ కొంత మేదినిని
బడినవి వీజ సంప్రాప్తివహించి
వడిఁ దదంగము లెల్ల వరుసతో నపుడు
`సెముకలు పజ్రాలు నేసఁగు మాంసములు
విమల ప్రవాళముల్ వెసఁ గమ గ్రుడ్లు
ధర నీలములును రక్తము మానికముఖ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jgntqhwp61yw3ogw3zposzjrr7x83x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237397</id>
    <revision>
      <id>595222</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము కురులు వైదూర్యముల్ క్రొవ్వ గోమేధి కములు (?) దంతములు ముక్తాఫలములును రమణ శేద్మము పుష్యరాగిము పిచ్చు పచ్చలుపై జXత్ప్రఖ్యాతిగాఁx నచ్చుగా దివ్యరత్నాకృతీఁ చార్...'</comment>
      <origin>595222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="phv5mqvz5deabwwjswc71kfxuks3bdc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్ధాశ్వాసము
కురులు వైదూర్యముల్ క్రొవ్వ గోమేధి
కములు (?) దంతములు ముక్తాఫలములును
రమణ శేద్మము పుష్యరాగిము పిచ్చు
పచ్చలుపై జXత్ప్రఖ్యాతిగాఁx
నచ్చుగా దివ్యరత్నాకృతీఁ చార్చి,
నలరు మాణిక్యములం దేడువగలు
గల వందులో
కాంతి సాంపెక్క
నదులందుబుట్టెను నాలుగువగలు
సిది యిది యని దాని నెఱుగఁగవలయు
వరుస బ్రహ్మక్షత్ర వైశ్యళూద్రులను
ఖర్య రత్న (పుజాతి భావించవలయు
నా మాసికములకు సరయంగ నాల్గు
నామముల్ గలవు. ఫణాఫణి పద్మ
రాగమ్ము కురువింద రాగకోమలము
చాగైన గుణములు కండెండు మఱియు
నవగుణములు పదియాఱుసు
గలవు
వివిధదోషాదోష వితరులు దెలిసి
వర్ణ భేదములు నిరువైయెనిమిదియును
నిర్ణయించఁగ నేర్చి సిగ్గులు తెలిసి
యేడు లక్షణములు నెఱిఁగిన నదియుఁ
బోఁడిగా
మాణిక్యముల లక్షణములు
మఱి ముత్యములకు జన్మ స్థానములుగ
నురగము మత్స్యము. నత్తమ స్త్రీల
గళమును గరిదంత మభవరాహములు
చెలఁగు మామిడి పండు చెఱకును వెదురు
శనిభుజాస్థలమును శంఖ మేఘములు
నైనయు ముత్యపుచిప్ప యెసఁగు నిందులకు
దోషములు పది ×ణము నొక్క
గణుతింప ముత్యాల గల లవ్ అములు
సారంబు వజ్రాల జన్మముల్ శైల
వైరాహమును హిమవత్తుంగగిరులు
నిల బలుకలు గోరు (2) హేమకూటము .
బలి వందిమాతంగ లాజు దిక్కులను
109&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>phv5mqvz5deabwwjswc71kfxuks3bdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237398</id>
    <revision>
      <id>595223</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 చొక్కనాథజారిశ్రరం ప్రాఁతవజ్రమ్ములు ప్రభవించునందు ధాతిగా గుణములు పదియాఱు గలవు మంచిగుణములు నేడు మణివః జములకు దగు నీలములకు సత్కాంతు రెనిమిది నగలగు నవగుణావళులు కొన్మిద...'</comment>
      <origin>595223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="rr0j4z6o1ebh4v5sudng573hi5eet16" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;118
చొక్కనాథజారిశ్రరం
ప్రాఁతవజ్రమ్ములు ప్రభవించునందు
ధాతిగా గుణములు పదియాఱు గలవు
మంచిగుణములు నేడు మణివః జములకు
దగు నీలములకు సత్కాంతు రెనిమిది
నగలగు నవగుణావళులు కొన్మిదియుఁ
బగడమునకు వన్నె కరగ నార్వగలు
నవగుణములు నాఱు సరయం గదలయా
వచ్చల లక్షణ భాదముల్ విమఁడి
పచ్చనివని చిల్క ఉల్లి కంఠమ్ము
సౌరిదికన్నియయు నాపురువుల వన్నె
లరయ నీవన్నీ య తాఱు 'సద్గుణము
Teఱిఁ దుర్గణములు నెనిమిది చెలియ
సరవితో విజయ పచ్చల లక్షణములు
తగుఁ బుక్య రాగరత్నము కొక్క గుణము
పొగడొందు వైదూర్యమున కొక్క గుణము
గోమేధికమునకు గుణము నొక్కటియె
భూమిలో వివికెత్నల లక్షణములు
కని వారలశఁజెప్పి యాచొక్క విభుఁడు)
జననాథుతనయుపై సంతోK మెసఁx
సంతయుఁXలుట కిడియమేలను చం
సంతోషమున బొంది జయ్యను నపుడు
నా కిరీటమునకు నర్హ రత్నము
జోకగా వౌ, CA యా చొక్క నాయకుఁడు
సరవి సదృశ్యమై జరిగే నాస్వామి
సరయు బారందఱు నాళ్ళే
'నాశ్చర్యమంది.
పొండీడు దనకు సద్భక్తుండు గాన
ఖండేందుజూటుఁడిక్కడికి వేంచేసి
కోటీరమునకుఁ బేర్కొనఁజాలుభట్టి
మేటిరత్న
ములిచ్చె మేలయ్య ననుచు
మక్రాఁశ్రీహరుఁడిచ్చు మణులు సవర్ణ
మకుటము సేయించి మంత్రు లారాజు
నల వైఖజలముల నభివేశమార్చి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rr0j4z6o1ebh4v5sudng573hi5eet16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237399</id>
    <revision>
      <id>595224</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసవః చెలఁగి సింహాసనాదీనునిఁ జేసి నవరత్నముల చేత సవికమైనట్టి ప్రవిమలదివ్య ప్రభాకిరీటమ్ము శిరసున నిడి సుఖస్థిరలీల రాజ్య పరిపాలనము సేయు ప్రఖ్యాతి గాను నముచుఁ బ...'</comment>
      <origin>595224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="6nmd5mjme1l3rrtmpt901t4j5l2n67r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్థాశ్వాసవః
చెలఁగి సింహాసనాదీనునిఁ జేసి
నవరత్నముల చేత సవికమైనట్టి
ప్రవిమలదివ్య ప్రభాకిరీటమ్ము
శిరసున నిడి సుఖస్థిరలీల రాజ్య
పరిపాలనము సేయు ప్రఖ్యాతి గాను
నముచుఁ బట్టముగట్టిరా దేవపాండ్య
జశపాలకుని మంత్రి పామంతనరులు
నాకుమారుండును నాకొక్క నాథుఁ
గోరి సర్వేశ్వరు గుడికేగుదెంచి
యనుపందిద్య రత్నాభరణములు
మనతరమ్ముగఁ దెచ్చి కానుకలిచ్చి
హరహర ! సర్వేశ ! యంబర కేశ!
చరత
శ్వసంకాశ ! భవరోగనాశ !
యఛన మృత్యువినాశ యంలో కేశ
సభయలో కత్రాణ ! సశ్యధురీణ
మూలమం త్రోద్ధా, మోక్ష సంచార
బాలచంద్రోక్తంస ! పాపవిధ్వంస!
యని నిన్ను తులు నేసి యాపాండ్య విభుఁడు
జనులు శోభిల్ల రాజ్యము సేయుచుండె
నిది సప్తదశలీల యిట మీఁది చరిత
ముదముతోఁజెప్పెద మునులార వినుడి
యసుడు సన్మునులతో నా యగస్త్యుండు
మునమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె
పదునెవి
మీదవ లీల
పరిగంX నా దేవ పాండ్యభూవిభుఁడు
చిరశీర్తి రాజ్యమ్ము సేయుచునుండ
మేరిచతి యొకనాఁడు సుర సిద్ధ సాధ్య
వరులాది సకల దేవతలెల్లఁ గొలువ
మునుకొని పరుణుండు మ్రొక్కి నిల్చినను
ననముఁ డాశక్రుండు నవ్వలిభాగ
మందుఁ గూర్చుండెంగ ననుచొప్పుఁబంచె
యందు శాసభవార లాత్మ శోభిల్ల
వరుణుఁడు వీక్షించి వాసవనంతో
గర మొప్పఁ బ్రశ్నగాఁ గావించు నతఁడు
111&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6nmd5mjme1l3rrtmpt901t4j5l2n67r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237400</id>
    <revision>
      <id>595225</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 చొక్కనాథదరిత్రము పలకిత దేవుఁడై పూర్ణ సంతోక కలిత నేత్రానంద కలితుఁడై యపుడు మున్ను దావేఁటగాఁ కోయి యాదేవుని గన్నులానందముగాఁ జూచి పూజ చేసినవిధ మెల్లఁ జేకొని వారి కాసలు పుట...'</comment>
      <origin>595225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="3nuhg3a20bzzhtwprzasua01mm7m6he" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;118
చొక్కనాథదరిత్రము
పలకిత దేవుఁడై పూర్ణ సంతోక
కలిత నేత్రానంద కలితుఁడై యపుడు
మున్ను దావేఁటగాఁ కోయి యాదేవుని
గన్నులానందముగాఁ జూచి పూజ
చేసినవిధ మెల్లఁ జేకొని వారి
కాసలు పుట్టంగ నా బాసవుండు
తడయక వేడ్కతోఁ దాఁజెప్పఁ దొడఁగె
నడచి చైత్రను చిత్త నక్షత్రమందు
మహి మించి తగు పాండ్యమండలమున ను
గుర్తునంతవాఁడు పేర్కొనరాని యట్టి
హాలాస్యనాథుని నట్టాలనాథుఁ
గాలకంధరుని సంగయగణ్ణియమ్మ
మానసోల్లాసుని మధురాపురీతు
భూనకొంతర్యు, నాభ కు నీళ్లు,
నతునితంబగు కదంచారణ్య
నిలయు C
బ్రతిలేని సౌందర్యవతి చొక్కవిభునిఁ
గథళాంబుజంబుల మనదీవ్య సరవీఁ
గనుగొంటి నా వేయు గన్నులు తెలఁగe
Xఫియు నాకొలనిలోఁ గడు వేడ్క మునిఁగి
తనర నాస్వామిని దర్శించి వత్తు
నా దేవ సౌందర్య మా దేవునుహీమ
మేదైవముఖఁ గాన మిదియు సిద్ధంబు
నామధు రాధ్యక్షుఁడౌ దేవపాండ్య
భూమీశుఁ డత్యంత భూరిసద్భక్తుల
డాతని శివభక్తి యాశ్చర్య మొన్న
నాతనందే కాని యన్యులం దెఱుఁగ
మధి తన్మయావస్థుఁడై యాత్మఁ బెలిసి
మనమున హర్షించి మఱియు నిట్లనిచు
వదలనిభ క్తి గీర్వాణవల్లభుఁడు
తుఁడై సములు వేయుచుండె
నా దేవపతి మాట శాశ్చర్యమంది.
యాదేవతలు మును అంతంత ఁచాము
మొదలకుండిరి యనిమిజదృష్టులగుతు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3nuhg3a20bzzhtwprzasua01mm7m6he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237401</id>
    <revision>
      <id>595226</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము విదితురై బారెల్ల పెరగందియుండ నయ్యెడ దేవేంద్రుఁ డమరుల మునుల నెయ్యము తోడ మందిర ముఠా కనిపి యలర్ నావరుణుని నంపిన నతఁడు పొలువైన రసవతీపురము కేతెంచి యాచొక్కనాథ...'</comment>
      <origin>595226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="m2g4nzccttunjb6kr4kjcbjtusxjk95" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్ధాశ్వాసము
విదితురై బారెల్ల పెరగందియుండ
నయ్యెడ దేవేంద్రుఁ డమరుల మునుల
నెయ్యము తోడ మందిర ముఠా కనిపి
యలర్ నావరుణుని నంపిన నతఁడు
పొలువైన రసవతీపురము కేతెంచి
యాచొక్కనాథు లీలావినోదము C
జూచెడ గాకంచుఁ బోద్యము గాCK
గుఱుతుగా మధుర లోఁ గొను డంచు నపుడు
బరుణుండు కంపె నా వార్ధులేఁడిటి
నంపిన నావార్థు లాపట్టణము
ముంపుడు మని గోపమున మీఱి రాఁX
నాపురిదేవత లా పురిక్షణలు
నాకర మేశ్వరు నాచొక్కనాథు
ముందరికే తెంచి మోడ్పు గేలర
జయజయధ్వనులతో సర్వేశునకును
భయముంది భారలు కఱతెంచి మ్రొక్కి
యోదేవ ! సర్వేశ యోజగదీశ!
యోదయాపరమూర్తి ! యోవిశ్వమూర్తి!
గలదైత్యవైరి యోకాల కాలాంత!
ఆజశిరశ్ఛేదన ! అద్రిజారమణ !
కుంజరాన నజనక్ గో వైరి వైరి
I
భంజనాంథకృదవ ! బలిత ? సంహార!
హలధర ! హరిణాంక ! యఖిల నిశ్శంక !
శ్రుభయకాలములేక శ్రళయ కాలమ్ము
XDA యీబార్థులు గదలిటువచ్చు.
చున్నవి.
బి యని బార లుబ్బైస్స్వనముల
విన్నవించినఁ జూచి విశ్వేశ్వరుండు
కురనువయాదృష్టి భావించి యపుడు
వెరవకుఁడని వారి వెర వెల్లఁ దీర్చి
యల పున్కరము పుక్క లావర్తకము .
చెలగంగ నష్టాృతం జీవవర్ధనము
లను 'మేఘముల నాల్గు నటకు రప్పించి
యనముండు వారి కిట్లని యానతిచ్చె
C.C.-8
112&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2g4nzccttunjb6kr4kjcbjtusxjk95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237402</id>
    <revision>
      <id>595227</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1947 చొక్కనాధ చరిత్రము నా బార్థితోయంబు లాపోళనంబు గావింపుడని వారిఁ గడఁక నంపిళ్లను నవధారు రేవ ! మీయాజ్ఞ పెంపునను కలిసి యానార్ధు లొక్కటఁ గ్రుక్కగాను గ్రోలెద రనుచుఁ బేర్కొను స...'</comment>
      <origin>595227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="4t1hz2anb0dja7zccbm8job7qiu6kkt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1947
చొక్కనాధ చరిత్రము
నా బార్థితోయంబు లాపోళనంబు
గావింపుడని వారిఁ గడఁక నంపిళ్లను
నవధారు రేవ ! మీయాజ్ఞ పెంపునను
కలిసి యానార్ధు లొక్కటఁ గ్రుక్కగాను
గ్రోలెద రనుచుఁ బేర్కొను సంభ్రమమునఁ
చాలా నిలాశీల సర్వితోదగ్ర
కీళాలములను నొక్కియుఁ బొరింబొరిని
వేలాజతీర్ణమై వేగంజ వచ్చు
బంధులనెల్ల నా క్షణమున మించి
నలువురు నాపోశనంబుగాఁ గొనిన
డా పురజను లానందమంది
నప్పుడా
తప్పక సంస్తుతుల్ దగఁ జేసి రంగం
జూత మింకొకసారి చొక్క నాయకుని
రాతిగాఁ బెఱఁగులు పరికింత మన చు
మఱియును దాళశ్రమాణ ధారలుగ
పెరుణుండు మఘంపై బాను గుఱియ
నా నాల్గు మేఘములందు వైసురువు
గా నుండుడని శాలగా నియ మించి
యా ప్రళయమ్ము వాయఁగఁ జేయనపుడు
భూభ్రజ లతిమోచమును బొంది రంత
నా పట్నమున నన్న యా దేవ పాండ్య
ఘోపాలు ప్రజలకా భూమండలము. న
గలవారికిని సే యుగాంతములందుఁ
ఒళయకాలము లే యువడపంబులును
నెన్నే నివచ్చె నేనీ స్థానమనకు
నెన్నఁడు లేదంచు నిట్లనతిచ్చె
స మముగా నా మేను సంఘముల్ నాల్గు
కొమరొప్పఁ గూటము గూడిన కతన
నలుడమల్ కూటమై సబ్జెక్కు.. అందు
పలు సెప్టెం ఒరగె నా మధుర
యిప్పుడా వరుణుడు సతిస్థితి నంది
యప్పురవిధ్వంసి యా చొక్కనాథు
నగ్రభాగమున కల్లన నరిగి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4t1hz2anb0dja7zccbm8job7qiu6kkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237403</id>
    <revision>
      <id>595228</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము యుగ్ర ! కతర్ది ! ఓయుర గేంద్రహార ! రుద్రాత్రమేయ విరూపాక్ష కాంక నాద్రి బాణాసన! హరితాంజ్ భరిణ బాణకావ్యత్రోణ ! ! కాడారి వాణ వాణరక్షణ! పంచబాణ సంహార! రాణికాంబరి ! గజరా...'</comment>
      <origin>595228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="4kpsn9jizg9o9d8pc0ge5dqx3aocope" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్ధాశ్వాసము
యుగ్ర ! కతర్ది ! ఓయుర గేంద్రహార !
రుద్రాత్రమేయ విరూపాక్ష కాంక
నాద్రి బాణాసన! హరితాంజ్ భరిణ
బాణకావ్యత్రోణ ! ! కాడారి వాణ
వాణరక్షణ! పంచబాణ సంహార!
రాణికాంబరి ! గజరాక్షసహరణ !
త్రిణయన నీ దయాదృష్టి నాయందు
నణుమాత్ర ఋగినిల్పు మనవర్గ నాథ
సర్వాపరాధుండ 'సర్వమాక్షకుఁడ
సర్వపాపాత్తుండ జడవర్త
నుండ
నని సన్నుతించిన నా చొక్క విభుఁడు
మనమున హర్షించి మన్నించి యతని
దలఁచిన యప్పుడు దగ నిటుగమ్ము
వరుణ! నీ దిక్కుకు వడి నేగు మనుచుఁ
గరుణించి తం వెను Xఱకంఠుఁడంత
ఇది యష్టదశలీల యిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మనులార ! వినుండి
యనుడు 'సమ్మునులతో నా యుగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోని మఱియు నిట్లనియె.
పందొమ్మిదవ లీల
ఆ దేవపాండ్య భూపాగ్రణి యంత
సాదరహృదయుఁడై జగతిఁ బాలింప
మఱి చొక్కనాథుఁడా మధురలో ళలను
నిరవైన సిద్ధుఁడై యెల్లరుఁ జూడ
కుఱుద కెంజడలును గుచ్చిలి కండ
మరుభూతియును రుండమాలికల్ చెవులఁ
ఐసిఁడి కామాక్షుల బసిఁడి పాత్రలును
బసిఁడి గోణమ్మును బాద సూపురము
మసిబొట్టు బెర్హాము మఱి కక్షపాల
పసిఁడి యొడొణమ్మ' పైని సరివెణలు
నాగహస్తము సింగినాదలు
వాగాలు ఘనరు ద్రబంధము వెలయ
C.C.-8A
115&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4kpsn9jizg9o9d8pc0ge5dqx3aocope</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237404</id>
    <revision>
      <id>595229</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 చొక్కనాథ చరిత్రము రసవాద ఘుటికలు రసికా పధములు రసికుఁడై ధరియించి రాజమార్గమున నానందలీల నిత్యానందుఁడు గురుఁ దానందువిచ్చేసి తగవచ్చుచున్న యా చొక్కనాథుని నందఱు వేడ్క జూచి య...'</comment>
      <origin>595229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="trmw520wotuamhw5i3ebek0ptuw07wz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;116
చొక్కనాథ చరిత్రము
రసవాద ఘుటికలు రసికా పధములు
రసికుఁడై ధరియించి రాజమార్గమున
నానందలీల నిత్యానందుఁడు గురుఁ
దానందువిచ్చేసి తగవచ్చుచున్న
యా చొక్కనాథుని నందఱు వేడ్క
జూచి యా పురనివాసులు విరూపాక్ష
నాథుఁడో యానంద శాథుడో యాది
నాథుఁడో గోరవనాథుఁడో మేఘ
నాథుఁడో భైరవనాథుఁడో మత్స్యే
వాథుఁడో సారంగనాథుఁడ్లో శంభు
నాథుఁడో యీ నవనాథ సిద్ధులకు
నాథుఁడో 'సౌందర్యనాథుఁడో యనుచు
నా పుణ్యచారి తునటఁ జేరఁబోయి
యా పురివారలు నమ్మహాత్మకుని
నెందుండి వచ్చితిరేమి కారణము
నింతుల కేగంగనేల మీరనిన
వనధులు భూమియు వారి పూరమ్ము
కొనకొని మేరువు కుండ నమ్ముగను
నెన్ని కల్పములైన నిటువలె నుండ
లోకమైనఁ
జెeck `సువర్ణమ్ము జేతు మేనునుచు,
వెలయ నా పురిలోని వృద్ధులు నెల్ల
బాలులగాఁ జేయు బాలుర నెల్ల
జాల: వృద్ధుల చందము సేయ
నణువు మేరువుసేయ నరయ నా పేరు
కణువుగాఁ జేయఁగ నలరు నా తుసి
చెన్నందు నీలాగు సిద్ధవిద్యలను
నిన్నేని నటియించ నెలమి నా దేవ
నగరమ్ములోన గాంధార సౌందర్యు
అగు సిద్ధు లాళ్చర్యు పై చూచుచుండ
నంతట నా సిద్ధుఁడా దేవపాండ్యు
అంతఃపురంబే యన్ని గేహములఁ
జరియింకు నా పాండ్య జననాథుఁ డెఱి ca&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trmw520wotuamhw5i3ebek0ptuw07wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237405</id>
    <revision>
      <id>595230</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము చరగ నా సిద్ధునిఁ బట్టి తెమ్మనినం బరివూని వారలు చట్టంగఁ బోవC తే చిక్కినట్లుండు చిక్క కదృత్యుఁ జై శని దేవాలయంబు లోచలను రాతి యేమఁగువద్ద రమణ నా యోగి ఖాతిశాఁ గూ...'</comment>
      <origin>595230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="liyvhnzjgf3bcwj5bb82nd20k7fa650" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్ధాశ్వాసము
చరగ నా సిద్ధునిఁ బట్టి తెమ్మనినం
బరివూని వారలు చట్టంగఁ బోవC
తే చిక్కినట్లుండు చిక్క కదృత్యుఁ
జై శని దేవాలయంబు లోచలను
రాతి యేమఁగువద్ద రమణ నా యోగి
ఖాతిశాఁ గూర్చుండిఁ బాండ్య భూవిభుఁడు
నా శివాలయమునకు నరుగుచో నపుడు
నా సిద్ధముఖ్యని నటఁ గాంచి కలికా
నైచ్చోటినుండి నీ వేగుదెంచితివి ?
యిచ్చటనుండుట కేమి కారణము
నవి యిట్టులడిగిన నమ్మహా పురుషుఁ
కనమ చారిత్రుఁ డిట్లని యానతిచ్చె
వరుస ననాగతే వర్తమానము
తెఱుఁగుడు సిద్ధము, నేము సిద్ధులము
నీకేల పరికించ! నీ వేగుమను చుఁ
జేకొని మౌని సుస్థిరలీల నుండె
విదియుఁ బందొమ్మిది యిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార! వినుఁడి
యనుచు 'సమ్మనులతో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోనీ సుఱియు నిట్లనియె.
ఇరువదియవ లీల
ఆ పాండ్య మండలాధ్యక్షుండు మఱియు
నా పరమాత్మతో నట విన్నవించె
దేవి ! సర్వము మీరు దెలిసితిరేని
మీ విద్య మాకు చెమినిఁ జూభవలయు
నెలమితో నా చేతి యొక్కదండము
శిల సింధురము, భక్షించెన యేని
నీవు సర్వమ్మును నేఱుఁగు సిద్ధుఁడవు
నీవెదా మాపాలి నిజమైన వేల్ప,
వలమి నాదైన యీ యైశ్వర్య మెల్ల
నెలమితో మీకు నే నిచ్చెద ననిన
నిరవైన యా రాతి యేనుఁగు నపుడు
స్వ కడకంటఁ జూ
117&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>liyvhnzjgf3bcwj5bb82nd20k7fa650</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237406</id>
    <revision>
      <id>595231</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 1 చొక్కనాథచరిత్రము జూచినంతటఁ గడు చోద్యమ్ముగాను. సేచి దగ్గుణుడు బృంహిత మటుఁజేసి యా రాజుచేఁ జెఱుకాక్ష ణమ్మునము - తి యేనుఁగు నటు పట్టి దిగిచి యఱుతే నున్నట్టి కట్టాణి ముత్యా...'</comment>
      <origin>595231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2605" sha1="jw4654o874fa0wi2qavmzniu2unxekb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;118
1
చొక్కనాథచరిత్రము
జూచినంతటఁ గడు చోద్యమ్ముగాను.
సేచి దగ్గుణుడు బృంహిత మటుఁజేసి
యా రాజుచేఁ జెఱుకాక్ష ణమ్మునము
- తి యేనుఁగు నటు పట్టి దిగిచి
యఱుతే నున్నట్టి కట్టాణి ముత్యాల
సరములు చెంచిన పతి వెఱు చె
నా రాజు పరివారి మత్యుగముగను
చార ణాకారమై తఱిమి వైఁబడిన
సామజ మవుడు పాషాణమైయుండె
నా మహా సిద్ధుఁ డదృశ్యమై చనియె
సంత నా దేవ పాండ్యా-నీశ్వరుఁడు
నెంతయు భీతుఁడై యిచ్చ
గలఁ
యా యిందుశేఖరు నాలయమ్మునకుఁ
పోయి సద్భక్తి అద్భుతలీల 20 కి
కుర మేళు నర్చించి భక్తిఁ బూజించి
చః పూరితానంద బాప్పముల్ దొరుగు
గా వేడ్క రోమాంచకంచుకితాఖి
లావయవుండయి యధిక విరుద్ధ
గద్గద కంఠ సంకలిత 'స్వరమ్ము
మద్దమింపఁగ నంజ లాకరంగ విటల
భాగమునందు సంభ్రమ మొప్పఁ జేర్చి
ప్రాగల్భ్య బుద్ధి నిట్లని సన్నుతించె
శ్రీ మన్మహాదేవ ! సిద్ధానుభావ !
కామితరూప శంకర్ విశ్వరూప
యభినవ భుజగేంద్ర యజ్ఞోపవీత
శుభకర శుభమూర్తి ! శోభనమూర్తి
విశ్రుత గుణసార ! వేదాంతసార
యాశ్రిత సంరక్ష యంబికాధ్యక్ష
యజ్ఞానకృతము నాయందు సిద్ధించెఁ
బ్రజ్ఞా విహీనత ఇరికించిరేను
దేవ ! మీ మహిమలు దెలియ నేనెంత!
భావించి నన్ను కృపాకటాక్షమున
రక్షింపుమని యపారంబైన ధనము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jw4654o874fa0wi2qavmzniu2unxekb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237407</id>
    <revision>
      <id>595232</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతురాశ్వాసము లక్షలా భరణాంబరాదు లర్పించి వినతుఁకై యీ దేవు వీడ్కొని యంశం తన నగ్గరికీ నేXఁ దద్దయు వేడ్క విడియు వింశతి లీల యిటమీఁది చరిత ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార ! వినుఁడి యను...'</comment>
      <origin>595232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="45c8fg4cf9zeazjcfl6cxwcls7zcxxx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతురాశ్వాసము
లక్షలా భరణాంబరాదు లర్పించి
వినతుఁకై యీ దేవు వీడ్కొని యంశం
తన నగ్గరికీ నేXఁ దద్దయు వేడ్క
విడియు వింశతి లీల యిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార ! వినుఁడి
యనుచు సమ్మనులతో నాయగస్త్యుండు.
మనమునఁ దలపోసి మఱియు సిట్లనియె.
ఇరువదియొకటవ లీల
ఆ సమయమున నా పౌండ్య విభుఁడు
భాసుర సౌందర్యపతి చొక్కనాథు
పాద పద్మముల భక్తి తాత్పర్య
సాదర హృదయఁడై సలుపుడు మఱియుఁ
దనవద్ది సృవులు సద్భక్తులై శితని
ననవరతము పూట లాదరింపుచును
వెదురు లేకెంతయు హెచ్చిన శత్రు
మదము లభించుచు మధురఁ బాలించ
ఘనుఁడైన చోళ భూకాంతుఁ డత్తఱిని
బగతుఁడై మధుుపై పరివారములతో
తనతోడఁ గిసిసి యుద్ధము సేయుచుండి
బలియుఁడై యా దేవ పొండీసు నతని
బలములతోడను వారిందో తె
నంత నా చోళుండు వాహనంబునను
నెంతయు
కోడి వెన్నిచ్చి యానికి
నెదురిక చిక్కిన నెల్ల సీసులకు
బొదువుక శన పురంబున కేగులెంచి
ం ం
ప హీనులఁగాని
యదుల జయింప
రాదనుచు జైనులకుఁ
దనదు పత్రికలంకుఁ దద్దయువారు
విసుతింగ నెనిమిది వేల బౌద్ధ లుసు
గూడుకు తమ సుంత్రకోటుల చేతఁ
కోడిగా నౌక గజంబును దోలుకొనుచు
నా రాజు కడకేగి యాతండు వెనుకప
బారల కి లిచ్చి బలసినంతైన
119&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>45c8fg4cf9zeazjcfl6cxwcls7zcxxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237408</id>
    <revision>
      <id>595233</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 చొక్కనాథదరిశ్రము ముధురపై మీ మంత్ర మహిమలతోను జని పౌండ్య భూపాలు సాధింపుఁడనుచుఁ అనిచిన నా జైన భట్టారకులును చారుణమ్మగ ఛద్ర దంతావళము నా పాండ్యవతిమీఁది కరిగి వేగమున నాపురి...'</comment>
      <origin>595233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2568" sha1="5wbjwr4semtsu3cz9c4jxb7xo3st31b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;120
చొక్కనాథదరిశ్రము
ముధురపై మీ మంత్ర మహిమలతోను
జని పౌండ్య భూపాలు సాధింపుఁడనుచుఁ
అనిచిన నా జైన భట్టారకులును
చారుణమ్మగ ఛద్ర దంతావళము
నా పాండ్యవతిమీఁది కరిగి వేగమున
నాపురి ప్రజల సంహారంబు సేయు
మంచు నా జైనులు నందఱుఁ బనుకు,
-
మించి యా యేనుఁగు మిన్నంటి ముట్టి
దదిశల్ దంత సౌదామినుల్ మెఱయ
నళని చందమున నతి బృంహితముల
శైలమున్ వణఁకంగ జలధులు కecx
నీల మేఘము మాడ్కి నిగిడి యాకాశ
నది కొండ మెల్ల ఉండాంతమునందుఁ
కొదలేక పీల్చి దిక్కులఁ జల్లుదాని,
పరిగ గండస్థల పంక్తుల మదము
కొరగాని నదులుగా ఁ దొరఁగించుదాని
మితిలేక నడుచుచో మేదినిదూరి
యతలము ముట్టంగ నడుగిడు దాని,
యను లులాయమువోని యా వాలమునను
శ్రమమున భీకరాకారమై పేర్చి
నిర్భర వృత్తిపై విఖలము నిండి
యార్భటింపుచు వచ్చు నా గజేంద్రము
పరగంగ నీశాన్య భాగమునందు
సురబడిగా నొక్క యోజన మాత్ర
రెండగల్గఁ గాంచి యా యెడఁ బాండ్యవిభుఁడు
కడు భయంబంది తక్కశ చొక్కనాథు
నగరి కేతెంచి యోనగళాప హస్త !
! శున్నగభూషితాంగ!
నగజేశ!
నగధర సత్కియా! నా గారు రారి !
నగరివు సంస్తుత్య నగనాథ నిలయ !
నాగాజినాంబర! సలినా సనాది
నాగేంద్ర యక్ష గంధర్వ గీర్వాణ
కిరీట దేదీప్యమాన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5wbjwr4semtsu3cz9c4jxb7xo3st31b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237409</id>
    <revision>
      <id>595234</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విశ్వాసము చతుష్ఠక దేవ రత్నోక్జ్విల దీర్ఘ పాదాన్యి! హరహర శ్రీ దంచారణ్య నిలయ ! కరమాత్మి! హాలాస్య ! పాలక నీదు! శ్రీ పాద సేవాధురీణుని నన్నుఁ జేపట్టి రక్షించు శ్రీ చొక్కనాథ! కరమే...'</comment>
      <origin>595234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="rymxxdd0ya1hhq9fkmkz7iumgfs4bcm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;విశ్వాసము
చతుష్ఠక
దేవ రత్నోక్జ్విల దీర్ఘ పాదాన్యి!
హరహర శ్రీ దంచారణ్య నిలయ !
కరమాత్మి! హాలాస్య ! పాలక నీదు!
శ్రీ పాద సేవాధురీణుని నన్నుఁ
జేపట్టి రక్షించు శ్రీ చొక్కనాథ!
కరమేశ్ యిదె మహాప్రళయముగాను
చురబడి యేతెంచె నొక మత్తగజము
రాజవే! సర్వేశ జాదవే ! మమ్మ
కావవే మీ బంట కరుణాకటావ్!
యని విన్న వించిన నా దేవదేవుని
డనముఁ డాపాండ్య భూసాగ్రణి తోడఁ
దిరముగాఁ దూర్పునఁ దిరు వీడు అందుఁ
గర మొప్ప వౌక గుడి గావించు మజట
బిల్లు నమ్మలు కొంచు వేవేగఁ బూని
డుల్లంగ నేతు నిష్ఠుర వృత్తి దాని
ననుచు నంతర్వాణి యానతిచ్చి
నను స్వామియానతి నట్ల కాశనుడు
నా రాజు నప్పుడు నతి వేడ్కతోడ
భోరున నేఁగి తూర్పున నుండఁ జూచి
యచ్చోట గుడికట్టి యా దేవునకును
గ్రఆ వినుతించఁ Xడకతో
వచ్చి
యెప్పడా ప్రళయకాలాన్ని ధూమంబు
నొప్పగా వచ్చు నా యు గోళమునము
విల్లందికొని దూచి విసయం బంద
ఛల్లమ్మకొకటి చేపట్టి యత్తరిని
పాండీడు చూడ నా ప్రజలెల్లఁ జూడఁ
కొండంత అధర దిక్కు ధరంబు లద్రున
రుధిరము లేఱురై రూఢిగాఁ బాఱు
నధికఘీంకృతిని ఒహ్ళాండము పెగుజ
నాగజం బవని పై నవలీల నవుడు
వేగంబఁ బడనేసె విశ్వేశ్వరుండు
చరగంగ నా కొశిబరచు
&quot;
యాఅంది
&quot;
మఱి &quot; యా నేను
వేళ్లింది.
&quot;
మనఁ బక గె
131&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rymxxdd0ya1hhq9fkmkz7iumgfs4bcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237410</id>
    <revision>
      <id>595235</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1 చొక్క_నాథచారిత్రము భప్పు డాదేవపాండ్యాఐనీశ్వరుఁడు నప్పార జనులతో సఖినుకుల్ నేసి హరిహయ పూజిత ! యజగర్వహరణ ! కరీరవ ణార్చిత ! కరీశిక్షకుండ శర్వాణీవల్లభ ! దన చెంచి లీవు గర్వియా న...'</comment>
      <origin>595235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="eqjvcr6wuv3yxmjswu59uh30wayguzc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1
చొక్క_నాథచారిత్రము
భప్పు డాదేవపాండ్యాఐనీశ్వరుఁడు
నప్పార జనులతో సఖినుకుల్ నేసి
హరిహయ పూజిత ! యజగర్వహరణ !
కరీరవ ణార్చిత ! కరీశిక్షకుండ
శర్వాణీవల్లభ ! దన చెంచి లీవు
గర్వియా నీ కరి గర్వము బాబి
నట్టి సుహాదేవి ! యాXవిధ్వంస !
నెట్టున గజమెంత నిఖిలేశ నీరు.
వో దేశ ! యిచ్చోటనుండి మీ రెఫుడు
మీదైన యీ రూపమిట్ల కానించి
నీ కృపా దృష్టిచే నిఖిలంబు లెల్ల
చేకొని రక్షిందు శ్రీ చొక్క నాథ !
యనుచు నా పొండీడు నతి వేడ్కతోడ
విమతించు పరదుఁడై విశ్వేశ్వరుండు
చేకొని యొక్క
చెలఁగి యాశని భక్తి
విలుశాఁడు గానందు విచ్చేసి స్వామి
సొంపొంద నట్టాల చొక్కడై పేరు
పెంపొంద నైపుడును బేర్కొననుండె
ఇది యేకవి శృతి యిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద ము. సుతార! వినుడి
యనుడు 'సన్ఫ్లునులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు వినియె.
ఇరువది రెండవ లీల
ఆ పాండ్య రాజ్యమునందు సౌవర్ణి
కాపురంబన నగ్రహారము గలదు.
శంకొక్క విప్రుండు హరశర్మయనఁగ
సౌందర్యనాథుని సద్భక్తిచరుఁడు
నతఁడు బిడ్డు లేక నా స్వామికృష్ణను
గురుకముతో నొక్క కూతును గనియె
నా యిందుముఖిఁజూచి యతఁడు శ్రీ చొక్క
నాయకుఁ బోరెడ్డి నేపి బ్రహ్మ చారిఁ
గొడవత్తు నేనని కృశమతి నుండ
జనజాక్షికిని కొన్ని వర్ణముల్నిండ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eqjvcr6wuv3yxmjswu59uh30wayguzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237411</id>
    <revision>
      <id>595236</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము శంతు నొక బ్రాహ్మణ బ్రహ్మచారి సంతతాగము వర శా శాస్త్రపారగ.ఁడు భావ నిభమూర్తి, పరగ వైష్ణవుడ నా విపు నింటికి నతిధియై వచ్చె పిచ్చిన యంతట వాని విద్యయను నొచ్చెము ల...'</comment>
      <origin>595236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="3alwsk9pbn45qv8o9b06r25xrf83juq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్థాశ్వాసము
శంతు నొక బ్రాహ్మణ బ్రహ్మచారి
సంతతాగము వర శా శాస్త్రపారగ.ఁడు
భావ నిభమూర్తి, పరగ వైష్ణవుడ
నా విపు నింటికి నతిధియై వచ్చె
పిచ్చిన యంతట వాని విద్యయను
నొచ్చెము లేని వయో రూపము 3ను
గనుగొని తన పుత్రికణ వాని కీడు
ననుహల మౌ నొవో యని బాంధవులను
నడిగి నవారలు నా బ్రహ్మజారి
నడిగిరి కులమును ఇతని గోత్రము
నప్పుడు నిలుచుండి యా బ్రహ్మచారి
తప్పక వారి కెంతయు వేడ్కతోడఁ
దన కులగోత్ర సూత్రములు నక్షత్ర
మును జెప్పి నక్షత్ర ముద్ర మా శివుడు
నామధారకుల మున్నను బాఁ జూచి
యా మహీసురులు గృహస్థు కిట్ల వీరి
_శైవము మీఁది వైష్ణవము దీనికిని
భావింపఁ గులగోత్ర బంధుత్వ మెడిసి
సరి సమంధములకుఁ జాలదే! యనిన
హరశర్మ యా 'సమూహమున కిట్లనియె
సోమునందుఁ గళంకు చూపట్టఁ గలిగె
భూమిలో నిందించఁ జోలు నే యమము
నా ముద్దుగూఁతును నా వటువునకుఁ
ప్రేమతో శుభలీలఁ బెండ్లటుచే సె
కటఁ కొన్ని దినముల కా పెండ్లికొడుకు
తటుకునఁ బైనమై తన దేశమునకుఁ
లోరెద నన్నను భూక్ష ణాంబరము
లా యిరువుర కిచ్చి యంపిన నతఁడు
నత్తవ్విః రోడ్కొ
'ని యేతి మోదమునను
తమ యూరికిఁబోయి తమ తల్లి తండ్రిఁ
Xనుగొని మ్రొక్కి_రా కన్యయుఁ దాను
దడయక నా తల్లిదండ్రులు లేచి
కొడుకును నా పెండ్లి హతుము నెత్తి
128&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3alwsk9pbn45qv8o9b06r25xrf83juq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237412</id>
    <revision>
      <id>595237</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '124 చొక్కనాథళ,క్రము సరగఁ గౌఁటఁజేర్చి సంతోఙ్ఞ మెసఁx బరదేశ మరిగి యారాల పెండ్లాడి యరుగుదెంచెను పుత్రుఁడని సంతసిల్లి వారు దెచ్చిన యట్టి దరభూవణములు కూరిమి డగఁ బుచ్చికొనియుండి...'</comment>
      <origin>595237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2755" sha1="t7jx85x60bbfoah5ddk8vv4xlv6oye7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;124
చొక్కనాథళ,క్రము
సరగఁ గౌఁటఁజేర్చి సంతోఙ్ఞ మెసఁx
బరదేశ మరిగి యారాల పెండ్లాడి
యరుగుదెంచెను పుత్రుఁడని సంతసిల్లి
వారు దెచ్చిన యట్టి దరభూవణములు
కూరిమి డగఁ బుచ్చికొనియుండి రంత
విదితమై యాజల వే భూతినపుడు
మడుటను బెట్టు కుండుట వారు జూని
కనిమాలి యీ శివ బ్రాహ్మణపడుచు
కొనితెచ్చె ననుచు సంకోచించి రంత
నాయింటి బారెల్ల నలవైష్ణవులకు
ఛాయక సద్భకి పాటింతు రెవుడు
నికరులు నాయింటి కెన్నఁడురారు.
పాఠవుగా నాయింతి యీశ్వరభక్తి
గలుగు భక్తుల రాక గణం గోరుచుండు
జలజాక్షి భాగ్య వశంబునఁ గొన్ని
దినములకును వేడ్క_ఁదీర్థయాతలకుఁ
జనుచుండి వారలు 'సదనమ్మునకును
నాయింతిఁ గాజలియై యుండఁ బెట్టి
పోయిరి బారెల్లఁ లోయిన పదకు
నా ళంద్రముఖి భక్తి యరయం గవవలసి
శ్రీ చొక్కనాథుండు శివభక్తుఁడగుచు
భూతీయ రుద్రాక్షములు ధరియించి
యాశశవృద్ధ బ్రాహ్మణ రూపమునను
నా యింట ముష్టిఁ బానడిగిన నబల
మాయత సర్వసంచడ లింటిలోనఁ
బెట్టి తలుపులు మూసి బీగముద్రలును
బెట్టి పోరును ముష్టి పెట్టరాదనిన
నా వృద్ధుఁడిట్లనె నతివ యీతలుపు
నా వాకిల ట నీవు కంటినఁ బెఱుదు
వాసఁ వాయసము నట్లు వేడికంటకము
వెసరుఁ బప్పును నెయ్యి పెట్టు మాకనిన
నాశోభనాంగి అయ్యన ముట్టినంత
చూసినతలువు గొబ్బున భారఁదెంచె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t7jx85x60bbfoah5ddk8vv4xlv6oye7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237413</id>
    <revision>
      <id>595238</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము కలి వేడి పెరగింది యాయింటిలోనే గా వలయుపదార్ధముల్ పడిగొండు వచ్చె మున్నున్న యట నె ముద్రికల్ జెఇక కన్నుగా వాకిళ్లు పదిలమై యుండె నంత నా యింతి యత్యాశ్చర్యమంది....'</comment>
      <origin>595238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2687" sha1="3drdjte5nbf9d5ggsu56esgw5bmeb60" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్ధాశ్వాసము
కలి వేడి పెరగింది యాయింటిలోనే
గా
వలయుపదార్ధముల్ పడిగొండు వచ్చె
మున్నున్న యట
నె ముద్రికల్ జెఇక
కన్నుగా వాకిళ్లు పదిలమై యుండె
నంత నా యింతి యత్యాశ్చర్యమంది.
సంతోషమునఁబొంది చయ్యన నపుడు
చండిగా నాల్గువిధంబులు వెఱయ
పండుదుండెడు వేళి బామాక్షి కెదుర
ముదుకడై యున్న యా ముగ్గేందధరుఁడు
పదియాను నా పేండ్ల ప్రాయమై నిలిచె
సంత నా యౌవనప్రాయని చకుని
సంతోషమునఁ జూచు సమయమ్మునందు
మగఁడును నతయు మాము వచ్చినను.
మగువ నివ్వెరగంది మ్రాన్పడియుండె
నా వేళ యౌవన ప్రాయమువిడిచి
కావుకావు మఎంచుఁ గడువేగఁ భిన్న
బాలుఁడై నేల పెఁ బడుచు నవ్వుచును
గాలి వ్రేలట నోఎఁ గఱదుచునున్నఁ
జూచి యాయత్త నిష్ఠూర్ మ్ముతోడ
నీచిన్ని శిశువు నిండేటికి వచ్చె
లేని కోడలిని చెక్కిలడిచి పోఁద్రోసి
కినిసి యద్భకుని వాకిట కొత్తి వైశా
నప్పుడు ప్రత్యక్ష మై నిళ్చె శివుఁడు
కప్ప గప్పినయట్టి కంఠమ్మతోడఁ
బసిదిండిన న్నీ దుప్పటి చేలతోడ
sv ()
చాల కూల ఖడ్గముల తోడ
ఫణి నూపురా సవ్యపాదముతోడిఁ
బ్రణుత సమ్మని హరిబ్రహ్మలతోడ
సంగల విజయ శస్త్రాంగము .
గంగాతరంగ సంగతభూళితోడ
తోడ
హరివిరించాద్ధ కూలాంకము
తోడ
హరిణశాటక ధరహ సమ్ముతోడ
సగరాలు మెయిఁకొన్న శర్వాణితోడ
125&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3drdjte5nbf9d5ggsu56esgw5bmeb60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237414</id>
    <revision>
      <id>595240</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '126 చొక్కనాథచరిశ్రము నగబాపుఁడపుడు పన్నగ రాజితోడఁ ప్రమథగణమ్ములు ప్రబలి సేవించ నమరకోట్లు జయజయ ధ్వనం లిడఁగ భద్రేభచర్మము, చల్లమ్మునేసి రుద్రాక్ష కక్కెర రూఢిగాఁజుట్టి ముదమొ...'</comment>
      <origin>595240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2564" sha1="h55mufq7p3i35oe1kqx3ikqgndmjtdi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;126
చొక్కనాథచరిశ్రము
నగబాపుఁడపుడు పన్నగ రాజితోడఁ
ప్రమథగణమ్ములు ప్రబలి సేవించ
నమరకోట్లు జయజయ ధ్వనం లిడఁగ
భద్రేభచర్మము, చల్లమ్మునేసి
రుద్రాక్ష కక్కెర రూఢిగాఁజుట్టి
ముదమొప్ప బెబ్బులి మొకరంబు నమర
నుదుటను కొదసు చందురుని గీలించి
పురదైత్య కలితనూపురము డాకాల
బురణించు గొమ్ముల బొల్లి పావురము.
నెక్కి_యాడుడు వచ్చి యిందుశేఖరుఁడు
నిలిచినఁ గనుగొని నీరజవదన
మలహణ ప్రియునిఁ బత్తారు నుతించె
బంజవైరి ! యోజలజారిధారి
జలజాద్, పాద పూజార్హ సర్పాద !
అలచారి కేతు సంచయ భస్మధారి !
జలనిధి తూణీర ! జలజాక్షేత్ర!
జలజజి సుతుని నష్ట్రము సేయుధీర!
బలిదైత్యదమనుండు పద్మసంభవుఁడు
పాయక శిరసును భాదపద్మములు
వేయాళంగులఁ దడనియుఁ గాన లేని
నీరూపు బొడగంటి నిర్మలాకార!
ఆ రాజధరుఁడంత నబలను మెచ్చి
యారాజముఖినిఁ జయ్యన నంది వాహ
నారూఢగాఁజేసి యందఱుఁ జూడ
వేయిగంటలవా గె వేడ్కతోఁ బట్టి
ధేయని కదలించె దివిజులు గొలువ
మధుర కేతెంచి యామగువ శర్వాణి
విధమునఁ జెన్నాండె విఖ్యాతి గా CX
నిది యిరువది రెండు నిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార ! వినుఁడి
యనుచు సమలతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h55mufq7p3i35oe1kqx3ikqgndmjtdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237415</id>
    <revision>
      <id>595241</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్ధాశ్వాసము ఇరువదిమూఁడవ లీల దేవపాండ్యా, నీశ్వరుఁడు సంతోషమున సోమ సౌందర్య కృజను విలసిత సామ్రాజ్య విభావసంభరలఁ బొలుపొంద మాధుర్య పుర మేలుచుండె సరవితో నప్పుడా జనపాలకుడు చ...'</comment>
      <origin>595241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2587" sha1="mbzew3l8vnvzdyaskzncf6sv0pgf51y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్ధాశ్వాసము
ఇరువదిమూఁడవ లీల
దేవపాండ్యా, నీశ్వరుఁడు
సంతోషమున సోమ సౌందర్య కృజను
విలసిత సామ్రాజ్య విభావసంభరలఁ
బొలుపొంద మాధుర్య పుర మేలుచుండె
సరవితో నప్పుడా జనపాలకుడు
చరమేతుఁడాడిన భరతము దక్క
దలఁపఁ
ద్రిష్టి విద్యల నేర్పు నించి
వెల NONC జౌషష్టి విద్యా క్షవీణుఁ
డనిలేని వేర్పెట్టు కననిలోఁబొగడ
విషమందు రెప్పుడు విఖ్యాతిగా CX
నప్పుడు నాచోడుఁడా వార్త ల్ల
నప్పురి కవితార్ధు అందఱుఁ జెప్ప
విష వార బెలరు నివంతు డ మఱియుఁ
దఃశాన్వి వారితోని దగనిట్లు పలి7C
దకు కొత్త సృత్తవిద్యయు లోనుగాను
వెలయంగఁ జొవష్టి విద్యలుగాక.
తనకు. లేని యంతటి పేరుపెట్టి
కొనియుండుటయును లోకుల కింపుగాదు
నా నియెడి వార్తలు నాకొ-
తన కవితార్ధి తకు బెల్ల వినియుఁ
గడఁ నా పాండిని కడ కేగి వారు
నడరి యాతని విద్యలన్నిం
భారతవిద్యయు లేమి పాటించి యపుడు
పెరుస నారాజులో వార లి విరి
చౌషష్టి విద్యావి క్షణు or నుచు
3
వాషింతు రెవుడు మాప్రజలెల్ల నిన్ను
జామా నీకేల యాభిరుచేల
వేమాఱు సీమా విడువు మిలీను
ననిన నా పాండ్య మాపాగ్రణి వారిం
గనుగొని నాయందుఁ K*మ యేవ నిన
భరతరు తానుగాఁ బ్రబక్సె యట్టి
యరు వదినాు వ్యిలు చెప్పఁబడును
187&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mbzew3l8vnvzdyaskzncf6sv0pgf51y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237416</id>
    <revision>
      <id>595242</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '128 చొక్కనాథచశిత్రము నా విద్యలన్ని యు నవగతంబుగను శ్రావీణ్యుఁ డా చోడ పొర్థివుండెఱుఁగు మీకు నృత్యము రాదు మీకుఁ బ్రౌఢతయుఁ జేకొన నింకెట్లు చెల్లెడిన చిన ! సంతనా పాండీడు నాత్మఁ...'</comment>
      <origin>595242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="53qx6htzib6ymih9cuunarx1cv8t97p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;128
చొక్కనాథచశిత్రము
నా విద్యలన్ని యు నవగతంబుగను
శ్రావీణ్యుఁ డా చోడ పొర్థివుండెఱుఁగు
మీకు నృత్యము రాదు మీకుఁ బ్రౌఢతయుఁ
జేకొన నింకెట్లు చెల్లెడిన చిన !
సంతనా పాండీడు నాత్మఁ జింతించి
యెంతయు వారికి సిప్సితార్ధములు
వరుస తోడుతఁ గట్ట వస్త్రము లిచ్చి
రాయలను మన్నించి యిట్ల నియో
నగజేతుఁ డాడిన నాట్యము మాకుఁ
జగపు గాదంచు నాత్మను దలపోసి
మాసితి గాకది మఱి నాకు నరు చె
యైనఁ జూడు డటంచు నాక్షణమ్మునను
తన మంత్రివరులతోఁ దగ విచారించి
కొన కొని భరతాధి కులను రావించి
భరతమ్ము సాధించెఁ బర మేశ్వరుండు
నరసి తాండవ మాడినట్లు దానాడి
యనముఁడా సౌండ్యభూపాగ్రణి తనదు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్ల నియో
చౌక పాద కూరది యొండొక పాద మెత్తి
యొకముహూర్తము నిల్చియుండుట వొచ్చె
ఖండేందు ధరుఁడు నేగతి ననవరత
తాండవం తాడుతుఁ దగ సూర్థ్వ ముగను
వండి పాదంటెత్తి తడయ కెప్పుడును
కొండొక పాదము. నూఁదియున్నాఁడు
నా వర మీకు దివ్యంబైనయట్టి
శ్రీపాద ంత నొచ్చెనొ శచాయనుచు
డపురుకప్రియుని తాండవ మీ క్షణమై
శమియించవ లెనని సంరంభమునను
సౌందర్య నాథుని సన్ని ధికేx
యిందు శేఖర మధురేశ! లోకేశ
డమరుకళూల ఖట్వాంగోరు హస్త!
ద్యుమణీందు వైశ్వానరోజ్జ్వల క్షేత్ర !
కుందేందుధవళాంగ ! గురుకృపాపాంగ !
మందాకినీ ధర మహిత ప్రకార!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>53qx6htzib6ymih9cuunarx1cv8t97p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237417</id>
    <revision>
      <id>595243</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము దండిగా హర్యజుల్ తల్లశముంద దాండవంబాడిన దాక్షాయణీశ ! యుడుగక యొక పాద మూఁది కొండళము జడియకాడుట మీకు ఁ జాలంగ బొచ్చె కోదేవ యీపాదమూఁది యీయున్న పాదాన నటియింపు పరమా...'</comment>
      <origin>595243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="tvxclqlcorswcdv2zy2zx2521xi6b53" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్థాశ్వాసము
దండిగా హర్యజుల్ తల్లశముంద
దాండవంబాడిన దాక్షాయణీశ !
యుడుగక యొక పాద మూఁది కొండళము
జడియకాడుట మీకు ఁ జాలంగ బొచ్చె
కోదేవ యీపాదమూఁది యీయున్న
పాదాన నటియింపు పరమాత్మ! యన్న
యరసి యాతనిభక్తి నట్ల కాకనుచు
వరుస నా తిరువాలవాయుఁడైనట్టి
త్రిణయనుం డీశాన్య దిగ్భాగమందుఁ
ప్రణుతించ నా వేశఁ బాదము మార్చి
నంత నా బ్రహ్మము లాశ్చర్యమంది
`సంతోషచిత్తులై సంభ్రమంబునను
దండప్రణామముల్ దనరంగఁ జేసి
నిండిన 'సద్భక్తి నేర్పుతోఁ బొగడ
ఘనమైన బిరుదు చెక్కము నంతఁ జేసి
వినువీధితో రాయ వెలయించె నంత.
భాసురముగ దేవపాండీడు కృత్తి
వాసుక కలిభక్తి వచ్చి దండప్ర
గ్రామంబుజేసి సౌందర్య నాయకుని
శ్రీమన్మహాదేవ! శ్రీబొక్క నాథ !
విన్న పంబవధారు వెలయంగ మీరు
మన్నించి నన్ను నీమధురి గోవులను
చాటింబీ యాడిన భద్ర తాండవము
కాటమై లోవిఖ్యాతముగాఁగ
తగ సదా ఆనంద తాండవమ్ముగను
బొగడొంది నిద నెప్పుము నుందుఁడనిన
ఖ్యాతిగా నాదేవుఁడట్ల కావించె
నా తాండవంచాడినట్టి మంటపము
భూతలాధీశుఁ డప్పుడు నొప్పిదముగ
హాటక దిభ్యరత్నాంబిత దిశ్య
కూటము గావించె గోత్రచావునకు
మఱి రత్న కీలితమకుట మర్పించి
పరగంగ నానంద పరిపూర్ణుఁ తగుతు
C. C. - 9
129&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvxclqlcorswcdv2zy2zx2521xi6b53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237418</id>
    <revision>
      <id>595244</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 చొక్కనాథచరిత్రము సరవితో సేవలు స్ఫుక్తిఁజేసి స్థిరముగా రాజ్యము సేయుచు నుండె నక్కడఁ జోటుండు హరు భక్త షరత నిక్కమై యాదేవు నృత్యప్ర'సంగ మా కార్యుల చని యంతయుఁ దనకుఁ జేకొని వ...'</comment>
      <origin>595244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="8cda58cpxewxjtgo3c45mzuf5s1lmz5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;180
చొక్కనాథచరిత్రము
సరవితో సేవలు స్ఫుక్తిఁజేసి
స్థిరముగా రాజ్యము సేయుచు నుండె
నక్కడఁ జోటుండు హరు భక్త షరత
నిక్కమై యాదేవు నృత్యప్ర'సంగ
మా కార్యుల చని యంతయుఁ దనకుఁ
జేకొని విన్నవించిన 'సంభ్రమమున
నప్పుడు వినియు నాత్మానందుఁ డగుచుఁ
దప్పక తానాడెఁ బాండథం బవుడు
నా తాండవప్రియుండాడిన లీల
యాశశఛక్తి విన్నట్టి పుణ్యులకుఁ
గదీసిన పాప సంఘము తెల్ల వాసి
తుద లేని భుక్తిముక్తులు గాంతురావుకు
విజయ నిరువదియూఁడు నిఏమీఁది చరిత
ముముతోఁ జెప్పెద మునులార ! వినుఁడి
యనుడు సను నులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁదలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
ఇరువదినాల్గవ ల
మఱియును కోరినా
మినరలోపలను
ఛాండీడు
రాజ్యమ్ము పాలి, పుచుండ
నలరంగ కొక్క బ్రాహ్మణకులోత్త తముఁడు
తలిరుబోశితొ కొక్క తావుసఁ బోప
నుష్ణాంశుదీధితి కోర్వగలేక
తృష్ణయు బహుళమై దేహమ్ము
వచ్చుచు నొక మహా వృక్ష మెదుట
నచ్చోట ముండంగ నచటికి నరిగి
యప్పుడా బ్రాహ్మణుండతిరయము
చప్పిచేఁ గుందిన తను భార్యకును
జలములు గొనితేరఁ జనినంత లోన
నలివేణి నిద్రించే నలసట పొంది.
యంతకుఁ దొల్లొక యాటంకుండు
వెంతేని వేరుగా నేగి వీక్షించి
యా వటవృక్షము నందొక్క దక్షి
యా కటమున నున్న నత్తఱిఁ జూచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8cda58cpxewxjtgo3c45mzuf5s1lmz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237419</id>
    <revision>
      <id>595245</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము రాణా సవంబెత్తి పటుశక్తి మెఱసి బాణము నేను నాప్యరావఁ దగిలెఁ దగిన నాయము తన గాన కపుడు తగిలించి బోయ తనయూరి కేగె నంత నాచత్రము నట కొన్ని తిథుల దెంతయు నటమాని యెండి...'</comment>
      <origin>595245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="8vd7e9eng9g010vnqwe3q2eiyxiqkit" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్థాశ్వాసము
రాణా సవంబెత్తి పటుశక్తి మెఱసి
బాణము నేను నాప్యరావఁ దగిలెఁ
దగిన నాయము తన గాన కపుడు
తగిలించి బోయ తనయూరి కేగె
నంత నాచత్రము నట కొన్ని తిథుల
దెంతయు నటమాని యెండి యున్నట్టి
పాయకంబప్పుడు సరభసముకను
నాయగ్రజన్ముని యతివ పక్షమున
గాలిచేఁ గత్తానఁ గడ న జాతి
కాలుని వశవృత్తిఁ గావించె నంత
నా యగ్రజన్ముఁడా యతశైత్య జలము
జాయెడఁ గొని తెచ్చి యాభార్య యందు
నా భాణ నూ భవ. మందుండుటకును
నా బాలుఁ డేడ్వంగ్ ను జూచి పలికెC
కామ మోక్షములు
XC6 ధ ర్తార్ధ కామ
విడువని జనహెూము విధులు పెక్కైనం
బుణ్యము లెల్ల నీభూమిలో
ము
పుణ్యాంగనా జనంబులచేతఁ ? తులు
జడయుదురట్టి 'సచ్భామిని నిన్ను
గముఁ భాస వృత్తినై కడపట నిట్లు
పోశార్చుకొంటి నంబుజనేత్ర! యనుచు
నా కుమారునిఁ జూచి యంచంద మఱియు
నా పుణ్యపత్రరత్నమ నీకు నిపుడు
సేపుతోఁ గడుపార నిష్టాన్నములను
నచ్చుగా వేళల నమ్మరో ! యనుచు
వచ్చిన విడగల వారెవ్వరయ్య
యని తనపుత్రుని నక్కువఁజేర్చి
తనివోని దుఃఖానఁ దగిలియున్నంత
నల్ల నాథ్ ణమున నంకొక్క బోయ
విల్లు కమ్మలుఁ బూని 'వేట లాడఁగను
గనియు నాకాంతను గడు వీఁడె యేసె
నముడు నాతనిఁ బట్టి యా గ్రహమునను
నోరి ! దురాచార యోరి ! దుష్టాన
C.C.-9A
181&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vd7e9eng9g010vnqwe3q2eiyxiqkit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237420</id>
    <revision>
      <id>595246</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '183 చొక్కనాథచరి శ్రము యీరీతిఁ గ్రూరాస్త్ర మేని మద్భార్యం Act achoచి తిం' నిన్ను బట్టి పాటు మాన్పెద నని పట్టి బంధించి పాండ్యభూ పాగ్రణి పాలికిఁ దెచ్చి కాండమ్ముకొనుచు నాళాంతను వీఁ...'</comment>
      <origin>595246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="qjwiwvpzz120fwobnf9pmf5jvxdvvqm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;183
చొక్కనాథచరి
శ్రము
యీరీతిఁ గ్రూరాస్త్ర మేని మద్భార్యం
Act achoచి తిం' నిన్ను బట్టి
పాటు మాన్పెద నని పట్టి బంధించి
పాండ్యభూ పాగ్రణి పాలికిఁ దెచ్చి
కాండమ్ముకొనుచు నాళాంతను వీఁడు
భూపాల పడనేసి పోయె నీబోయ
పాపాత్ముఁడంచును బలవించఁ దొడఁ' గె
నప్పుడు నా రాజు నాబోయఁ జూచి
తప్పక చెప్పు బాధల నొవ్వ కఠిన
సర్వథా చేసి చంపుట లేదు.
ముర్వీశ! ధర్మము సున్నట్లు నేయు
మని బోయ చలికిన నా బ్రాహ్మణుండు
మనుజేశ ! సర్వథా థా మఱి వీఁడె చంపె
నరిసి విచారింపుఁడనుచు నాద్విజుఁడు.
వరుస నా శజరుండు వాదింప నవురు
నా హంద్య భూపాలుడాన్మ, జింతించి
నా చక్కగౌదాను నా గ్రహించవుడు
కారాగృహమునఁ గావలిచేసి
యీ రెండువిధము&quot;) నీక్షణమునను
వివరించెదను నీదు వెలఁదికి వేగఁ
శ్రమమొప్పనగ్ని సంస్కారమ్మ సేయు
మని ధనఋ సఁగిన నగ్ని సంస్కా
మునువొప్పఁ దనభార్య కఫుడు గావించి
యారాజు సగరికీ నతివేగఁ దనదు
గా రాజుపుత్రునిఁ గడఁక గోల్కొనుచుఁ
లంచుచును వచ్చు బ్రాహ్మణుఁ జూచి,
కలఁగి యీశ్రీహత్య కలిగినయట్టి
దోషము లెడఁచాపఁ దుహినాంశుధరుఁడు
శేషభూషణుఁడు నా శ్రీచొక్క విభుఁడు
గాక యన్యులు నాకుఁ గలరా! యటంచుఁ
బ్రాకటమ్మగ దేవ పాండ్య భూవరుఁడు
వాదేవు నగరికి నతివేగఁ బోయి
యో దేవతాధ్యక్ష ! యు గ్రాక్ష ! యభవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjwiwvpzz120fwobnf9pmf5jvxdvvqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237421</id>
    <revision>
      <id>595247</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము గోత్రభాణాసన గోత్రారివంద్య గోశ్రథరాంబక ! గోత్రజాత్మేశ ! గోశ్రరథారూఢ ! గోకర్ణహార ! గోత్రేశ నామ ! 'సత్కులగోత్రరహిత గోవహ్ని నిర్దగ్ధకుసుమ శరాంగ ! కోవల్ల భారోహ! గో...'</comment>
      <origin>595247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2583" sha1="9g6rn8kupc9njs9j0tc35lu9n6xt8a0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్థాశ్వాసము
గోత్రభాణాసన గోత్రారివంద్య
గోశ్రథరాంబక ! గోత్రజాత్మేశ !
గోశ్రరథారూఢ ! గోకర్ణహార !
గోత్రేశ నామ ! 'సత్కులగోత్రరహిత
గోవహ్ని నిర్దగ్ధకుసుమ శరాంగ !
కోవల్ల భారోహ! గోత్రసందేహ !
గోచతుర్ధద్వయ గోసహస్రాధ్య !
గోచరోన్నతమూర్తి ! గోధర స్ఫూర్తి !
యీ ప్రకార్యకు నీవిధం బెల్లం
గావలె ననుమతి కఱకంఠ! యనిస
నప్పుడా స్వామి తా సశరీతి యగుడు
నాదేవపొండికి నానతి యిచ్చె
భూచర్య! రాత్రి పురము శోధింపు!
మాపలి వృత్తాంత మంతయుఁ దెలియు
నేసి యానతిచ్చిన నా స్వామి యాజ్ఞ
దగ్గర నా రాత్రోధనకు నా రాజు
నాయగ్రజనుని నందంద వెనుకో
నాయెడఁ దోడ్కొంచు నరుగుచో నపుడు
నాపురి నొక్క బ్రాహ్మణునింటఁ బెండ్లి
కే హరవచ్చు పౌరెవ్వరు శాన
రాకుండ నచ్చోటి కంతకు దూత
రేయిఁ డను మాలా కంగఁ జూచి
మీరివ్వరిచ్చో మీరుండు టేమి
కారణంబన్నమె గాలనూ తలము
నీవు మమ్మెఱుఁగుట నీవు దేవుఁడవు
భూవర ! యీ పెండ్లి భూసురవరుని
గొనిపోక విందులకును రాను వలసె
నసిన నమ్మను కేంద్రుఁడట వారితోడఁ
గోరి మీరా పెండ్లికొడుకు &quot;నే రీతిఁ
జేరి కొంపోదురు చెప్పరే యనుచు
సాదరముగ వారి నడిగినఁ జూచి
యా రూశలిట్లని రా రాజునకును
నాభావఁ బెండ్లాడు నవసరమునను
183&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9g6rn8kupc9njs9j0tc35lu9n6xt8a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237422</id>
    <revision>
      <id>595248</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '134 చొక్కనాథ చరిత్రము శోభనబాద్యముల్ సౌరిది మ్రోయఁగను నాలాపమున కోర్వ కాయింటి యావు భోరునఁ బలుపు తెంపుక పెండ్లికొడుకుఁ దాఁకి నంతటఁ దప్పు దానిపై వైచి బీఁకతోఁ గొంపోను 'వేగలబవచ...'</comment>
      <origin>595248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="lai1o7ao8o30bfo84a6re63a3v3l2ca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;134
చొక్కనాథ చరిత్రము
శోభనబాద్యముల్ సౌరిది మ్రోయఁగను
నాలాపమున కోర్వ కాయింటి యావు
భోరునఁ బలుపు తెంపుక పెండ్లికొడుకుఁ
దాఁకి నంతటఁ దప్పు దానిపై వైచి
బీఁకతోఁ గొంపోను 'వేగలబవచ్చి
యనిన సాశ్చర్యుఁడై యా రాజు బారి
కనియె నావద్ది బ్రాహ్మణుఁడట వినఁగ
విటనాల్గు మూన్నాళ్ల కీపురమ్మునను
నీట మీరు కొంపోయినట్టిది గలదే !
యనిన వారప్పుడు నందందఁ దాము
గొనిపోవుటెల్లఁ బేర్కొని చెప్పి రవుడు.
నా మళ్లీ మాని క్రిం చాయగ్ర జను
కోమలి నిద్రింపఁ గొంపోతి మనుచు,
నా విధంబంతయు నట వారలసిన
నా విద్రపర్యండు నదియేటి మాట
యీ పెండ్లికొడుకున ఓట్లయ్య నేని
నా పడంతి విధము, నట్టిదే! యనిన
నట్టె కాకన వారలట్లుండునంతఁ
బట్టణంబేగి యా బ్రాహ్మణోత్తముఁడు
నంగన కప్పుడు నా ముహూర్తమున
మంగళసూత్రమ్ము మఱిఁ గట్టు వేళ
సంభోధి గలఁగ మహా వాద్యము
గుంభిని చెలఁగ సంకులముగా మ్రోయ
తెలుగు తెంచుక యావు తఱుముక వచ్చి
కలcగి బెదరుచు మూఁకలఁ బాయఁద్రోలి
క్రూరత్ నా పెండ్లికొడుకుఁ బాఁకినను
గోరి యాదూతలు కొంపోయి రవుడు
నదిగని యా విప్రుఁడద్భుత మంది
యిది యథార్థంబని యిచ్చ నూహించి
తన దుఃఖ మెడలించి తనయుండు దాను
మనుజేంద్రుఁ బొగడె నా మహి సురోత్తముఁడు
నంతటఁ బాండీడు నా విప్రకులుని
కెంతయు ధనమిచ్చి యెలమి వివాహ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lai1o7ao8o30bfo84a6re63a3v3l2ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237423</id>
    <revision>
      <id>595249</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము మరుదారగా నాడు మతివేడ్క ననుడు గరిమతోడుత నంపె గౌరవమ్మునను నా భిల్ల నాయకు నటకు రప్పించి నీ భార్యనీ సుతుల్ ఖనుగాన కివుడు నేమందు నగతురో! యేగుము వేగ తామసించక నం...'</comment>
      <origin>595249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="hoysg3te2ar3wn8aeyecgzf612328lu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చతుర్థాశ్వాసము
మరుదారగా నాడు మతివేడ్క ననుడు
గరిమతోడుత నంపె గౌరవమ్మునను
నా భిల్ల నాయకు నటకు రప్పించి
నీ భార్యనీ సుతుల్ ఖనుగాన కివుడు
నేమందు నగతురో! యేగుము వేగ
తామసించక నందుఁ దగఁ గట్ట ఖచ్చి
చారి మన్నించి గ్రచ్చఱ కాని నసిచి
హాలాస్య నాథుని నట్టాలచొక్క
నాయకుఁడైన సౌందర్యవల్లభునిఁ
చాయక పొండీఁడు భక్తితోఁ జేరి
త్రైలోక్యనాయక! త్రైలోక్యనంద్య !
త్రైలోక్యదేవతాధ్యక్ష ! ఫాలాక్ష!
బ్రహ్మస్వరూప యో బ్రహ్మేంద్ర పంద్య !
బ్రహ్మాండమాలి కాభరణవినోద!
దేవదేవ సు”హీశ దేవీశ్య 31న
ధానక్యపూర్ణాంX ! దంతానంగ !
నీ పాటవీ వాస! నిఖీలలో కేళ !
రూపించి యీసించఁ ద్రోచితే! యనుచు
మనమున హర్షించి నీతి సంస్తుతించి
తన మందిరము 7 దై. పాండీడు
పాయక దేవుండు ఫఖియంజీ చొక్క
నాయకుఁడను వేడ్క నామంబు చార్చె
'సర్వ నాస్యయంజి ఫౌంచద్యుక్ళదను
ధరణిఁ బాలించె నా ధరనివల్ల
భుఁడు
వినతులై యీ లీల విన్న సత్పుణ్య
జనములు పాతక సంహారులగుదు
వెఱువును మఱుపును ఏడంగ నాడి
పరగ సాయుజ్యంబు ప్రాపింతు రెవుడు
వినరయ్య యిది తతుర్వింశతి లీల
యనిను బ్రియమంది యమ్మహామునులు
నా వింధ్యద ర్పాసుహారిఁ గీర్తించి
యావలి చరిత మాశానతిమ్మనిన
నా కుంభసంభవుఁ డాక్ష నుప్పొంగి
1,85&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hoysg3te2ar3wn8aeyecgzf612328lu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237424</id>
    <revision>
      <id>595250</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 చొక్కనాథచరిత్రకం/ యా మహామునులకు నప్పుడిట్లనియె. నిది సర్వమన సత్కవీంద్ర పాదాబ్జ విదిత పూజామోద్ విమలుండు చర్చ కప్పుర సౌరభ్యకలితమానాంక తిప్పరాజు సుపత్ర తిరువేంగకేంద్ర వ...'</comment>
      <origin>595250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="780" sha1="098wajrp0la1mie522fgv1g3pjbkaly" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;186
చొక్కనాథచరిత్రకం/
యా మహామునులకు నప్పుడిట్లనియె.
నిది సర్వమన సత్కవీంద్ర పాదాబ్జ
విదిత పూజామోద్ విమలుండు చర్చ
కప్పుర సౌరభ్యకలితమానాంక
తిప్పరాజు సుపత్ర తిరువేంగకేంద్ర
విరచికంబుగ లోక విఖ్యాతమైన
సరసలక్షణరావ్య సక్కవీంద్రాభి
నందిత శ్రీ చొక్కనాథ చారిత్ర
మందుక నిది చతుర్థాశ్వాస మయ్యె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>098wajrp0la1mie522fgv1g3pjbkaly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237425</id>
    <revision>
      <id>595251</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీకర కరుణార్ద్ర పంచమాశ్వాసము. ఇరువదియైదవ లీల శ్రీ రామభద్ర ! రాధాకుతత్యాగ రంజినా భాగ భాగీరధీ వంశ పాపనోత్తంస! రాగదోష విము ముక్త ! రణజయాసక్త ! బసవభూవరపుత్ర! భాగ్య చారిత్ర ! పొ...'</comment>
      <origin>595251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2495" sha1="oe1g7e69gmf9o3ye3gy70ywtisayxfi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీకర కరుణార్ద్ర
పంచమాశ్వాసము.
ఇరువదియైదవ లీల
శ్రీ రామభద్ర !
రాధాకుతత్యాగ రంజినా భాగ
భాగీరధీ వంశ పాపనోత్తంస!
రాగదోష విము
ముక్త ! రణజయాసక్త !
బసవభూవరపుత్ర! భాగ్య చారిత్ర !
పొసఁగంగఁ జిన రామభూపా జాత!
వినుగోర్ల వెదరాను ! విభవసుత్రామ!
యనుసమజయభామ ! యధిక సత్ప్రము
ఘటజన్ముఁ డానని గణముల కపుడు
నటమీఁది చరిత మిట్లానతి యిచ్చె
మధురాపురమున మఱి దేవి పొండి
ధర్మము, రప్పక ధర యేలుచుండఁ
బగగంగ నొక వృద్ధి బ్రాహ్మణోత్తముఁడు
తరుణి వయోరూప ధన్యురాలైన
బాలికామణిని పెండ్లాడిన పిదప
నా లేము యౌవన ప్రాయమ్ము మించి
బాలుని నొకని దర్పణీమూర్తిఁ గాంచె
నావి ప్రతనయుండు నధిక సౌందర్య
పాత్రుఁడై యౌవనప్రాప్తిఁ జెన్నాంది.
మాతృ సంగము జేసె మది నిల్వలేక
యీ విధి దురోష్టు శాసఁXC కొన్నాడు.
కావృద్ధుఁ జూచీ భార్యాత్య సంభవులు
నీవార్త లెవ్వరు నెఱుఁగక మున్న
యీ వృద్ధు వధియించు టిది కార్యమనుచు
సతియుతు లిద్దఱు సమ్మదమ్మునను
నతనిఁ జంపిరి గరళాన్నము పెట్టి
యాతని తనయుండు నందఱిలోడ
నా
. తండ్రి పాలు వంటకము నీ రేయిఁ
గుడుదుచో నా కూడు గుత్తుకఁ జిక్కి
జడిఁ జచ్చెనని యతివ్యాకులుండగుచు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oe1g7e69gmf9o3ye3gy70ywtisayxfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237426</id>
    <revision>
      <id>595252</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '138 చొక్కనాథ చరిత్రకం 'సరవిని నగ్ని సంస్కారమ్మఁ జేసి తరుణిఁ రోడ్కొని కల ధన మెల్లఁ గొంచుఁ దనయూరు విడిచి యాతలి దేశమునకుఁ జనుచు నుండంగఁ దస్కరులటఁ బట్టి తలఁ బగులఁగ గొట్టి ధనమెల...'</comment>
      <origin>595252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2767" sha1="76ddlpsi9v6809czuloj7rnkx00mg1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;138
చొక్కనాథ చరిత్రకం
'సరవిని నగ్ని సంస్కారమ్మఁ జేసి
తరుణిఁ రోడ్కొని కల ధన మెల్లఁ గొంచుఁ
దనయూరు విడిచి యాతలి దేశమునకుఁ
జనుచు నుండంగఁ దస్కరులటఁ బట్టి
తలఁ బగులఁగ గొట్టి ధనమెల్లఁ గొనుచుఁ
బొలఁతిని బట్టుకపోయి రయ్యెడను
గడు వేదనలఁ గుంది గాత్రంబు గంది
ఒడలెల్లఁబుచ్చి యాయుర్వీసురుండు
నేయూరి కేగిన నెల్లరు దన్ను
శ్రీ యనిరోయఁ జూచినచారి బెల్ల
నరయ వీఁడెంత పాపాత్త్యుడో ! యనఁXC
దిరిపి ప్రాఁతేలు గట్టి తిరుసుక వినCKC
బుణ్యతీర్ధమ్ములఁ బుణ్యవాహినుల
బుణ్యస్థలులకును బుణ్యభూముల కు
బోయి తత్కరము, పోఁద్రోతు ననఁX
నాయెడఁ దన బ్రహ్మహత్య పోసీదు
పరగంగ నీరీతి బహుళ దుఃఖములఁ
బొరలుచుఁ దన 'పూర్వ పుణ్యమ్ము వలన
నా మహా మధురాపురాధీశుఁడైన
శ్రీమన్మహా దేవు శ్రీ చొక్కనాథు
నగరికి నేతేర నందికేశ్వరుఁడు
నగణితంబైన పొపాతుఁడ వీవు
సిటకును రావల చెందేనిఁ బొమ్ము
కుటిలా శ్ర! యనుచును గోపించి కులుగ
నా దేవుఁ డిట్లను నెలరంగ వీఁడు
నేదిక్కు దెనలేక యిట వచ్చినాఁడు.
రాసిౠు బసవన్న ! రానిమ్మ ! యనిన
నా భగజాత యిట్లని విన్నవించె
సిట్టి మాతృద్రోహి నీ పితృమారు
నెట్టు రమ్మంటిరి యీశ్వరా యనిన
హరుఁడు శర్వాత కిట్లని యానతిచ్చె
గిరిజ వీఁడన నొక్క కీటకాధముఁడు
వీఁడన నెంత యీ విశ్వమ్ములోనఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>76ddlpsi9v6809czuloj7rnkx00mg1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237427</id>
    <revision>
      <id>595253</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము జోఁడిమి వెడి యతున్ మునులు దేవతల: వావివర్తనములు వరుసలు చెప్పి భావజమ్ముని మాయఁబడరే పూర్వమున హరియు నా బ్రహ్మశశ్రాదుల కైన మీరు పుట్టి చును మదన సాయకము లను చహంకార...'</comment>
      <origin>595253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="07792oaf7qavhi3ssd4bu1az76bhq26" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
జోఁడిమి వెడి యతున్ మునులు దేవతల:
వావివర్తనములు వరుసలు చెప్పి
భావజమ్ముని మాయఁబడరే పూర్వమున
హరియు నా బ్రహ్మశశ్రాదుల కైన
మీరు పుట్టి
చును మదన సాయకము
లను చహంకారియై యశంబరారి
వదుపడి వర్తించుఁ బబుమాయ మెఱసి
యిటుగాక మఱి విను మీ బాసభూమి
కుటిలపాతకతైల కులిళ మీ మధుర
పాత
యెట్టి పాసకియైన నీ మహా
స్థలము
మెట్టి మాపై భక్తి మేకొనగలిగి
దినముఁ బొత్తామర తీర్థమ్ములాడి
మనుజులు మిగుల 'బ్రహ్మణ్యది
కములెల్లఁ బోనాడి కైలాసకుడవిఁ
బ్రమథులతోఁ గూడి బ్రతుకుచుం డెదరు
నిది సిద్ధమునుచు నయ్యీశ్వరి కవుడు
విదితమ్ము గాఁ జెప్పె విశ్వనాయకుఁడు
సంత నా విప్రుండు నా చొక్క పతికి
సంతనంతన మ్రొక్కి యటవచ్చి నిల్చి
యభయమో సర్వేశ! యభయమో పరద !
యభయమో మహదేవ ! యభయమో స్వామి !
యభయమో వృషభేశ ! యభయమో జియ్య!
యభయమో మధురేశ! యభయమో యీశ !
యభయమో చొక్క నాయక! మహాదేవ
యభయమో పనియంజి ! హాలాస్య నిలయ !
యఖిలాపరాధిని నఖిల కూక్షకుఁడ
శఖిల పాపాత్ముఁడ యఖిలేశ యేను
మాతృపితృ ద్రోహమగ్నుఁడ సధిక
పాతకుండల బితృబ్రహ్మ మాతకుఁడ
నాకు పటల మంతయుఁ చాపి నను
నన్ను
జేపట్టి రషీండు శ్రీ చొక్క నాథ !
యని విన్నవించిన నా దురాత్మకుని
మనమునఁ గరుణించి మధురేశ్వరుండు
c
189&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07792oaf7qavhi3ssd4bu1az76bhq26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237428</id>
    <revision>
      <id>595254</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 చొక్కనాథ చరిత్రము వానినిఁ బిలిచి దుర్వారమై నిన్ను బూసిన పాఠకంబులు వాపు కొఱకుఁ గపిలధేనువులకుఁ గసవులు దెచ్చి కృష్ణతోడి దేవుము కృతమతి జగుడు దినమును ముస్నూ టు జు దేవాలయము...'</comment>
      <origin>595254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2651" sha1="lodt32lhu03wf5bie49yyixkbpz3ktn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;140
చొక్కనాథ చరిత్రము
వానినిఁ బిలిచి దుర్వారమై నిన్ను
బూసిన పాఠకంబులు వాపు కొఱకుఁ
గపిలధేనువులకుఁ గసవులు దెచ్చి
కృష్ణతోడి దేవుము కృతమతి జగుడు
దినమును ముస్నూ టు
జు దేవాలయముల
దనరంగ నంగప్రదక్షిణల్ సేయ
వేయును నెనిమిది విశదమ్మంగాను
__చాయక గాయత్రిఁ బఠియించు భక్తి
శ్రీరుద్రమెప్పుడు తూచినిప్లై తోడ
సారసద్భక్తిని జపియింపు మనము !
భవ్యకల్పము నాపాద మస్తకము
నవ్య భస్మోద్ధూళ నమ్ముగాఁ జేయు
పరమ మాహేశ్వర పాదతీర్ధము,
నిరతము సేవింపు నిజము చెల్లింపు
ప్రతి వాసరము &quot;హేమ వచ్చాకరమున
నతి భక్తి
తోఁ ద్రిసంధ్యలఁ దీర్ఘమాూడి
యొనరి భిక్షాటనం బొకమాఱు గడపు
దినము సీరీతివర్తించెద వేసి
నీ పాతక నెల్ల నీకు పొమ్మనుచు
నా చర మేశ్వరుం డాన తియిచ్చె
వాఁడును నారీతి వరుస మూక్కెల్లు
పోఁడిగా మాధుర్యపుర నాయకుండు
నానతిచ్చిన రీతి నాస్థలము నను
మానుగా వర్తించి మది భక్తి మించి
శ్రీ చొక్కనాథుని సేవలు జేసి
హెచ్చిన పాఠకం బెల్లఁ టోఁద్రోచి
శివలోకమున కేగి శి కృష్ణగర్
ప్రవిమల సాలోక్య పదవిఁ జెనొందె
నిది యిరువదియేను ని మీఁది
చరిత
ముదముతోఁ జెప్పద మునులార! వినుఁడి
యనుచు సన్మునులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోనీ మఱియు సిట్లనియె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lodt32lhu03wf5bie49yyixkbpz3ktn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237429</id>
    <revision>
      <id>595255</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము ఇరువదియాఱవ లీల మఱియును నొకనాడు మధురాపురమునఁ బరగంగ నొకఁడు సభ్యాసియై సాము సేయించుఁ గొందఱ శిష్యులఁ గూర్చి నాయయ్యగారు వృద్ధాప్యమై యుండు నాతని ప్రియ భార్య యతి...'</comment>
      <origin>595255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="ck0rp5wlq1fhuhttny4doea9x3zemsd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
ఇరువదియాఱవ లీల
మఱియును నొకనాడు మధురాపురమునఁ
బరగంగ నొకఁడు సభ్యాసియై సాము
సేయించుఁ గొందఱ శిష్యులఁ గూర్చి
నాయయ్యగారు వృద్ధాప్యమై యుండు
నాతని ప్రియ భార్య యతి సుందరాంగి
పాతివ్రతాచార బహుపుణ్య సాధ్వి
యీరీతిఁ బశికుఁడై ఊల్ల శిష్యులకుఁ
గోరి సాములు చెప్పుకొని యుండునంత
నందులో నొక శిష్యుఁ డయగారి చేత
నందమ్ముగా సాములన్నియు నేర్చి
తన పేరు వెలయ సిద్ధనగా గనంగ
ఘనముగా వేవోక్క గరిడి గట్టించి
తానను వేఱ కొందఱు శిష్యులకును
దానయ్య గళన? సాధన సెప్పుచుండె
సంతనా కణికుండు నా మహావృద్ధు
సంతతమ్ముగ మహేశ్వర భక్తిగలిగి
శ్రీ చొక్కనాథుని సేవయే ప్రొద్దు
కాలములను
Xఱకందునకుఁ బ్రదక్షిణము సేయుదును
నిరతము దనదు మందిరమున కరుగు.
ఒకనాఁదు నతఁడు శిష్యుల నిండకనిచి
మొకముఁ బ్రక్షాళించి ముందుక యా భవుని
నగరికిఁ లోయి దండప్రణామములు
తగు బ్రదక్షిణము లెంతయుఁ బ్రొద్దు నేయ
నయ్యెడ నాసిద్ధుఁడతని యింటికిని
జయ్యనఁ బోయి యాసాధ్వి చేయు
పట్టిన నది యోరి పాపాత్మ! తల్లి
బట్టంగ నీకును బాడియే యనుచుఁ
జే విదలించుక చిడిముడి పడుచు
నో విశ్వనాయక ! యో చొక్క నాథ !
కాథుఁడతి వృద్ధు నన్నింతఁ జేయ
వీసికిఁ దగునై యోవృషబాహమండ!
141&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ck0rp5wlq1fhuhttny4doea9x3zemsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237430</id>
    <revision>
      <id>595256</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '142 చొక్కనాథచరిత్రము ఆని చొక్కనాథుని నాయింతి చీ మనమున దయగల్గి మదనాంతీకుండు నా సాదనయగారి యాకృతిఁ దాల్చి కాసెగట్టుక పలక కత్తియుఁ కొరడు చేతను బట్టి యాసిద్ధుఖఁ బిలిచి కాతోడఁ...'</comment>
      <origin>595256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2784" sha1="4xc2j6tw5l1baipf0b9kj52owawy2bi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;142
చొక్కనాథచరిత్రము
ఆని చొక్కనాథుని నాయింతి చీ
మనమున దయగల్గి మదనాంతీకుండు
నా సాదనయగారి యాకృతిఁ దాల్చి
కాసెగట్టుక పలక కత్తియుఁ కొరడు
చేతను బట్టి యాసిద్ధుఖఁ బిలిచి
కాతోడఁబోట్లాడి నాయిట్లు సౌరగ
ఫ్రీకానె యెంచు వానిని ధిక్కరింప
దీకొని వ్యాదును ధీరత మెఱసి
కత్తియు కొరడును గడిమిలోఁ బూని
మొత్తుబాఁడుగ దానిముట్టిన చెయ్యి
నఱికి యా గొంతును నాలుగఁ గోపి
''వృద్ధ గురుDC
సరగునఁ దానదృశ్యంబయ్యె సంస్థ,
వాని శిష్యులు వోయి వడి వ
బూని మాగురునితోఁ బోట్లాడి కంపి
యిక్కడ వచ్చి సర్వేశ్వరునకును
నిక్కమ్ము భక్తిఁ బూసిన బాస్ లో రె
గుడిచుట్టు విరిగిపి గరువుల పనికి
విడుతు! నిను గొట్టి వేతుము గాక
యపిన నావృత్తాంత మేమయ్య గారు.
తన యింటికిని వచ్చి తేని యింతి నడుగ
నా చంద్రవదన యాద్యంతి ము, సెప్సి
శ్రీ చొక్కనాథుఁడే సేయం Cగోలు
ననినను విని యప్పుడా వృద్ధగురువు
మనమున సంతోషముంది వేగం బె
యా మహాదేవు దివ్యాలయంబునకు
వేగఁబ యేతెంచి వృద్ధయ్యగారు
చొక్క నాయకుని సంశోభివస్తుతులు
పెక్కు రంగులఁ జేసెఁ బేరు పెంపెసఁX
గర్వించినట్టి యా గజదైత్యుఁ బట్టి
యుర్వీవైఁ గూల్చిన యుముజోడ! శగణు
వ్యాఘ్రాసురుని ఒట్టి వచ్చిపోనీక
శ్రీఘ్రతఁ దునిమీన శితికంఠ! శరణు
ఆంధకాసురు చక్రమందు ఖండించు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xc2j6tw5l1baipf0b9kj52owawy2bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237431</id>
    <revision>
      <id>595257</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము బంధుర వరద! యాతనాథ ! శరణు యా సృసింహుని గర్వహణఁచి లో కనుఁల మామగా రక్షించు మహదేవ ! శరణు దక్షయాగముఁ జెర్చి దైవకకోట్ల శిక్షించి ప్రోచిన శివ ! నీకు శరణు యజుఁడు గర్విం...'</comment>
      <origin>595257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="8wgyxvvex193ru7svfnweqeagy5m8wn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
బంధుర వరద! యాతనాథ ! శరణు
యా సృసింహుని గర్వహణఁచి లో కనుఁల
మామగా రక్షించు మహదేవ ! శరణు
దక్షయాగముఁ జెర్చి దైవకకోట్ల
శిక్షించి ప్రోచిన శివ ! నీకు శరణు
యజుఁడు గర్వించిన నచట గురించి
సుజనుఁడై
సుప్రీత ! శరణు
యముని మార్కండేయుకై పూని చంపి
యము గర్వమణఁచిన యభవుఁతా! శరణు
ల వారి మోది లోకములు
దప్పక రక్షించు దైత్యారి ! శరణం
గవ్యాఘ్రు అంధక కమలాత దక్షు
లజ మయ త్రిపుర దైత్యారు అనంగ
నీ యెనమండ్ర గర్వ మేపుతోఁ భావి
పాయనస్నట్టి సద్భక్త మందార !
నాకుగాఁ బాడీ పంతము దప్పకుండఁ
రూకొని యీ గురుద్రోహీనిఁ ద్రుంచి
ప్రాభవమున నన్ను ఁబరికించి వేడ్క
నీ భక్తవరుని మన్నించితే దేవ !
యని సన్నుతులుజేసి యతి మీద మునను
దాని యింటి కరిగె సాయయ్య గారు
నీ ప్రసంగము విని యెల్ల వారీలును
నా పురి ప్రజలును నా పాండ్య విభుఁయం
నందంద నందఱు నార్త్య మప్పొంగి
సౌందర్యుఁడిటు తన సద్భక్తునకును
బావచ్చి యుద్ధమ్ము దగఁజేసె ననుచు
భావించి యాశ్చర్యపడి యుండి రంత
నిది యిరువది యాలు నిటమీఁది లీల
ముదముతోఁ జెప్పెద ముమలార! వినుఁడు
క్రమము సన్మునులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మిఱియు నిట్లనియె
143&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8wgyxvvex193ru7svfnweqeagy5m8wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237432</id>
    <revision>
      <id>595258</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '144 చొక్కనాథ చరిత్రము ఇరువదియేడవ లీల మఱియును నమ్మహామధుర లోకులను బరగంగ నా - పాండ్యపతి వంశమునను నవతరించెను యుక్తుఁడను పాండ్య విభుఁడు శివభక్తిచే మించి శ్రీ చొక్కనాథు పై భక్తి...'</comment>
      <origin>595258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2750" sha1="knj3ghmumz64pqzkjpbfhg7gf59bh3r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;144
చొక్కనాథ చరిత్రము
ఇరువదియేడవ లీల
మఱియును నమ్మహామధుర లోకులను
బరగంగ నా - పాండ్యపతి వంశమునను
నవతరించెను యుక్తుఁడను పాండ్య విభుఁడు
శివభక్తిచే మించి శ్రీ చొక్కనాథు
పై భక్తి తాత్పర్యపకత నే ప్రొద్దు
సౌభాగ్యలక్ష్మీకి స్థావరంబగుడుఁ
బ్రకటిత సకల భూభాగము దాల్చి
యకలంక మతిని రాజ్యము సేయుచుండెఁ
చలకొని జైన సంతలు నెల్ల గూడి
చలపట్టి నమలో విచారమ్ముఁజేసి
యధికుఁడు యుక్త పాండ్యావనీశ్వరుఁడు
విధిజూటు'పై భక్తి విశ్వాసగణమ
దనరి నాశైనము. ధరమించఁ జేసె
మన జైనమత వెళ్లి మగ్నము జేసి
నిందుకు పాండ్య భూమీశ్వరుఁ గూర్చి
క్రందుకో నాభిచారఁబైన హెూసు
మిప్పుడు గావిత మెల్లర మనుచు
నప్పు డందఱుగూడి యా గ్రహంబునమ
నట్టి యా క్రూరముం
త్రాదుల చేత
గట్టిగా నెన్నేనికాలముల్ వేల్వ
నాకుండమథ్యమ్ము నందొక్క ఘోర
రాకాసి జనియించె రభసమ్ముతోడ
నతఁడు శేషాకారుఁ డతిదీర్ఘ రావు.
డతి భయంకరుఁడు దంష్ట్రాకరాళుండు
నున్న తోదరుఁడు నత్యు గమ్ములైన
కన్నుల నిప్పులు గడు “రాలుచుండ
నిబిడ ముచ్ఛ్వాసనిశ్వాసములను
బ్రిబిలా భ్రచటలంబు బాయద్రోయుచును
ద్రేతాగ్ను రొక్కపై ధృతి మించి వచ్చు
ఛాతిగాఁ గ్రూరసర్పంబు నేతించి
బలసి జైసుల యగ్రభాగము నందు
నిలచి యిట్లని పల్కె నిష్ఠురోద్ధతిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>knj3ghmumz64pqzkjpbfhg7gf59bh3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/150</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237433</id>
    <revision>
      <id>595259</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము దహనార్పులను 'దేహదాహమ్మ నంటి విహరింపుచున్నవి వే। నాయందు న్యుడు కార్యిరు నాత్మలో నెంచి చెయ్యనఁ బంపు డెచ్చటి కైన నవీన నతి సంభ్రమంబున నా జైను రెల్ల నతి వికృతాకా...'</comment>
      <origin>595259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="jm4votbwb84f0iyq3i2uv600xukdiyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
దహనార్పులను 'దేహదాహమ్మ నంటి
విహరింపుచున్నవి వే। నాయందు
న్యుడు కార్యిరు నాత్మలో నెంచి
చెయ్యనఁ బంపు డెచ్చటి కైన నవీన
నతి సంభ్రమంబున నా జైను రెల్ల
నతి వికృతాకారమైనట్టి ఒర్ప
ముండుట గనుకొని మొగి జార లసిరి
పొండీని ప్రజల నా పట్టణం బెల్ల
నాశీవి ద్ర ! మాయాజ్ఞలే పట్టి
రాశిగా మ్రింగి గఱ్ఱని తేఁణఁ బొమ్మ
ఆసిన నా మధురిపై నతి వేగమునను
ఘనమైన పర్వతాకారము దాల్చి
జిహ్వాగ్రమున నగ్ని శిఖలు పర్వఁగను
సంహార కారియై స. భ్రముఖున సు
నర్పడి ఇచ్చు నా యుగ్రాహిఁ జూచి
పురజను లెల్ల విష్ఛరణలఁ గ్రాలి
భీతమనస్కులై బెవరి యా ప్రజలు
శాతఱిఁ బాండీని కా క్షణమ్మునను
మొటిఁ బెట్టి రప్పటి ఆ నియోలకించి
వెఱవకుండోయని వేగం రె ఖచ్చి
యాయు భుజగంబు సంపిందఁ జూచి
పాయకం జాక పెత్తి నగధించి మించి
తXఁజొక్క నాథుని ధ్యానంబుఁ జేసి
తెలనిండఁ గోసియే ధీరత్వ మహార
వేసిన శరము బిలేశయ కంఠ
దేశం
ను నేత్వే
నేర మఱియు ననేక భాణములు
భీతిల్ల వేసిన భీకరంబైన
విషములు గ్రక్కుచు విడధారి యవుడు
విషధులు నొక్కటే వెల్లిగా వచ్చు
టలుగాఁXC కాలకూటంబు చందమునఁ
వల కొని మధుర శుద్ధతి వచ్చుచున్న..
జూచి యారాజును శూరిత్వ ముడిగి
C.C.-10
145&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jm4votbwb84f0iyq3i2uv600xukdiyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237434</id>
    <revision>
      <id>595260</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 చొక్కనాథ చరిత్రము యాచొక్కనాథుని నాశ్రయింపఁగను నా దేవు నగరికి నతివేగఁ బోయి మోదంబు తోడను ముందు నిల్చి గిరిజేశ! యఘనాశ ! కీర్తి ప్రకాశ పర మేశ ! భద్ర నాశ ! భర్త! సుశ విషధరశశిధర వ...'</comment>
      <origin>595260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2586" sha1="8w2lpz5cjxs2764f800glxzn9io8svk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;146
చొక్కనాథ చరిత్రము
యాచొక్కనాథుని నాశ్రయింపఁగను
నా దేవు నగరికి నతివేగఁ బోయి
మోదంబు తోడను ముందు నిల్చి
గిరిజేశ! యఘనాశ ! కీర్తి ప్రకాశ
పర మేశ ! భద్ర నాశ ! భర్త! సుశ
విషధరశశిధర విషమృత్యుహరణ!
విషధరభూషణ వేదాంత సార
వ్యాసహస్తచ్ఛేద ! పశితాను మోద !
వాసవార్చిత పుష్పవాస ! సర్వేశ
సర్వజ్ఞ! సర్వాత్మ! శర్వాశిరసుణ !
సర్వము కకలాళ శైలేంద్రవాడ !
రాణగానప్రియ గారివిశిఖ !
యేగాషీ బామాంగ్ యీశ ! సర్వేశ
ఓ దేవ యిది యొక్క యుత్సాతముగను
భూదీనతలను గప్పుడు నిందులకును
గాలాగ్ని చంబానఁ గడఁగుతున్న దీయు
నింతటఁగాచి యుమ్మీక్షణము
జింతిల కుండంగఁ జేయవే దేశ !
యని సన్ను తింటఁగా నాస్వామి వచ్చి
తన జటాజూటానఁ దగ నున్న యట్టి
చంద్రువందసుృతము చయ్యనఁ దిగిచి
సాంద్రమ్మగాఁ ఇల్లి శాంతి పోందించే
వెలయంగ నప్పుడు విషము టుకలేనం
బొలుపొంద హాలా'ధ్య పురమనం.87
విధు సుధాఛారీల వీధులఁ జ్ఞ
మధురాపురంబన మహి సొంపు మిగుల
నా విషం &amp;ణంచి యా యపాక రము
నావంక శాశాద్రియను పేరుజేసి
నగజేతుఁడా చొక్కనాకుఁడు తనదు
నగరిలో నపుడు సంత జ్ఞాన మియ్య
కప్పుడా స్వామిని నా పాండ్య విభుఁడు
నప్పార జనములు సభినుతుల్ చేసి
'సంతుష్టు లానంద్రాపూర్ణు లగుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8w2lpz5cjxs2764f800glxzn9io8svk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237435</id>
    <revision>
      <id>595261</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చందమాశ్వాసము ఇరువది ఎనిమిదవ లీల నెంతయు వేడ్కతో నే కప్పురికి విది సప్తవింశతి యిక మీఁ లీల ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి యనుడు సన్మునులతో నాయగస్త్యుండు మనమునఁ దలపోసి మఱ...'</comment>
      <origin>595261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2699" sha1="g2ai2t8dmnl8as2vwzjxmkgjv6gifdl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చందమాశ్వాసము
ఇరువది ఎనిమిదవ లీల
నెంతయు వేడ్కతో నే కప్పురికి
విది సప్తవింశతి యిక మీఁ లీల
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి
యనుడు సన్మునులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నట్లనియె.
మఱియును నా రాజు మధురాపురమున
సర్వజనములు సంతుష్టి నుండ
నప్పుడు న్నా జెను అతిభీతులగురు
శాంతార ఘోరముర్గములలో నుండి
మంత్రజలము - మఱియును బోవఁ
దంత్రమున్ పన్ని రంఱు గూడియవుడు
నేమి సేయు మిట్టు రెన్నేని గతా
భీమాకృతియుఁగాఁXఁ జేర్చిన యట్టి
యా సర్పమున బోయి యా పురిజనుల
శాసింపలేక నిస్పత్త్వమై పోయ
ననుచును లఱియును నభిచారి హెూమ
మును సేయ నందు సముద్ధతితోధి
దిశలు గుపిఁత ధాత్రీధ రాశిృతిని
పళురూపము ముద్భవమయ్యే నపుడు
వాయెన జె.. అత్యంత శార్యమున
నా యాధృఁజూచి యిట్లని పల్కి రింత
బలసి చంపఁగ రాని కగ గెల్వ రాదు
పిల గోవు వధియించ రెట్టివారైన
హాలాస్యపురమున కరిగి యా ప్రజలం
చలించి పొండీసెఁ ద్రుంపు మీటనుచు
ననిచినఁ జని వేగ నా మహాపుశువు
ఘనశృంగములు రెంప గిగ నమ్ము నొదయ
ఖురముల రోఁబుట్టు ఘోరంపు
ధూళి
హరిదంశదంతుల యక్షలు మూయ
కుశలకు కొమ్మలఁ గోరాడినంత
నతలము నెల్ల వ్రయ్యలు గాఁగ నకురు
రభసమ్మ తో నట్టి అంకె వేసినరు
నభము కింపించి ఘూస్థిత్వము నంద
C.C-10A
147&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2ai2t8dmnl8as2vwzjxmkgjv6gifdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237436</id>
    <revision>
      <id>595262</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '145 చొక్కనాథ చరిత్రము వాలము విసరిన వారిధు లేడు కోలాహలముగాఁ గొందల మొగుదు మిన్ను నేలయు నొక్క &quot;మెయి పేర్చి కడఁగి కున్నుగా వచ్చు నా కుళువును జూచి యాపురి ప్రజలుగు పాండ్య విభుఁడు...'</comment>
      <origin>595262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="g2bo8vga6u2twqxmy5pp5e6u1ghoiew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;145
చొక్కనాథ చరిత్రము
వాలము విసరిన వారిధు లేడు
కోలాహలముగాఁ గొందల మొగుదు
మిన్ను నేలయు నొక్క &quot;మెయి పేర్చి కడఁగి
కున్నుగా వచ్చు నా కుళువును జూచి
యాపురి ప్రజలుగు
పాండ్య విభుఁడు
శ్రీపార్వతీశ్వరు శ్రీచొక్కనాథు
గుడిఁజఱఁ బఱచి 'యొక్కడు భీతితోడ
గడగడ వణకుచుఁ గలయఁ బాఱుచును
దేవ సర్వేశ్వరి ! దేవా! దేవ!
పావకోజ్జ్వలగేశ్ర! పన వాప్తగాథ!
యుర్వీధరశ రా ! విశ్వరూప
యుర్వీధర సుబాణ ! యో జగత్రాణ
ఓనుధు రాధీశ సౌంద దేశ!
యీ సహా ప్రళయ 'మేమెఱుఁగ మెన్న ఁడును
నదియొక్క శుశువు ఘోరాకారమగుదు
పొదుచు సడెవచ్చెఁ బురిమెల్ల బెదరం
గరుణతో సీవారి గడిపి మమ్మెల్ల
నరిసే రక్షించవే ! హాస్యనాథ !
యని వెక్కు భంగుల నారాజ ప్రజలు
వినుతింప అంత నా విశ్వనాయకుఁడు
ఐడి శరణాగత వజ్రపంజరుఁడు
కడు వేడ. భక్తరక్షణ పరాయణుఁడు
భవతః- యప్పుడా బసున్నఁ బిలిచి
కుళువొక్కడదె మహా ప్రళయకూపమున
వచ్చుచున్న ఓ దాని వారించి వేగ
నిచ్చటరమి నందీశ్వర ! యనినఁ
దనర బ్రహ్మాండ్ రాత్రింబుతో నపుడు
తన ప్రతాపమును ధారుణి మెఱయ
చర్వితాకారమై వరకు మూఁపురము
శ్రీర్వాణవల్లభ గీర్వాణమునులు
నగణిత వేదద్యాముల నర్చించఁ
తగినట్టి నాల్గు పాదమ్ముల యందుఁ
దివికెడు కసిఁడియంపియం మోతయునది
నవరిత్నకలిత ఘంటారవమ్ముల. ను
వది దిక్కులను జెవుర్పడఁ జేసి మిగులఁ
XCసి కయ్యాలకుఁ గాలు దవ్వుచును
డఁ యుగాంత మేఘములు గిడ్జిల్లు
జడిని అంకెలు వైచి జాలము ద్రిప్పి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2bo8vga6u2twqxmy5pp5e6u1ghoiew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237437</id>
    <revision>
      <id>595263</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పందనశ్వాసము ఖురిఘట్టనముచేతఁ గుఱరు లద్రువ ధరణి కంపింపఁ బాతాళము బెగడ గిరిశృంగములు రెండు కెరలు కొమ్ములను థగణి గోశాడు ముద్ధతఖీల పిచ్చి _జైను బంపిన యభిచార హెూమము ధేనువు ముంద...'</comment>
      <origin>595263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2596" sha1="2p1xmhlvlb05de09gazadlxkjjghgbm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పందనశ్వాసము
ఖురిఘట్టనముచేతఁ గుఱరు లద్రువ
ధరణి కంపింపఁ బాతాళము బెగడ
గిరిశృంగములు రెండు కెరలు కొమ్ములను
థగణి గోశాడు ముద్ధతఖీల పిచ్చి
_జైను బంపిన యభిచార హెూమము
ధేనువు ముందర ధృతి వచ్చి నిలిచె
నప్పు డా ధేనువు శతికోపభరము
గప్పి నిశ్చేరతఁ గూలీ మఱియు
నా నంది బాష్పము లగీయాగ్మమ
ముల
బాయలు గాఁXC కొరఁ గౌ
_జైనులప్పుడు మహాశ్చర్యము నొంది
దీనాననముల జగము లెసఁగఁ
బఱచి యందఱు భయభ్రాంతులై ఘోర
గిరిదుర్గములయందు ఖిన్ను లైయుండి
యక్కట యీధేను బాపురిజనల
దక్కక చుపునిందఁ జుట్టుముట్టి
యని నమ్మి పంపిసి నది వృథయయ్య
మన కృత్రిమంబు లా ఎధురపైఁ జాతిపు
శ్రీ చొక్క నాకు.డి చిన లీలఁగాచి
ప్రోచు నీ మామర్యవురి మహర్నిశము
నందు నే దశలు ? కల్పాంతకాలమునఁ
జెందగా వెఱుచును శివువాజ్ఞ వలన
నముచు నిరుద్యోగురై వనములకుఁ
జెసి యూరకుండిరి _జైను లచ్చటను
నా నంది కేశ్వరం దాన౦వ మోసగ
నా నందివాహను సగ్రభాగమున
గరిమతో నిల్బిసిఁ గని గౌరవించి
తిరముగా మా సన్నిధిని నెల్ల వేళ
మండుము ఐసవేశ ! యొప్పుగా నవచు
ఖండేందు జూటుండు కట్టడ సేయ
నది యాదిగాఁ ద్రిపురారి ముందఱును
బదిలముగా నుండు బసవేశ్వరుండు
నాయావు పడినట్టి యా స్థలమునను
149&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2p1xmhlvlb05de09gazadlxkjjghgbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237438</id>
    <revision>
      <id>595264</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 చొక్కనాథ చరిత్రము నా యెడ వృషభాద్రియళగరై యువ్పెం గలయ రాధేనువు కన్నీరు నందుఁ చల యేలు నేను వేర ధర మించి వెలసె సంగలితో నిట్లు సౌందర్యనాకుఁ డంగయకతమ్మ కానతి యిచ్చె ని యజ్ఞవిం...'</comment>
      <origin>595264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2671" sha1="2ftnnkv0qrrarqittq1nnhepsd7w3us" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;160
చొక్కనాథ చరిత్రము
నా యెడ వృషభాద్రియళగరై యువ్పెం
గలయ రాధేనువు కన్నీరు నందుఁ
చల యేలు నేను వేర ధర మించి వెలసె
సంగలితో నిట్లు సౌందర్యనాకుఁ
డంగయకతమ్మ కానతి యిచ్చె
ని యజ్ఞవింశతి యింట మీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులారి వినుఁడి.
ఇరువది తొమ్మిదవ లీల
ఆనదు 'సమ్మనులతో
నా యఃగస్త్యుండు
మనమువఁదలపోసి ఘఱియు నిప్లనియె.
ఆహీరాజ భూషణుండా నాని మైక
మహిమ నెన్నిక గల మమకలో గులను
బ్రతిలేని పాండృభూపాలుని యొద్దఁ
జతుంఁడై సుందర సామంతుఁ డనఁగ
భాస్కర సేనాధిపత్యమ్మ దాల్చి
నాను సౌందర్యృతి సేకలం 16
జిత్తమ్మ: రంజిల్ల 'సేయు మన్నంత
నర్తతి పాండ్యభూపా గ్రణి మీఁవరి
జా శ్రేష్ఠుఁడైనట్టి
మెని కాకబోయ మేటో మన్నీ ఁడు
దండెత్తి నా దళవాయిఁ జూచి
పొండీము నప్పుడు ప్రజ గూర్చుమనుచు
భండారమందున్న ఒహునసం బెల్ల
నిందారగా నిచ్చి నెమ్మిఁ బొమ్మనిన
నప్పుడా సామంతుఁ డతి మీద మనను
ఉప్పర శివభక్తి తాత్పర పరిత
మాహేశ్వరార్చనల్ మఱియు 'సర్వేత
గేహములకును మిక్కిలిగాఁగ నొసఁx
యొగి చాన ధర్మపరోపకారంబు
నగణితముగఁ జేసె నా విత్తమెల్ల
నప్పుడు పొండీని కావిధం బెల్లఁ
జెప్పిరి తోటి సేనాధిగుతులు
చెప్పినఁ గినిసి యా సేనాని నటకు
రప్పించి మఱియంత రాణువఁగూరై&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ftnnkv0qrrarqittq1nnhepsd7w3us</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/156</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237439</id>
    <revision>
      <id>595265</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కంచ రూశ్వా సము సామంత యనిన నా జనసామిల్ శ్రీ మహామధురేశు శ్రీ చొక్కనాథు. సౌందర్యనాయకు సత్కృప చేత నెందునైన నేనేలితి దేవ! యన్న నా రాజును నట్ల కాకనుచు వెన్నిక చూపును యెల్లి నేఁడ...'</comment>
      <origin>595265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="mc6rzjgwbpgdgvbx4oozev0kud84c76" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కంచ రూశ్వా సము
సామంత యనిన నా జనసామిల్
శ్రీ మహామధురేశు శ్రీ చొక్కనాథు.
సౌందర్యనాయకు సత్కృప చేత
నెందునైన నేనేలితి దేవ!
యన్న నా రాజును నట్ల కాకనుచు
వెన్నిక చూపును యెల్లి నేఁడనినఁ
దగు నట్లయనుడు నాదళజాయి యపుడు
నగజేశు నా చొక్కనాథునిఁ జేరి
యాదరమున మ్రొక్కి యభినుతులొ నేని
యింద్రాది సురవంద్య ! యిభ ధర్మ వాసన !
చంద్రార్థ శేఖర ! చంద్రాక్క నేత్ర !
త్రిపురి మదధ్వంస! దీనమందార!
[యకవర్గ ఫలభామ] యద్రిణోదండ !
దగ్ధశిపద్రోహ తంత్రదుర్మంత్ర !
ముగ్గేందు మండన ! మోహనాకార!
పటు మేదినీరథ ! భ్రణవుతోడ !
చటులాలి ? ఎతురాస్య పార్శ్యరథిక !
వేదాది', న్నుత! 'వేదస్వరూప
యోదేవ యిందుకు నొకత్రోపి నిమ్ము
వెలయంగ్ నా సాంస్య విభుఁడు నేఁడె
బలములఁ దెమ్మంచుఁ బలి 1 న తోడ
నీపాద సేవకు నీళ్ళత్యు నన్ను
జేపట్టి యిపుడు రషీంచవే దేవ !
అని సన్నుతింపుదు నధిక సద్భక్తి
వితిుకు నప్పుడా పృదభధ్వజుండు
నతిని కాంతియిచ్చె నాత్మ శోభిల్ల
మదిలోన నీ పెనుమానంబు ఉంచి
భయమేలఁ జను మెళ్లి పౌజుఁ జూపెదను
రయమొప్ప మితిలేని ప్రజనెల్ల ననుచు
నశరీయై వచ్చి యాస్వామి యపుడు
విశదమ్మగారి బర్కె వినువీధి య.డు
సంత నా సామంతుఁ డాత్మ మప్పొంగి
సంతోకముుఁ నన సిదకమ్మ ఁ జేరి
151&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mc6rzjgwbpgdgvbx4oozev0kud84c76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/157</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237440</id>
    <revision>
      <id>595266</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '152 చొక్కనాథ చరిత్రము తెన పత్ని తోడ సౌందర్యనాయకుఁడు తన కానతిచ్చినంతయు వేడ్కఁ జెప్పిం జెప్పిన సంతోష చిత్తమై యతివ తప్పక నాస్వామి దయ నిన్ను బ్రోచు నన సుదయంచారు. నా మఱునాఁడు. తన...'</comment>
      <origin>595266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="ip0okn5cq8uupw0k8zbkg1b3oin8ilw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;152
చొక్కనాథ చరిత్రము
తెన పత్ని తోడ సౌందర్యనాయకుఁడు
తన కానతిచ్చినంతయు వేడ్కఁ జెప్పిం
జెప్పిన సంతోష చిత్తమై యతివ
తప్పక నాస్వామి దయ నిన్ను బ్రోచు
నన సుదయంచారు. నా మఱునాఁడు.
తనకు గల్గిన ప్రజఁ దాఁ గూర్చి కొనుచు
నగరి కేతెంచె నంతటను సౌందర్యం
డగణితముగ సకలాధి దేవతలు
బమ్ముక మనుజుకూపంబులు KCK
రమ్మని బహుళ సంభ్రమలీల మెఱసీ
యెడఁగల్లి ఒక్కమ్ము లెత్తించి యంత
వాడి మీఱఁగాఁ ంద వాద్యమున్ మ్రోయ
విశ్వేశ్వరుఁడంత వేడ్కతో నొక్క
యశ్వము, దానెక్కి యా క్షణమునను
దనరిఁ బత్తీ సాయుధఝుల తోడ
వెసుకొని రాహుత్తే విశతులు ప్రజలు
నెల్లరు కొలువెంగ నేతించు పౌఁజు
చెల్లవప్పుడు ముహెూదేశముగా CX
నేల యీ ఓనయట్లు నీరము బెల్లం
జాల ఘోషముతోడ సాగెవో ! యనఁK
పౌఁజు లేర్పిఱచుక పరిమేశ్వరుండు
రాజూచి యెప్పుడా రభసమునకును
వెఱచి యా పాండ్య భూవిభుఁడును గech
యరివీ కు తెల్ల నాహవరంగమునకును
!
నదె వచ్చుచున్నారె ! యటు చూడుఁడనినఁ
బరిగ సౌద శవాయి భయపడవలదు
పరులుగారిది మన పరివార మధిప!
యా చిత్రకూటమ్మ నందు విచ్చేసి
దూచుట మేలు పౌఁజులదేవ ! మీరు
ననిన వేగమ్మతో నటకు చేతెంచి
మనుజేంద్రుఁడపుడు సామంతునిఁ బిలిచి
నడిపించవలయు సేనల నిప్పుడనిన
భడరింగ్ నేఁబది యాఱు దేశముల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ip0okn5cq8uupw0k8zbkg1b3oin8ilw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/158</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237441</id>
    <revision>
      <id>595267</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము శ్రుజలను జాతివర్ణము లేర్పఱించి యజభ బాండము బెల్ల నదర రప్పించి నెలమితోఁ గళలు వ్రాయించె నత్త లేని దలకొని యంత సౌందర్యనాయతుఁడు సవరణి యుత్తమాశ్వము పైనెక్కి ధవళా...'</comment>
      <origin>595267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="6pe8otolu4w97v84iiw3xg3p2v03b75" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
శ్రుజలను జాతివర్ణము లేర్పఱించి
యజభ బాండము బెల్ల నదర రప్పించి
నెలమితోఁ గళలు వ్రాయించె నత్త లేని
దలకొని యంత సౌందర్యనాయతుఁడు
సవరణి యుత్తమాశ్వము పైనెక్కి
ధవళాతపత్రము దనరఁ బట్టగను
దండిగా సశ్వము దాఁటించుకొనుచు
నుండిగఁజూచి యాయుర్వీశ్వరుండు
నెవ్వరితఁడు దన కెఱిఁగింపు మసిన
సద్వస థేతున
నీ సేనజకుఁ గర్త యీ సేక నితఁడు
కానీళ్లఁ దెచ్చె సంభ్రమలీల ననిన
కప్పుడా రాజును నతని సిందులకు
రప్పింపుడని సంరంభంబుతోడ
నచ్చోటి కేతెంచి యాస్వామిఁ జేరి
విచ్చేయ మీదే! వేడ్కతో
ధరణీశుఁ డదటికిఁ దగC బిల్వఁ బంచె
నసిన నా సర్వేతుఁ డట్ల కాశనుచు
మనుజేంద్రు కడకేగి మఱియు నినియెఁ
బ్రాత్రిగా మావర్ణ బంతి నామములు
జాతి యేర్పఱచి యిచ్చ వ్రాయవలయు
నేవి కళ గ్రా. ముందు నావి నంబునను
దన మెడ కప్పు సౌదలయందు మరిళం
జూవీ వ్రాయుఁడు నన్ను జొక్క రాహుత్తు
నా పేరనుచును నానతి యిచ్చి యివుడు
విడువు మెవ్వరినైన వీరు బైనట్టి
కడిమి రాజుకు 'సంగములకు ననుచుఁ
చేర్చి యార్చిన జూచి కృధ్వీశ్వరుండు
గూర్చుండ సంశయాతులచిత్తుఁడగుచు
నీ యశ్వ మెక్కును సినజూచి యేము
వ్రాయంగ నేలందు వరుసలో నపుడు
నుడుగర లిచ్చిన ముత్తమాంగమున
సడల కుండఁగ జుట్టి సంభ్రమం బెసఁగ
158&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6pe8otolu4w97v84iiw3xg3p2v03b75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/159</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237442</id>
    <revision>
      <id>595268</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '154 చొక్కనాథ చరిత్రకoa నశ్వము నేనెక్కి యాడుటచూడు విశ్వంభరాధీశ ! వేవేలగతుల ననుదు నా సర్వేశుఁ డతిరయమ్మనను దనమనర్తున్నట్లు దగ నెక్కి యాడు సంత నా పాండీకు నా పౌరణతులు సంతోషముంది...'</comment>
      <origin>595268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2673" sha1="02bu3phcc4mfqfgq9zmaz51bo99q6q4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;154
చొక్కనాథ చరిత్రకoa
నశ్వము నేనెక్కి యాడుటచూడు
విశ్వంభరాధీశ ! వేవేలగతుల
ననుదు నా సర్వేశుఁ డతిరయమ్మనను
దనమనర్తున్నట్లు దగ నెక్కి యాడు
సంత నా పాండీకు నా పౌరణతులు
సంతోషముంది యాశ్చర్యమ్మ కొంది
యీలాగు తేజీల నెక్కాడువారి
నేలోకమున గాన మిది చిత్రమనుచుఁ
దXఁ జూచుచుండ సౌందర్యనాయకుఁడు
చనియ సదృశ్యమై చెయ్యన సంత
నా యెడ సురబెల్లి = తిపుష్పనిృష్టి
పాయక కురిసిరి పరమేశ మీద
నట బోయరాజును వ్యాన్రుర్తు గఱచి
తటుకు నేగె నంతిట స్వర్గకు
నా వార్త విని రాజు నద్భుతంబంది
శ్రీ చొక్కనాథుఁడాశ్రిత కల్పతరువు
మనపాల గలిగి సమ్మతిఁ బ్రోచె ననCX
తన దళవాయి సౌందర్య సామంతు
నఁట జూచి మన్నించి యాత్మలో మెచ్చెం
దటుకున నతఁడు సౌందర్యునిఁ జేరి
తిరుణాలవాయి ! యో దేవతారాధ్య !
పురహర శివలోక పురవాస ! యీశ!
విశ్వవిశ్వేశ్వర! లత వేద్య !
యశ్వాయిణామ్నాయ ! యదీఁద్రవాళ !
ఓచంద్ర సూర్యావలోవ్ల్విలనేత్ర!
{ చొక్కనాథ ! రక్షించితే నన్ను
ననుచు నా పాముందుఁ డతిభ క్తితోడ
అనువందఁ బొగడి శివార్చనల్ చేసే
పర మేశ్వర ధ్యాన భరతఁ జెన్నాం..
పరగంగ సాయుజ్య పదవికి నేఁ గె
ఏది యిక్క వదితొమ్మిదిట మీఁద చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార ! వినుఁడి
యనుచు 'సన్మునులతో నా యగస్త్యుండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02bu3phcc4mfqfgq9zmaz51bo99q6q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/160</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237443</id>
    <revision>
      <id>595269</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కంచమాశ్వాసము నఁ దలపోసి బఱియు ఫిట్ల జయే ముప్పదియవ లీల మఱియు నా పాండ్య భూమండలేశ్వరుఁడు నరుడుగాC జొక్క నాయకు భక్తి జలిగి రక్షించి శాత్రవుల శిక్షించి భుజశక్తి సమస్యపుర మేలుక...'</comment>
      <origin>595269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2672" sha1="sgn8df3lxkdonwsbjzrr6ai5lag4ml5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కంచమాశ్వాసము
నఁ దలపోసి బఱియు ఫిట్ల జయే
ముప్పదియవ లీల
మఱియు నా పాండ్య భూమండలేశ్వరుఁడు
నరుడుగాC జొక్క నాయకు భక్తి జలిగి
రక్షించి శాత్రవుల శిక్షించి
భుజశక్తి సమస్యపుర మేలుకుండే
నా నృపాలకుఁడు బ్రాహ్మణదూషి యగుచు
చాసములీయ కెంతయు నింద సేయ
నా విప్రులెల్ల సంధ్యలు జప హెూమ
దేవతార్చాపితృదేవ తీర్పణలు
నగ్ని హెూతములు వేదాగు ప్రోక్త
విజ్ఞానయోగ హవిర్భాగములు. ను
సరవిని యజనాపపట్కర్మములను
వరుసలు చప్పి పద్రతములు కూసి
బ్రాహ్మణాచార సంపద లెల్ల విడిచి
బ్రాహ్మణు అరిగిరి పరి భూములకును
నది కారణముగా నా రాజ్యమునము
గొడవడి వర్షమున్ గుఱియకి యుండె
నోషథులన్నియు నొనర దుః్భవ
దోషమ్మ వాటిల్ల దుర్దశ నొందె
య ధర్మము నుడి గె
భార్యను'
నయము లేదాయె దానము లేకపోయెఁ
15 × నీరీతిని బాండ్య దేశంబు
కరువు కాలముచేతఁ గడు చెడి నొచ్చి
యున్న చోటుల నుండ నోడి యందఱును
గన్నవారేగిరి కన్నవలకు
నాయెడఁ దన ప్రజలందఱు విడిచి
పోయినఁ డాబేలు భూమండలము
శూన్యమై యున్నను జూచి యత్యంత
దైవ్యంబునొంది యా ధరశీశ్వరుండు
సంటె ఱుఁ దన రూఱ నతిభిన్నుఁడగుచు
సౌందర్యనాథుని సన్నిధి సిల్చి
యందంచఁ బ్రణమిల్లి హస్తముల్ మొగిచి
పొందైనా వేడ్క నింపుగ 'సన్నుతి
తించె
155&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sgn8df3lxkdonwsbjzrr6ai5lag4ml5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/161</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237444</id>
    <revision>
      <id>595270</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '156 చొక్కనాథ చరిత్రము సహోదరధర శ్రీ జటాజూట ! శ్రీ సహరణ! యో శ్రీ నీలకంఠ ! హరి విధిసుత పాద ! యఖిం క్రుమోద కఱకంధ ! సర్వేశ ! కామితఫలద యో భక్త జనరిక్ష ! యీ విరూపాద్ యో భూతగణనాథ ! యో చొక్కనా...'</comment>
      <origin>595270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2622" sha1="8lxf9x0lzvh590ilhqn4b2lco6xyizq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;156
చొక్కనాథ చరిత్రము
సహోదరధర శ్రీ జటాజూట !
శ్రీ సహరణ! యో శ్రీ నీలకంఠ !
హరి విధిసుత పాద ! యఖిం క్రుమోద
కఱకంధ ! సర్వేశ ! కామితఫలద
యో భక్త జనరిక్ష ! యీ విరూపాద్
యో భూతగణనాథ ! యో చొక్కనాథ !
నా రాజ్యమునకు వానలు లేనియట్టి
కారణంబేమి యో గరిఛాస్య భూప !
మోక్షామము చేతను జాలంగ నొచ్చి
యీ మహీశ్రజ లెల్ల నిచ్చోటు విడిచి
పోయిరి యన్యభూముల కిందు కేమి
సేయఁXCXలవాఁడఁ జెప్పవే ! దేవీ !
యని సన్నుతులు సేసి యా పాండ్య విభుఁడు
తన నగరికిఁ బోయి తగ నిద్రవోవ
నా రాత్రి స్వప్నము నందు విచ్చేసి
యా రాజధరుఁడు నిట్లని యానతిచ్చె
వేదంబులును మాకు విమలకూపంబు
వేద స్వరూపులు వెలయంగ మేము
తగు వేదములను తల్లి గాయత్రీ
మనుజేంద్ర ! యిటు బుహాసుహిములు చెలఁగు
భట్టి వేదములు గాయత్రియుఁ గలుగు
చట్టు పాణులు లోకపావనా కృతులు
మణి బ్రాహ్మణులు దైవమున వేఱుగఁ దె!
ధరణికి విప్రులు దైవము అనఘ!
అధ్యయనములా ప్రాన్స్లో రాహ
మధ్యాహ్న కాల సంప్రాప్తి 'నేను ఒక
నిత్యకర్మము అహర్నిశము బ్రాహ్మణులు
సత్యవ్రతమ్ముగా సలుపుట వలన
దేవతలందఱు తృప్తుడై రు
భూవలయంబు సొంపుగఁ జేయుచుండఁ
కాలము దప్పక కడగి వర్షములు
కాలంగ వర్షించి 'స్యము లెవఁKC
కాడియుఁ ంటయుఁ బరగ నే ప్రొద్దు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8lxf9x0lzvh590ilhqn4b2lco6xyizq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/162</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237445</id>
    <revision>
      <id>595271</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము పోఁడిగా నుండును తలం చెల్ల మనుజేశ ! నీవు బ్రాహ్మణుల రప్పించి తనరంగ ఘనదాన ధర్మముల్ జేసి వారి సంతృప్తిగా వరుస రక్షించి. రవంబున వారు కర్మముల్ నడప వర్ణముల్ గలుగు న...'</comment>
      <origin>595271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="kojznm8yxherkz91g4rzv7y21ut7abu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
పోఁడిగా నుండును తలం చెల్ల
మనుజేశ ! నీవు బ్రాహ్మణుల రప్పించి
తనరంగ ఘనదాన ధర్మముల్ జేసి
వారి సంతృప్తిగా వరుస రక్షించి.
రవంబున వారు కర్మముల్ నడప
వర్ణముల్ గలుగు నీ వసుధ యంతటికి
సరనాథ! పాడిపంటలు బాలఁగలవు
ధనములేదని మన ప్రావంబు ఎలదు
ఘనముగా నీకు నక్షయజోరె యొకటి
యేసం ద మ యెందతికైన
వేనూఱు సర్థమ్ము వెచ్చఁ బెట్టిన ను
నుడుగక వివధ నంబొ సఁగు నీ జ
పుడమీశ! ప్రజలను బ్రోచి భూసురుల
రక్షించు దానధర్మములచే ననుదు
నథ. యజోలె నాహకుఁ డొక్క_టిచ్చె
నప్పుడు తన మంత్రుల దతి వేగ
రప్పించి సంతోఓ రసపూర్ణుఁ డగుచుఁ
దనకు నారాత్రి సౌందర్య నాయకుఁడు
జనుల రిక్షలకు నక్షయజూరె యొసఁగు
విధమెల్లఁ జెప్పి యా విశ్వేశుఁ బొగడి
మధురాపురీ పాండ్య మండ లేశ్వరుఁడు
నా జోలె గంధవుష్పాది ధూపములఁ
బూజించి వితరణ స్ఫూర్తి శోభిల్ల
మసాలోనఁ గల్గు బ్రాహ్మణులు రావించి
బనబదాని ధర్మముల్ జరగంగ నిచ్చి
దనరంగఁ బ్రణతి 'సత్తాశ్పర్యుఁడగుడు
ఘనముగా వారి షట్కర్మముల్ నడవె
జరిగ మాహేశ్వరభ క్తిC జెన్నొంది.
కరసుధర్మ ప్రీతి పాలుఁడై వెలసె
నా రాజ్యమున శపు డధిక వర్షములు
మీఱి ధావ్యములు సమృద్ధిగా బండి
యేమిటఁ గొఱలేక యెల్ల భాగ్యముల
నా మధురా దేశ మంత
157&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kojznm8yxherkz91g4rzv7y21ut7abu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237446</id>
    <revision>
      <id>595272</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '158 చొక్కనాథ చరిత్రము నా సౌందరేశ్వరు నన వతి వలన వేసారి తయు పెచ్చఁ బెట్టినను Xడమ గా కా జోల ఘనముగా ధనము మడుగక వర్థిల్లుతుండె వెప్పుడను శ్రీ బొక్క నాకుని సేవ నూహేశ్వ రాచారభరిత బ...'</comment>
      <origin>595272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2712" sha1="n4fqum92rxfjn2t59p8iad3j7391dne" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;158
చొక్కనాథ చరిత్రము
నా సౌందరేశ్వరు నన వతి వలన
వేసారి తయు పెచ్చఁ బెట్టినను
Xడమ గా కా జోల ఘనముగా ధనము
మడుగక వర్థిల్లుతుండె వెప్పుడను
శ్రీ బొక్క నాకుని సేవ నూహేశ్వ
రాచారభరిత బ్రాహ్మణ భక్తి గలిగి
మరత
రైశ్వర్య 'సంచాతుఁడై పాండ్య
జన పాలవగుఁడు రాజ్యము నేయుండి
విదియుఁ ద్రింశల్లీల యిటమీఁది గిన
ముదముతోఁ జెప్పెద మాసులారి విన్నడి
యనుచు సమనలలో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసే మఱియు నిట్లనియె
ముప్పది యొకటవ లీల
అపాండ్య భూహలుఁ డధిక ధర్మ ప్ర
దీవుఁడై , కలఛాతీసఅంబేరి.
కాలమునను దారుకాటనిమ్మనను
స్త్రీలును దావ నంచి తపోధనులు
ముసుకుడు రెండు నా మునిపత్ను బెల్ల
నైనయంగఁ దనుకును నీవు జోదైన
పరము పాతివ్రత్య భవ్య చారిత్రు
అరయ లేరినుచు సహకరించినను
శ్రీ చొక్క చలి ఋషి స్త్రీల చతిన
తాకారముల సూశఎస్ యాత్మఁదలఁచి
చిగురు కెంజడను జిలుగు ఉందురుఁడు
మిగులుగన్నును గటిమీఁది 'సూత్రమ్ము.
నడిమి యొడ్కాణమ్ము నాగజన్ని దము
మెడకప్పు సంకును &quot;మేని భూతీయును
2 సిఁడి పాఠాలు, జపా
మాలికయు
భసిత త్రి పుండ్రంబు ఫాలభాగమునఁ
గాలియం జేయుఁ జంక కత సాలయును
చాలఁ గాసూక్షులు చేత శూలము
పులితోలు గోణము పునుక కంఠమ్మ
సమ్మోహనాకార వేదమున
ధవర్ధశంఖములు ముందు భోరుకొలుకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n4fqum92rxfjn2t59p8iad3j7391dne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/164</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237447</id>
    <revision>
      <id>595273</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము నరమైన భిక్షాటన క్రియతోడ మూఁడుమూర్తుల కాటమూ, కాపమూ ర్తైన వేల్పు మూఁడులోకమ్ముల ముదముతోఁ జూచి యా చారుశాప నాభ్యంతరమ్ముకకు వచ్చి నా దైవతాధ్యముఁ డర్ధి లో భిక్షయ...'</comment>
      <origin>595273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="5nzxsljz9u1r722b36ys97frtrmaijl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
నరమైన భిక్షాటన క్రియతోడ
మూఁడుమూర్తుల కాటమూ,
కాపమూ ర్తైన వేల్పు
మూఁడులోకమ్ముల ముదముతోఁ జూచి
యా చారుశాప నాభ్యంతరమ్ముకకు
వచ్చి
నా దైవతాధ్యముఁ డర్ధి లో
భిక్షయటంచును బ్రేసుతో లాక
రక్షణుండటను సంభ్రమలీల నడిగె
రక్షోజయుగళ యావనలార ! ధీక్ష!
వారుకాదనవ్యా కాకసోల్లాస
కారుణ్య విభన సుందరులార! శిక్ష!
Xజ జలంధరి యంధక వ్యాఘ్ర మదన
ఆజశిరఃపుర
దైత్యహరునకు భావ !
దివి భువి కీలాల తేజ ? సమీర
రవిచంద్రయాజీ విగ్రహణునకు నిక్ష !
జాతిభేదములేక సద్భక్తు లకును
ద్రాలైన మోక్ష ప్రదాతకు !
కాలకూటాన్ని లోకమ్ము
కాల నీయని కాలగణనకు భిక్ష !
యని యివ్విధంబున శా జంగ మయ్య
మునిపల్లెలో ఫిష్ మునుకొని వేఁడ
నప్పుడు ముసిపత్ను లతిసంభ్రమమున
గొప్పులు పీడంగఁ గుచు అల్లాడ
భిక్షము వెసఁ దెచ్చి పెట్ట పిచ్చి నను
Xవ యుగముజూడఁ గొప్పెర చెయ్యి
పొడవెత్తి ఛిక్ష మప్పుడు వెబ్బు వేళఁ
గరమూల రుచులు శృంగార హస్తములు
కఱకంఠుఁడటఁ జూచి కడకంట నగిన
నతని సౌందర్య ఋయ్యారమ్ముఁ జూచి
మతి విభ్రమించి యేమఱియున్న వారు
భిక్షము, దెచ్చియుఁ బెట్టంగ మఱచి
యక్షిణ మోహిత రై యున్న వారు
సుఱికొంద అతివల మాయల తపసి
159&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5nzxsljz9u1r722b36ys97frtrmaijl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237448</id>
    <revision>
      <id>595274</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 చొక్కనాథ జరిశ్రము మరుల చూపులు మేను మఱచిన వారు ప్యుగజాతిన బ్రమనీ పాలిండ్లు ముయ్యగాలేక మోములు జూచువారు పెట్టియు మఱచియుఁ బెట్టు లేదా మచుఁ జట్టుమ్ములను భిక్ష ము దెచ్చువార...'</comment>
      <origin>595274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2583" sha1="t0ejqjqctof1d8t7e4nxwvncvyup7n2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;160
చొక్కనాథ జరిశ్రము
మరుల చూపులు మేను మఱచిన వారు
ప్యుగజాతిన బ్రమనీ పాలిండ్లు
ముయ్యగాలేక మోములు జూచువారు
పెట్టియు మఱచియుఁ బెట్టు లేదా మచుఁ
జట్టుమ్ములను భిక్ష ము దెచ్చువారు
నైరి యా మునిపత్నులందఱు నపుడు
సీరీతి ముసుకొని యిందు శేఖరుఁడు
వాడల వాడల వరుసతో చింతను
వేడుకతో భావ 'వేఁడి యాసతుల
మదిలోన నెంతయు మరులు పుట్టించి
మనవారి యంటను రూయమై చేసియె
సంత నాయునిపత్నులందఱు విరహ
సంతాపములఁ జక్క జాడలు దిక్క
మతివిచారమనించి మానముల్గడించి
కటుల సేవలు మాని భ్రములు బూని
కరములుడెస్సి యాకరములు గ్రుస్సీ
కరముల గాజులొక్కట సూడిపడియ
నా ఋషులెల్లను నతిభలఁ జూచి
మీద లాసర్వేశువుఁది మోహముస
గడు జిక్క లేతుల గాజులు
వీడి
పడియఁ తివ్రతా భావము సడ
పంటి పోయి మీరలా మధురలో కలను
గరమొప్ప వైశ్యుల కడుపునిఁ బుట్టు
డని శాపమిచ్చిన
మునుల వీక్షించి మిముల నివ్విధముని
శపియించినను చూరు
కృపగల్గి మన్మ రక్షింపరా యనిన
నా ఋషులిట్లని రా పెట్టులకును
మీద బావురిని జన్మించియుండినను
మఱికొన్ని తిధుల కమ్మను రేశ్వరుండు
సరయ గాజుల సెట్టియై యందు వచ్చి
యాజటాధరుఁడు మీహ సముల్ పట్టి
గాజులు పెట్టినఁ గలుగు మోక్షము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t0ejqjqctof1d8t7e4nxwvncvyup7n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237449</id>
    <revision>
      <id>595275</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము అభినను ప్రియము యట్ల కాకనుచు జనియించి రావైళ్య సంతతులిండ్ల పెరుగుచునుండి 3 ఇక్కువల్Xలిగి యయ్యెడఁ బెండ్లి ప్రాయములైనఁ జూచి యియ్యా కుబిడ్డల నెవ్వరి కిత్తు మని...'</comment>
      <origin>595275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="b51ltvzmmcbrqfmwdo4cp2vkqkqguqm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
అభినను ప్రియము యట్ల కాకనుచు
జనియించి రావైళ్య సంతతులిండ్ల
పెరుగుచునుండి 3 ఇక్కువల్Xలిగి
యయ్యెడఁ బెండ్లి ప్రాయములైనఁ జూచి
యియ్యా కుబిడ్డల నెవ్వరి కిత్తు
మని సెట్టివర్గము లట విజరింకు
మనసీజన్ ఒనుఁడు మధు రేశ్వరుండు
చొక్క నాయకుఁడు గాజులు
పెట్టి యగురుఁ
జక్కఁగా ముతుక వేదముతోడఁ జల్లి
కట్టు సూత్రపుత్రార్లు వైఁడు గరములు
బెట్టు బసు సిఁ జేసి పెట్టిన ముద్ర
పట్టువస్త్రము గూర్చి బాగుగా బిగియఁ
గట్టిన దేవుండు శంరాన సమర
నొసలను వీభూతి నునుపుగాఁ దీర్చి
యొససరి వెండి కట్లో రవుగాఁ బెట్టి
సన్న రుద్రాక్ష సరములు వైతి
పన్నె మీ ఱఁగను రోపతికట్టు కట్టి
నైమించు గజము పప్పలి పచ్చడంబు
వామాంగమున పల్లెవాటుగా వైచి
నెఱిమిందు తలపాగ నేర్పు కాని జుట్టి
కరమొప్ప వ్రేళ్ల మంగరమలు పెట్టి
బుజముపై గాజులపొది చాలఁ బెట్టి
భుజగేంద్రమాఘుండు పరవీథులందు
గాజులు బొద్దులు కమ్మనదులను
రాజుఇ గొనరారో ! గాజులో ! యనుడు
పచ్చలుబూ దెలు పచ్చరఁటాకు
పచ్చలు పొన్నాకు పచ్చ గాజులును
నీలాలు మతిపట్టు నీలాకు రింగు
నీలాలు పచ్చల సిగ్గుగాజులును
అవపూజన్నై రాజాపర్తనముమి
గోవాళసరములు కొమ్మ నంబులును
పువ్వగగాజులు పౌన్న “పూ చింత
పువ్వులు సంపగి పూ చాదువువ్వు
C.C.--11
161&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b51ltvzmmcbrqfmwdo4cp2vkqkqguqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237450</id>
    <revision>
      <id>595276</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '362 చొక్కనాథచరిత్రము పొగడగాజులు జైత్తైపోతువన్నియు చిగురాకుతేనెలు జీవిగా జులును గలవు మాకడ ననేకములైన పగలు వలసినవారికి వలసినవి న్నే గాజులు దొడిగెదఁ గన్నెప్రాయంపు రాజీవనయన...'</comment>
      <origin>595276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="rucug0jhy6qlp1lt0qz0odnmtweamgo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;362
చొక్కనాథచరిత్రము
పొగడగాజులు జైత్తైపోతువన్నియు
చిగురాకుతేనెలు జీవిగా జులును
గలవు మాకడ ననేకములైన పగలు
వలసినవారికి వలసినవి న్నే
గాజులు దొడిగెదఁ గన్నెప్రాయంపు
రాజీవనయనలు రారో ! యటంచు
మాధుర్యపుర రాజ మార్గతు ఁబట్టి
వీధివీధుల పెట్టి వేడ్కతోఁ గొరుగు
నప్పుడు వైశ్య కన్యాంగ నామణులు
నొప్పులకుప్ప నుడు రాజగంబులు
తలవాకిటికిని నందెలు వేగవచ్చి
కలకంఠ కోమల కంటీ స్వవములఁ
గావరంబెసఁగ వో గాజుల పెట్టి
రాజ ! యట. రును రమణతోఁ బిలిచి
గాజులెన్నేసి ? రూరకుఁ జెప్పు మంచి
గాజులు కొడుగు నీకల లెక్క లిత్తు
మసినను నా సెట్టి యవడు నొయ్యార్ .
మునను Xంజలి వైచి బుజమునఁ బొనియుఁ
గం. శివైఁ బెట్టి కరముల భూమ
అంబులన్నియు నూడ్చి నవ్యి మోహినుల
చే నేటికి లు దీని చేతులు పిసికి
యైన గాజు జేర్చి యటజోడు కూర్చి
కడుదుల కెల్లను భావముల్కలఁగఁ
దొడిగెను వారిచేతులు నొక్కి నొక్కి
యప్పుడా చాల లాయ్యారంబు శోద..
నప్పురా తకునకు నా పుట్టింప
శివయుగ్మంబుల కాంతులు బెరసి
వక్షోజన ల మీఁద వెయ్యా PC గదల
నిటల భాగమున వైరని తూలాడఁ
గుటిలసంఠేలము&quot;; గోళ దువ్వుచును
ముదిగిన కట్టాణిముత్యాల సరులు
కొదసుగుబ్బలను పైకొని వేలు చుండ
మొలకన్నుల మీద మోహనరుచులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rucug0jhy6qlp1lt0qz0odnmtweamgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237451</id>
    <revision>
      <id>595277</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము జిలుఁగుపయ్యెదలోస, జిక్కక వెనల మాటల తేఁటలు మరుల చూపులును ఓటిగాజులు వెట్టియో పెట్టి యనుదు నుంచి జగా మణి వే ఒతొడుగు ంచు పెట్టితో 'మే. మాడెడుగారు ముచి సెట్టి యీ గ...'</comment>
      <origin>595277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2562" sha1="n7x3c6nko04ntluzbc504zzk4cr01tt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
జిలుఁగుపయ్యెదలోస, జిక్కక వెనల
మాటల తేఁటలు మరుల చూపులును
ఓటిగాజులు వెట్టియో పెట్టి యనుదు
నుంచి జగా మణి వే ఒతొడుగు
ంచు పెట్టితో 'మే. మాడెడుగారు
ముచి సెట్టి యీ గాజు ముంజె య్యి దాటు
కదులు నీగాజులు వద్దనువారు
తట్టు నీలములొక్క తరముగా నేరి
ముట్టుచుఁ గుమా యనువారు
గోవాళములు మాకు గుర్తముల్ గావు
ఆ శ్రీ యేరు మనియెసువారు
చిగురాకు కెంపులు చే బిగులనుచు
చళ్లులఁగొట్టదని వైఁబడ చేయువారు.
పగిలిన గాజుల పైఁడి ఆ చ్చెదము
జగడ వేలని న సములాదుదారు
నేఁడు చేతినులేదు నీ గాజు కును
బైఁడి &quot;రేపిచ్చెదఁ బద మన వారు
నో పెళ్లి మాయింట కాశ &quot;పూటనైన
లో నేసి నేఁకండి పొమ్మను వారు
జూచికొమ్మని చేయిఁ జూపెడినారు.
వెంల్ల నిసి దీవెగాజు మాకుఁ
గలదు పెట్టుట చుఁ కై పెట్టుతారు.
చొక్క నాయకుఁడు గాజుల పెట్టియైన
మ్రొక్కుగాజిడకపోమో యనవారు
నతని మాయలఁ జిక్కి యీ యింతురెల్లి
ధృతితోడఁదో లేక తిరిగితిరిగియు
గాజుల నిడుమంచుఁ గాంక్ష లుప్పొంగ .
వోజతోఁ పోలేకయున్న యకృతిని
నా సెట్టులంత మాయఁపు గాజులమ్మ
నీ పెట్టి వచ్చినాఁడెవ్వఁడో యనుచు
నీ పేర ఔవ్వరు నీది యేభూమి
యీ పడుదుల యిండ్ల
కేల పోయెదవు
C.C.-11A
168&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n7x3c6nko04ntluzbc504zzk4cr01tt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237452</id>
    <revision>
      <id>595278</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '164 చొక్కనాథచరిత్రము ఆవినను నేను బాల్యమునందుఁగా శి చని గంగలోపల స్నానమ్ముఁ జేనీ యీ కొన్ని యకుమారి సీతీర్థ నూడి చేకొనిపోవుచుఁ జెలఁగి యీ చిన్న కుడుచుల గాజులు బాగుగా నేరి తొడు...'</comment>
      <origin>595278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="5vu7sgf54d4s77urt07fsqy9lo1fzma" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;164
చొక్కనాథచరిత్రము
ఆవినను నేను బాల్యమునందుఁగా శి
చని గంగలోపల స్నానమ్ముఁ జేనీ
యీ కొన్ని యకుమారి సీతీర్థ నూడి
చేకొనిపోవుచుఁ జెలఁగి యీ చిన్న
కుడుచుల గాజులు బాగుగా నేరి
తొడుగుచున్నాఁడ వృద్ధుండ నాపేరు
చొక్క సెట్టని చెప్పుచును. వారుఁ జూడ
నక్కజముగ నూయమస్యా నా వేళ
సంత నాశాలల హరుఁడు చేపట్టి
నంత సద్యోగర్భమైనను జూచి
యావైక్యురెల్లరు నత్యంత మడలి
బాపురే! యుకీర్తి పాటిల్లె ఇపుడు
తమవంశములను నించలు పుట్టిననుచుఁ
దమకుణాంగనలును చారు కన్యలను
నగ్ని ప్రవేశ మయ్యడఁ జేతు మనుచుఁ
బ్రఙ్ఞవాటించిరి బ్రమసి యాకెట్లు
నప్పుడా స్వామి దయా పరమూర్తి_
తప్పని భక్తవత్సల భ యణుఁడు
ఫలియంజినామక ఛవ్యదాయకుఁడు
నబజొస్స శ్రీచొక్కనాయకుం డపుడు
మిక్కిలికంటితో మిన్నేటికోడఁ
ఒక్క నిభూతితో శశిరేఖతోడ
నాగదర్శముతోడ నగజాలతోడ
భోగికంకణముతోఁ బులితోలుతోడ
నావులౌశన నేత్రుఁ డప్పుడు నంది.
వాహనారూఢుఁడై వైద్యుల యెదుట
నకంతం క్తితో నమరులు గొలువఁ
జత్యక్ష సుయ్య నా పరి మేశ్వరుండు
నప్పుడా వైశ్యులు హరునకు మ్రొక్కి
తప్పనిభక్తి తోC EXC బొగడి రవుడు
గజరక్షణార్చిత ! గజవక్త్రజనక !
గజరాజు సంర క్ష ! గజ రాజ !
ఘోర తుండాలి!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5vu7sgf54d4s77urt07fsqy9lo1fzma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237453</id>
    <revision>
      <id>595279</id>
      <timestamp>2026-10-27T12:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము హారహీపశరీర ! యఖిల కపూర్! సురగణాపాధ్య ! భాసురగణారాధ్య ! కరిచర పరిధాన ! కరుణానిధాన ! నిరుఖ్మధరణ ? నిపుణనిర్వక్ర తరచరాక్రమశీల ! జమితాధుజాల ! వీధి శిరోమాలికాని భ్రమాభ...'</comment>
      <origin>595279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="srnogy88u93aas6i2rfgf5g6lyeve8f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పంచమాశ్వాసము
హారహీపశరీర ! యఖిల కపూర్!
సురగణాపాధ్య ! భాసురగణారాధ్య !
కరిచర పరిధాన ! కరుణానిధాన !
నిరుఖ్మధరణ ? నిపుణనిర్వక్ర
తరచరాక్రమశీల ! జమితాధుజాల !
వీధి శిరోమాలికాని భ్రమాభరణ !
మధురాపురీశ! నిర్మలచొక్కనాథ !
నీ రూపుఁ బొగడఁగా గేరవు శ్రుతులు
నీ గూపుఁ బొగడంగ నేరఁడాయజుఁడు
నీ రూపుఁ బొడగాన నేరరు సురలు
నీ రూపుఁ బొడఁగాన నేరరు మునులు
నని యివ్విధంబున నభినుతులేసేయ
మనమునఁ గరుణించి మదనాంతకుండు
శ్రీకరమ్ముగను నా సెట్ల కిట్లనియె
మీకుజము నను నేమియు నింద లేదు.
మును దారుకా వనంబునకును నేము
చని వేడ్కతోడ క్షము వేడినంత
నా మునిభామిను లందఱుఁ జూచి
కామింప వారిచే గాజులూడినను
మునులు కోపించి యీ పురి సెట్ల గర్భ
మునఁ బుట్టుడనిన నామునిపత్ను చెల్ల
మీయందుఁబుట్టిరి మీకు లంబెఁK
మాయనుగ్రహమున మణి గర్భమైరి
ఏ కళంకములేదు నీబాలలందు
నీకూరవథ మీకు నేల పాటించ
మేము నే వెంటను మీఠంశమునమ
ప్రేమతో నొకణాల పెండ్లియాడేదము
చింతించవలనని శివుఁ డానతిచ్చి
సంతోషమున సదృశ్యంబయ్య వంతం
గులమువారల కెల్లఁ గోర్కెలు సెలఁగఁ
జెఱులేమి భాగ్యమ్ముఁ జేసిరో యనఁగ
మృడునియంశమ్ములు మేకొని దాల్చి
కడు వేడ్కలిక్షలఁ గనిరి యాసతులు
165&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>srnogy88u93aas6i2rfgf5g6lyeve8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237454</id>
    <revision>
      <id>595287</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '166 బొక్క నాథచరిశ్రము నె య నా బిడ్డల నెదిగి యా స్వామి కొసర సేవలు సేయు నుండి పరిని నీతుఁడం గాను ఇంతి ఒంక కొక్క- తెను నా పెట్టి యి' డ్ల&quot; బెండాడుచు నపుడు అన్యకామణు లవరజిరమున శ్రీకు...'</comment>
      <origin>595287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2526" sha1="gxsatq9uja3hy8cnz0zqaosrgdtasqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;166
బొక్క నాథచరిశ్రము
నె య నా బిడ్డల నెదిగి యా స్వామి
కొసర సేవలు సేయు నుండి పరిని
నీతుఁడం గాను ఇంతి ఒంక కొక్క- తెను
నా పెట్టి యి' డ్ల&quot; బెండాడుచు నపుడు
అన్యకామణు లవరజిరమున
శ్రీకుఠకృతగం చిరతపోధనుల
కాఋషులకుఁ బన్ను తొఁటియన్ల
చారు కానమునఁ దగనుంచి రంతి
ఓయు ముప్పని యొండు నిటమీఁది చరివ
జెప్పిన ముఎలారి విసుండి
ముప్పది రెండవ లీల.
ఆనుచు సన్మునులతో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మిఱియు సిట్ల; యె
ఫాలాక్షుఁడొకఁడు ప్రమథులతోడ
కైలాసగిరి మీఁద గనక గర్భాది
సకల దేవతలెల్ల జయజయధ్వనుల
వికసితవదనాం బిందులై కొలవ
లీలమై నపుడు ఫలిమంటపమున
నా వేళఁ గొలువుండి యమ్మహాత్తుల కు
గూది శాస్త్రము లాపతిద్బు.
నాతఱి చూడా తు లార్డులు జడలు
భూతియు రుద్రాక్షములు ధరియించి
యత్యంకి కొనూహలాధ్యక్షులగురు
శ్రుశ్యశ్వు విధుజూటు శుభం రాంగు
నప్పరకూతుని సర్ధిఁ బూజించి
తప్పక భ క్తితాత్పర్యం మీఱి
దేవ! సర్వేశ్వర దేవాదిదేవ !
దేవతాధిష్ఠాన ! త్రిపుర సంహార!
సనక సనంద నాద్యనిమిషలోక
మునీగణవందిశమూర్తి త్రయాత్మ!
అంబికాహృదయేశ ! ! అంబర కేళ !
శంబరారిధ్వంస! చంద్రావతంస!
యోయీశ్వరేశ్వర ! యొకవిన్న పమ్మః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gxsatq9uja3hy8cnz0zqaosrgdtasqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237455</id>
    <revision>
      <id>595288</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ముదమాశ్వాసము సూయెన దయయు సన్మానమ్ము గలిగి నష్ట మహాసిద్ధు లనుదంద రూకు నిష్టమై యువ దేశ మిచ్చి రక్షింపు 'సకలార్ధశత్త్వజ్ఞ ! 'సకలలో కాజ సత! సచ్చి నా కారు ! యని సన్నుతులు సేయ నభవుం...'</comment>
      <origin>595288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="6mfqi8z85hbv6solf9gx6n5o6s01fdn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ముదమాశ్వాసము
సూయెన దయయు సన్మానమ్ము గలిగి
నష్ట మహాసిద్ధు లనుదంద రూకు
నిష్టమై యువ దేశ మిచ్చి రక్షింపు
'సకలార్ధశత్త్వజ్ఞ ! 'సకలలో కాజ
సత! సచ్చి నా కారు !
యని సన్నుతులు సేయ నభవుండు మెచ్చి
!
వినుఁడని వినిపించి వినకను వారు
నా వేళ వేట కరాజాఖులగుట
భావించి జారి యాభావము జనియ
నప్పుడు ఇబ్బిబ్బులై యానతిచ్చె
నప్పుడెఱుఁగ వారి అశ్లీ భావించం
గోపించి యాయాఱుగురిఁ జూచి యేము
దీపింప మీ కుపదేశము సేయు
చుండఁ బరాకులై యుండుటఁ జేసి
పాండ్యమండలమునఁ ఒట్ట మంగళము
ననియెడు గ్రామంబునందుఁ బెంపొందు
ఘనమైన యొక ఎఱి కలదందు క్రింద
మీ రాద్గురును నట్టి మేటిబ్బిద మ్ముఁ
జేర తారూపుడై చెందు. డచ్చటను
ననీ శాకమిచ్చిన కతిభీతిఁ బొంది
తనర నాస్వామికి దండప్రణామి
ములు జేసి ఫావాక్రమున మోడ్పుచేతు
లలధం గఁ జేగి యాయతివ తిట్లనిరి
యోస్వామి యపరాధ మోర్చి యీరుడను
వోస్వామి దాకులమైన మాయందుఁ
Xరుణార్ద్రవృష్టి చేఁ గరుణింపు దేవ
మురభంజనప్రియ ! మున మొంద మాకు
నదిగాక సర్వాత్యుడైన నీవెందుఁ
గొద లేకయుంట మాసమ జం వలత్వ
హిందుఁ గల్గిన నేమి యెల్ల జీవంబు
లందు మీరుండుట అని సందియండె
జీవుండు శివుఁడును శివుఁడు జీవుండు
నావార్త వినమె యాన్నూయమ్ములందు
167&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6mfqi8z85hbv6solf9gx6n5o6s01fdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237456</id>
    <revision>
      <id>595289</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '168 చొక్క వాథదరి శ్రము నని వారుప్రార్ధింప నమ్మహాగునుఁడు మనమున హర్షించి మఱి జాక్కయే నాపాండ్య దేశ మధ్యాంతమ్ము పకును బ్రాపించు మను రాపురమ్ములో పలను జొక్కనాథుని చేరి సౌబగొండ...'</comment>
      <origin>595289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2601" sha1="nplb0abvz99twufesmhzabl7v8p4go4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;168
చొక్క వాథదరి శ్రము
నని వారుప్రార్ధింప నమ్మహాగునుఁడు
మనమున హర్షించి మఱి జాక్కయే
నాపాండ్య దేశ మధ్యాంతమ్ము పకును
బ్రాపించు మను రాపురమ్ములో పలను
జొక్కనాథుని చేరి సౌబగొండ పిచ్చి
యక్కడ మీశాళ బుటఁ దీర్చి వైతుఁ
జనుఁడన్న బారలు సద్భక్తితోడఁ
దనివొంద సాష్టాంగదండమ్మ కోసం
యాదేవు ననుమతి నవని కేతెంచి
యా-పాండ్య రాజ్యమ్ము నందు నామణ్ణి
దారుణభూత భేతాళ డాకినులు
ఘోరమై తపయందు ఘూర్ణిల్లుదాని
భల్లూకమానాల కన్న గరము
కెల్ల నాదాసమై యెసఁగినదానిఁ
జక్కనై శాఖోపశాఖల నష్ట
దిక్కులు కారయంగ్ ధృతి మిందుదాని
సత్యున్న తమ్ముగా నాకాశ మంటి
నిత్యనిత్యమువచ్చి నిర్ణ రాంగనలు
వెలయంగ యోజన విస్తారిమైన
దళముల శయనించఁ దనరిన దాని
సూడల నహికన్యలుయ్యాల లూగి
యాడంగఁ బాతాళ మంటిన దాని
కడిమించియున్న యా జట మటుఁ జేరి
కుడఁతులు నార్గుఱు పాషాణరూప
లై బానిక్రిందట సత్యున్నతముగఁ
బ్రోదిగా నున్నయప్పుడు మఱికొన్ని
కాలము లెన్నేనిఁ గడచిన పిదకు
ఫాలాముఁడా మహాభక్తవత్సల్యుఁ
డటస్వామి చొక్కనాయక మహాదేవుఁ
డటకును గురురూపమై యేగు ఉంచి
నంత శిలారూపలై యున్న యార్డు
ఎ.తులై తొల్లిఁటి యే ప్రభావంబు
లా ప్రధానంబుల యవతార …ఎందు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nplb0abvz99twufesmhzabl7v8p4go4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237457</id>
    <revision>
      <id>595290</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చంచ మాశ్వాసము నాశ్రమథాధ్యము నగ్రభాగమున ఖించి సద్భక్తిని నిటల ప్రదేశ ముజను హస్తాంభోజములు జేర్చిరంత జయజయ భూతేశ ! జయతు సర్వేశ జయ శుభ్రవర్ణాంశ జయ యఫ్రే కేశ జయ హరిసంరత్ జయి రి...'</comment>
      <origin>595290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2537" sha1="cxu2vo692w5v05yk2fnh8zc0k8ox28l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చంచ మాశ్వాసము
నాశ్రమథాధ్యము నగ్రభాగమున
ఖించి సద్భక్తిని నిటల ప్రదేశ
ముజను హస్తాంభోజములు జేర్చిరంత
జయజయ భూతేశ ! జయతు సర్వేశ
జయ శుభ్రవర్ణాంశ జయ యఫ్రే కేశ
జయ హరిసంరత్ జయి రివు శిక్ష
జయజయ హే దేవ జయ దేవదేవి!
బాణవత్సల కుంభబాణసంహార
ఏణాంకమనజూట ! దీనడచ్చాడు.
యాగమశాస్త్రతి హాససంకాశ
వేగావతీ వేశ! విమలస ర్వేశ
వ్యాఘ్రచరాంబర్! పరదయాలోల !
శ్రీఘ్రముగా నిష్టసిద్ధి మాకీవుడు
నని సన్నుతించిన నమ్మహా దేవుఁ
డమచందఁ గృచతోడ నట వారిఁజూచి
మఱి యణి కూమహిమా గరిదు
అరయంగ అఘిమయం వ్రాప్తి ప్రాకామ్య
మీశత్వము వశిత్వ మిం పొంద నష్ట
మా సిద్ధిఁ దెలియఁగ మఱి యానతిచ్చె
నేచొక్కి నాకుండ కెమి సీమను ర
నాకరింతుము నేము ననుచు నా దేవుఁ
డత నలత రామఁడయ్యె నా స్వామి
సంతో క్షమంది యాశ్చర్యమ్ము నంది
యీ శిలారూపము, లీయింతు రౌట
నాశివు నానంద మట్టి దేశాదె
యని సన్ను తింపుడు నమరులు మునులు
ఘనముగాఁ Kఱిసి రిక్కడఁ బుష్పవృష్టి
యప్పు డాయార్డులు ప్రతివలు వేడ్క
కొప్పుగా సౌందర్య నుకుదేశీ మార్త
గీలించి యెంతయు భేచారమార్గ
డేగుచుండుదురు
మే లోకమున
పూని యీ లీల య్పెడు విన్న పుణ్య
మానవులకు ననుమానంబు లేక
169&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxu2vo692w5v05yk2fnh8zc0k8ox28l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237458</id>
    <revision>
      <id>595291</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '170 చొక్కనాథచరిత్రము చతురబ్ది మధ్యమాస్థిలి నెల్ల చేలి ప్రతిలేని సౌందర్యÑవవిఁ జెందదురు ఋషులా ! యిది య ద్వాత్రింశతిలీల ధిక్షణనిస్తారు లాది మునీంద్రు అపుడు నా యగస్త్యుని గొల...'</comment>
      <origin>595291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="ba1kfb5rrn06ks73virigjssejsbaa3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;170
చొక్కనాథచరిత్రము
చతురబ్ది మధ్యమాస్థిలి నెల్ల చేలి
ప్రతిలేని సౌందర్యÑవవిఁ జెందదురు
ఋషులా ! యిది య ద్వాత్రింశతిలీల
ధిక్షణనిస్తారు లాది మునీంద్రు అపుడు
నా యగస్త్యుని గొల్చి యట మీఁది చరిత
లాయత భక్తి నూ కాని తిమ్మనిక
నివా సర్వమన సత్కవీంద్ర పాదాబ్జ
విదిత పూజామోచ విమలకు పచ్చ
కప్పరి సౌరభ్య కలితమానాంక
తిప్పరాజు సుపుత్ర తిరు వేంగ రే ద్ర
నిరచితమ్ముగ లోకవిఖ్యానమైన
సరసలక్షణ కావ్య సత్కవీ.ద్రాని
నందితే శ్రీ చొక్క నాధ జంత్ర
మందున నిది పంచమాశ్వాసముయ్య ॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ba1kfb5rrn06ks73virigjssejsbaa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237459</id>
    <revision>
      <id>595292</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'షష్ఠాశ్వాసము ముప్పదిమూఁడవ లీల శ్రీకర కరుణార్ద్ర శ్రీరామభద్ర రాధాసునత్యాగ రంజి నా భాగ భాగీరధీ వంశ పా కోత్తంపై రాగదోషవిముక్తి రణజ య క్త 2 సపభూవరి పుత్ర! భాగ్య చారిత్ర పొ;CXOగఁ...'</comment>
      <origin>595292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2425" sha1="jlj7ewfcdiwt1tshtk9ei5qae458mbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;షష్ఠాశ్వాసము
ముప్పదిమూఁడవ లీల
శ్రీకర కరుణార్ద్ర శ్రీరామభద్ర
రాధాసునత్యాగ రంజి నా భాగ
భాగీరధీ వంశ పా కోత్తంపై
రాగదోషవిముక్తి రణజ య క్త
2 సపభూవరి పుత్ర! భాగ్య చారిత్ర
పొ;CXOగఁ జిన రామ భూసా గ్రజాత
వినగోళ్ల పెన రావు విధనసుశ్రామ!
యడమూ జరుభామ ! యధిక సరేమ !
ఘటజన్ముఁడా మానగణముల కపుడు
నటమీఁది చరిత మిట్లానతి యిచ్చె
నంత నా పాండీడు హాలా స్యపురము
&quot;సంతయు వేడ్కతో నేలుచున్నంత
నటకును గాస్వెట్టి యన నొక్కి రాజు
నిటలాము సద్భక్తిని సుము పూసి
పాలుపొంది నా దేవఁ బూజింపఁ గోరి
వెలుబడివచ్చె నా వేళ దండెత్తి
వచ్చిన నంద నా వైఖ ప్రవాహ
మిచ్చోట నడ్డపై యద్భత. బెసఁK
హ్యంలను మించి మూత ధ్వనం
లాలితన జాలమ్మల నేఱసి
కడు మన్నతముగా నమ్ము నొరయ
నెడలేని యూరులయ్యెడ ముక్తి తికిఁ
బరగంగ సోపానపత్తులు గా CK
సుడి సుళ్ళ చేతఁ గూర్మము గావ రాXC
దుంపిళ్లు గుఱియునుఁ దొడరి సౌ. దర్యు
కంపున జనలోకపావనంపైన
యా పుణ్యనది పాటు మందందఁ జూచి
ప్రాపించుఁ దన పొనపకులము లూడ్చి
య\ మత్తేకంబైన యా యేటిచలేని
తటుకున బడిపై సంశయు దంపువచ్చి
విడిసినఁ బాండ్య భూవిభుఁడు చింతించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlj7ewfcdiwt1tshtk9ei5qae458mbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237460</id>
    <revision>
      <id>595293</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '172 చొక్కనాథచరిత్రము తజయ కణ్వలికిని దాఁటి కాకుండ కట్టాయి csa యంపిండి పడుకేయి శ్రీ చొక్కిరాయ స్వామి xat కేవె ఖచ్చుకో ! యిన సేనచరు కాపెర్ల్ పెట్టి యీ ఘప కళా మాల pole set sow ఇదు జయి. చెవ నివ...'</comment>
      <origin>595293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2282" sha1="defzmakvaesbhjg2jd9hqsvx5dytabu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;172
చొక్కనాథచరిత్రము
తజయ కణ్వలికిని దాఁటి కాకుండ
కట్టాయి
csa
యంపిండి
పడుకేయి శ్రీ చొక్కిరాయ స్వామి
xat
కేవె ఖచ్చుకో ! యిన సేనచరు
కాపెర్ల్ పెట్టి యీ ఘప కళా మాల
pole set sow
ఇదు జయి. చెవ నివ్వరు నా ఫాంక్య
జనపాలుఁ డబ్పుడు సంభ సంబులను
నాని మొదల్ దీర్చిన సంతఁ గాంతాలి
విచ్ఛేదకుం ఉను విస్మయ బంచి
విచ్ఛిన్న హృదయఁడై విధి దూఱిపలికె
కటకటా ! పాండీపైఁ గలసి యీ వైఖ
చటుశక్తి మిన్నంటి పాఱుచున్న దియు
యుద్ధమునకు నోడి యుడు రాజధరుని
సిద్ధము గాఁ ట్వ సిద్ధించడాయె
బాయమై యీ వైఖ దయలేక మితి
బాయాదులను గూడెఁ దగ నేమి సేతు
ననుచుఁ జింతాక్రాంతుఁడై చొక్కనారు
మనమున దలపోసి మఱి సన్నుతించి
ఆ యింద్రుఁ డర్పించినట్టి విమాన
మాయడ ఘన శువర్ణాంబుజాకరము
నీ పాద సేవయు నిజముగా మాకుఁ
జూకయున్న నేఁ జుడ ప్రాణములు
వేయంగ నిచ్చోట విధుతు గాకనుచుఁ
తెలువందు భయభక్తిఁ జింతించు నంత
భాసుఁ ఉస్తాద్రిఁ జూపట్టిన ఓశల
పూసి సంధ్యా రాగపుంజమ్ము రెనఁ గె
ముడుపులకు రెల్ల సత్యున్న తమ్ముగను
బొడిచె నాకాశ 'సం' పూర్ణ మ్ముగాను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>defzmakvaesbhjg2jd9hqsvx5dytabu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237461</id>
    <revision>
      <id>595294</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'బంధురథ్వాంత వస్థాశ్వాసము సంకటను నంధకారము నిజా రాంధకారము, గప్పి తెలియకయున్నఁ గాడ్వెట్టి కెలిమి నప్పుడా స్వామి కృష్ణా వేళుఁడగుచు నేఁటి కవ్వం నొక్క యేకము పన్ని బాఁటించి య...'</comment>
      <origin>595294</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2589" sha1="4vkz1anp7p8hpkr12ghw5hymjbd74c2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;బంధురథ్వాంత
వస్థాశ్వాసము
సంకటను
నంధకారము నిజా రాంధకారము,
గప్పి తెలియకయున్నఁ గాడ్వెట్టి కెలిమి
నప్పుడా స్వామి కృష్ణా వేళుఁడగుచు
నేఁటి కవ్వం నొక్క యేకము పన్ని
బాఁటించి యా పాండ్యధరణీశు ముద్ర
నత్తఱి జరుపరాన ఛును నందు
నుత్తరపార మొయ్యన నొక్క
చోట బాలిఁ దీసి చొరనిచ్చి యతనిం
చాటించి యా రాత్రి పగలు గావించి.
సౌవర్ణ 'సరసిలో స్నానవాడించి
డిచ్చిన 'దేదీశ్యమాన
దేవేం
విద్యవి నమ్ముఁ దెలియం X¢ జూపి
భవ్యరగా తన మూరి, భావించఁజేసె,
నప్పుడా కార్పెట్టి యానవ మంది
తప్పని భక్తి తోఁ చాశ్పర్య మెసఁX
వెలయంగఁ బరియాలు విధముల పూజ
రంగఁజేసి తా నభినుతుల్జేనె
కాదయాచరమూర్తి !
యాత్మ కీర్తి
యో దేశ ! మహదేవ ! యో సర్వదేవ !
స్థావరజంగము సంహార హృదయ
యో చిన్మయానంద ! యోగీంద్ర చంద్య!
శ్రీ చొక్క నాయక ! శ్రీ మహాదేవ !
నీ పాటవీ గేహ ! నిర్మల దేహ !
నీ పాద సేవ్ నినుఁ జూడఁగంటి
నని తన్మయా వస్థుఁడై యప్పుడుతోం
చనుదా సై ముమేను దను దానై తెలియు
నీ ప్రకారమ్మున వెంగేని వేడ్క
ప్రసుథాధీశు నర్థితోఁ బొగడ్
నంతఁ గాంతార'సంహారకుఁ జూచి
కంతు సుహారుండు కరుణించి యపుడు
నతని సద్భక్తి కి నాత్మలో మెచ్చి
యకఁడు కోరిన వరములన్నియు నిచ్చి
178&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4vkz1anp7p8hpkr12ghw5hymjbd74c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237462</id>
    <revision>
      <id>595295</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '174 చొక్కనాథదరి శ్రరం తులదూ:గు పాండ్యుని కోడి యోద్ధకాన్ని వింత న గరుగుదె చిన్నపి యట్టివాఁడః యౌసు వైన నీ కీపిం గట్టి మూ కణులేవు గావున ని ట సమరమ్ము నతనికో సలుపుగలేవు. క్రమములో...'</comment>
      <origin>595295</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2580" sha1="0cqvart2qkflrov0k65rc4nn8adheda" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;174
చొక్కనాథదరి శ్రరం
తులదూ:గు పాండ్యుని కోడి యోద్ధకాన్ని
వింత న గరుగుదె చిన్నపి
యట్టివాఁడః యౌసు వైన నీ కీపిం
గట్టి మూ కణులేవు గావున ని ట
సమరమ్ము నతనికో సలుపుగలేవు.
క్రమములో నీ గేయి శివలు మువ్వలికి
ననుడు నాతపై నేఁటి యాక్వలి కనిచి
తనరు నా వాకిట దశ నిద్ర
పెట్టిన: గనుకొని చేర్చి యా రాజు
పెట్టు కాపురెల్ల బెవరి యా
వేళి
భయమంది ఇచ్చి యా పాండ్య భూపతికి
రియముకోఁ జెప్ప సభ్రూలీల వశఁడు.
వేవేగఁ దర మంద వినతులతోడ
నా వేళఁ జనుదేక పంచఱు జూచీ
నుఱి చొక్కనాసని మహి బలుగాక
వరుసకో నిని యెట్టివారికి వశమె!!.
యనుచు సాశ్చర్యలని యా సాండ్య విభుఁడు
సనముగఁ జింతించి సుఱిన నిట్లలియ
కో దేవ ! యిటు నేయ ను చితమే నీకు
నాదు బాయా:కి నయ
దగ ?
యమును నా రాజేంూడా రాత్రి చింతం
గనజూయ శానం కలలోన = పుడు
సౌందర్యరాయ స్వామి విచ్చేసి.
దుకు సంతాన మే • భూపాల!
నతఁడు కూ మీఁదను నతిలక్తుఁడగుట
నతనికి: జూస్తితి న తయుఁ దెలియ
నని యాతిచ్చిన న శ మక్కాంచి
తన మంత్రులకుఁ జెప్పి తగువేడ నుండె
వేఁX నా శాంతాక విర్ఛేదకుండు
సాఁగెము తనను రాజ్యములకు సంత
నీలీల కొన్నను నె-మితో బాయఁ
జాలంXఁ బఠియిక 'సద్భక్తులగును
నారణ్యభయము జినా గణ్యభయము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0cqvart2qkflrov0k65rc4nn8adheda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237463</id>
    <revision>
      <id>595296</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Kపాశ్వాసమ దూరమై సద్భకి, బ్రోవఁ బొందుదురు నియు ముప్పమూఁడు నిఁటమీఁది చరిత కుడగుతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి. ముప్పదినాల్గవ లీల, ఆనుచునను నులతో నాయగస్త్యుండు మనమునఁ లపోసి మఱ...'</comment>
      <origin>595296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2607" sha1="t47icmrc4imroyh9f78m65ihzrh5oz4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Kపాశ్వాసమ
దూరమై సద్భకి, బ్రోవఁ బొందుదురు
నియు ముప్పమూఁడు నిఁటమీఁది చరిత
కుడగుతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి.
ముప్పదినాల్గవ లీల,
ఆనుచునను నులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ లపోసి మఱియు నిట్లనియోం
ఒరగ నాహాలాస్య పట్టణమైనను
ఒరుసC బాండ్య భూపరుఁడు సాంపెక్కి
సౌందర్యనాథుని సద్భకి కలన
పొందుగానా సౌండ్య భూపాలకుండు
పొగడంగఁ దనజాతి పొల, తుల యందుఁ
నXఁ బెండ్లియాడ కొంతయు వెడ్కతోడ
కామాంధుఁడై వారకాంశల నందుఁ
గామించి పెండ్లాడి కాలము గడపు
ఛండుచోఁ జోడ భూజోత_మాహ్వయుఁడు
పాండీనితోడి సంబంధమ్మకొలుకు
మాకుడూర్తెను మీకు నువుగా ఇత్తుఁ
గైకొమ్మటంచును గడ్వంతో మీర
అన్నర
రనాసిని యగ్రభాగముని
నిన్ని యాఁ దెలియంగ నైఱిఁగి రిఫ ఁడుడు
తలఁు.)C దనడు దూతలతోడఁ జెప్పి
పొఙపొంద హాలాస్యపురికిని జం వె
నా పయి వారలు నతివేగఁ బోయి
యాపాఁడ్యభూపరులకు విన్నవించ
నా వారి తాతని యనుజమ్మఁ డెఱిఁగ్
వేవేగ నాచోళ విభుని రాజ్యమును
కేఁగి నీపుత్రిక నీపపు మాకు
నాలుక చోళ భూలో కేశ! యనిన
నతఁడు నాతనితోడ నని సేయ కోడి
ధృతిలేక నా కుమార్తెను బెండ్లి బే 2c
జేసిన నాపాండ్య శేఖరాశ్మజుఁడు
రాశి కెక్కిన చోళ రాజును గూడి
తెలిపింద నుతరదేశాధిపతుల
175&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t47icmrc4imroyh9f78m65ihzrh5oz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237464</id>
    <revision>
      <id>595297</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '176 చొక్కనాథచరిత్రము దళతంత్రములతోడ ధర గ్రక్కటిలCXC దమయన్న పాండ్యభూతలపతి మీఁద గమకముగా దండుగద న టిని నారాక యెఱిఁగి పాండ్యా- నీశ్వరుఁడు జోరి సౌందర్యుని గడి కేగుదెంచి యోఛక, సుంద...'</comment>
      <origin>595297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="c6g6xirn7yxlt3amcd57o1q75crduvw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;176
చొక్కనాథచరిత్రము
దళతంత్రములతోడ ధర గ్రక్కటిలCXC
దమయన్న పాండ్యభూతలపతి మీఁద
గమకముగా దండుగద న టిని
నారాక యెఱిఁగి పాండ్యా- నీశ్వరుఁడు
జోరి సౌందర్యుని గడి కేగుదెంచి
యోఛక, సుందార! యోచొక్కనాథ !
ఓవర్గ యోయున్ర యోనీలకంఠ !
గానైకలోల! శ్రీకరుణాలవాల !
యట చోళభూకాంతుడా యుత్తరంబు
పటుతర సేనాధిపతులను గూడి
నామండలం బెల్ల నాతమ్ముఁడికు
నామీఁద దండెత్తి నడుపుచున్నాఁడు
యోకృపా-భోరాశి ' యొకఁడ నే డానీ
చేకొని యుద్ధము సే నావశమె
యీకథ చాటవి కీతఁడవైన
నీకృప నాయఁదు నిలుకువే దేవ
సౌందర్యనాయక ! సైకిలాండజనక్ !
యిందు కుపాయన్న, లేమైనఁజేయు
మూహించి రవి యప్పుడోగి సన్నుతించి
యా హరుఁడశరీరియై యానతిచ్చె
కోపాండ్యభ్వూర ! యొక యోజనమ్ము
సేపు దీపిఁ కు నీ వేలు సేవలను
గూడుక నెదురేగి ఘోరర్మ-శాంగ
నాడ యుద్ధము సేయు మట బారితోడ
నీవెంటఁ దోడుగా నేను వచ్చెదను
వేవేగఁ జనుపన్న విని పాండ్యవిభుఁడు
ఘనతర సంతోషకలితుఁడై యపుడు
మానమున నాస్వామి మహిసు లెను చుసు
రథగజాశ్వములు వీర ప్రవాహములు
పృధులమై కొలువఁగాఁ గృధిని కంపించ
నరిగి శత్రుల యోజనము న నెవికి
వడగ్ లాకాశమ్ము ప్రబలి నర్తింప
నాచోళభూపాలుఁ డట్ల కాలిక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6g6xirn7yxlt3amcd57o1q75crduvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237465</id>
    <revision>
      <id>595298</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈ పాశ్వాసమ భూత శ్రీ మద్రుప నద్భుత లీలఁ జేరి యిరుసేన అంతంత నెదిరించి అంత శరధియు శరధియు సంధించినట్లు గగనము గగనము, గదిపినయట్లు తగమించి తలపడి ద్వంద్వయుద్ధము వొశఁడు లక్ష్యము...'</comment>
      <origin>595298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="etk92kvb9dd9hz087xz7ecay8txmigd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఈ పాశ్వాసమ
భూత శ్రీ మద్రుప నద్భుత లీలఁ జేరి
యిరుసేన అంతంత నెదిరించి అంత
శరధియు శరధియు సంధించినట్లు
గగనము గగనము, గదిపినయట్లు
తగమించి తలపడి ద్వంద్వయుద్ధము
వొశఁడు లక్ష్యము నేయ శఁడేయు శరము
వికలతో నడుమున వెసఁ ద్రుండుబారు
పాలుపొంద మొదలను బూసిన పూన్కి C
వల
తెలియును శత్రుతలఁ ద్రుంచుతారు.
విరథులయ్యను బ్రతివీర రథ్యముల
కుతికి బొక్కాడెడి యా గయోధులును
దొడరి కారణములఁ ద్రుంచి మావంతుఁ
బుడమిపైఁ ఒడ
వేయు భూరిసాహనులు
రట్టడి రౌతుగుఱ్ఱముతోడ నొక్క..
పెట్టునఁ దేశ వేయు బిరుదు రావణుతులు
గతిగ్రుచ్చి తనువున గాడు బాణములు
వెఱికి వైరుల నేయు చిరుదుబంటులును
చలమున ఘన వీర సంఘముల్ రణమా
సలుపంగ నాయిరుసైన్యంబులందు
సరయఁగ ద్విరదము అరదముల్ గాCK
నరదముల్ గజమురై యవని
వైఁ చెళ్ల
భరవీరఛటులు నశ్వము ఖైరీ సుతీయు
పరగనశ్వములు గాల్బలమునై యొప్పె
నవని వ్రాలిన కరులచలముల్ గాCK
నవ చామరములు ధనంబులు గాఁగ
ఘనతురగములు నక్రములు గాఁK
ధనువు లాశీ విఐతండముల్ గాCKC
బడగలు జరిగణ పంక్తులుగా ఁగ
వడ్డీశిరోజములు _కెవాలయముల్
CK
రథచక్రములు కూర్మరాజులు గా CX
రథములు యానపాత్రములుగాCK
తేరెడి కరెక్కెరల్ తెజలును గాCKC
గాలాటి ? శంఖకర్కటములు TCXC
C.O.-12
177&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>etk92kvb9dd9hz087xz7ecay8txmigd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237466</id>
    <revision>
      <id>595299</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '178 చొక్కనాథపరిశ్రము సకలాయుధములు మత్స్యంబులు గాఁగఁ బ్రకటితే కోపాగ్ని బడబాగ్ని గాCKG దూకొనినాదఝుల్ తుము అమ్మ గాఁగఁ జేకొన్న జయలక్ష్మీ శ్రీలక్ష్మీ CR ముక్తాతపత్ర మంబుజములు గాCX...'</comment>
      <origin>595299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2640" sha1="nl93pg2osvi6y1xz1j94us51p94o2ux" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;178
చొక్కనాథపరిశ్రము
సకలాయుధములు మత్స్యంబులు గాఁగఁ
బ్రకటితే కోపాగ్ని బడబాగ్ని గాCKG
దూకొనినాదఝుల్ తుము అమ్మ గాఁగఁ
జేకొన్న జయలక్ష్మీ శ్రీలక్ష్మీ CR
ముక్తాతపత్ర మంబుజములు గాCX
రక్త పూరము నీరంబులు గాCK
సంభోధిచంవ హై యద్భుతం బెసఁX
బృంధితహృదయురై చెలరేగి సలుపు
న్యూడ నిరుబాగు నతి ఘోర యుద్ధ
మయ్యె సురాసురులందు లేదయ్యె
నప్పుడు తీవ్రాంతుఁడధికమై పొద వె
డప్పిచేఁ జోడని దళిత శ్రమిల్ల
మడిసె నయ్యుచ్ఛాన మడియుట కాకం
బాండీఁడు శివభక్తి, పరుఁడౌట నతని
చండును దXఁ గాలధర్మంబువలన
నందిన సమరంబు నం దేగువారు
చెందిన దాహము .
చే
నొచ్చువారు
నైయున్న సంత నాహ్యావిభుఁడు
నెయ్యం వుభక్తుల నమ్మవంఖుఁ
బాయకున్నట్టి యా బాణరాత్సల్యుఁ
డాయెడఁ జొక్క నాయకుఁ డా దిమూర్తి
జ. గుభి దైవ వేశ్యా భుజంగా కుఁ
డంగజ భస్త్రాంగుఁ డఖిలాంతరంగుఁ
దాపాదమస్తక బాద్యంత మెల్లం
వ్రాపించ భూతిరుద్రాక్ష, లింపొంద
ధరియించి కాషాయదండముల్ పూని
శిరమున జడలు వంచితలీలం చాల్చి
చలివేంద్ర జంగమై సలిల ప్రవాహ
ముగాఁXఁ గావళ్ల ము చుక వేగ
వచ్చి యాసాంద్య భూవరు సైన్యములకు
నచ్చటఁ జలివేంద్ర యమరఁ గావించి
యధికణాసిత
మైనయట్టి తచ్ఛైత్య
మధురాంబు పూరముల్ మని కింపుగాఁX&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nl93pg2osvi6y1xz1j94us51p94o2ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237467</id>
    <revision>
      <id>595300</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కష్టాశ్వాసము ప్రజతృష్ణ వీటి ధీరత్వము చేత నిజభక్తిఁబోనీ మన్నించె వారలను నప్పుడాఁకలి దప్పి యంతయుఁ కానీ యప్పాండ్య విభు నేన లాటోచమునకు వీరత్వముడర కోర్వీర్యఋ లడర వైరిసేనలన...'</comment>
      <origin>595300</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="busqifgzsi6n81vesdozcm1z3l6q0rq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కష్టాశ్వాసము
ప్రజతృష్ణ వీటి ధీరత్వము చేత
నిజభక్తిఁబోనీ మన్నించె వారలను
నప్పుడాఁకలి దప్పి యంతయుఁ కానీ
యప్పాండ్య విభు నేన లాటోచమునకు
వీరత్వముడర కోర్వీర్యఋ లడర
వైరిసేనలను సర్వమును గూల్చి
యనఘు నాచోడని నా పాండ్యరాజు
ననుజన్ను
నట వేగ నవలీలఁ బట్టి
యాపొండ్య రాజేంద్రు నగ్రభాగమున
రూపించి పెట్టిరి రూఢిగాఁ దెచ్చి
యంత నదృత్యుడై యరిగే నాస్వామి
సొంత జా చలివేంద్ర పోయె నారీతి
సయ్యెడ సాశ్చర్యుఁడై పౌండ్యనాథుఁ
డియ్యెడ సుధురాపురీశ్వరుండైన
శ్రీచొక్కనాథుఁ దూర్జిత కృపాంభోధి
నాచోట దయగల్గి నన్ను పాలించి
చలి వేంద్ర పెట్టి యా జనుల రక్షించి
Tech యీ జయలక్ష్మీ చేర్చి నాకముచుఁ
దనయనుజునిఁ జోశధరణీశుతోడఁ
కొని చొక్కనాథుని గుడికినిఁ తాయి
యాస్వామి ! ముఖాన నతివేడ్కఁ బెట్టి
యోస్వామి యని భక్తి యొనరఁ బ్రార్థించె
సంచితో భ్కూంగ్ ! యత నుభస్మాంగ !
సంచిత వేదాంX ! జలధి నిషంగ!
సురనదీజూటాంగ్ ! శుభ్రవర్ణాంగ!
శరధృత సారంగ ! కరుణాంతరంగ!
నరహరిసువభంగ ! సద్య మోహాంగ !
'సరి ససద్గుణ' సంగ! శరభ వేషాంగ !
భక్త
సంరంగ ! ఫణిభూషణాంగ !
వృత్తి సజ్జనఛ్బంగ్ ! వృషభతురంగ !
భవభయ గుణభంగ ! పార్వతార్థాంగ !
శివ శివ ధవళాంగ ! శ్రీ చొక్క లింగ!
వీరిఁ జేసెడి దేమి వేవేగ నాకు
C. C. - 120
17&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>busqifgzsi6n81vesdozcm1z3l6q0rq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237468</id>
    <revision>
      <id>595301</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 చొక్కనాథచరిత్రము భోరున నానతీ భూతగణేశ యని విన్నవించిన నశరీరి యగుచు మనుజేంద్ర ! జయము నీ మనసు రా నయ్యె AP లు కెట్లు గావల నొకటి నీ వారల నొగి నట్లు సేయు మని దేవదేవుండు మఱి యానతీయ...'</comment>
      <origin>595301</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="53x2stznpqbso4pwlwpnhj1up634tix" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;180
చొక్కనాథచరిత్రము
భోరున నానతీ భూతగణేశ
యని విన్నవించిన నశరీరి యగుచు
మనుజేంద్ర ! జయము నీ మనసు రా నయ్యె
AP లు కెట్లు గావల
నొకటి నీ వారల నొగి నట్లు సేయు
మని దేవదేవుండు మఱి యానతీయం
దనరంగ సాష్టాంగ దండము పెట్టి
సంతోషితానంద 'సంపూర్ణుఁడగుచుఁ
గౌంత సేపా దేవుఁ గొలిచి యా పౌండ్య
భూమీకుఁడా చోడ భూమీశుఁ జూచి
!
రా ! మహీపాల ! నీ రాజ్యమ్ము నేయు
మండును వస్తు వాహనము లెన్నే నిఁ
గొంచుఁ బొమ్మంచుఁ బేర్కొని యిచ్చి పంపి
తన యనుజన్మునిఁ దగఁ గావ లూడ్చి
యొనరంగ నీ యిచ్ఛ నుండు మటంచు
మజ్ఞాన భోజనాంబరముల యందు
నజ్జననాథుఁ డొయ్యనఁ గొండుకుఅచి
యాతనిఁ గట్టడ నటుచేసి వెలయ
భూతలంటే రె నా భూతేశుకృడను
విజయు ముప్పదినాలుగిట మీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద ముసులార వినుఁడి.
యనుచు సన్మునులతో నాయగొస్త్యుండు.
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లని,
ముదియైదవ లీల,
మఱియును నా స్వామి మహిమలు నీచట-
భరుసతోఁ దరు పుష్పవన మనఁగలదు
నాయూర జొన్నాయి యను వారవనితే
శాయజాంతకు భక్తి గల్గి యే ప్రొద్దు
వెనకును పిచ్చు నాదాయమంతయును
ననుదినమ్మును జంగమార్చన నేయు
వైందరే నొడయలు నేగు చెంచినను
విందు పెట్టినయట్లు వేసర కిడుచు
కరుని యుత్సవ విగ్రహమ్ముగా నొకటి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>53x2stznpqbso4pwlwpnhj1up634tix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237469</id>
    <revision>
      <id>595302</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జె.పాశ్వాసము తిరుమేను నేయింతు దేవుని కనుదు మైనాన రూపించె మఱియుఁ దా చామ్రుదున మేను సేయింప నేమియు వగలేక తన విశేషముగూర్చి కామంబు పుచ్చు కొని జంగమార్చన కూడదనుచుఁ జింతింపుతు...'</comment>
      <origin>595302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2698" sha1="hgcwwbmgmbadzgmhhc9u0tt9wf085kz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;జె.పాశ్వాసము
తిరుమేను నేయింతు దేవుని కనుదు
మైనాన రూపించె మఱియుఁ దా
చామ్రుదున
మేను సేయింప నేమియు వగలేక
తన విశేషముగూర్చి కామంబు పుచ్చు
కొని జంగమార్చన కూడదనుచుఁ
జింతింపుతున్నంత శ్రీ చొక్కనాథుఁ
యటికి వచ్చి
యొడయుల పం క్తిఁ గూర్చుండి భోంచేసి
విడిసి యా యొడయం వెంటఁ బోకున్నం
ఒరిమ సిద్ధునిఁ జూచి భక్తురాలతో ని
చరణమ్ములకు సాగి శరణార్థి యనినఁ
దరమైన సొమ్ములు తనువునఁ బూని
గురువింజపూస ముక్కున బెట్టి నీతి
మసిన నా బాలిక యతి భక్తితోడఁ
దన నోరుమూసి పాదము బట్టికొనCK
మగువ ముక్కఱ ముత్యమాయె,
నగురు విభూతి జొన్నాయిగిఁ బెట్టి
యరయఁ గన్ను లనీల మధరంబు కెంపు
వెర వొప్పఁ గురువింద విధమాయె న సిన
నా 'సతీ తనయందు నాస సెన్నాఁడు
నీ సిద్ధుఁడవి వచ్చి యిందుండ నేల
విచ్చేయు లోనికి వేడ్కతో శసిన
ని లేదట! మాకేమిటి మీఁద
నీ మది చింత మానిచి పోదు ననుచుఁ
ప్రేమలో నుధు రావుకి స్విడి వచ్చి
తని చెప్పి నీ యిం నంతయు: గలుగు
ఔనుఁకు ముట్టెట్లను ఏట తెమి యసిన
విల్లు శోధించి యా యిను మెల్లఁ దెచ్చి
మొల్లమ్ముగా సిద్ధు ముందరఁ బెట్ట
నవి యెల్ల బద్దగా నపుడు నేయించి
యౌషధం బొక్కటి యందు వైఁ బూన్
యిడి యగ్ని పుటమున నీ బ్రాజ్ఞి పెట్టు
ఓవియాలు వన్నియ బంగారమగును
181&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgcwwbmgmbadzgmhhc9u0tt9wf085kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237470</id>
    <revision>
      <id>595303</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '182 చొక్కనాథదరి శ్రము నీ ద్రవ్యమున నీవు నీల్ల కాలము, వాదరమున నీవు నన్నమ్ము పెట్టి సంగతి నీకు నిశ్చకు వచ్చినట్లు జంగమార్చన చేసి శంభు విగ్రహము దేవుని సేయించు తికముగా మదిని భా...'</comment>
      <origin>595303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2620" sha1="octahp94y1yi9o01lbufwbwanrr03to" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;182
చొక్కనాథదరి శ్రము
నీ ద్రవ్యమున నీవు నీల్ల కాలము,
వాదరమున నీవు నన్నమ్ము పెట్టి
సంగతి నీకు నిశ్చకు వచ్చినట్లు
జంగమార్చన చేసి శంభు విగ్రహము
దేవుని సేయించు తికముగా మదిని
భావించి డూ పైని భక్తితో నుండు
మని యానతిచ్చిన నా జూరవనితే
మనమున సంతోష మహీసు సుప్పొంగి
చిరతరసిద్ధ ! ! యో సిద్ధస్వరూప !
యిక కొండ మీరు మాయింటే నీ ప్రొద్దు
నిద్రించవలెనని నెమిలో నవిన
ఛద్ర నాగాజి నాం: కారుఁడపుడు
వేశ్యల మాయకు వెఱచిన యట్ల
దృశ్యమై హాలాస్య దేవునిఁ గలిపై
సంత నా జొన్నాయి యా సిద్ధు మీఁద
భ్రాంతురాలై మది పాయకయుండె
వెన వేఁచి యినుమును వేCXఁ జూచినను
బసగల యపరంజి బంగారమయ్యే
నా విధమంతయు నా యూరిజూకు
భావించి యాశ్చర్యపడి చూచిరింత
నా యర్ధమునఁ జేర్వి మైన దేవునిని
జేయించి యా దేవు చెల్వముఁ జూచి
నిండిన ప్రేమతో నీరజగంధి
రెండు హస్తములతో రెండు చెక్కులను
నిద్దంపు గోర్లను నెమిలో గిల్లి
ముద్దు పెట్టికొనేను మోహమ్ముతోడ
నా సఖ్యతములు నా దేవుమీఁదఁ
గాన:గవచ్చు నిక్కముగా CX నిపుడు
తనర నా స్వామి సౌందర్యమై యుండి.
నను చేర సౌందర్య నాయకుండయ్య
నా యమ్మ సద్భ నా స్వామి కృపను
నా యూరివారలు నా సీమ ప్రజలు
సంతోభములను నాశ్చర్యము గాCXC&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>octahp94y1yi9o01lbufwbwanrr03to</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237471</id>
    <revision>
      <id>595304</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క్షష్ఠాశ్వాసము శింతించి కొల్చిరి శ్రీ చొక్క జతిని నల సిద్ధపురుషుని నతిన యేప్రొద్దు. తలఁపుకఁ బాయక ధ్యానమ్ము, నేయ దివ్యవిమాన మా దేవుఁ డంపినను భవ్య సంతోష సంభ్రమ లీల నెక్కి క...'</comment>
      <origin>595304</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="a54ntczsw3javz0dmhp39mwgb7mbqf4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;క్షష్ఠాశ్వాసము
శింతించి కొల్చిరి శ్రీ చొక్క జతిని
నల సిద్ధపురుషుని నతిన యేప్రొద్దు.
తలఁపుకఁ బాయక ధ్యానమ్ము, నేయ
దివ్యవిమాన మా దేవుఁ డంపినను
భవ్య సంతోష సంభ్రమ లీల నెక్కి
కాయమ్ముతోడ కంకర కాళికమునకు
నాయెడ జొన్నా నయాళు వేంచేసె
సలిద తారాగన య్యుండియా మిగుల
శివభక్తి కలిగియు శివలోకమునకు
బొందితో నరికె నెప్పుడు మానవులకు
సౌందర్యపై భక్తి చాలఁ గలిగినను
బహుళములైన సంచర అందఁ జేసి
యిహ పర సౌఖ్యము లిచ్చు నా స్వామి
యిరియు ముప్పదియేను విటమీఁది చరిత
కూడెముతోఁ జెప్పెద సంఘతార! వినుఁడి
యనుచు సపములతో నాయగస్త్యుండు.
మిసమునఁ దలపోసి మరియు నిట్లనియె. . .
ముప్పదియారవ లీల.
కండి మించి మధుర భూమండల మెల్ల
నైరయఁ బాండియ రాజు నెమ్మిఁ బాలింత
* లియుఁడై చోళభూపాలుండు మఱియు
వెలయంగ నప్పు డా వేయు గుఱ్ఱమురి
రౌతుల కే నొక్క కౌతు నుంచు
ఖ్యాతిగాఁ దను సర్ధి గణములు బిరుదు
కొనియాడ మూఁడు దిక్కుల రాజవకుల
ముసుకొని గెల్చి యా మొనలఁ దోడ్కొనుచుఁ
జతురంగ బలముల సంఖ్యముల్ కొని: వ
ధృతి మించి దక్షిణ దేశమ్మునకును
పండెత్తే నప్పుడు ధర గ్రక్కటిల్లఁ
కాండీని మీఁద సంభ్రమాశీల తోడ
నా సాండ్యవిభుఁడును హరభక్తి కరత
నా పర మేశ్వరు నా చొక్కనాథుఁ
దేశాక నా కొండు నేలంచుఁ బల్కి...
188&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a54ntczsw3javz0dmhp39mwgb7mbqf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237472</id>
    <revision>
      <id>595305</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 చొక్కనాథచరిత్రము నాకేం ప్రజవేల నా చెప్పు కుండు నూ పేనుఁగులు వదినలు తేజీలు సూఱుమార్లగు జనల్ నూత్న సంబంధ ములతోడ గల రథంబులు గల్గ నాకు నదిగాక శ్రీ మన్మహాదేవ దేవుఁ డిది కారణ...'</comment>
      <origin>595305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="qg1y8npn2k5366d5kl2rc5jvdst02lr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;184
చొక్కనాథచరిత్రము
నాకేం ప్రజవేల నా చెప్పు కుండు
నూ పేనుఁగులు వదినలు తేజీలు
సూఱుమార్లగు జనల్ నూత్న సంబంధ
ములతోడ గల రథంబులు గల్గ నాకు
నదిగాక శ్రీ మన్మహాదేవ దేవుఁ
డిది కారణమ్ముగా నిందుండు నైవుడు
నా చోళభూపాలుఁ డధిక 'సన్నాహ
మా చోటఁగూడి రా తరిగిన నేమి.
యా చొక్క నాథుని ధ్యానమంత్రం బె
ప్రోచి యే యాపదల్ C ద్రోయు నాకు
నే పరివారము నేల పొమ్మనుచు
సేపారఁ దన ధనంబెల్లఁ జెప్పించి
యా దేవదేవుని కథకమ్ముగా
సాదరములైన నిచ్చి సద్భక్తి మఱియు
మాహేశ్వరార్చనల్ మఱియు సర్వేశు
గేహములకును మిక్కిలిగాCK కొసch
పరగ నా తొల్లిఁట్ పరివారములకు
గలిముతో నిచ్చినఁ గాదనలేక
నందుఁ గొందఱు మంత్రులట సమ్మతించ
నందులో మణికొంద వార్మఁ దలంచి
చింతించి 'సమ్మతస్థితులు గాకుండి
రంత నా చోళ భూపాగ్రణి యధిక
సేనా సమేతుఁడై బెబవందు నట్టి
యావోద్యమ'సనాథుఁడై చాల వెలపి
కడఁగి భూలోక మొక్కటఁ బిక్కటిలCX
నడచె నా పాండ్యమండలి చాక్కు వేయ
నా వార్త విని పాండ్యుఁ దాన, నేమఱక
వేవేX సౌందర్యవిభుని సన్నిధికిఁ
జేరి చేతులు మోడ్చి శివ మహాదేవ
ఘోరపాశకకూర : కుండలి!
హరహీరాకార హరిణాంకఛార !
కారుణ త్రిపుర దైత్య థ్వాంకతకున !
మధురేశ చోళ భూమండలాధీశుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qg1y8npn2k5366d5kl2rc5jvdst02lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237473</id>
    <revision>
      <id>595306</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉథిపై యింట నే కష్టాశ్వాసము ఇదియునుగాక దురములో వేయి రౌతుల కెల్ల నేను హరియింప నొక్కఁ డ ననుచుండె నిపుడు వివరించు నాకును వేయి గుఱ్ఱములు నికి పోయినంత నే నెట్లోర్విఁగలను రక్షి...'</comment>
      <origin>595306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="n3pu6wre11wfxdtuoeaij33ncjj6v1s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఉథిపై యింట నే
కష్టాశ్వాసము
ఇదియునుగాక
దురములో వేయి రౌతుల కెల్ల నేను
హరియింప నొక్కఁ డ ననుచుండె నిపుడు
వివరించు నాకును వేయి గుఱ్ఱములు
నికి పోయినంత నే నెట్లోర్విఁగలను
రక్షింపు నా స్వామి రక్షింపు దేవ!
దక్షాధ్వర ధ్వంస! వెండిత త్రిపుర !
A..ని విన్న వించిన నాదేవుఁడి చట
జననాథ నీకు ఎ ఆయమంది. c జేతు
నైడచక దండెత్తు రెదురుగా ననుచు
ఐడి నానతిచ్చిన వసుతుఁడవుడు.
కొంగున ముడివేసికొని నాని దలంచి..
యంగాన భూతి రుద్రాక్షలు దాల్చి
ఉని తన కొంచెఁపు సైన్యమ్ముగూడి
ఒనుతిగా నా చోడవిభు నెదుక్కొ_నియె
నక్కడఁ బోడని యా సలములకు
నెక్కుడు నేను నిండి చూప్ప
ఎప్పుడిదంటి సేక అంతంతc xదిసి
తప్పక ద్వంద్వయుద్భము సేయుచోట
వ్రాలెను బంధురధ్వజ ఖండ సమితి
కూరె రావణశీలతో ఘోటకములును
రాలేను ఆటరాజ్ రాజమస్తకము
లోలిగా ప్రియ్యరై యుడు జాక్షికములు
తూలెను బటుల సందోహముల్ గాలు
కాలును బెన చుక కాలుని వురికి
సోలె రాజశ్రేణి సొరిది భూత ముల
జాలంబు లాడ్ మాం’సెమ్మలు మెసఁగి
ధీరత్వపు దీపించం
బోరుచు నాచోడభూమీకు నేన
యాహవిజ్ఞాన వోడె నంత నారాజు
సాహసమునఁ జేర్చి సన్నద్ధుఁడిగుతు
నేమి నాబీరు
బెవ్వ రెఱుఁగ రా యనుచు
నా మరోవేగము, కైన యశ్వమ్ము
186&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n3pu6wre11wfxdtuoeaij33ncjj6v1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237474</id>
    <revision>
      <id>595307</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 చొక్కనాథచరిశ్రము చెక్కుగాఁ బాండీని సేనలమీఁద నైక్కె టెక్కుడుగాఁగ నిల గ్రీక్కటిల్ల నప్పుడా పొండీడు నాచ్ నా చొక్కనాథుఁ 2 ఉప్పక నాత్మలోఁ Sగ సంస్తుతించె నాయాపదుద్ధారుఁడైన...'</comment>
      <origin>595307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2691" sha1="eyu014xtgip7omd78blazx5hkxixdo9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;186
చొక్కనాథచరిశ్రము
చెక్కుగాఁ బాండీని సేనలమీఁద
నైక్కె టెక్కుడుగాఁగ నిల గ్రీక్కటిల్ల
నప్పుడా పొండీడు నాచ్
నా చొక్కనాథుఁ
2
ఉప్పక నాత్మలోఁ Sగ సంస్తుతించె
నాయాపదుద్ధారుఁడైన యాస్వామి
బోయకాఁడై కలబొమిడికి వెట్టి
నీలి మించిననట్టి నేర్పుగా ఁజుట్టి
మేలిమైనట్టి యా మెయిజోడు పెట్టి
వెలయంగ సింగాణి విల్లు చేపట్టి
యోలిపై చెవిసుకు లానరంగఁ బెట్టి
తురగమునకుఁ బులితోలు పక్కెరయు
సుఱిక దుర క్కెర మహనీయసువు
బిందువా
గేయుఁ గాళ్ల బిరుదు టందియు
నెఱి మొకరమ్మను నెములికుంచెలును
ఇల్లులు నాదిగా సంక మెల్ల
వెళ్లెడ సవగించి యేవులో చెక్కి
జాయని జంకించి సమ్హట వేసి
యాడఁ జోడని కప్పుడిట్లనియె
వేగురు రారుత్త వితతి నొక్కఁడను
వేగం డె గెలుగు నావెలయు సీబిరుదు
పేర్కొని నీవంటి లిరుదు రాజతుల
మార్కొని వేవుర మణి కెబ్బ విరుదు
నాకును గల దిదే ! నను జూడుమనుచు
ఫిక-రాకృతిగోడఁ చేర్చి యారౌతు
నాటోకు 'మె' (X^గా ఇద్భుతంబుగను
గాటమీ తగ నిరాఘాటము గాఁగ
మ్రోల నున్నట్టి యా మూకల గొట్టి
బాణం బైబట్టి 'సమయంగఁ గొట్టి
మేటియె చోడని
మీఁద సాహయము
ఛాఁటించి వేయుధమ్ము లేపట్టి
వేసిన నాశక్తి వేగమె తాఁకీ
రాశిగా రక్త పూరమ్ములు గాడె
గాన వెఱుఁ గంది గాయమ్ము చెంది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eyu014xtgip7omd78blazx5hkxixdo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237475</id>
    <revision>
      <id>595308</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'జన్జశ్వాసము మీఱి కోపాగ్నిచే మృడున కిట్లనియెఁ టోరిలో వైదురంగఁ లోలరు నన్ను ళూరు రెండైనను శూరత్వమునను సీరీతి నము జూడు మెందుఁ బోడళ్ళు చేరి గుఱ్ఱము నిన్ను జేర్చి గుటయంగం ఇట్...'</comment>
      <origin>595308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="n7i4u6zynevuhcbja3voz14qcfa6j5i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;జన్జశ్వాసము
మీఱి కోపాగ్నిచే మృడున కిట్లనియెఁ
టోరిలో వైదురంగఁ లోలరు నన్ను
ళూరు రెండైనను శూరత్వమునను
సీరీతి నము జూడు మెందుఁ బోడళ్ళు
చేరి గుఱ్ఱము నిన్ను జేర్చి గుటయంగం
ఇట్టుగా ఁబట్టి యిప్పట్టున నాడు
కట్టుకు గొంపోదు పటుగయమ్మునను
ననుచును జోడుడు : తిఖీకరోగ్ర
మున వాణియున్నతంబుగఁ జేర్చి యొక్కి
ధేయని పాఠప్రో బ్రేకముతోడఁ
గాయకాంతకు మీఁదఁ గదలించి యొక్కె
నెక్కిన నాస్వామి యెదురంగ లేక
కుక్కునఁ గడు వీఁగి పాఱినయట్లు
హాలాస్యభురయి బాయకు వాజి వెక్కి
యాలమ్ములో( కానీ యట వేగఁలోయె
హా యని పెడబొబ్బ లార్పులు నెలఁగ
నిదె పాటే పాండీడు న జె పాటే పట్టు
డిదెపా నందును నతితీ ప్రియుగను
దనసుంది గుఱ్ఱముల్ తామని గదలి
వెనుకొని దగ్గఱి వెస నేగునంత
తిగమించి పశ్చిమద్వాగం బులందు
నగడిణే దాఁటించి యరి నాస్వామి
కూడఁ జోడఁడు తన గుఱ్ఱము, వేళ
నాడ `నే చాటింతు ననుచు జంకించి
కడపంగ లేక నగడి త నెన్నడుమం
బడి యందు నడఁ గె నాప్రజలోడఁ గూడ
సదృశ్యమ్మునయ్యె నా దేవుని
సంత
డెంతయుఁ దన గుడి కెలమి విచ్చేసె
నందు నుంచుటఁ జేసి యా యగడ తుము
గొందాలి యను పేరు కొమరొప్పఁ ఒక గౌ
నప్పుడా పొండీడు నాచోళవిభుని
తప్పిన సేనలంతయఁ ఇట్టితెచ్చి
సౌందర్యనాథుని సన్ని థిఁబెట్టి
187&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n7i4u6zynevuhcbja3voz14qcfa6j5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237476</id>
    <revision>
      <id>595309</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 చొక్కనాథదరిక్రము యిందు శేఖర శివాగ్మేశ ! భూతేశ! విశ్వలోకారాధ్య ! వీతి హెూ శ్రావ్ ! దైశ్వర్య రోగ్రాథ. యంగ సంరక్ష తగ నన్ను జూచి తాఁడప్పు లోఁకొనుడు సొగడొందఁ గారికే భువనైకధీరి !...'</comment>
      <origin>595309</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="1xgcozsrxwz4ankfz62h2o22tyisu8l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;188
చొక్కనాథదరిక్రము
యిందు శేఖర శివాగ్మేశ ! భూతేశ!
విశ్వలోకారాధ్య ! వీతి హెూ శ్రావ్ !
దైశ్వర్య రోగ్రాథ. యంగ సంరక్ష
తగ నన్ను జూచి తాఁడప్పు లోఁకొనుడు
సొగడొందఁ గారికే భువనైకధీరి !
సూలోక నాయక ! యొగి నిన్ను ఆ
నేలోకమున లేరు నెల్ల దైవములు
నేని విస్మయ
బండి యా జంద మంది
వినుతించి వినుతించి వెలయు నాపాండ్య
విభుఁడంత సౌందర్య విభుని సత్కృతమ
గుబులుతో నామంచి గుణాలఁగొంతుఁ
పెనమంత్రు రెల్ల నతనిపాటిగాన
మనముందు సీతఁడు హరభక్తి యుతుఁడు
ననుచు నెల్లరు తన్ను నర్థితోఁ బొగడఁ
చననగరికిఁ బోయి ధరణి పాలించె
సంత నాగజకుడ గా 'సందోహ
మంతు దాఁ గైకొని యా పాండ్య విభుఁడు
స్వర్ణ మయముగా సాంపత్యనగరు
వర్ణించ గా
రుసలో నపుడు
విదియు ముప్పదియాఱు విటమీఁదిచరితే
మదముతోఁ జెప్పెచ్ ముసులార! వినుఁడి
యముడు సన్ముమలతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁదలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
ముప్పదియేడన లీల,
మఱియును నమ్మహా మధురాపురము
కరువడి పాండ్యభూపాలుఁ డేలంగ
నాపురి నొక ళూద్రుఁడన్న దానప్ర
తీపాలకుడు హలదేవుఁడన్వాఁడు
తథధర్మ పత్నియ
యుఁ దాను ప్రొద్దు
మనమునఁ గ్రియలను మాటల సేక
మైయుండు వొడయలు నరుగుదెంచిన ము
తయ్యవ షోడ శౌర్చనల నర్చించి
మేథార్థము లెవ్వ రేమియఁ గోర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1xgcozsrxwz4ankfz62h2o22tyisu8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237477</id>
    <revision>
      <id>595310</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'షష్టాశ్వాసము నాకడార్థము లెల్ల నపుడు గావించి ఉరమాన్న దివ్యాన్న బĪబపదార్ధములు చదమనూ హెశ్వర భక్తి తోఁ బెట్టి నా యొడయు తృప్తి తో నారగించి పోయిన వెనుక తద్భుర్తి శేషమ్మ తన కుల...'</comment>
      <origin>595310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="gl1dt5nj6369zm6j493dzl9yvdpnco8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;షష్టాశ్వాసము
నాకడార్థము లెల్ల నపుడు గావించి
ఉరమాన్న దివ్యాన్న బĪబపదార్ధములు
చదమనూ హెశ్వర భక్తి తోఁ బెట్టి
నా యొడయు తృప్తి తో నారగించి
పోయిన వెనుక తద్భుర్తి
శేషమ్మ
తన కులాంగనయును దాను భుజించి
యా మధురావురి ననిశంబు నిట్లు
ప్రేమతో నుందు సర్వేశ్వరు కృష్ణను
నా చొక్క పతి దాని యన్న దానము
జూచి యెవ్వరు వీని జోడుగా కలిని
జంగమార్చన సేయఁ జాఱరటంచు
నంగయక న్నెమ్మ శానతిచ్చినను
వాఁడు నెప్పుడు భాగ్యవంతఁడు గనుక
బాఁడు వీఁడనక నెవ్వరు వచ్చి లేని
లేదన కన్నము లీలతోఁ బెట్టు
వేడఱికంబైనఁ బెట్టంగఁగలఁ !
యనిన నాస్వామి కాత్యాయని కనియె
పెనజాక్షి వీనికి బ్రత మెట్లు సాగు
బెట్టుడు రెంతయుఁ బ్రియములో నైపుడు
ధర లోభివానికి ధనము గల్గినను
మరణ మొందునుగాని మఱి కాసు నిడఁడు
నిచ్చువారల కెల్ల నిహపర
సుఖము
లచ్చుగా ఇత్తు నిక్కముగా CX దెవుడు
నముచు నా శర్వాణి కాతనిభక్తి
గనిపించవలసి శంకరుఁడు వానికిని
చారిద్య మొసఁగిన తనభక్తి విడంత
నేరక చెంది జేవియు మహేశ్వరులు
నేతెంచినను వారికెదురుగాఁ బోయి
ప్రీతిఁ దోడ్కొనివచ్చి పెట్టి యంగడిని
నప్పుడుదెచ్చి యిష్టాన్న భోజనము
తప్పక వారికందఱికిని నిడుచు
' జంగమార్చన నడపి
189&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gl1dt5nj6369zm6j493dzl9yvdpnco8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237478</id>
    <revision>
      <id>595311</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '500 చొక్క నాథచరిశ్రమలు కోరిక చెల్లించికొని యుండునంత మఱికొన్ని దినము అమ్మధుర రాజ్యమునఁ గరవ్య ధాన్యము గడచక్కు వ్య నప్పుడా భక్తుని కాపురి లోన నప్పు పుట్టకయున్న నతిచింత తోడఁ...'</comment>
      <origin>595311</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2651" sha1="cjs6zam5t1iu5641ozr1s2svoo1lzxr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;500
చొక్క నాథచరిశ్రమలు
కోరిక చెల్లించికొని యుండునంత
మఱికొన్ని దినము అమ్మధుర రాజ్యమునఁ
గరవ్య ధాన్యము గడచక్కు వ్య
నప్పుడా భక్తుని కాపురి లోన
నప్పు పుట్టకయున్న నతిచింత తోడఁ
దాన యింటికిని
5x
వచ్చి నుస్సురనుచుఁ
జనయింతితోడ నెంతయు విచారించి
లేరు
యిచ్చువారలు నీవ్రతంబేను
చచ్చిన విడువంగఁ జాలవో బాల!
యెడయలు విచ్చేసి యుపవాసమునను
బడలి మోసాల లోకుల నున్న వారు
నేమి నేయుదము నూ మాహేశ్వరార్చనకు
నేమియు వగలేదు నిఁక నన్ను నివుడు
శ్రీవిశ్వజాతి యేమి
నేయ నున్నాఁడొ
యే విఛారణులకు నెడలేదె యిఁకను
ఫదుఁ డంగయ శియంలి
కామనోల్లాసుఁ డొక్కఁడ తానై యెఱుఁగు
నని సతియును చాను నాస్వామి నగరి
కేనిఁ బోయిచక్క జాగిబి మొక్క నిల్చి
యోదేవ సర్వేశ్ ! యో మధురేశ
యే- దేవతాధీశ ! యోపార్వతీశ!
కుందేందుధవళాంగ ! గురుకృపొంగ!
మందాకినీ
చంద్రమహీతి కోటీర
శ్రీచోక్క_నాథ ! యా, శివపారిజాత
నారీత గలుగ నిన్నాళ్ళును జంగ
మారాధనముఁజేసి యాను హేశ్వరులు
నారగించిన మఱి యంగన నేను
వారిప్రసాదము వాంఛతోఁ గుడిచి
యీరీతి బ్రతికితి మింత కాలము
లేమి వచ్చినదంటు లేదనలేక
నీ మధురావురి నింటింటిఁ కరిగి
యెప్పుడు దీసియు నావ్రతం బేను
తప్పకనడిపి తెంతయు సీమ కృష్ణను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cjs6zam5t1iu5641ozr1s2svoo1lzxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237479</id>
    <revision>
      <id>595312</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఇష్టాశ్వాసము గరువయ్య భూమి నొక్కడ సుఱియప్పు కారికదు వేద యిందుకు దయకల్గి యీమ&quot;హేశ్వర పూజ యీడేర్చి నన్ను వేమారు రక్షించవే ! భక్తవరద! యీగతి చెల్లించ కీవ్రతంబిపుడు సాగకయున్న స...'</comment>
      <origin>595312</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="i6eykifssfwdv25ogvpxyvsm9r9sizs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఇష్టాశ్వాసము
గరువయ్య భూమి నొక్కడ సుఱియప్పు
కారికదు వేద యిందుకు దయకల్గి
యీమ&quot;హేశ్వర పూజ యీడేర్చి నన్ను
వేమారు రక్షించవే ! భక్తవరద!
యీగతి చెల్లించ కీవ్రతంబిపుడు
సాగకయున్న సీసముఖమునందు
నియింతియును నేను నీక్షణమునను
వేయేల! ప్రాణముల్ విమతును యేజన
నప్పుడు సర్వేశుఁడశరీరిభావ
మొప్పుగా గైకొని యోరి సద్భక్త !
శూద్ర చూడామణి సొంపుతో నెరుడు
ఛద్రమ్మగా నీదుధార్యయ నీవు
నేకమనస్కులై యెల్లకాలమ్మ'
ప్రాకటమ్మ జంగమారాధనము
నిరతంబు నడిపితి నిజభక్తి Xలి
యెఱుఁగ మెవ్వరియందు నీభక్తి మన ను
వన్నెగా కమ్మని వాసనకల్గు
సన్న బియ్యముగా పడియించి కడిగి
వండిన యన్న మవ్వారి కొద్ద
యుడి భుజించిన గొడుగుగాC Xలిగి
కరాయి అప్పయ్య కాశనూక మెరికి
యొక వడ్ల గింజ లేకుండగాఁ జేసి
కలకాలమును దఱుగక యుండునట్లు
నలరంగ నక్షయంబై నిండియుండు
సద్భక్తితో మహేశ్వర పూజ చేసి
పద్భక్తి పరుఁడవై మఱియునిత్యమ్మ
నా ముడిలోని బియ్యముదీసి తిని
సమీ వైవెళ్ళము చేసి
యాద్రవ్యమునను నీ యన్సెల్లఁ దీర్చి
యే దరిద్రములేక యెల్ల కొలమ్మ
నిఖిల సంపదలును నిత్యమ్మ గలిగి
సుఖలీల ముందు నీ సుదతియు నీవు
తగ పురుషాయుస్సు దనుక నీవురిని
-
191&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i6eykifssfwdv25ogvpxyvsm9r9sizs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/197</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237480</id>
    <revision>
      <id>595313</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '192 చొక్కనాథచరిత్రము నగణితమ్మగ అంగమార్చన చేసి మాలోకమునకుఁ బ్రేమముతోడ వచ్చి నీలతాంగియా నీవు నెమ్మితో నుండు మని యానతిచ్చిన నా స్వామి నపుడు వినుతించె సర్వేశ విశ్వతో కేశ! యవి...'</comment>
      <origin>595313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2696" sha1="95irsrvm8kwvhtfd0ptotzxrm40y13l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;192
చొక్కనాథచరిత్రము
నగణితమ్మగ అంగమార్చన చేసి
మాలోకమునకుఁ బ్రేమముతోడ వచ్చి
నీలతాంగియా నీవు నెమ్మితో నుండు
మని యానతిచ్చిన నా స్వామి నపుడు
వినుతించె సర్వేశ విశ్వతో కేశ!
యవినాశ ! భరనాశ య, విజాధీశ !
యవిరధగుణమూర్తి యమిత ప్రవర్తి
తలచినవారికిఁ దంగేటి జున్ను
కలదన్నబారి కక్కఱ తీర్చు దేశ!
వేదల పాలిఁటి పెన్ని ఛానంబ !
సాధులపాలిఁటి సంతానతరువ!
యని సన్నుతించి యాహల దేవుఁ డపుడు
తన సతీయును దాను ధాన్యంపు నుండియ
కొనితెచ్చి వివిధ భంగులను నర్చించి
యనుదినమ్మరు జంగమార్చన చేసి
యధికవులగు నప్పులన్ని యుఁ దీర్చి
మధురలో 'సకలసంపదలఁ జెన్మిందం
జాలఁXఁ బాపురుషాయుష్కు డగుచు
కైలాసమున కేగె శాంతతోఁ గూడ
ఖాలీలను దరిద్రులైయుండు బారు
సోలాస్య నాయకు నట్లు సేవించి
భు కిచుక్తులు రెండు పొందుదురనుచు
యుక్తమ్మగా X నాయూరివా రెల్ల
శ్రీచొక్కనాథునిఁ జేరి సత్పూజ
లాదరింపుడు ముక్తులైగి వెండియును.
విదియు నుప్పదియేడు నిట మీఁదిచరిత
ముదముతోఁ జెప్పెదమునులార వినుడి
యనుచు 'సమ్మలతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు సిర్లునియె.
ముప్పదియెనిమిదవ లీల,
మలూరు కృష్ణను నా మధురాపురమ్మ
వెలయంగఁ బాండ్య భూవిభుఁ డేలుచుండె
నాపురి యొక సెట్టి యధిక థ నాథ్యు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95irsrvm8kwvhtfd0ptotzxrm40y13l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/198</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237481</id>
    <revision>
      <id>595314</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చష్టాశ్వాసము సౌభలిదరుండు భాగ్యవంతులకు కరగ కాళఁడు ధనపాల పెట్టకఁX పరములో నప్పు పప్పులు ఇచ్చుచుండు దనయులు లేకుండి తన తోడఁబుట్టు తనయుని తనయుగాఁ దX జార్లఁ జొచ్చి యా మేనయల్లున...'</comment>
      <origin>595314</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="6mtcvhlgenubqroyhri4o3tq9s76xok" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చష్టాశ్వాసము
సౌభలిదరుండు భాగ్యవంతులకు
కరగ కాళఁడు ధనపాల పెట్టకఁX
పరములో నప్పు పప్పులు ఇచ్చుచుండు
దనయులు లేకుండి తన తోడఁబుట్టు
తనయుని తనయుగాఁ దX జార్లఁ జొచ్చి
యా మేనయల్లుని నందఱు నెఱుఁగ
ప్రేముతోడుత వాళ్ల బిడ్డ శాఁ బెంచి
ధన ధాన్యలోహ గోధన రాసుకెల్లఁ
దనయుని కిచ్చి
కొప్పగించి
వానితల్లిని వాని వడి నింటఁ బెట్టి
తానును మఱియు 'సంతానార్ధముగను
దన సతితోడి నర్థముబాలఁ గొంచు
ధనపాల సెట్టి తీర్థాంతరంబ8 7.
అంతట నతని దాయాదులు వచ్చి
హంతరై వారిం నలజడివెట్టి
మా సోదరుని సొమ్మ మాపొమ్ముగా క
యీ సొమ్మలకు
తల్లిబిడ్డలచేత ధనమెల్లఁ దీసి
యిల్లు వెళ్లఁXఁ దోలి రిణి నపుడు
కొడుదుఃఖమునను నా కామిని తనడు
కొడుకు ఇంకను బెట్టుకొని దైన్యమిసఁగ
శరమదయాకరు పరిపూర్ణ హృదయు
తిరుచొక్క ఇతి సన్నిధికి వచ్చి నిల్చి
శరణమ్మ నాపాలి సర్వేశ్వరునకు
శరణమ్మ నాపాలి శంభులింగముకు
శరణము దేవ వేశ్యా భుజంగునకు
శరణమ్ము భక్తరక్షణ పరాయణుకు
శరణము వేదసం వేద్య మూర్తి కిని
శరణము హాలాస్య సౌందర్యునకున
నిరపరాధిని నేను నిన్ను నమ్మితిని
గిరిజే
యాలకింపవే దేవ!
భూలేశ! నాతోడ బుట్టిన బాఁడు
నాతనూభవుని నందలు నైఱుంగఁగను
C.C.-18
198&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6mtcvhlgenubqroyhri4o3tq9s76xok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/199</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237482</id>
    <revision>
      <id>595315</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '194 చొక్కనాథచరిత్రము దన పుత్రుగా పెంచి తన సొమ్మ కెల్ల ఘనముగా వీణనిఁ భర్తగాఁజేసి యీశిశువును నన్ను నింటను బెట్టి యా పెట్టి చనియెఁ ఋణ్యస్థానములకు పోయినఁజూచి యిప్పుడువచ్చి య...'</comment>
      <origin>595315</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2758" sha1="iz5p2428uizgav1z6tj66nvt0qy137t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;194
చొక్కనాథచరిత్రము
దన పుత్రుగా పెంచి తన సొమ్మ కెల్ల
ఘనముగా వీణనిఁ భర్తగాఁజేసి
యీశిశువును నన్ను నింటను బెట్టి
యా పెట్టి చనియెఁ ఋణ్యస్థానములకు
పోయినఁజూచి యిప్పుడువచ్చి యతిని
ఛాయాదు లనుచు నా తనయుని నన్ను
సొమ్మలన్నిం యును బుచ్చుక యిల్లు వెళ్లి
పొమ్మని పెడతల పొడిచి త్రోచినను
దిక్కెవ్వరును లేక దీన్ననై నీవె
దిక్కని వచ్చి దేవ! యాలింపు
మనుచు దుఃఖించి మహాస్వామి యవును
తనమదిలోన నెంతయుఁ గృపకర్ణి
మగువ చారలను ధర్మాసనమునకు
తగవు రమ్మని నీవు తగనడ్డుపెట్టు
రూ సంమేరు చెయ్యన ఇచ్చి చెప్పి
నీ సొముగల బెల్ల నేఁ దీసి యిత్తు
పొము దుఃఖించక పొలఁతి నీవ సిన
నమ్మి యాయము పోయి న్యాసభావము
నడుగువ మిందు సూ - భ వారి
కడకు రమ్మని వారిఁ గడు నాన బెట్టెట్టెఁ
బిలిచిన రాక్ దొబ్బిరి వారలవులు
వేలఁదియు నింక నే వేరవని యుంచ
నప్పుడు సర్వేశుఁ డాత్మబంధువుఁడు
తప్పక భక్తవత్సల పరాయణుఁడు
- సౌందరేశ్వరుఁడా చొక్కనాథుఁ
డా పెట్టి రూకుమ్ము నప్పుడు దాల్చి
ధనపాల పెట్టి చందముతోడ నపుడు
తన యింటికిని జయి తగ నుండునంత
తో బుట్టు వారుండి వచ్చి
యాతనిఁ బన్దేపేడ్చి యంతయుఁ జెప్పఁ
చానునుగూడ &quot;నెంతయుఁబ్రొద్దు నేడ్చి
మేనయల్లునిఁ జూచి మిగుల దుఃఖించి
యెండు యిండ్లకు నపుడు దాన్నే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iz5p2428uizgav1z6tj66nvt0qy137t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/200</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237483</id>
    <revision>
      <id>595316</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వస్థాశ్వాసము యందఱి పరిణామ మడిగి కూర్చుండి కొడుకులులేక నాకును రెడ్డడాని కొడుకును నేఁ బుచ్చుకొని పెంచుకొంటి నా కాకులీను మంతటికిని బాని కర్తఁ జేసి మీరిందను నెఱుఁగ నేను పో...'</comment>
      <origin>595316</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="c918hcjilkwxcm9491rfshn6jux9l6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వస్థాశ్వాసము
యందఱి పరిణామ మడిగి కూర్చుండి
కొడుకులులేక నాకును రెడ్డడాని
కొడుకును నేఁ బుచ్చుకొని పెంచుకొంటి
నా కాకులీను మంతటికిని బాని
కర్తఁ జేసి మీరిందను నెఱుఁగ
నేను పోవుచునుండి యీ దీన్న దాని
వీని తల్లిని నింట విడిచిపోయినను
దాము నిప్పుమవచ్చి దాయాదులను చు
నీ మెచ్చు సౌమెల్ల ని ఎC బుచ్చుకొని
యేడ దాయాదు', 'నేడన్న దము
లేదు బందుగులు నా కేడఁ బొట్టుకు క
కనుచుఁ బెద్దల పిన్న ఉంఁ గూర్చి
యువర్ వారి ఁ దగపున కోడలొగొట్టి
యా సొక్మ దీసి యా యాఁడావు కిచ్చి
నా సభవారి లిట్లనిరి యా వేళ
కాచుకయుండి యొక్క ఆలెల్లఁ బాజ
శ్రీ చొక్క విభఁడు విచ్చేసిన యట్లు
మీరు విచ్చేయం. మేలయ్య సినఁగ
వారిఁ దోడ్కొని యింటివద్దకు వచ్చి
- యప్పుప్పులవారి నందఱి నెఱుఁగఁ
జెప్పియా పెట్టి చాంచిన చోట్లుఁ జూపి
యా చొక్కనాథుఁడోయమ్మ! నీ పాటు
చూచివచ్చితి పని సోదరుండగుచు
నీవు నీ పుత్రుండు నీ యింటిలోను
నే విచారములేక నెల్ల కాలము
సంతోషమున నుండు చాల నీపెనుచు
సంతర్హితుండయ్యె నా స్వామి యవుకు
ముదముతోఁ కెప్పెద ఋసులార! నినుండి
యనుచు సన్ముములతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ ఎలపోసి మరియు విల్లుసియె.
ముప్పదితొమ్మిదవ లీల.
వెలయఁ దొల్లి ఁటి పాండ్యవిభుఁ
ఐలియుఁడై మగణ పొండీఎం మధురి
C.C.-13A
195&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c918hcjilkwxcm9491rfshn6jux9l6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/201</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237484</id>
    <revision>
      <id>595317</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '196 చొక్కనాథదరికము క్రయముతో సౌందర్యనాథుని కృపను భయభక్తి నేర్యుఁడై పాలింపు కుండె వేడుక నౌకనాఁడు వేఁటమార్గంబ జాడగా మృగముఖఁ జంచక మఱలి యారయ గజతురగాది సన్నాహ 'ఘోర శంఖములఁ లేని'...'</comment>
      <origin>595317</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2673" sha1="5wydqfpa1ptxxprzhd3016z7y5ejrpk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;196
చొక్కనాథదరికము
క్రయముతో సౌందర్యనాథుని కృపను
భయభక్తి నేర్యుఁడై పాలింపు కుండె
వేడుక నౌకనాఁడు వేఁటమార్గంబ
జాడగా మృగముఖఁ జంచక మఱలి
యారయ గజతురగాది సన్నాహ
'ఘోర శంఖములఁ లేని'్కనఁ దీవముగను
రాత్రిగా వచ్చుచో బ్రాహ్మణం డొకఁడు
పాత్రుండు జెరువునఁ బండి నిద్రించ
ఘోటక వ్రాతమ్మ ఖురము అందందం
చాటింపు పుణి కాలధరమునందె
సంత నా బ్రాహ్మణుండంత కాలయము
కొంతయు నేఁగుట లెల్లరు చెలిసి
యదయ నా పురిస్తున్న యా విశ్రవరులు
మొఱపెట్టినంత నా మొఱ యాలకించి
యధిపతి వెలుగుంది యతిభీతి నంది
యధిక చింతాక్రాంతుఁడైయుండి యవుడు
థరశాస్త్రార్థ శశ్వజ్ఞలఁ జూచి
శా
కర్త్యానుకూలత గలిగె నీ నింద
యజ్ఞానకృతమున దైనది గాన
ప్రజ్ఞతోఁజేసిన చనిగాదు ఏదియు
నేరీతిఁ బాయును నీ హత్య నాకు
ధారుణీ పేరులార ! దగఁ జెప్పుడనిక
భావించి శాస్త్రముల్ పరికించి చూచి
యా వసుధేశుతో నసిరి బ్రాహ్మణులు
భూమీశ ! దశదానములు నేయు నేక్క
నీ మహాపాతకం ఓటఁ ద్రోచిపోవ
నన్న నా రాజును నధికము గా CX
జన్న ములును హెూమజపము అందందు
దానధ ర్తములును దశదానములును
నానార్థములుచేసి నయమొప్ప నిచ్చె
నా ధర్తముఖఁ పోవ శాహత్య మఱియు
ఛాఖ సేయుచునుండె పార్థివేశ్వరుని
వాడ జా విధమెల్ల కట సుఱియొక్క&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5wydqfpa1ptxxprzhd3016z7y5ejrpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/202</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237485</id>
    <revision>
      <id>595318</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఇష్టాశ్వాసము చోడండు బిండు మెచ్చుట కారికిచ్చి యిప్పుడు కలువాయి యిటవారి నిలు తప్పదటంచుఁ ఉత్తములోఁ దలఁచి దండెత్తె తన దళతంత్రముతోడ పొండీవి మీఁద దోర్బల కార్యమునము నంత నా పొ...'</comment>
      <origin>595318</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="7omd7tal6rkbi9e3s9w1runndtm5msc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఇష్టాశ్వాసము
చోడండు బిండు మెచ్చుట కారికిచ్చి
యిప్పుడు కలువాయి యిటవారి నిలు
తప్పదటంచుఁ ఉత్తములోఁ దలఁచి
దండెత్తె తన దళతంత్రముతోడ
పొండీవి మీఁద దోర్బల కార్యమునము
నంత నా పొండీడు నతఁ డేగు టెఱిఁగి
చింతించి హత్యలే శ్రీ బొక్క విభుని
సన్నిధి కేతెంచి సౌందర్యనాథు
పన్నగFORణ ధర ఫాలాక్ష!
సర్వలోకాధార ! శాంభవీరమణ !
యని సన్నుతులు చేసి యటఁ ధనయందు
వెనుకొన్న యా హత్య విధ మేర్పటించి
యీ చింతతో నుండ నీ వేళ యెఱిఁ
యా చోళభూపాఙుఁ డధికముగా CX
సమరసన్నా
రుఁ డై చతుర. గబలము
సమకట్టి నన్ను నిచ్చట గెల్వవచ్చె
నీ బంటుగా నన్ను నెమ్మి రక్షించి
యీ బారియును దీర్చి యీ దోష ముడుపు
మని విన్నవించిన హాతాస్యవిభుఁడు
వినువీధి వాణీ వేస నానతిచ్చె
భూసాల ! యెదురుగాఁబోయి మాయాజ్ఞ
చేపట్టి గెల్చి యాక్షితిపాలుఁ డేటు
దేశమునకు బోయి తెలివొందుకట్టి
యా శంభులింగము జాతీర్ధములును
నందంద మఱియుఁ బుణ్యస్థానములును
బొందుగాఁజూచి యింపు RC దీర్ఘమాడి
కడు వేడ్కఁ బూజలు గావించి మించి
వడిఁచేర్చి మఱియు నావల తిరు వేడిన
మరుదూరఁ బెంపొందు మధ్యార్థు నేరు
పరిశింపుఁ నాడెదఁ దగ నీడు హశ్య
యని యాకతిచ్చిన నా పాండ్యవిభులకు
సకర' సన్నద్ధుఁడై 'సంభవంఁజున గు
197&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7omd7tal6rkbi9e3s9w1runndtm5msc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/203</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237486</id>
    <revision>
      <id>595319</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 చొక్కనాథచరిత్రము నమిత బలారూఢుఁడై యెదుర్కొ నియో మగ్రుఁడై యపుడ వాగ్యోద గుఁడగుచు నుగ్రాక్షు భక్తుఁ డత్యుగ్రాహపమునఁ బేర్కొ నా చోడవృధివీశ్వరుండు కూర్కొ నెఁ దానును మరికి స...'</comment>
      <origin>595319</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2699" sha1="8yviqhirbaednhdp399iu5h3j8w9m20" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;198
చొక్కనాథచరిత్రము
నమిత బలారూఢుఁడై యెదుర్కొ నియో
మగ్రుఁడై యపుడ వాగ్యోద గుఁడగుచు
నుగ్రాక్షు భక్తుఁ డత్యుగ్రాహపమునఁ
బేర్కొ నా చోడవృధివీశ్వరుండు
కూర్కొ నెఁ దానును మరికి సాంస్యతోడ
నటను మూడలు ననువుగాఁ జేర్చి
ప్రదురిముగా నేర్చి పటుశక్తి చేయ
నిందందు బాణమ్ము లెదు రెదు రేగు
చంచాన నాటించు సంధాన వరులు
నాటోపమె'సఁXOX నవలీలఁ బొడిచి
పోటు గంటుల దూరిపోవు బంటులును
రౌతుకుల్లమ్మ గుఱ్ఱమును నొక్క
పై తెగఁ గము వేసి యార్చు రావుతులు
సంకించి గజముల నంటించి మెడలఁ
గొంకులు దగిలించుకొను చూపటీసి
రధములు గదిని సారధులఁ చున్నాడీ
రథముల కుటి ను రధిక సంఘములు
బైపోరు ఘోరమై యాయిరువాగు
నేపారఁ జూకఱ కెక్కుడై సాగె
నంత నా పాండీడు నా చొక్కనాథు
నెంతయు మదినిల్పి యేపు దీపింప
యార్చియాచోడని సవలీల గెల్చి
కూర్చు వాతని సైన్యకోటి మాయించి
రాణింప రాక్షస జాతమ్ములకును
భోణితమాంసముల్ చొక్కించఁ జేసి
జయలక్ష్మీ చేకొని సంతో&amp; బసఁగు
రయ మొప్ప నా చోడరాజ్యము సొచ్చి
కరమొప్పు దేవసంఘములఁ బూజించి
మఱిమించి తిరువెడి మురుదూరు న పైడి
మధ్యార్జునంబన మహి మించి వెలయు
మధ్యార్థు నేశ్వర మందిర ద్వారి
గోపురోజ్వల హేమకుంభముల్ గాంచె
నా పట్టకము గాంచు అంతకు పాండ్యు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8yviqhirbaednhdp399iu5h3j8w9m20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/204</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237487</id>
    <revision>
      <id>595320</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వస్థాశ్వాసము విడువక యా హత్య వెను వెంటఁ దగిలి నడచి వచ్చుచునుండె సర్ నాథుఁ డపమ నా తూర్పు గోఫరద్వాదమ్మనకును నేతెంచి చొచ్చిన సంతలో కుల ను నా మహాదేవుని యాజ్ఞ చొర రాక నా ముఖర్మన...'</comment>
      <origin>595320</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2625" sha1="bthkxxzzdt22wefkize592qzt320p9w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వస్థాశ్వాసము
విడువక యా హత్య వెను వెంటఁ దగిలి
నడచి వచ్చుచునుండె సర్ నాథుఁ డపమ
నా తూర్పు గోఫరద్వాదమ్మనకును
నేతెంచి చొచ్చిన సంతలో కుల ను
నా మహాదేవుని యాజ్ఞ చొర రాక
నా ముఖర్మన నిల్చి యా పాఠకను' —,
ఇంతటఁ బాపితే! యీ రాజు ననుచు
చింతించి 'దైవము: నేతలు దలఁచి
యదంద 'మొఱపెట్టు టార్పులు నెలఁగ
నందు దక్షిణభాగ మందుఁ గూర్చుండె
అంత నాడీడు నాధార చుఁడిగి
`సంతోవచిత్తుఁడై సంభ్రమంబునను
నా మహా దేవుని సతీభక్తిని చేరి
వేమాఱు ఒకబ వేరి విధములఁ బూజ
అందందఁజేసి యాజ్ఞానందుఁడగుచుఁ
బొందుగా సంస్తుతింపుచు వేడ్క కొలఁ గె
దేవి దేవ ! మహేశ ! చివ్యశ్రకాశ !
పావకోన్నత భూతీ భాషాంగధార !
నాపాలఁ గల్గియు నాపాతకము 4
చాపి రక్షించితే పాపవిధ్వంస!
మ ధ్యార్థు నేశాదిమధ్యాంతరహిత !
యథ్యాత యోగ సమఖ్యా గమ్య!
దాని సన్నుతులు చేసి యధికమ్మగాలులి
గనకభూషణములు కానుక లిచ్చి
యిటమీఁద నామీఁద; బ్రహ్మహత్య
పటుగలి రాకు:డ చాపవే దేవ
యని విన్నవించిన నాస్వామి యపుడు
మనమున హర్షించి మామీఁద నీవు
భక్తి తాత్పర్య సద్భక్తుండ జగుట
సక్షమై నీయందుఁ జన రాదు పొమ్మి
యని యశరీరయై యా నతిచ్చి నను
మనమున రంజిల్లి మణి పాండ్యవిభుఁడు
భయ· భక్తి తాత్పర్య భావము పూని
199&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bthkxxzzdt22wefkize592qzt320p9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/205</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237488</id>
    <revision>
      <id>595321</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '200 చొక్కనాథదరి తనంత నయయొప్ప దొండప్రణామము బాఁస్క యందంద మరియించినంతట మఱలి పొందుగావచ్చి యా పూర్వభయమున కటు దక్షిణద్వారమందున వెడలి దిటవు గా C కార్వి తీ దేవి ఁ బూజించి మణి మించి...'</comment>
      <origin>595321</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="hx1mqj3nniqcbtk59y58kpos3482q2n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;200
చొక్కనాథదరి తనంత
నయయొప్ప దొండప్రణామము బాఁస్క
యందంద మరియించినంతట మఱలి
పొందుగావచ్చి యా పూర్వభయమున
కటు దక్షిణద్వారమందున వెడలి
దిటవు
గా C కార్వి తీ దేవి ఁ బూజించి
మణి మించినట్టి యామ ధ్యార్జునమున
వసియించె కొన్నాళ్లు వరగుణ
పాండ్య
విభఁడంత నా స్వామి విభవమ్మనకును
ప్రభుదనమ్ములు మెచ్చ దివ్యవిమాన
ములును నా ప్రాకారమున నగ్రహార
దేవుని సూు మొదలు గావించి
శలంగఁ బూజలు ఘనత నైవేద్య
ములును బంచాసువాద్యములు 'సంభ్రమములు
నహరహమును పెలఁగ నా దేవునకును
బహుళమ్ము గావించి ఇరువిధమ్ములను
ఘనముగాఁ బది ప్రదక్షిణములు వేడ్క
తానరఁ ద్రిశాలమ్ము కాగి సేయుచుండ
మఱియొకనాఁడు కమ్మనుజేంద్రుఁడపుడు
గరిమ ప్రదక్షిణం గావించు వేళ
నొకి శ్వాస విజ్ఞ, మందున్నట్టి వేళ
వికలుఁడై మనములో విస్మయంబంది
యెవ్వఁడు నీవిక మెత్తిన బాని
కివ్వసుంధర నర్థ మిత్తు నేనను దూ
మనమునఁ దలపోసి మఱియంత మఱలి
యనయము నన్నేలు మనుచు నా స్వామి
నాకిచ్చియుఁడగ నా రాజ్య మొకఁడు
చేకొని యేలంగఁ జెల్లునే యుచునుఁ
దనపచ్చడమునఁ దానెత్తి పొదివి
కొనుడు నవ్వలఁ బాఱఁ గొంపోయి విడిచి
&quot;స్నా నమ్మచేసి యా స్వామికి మఱియుఁ
బూని ప్రదషీణజ్ఞులు
సేయు నచట
వేములు పండిన విధములు చూచి
యీ మహాస్థలమున నివి శివలింగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hx1mqj3nniqcbtk59y58kpos3482q2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/206</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237489</id>
    <revision>
      <id>595322</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దుశ్వాసవరం ములుకండ్లు గాఁ ఐందె ముదముతో ననుదు వెలయంగ నందున్న వేముల కెల్ల వైండగాలియు సౌక శే ప్రొద్దునుండ మండపాల్Xట్టించె మఱి దేవునకును బొలుపొంద నెండ కాపునకు గుళ్లోనఁ దిల ర...'</comment>
      <origin>595322</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2710" sha1="01tfwq4y3hr963jceozyrj3g4gkg4w4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దుశ్వాసవరం
ములుకండ్లు గాఁ ఐందె ముదముతో ననుదు
వెలయంగ నందున్న వేముల
కెల్ల
వైండగాలియు సౌక శే ప్రొద్దునుండ
మండపాల్Xట్టించె మఱి దేవునకును
బొలుపొంద నెండ కాపునకు గుళ్లోనఁ
దిల రెండఁ బోసినఁ దినుచుండు నొక్క
చరిచారకునిఁబట్టి చరిచారులవుడు
ధరణీ ! యంxసాధన మిదె చూడు
మని చెప్పిపొండీని యగ్రభాగమున
మనిచినయంత నాయుర్వీశ్వరుండు
పేరి తింటివున్న
నే జన్మ జన్మ
మీ లీల వెంకనై యీ స్వామి కెవుడు
మండంXఁదిఁటి నే మర్వీశ యనినఁ
బాండీడు బాని చేఁబట్టికొన్నట్టి
యానువ్వు పప్పు బానటఁ దీసి నమరె
వైనను వేలంకనాదు నటంచు
పరమమునీశ్వరుల్ పరమపుణ్యులును
వరి మేతు తేఱు సంభ్రమలీల నడువ
నందఱు చూచుచు నతివేడ్కతోడఁ
బొందుగా ముసుకొని పోవుచుండఁగను
వెనుకొని వచ్చున వ్వేళ్ళ దాకొక్క
సమజుని తలఁపున మణీయందుఁ గాంచి
యీదేవు రథధూళి యీ పుణ్య పరుల
పాదాల ధూళియుఁ బ్రాపించె దీని
శెట్టిఫుణ్యము గల్గె నిది చోద్యమనుచు
కుట్టి తామస్తకమునఁ జేర్చికొనుచుఁ
జోరుని నొకని నచ్చోఁ బట్టుడనుచుఁ
జారు లేలేర నచ్చటను ముచ్చు
ప్రేతభూమటుగాంచి ప్రీతి నా క్రేత
భూతి లోకలఁ జొర్లి భూతేశుఁ దలఁచి
హరహరా యనుదుండ నటవానిఁ దెచ్చి
కరువడి బెట్టిన భావద్దు ఁజూచి
యీతఁడు ఈద్ధాతుఁడితనివల్ల
201&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01tfwq4y3hr963jceozyrj3g4gkg4w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/207</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237490</id>
    <revision>
      <id>595323</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '202 చొక్కనాథచరిశ్రము నే తెఱంగున లేదు నేల బొమ్మనిన నిు వెళ్ల మికిఁXళ్ల మిక్లెయ వార్త లెలమి నా మెయిగ్గ నెల్లదిక్కులను సృగధూ ర్తకుల మెల్ల మించి కూయగను దగసు ఘో యను దేవతాస్తోత్ర...'</comment>
      <origin>595323</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="cw70op8xh5c860rzoi1p3gpo4tmk4lk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;202
చొక్కనాథచరిశ్రము
నే తెఱంగున లేదు నేల బొమ్మనిన
నిు వెళ్ల మికిఁXళ్ల మిక్లెయ వార్త
లెలమి నా మెయిగ్గ నెల్లదిక్కులను
సృగధూ ర్తకుల మెల్ల మించి కూయగను
దగసు ఘో యను దేవతాస్తోత్ర మిదిగో
చేయుచున్నది యంచుఁ జేరాన్నే ని
వెలయంగఁ బంపెఁ చావెలయు' ద్భ
కప్పలా సరిసిఁ గడు మోయుచున్న
దX పార్వతీశ్వకు ధ్యానమంత్రిం ది
ఈ మాఱుఁ బఠియింపఁ బాల్పడెందుఁ
కొలనిలో గూకలు గొందుఁ జల్లించె
నలరంగఁ దనదు మోహఁవు దేవి బిల్చి
మరిహరి 'సద్భక్తి సూ హేశ్వరులకు
ననువుగా శుశ్రూజ, లటునేయ సునుచు
నొనరఁ దాత్పర్యత నొCXబారలకు
నీగీతి మధ్యార్థు నేశ్వర స్వామి
కోరి యాస్థలమునఁ గొన్నిసు ము
లతి పేడ, దానధ గ్రామల యణను
సతతనైజాచార సయందు
నధికుఁడై యాస్వామి నర్చించి మఱియు
మధు రాపురమ్ముపై మన సటుఁజేర్చి
యందుకుఁ గతిపయనంబులకును
బొందుగా వచ్చె నాపురముఁ బ్రాపింప
వేగందె మునులకు విచ్చేసి మఱియుఁ
దావతంసుని సౌందర్యనామ్
నింద్రాది దేవమున్నీ దానినంది
త శ్రీపదాంభోజు ధవళవర్ణాలకు
నాశ్రిలౌమకఘాజు నా చొక్కనాథు
చి &quot;న్నుతుల్ జేసి
విన్నపం బదధారు విశ్వ సంరక్ష!
జాత వేచాదిత్య, జైవాతృక్ష!
భూతగణాధ్యక్ష ! భూతిరు
బ్రాక్ష '
యక్ష సన్నుత దక్షహంకారశిక్ష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cw70op8xh5c860rzoi1p3gpo4tmk4lk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/208</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237491</id>
    <revision>
      <id>595324</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'షష్ఠాశ్వాసము శిక్షితాసుర వర్ణి ! శ్రీ విరూపాత్ బ్రహ్మాండమౌలికాఛరణ పద్వక్ష! బ్రహ విష్ణుసో త్రహస్ర ! లింగ నా పాపపుటల యింతmఁ బాఱఁ ద్రోలి చేపట్టి నన్ను రక్షించితే దేవ యని సన్న...'</comment>
      <origin>595324</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3068" sha1="sxmd3jhl51hn7ri2gmftovgb58axws7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;షష్ఠాశ్వాసము
శిక్షితాసుర వర్ణి ! శ్రీ విరూపాత్
బ్రహ్మాండమౌలికాఛరణ పద్వక్ష!
బ్రహ విష్ణుసో త్రహస్ర ! లింగ
నా పాపపుటల యింతmఁ బాఱఁ ద్రోలి
చేపట్టి నన్ను రక్షించితే దేవ
యని సన్నుతించి రత్నా కీర్ణ ఖచిన
కనకభూషణములు కానుక లిచ్చి
యా మహాదేవుఁ గృపాపూర్ణుఁడగ, చు
భూమీశుఁడప్పుడు భూమిపై వేడ్క
సాగి దండము పెట్టి 'సంభ్రమం బెj. CX
రాగి తనకు దిరమున జేతెంచి
ధర్మశాస్త్రార్థ సత్వజ్ఞానబోధ
ఉర్మిలి వినుచుండి యటమించి మిఱియు
శైవశాస్త్రినిహాసములు ల్ల పిల్ల
భావించి &quot;నెమ్మదిఁ బ్రార్ధించి వినఁగ
మించిన శివలోక మిమ్మ హా మధుగ
యంచును నాఫరార్థముల్ సెప్పు
నప్పు డాపాండీంద్రుఁ డాన్స్ల నుప్పొంగ్.
తప్పక చాను దెంచి తాన
పరమేళు సెర్చించి భ క్తిఁ బూజించి
పరిపూర్ణ హృదయ సంభ్రమలీల నవుడు
తారాధిపోత్తు! తారకధ్వంస!
నగజేళ నగవాస నగధరి మద్య
సైగణ సదాచార శర్వమ హేశ
యని సన్నుతులు నేసి యందంద మ్రొక్కి
యనమచారి త్రుఁ డిట్లని నిన్న వించె
భూతేశ నాటిన బొం యిట్లుండ
ప్రీతఱి సీఫెరి సీయుగంబునను
గడు శివలోక విశ్క
జాళకున్న
విముతుఁ బ్రాణమ్పులే విడుతు నీయాన
నన్న మను రేతుఁడవుడు
పాటించి వని గుణపాంద్య భూపతికి
బహుకోటి సూర్య'సత్ప్రభలను మించు
మహనీయ దివ్యవిమానముల్ ఫెలCX
నలినాక్ష బ్రహ్మృందారకుల్ మునులు
గొలువంగఁ బ్రమములు గొఱుకంగ వేడ్క
గోరాజు వెర్క్ యాకుధ ఏ జానాథుఁ
డారాజునకును బ్రత్యక్ష మై నిల్చి
208&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sxmd3jhl51hn7ri2gmftovgb58axws7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/209</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237492</id>
    <revision>
      <id>595326</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 చొక్క నాథ చరిత్రరంజ చెలువుగాఁ జూచెను శివలోక మతని కలరంగ నతఁడును నాత్మ నుప్పొంగి సంతుష్టి నానంద'సరసిలోఁ దేవి యంత నా వైనశాస్త్రార్థితు లందు విసినట్టి విధ మెల్ల విస్మయంబుగ...'</comment>
      <origin>595326</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3095" sha1="0lr5vmajci8h0676tjq0aqatpwj526b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
చొక్క నాథ చరిత్రరంజ
చెలువుగాఁ జూచెను శివలోక మతని
కలరంగ నతఁడును నాత్మ నుప్పొంగి
సంతుష్టి నానంద'సరసిలోఁ దేవి
యంత నా వైనశాస్త్రార్థితు లందు
విసినట్టి విధ మెల్ల విస్మయంబుగను
నమశొందఁ జూచి మహాశ్చర్య కుండా
పులకిత దేవుఁడై భూతేశుకృపను
- లలితముగ మించి సంస్తుతులే చేసె
జలజాత్తు జలజారి 'సప్తాశ్చిరక్ష!
జలగావ్, నేత్ర పూజార్హ 'సత్పాద !
అసిధి తూణీర ! జలా పూర్ణ ధార !
కంచరి కేతు సంచయ భస్మధార !
'
జలజణము స్తక సత్పాతహస్తి!
శగ్నేలు నాస్వామి ! నాపాలిదేవ !
విన్నపం బవధార్ విశ్వాత్మ! యికను
మఱుగు గాలింపు మీరుహనీయ మైన
కురమమునకును నాస్పదమైన లోక
ని విన్నపుస్య విభ్యులు
శానలిచ్చి తానదృశ్యంబయ్యె నపుడు
తడయక శుక్రం మొనయు వేడ, తోడఁ
డు గురియించి అక్కడఁ బుష్పవృష్టి
రజసు లెల్ల నద్భత లీలఁ జూచి
పరిశిజభక్తులై జరిగే దివ్వట
జెడి మించి యకుండా ఒరగుణ పాండ్య
పుడమీంద్రుఁ డనిక సత్పుణ్యత్తుఁడగుచు
నిక్సతహృనియుఁ విశ్వేట కృష్ణని
సకలంక మతిని రాజ్యము ము సేయుచుండె
విదియ ముప్ప తొమ్మిదలు మంది దరిన
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార విసుఁడి
యనుచు 'సమునులతో నాయగస్త్యుఁడు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
ద్ర పాదాబ్జ
Dడిత పూజామోద విమలుండు కుచ్చ
కప్పు సౌరభ్య కఠిత లాంగ్
తిప్పరాజ సుపుత తిరువేంగరేంద్ర
విరచితమ్మగ సౌ'కవిఖ్యాతమైన
సరసలక్షణ క్యాసత్కవీంద్రా?
నందిత శ్రీ -కొక్క నాథచరిత్ర
మందున నిదియువశ్యా సమయ్య,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0lr5vmajci8h0676tjq0aqatpwj526b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/210</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237493</id>
    <revision>
      <id>595327</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము నలువదియవ లీల. మధురాపురము పాండ్యముండ లేశ్వరుఁదు నధికతేజమున రాజ్యమ్మేలుచుండ బాణభద్రుండను పాఠకోత్తముఁడు చాణారివాణ సద్భక్త మానముఁడు వీణాదివాద్య ప్రవీణధుర...'</comment>
      <origin>595327</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1869" sha1="bn73nxpzi4j6qv1sx597vzfs7ldq2p2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
నలువదియవ లీల.
మధురాపురము పాండ్యముండ లేశ్వరుఁదు
నధికతేజమున రాజ్యమ్మేలుచుండ
బాణభద్రుండను పాఠకోత్తముఁడు
చాణారివాణ సద్భక్త మానముఁడు
వీణాదివాద్య ప్రవీణధుర్యుండు
జాణ లందఱును మెచ్చఁ X నాపురమ్ము
భూతేశుకృష్ణ పాండ్య భూమీశ్వరునకు
గీత వీణావాద్య కేంఁ జూపుచును
దనవీట నైవుడన్న దానమ్ము
కొనుచుండ సంతటఁ కొంతకాలమున
చోళభూమిని నుండు సుస్వరాగాణ
చోళభూపతి దాని సొంపుగాఁ జాల
మన్ని
ంచి కాంచె నమహితయానమ్ము
కంచిన భూషణము లు
బిరుదంటే డాజాలి వెండెము దక్క..
చరణామరఛత్ర వైభవమ్ములు ను
గజములు ఘనతురంగమ్ములు వెక్కు
ప్రజలను గూర్చి యాపాండ్య దేశముకు
దన వెంటఁ బాడంగఁ దగువా రనేక
వనితలు పురుషులు వడిఁ గొల్చి రాఁగ
నావల్ల జిల్లాణుఁడ ను నొక్క జాణ
నా పౌండ్యళలి వద్ద కలిపేడ్క నని చె
నా పాటకుండును నప్పుతా పాండ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bn73nxpzi4j6qv1sx597vzfs7ldq2p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/211</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237494</id>
    <revision>
      <id>595328</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '206 చొక్కనాథచరిత్రము భూపాలకుని రాజ్యమునకును బోయి యారాజుఁ బొడగంచి యధిక గం, క శారీరయుక్తుఁడై సన్నిధి నిల్చి గానవిద్యకు నేనె గాక నాయీడు గాన నెవ్వరినే యుగమ్మున నధిక క్రమంబులన...'</comment>
      <origin>595328</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2359" sha1="7h5vemdop9wkkzhf8cor8a6bhbu43bz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;206
చొక్కనాథచరిత్రము
భూపాలకుని రాజ్యమునకును బోయి
యారాజుఁ బొడగంచి యధిక గం, క
శారీరయుక్తుఁడై సన్నిధి నిల్చి
గానవిద్యకు నేనె గాక నాయీడు
గాన నెవ్వరినే యుగమ్మున నధిక
క్రమంబులను
తాసమానముల శాస్త్రరు.
దాని పువ్వుల దండె చేయల్సి
వేళ రెఱింగి యాస్వరము
లేర్పఱిచి
లాలితంబైన యాలాశము ఁజేసి
తనర సూళాఎ గీతశ్రంధములు
ననఁవొప్పు మంద్రమధ్యమ తారకములఁ
వాడే నాతఁడు మహాప్రౌఢీసు మెటిసీ
వేడుకతో రాజు విని చాల మెచ్చి
యుడుగర లిప్పించి యులుకు పట్టించి
విడివికిఁ ఒంపి యా వేళనే విభుఁడు
బాబుని బిలిపించి బహుళస. గీత
జాణవు వీణావినత
శాఖ్యుఁడవు
ప్రాగల్భ్యగతి మించి పాటించి నీవు
బాగుగా వీనితో పొడి గెల్చి నను
సరసతఁ గాంచిన స్నానగూడింతు
బిరుదంజ ధక్క యుఁ బెండము నితు
పరరాష్ట్రమున నుండి పంతమ్ము మెఱసి
బిరుదును దనరాజు పేరుఁ గీర్తించి
యే రాజ్యమునను నాయీడు పాఠకులు,
లేరని ప్రదరించె లెక్కగాఁ కొనక
యనిస్టు బాణుండు నవనీశ! నీదు
మనము రంజిల్ల నా మనరేశు కృపను
నేను స్వరముల నింపు సొ పెసఁXC
గౌర్చెద నన్నం చాండ్య మావిభ్యుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7h5vemdop9wkkzhf8cor8a6bhbu43bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/212</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237495</id>
    <revision>
      <id>595329</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము తనకట్టు వర్గమంతయునిచ్చి దేవు వినియెద మిద్దరి పేక్క నీ ప్రొద్దు విడిదికిఁ బొమ్మన్న వింత పాఠకుని విడిది ముందు బట్టి వీధిఁ బోవుచును వాని వెంటనుగూడి వచ్చినవా...'</comment>
      <origin>595329</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2549" sha1="nr51bf2rdmj5avtezucz90p0baao6zk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
తనకట్టు వర్గమంతయునిచ్చి దేవు
వినియెద మిద్దరి పేక్క నీ ప్రొద్దు
విడిదికిఁ బొమ్మన్న వింత పాఠకుని
విడిది ముందు బట్టి వీధిఁ బోవుచును
వాని వెంటనుగూడి వచ్చినవారు
జాలవర్ణము తోడ
మెండుగా నందఱు మేళమ్ముగూడి
దండెయు పాలిX 80.
జంతము మందెమేళ
కిన్నెర స్వరకట్ల కిన్నెర్ బోయ
కిన్నెర
ర యొకతంతు కొన్నెర ర
వీణె నా రాయణ వీణ గాంధర్వ
వీణయఁ గమించు వెలయంగ మఱియ
స్వరమండలము, రావణహస్తములును
నోటిపుగా శ్రుతులొక్క యోరిమిగాఁ గూర్చి
వాడు చూసుండంగ బాణుండు నిలిచి
వేడుకలో విని విస్మయంబంది.
వీరలే యీపాటి వీరికిఁ గర్త
యేరీతిఁ బాడుకో యీశ్వరు వఱుఁగు
పాద &quot;రీవని పతితోడఁ బత
చూడి వచ్చితినని యట విచారించి
శ్రీ చొక్కనాకుఁ డాశ్రితరక్ష పండు
నా చిత్తమున నుండ నాకేల వెఱన
చవి స్వామి సన్నిధి కాప్రొట్టె యేగి
విసతుఁ డై యోదేవ వి బల సద్భావ
హగినేత్రపూజిత హ!!హయ అధ్య
హచి వైరిభూషిత ! హరిణాంకహస్త!
హరిణాక్షి రామాంక ! హారితే హరిణ
భావజధసితాంX ! బహుకృపాపాంగ !
నీవని నమ్మితి నిజముగా నేను
చోడభూముల
నుండి 'సుస్వర గాణుఁ
వచ్చి తానే కాని తనకు
నీడు, లేదన్నను నీశ నీకృతను
బాడెదనంటి నే పతి సమ్ముఖమున
207&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nr51bf2rdmj5avtezucz90p0baao6zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237496</id>
    <revision>
      <id>595330</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '208 చొక్కనాథవరి శ్రమలు సేలీల పైన బహించుక నన్ను మేలనిపించ నే మిహిరాబ్జ క్షేత్ర ! యని సన్నతులు సేసి యాపాకకుండు తనయింటి కరిగె నంతటఁ జొక్క విభుఁడు హరి విరించుల కసాధ్యంబైన యట్టి...'</comment>
      <origin>595330</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="25aminip95sle1wup2gj7pzyp9g91q7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;208
చొక్కనాథవరి
శ్రమలు
సేలీల పైన బహించుక నన్ను
మేలనిపించ నే మిహిరాబ్జ క్షేత్ర !
యని సన్నతులు సేసి యాపాకకుండు
తనయింటి కరిగె నంతటఁ జొక్క విభుఁడు
హరి విరించుల కసాధ్యంబైన యట్టి
పరమేశ్వరుఁడు తన బాణఛద్రునకు
చానుఁడై జడ తెల్లఁ దలపైన జుట్టు
గా సవరించి వ్యాఘ్రఁపు పన్నా పొగ
కట్టి కట్టెలును గంగామౌళి నెత్తి
పెట్టుక వీథులఁ బేక్కొని యప్పు
డాటలు రాగున నమర కొయ్యారి
పాటలు బాడుచుఁ
కట్టెలు గొనరాని' ! కట్టెలో యనుచుఁ
బట్టణమార్గమ్ము పర్వి రా నపుడు
చూచిన వారెల్ల 'సూనశరుందో ?
శ్రీ చొక్కనాథుఁడో? శిఖివాహనుండొ ?
యిండ్రానుజుండో నయ్యింద్రుఁడో శాంతి
చంద్రుఁడో ఏఁడు వసంతుఁడో కాక
యీ నవ్యి సౌందర్య ఓకట్టె లను
వాని చెక్కడిదని వాడకామినులు
బీర లూడిన వారు చేగాజు లూడి
జాతినవారు టిప్చలఁ బోవువార
సూరెల్లఁ దిరుగ సూర్యుఁడు గ్రుం నంత
సిల ముజ్జగమ్ములు నిల్లుగాఁ జేసి
వెలసినయట్టి యావిశ్వకూటమ్ము
సెల్లు నెందునులేని యట్టు లాయీక
బెల్లాని విడిదింటి వాఁకిటివంచ
పాకను నాశార్థభారమ్ముఁ జేర్చి
చేకొని యొకమూల చీకటిలోన
నొక ప్రొద్దునను లేచి యొనరఁ గూర్చుండి
సకల ఆరాచర సమితి రంజిల్ల
శ్రీ రాగ రాగమంజరియు నాటయును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>25aminip95sle1wup2gj7pzyp9g91q7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237497</id>
    <revision>
      <id>595331</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము భైరవి భూసాల బంగాళ్ళ మా వియును వసంతంబు నెలయంగ నెనిమి దియు మన రాగమున దీనికి పతులు మలహరి దేశాని మంచి కాంబోది లలితవ రాలి నీలాం:రి తోడి కన్నడగౌళయrc గౌశిక రెలని ధన్...'</comment>
      <origin>595331</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="4paf7vzbsdz1g6qcr612rvf5p7nryrx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
భైరవి భూసాల బంగాళ్ళ మా
వియును వసంతంబు నెలయంగ నెనిమి
దియు మన రాగమున దీనికి పతులు
మలహరి దేశాని మంచి కాంబోది
లలితవ రాలి నీలాం:రి తోడి
కన్నడగౌళయrc గౌశిక రెలని
ధన్యాసి దేవగాంధారి సౌరాష్ట్ర
పారి గుండక్రియ భల్లాతకియును
సారంగ నాట దేశాధి మరియును
రామ ప్రియు మేము రంజి కురంజి
సామంతీయు ముఖారి శంకరాభరణ
ఈలు నిరువదినాల్గు ముదిలీ రాగములు
నలరంగ బురుషుల సతివల నెఱిఁగి
పరగ మిత్రముల కుప్పది రెంటి వెలిసి
ఫగుడ స్త్రీ రాగముల్ పొందుగాఁ గూర్చి
ధర సంద్ర మధ్యను తారికంబులును
సరిశుద్ధ సాధవ సంకీర్ణములుమ
శంఠ గద్గద నాసికా క ? 'స్వరములు
గందితమ్ముగఁ జేసి రోమరి నాభి
గంభీర సుస్వర శంక శారీని
బృంభిత హృదయఁడై జీవ నిరీ ఒ
అయ కంపిలోజ్జ్వలా అంకారముల ను
క్రియగూడి హంసి కోగల వృక్షం
వనమయూరి యజవి వర్ణమ్మ' అలఘు
శ నిమోనఋషభ గాంధార కడ్డములు
మధ్య దైవత పంచమ స్వరంబులను
మధ్య రాత్రమునందు మధురేశ్వరుండు
గీత ప్రబంధ జక్కిణి కద చిందు
గీతిగా సర్భం బూరితముగాఁ వాన్
మఱియు శత్రుక మచుంబన మ పూర్వము
నరయ భ సాధ్య మాద్యంత కూశ్చర్య
కరము గాంధర్వరాశము సరాగము న
భరితమై తారం బ్రహము ముట్టి
C.C.-14
200&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4paf7vzbsdz1g6qcr612rvf5p7nryrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/215</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237498</id>
    <revision>
      <id>595332</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '210 చొక్క -నాథపరిశ్రము మాచరఖరు ఒద్భుతమంటే Da cK శ్రీ చొక్కనాథుఁ డంచితలీలఁ బాడె ] నా యీచవూ..ఁ డాశ్చర్యమునను నీ యర్ధ రాశ్రమం దెవ్వడో యనుచుఁ దలవాఁడేకి త నిల్చిచూచి యలకు నీవె ్వఁడ ఐన...'</comment>
      <origin>595332</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="701zf01jbmicttyv728tg9jkj1nbj2l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;210
చొక్క -నాథపరిశ్రము
మాచరఖరు ఒద్భుతమంటే Da cK
శ్రీ చొక్కనాథుఁ డంచితలీలఁ బాడె ]
నా యీచవూ..ఁ డాశ్చర్యమునను
నీ యర్ధ రాశ్రమం దెవ్వడో యనుచుఁ
దలవాఁడేకి
త నిల్చిచూచి
యలకు నీవె ్వఁడ ఐనుడు బాఁడడుగ
వెఱచిన బాపట్లు వెలేచి నిలిచి
యకుడు గ్రక్కున డిగ్గి యట నోరుమూ
యే బాణఛదుని యింటి దాసుఁడను
నా బాణులకు శిష్యు లధిసలు గలరు
పొడి చేర్చిన వారిని బాటకు దిద్దు
పాడిరిని వారిం ఒరగ నీ రీతిం
గట్టు చెమ్మని కట్టడ సేయు
గట్టిగా వానింటి కట్టెమోపగాని.
జని 'పై లెత్తుక యయ్య కాయెక నై
యని చెప్పి చనన బాధ దాత్మ స్థితిల్లి
తనవారి నియె నింతటిపాట మనము
విని యఱుంగుడు నె: యీ విశ్వములోని
వారి టకు వీఁడు! బాCT Mంత వాఁడొ !
మానహాసము నగు మని ము టిమేసి
సవి వారం ను బాను నావేఁ గదలి
వనై వేగ రెండు యోజనముల పొడవు
నప్పు డాచాణు స్వప్నాం కనను
జెప్పె నా విధమెల్ల శ్రీ చొక్క విభుఁడం
నా ఛద్రుఁడవుడు దయ్యన మేం కాంచి
యో భక్తజనంత ! యో లోకరక్ష !
యో భవ్య సంచారి ! యో కృష్ణాపూర !
నీ భక్తునకుగాను నీవు నీ రీతిఁ
గజ్జెలుమోచి యం^ డివీ కులందు
నిట్టు వర్తించితే యిందుకోత !
యని చాల చింతించి యా చొక్క పతిని
విమతించినను గృష్ణా వేళుఁడై హరుఁడు
వైసగంగ నీవును నీ ప్రొట్టె పొండ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>701zf01jbmicttyv728tg9jkj1nbj2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237499</id>
    <revision>
      <id>595333</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము వసుధేశు కడకేగి జానిఁ బినిపింపు మనుము నీ వెఱుఁగని మమతతో నిట్లు ననఘుఁడా బాణభద్రాఖ్యుఁడు చెలch వినతుఁడై సౌందర్యవిభు నా స్త్రీ సెల్ఫి జననాథు పాలికిఁ జయ్యన పోయి...'</comment>
      <origin>595333</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2721" sha1="21rtljmnxrk12ah8v7rpgq9rn30t2bg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
వసుధేశు కడకేగి జానిఁ బినిపింపు
మనుము నీ వెఱుఁగని మమతతో నిట్లు
ననఘుఁడా బాణభద్రాఖ్యుఁడు చెలch
వినతుఁడై సౌందర్యవిభు నా స్త్రీ సెల్ఫి
జననాథు పాలికిఁ జయ్యన పోయి
యెలమి నే వచ్చితి నింకఁ క్లాస్
బిలుపింపుమన రాజు పిలువనంపికను
విడిదింటఁ గానక వె; వారు వచ్చి
పుడమీశ ! శాశము పోఁబోటు రాత్రి
* కలనాచ్యములు నిశ్శబ్దముల్ గాను
నొక ప్రొద్దున వాఁడు చూడనివాడె.
కొన నేకు ! వానికిఁ జనుట య దేమి
విథమిన్న ఛద్రుండు వెస సిట్టులనియె
మధు రేశుఁ డాశ్రిత మందార 'సురధి
నాపాలఁ గలిగి సిన్న CI రేయి కప్పి
మోపయై పిచ్చి ముగ్ధశశాంక
చూడావతం నుండు శోధిత బుగను
వాడిన, వాఁడును భయపడిపోయి
ననిన నారాజు సత్యాశ్చర్యమంది.
ఘృత రైశ్వరముల్ కిడు వేగనిచ్చి
యేణాంకథగునకు నీ లోకమును
బాణునివంట సద్భక్తుండుగలఁడె !
యని సన్నుతించి సాష్టాంగముఁ జేసి
జీపెనాకుఁ డప్పుడు చెయ్యనఁ దనదు.
చట్టఁ నేనుఁగుపైనఁ బరగే నెక్కించి
పట్టణమంతయుఁ ఓబల'
వేగించి
యిదియాన్ కూకొల్వు కెన్నఁడురారి
మదనారి సర్వేశు మధురావు రేతు
భూదరభేద రాద్భుత మహాచరితు
శ్రీ చొక్కనాకు రౌ శ్రితలోకనాథు
సేవఁచేసుక శుఖస్థితి నుండు మనుచ
భూ పర్యుఁ డంచె నా పుణ్య పావనుని
ననిపిన నారాయణుఁ డతి మోదమున నుం
C.C.-14A
211&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21rtljmnxrk12ah8v7rpgq9rn30t2bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237500</id>
    <revision>
      <id>595334</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '212 చొక్కనాథదరిత్రత కాని సంఛమంబున సద్భక్తి కలిగి సౌందర్యనాథుని సన్నిధి యందు శందందగాఁ &quot;సంధ్యాకాలములను గీతప్రబంద సంగీతము అందు నా తాండవప్రియు సతిభక్తి కొల్చి శివభక్తి యదును...'</comment>
      <origin>595334</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2569" sha1="csircnrxwypmjr6uhz7jtykbpjn0yea" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;212
చొక్కనాథదరిత్రత
కాని సంఛమంబున సద్భక్తి కలిగి
సౌందర్యనాథుని సన్నిధి యందు
శందందగాఁ &quot;సంధ్యాకాలములను
గీతప్రబంద సంగీతము అందు
నా తాండవప్రియు సతిభక్తి కొల్చి
శివభక్తి యదును స్థిరభక్తి యందు
వియెల్ల మణి తను పుణ్యాత్ముఁడనఁగ
నా మధురావురి నా
ఛద్రకుందు
శ్రీమంతుఁడై యుండె శివకృప గలిగి
తెలియ నీలీలు సద్విశయము
బోల పొంద విన్నట్టి పుణ్యాత్ము రెల్ల
నైనఁగి సంగీత సాహిత్యసంపదల
మనుచుందు రెప్పుడు మధురేశు కృష్ణను
నలుగొప్ప విడియు సౌందర్యనాయకుని
నలుబదో లీల యన్న ది మునీశ్వరులు
ఘటజన్మ! గరత్ కారణదిన
యటమీదిఁ చరిక మాశానతిమ్మనిన
నా వింధ్యదర్వాపహారి యామునుల
క్వాలి చరిత నకి యిచ్చెం
నలువదియొకటవ లీల,
దగ సంక పాండ్యభూతల నాయకుండు
జగతి పాలించ నా సర్వేశుకృపను
బాణభ దుండు గా పార్థి చేశ్వరుని
రాణువునకు రోగ రాత్రిజగళ్లు
నా &quot;స్వామిసన్ని ఏ నతిభి క్తిXDA
సుస్వరమునఁ బాడుచుండి &quot;వేళ
చే పరాకును లేక నిందు శేఖరుడు
నాపాట వినుచుండు నను రాగమునను
జాలించి విడిదికి: జనం వేళ అందు
మేలైన సొములు మేటిటాకములు
నశరీరి కాసుల: నా రాజునకును
పశుపతి కానిచ్చి పమకు నాతుడు
నేవి తెచ్చి యమి నిత్యాన్న దానము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>csircnrxwypmjr6uhz7jtykbpjn0yea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237501</id>
    <revision>
      <id>595335</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సబ్ మాశ్వాసము శివభక్తులకుఁ బెట్టి తెలఁగు చెప్పుడును నీ లీలతోడుత వైఁసగంగఁ కొంత కాలమునకును బొక్కము శోధింప వంతధనము తిరువాభరణములు వెంతయుఁ గానక నిచ్చలోఁ గలCK బండారములవారు భయ...'</comment>
      <origin>595335</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="c19hcbpk4j6eiafwmxnqqw5e0isfw25" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సబ్ మాశ్వాసము
శివభక్తులకుఁ బెట్టి తెలఁగు చెప్పుడును
నీ లీలతోడుత వైఁసగంగఁ కొంత
కాలమునకును బొక్కము శోధింప
వంతధనము తిరువాభరణములు
వెంతయుఁ గానక నిచ్చలోఁ గలCK
బండారములవారు భయపడి వచ్చి
పాండీశు నకు విన్నపము జేసి రంతఁ
కాండ్రు ట్టి కొట్టినము.
నీవిధమును మాకు నెఱుఁగ రాదధివ !
పెట్టినముదు పెట్టినట్లుండు
నెట్లు పాయున్ సౌంద రేతుఁడే యెఱుఁగు
ననుచు శ్రీ చొక్కనాథా ! నీవె యెఱుఁగు
దని మొఱపెట్టిరి యందఱునవుడు
నదికారణమ్ము నాభ
ద్రునకును
మదనారి యేమియు నుఱి యీయలేక
చింతించుచుండెను శ్రీ చొక్క విభుడు
సంత నాపారకుండటఁ బాడి నిలిచి
చర మేశ్వర ! ! యో చొక్కనాథ !
యీ పురి వన్యథా యెఱుఁగ నెవ్వరిని
వెచ్చానకును లేదు 'వేగ నేమైన
నిచ్చిరిణీంచవే ! యిష్ట్రారఫలద!
యని విన్న పముచేసి యాత్మఁ జింతించి
తనయింట్ కరిగి యెంతయు నిద్రవోస
వాని స్వప్నమున పిచ్చి యిట్లనియె
నే నీకు గుడిపొమ్మ వియ్యంగ వెఱుకు
మారైన బండారు ద్రోహము వలన
చారమరాజు మా 'సద్భక్తివరుఁడు
బీటి బ్రాసిచ్చెదఁ జెంగిఁ గొంపాము,
పాటించి యతఁడతిభక్తి మన్నించి
చలసిన ధనముల వారితమ్ము గను
వెలయంగ ఇచ్చును వాసఁ గొనివచ్చి
యిచ్చి వచ్చినయట్టు లెల్ల కాలమ్ము
వెచ్చము, జేనుక వేడ్కతోనుండు
318&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c19hcbpk4j6eiafwmxnqqw5e0isfw25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237502</id>
    <revision>
      <id>595336</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '314 శిరసు + ఆరహించి . లేకశిరసా, నహః + చొక్క వాథచరిత్రము -విశ్వామిత్రు శ్ము మని యానతిచ్చిన నపుడు మేల్కాంచి విమతించి యన్యుల వేడ నే నవిన మామా'C దోయక మతి పోయి రమ్ము ప్రేమతో నని తనప్రి...'</comment>
      <origin>595336</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="p7bz14euebfsz52yc7lqxtbiyna6w4d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;314
శిరసు + ఆరహించి . లేకశిరసా, నహః
+
చొక్క వాథచరిత్రము -విశ్వామిత్రు శ్ము
మని యానతిచ్చిన నపుడు మేల్కాంచి
విమతించి యన్యుల వేడ నే నవిన
మామా'C దోయక మతి పోయి రమ్ము
ప్రేమతో నని తనప్రియశిష్యునకును
వారు నిరూపము, వ్రాసి యిప్పించె
తరగంX హ బాణభద్రుండు వచ్చె
నతఁడు వేఁడికయంత యర్ధము నిచ్చి
యతఃC బంపుము జార! యర్థి మందార !
యని బుట్లు లిఖియించి యా యర్థి కిచ్చి
నను స్వామి యాజ్ఞ వెంకటఁ ద్రోయవెఱచి
యా నిరూపము శిరిసా సహించి కొని
మానిత సంతోషమాన సుండగుచు.
నట్టి చారమరాజు నర్థితో నుండు
కట్టనమ్మనకును భద్రకుం డరి గె
నాచారు స్వప్నమునందు విచ్చేసి
యా చొక్కనాథుఁ డిట్లపై యానతిచ్చే
మా నిజభక్తుండు మా పాఠకుండు
మా నిరూపముగొలచు మఱియు స్త్రీ పురికి
వచ్చినాఁడెతనికి వలసిన ధనము
లిచ్చి వేగమె యిందు హితవుగాఁ జేయు
మని యానతిచ్చిన సంత మేల్కాంచి
తన ప్రధానులకు నెంతయు వేడ్కఁ జెప్పి
యా పాఠకోత్తము నా పుణ్యచరితు
నీ పురమ్మునను మీ రెల్లచో వెనకి
పిలుఁడపై వారి నంపిన వార లరిగి
న ఇ టక్కులను పట్టణ మెల్ల వెదకి
యొక చలివేంద్రగా మన్న అణ్యాతు
నకుటిలచిత్తుని నఁ బొడఁగాంచి
వెసఁ జని బారలు విన్న వించినను
వసుధేశుఁడప్పుడు నడి కాలి నడపై
చన దెంచుచున్న యా చారమురాజు
గనుకొని తనయలం కారమ్ము లబర
వీణ మీఁటుళను బ్రవీణత మెరిసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p7bz14euebfsz52yc7lqxtbiyna6w4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237503</id>
    <revision>
      <id>595337</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము బాణుండు సౌందర్యవతి మీఁదఁ కొన్ని పాడుచునున్న యా పాఠ కోత్తముని వేఁమర్ నా రాజు వినతుఁడై మ్రొక్కి L దుండి వచ్చితి రెందుల కనిన సౌందర్యనాథుని సన్నధినుండి యగుగుబ...'</comment>
      <origin>595337</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="hfasgs9v3kqslosmtyybw3nnmp9dq7n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
బాణుండు సౌందర్యవతి మీఁదఁ కొన్ని
పాడుచునున్న యా పాఠ కోత్తముని
వేఁమర్ నా రాజు వినతుఁడై మ్రొక్కి
L
దుండి వచ్చితి రెందుల కనిన
సౌందర్యనాథుని సన్నధినుండి
యగుగుబెంచితిమని యా నిరూపమ్ము
జరగ నా చారభూపతి చేతి కిన్నె
నా నిరూపయ్య ఒహా భయభక్తి
చే నందుకొని తన శిరసునఁ బూని
భద్ర గూతంగముపై ఓ చి బాణ
భద్రుని 'సకల 'సంభ్రమములు 'మెటో యే:
తన నగరికిఁ దెచ్చి తగ గౌరవించి
యనుకమ సి.హా నాసీనుఁ జేసి
భక్తి తోడుత నర్ఘ్యపాద్యాదు లిచ్చి
భక్తి కాలా,సరంబున విందువెట్టి
తనదు నైశ్వర్యమంతయు వేడ్క నిచ్చి
యనఘాత్మ నీవ్పుడు మనఁగ నే వెఱుతు
ననుడు నా రాజు సాష్టా గమని
నేను భద్రశండు నానందము నొంది
ద్రవ్యమైకాని సౌందర్యు వానతిసి
చివ్య వస్తువుల నేదియు ముట్ట ననిన
సధిపతి తనదు బండారమునుండి.
యధికధనమ్ము లెన్నైనఁ దెప్పించి
తన 10నుష్యులచేతఁ దీనియ కెంలేని
నసఘాతుఁ డతి వేడ్క నంపిన నతఁడు
రాజశేఖర్ ! వైద రాజ రాజీ:
రాది ! వారసురాజ ! రాజు దేవేంద్ర!
త్యాగమునందుఁ బ్రతా సమ్మునందు
భోగమునందు సత్పుణ్యము నందు
నీను టోంగలరె! యిఖిలభూపతులు
మన చొక్కనాథుని కరుణ వర్ధిల్లు
మని ఛద్ర యాచకుండతని వీడ్కో నుచు
మనమున రంజిల్లి మధురకు వచ్చి
216&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hfasgs9v3kqslosmtyybw3nnmp9dq7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237504</id>
    <revision>
      <id>595338</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '216 చొక్కనాథచరిత్రము యా ద్రవ్యమంతయు నా చొక్కనాథు పాదాల సన్నిధిఁ బఱపించి మ్రొక్కి దేవ యీశ్వం సర్వదేవతారాధ్య ! పాననోజ్జ్వలగాత్ర ! పవనాత్మ' నేత్ర ! యో భక్త జనరత్ ! యోష్యక్త వరద ! య...'</comment>
      <origin>595338</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2621" sha1="48tiwkgkm9p5vc9u1u4i8rv575qlceq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;216
చొక్కనాథచరిత్రము
యా ద్రవ్యమంతయు నా చొక్కనాథు
పాదాల సన్నిధిఁ బఱపించి మ్రొక్కి
దేవ యీశ్వం సర్వదేవతారాధ్య !
పాననోజ్జ్వలగాత్ర ! పవనాత్మ' నేత్ర !
యో భక్త జనరత్ ! యోష్యక్త వరద !
యోభక్త
మందార ! యో కృపాపార !
శిషేత ప్రతిపద ! శ్రీ విరూపాక్ష!
పక్షివాహనముతో పరమ మహీశ
పరమేశ! నీ విరూపముగన్న యపుడె
శిరసున ధరియించి చిత్తముప్పొంగి
కోరుటకంటె నెక్కుడు ధనరాశి
హరభూపతి యిచ్చి “సాగించి యని' వె
నీ యాజ్ఞ ఁ దలమోచి నిఖిలలోకములు
నా యుపేంద్రుఁడును బ్రహ్మాది దేవతలు
వరుసతోఁ గమసన్న వర్తింపుచుండ
నరులెంత నీదు నానతి సేయుచుండ
నర్ధ మింకొక్కరి సర్థించుకుండ
నద్ధులలోనఁ గృతార్ధునిఁ
బేసి
నన్ను మన్నించితి నాభాగ్యమునకు
యే యీశ నీ
ఆని సన్నుతులు చేసినంత నా స్వామి
ధనమెల్ల యెత్తి భద్రక! గొంచుపోయి
యంచిక దానధర్తాదులు చేసి
నించిన వేడ్కతో నీవు నీ వారు
నఖిల కాలము, పరాపేక్ష లేక
సుఖలీల నుండు మంచును వాని నని వె
నా పాఠకుండు సాష్టాంగము జేసి
యేపున ధనమెల్ల నింటికిఁ దెచ్చి
సతతమ్ము నీశ్వరార్చన చేసికొనుచు
మితిలేని శివభక్తి మీఱి యాస్వామి
సేవ త్రికాలము, జేవీ సౌందర్య
పై వచనములు పొడుచు నుండె
శాపాంద్యి భూపాలుఁడా వురి ప్రజలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>48tiwkgkm9p5vc9u1u4i8rv575qlceq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237505</id>
    <revision>
      <id>595339</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్త మాశ్వాసము నా కరాపరవస్తువైన యాస్వామి సంగయకత్తె యంబామనోల్లాసు సంగీత సక్తుని సౌదర్యమూర్తి తనభక్తుఁడైన విద్యా: స్తుభునకు ధన మిమ్మటంచును తన నిరూపము, నిచ్చి పంపిన దైవమే...'</comment>
      <origin>595339</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2485" sha1="5jm3cznyvkezdi8loyronvqstrxzela" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్త మాశ్వాసము
నా కరాపరవస్తువైన యాస్వామి
సంగయకత్తె యంబామనోల్లాసు
సంగీత సక్తుని సౌదర్యమూర్తి
తనభక్తుఁడైన విద్యా: స్తుభునకు
ధన మిమ్మటంచును తన నిరూపము,
నిచ్చి పంపిన దైవమే యుగమ్మునము
నెచ్చోట నెఱుఁగము సిది చోద్య మనుచుఁ
దావరి సద్యః ఫలదాత యీ స్వామి
యని వేడ్క C కొలిచిరి యఖిలమానవులు
దిండు నిటమీఁది చరిత
నీది
మునముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడు
ఋషుల కగస్త్యుండు రూపించినట్లు
విషమ సాయక వైరి విధమెల్లఁ జలియ.
నలువది రెండవ లీల.
ప్రియాను నమ్మ మధురలో కలను
ఒరగంగ నా భద్రపాకకో గేముఁడు
శ్రీ చొక్కనాసా'ని 'సేవ త్రికాల
మా • పుడు నుండి యతిభ క్తి గలిగి
యా కారుఁడిచ్చిన యర్ధ గువ లన
నాచారపరత నిత్యాన్న బానమ్ము
పాయని భాగ్యసింపన్నుఁడై యుండ
నా వురి ప్రజలును నతని ఘవులు
నీ పొగకు పెట్టు 'లె' ఁగునే వీడు
వెన్నఁడు జూచిన తెల్లవారలను
బన్ను గా నీర' లాభ లే యున్న
నా భద్రుఁడిట్లను నహీ రాజుకుండ
లాభరణుందు హాలాస్యగా నుండు
శ్రీ చొక్కనాథుఁ డాశ్రితభక్తి XDN
ప్రోచీనఁ దమకేల పొర్క్ గావలయు
ననుచు నప్పుడు సంఖ్యా కాలములను
మన సేక 'సేయట శాక ఇత్యము
నర్థరాతిరి యందు నతి వేడ
217&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5jm3cznyvkezdi8loyronvqstrxzela</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237506</id>
    <revision>
      <id>595340</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '918 చొక్క నాథచరిత్రము యర్ధం దుధరుఁ గొల్తునని నిశ్చయించి న్నే ని విఘ్నము లెన్ని దుర్దశలు థాన్నే వి బాధలు నేసఁగిన మదిని విసువక నాలుగు వేళల యందు నసమాము నగరికి నా ప్రొద్దె పోయి...'</comment>
      <origin>595340</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="r3ng1r823ms1rdpyilce3xhfredqe5a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;918
చొక్క నాథచరిత్రము
యర్ధం దుధరుఁ గొల్తునని నిశ్చయించి
న్నే ని విఘ్నము లెన్ని దుర్దశలు
థాన్నే వి బాధలు నేసఁగిన మదిని
విసువక నాలుగు వేళల యందు
నసమాము నగరికి నా ప్రొద్దె పోయి
యే శాను జంత్రము. రెసఁగ వాయించి
యాలాకములు కొన్ని యర్ధితోఁ వాడి
తనయింటికిఁ బోవు దనర సిరీతి
ననుపిన ప్రీతముగా నందు వర్తింప
నగ= నాయకుఁడు కొన్నాళ్ళ మీఁదటను
దగ వీని భక్తిఁ జూతముగాక యంచుఁ
గాలకూటము. లీలఁ గాటుకకొండ
పోలిక ఛల్లూక పుంజఋ్మ నమ్కి
ధారుణి గగనమంతయు నేకమగుచు
ఘోగాంధ కార మొక్కుమ్మడిఁ ఐలి
యుఱుముచు మెఱుకుచు నుగ్రమారుతము
బిరుసుగా విసరు బెళ పెళిధ్యములు
భీకరాకారమై వెను మేఘ మడరి
ఓ కార్ణవమ్ముగా నలను వర్షింపఁ
బళుభణీ, హృగజుతుపటలము, బెల్లం
గుశలమై మేతలకును వెళ్ళలేక
ప్రళయకాలమ్మని భయపడి జనులు
కళవళి పడుచుండఁగా భద్రకుండు
నా మహానిశి 'వేళ నా వ్యాలోన
నా మహాదుధురేశు నాత్మ భావించి.
కాలి సంజ్ఞలనై మార్గముఁ జూచికొనుచూ
పోలాస్యపురవాసు నాకద్వినాకు
గుడి కేగుదెంచి యొక్కుకు భక్తినిష్ఠ
సడలక నాదేవు 'సన్నిధి నిల్చి
యేళ బాయింపుడు వెళ్పటికంటే
యాభావములు చేసి యా స్వామిఁబాడి
మఱి నందికేశ్వరు మహనీయ మూర్తి
పిఱిఁది భాగమ్మునఁ బ్రేమతో నిలిచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3ng1r823ms1rdpyilce3xhfredqe5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237507</id>
    <revision>
      <id>595341</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము తా నొక్కరుఁడు మహా ధైర్యము లోడ గానము సేయ నాకాశము వీరిలిగి పడియెనోయేఁఁ జాలు ప్రళయమారుత వడగండ్ల వానయు వచ్చె నయ్యెడం మధురాపురీశ్వరు మహిసు గాబట్టి విధము లెండై...'</comment>
      <origin>595341</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="0hvsuopzqusukwr9oz3jdbrslakfdw3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
తా నొక్కరుఁడు మహా ధైర్యము
లోడ
గానము సేయ నాకాశము వీరిలిగి
పడియెనోయేఁఁ జాలు ప్రళయమారుత
వడగండ్ల వానయు వచ్చె నయ్యెడం
మధురాపురీశ్వరు మహిసు గాబట్టి
విధము లెండైనను విపికి నే నెఱుఁ
ననుచు నా స్వామి 'సాహః చరిశ్రములు
మన శిక్షయు మఖ గజవ్యాఘ్ర ?
కన్య సంగీత ప్ర
బంధముల వాడుచు బ్రమయక యుండిం
దడిసే సర్వాంగము తంత్రులు సడలి
వడివడి దేహము వెణకంగఁ జూచ్చె
నప్పుడు టెలియించ కా దృఢవ్రతుఁడు
నప్పరమేశు ధ్యానము న నిలిపి
పాడుచునుండ నా కలియం విభుఁడు
వేడుకతోఁ జాల విస్మయంబంది
హరభక్తి గలిగినయట్టి పుణ్యులకుఁ
బరమాదం భయకుడు ననుచు
వంగయ మ్మ కానతియిచ్చి
జంగమలీల
వచ్చిటికి
భద్రక ! కూర్చుండి పాడు నీవనుచు
భద్రాసనస్వర్ణ ఫరికయు నిచ్చె
నా పీఠమునను బడ్తాసనుఁడగురు
నాబాణభద్రుండు నతివేడ్క డె
నిజరూపధారియై 'నెమ్మది వినుచు
నజశిరశ్ఛేదుఁడ దృశ్యుడై వనియో
సంతఁ జంద్రోదయంజర్యా నక్షత్ర
సంతతి పొడనూనె జా టెఁ జీఁకట్లు
గాలి బానములేక కాంతి పొంవెక్కి
చాలంగ వెన్నెల జగమెల్ల ఁబ ర్వే
నప్పుడా బాణభద్రాఖ్యుఁడ వ్వేదం
దప్పకయుండ సౌందర్యనాయకుని
సేవ విఘ్న ముగాఁXC జేహరె సనుడు
319&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0hvsuopzqusukwr9oz3jdbrslakfdw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237508</id>
    <revision>
      <id>595342</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '220 చొక్క వాథచరిత్రము భావము లోకలఁ ప్రమదము నొంది చయ్యన నాస్వామి సన్నిధికరిగి 'నైయ్యముతో మ్రొక్కి నిలిచి యోదేవ ! కమలాసులోత్తంస ! కములోదరాప్త! శమలా 'సిక స్తుత్య ! కములక వర్ది! కమల...'</comment>
      <origin>595342</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="4gimlzg42ypjhfljy7swmx54vbcjqds" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;220
చొక్క వాథచరిత్రము
భావము లోకలఁ ప్రమదము నొంది
చయ్యన నాస్వామి సన్నిధికరిగి
'నైయ్యముతో మ్రొక్కి నిలిచి యోదేవ !
కమలాసులోత్తంస ! కములోదరాప్త!
శమలా 'సిక స్తుత్య ! కములక వర్ది!
కమలాప్త లోచన ! కమలార్చితాంఘ్ర !
కమలకమల వైరి ! కమలాపునయన !
కమలాప్త జామిత్ర ! కమలకళత్ర !
కమలాస్య దేహ కట్క_మలాది గేహ !
కందర్పభసితాఁX ! కుణాకటాక్ష
సౌందర్యనాయక ! సౌందర్య నిలయ !
యని యివ్విధమున నభినుతుల్ చేసి
కంకపీఠముగొంచుఁ గడు వేడు.. తనదు
మంచిరమున కేగి మఱియు నీగితి
సౌందర్యపతి నే; చాలఁ జేయుదును
జంగమారాధన సరవి నేనుఱక
పొంగిన వేడ్క సప్పురములోపలను
నాభద్రపా కుం డాస్వామికృపను
సౌభాగ్యవంతుఁడై చాల వర్ధిల్లె
విదియ నభువు రెండు నిట మీఁదిచరితో
ముదముతోఁజె ప్పెదమునులారా! వినుఁడి
యవచుఁ గుంభోద్భవుఁ డా మునీంద్రులకు
సంతోభచిత్తుఁడై సరివి నిట్లనియె.
నలువదిమూఁడవ లీల.
చరిగంగ నాభద్ర పాఠకోత్తముఁడు
చరసపుణ్యాతుఁడీ ఛాతిని కొంత
కాలమ్ము శివభక్తి గలిగి వర్తించి
సాలోక్యగతి నొందె సౌందర్య కృపను
నాతని నిజపల్ని
యతి పుణ్య సాధ్వి
పతివ్రతాచార భవ్య' సంచార
తనభర్తృవర్తన దప్పక యుండ
దినమును నా మహాదేవ
నడచురు నీవుడు గానము సేయుమఱియుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4gimlzg42ypjhfljy7swmx54vbcjqds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237509</id>
    <revision>
      <id>595343</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము దడయక తనజాతిధ రము వలన గుఱుతించఁ బాండీని కొలువుకుఁబోయి యిరవొందఁ బాడుచు నివ్విధమ్మునము కొంతకాలమ్మిట్లు కొనసాఁగుచుండ నంతట నొకనాఁడు నా బాణువనితీ యారాజు కొలు...'</comment>
      <origin>595343</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2689" sha1="icm1bm2krs3hrrjyjxswl8677tq02py" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
దడయక తనజాతిధ రము వలన
గుఱుతించఁ బాండీని కొలువుకుఁబోయి
యిరవొందఁ బాడుచు నివ్విధమ్మునము
కొంతకాలమ్మిట్లు కొనసాఁగుచుండ
నంతట నొకనాఁడు నా బాణువనితీ
యారాజు కొలువునే శాతము, వేళక
జేరి తా గానము సేయుచున్నంత
నప్పుడా రాజు మోతీశయము
గప్పి తొమిదిని విశారము నొంది
యాయితిఁ గోరిశయ్యాతలమ్ముకు
బాయక రమ్మంచుఁ బలికె నా విభుఁడు
తరుణి యప్పుడు మనస్తాపుమ్ము వొంటి
హరహరా యనుచు నాయవనీశుఁ జూచి
న ర నాథ యీమాట నా వీను లకును.
జాఱదు సూపులు జొన్సు చొప్పాయెఁ దలఁప
దనరంగ నాభర్తీ చక్క నన్యులను.
పెనమాత్మ తోఁబుట్టు పై చూతుగా వ
సౌందర్యనాలని చరణము లోని
పొంద దీమాట లింపుగ నాగు నవిని
నజ్జననాథుండు నామాట వినుచు
లబ్దించి యప్పు కల్లములో ఒక చలలిచి
చేరి యిప్పుడు బత్తిచేసేద నిన్నం
గోరి యాస్వామి చేశాని యానపెట్ట
ననుచుఁ దిగ్భ్రాథము, నాళ్ళలో నునిచి
యసిచి యా సీను సెంటి కపుడాత్మఁ దలఁచి
సమాలు నీయింతి భంగ వేట్టంగ
వలయు సీక్షణమె నెట్వగ బొంది సనుచు
బూని యా రాజు నా ప్రొట్టె తానెంచి
గానము, దగ మింట్గాఁ బాడునట్టి
మాసిని వొకతెఁ దెమ్మని యూడిగంపు
వాని నట్లంపై ఇవ్వరు గానకుండ
ననిపినఁ బోయి వాఁడట కుత్తరమునం
జనియు నా వేళ మెచ్చ.గఁ దాటకొక్క
221&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>icm1bm2krs3hrrjyjxswl8677tq02py</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237510</id>
    <revision>
      <id>595344</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '222 చొక్కనాధచరిత్రము నైరయోధ యైనట్టి నీరజగంధి నరసి తోడ్కొనివచ్చి యాపాండ్య విభుని ముందరఁ బెట్టిన మోడ్పు &quot;గేల సుర సుందరి యవుడు సంస్తుతిచేసి మించి ఐసుథేశ ! నన్నీ పదళ్లాళటంచు వ...'</comment>
      <origin>595344</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2756" sha1="pd1qs31qbkaufmujuwtyyinpz1fcdu0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;222
చొక్కనాధచరిత్రము
నైరయోధ యైనట్టి నీరజగంధి
నరసి తోడ్కొనివచ్చి యాపాండ్య విభుని
ముందరఁ బెట్టిన మోడ్పు &quot;గేల సుర
సుందరి యవుడు సంస్తుతిచేసి మించి
ఐసుథేశ ! నన్నీ పదళ్లాళటంచు
వెసఁ బ్రసిద్ధముగాఁగ నేడ్కఁ జెప్పుదురు
మఱియుఁ బంచను షడ్జమశ్రుతులేర్చి
యరువదినాలుగు నాలాపము ను
దానముల్ సుంద్ర సంధ్యముకారకముల
నేనె పాక్షఁగ నేర్తు నిఖిలమ్ములోన
ననుచుఁ గూర్చుండి చయ్యన శ్రుతిఁగూర్చి
మనుజేంద్రు నెదుట విషయముగా నపుడు
సప్త స్వరమ్ముల జాడల నాత్మ
కాస్త్రమ్ముగాఁ వాడే నందలు వినఁగం
దడయకప్పుడు పాండ్యధరణీశ్వరుండు
కడు మెచ్చి దానికీఁ గట్టంగ ఖచ్చి
యత్తఱి నందున్న యాబాణభద్రు
మత్తమాంగనఁ జూచి యోసాధ్వి నీవు
నీవ ళ్లారుతో నీడుగా పించి
నీ శక్తిఁచాడంగ నేర్తువే! యనిన
నామె యిట్లనిజర్కె నాచొక్కనాథుఁ
రామ హేశ్వరుఁడు నాయాస్త్ర నుండఁగ
నా కెదురెవ్వరు నరనాథచంద్ర !
ప్రాకటము
గమించి పొడచిన పిన
నాభుడు నారాజు వట్లకాకనుచు
నావచ్చినట్టి గాయకురాలి వలన
విడిదికిఁ బొమ్మని వీడ్యము లిచ్చి
బడిబడి భూషణాంబర్ ఎలిప్పింది.
యంపి యా వాణఛ
దాంగన నింటి
కంచఁగాఁజూచి యిట్లని యానతిచ్చి
కడఁగి నీవామెతోఁ గడుబాట కోటు
వడి ; చే మోడిన భావచ్ము సుమ్ము
కావున నెండింగ్ లో CXక దాని
గెలుని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pd1qs31qbkaufmujuwtyyinpz1fcdu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237511</id>
    <revision>
      <id>595345</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్త మాశ్వాసము గావలె నందు నక్కడ వాళ్లు, కోకటి సునమున నొకటిగా మానవేశ్వరుఁడు సమపంగఁ దలఁకు నాయతిక యిట్లనియె వసుధేశ! నేఁ బతివ్రత నౌదునేని వాస నొక్కి తప్పు చే వెరపున లేక మధురాప...'</comment>
      <origin>595345</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2484" sha1="ravxkc6vjl5hoqflphc80yovd4061c0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్త మాశ్వాసము
గావలె నందు నక్కడ వాళ్లు, కోకటి
సునమున నొకటిగా మానవేశ్వరుఁడు
సమపంగఁ దలఁకు నాయతిక యిట్లనియె
వసుధేశ! నేఁ బతివ్రత నౌదునేని
వాస నొక్కి తప్పు చే వెరపున లేక
మధురాపురీశ్వరు మదిలోన నిల్పి
యధికత నీదు సామర్థ్యము వలన
నీడ నీసముఖాన నెల్లరు మెచ్చది.
బాడి గెల్చెడు నీపాదమ్ములాన
యనిన నాభూపాలుఁడా సాధ్విని జూచి
నిట్లు మటంచుఁ బలికి
రాత్రి వల్లా దా సమునకు
చారులఁబండి మాసముఖాన రేఖ
కఱ గెంచి యాచాణభద్రుని యింతి
వెఱవక దగ్గరి వేస వాదు చేసే
వెనుకదీయక దాని ఏడంగఁకాడు
మనుచు నానతి బుచ్చి యఁపీనఁబోయి
నటఁ జారులసిన
ధ
నా భారం వితయు నట్ల రాకనియె
సంతట ఋఱునాఁడు నా బాణంద్రు
కాంతాశిరోమణి గానమ్మ నేయ
భూకాంతు 'సమఖంబునకు నేతెంచి
చేకొని వినుతించ శీఘ్రుండె ఇప్పు
డాయీకఃళ్లాకు నాకొల్వు కరిగి
యాయింతిఁజూచి యియ్యెడను నాతోడ
గానమ్మ సేయంXఁ గడగు మటంచు
నానావిధమ్మల క్రయ మింతలేక
నాలీల బాణునాఁడ నా యిర్వు
రందును వాదిను' అధికమ్ముగా ఁగ
నందందఁ గల్గు టా యవనీశుఁ డా శ
నత్యంత సంతోషితానందుఁడగురుఁ
బ్రత్యుత్తరముగా బళ్కె వాక్కు నమ
మీకు బాదం బేల మీరు నాకక్కు
223&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ravxkc6vjl5hoqflphc80yovd4061c0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237512</id>
    <revision>
      <id>595346</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '224 చొక్కనాథచరిత్రమ చేకొనుఁడనిరాజుఁ జెచ్చెరఁ జేర రమ్మందుఁ బారకులార! మీరివుడు సమ్మతిఁ బాడంగ 'సరవి నెవ్వారు. పాటమించినవారు పాటించి మించి పాట కోడిన వారిపై నెక్కుడనిన నదియట్ల...'</comment>
      <origin>595346</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2501" sha1="eo74gpfz97dlem35ihcfo4u9fmawioq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;224
చొక్కనాథచరిత్రమ
చేకొనుఁడనిరాజుఁ జెచ్చెరఁ జేర
రమ్మందుఁ బారకులార! మీరివుడు
సమ్మతిఁ బాడంగ 'సరవి నెవ్వారు.
పాటమించినవారు పాటించి మించి
పాట కోడిన వారిపై నెక్కుడనిన
నదియట్ల కానిమ్మటందు నారాజు
చెదుట నేమించి యా యీ పవళ్లాడ
నాడ వాసభవారి అందఱు విభCXC
వాడెను దన నేర్పు పాటించి యంత
నా పాట ఛావించి యాపాండ్య
విభుఁడు
పాట
నీ
యిందుఁ
చాడు మిక్క డికవి పాఠముల్ వినఁగ
X
వేడుకతో నన్న విసుముని బాణ
ఛబ్రాంగనప్పుడు పాడె నావే క
భద్రమ్ముగ న నేక ప్రౌఢ,కాదముల
నప్పుడా స్థానము నందున్న బుధులు
తప్పక వినియు బాగప్ప కిట్లనిరి
యాకదంబాధీశు కర్పితంబుగను
గోకిల స్వరముసుకును సాటిగాCK
రాణువ మెచ్చి. రసికత్వమునను
-రాణింప నీ పబ్రత పాట మించె
నాశాంతపాట చెయ్యన వింటి మింట
కాశస్వరంబది కారాదు వినఁగ
నవవిన నాభూపాలుఁడా మాటలేల
విన భీకరము గావించె వీనులకు
నింపుగా ఁ బాడే నా యీచవూరు
సౌంపెసలారి నిచ్చోమి చె ననఁగఁ
దూకొని రాజపుతో ధర్మ యనుడు
నాకార్యలందఱు వాత్మలో ఫ్రెంచి
యధిప! మీయానతి యట్టిడ్ యాను
మధురవాక్యము లిమ్మపాఁ మిందఁ బాడె
సియాటకు నాయీ పపల్లి,
మనమున హర్షించి మఱి వారు మెచ్చ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eo74gpfz97dlem35ihcfo4u9fmawioq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237513</id>
    <revision>
      <id>595347</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స ప్తమాశ్వాసము దుని యతివ యంతటను నారాణభద్రుని చాక మనస్కమై తలవంచియున్న ' దలకొని పాండ్య భూతల నాథుఁడపుడు గెలుపోట మెవ్వరికిని గలదిందు నటుగాన మీమీగృహమ్ముల కలిగి తటుకున నందు నె...'</comment>
      <origin>595347</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="1p4x8o6teb2sh3w4wj0qwqibif20e88" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;స ప్తమాశ్వాసము
దుని యతివ యంతటను
నారాణభద్రుని
చాక మనస్కమై తలవంచియున్న '
దలకొని పాండ్య భూతల నాథుఁడపుడు
గెలుపోట మెవ్వరికిని గలదిందు
నటుగాన మీమీగృహమ్ముల కలిగి
తటుకున నందు నెంతయు విశ్రమించి
యెల్లి రేపాడి మీరిటకు సేతెంచి
యెల్లరు వినుచుండ నింపుగాఁ బాదు
డంత మీ కెక్క హీనాధిక్య మెల్ల
నెంతయు వేడ్కతో జేర్పతి, చెదము.
ఆ రాజు కంగ నట్లు కాకులు
ఆనిరంతఁ దను నివాసములకు వారు
నారాత్రి యొక ప్రొద్దు నా బాణుని నిత
భోరునఁ దానమనంబున విచారించి
క్షితినాథుఁ డిట్లు నేక్షించె నాకిఁకను
గతియేది దీనికే గతిగల ధనుడు
మాసిని యవపు డనుమానముమాని
నాళాథునకును నానందమ్మ గాఁK
పూని సహాయుఁడై పొగ డొందఁ బ్రోచు
నానీపదనవాసు నామధు రేశుఁ
డరయం గ దిక్కు నాకతఁడె పో యనుచు
నారేయి యాగుడి కతివేగఁ బోయి
'సరిలేని యాస్వామి సన్నిధి నిలిచి
ధరఁ జక్క జాగిలి దండమ్ము పెట్టి
లేచి చేతులు మోడ్చి లెక్కింపరాని
వాటికస్ఫురణ నవ్వామాణీ యవుడు
జాసుకిహార! గీర్వాణ విస్తార !
వాసుదేవాజ్ఞజ వర్ణితాకార !
వాసిగా నిలఁ బరివ్రతలలో కన్ను
జేయు బాణవాత్సల్య
భాసురము XC
బాణభద్రుని పుణ్యధామను నాదు
ప్రాణము
గాలి నాపాట సెప్పించు
తెలియంగ మీకృపాదృష్టి మీఁద
C.C.-15
226&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1p4x8o6teb2sh3w4wj0qwqibif20e88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237514</id>
    <revision>
      <id>595348</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '226 చొక్కనాథచరిత్రజలు గలబెల్ల వారలకంటే దయార్ద్ర యా రాజు నా పైని నాణేలో నైపుడు దారుణంబైన క్రోధము గల్గు పెరి నీచిత్త మెఱుఁగును నిఖితాత్యవర్తి శ్రీ చొక్కనాథ ! రక్షించవే నన్సు...'</comment>
      <origin>595348</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="o1bb1i5enj7ef621aed731je34heb5y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;226
చొక్కనాథచరిత్రజలు
గలబెల్ల వారలకంటే దయార్ద్ర
యా రాజు నా పైని నాణేలో నైపుడు
దారుణంబైన క్రోధము గల్గు పెరి
నీచిత్త మెఱుఁగును నిఖితాత్యవర్తి
శ్రీ చొక్కనాథ ! రక్షించవే నన్సు
నవి విన్నవించిన నా స్వామి యంత
వినువీధి వాణియై వెలఁది కిట్లనియె
నోసాధ్వి నిసు కోడకుండ జేసెదను
మాసన్నికైన యీ మంటపమునకుఁ
జను దెంచి యిరువురు సరవితోఁ బాడు
డవి యానతిచ్చిన పతిభక్తి ట్రెక
తనమందిరమున కొంతయు వేడ్కఁ జూనియ
మనుజేం ద్రుఁడంత నా మఱునాఁటి రేకు
కడ వారి పెద్దఁ గడఁగి రప్పించ
బడి బడి వారులఁ బంపి యా అను
హెచ్చు కొంచెము పెద్ద లేర్పితించెదరు.
నని పక్షపాతము, జాత్మలో మనిచి
జననాథుఁడనిని నా సాధ్వి యిట్లనియె
నరినాథ శ్రీ చొక్క నాకు ఎన్నిధికి
నగిగి యా మంటపమ్మను గూర్చుండి
వెలయంగ బాపాట వింతు నచ్చోట
గెలుపోటములు పరికింపు డయ్యెడము
నదియునాకును జాలునన్న నారాజు
పదచదం డెచ్చోటఁ బాడీన నేమి
భావించి నిర్ణయించగ నేమి గారి
నావల నెవ్వారీలనుచు నాస్వామి
సన్నిధి నుంటకు స్థానమునకును
నన్న రనాథుండు కతివేగ నందుఁ
Xవుల విద్వాంసుల గాయకుల్ మంత్రు
అవనిపాలుగ మండలాధీశ్వరులను
వేడుకఁ జౌష్టి విద్యలవారి
నాడకు రావించి యా పాండ్య విభుఁడు
వడ్డగించరాని హంకారమయిన నం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o1bb1i5enj7ef621aed731je34heb5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237515</id>
    <revision>
      <id>595349</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము వొడోలగమున నన్న కస్థలినిఁ గొలులిచ్చి యుండి దిక్కులు మెచ్చి పొగడఁ లిలువ నంపెను వారిఁ బ్రేమఁ బాడఁగను నంత నామధురేశుఁ డాచొక్క విభుఁడు అంతరానందుండు సౌందర్య రవణ...'</comment>
      <origin>595349</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2631" sha1="o1gbclpg3o1nrz18qvj6wtozoa9vp9t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
వొడోలగమున నన్న కస్థలినిఁ
గొలులిచ్చి యుండి దిక్కులు మెచ్చి పొగడఁ
లిలువ నంపెను వారిఁ బ్రేమఁ బాడఁగను
నంత నామధురేశుఁ డాచొక్క విభుఁడు
అంతరానందుండు సౌందర్య
రవణించఁ గెజట నాటక 'సూత్రధార
యవధాన మతిని విద్వాంసుఁడై యందు
కరిగి యారాజుని కాశీర్వదించి
గురుతింప నతఁడును గూర్చుండు మనినఁ
కొత్త చటఁ బెద్దలలోన మించి
వెలయంగ నచ్చోట విచ్చేసి యుందు
నప్పుడు నాగాయశాంగన లిద్ద
రప్పొద్ధి పేశ్వరునగ్ర భాగమున
కేతెంచి పాడి రాయిరువురిలోన
నాశఱి వింత గాయకురాజ నాత్మ
నిక్కముగా మెచ్చి సమిఁ కాటించి
యొక్కుడు జేసి నన్నెక్కించు రాజు
నయముగా వంచుఁ దానము లేఁర్చ మఱియు
భయమంచి యప్సడా పాటమస్తకము
చలియింతును ఘర్మజలముల మేను
కలర్ కోరను దడి యింత లేక
శాక రోకి గద్గదకంఠ యగుడు
భూకా..కు 'సరుఖంబునఁ బాడ్ కొంత
చాణఛద్రుని పుణ్యభామ యత్తడిని
నేణాంకథరు మధురేశు శ్రీ బొక్క
నాథుఖ మడివిల్సి నలువొప్ప '
నాథుని యెదుట నందఱు సుచ్చి పొగడ
కొలఁదైన జాతి గూర్చి కోకిల రావ
ముఖఁ బ్రాడె సౌందర్యమూర్తి కర్పితము
గా బుధుల్ తన శిరణించము సేయ
నారాణ భద్రాంగన ధికతానముల
నప్పుడు విద్వాంసు: డైన యాస్వామి
తప్పక లేచి యాథరశీకుఁ జూచి
C.C.-15
227&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o1gbclpg3o1nrz18qvj6wtozoa9vp9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237516</id>
    <revision>
      <id>595350</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '228 చొక్కనాథదరిద్రము భూనాథ యీసాధ్వి పాలు పొందఁ జేసి గాన మిందుకు సరి గాన మియ్యెడను గా మిక్కిలి మంచి గానలలోని గాన మీమెకు సాటిగా నెన్న రాదు అని సౌందరేశ్వరం డానతిచ్చినను నారాజ...'</comment>
      <origin>595350</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="jv13hhm389ss2kgvqu7e5hi78479410" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;228
చొక్కనాథదరిద్రము
భూనాథ యీసాధ్వి పాలు పొందఁ జేసి
గాన మిందుకు సరి గాన మియ్యెడను
గా మిక్కిలి మంచి గానలలోని
గాన మీమెకు సాటిగా నెన్న రాదు
అని సౌందరేశ్వరం డానతిచ్చినను
నారాజును విద్వాంసు అచటి
విని
కవులును సభవారు గాయక బ్రత
మువునభు సీసాధ్వ యమవుగాఁ బాడ్
నయమొప్పఁ చుంబురు నారదు లట్ల
జయము చేకొనె నందు జనులెల్లఁ బొగడ
నీ మెను నీమెపై నెక్కింప వలయు
నామె యీమెకు నోడు టది నిశ్చయము
అని దృఢము Xఁజేసి యా సామి యపుడు
తను జూడఁ జూడనంత మంచె
నప్పుడు నమరులు సతిపుష్పవృష్టి
గప్పి రంతటను వేడ్కలు మిందఁ గాను
నాసభ వారెల్ల నద్భుతం
తంబంది
యీ సాధ్వఁ బ్రోవంగ సీమను రేశుఁ
ఒకణిఁ గావ్యుడై యిటకు విచ్చేసె
నావణి మనము పుణ్యాత్ముల మైతి
మరియ దైవ సహాయులైన వారలకు
మఱి యనేకాకదల్
నదిగాన నాస్వామి నాళ్లలో లిల్పి
వదిలమై సభ మెచ్చఁ వాడి నీ జనిత
యనుచును 'గౌ&quot;నియాడు నంత నాపాండ్య
జమునా రిుఁడంత నాశ్చర్యమ్మ నంది
యాలోకనారు లీలానందమునకుఁ
జాలంగఁ బులకితోజ్జ్వల గాత్రుఁడగుచు
ఒరిపూరితానంద ఛాద్ప పూరములు
కొడరంగ నతివేడ్కతో నాత్మ నబరి
యా సౌంద రేశ్వరు కథకప్పులైన
భానురి సద్భక్తి
ని స్తుతుల్
చేసి
సుఱియు నాసాధ్వని మన్నించి యపుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jv13hhm389ss2kgvqu7e5hi78479410</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237517</id>
    <revision>
      <id>595351</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసులు యుగ్రునిఁ జూచిన యత్త మాంగనవు నీ భాగ్యమునఁ గాదె నీపాట వినCK నీకుండు వేంచేసె నీపాలఁ గలిగి బ్రాంగనఁ లిలిచి యముడు నారాణధ మనుజేంద్రుఁడా వింత పుగువపై సంత ఛక్కడ స...'</comment>
      <origin>595351</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="0fb4nd3x65jcda7q3zscdkh3llv6ug5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసులు
యుగ్రునిఁ జూచిన యత్త మాంగనవు
నీ భాగ్యమునఁ గాదె నీపాట వినCK
నీకుండు వేంచేసె నీపాలఁ గలిగి
బ్రాంగనఁ లిలిచి
యముడు నారాణధ
మనుజేంద్రుఁడా వింత పుగువపై సంత
ఛక్కడ సభజార లంద ఱుఁ జూడ
నెక్కించి పురమెల్ల సాగించి యామె
'సహజ పతివ్రతాచారము చెంచి
ఐహుళ సమ్భాషతాంబరము లిప్పించి
కొనియాడి నీవు నా కొలువున కింగ
ననయమ్మ రావలదా దేవ శివుడు
సేవింపుమంచు నా ప్రీతి పాలకుండు
నా వనజాషీ నినతి వేడ్క నంపి
శ్రీ చొక్క నాథుని సేవించి మించి
ప్రోచె నాహాలాస్య పుర రాజ్య మెల్ల
కంత నాయింతి యత్యంత మైనట్టి
సంతోచ ముప్పొంగ సౌందర్య నాథు
సన్నిధికిని లోయి సద్భక్తి మ్రొక్కి
కరములు మొగించి శంకర ! మహాదేవ!
కరిదైత్యహరణ! భాస్కర చంద్రనయన !
కరివక్త్ర జనక ! దిక్కరి విఘానాంక !
కరీరక్ష ణార్చిత ! కరిరాజ వరద!
పాన్యకులములోఁ బాటించి నన్ను
మేటిగా వించితే ! మీనధ్వజారి 1
యని సన్నుతించి సాష్టాంగమ్ము జేసి
తన మందిరమున కెంతయు వేడ్క కరిగి
ప్రతిభక్తి సౌందర్య పతిభక్తి XOX
'సతతము జంగమార్చనలు సేయుచును
నాపురి బారెల్ల నొనని పొగడ
నావురమ్మన నుండె నాపుణ్య సాధ్వి
యిదియు నద్విది మూఁడు నిటమీఁది చరిత
ముధముతోఁ జెప్పెద ముసులార ! వినుఁడి
యనుచు 'సము మలతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె
229&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0fb4nd3x65jcda7q3zscdkh3llv6ug5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237518</id>
    <revision>
      <id>595352</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 చొక్కనాథరిత్రము నలువదినాలుగవ లీల ఆ మహామమరపురాధీశ్వరుండు కామిత ఫలముఁడు కంతునం హరుఁడు శ్రీ చొక్క నాథుండు చిన్మయాత్మకుఁడు వాళముగోచరవర్ణుఁడు సైర్వ మంగళారమణుండు మఱి యొక్...'</comment>
      <origin>595352</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2492" sha1="3pwkq7egddlebp9q7366a0ok9k6x4d4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
చొక్కనాథరిత్రము
నలువదినాలుగవ లీల
ఆ మహామమరపురాధీశ్వరుండు
కామిత ఫలముఁడు కంతునం హరుఁడు
శ్రీ చొక్క నాథుండు చిన్మయాత్మకుఁడు
వాళముగోచరవర్ణుఁడు సైర్వ
మంగళారమణుండు మఱి యొక్క నాఁడు
సంగయకణ్ణమ్మ కతిరయమునను
జ్ఞానోపదేశము TC కొన్ని కథలు
నానతిచ్చెన స్వామి యవధాన మతిని
జగతి సృష్టి స్థితి సంహార కర్త
యగుట గావునఁ బరాకయ్య నాయెడను
చా సానతిచ్చు న ధ్యాత్మ మంతయును
తెలిసెనో పరికింత మనుచు
చాయ
-
కథావృత్తాంత సచ్యలతములును
మాకుఁ గ్రన్న నఁజెప్ప
యన్న సంబ
యంబరకేశ! దిగంబర యీశ !
యంబర మణి 'సహస్రాంశు ప్రకాశ
శంబరారధ్వంస ! శశికళోత్తె ఎస !
యనువుగా విజ నైతి నజ్ఞానమునను
నేను వంటి బుద్ధిహీనతచేత మఱచి
దేవ ! సర్వాకు రాధిక నన్ను గరుణ
భావించి యీసారి ఛాగుగాఁ దెలియ
నాన తిమ్మనిన నాహరుఁ డతిరౌద్ర
మానసుండుగుల నామగువ కిట్లనియె
నతిరహస్యమైన యథ్యాత్మకథలు
నతివేడ్కతో నేము నాని తీయఁగను
భయభక్తియుక్తిఁ వచ్భాదమ్ము నీవు
రయముగా వినక పరాశైతిగాన
శంబడి రాజన జలధితీరమునఁ
బంలిన వేడ్క మా వైఁ జిత్తముంచి
యిమ్మహఁబూజించు నెలమి ధీరుఁడు
మ
సద్భక్త బీరుని
శడుపునఁ బుట్టు మంగయక వసఁXC&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3pwkq7egddlebp9q7366a0ok9k6x4d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237519</id>
    <revision>
      <id>595353</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము దడయకు మందుఁ శాత్యాయనిఁ జూచి సర్వేశ్వరుఁడు రోష సంయుక్తుఁడ గుచు శర్వాణికిని దగ శౌచమునిచ్చె విచ్చిన విఘ్నేశుఁ డిఱిఁగి పేవేగ వచ్చి కోపున నాస్వామి నీక్షించి య...'</comment>
      <origin>595353</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2570" sha1="fet31tamjq4ndre6f9bakg02rkmfilx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
దడయకు మందుఁ శాత్యాయనిఁ జూచి
సర్వేశ్వరుఁడు రోష సంయుక్తుఁడ గుచు
శర్వాణికిని దగ శౌచమునిచ్చె
విచ్చిన విఘ్నేశుఁ డిఱిఁగి పేవేగ
వచ్చి కోపున నాస్వామి నీక్షించి
యాదేవి భిన్ను రా లై యుండి: జూచి
యోదేవ యిటు నేయు టుచిత మే ! నీకు
జ్ఞాన సద్బోధ ప్రజ్ఞావంతులైన
మానవోత్తములు ముమ్మారుగాఁ జలియ
వినికని యెఱుఁగరు వెంంది మాతల్లి
యనCX నింకొకపారి యానతిమ్మ నిన
చళలాత్మ లబలలు జడవుతు లనేక
శపియించుటది మహాశ్చర్యము దేవ
యని యగ్రభాగము, నందున్న యట్టి
ఘనతరాగమపు ప్రకమ్ముల నెత్తి
తుండమునను బట్టి తో మధ్య
శాండెమ్ములోన నాగ్రహమున వైచె
వైచి నాదంతే వక్త్రునిఁజూచి
నవ్వుచునుండెను నా చొక్క విభుఁడు
మఱి షణ్ముఖుఁడు వచ్చి మధురేశుఁ జూచి
కరమ గ్రమునను భీకరముగా ఫిల్చి
యలపడఁ బరమ రహస్యాగమముల
దెలియంగ జ్ఞానోప దేశము
సేయు
వేళఁ బశారైన వివరించి చెప్పం
జాలుటగాక యాజాలికు నందు
మాతల్లి నటఁ బుట్టుమని యానతీయ
నీతియే యని చాల నిందించి శివసి
హస్తము నందు విన్యస్తమైయున్న
పుస్తకమునుదీసీ పోఁచారి వైచె
వైచినఁ గనుగొని పడిఁ గోళ మెసఁగ
నోరి ! దురాచార ! యోరి దుప్పాక్ష్మ!
యీరీతి సీగర్వ మేమి యిందునకు
881&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fet31tamjq4ndre6f9bakg02rkmfilx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237520</id>
    <revision>
      <id>595354</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '232 చొక్కనాథటారిక్రమం మీయని శపియించి యీశ్వరుఁడంతఁ దనయని నారీతి పండించి కనిపి పనిఁబూని యా ద్వారపాలుఁడైయున్న నందికేశ్వరుఁ బిల్చి నన్ను నీరీతి నిందించు వీని లోనికిఁ బంపుసె...'</comment>
      <origin>595354</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="n0pxsre56vojotkzowobkcppuuogssy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;232
చొక్కనాథటారిక్రమం
మీయని శపియించి యీశ్వరుఁడంతఁ
దనయని నారీతి పండించి కనిపి
పనిఁబూని యా ద్వారపాలుఁడైయున్న
నందికేశ్వరుఁ బిల్చి నన్ను నీరీతి
నిందించు వీని లోనికిఁ బంపుసెట్లు ?
నేశాంతమై యుండు వేళల మఱియు
కాకిలిఁ జఱనీయ వలదందు నిన్నుం
గాపలిపెట్టినఁ గడు వీనినందు
రా విడిచిన యపరాధమ్మువలన
బలుమత్స్యరూపమై బసవేళ మాకుఁ
గలిగిన యాపుస్తకము అన్నియును
జీర్ణమై పోకుండ శిరమునఁ బూని
యర్ణవమ్మున నండుమని శివీయించె.
అప్పుడా గిరిజా షడానన వృషభు
లప్పర్ మేశ్వరు కభివాదనమ్ము
గావించి మిక్కి_లిఁ గనవి యారీతిఁ
గావింతురే కులకాంతాత్మ జులను
మాకును గతియేది మధు దేశ యనిన
శ్రీకంఠుఁడట దయాదృష్టి భావించి.
తరళాక్షి నిన్నును దనయగాఁ కోరి
తిరముగాఁ గూర్చిన ధీవరోత్తముఁడు
నరిమురి వేడ్కతో సహరహములును
సురుబడి తపము సేయుచునున్నవాఁడు
నది కారణముగా నతని గర్భమున
మదయించి య జటనే యుండిన నేను
వలబాఁడపై వచ్చి వలసుగా నిన్ను
నలరి వివాహ దెబ్చట నుండు
వృద భేశ శ్రీనును విషధి వర్తింపు
ఝవరూప మవుడు “రూట్,
ప్రాప్తముగను
నిను గుమారునిగాCK నిజభక్తితోడ
ఘనముగా నా పెట్టి కడుగోరు గాన
సేనాని ! నీవు నా నెట్టికిఁ బుట్టి
పూని శీఘ్రమున విముక్తుండ! తగువి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0pxsre56vojotkzowobkcppuuogssy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237521</id>
    <revision>
      <id>595355</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము యనిచొక్కనాథుండు నానలిచ్చినను జని వార లారీతి జనియించి రంత సంగయకజ్జెమ్మ యాదాశ్వరుని యంగన కడయించి యధికలావణ్య ములచేత ముజి ముజ్జగన్మోహిని యగురు వలవాని యింటన...'</comment>
      <origin>595355</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="t2mul4qihrmzsubyculyrph8n2w0cdn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
యనిచొక్కనాథుండు నానలిచ్చినను
జని వార లారీతి జనియించి రంత
సంగయకజ్జెమ్మ యాదాశ్వరుని
యంగన కడయించి యధికలావణ్య
ములచేత ముజి
ముజ్జగన్మోహిని యగురు
వలవాని యింటను వర్ధిల్లుచుండ
వనజాక్షి కఫుడు యౌవనప్రాయమైనఁ
దనతండ్రి యప్పుడా తనయను జూచి
యీ సుందరాకార నీ శోభనాంగి
నీ సైకతశ్రోణి నీ యఙ్ఞపొణి
నీ కంబుకని నీ తలోదరిని
నీ పాటలామోద నీ తనుమధ్య
నీ చల్లవాధర నీ లతాశన్వి
నీ చకోరాక్షని నీ ఎంద్రముఖిని
నా చొక్కశాశుని యంతతానికీని
నిత్తుగా నొరులకును నియ్య నే ననుచుఁ
జిత్తములోకలఁ జెలఁగుచు నుండె
నప్పు డామధురేశుఁ డా దేవిఁ బాసి
కప్పయ్యె మోహాధికమ్మచే మేను
తెలతెలఁ బాఁ కుత్తిక వెచ్చపుపై
తలయేఱు పుట్టెను దా కురువాడ మె
జడుగట్టె నెఱుకును సగమాయె కొడలు
నడర నెమ్ములు తోలు నయ్య దేహము
నీ రీతి తోడ నెంతేసియు వగల
మార సంహారుఁడా మారుని బారిఁ
బడలేక నపుడు శంబడి రూపు చాల్చి
కనువడిగోడ నక్కడికి విచ్చే సెం
దనమామ యతని సౌందర్యముఁ జూచి
మనసిజు గెల్చిన మాడ్కికున్నాఁడు
వీఁడెవ్వఁడో యని వేడుకకముడు
వాఁడ నీవెవ్వరి వాఁడలో యనిన
జాలారివాఁడను సౌందర్యనాథు
పాలనే యుందును బరగ నాపేరు
283&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t2mul4qihrmzsubyculyrph8n2w0cdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237522</id>
    <revision>
      <id>595356</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '234 చొక్కనాథదరి శ్రము చొక్కఁడిందురు నన్ను ఁజూచితి లేని చిక్కము నాచేతఁ జిక్కిన జలధిఁ గల యెట్టి తిమితి మింగిలముల దైన వలగొని యీవలావరి సేయఁ గలను పడుచు నిచ్చితివేనిఁ బరిణయం దాడ...'</comment>
      <origin>595356</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="tc7x4keohbllxwl32shox8xzdzeqx37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;234
చొక్కనాథదరి శ్రము
చొక్కఁడిందురు నన్ను ఁజూచితి లేని
చిక్కము నాచేతఁ జిక్కిన జలధిఁ
గల యెట్టి తిమితి మింగిలముల దైన
వలగొని యీవలావరి సేయఁ గలను
పడుచు నిచ్చితివేనిఁ బరిణయం దాడి
కడు వేడ్క నీయొద్ధఁ గలసియుం. దును
సఖినఁ బ్రియంబంది యా చాశవరును
తన తనయకు వీఁడు దగినవాఁడనుచుఁ
దలపోనీ యప్పుడాతని కిట్టులనియెఁ
గలదిందు జలధిలో ఘనమత్స్య మొకటి
యదియును మిగుల ఘోరాకార మగుచు
నవధిలో గల జంతువుల నెల్ల ఁదిను చు
వెంతేసి పలజార రెండు నియును
బంతము కాకముఁ బట్ట వచ్చినను
ద్రుటితమై వలలు తుత్తునియలు చేసి
కటుకున వారలఁ దఱిమి ఛాఁఱుచును
వాడక నెంతేసి యోూడలనైన
బులం చాఁటిన రీతిఁ
బలునూఱు చిక్కక ప్రబలి వర్ధిల్లు
బలశక్తి నామీను ?
నీకు నీ నామున నిక్కన గాను
నాకూ'తు విత్తు నెంతయు వేడ్క నసిన
సత్య డట్ల కాకిని యతి సంభ్రమమునఁ
జతురత నొకవల &quot; కరించే సంత
మునుకొని భవబంధములు ముళ్లు వేసి
మొనసి యాశాపాశములు త్రార్లుజేసి
సూయాంధకారమ్మ మఱి వలగాఁX
రూయావి తానునై మధురేశ్వరుండు.
వల బుజన్మ న పెట్టి పలిముల పట్టి
వలన నావల రాజు ఒలఁ జిక్కి నట్లు
వలవారితోడ &quot;నే వలన నామీను
వలనుగానున్నది ! వలఁ జెప్పు దినిన
నా దాళులందఱు కూరునిఁదోడ్కోనుతు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tc7x4keohbllxwl32shox8xzdzeqx37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237523</id>
    <revision>
      <id>595357</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము మోదన్మతోడ సముద్రము కరిగి పాలీకరూళమై . స వేశుఁడున్న యారావు జూపిన నంకట వృషభి యాన బాత్రుండొక్క యాని పొసము దా 'నెక్కి వార్థి మధ్యన కరిగి గుఱి పెట్టి చుట్టి బాగు9...'</comment>
      <origin>595357</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2566" sha1="43zoazbdkm6vn3uieekrgrhhaff40l3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
మోదన్మతోడ సముద్రము కరిగి
పాలీకరూళమై . స వేశుఁడున్న
యారావు జూపిన నంకట వృషభి
యాన బాత్రుండొక్క యాని పొసము
దా 'నెక్కి వార్థి మధ్యన కరిగి
గుఱి పెట్టి చుట్టి బాగు9 వై3 చట్టి
దరి జేర్చెఁబట్టు టందటికి పోపుట్ట
నాధీవరుడైన యా ఫౌంద రేళు
సాధించి యీమీను కలధిమధ్యమునఁ
బట్టె నీతండని సహరిగాఁ దన్ను
జుట్టుముట్టుక వేగఁ జూడ నందఱును
మస్తకాగ్రమున మహితనుజ్ఞాన
పుస్తకమ్ముల, జాల బూనుకయుండె
నవుడు సహస్ర దింష్ట్రాకార ముడి,
యువ మింపరాని దేహెన్న తిఁ దాల్చి
నందిరూపమ్ముగ నందికేశ్వరి.ఁదు
నందివాహమన కానందఝులోడ
వందనములుచేసి వాసుకి హార
ముందు నిచచుండి మోడ్పు మర
శర్వ ! శర్వాణీశ శర్వాణిరమణ !
'సర్వేశ! 'సర్వజ్ఞ సర్వసంపన్న !!
సర్వాకరాధిని: జాల మన్నించి
పూర్వవైఖరి నన్నుఁ ద్రోవవే! దేవ
యని సన్నుతులు సేయ నా
రుని గరుణించి యారోహణుండగు చు
నలువైన కంఠయి నాగకుండలము
తెలుపు నలుపును నైన దివ్య దేహము
ముక్క న్ను డమరుకంను భూతిఁ చాల్చి
చొక్కనాథుఁడు వేడ్క సూతు వింటికిని
విచ్చేసె మును లెల్ల వినుతులు సేయ
నచ్చెరువంది నియపరుల్ చూడ
సచ్చటి కేగి బాశాధీశ ! మాకు
నిచ్చెద నన్నట్టి యింతి యేదనిన!
285&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43zoazbdkm6vn3uieekrgrhhaff40l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237524</id>
    <revision>
      <id>595358</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '286 చొక్కనాథదరిశ్రము దాశేశ్వరుఁడును సదాశివు కపుడు దాసి యెంతేసియు దండముల్ వెట్టి యతిక యుం డతి `వేడ్క నతిరయమునను మితి లేని సంస్తుతుల్ మిక్కిలిC జేసి హరహరా ! యేమ గృతార్థుండ చైత...'</comment>
      <origin>595358</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="64bvbxdp94ewc5oehjdwg1l9v0hoqvk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;286
చొక్కనాథదరిశ్రము
దాశేశ్వరుఁడును సదాశివు కపుడు
దాసి యెంతేసియు దండముల్ వెట్టి
యతిక యుం డతి `వేడ్క నతిరయమునను
మితి లేని సంస్తుతుల్ మిక్కిలిC జేసి
హరహరా ! యేమ గృతార్థుండ చైతి
ధర మాకులము పవిత్రముగాఁ జేసి
పరిణయి. వఁగవరె పరమాత్మ ! యసిన
హరుఁ డెట్లగా
కని యానతి యిచ్చె
నాతఁ డప్పుడు పరమానందమంది
సూతపర్యుఁడు మహాస్తుతులతో నపుడు
హరి నీలరత్న మధ్యాలకాహర
సరస రాజీవ కేసర క్షేత్ర గాంధి
మేడొకరి కుంభగమన కుచయుగళి
విదిక రాకాచంద్ర లించాథరోడ్డు
సలలిత యరుణాల సత్పాద గంధి
కలిత విద్రుమ లతా శాంతి తన్వంగి
సంగయ కజ్జెమ్మ ననుదిన సర్వ
మంగళాలంకార, మహనీయ దివ్య
రత్న పరిష్కా రరాజిత దేహ
సూత్న సౌందర్య, తనూజను దనదు
కులము వారెల్ల సంకులముగాఁ జూడ
జలచరాధీశుఁడా జల కారునకును
తక్కులాచారము తప్పకయుండ
సుత్కీర్ణ మన మాన సోల్లాసఁ డవుడు
నా రాజధరునకు సర్పించేంత
రీతితో వివాహంబు నంత
నా ధ్వీరుఁడు వచ్చి యతి మోదమునను
మాధుర్యపతికి నమస్కృతుల్ చేసి
యో భక్త వత్సల ! యో భక్త వరద !
యో భక్త మందార ! యో కృష్ణాకార!
గుఱుతుగాఁ కమ్మర గుండయ్య భక్తి
కేరవుగా శివలోకమిచ్చిన వేల !
మడికాలు సూచయ్య మన్నించి యపుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64bvbxdp94ewc5oehjdwg1l9v0hoqvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237525</id>
    <revision>
      <id>595359</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స శక్తుమాశ్వాసము నడుగ సాయుజ్య మొసఁగిన వేర్పి మణి మెచ్చి పెట్టని దూరభక్తునకు వదిలమ్ముగాఁ బరంబద మిచ్చు వేల్ప !! జాతి భేదములేక సకల జీవులను భౌతిగా రక్షించు భక్తమందార! పరమేశ మీ...'</comment>
      <origin>595359</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="rm9rsv4ugo879bqfrry4dkteqyna9qv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;స శక్తుమాశ్వాసము
నడుగ సాయుజ్య
మొసఁగిన వేర్పి
మణి మెచ్చి పెట్టని దూరభక్తునకు
వదిలమ్ముగాఁ బరంబద మిచ్చు వేల్ప !!
జాతి భేదములేక సకల జీవులను
భౌతిగా రక్షించు భక్తమందార!
పరమేశ మీపాద పద్మముల్ గంటి
కరగంగ నా జన్మ పాపకంబ్య
హింసావివారుండ హీనమూనా మఁడ
సంసారంలో లుండ జడవర్తనుండ
నా వారిలోన 'సన్మానమ్ము జేసి
శ్రీ విశ్వనాథ ! రక్షించితే నన్ను
వని సన్నుతులు నేయ నతని మన్నించి
యనమాత్తుఁడవు సంతతాన్న దానుఁడవు
శివ భక్తి కరుఁడవు చిరభక్తి నీదు
మనిదయు నీవు నవ్యోన్యచిత్తమున
జంగమారాధన సద్భక్తి ఁజేసి
సంగతిఁ బుత్రజాత్స్యలే యెపుడు
కోరుచుందురు గాకఁ కొమురొప్ప నీదు
దారకుఁ బుత్రిగాఁ దగ నుదయించి
యంగ యకళై మియ్యడ నుండగాను
బొంగిన వేద్క నింపుగను గైకొంటి
కని యానతిచ్చుచు హాలాస్యవిభుఁడు
ఘనముగా వారికిఁ గైలాసపదవి
నా దంపతులకిచ్చి యతి సంభ్రమమున
నా దేవి నటఁ దన యెడమభాగమునఁ
కోరికతో నిల్పుకొని యతి వేడ్క
గోరాజగమనుఁడా గోరాజు నెక్కి
మధురకు విచ్చేయ, మఱియు నా యంబ
యధిక సమ్మనులతో నా స్వామి కపుడు
దేవ ! సుజ్ఞావోళదేశము. నాడ
కావించి యాకతీ ! పరమాత్మ యనిన
గుఱుతుగా నుత్తరకోశంబ యనైడి
పురమున కరువది ముగురు భక్తులును
287&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rm9rsv4ugo879bqfrry4dkteqyna9qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237526</id>
    <revision>
      <id>595360</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '238 చొక్కనాథదరిశ్రమలు జ్ఞానోపదేశముకై మమ్ము గోరి యూనిన తుము సేయుచు వారికి నీకుమ వరుస పప్పరము నున్న వారు జేరి యందానతిచ్చెదము మేమనుచు నా ఫరమ్మువ కేగి యీ భక్తులకును నా పార్వతి...'</comment>
      <origin>595360</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="8mu8124nyjr78p2bfwahttjypssbr92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;238
చొక్కనాథదరిశ్రమలు
జ్ఞానోపదేశముకై మమ్ము గోరి
యూనిన తుము సేయుచు
వారికి నీకుమ వరుస పప్పరము
నున్న
వారు
జేరి యందానతిచ్చెదము మేమనుచు
నా ఫరమ్మువ కేగి యీ భక్తులకును
నా పార్వతికిని చిన్య జ్ఞాన బోధ
యగణితజ్ఞుగఁ జాల నారతియిచ్చి
తగ బందఱికినిఁ బుస్తకముల నిచ్చి
యా యంగయర్ కణీయమ్మ సౌందర్య
నాయకుండును సదానందాత్తులగుచు
హాలాస్యపురమున కరిగి శోభ
శేఖి నుండిరి యంత ఖేచరు శాసఁగి
హమీనిపై నత్యంత హర్షము లోడెడ
బొరిఁ బొరిఁ గురిసిరి పుష్పవర్ష ములు
వలగొని యీ లీల వర్తించు చెప్పడు.
ఏదియు నల్వదినాలు నిటమీఁది 28త
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార ! వినుఁడి
యనుడు సమ్మునులతో నా యగస్త్యుండు
మనసునిఁ దలపోనీ మఱియు నిట్లనియె.
నలువదియైదవ లీల.
మఱియు నా సాంకిడు మధురాపురము
దొరువుగాఁ బాలింపుచున్న యక్త తిని
నరయ నా దేశమునం దొక్క వెలను
కులసతి యందును గోర్కె లింవెసఁx
గాంచెఁ బన్నిద్దటి ఘనుల నాత్మజల
వంచిత సౌభాగ్య అధిక విక్రముల
చారలు రూప యౌవనములతోడ్
మీఱి యా దేశా। మెలఁగి వర్తించు
తఱిని వారిల తల్లిదండ్రులు ససురఁ
బురి కేగిరంత నప్పుడు నా కుమాళ్లు
తగమించి మఱియును ధాన్య సంపదల
పొగడొంది కొన్నేండ్లు పూజ్యులై యుండి
రంత సంపదవోయి యధిక చారిద్య
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mu8124nyjr78p2bfwahttjypssbr92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237527</id>
    <revision>
      <id>595361</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- త్తమాశ్వాసము విశ్రాంతి మించి సూహించి యన్య దేశము శేh యందు గూడి యన్యధా గతిలేక హాలికులగుడు దుక్కి చేతను బ్రబలి దొరతనము నను నక్కడనుండిరి యాత్మ శోభిల్ల సంతట వొకనాడు నా యరణ్యమ...'</comment>
      <origin>595361</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="5zbarkm8kittqhhf535hyu3jq7dlo63" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;- త్తమాశ్వాసము
విశ్రాంతి మించి సూహించి
యన్య దేశము శేh యందు గూడి
యన్యధా గతిలేక హాలికులగుడు
దుక్కి చేతను బ్రబలి దొరతనము నను
నక్కడనుండిరి యాత్మ శోభిల్ల
సంతట వొకనాడు నా యరణ్యమున
కొంతయు వేఁటగా నెల్లరు నేఁK
యందు శౌపాసగ్రహమున మించి
పొందుగా నొక భూనిపుంగవుం డదట
సధిక ధ్యానారూఢుఁడై యొక్క పొదను
నిధుజూటు మది ఫ్రెంచి వేడ్క తోఁ దపము
యుచున్నంతటఁ జేరియా ఋషిని
రాయిడి పెట్టుచు రభసము తోడ
మన మోయుచు మించి గర్వమున
పన్నిద్ధుడు చప్పట్లు కొట్టుచు
హాస్యము నేయుడు నతని ముందటను
లాస్యము లాడుచు లాగున ఉండ
నప్పుడా మునిసింహాఁ జ
ది
దప్పక వారి నందఱిఁ జూచి మీరు
కడిఁగి యీ ఛమి చక్క గాCK మని
కడుపు సాగుడు నున్న కష్టమాన నులు!
కొన మీ రేగి సూకిరజాతి నొంది
కానలఁ జరియించి కర్క టి గర్భ
మును పోలి కూతృవిముక్తి నందుదురు
నవి శారమిచ్చిన యా క్షణమున ND
నరయ నా ద్ద అతిస్ధితులగుదు
చెరువడి వేవేగఁ &amp; ఱ తెంచి వచ్చి
యా మునీశ్వర నకు కతిభక్తి, గోడ
వేచూఱు నందంద వినుతించి మ్రొక్కి
యో తాజస్రోత్తమ ! యో మునివర్య!
దయాస భూ కేశభక్త!
యీ యపరాధమ్మ బెల్ల లోఁ గొనుడు
నాయందుఁ గృపకల్గి మమ్మ' రక్షించు
289&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5zbarkm8kittqhhf535hyu3jq7dlo63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237528</id>
    <revision>
      <id>595362</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '240 చొక్కనాథచరిత్రము మేనుచు నందఱుఁ దన్ను ప్రార్ధించు నపుడు మనమున దయగల్లి మౌసిపుంగవుఁడు సగణితముగ వారి కొనతియిచ్చె నగరాజబావుండు నయమున పిచ్చి మీకును జన్నిచ్చి మించిన రక్తి,...'</comment>
      <origin>595362</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="1wv3dostj3u5xbsjjdlgmzlbqpnw97e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;240
చొక్కనాథచరిత్రము
మేనుచు నందఱుఁ దన్ను ప్రార్ధించు నపుడు
మనమున దయగల్లి మౌసిపుంగవుఁడు
సగణితముగ వారి కొనతియిచ్చె
నగరాజబావుండు నయమున పిచ్చి
మీకును జన్నిచ్చి మించిన రక్తి,
పాక టైశ్వర్య సంపన్ను లఁ జేసి
రక్షింకు మనుజులై రాజ్య మీరెవరు
మోర్థులగుదురు ముసుకొని మీరి
అని శౌవ రెడలించి యన్మూనిజరుఁడు
చనుచున్న పౌరును బియ్యన నరిగి
పొందుగా నచ్చోట భూధరమును
| గర్భము
పందొక్క కిటి
నా శణి నొక రాజు నట వేటూర్ల
తావు &quot;కేతెంచి యా పందిఁ గాంచి
తటుకున నొక్క యస్త్రమ్మ చేబూని
పటుశక్తి, భూమిపైఁ బడనేసి చంపి.
కరమొప్ప సంత సూకరశాబకములు
నిరవుగాఁ జామతల్లి &quot;ఎదురుచూడంగ
నా శశాంశధరుండు నా శంకరుండు
నాశీవిషాధీశ్వరాభరణుండు
త్రిణయనుఁ డప్పుడా శ్రీ చొక్క విభుఁడు
గణుతింప సంగయకణమ్మతోడ
నాల జేనిని నెక్కి_యట వికోబార్థ
హై లోకపాలకు లబ్ధిలో ఁ గొల్వ
నాపర్వతస్థలి కరుగుచో నపుడు
శ్రీ పెట్టుచున్న యా కిటిపోతములను
నాయెడఁ గాంచి దయాచిత్తుఁడగుచు
యద్భకుల తల్లియై స్వామి యవుడు
చన్నిచ్చె నన్న నా 'సంయమీశ్వరులు
నిన్ను తింపుడుఁ గుంఛసంభవుఁ జూచి
జననియై యాస్వామి శన్నిచ్చినట్టి
మన సూ రార్భకుల్ గడు వేడ్క మఱియు
వలనొప్ప నేమైరి ? వాతాపీడమన !
నా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1wv3dostj3u5xbsjjdlgmzlbqpnw97e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237529</id>
    <revision>
      <id>595363</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శుమాశ్వాసము యలవడఁగా మాకు నానతిమ్మనిన ముని కులోత్తంసుఁ డామునుల భావించి యనువంద నిట్లని యానతి యిచ్చె నా యంగయర్ కశీయమ్మ యై వెలయు నా యార్య యట వరాహంబైన యట్టి శ్రీ చొక్కనాథుని...'</comment>
      <origin>595363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="oxb6tkkcae7liyiz1rcrycuxs70atuo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శుమాశ్వాసము
యలవడఁగా మాకు నానతిమ్మనిన
ముని కులోత్తంసుఁ డామునుల భావించి
యనువంద నిట్లని యానతి యిచ్చె
నా యంగయర్ కశీయమ్మ యై వెలయు
నా యార్య యట వరాహంబైన యట్టి
శ్రీ చొక్కనాథుని శ్రీమహాదేవుఁ
జూచి యప్పుడు మహాచోద్యము నంది
డాసి సాష్టాంగదండప్రణామమ్ము
జేసి 'సద్వినయని శేషము,గాఁX
శరములు మోర్చి &quot;సూకర వేషుఁడైన
హరుఁ జేరి యిట వరాహంబౌట యెట్లు
రాజైనవాఁడు వరాహముల్ వ్యాఘ్ర
రాజు వేఁటాడుట
రాజీమార్గ ము
క్రోడుపుసుగమనఁ గ్రోడావతార
మీడను ధరియించు టివి యేమి మీర
అని విన్నవించిన హరుఁడానతిచ్చె
వనజుఁ డాది యవ్వలఁ లిపీలికము
కడ సర్వజీవాత్మకంబుల యందు
సడలక యుండుట 'సహజమ్ము మాకు
నీ కోలరూపము నిల్లేట్లేటి కంటి
నీ కోలరూపమ్ము నెల్ల
ప్రాణులకు
తల్లిదండ్రులకు వెందలు పుత్రు లైన
గలుగు నొక్కరిపైనఁ గలుగు పక్షమ్ము
నోటుగాన ఋషిశాపమై పంపించు
కి టిశాబకముల మాకీటఁ బ్రోవవలసి
జననియై యుంటి వో జలజాయతాక్షి!
యని యంగయర్ కణేయమ్మతో నవీన
నిరవుగాఁ బన్నిద్దరీ మహామధుర
పురి నొక్కవెలమకుఁ బుత్రులు నగుచు
బలియురై పాండ్యభూపాలుని యొద్ద
దళవాయి పట్టానఁ దవిలి యుందుదురు
ననుచు మహా దేవుఁడానతిచ్చినమ
విని జగదంబ యవ్విభున కిట్లనియె
241&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oxb6tkkcae7liyiz1rcrycuxs70atuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237530</id>
    <revision>
      <id>595364</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '242 చొక్కనాథం చరిత్రము చశుభ్రతి నీవొక్క బ్రహ్మను వైస మళీకమ్ముగాఁ జేతు మిశకిమ్ము వైన మఱి బ్రహ్మగాఁ జేతు మాయాశ్రుకార విరచిత గుణహార! వేదాంతి సారి ! తాసి నీ చన్ను బ్రాక్స్ట్రాబ...'</comment>
      <origin>595364</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="nvjla1vwsw0y9gd5ivj1wb2vjnffjss" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;242
చొక్కనాథం చరిత్రము
చశుభ్రతి నీవొక్క బ్రహ్మను వైస
మళీకమ్ముగాఁ జేతు మిశకిమ్ము వైన
మఱి బ్రహ్మగాఁ జేతు మాయాశ్రుకార
విరచిత గుణహార! వేదాంతి సారి !
తాసి నీ చన్ను బ్రాక్స్ట్రాబినయట్ట
దాసిగా సూకరార్భకులు సామ్రాజ్యా
లై యుండు టటమేమి యాశ్చర్య మనుచు
నా యంబ వినుతింప నా చొక్క విజుఁడు.
క్రోడరూపము సూఫి కోరి దేవతలు
వేడుక బహుపుష్పవృష్టి గావించ
నాయగర్ కాయమ్మ తోఁ గూడి
నారెండ వృషభేశ్వరారూఢుఁ డగుచు
నా నాసుదేవాదు లబ్ధితోఁ గొల
వేవేగ మధురకు వేంచేనె ఇంత
నరయంగ నా గున్న లారూప ముడిగి
సరబి నావేలదుకు సత్పుత్రు లగుచు
జనియించి రంపఱు సౌందర్య ల
నేను పైన గుణవంతు అతిరూప: రైతు
అధిక శారో
క్యాదపై యంద తొక్క
విధమునై విజయుడై విస్మయం బండి..
నుండి రా పన్నిద్దఱుజ్జ్వల స్ఫూర్తి
మండు నాయెడఁ బ్రస్టింగోన్నతిఁ బాండ్య
భతరుఁ డెఱిఁ యప్పుడు వారి నెల్ల
రావించి చూచి సంభ్రమచిత్తు,జగుడు
మఱిఁ బొక్క విభుని కొమాళ్ల భావమున
సరివి నందఱునొక్క అందమ్ము గార
తున్నార అనివారి కుడుగర లిచ్చి
మన్నించి యతివేడ్క మణి జతురంగ
ఐలముల కధిపురై ప్రత్యేకముగను
తెలుపంట నందు సేనాధిపతుల
సనువందఁగాఁ జేసి యా పాండ్య విభుఁడు
మనమహీరాజ్యమ్ము గడు నేలుచుండఁ
కొమనీ ప్ప మఱియును కొన్ని నాళ్లకును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nvjla1vwsw0y9gd5ivj1wb2vjnffjss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237531</id>
    <revision>
      <id>595365</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము క్రమముతో వారెల్ల రాజురై పాండ్య విభుని దిగ్విజయము వెలయఁ జేయించి ప్రభ మించియుండి రాచన్ని ద్దఱపుడు విరచింక సౌందర్యవిభుఁడు నాపాండ్య ధరణీశు స్వప్నానఁ దగు వేడ...'</comment>
      <origin>595365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2678" sha1="c4fp6ai5dg1hrvlbhnouoraeqoomey9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
క్రమముతో వారెల్ల రాజురై పాండ్య
విభుని దిగ్విజయము వెలయఁ జేయించి
ప్రభ మించియుండి రాచన్ని ద్దఱపుడు
విరచింక సౌందర్యవిభుఁడు నాపాండ్య
ధరణీశు స్వప్నానఁ దగు వేడ్కతోడ
వెలయఁ బన్నిద్దు వృత్తాంత మెల్ల C
టెలి వెను బూర్వమ్ము తేజరిల్ల CXk
ఇప్పుడా పొండీఁడు
నాశ్చర్యమైంది
యప్పర మేశ్వరు నభినుతుల్ చేసె
పురహర ! భూతేశ ! భువనప్రకాశ !
ధరరధారూఢ శ్రీధరగర్విహరిణ
నగరాజకార్ముక ! నగ వైరిజనక!
నగరిపుసంస్తుత్య నాగాసు రారి
8 4కంఠ యో గిరినాథ! యభవ
పరమేశ ! యనుచు నప్పార్థ వేశ్వరుఁడు
నత్యంతభక్తి తో నట కారి: లిలిచి
ప్రత్యేక నామాంకురమ్ములు జేసి
వారల నంపిన వా రతి వేడ్క
రాజ్య మేలుతుఁ దోరంపు భక్తి
'సతతశివార్చనాసం'సత్తు లగుచుఁ
జతురత జంXమార్చన లందు కాలసి
సౌందర్యనాథుని సద్భక్షిఁ గాంచి
పొందుగాఁ గైలా, మున వేగిరంతం
బందులుండుటఁ జేసి కరగ నాకొండ
కందిమల యనంగఁ బరిగె వెల్లెడం
విదియు నల్వదియేను నిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి
యనుచు ప్రేమ మలతో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి సుఱియు సిట్లనియె
నలువదియాఱవ లీల.
మఱియు నా స్వామి ఖర్మలకృసామూర్తి
కరుణాధురీణుఁడై కిడు వేడ్కతో న
మరిసన్నిభుఁడు పాండ్యముండలేశ్వరుఁడు
248&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c4fp6ai5dg1hrvlbhnouoraeqoomey9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237532</id>
    <revision>
      <id>595366</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 చొక్కనాథచరిత్రము ధరణిఁ బాలించ నంతట నొక్కనాఁదు నా కాలముల నొక్క యడని లోపలను కాకిమూఁకల చేతఁ గల కాలమెల్ల నేటిరింతను పక్షి దిక్కు లేక పోటలఁ బడిబడి పొదఁ జొఱఁబాలు వాఁకలి దప్పి...'</comment>
      <origin>595366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2687" sha1="jv4fwkqg41u0a9qc5hnf5330jhc6lsh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;44
చొక్కనాథచరిత్రము
ధరణిఁ బాలించ నంతట నొక్కనాఁదు
నా కాలముల నొక్క యడని లోపలను
కాకిమూఁకల చేతఁ గల కాలమెల్ల
నేటిరింతను పక్షి దిక్కు లేక
పోటలఁ బడిబడి పొదఁ జొఱఁబాలు
వాఁకలి దప్పిచే నలపుట నొంది
వీఁకతోఁ బొద వెళ్లి వెఱరుడు నుండి
తనభాగ్యవశమునఁ దగ మదిలోన
శనఘాత్ముఁడగుచు నిట్లని విచారించి
గెలుతురు వరకు కృష్ణకలవారు
పొలుపొంది నటుగాన భోరున నేను
చెలఁగుడు శివ పూజ చేసిశా త్రవుటం
తొలియింతు ననుచును బుద్ధి సూపించి
ధరణిఁ బూరి గొనెడి దైవమ్ములందు.
తిరుచొక్క పలిపింటి దేవుండు లేఁడు
మఱి స్థలములలోన మామర్యవురికి
సరియైన పావన స్థలమును లేదు
తీర్ధములను హేనుదివ్యాఙ్ఞ
సరసి
తీర్ధముఁ లో లెడి తీర్థము లేదు
తత్ప్రణమున వేగ దయగల్గి మఱియు
రక్షించు సౌందర్య రాజశేఖరుఁడు
నా చొక్కనాథుని నధిక సత్పూజ
లాచరించియును బ్రత్యక్షము నాంతు
నని విచారింపంగ నాత్మ బంధువులు
తనవారలటకుఁ గొండ ఱు వచ్చిరంత
వారలఁగూడి యెఒ్వరుగానకుండ
భోరున మాధుర్యపురమున కరిగి
పాఠామరిలకొళింబునఁ దీర్ఘమాడి
చిత్తజాంతకుమీఁద జిత్తముఁ జేర్చి
తగఁ బ్రదక్షిణము రెంతయుఁ బ్రొద్దు సేయ
నగజాధినాథుఁ జింతయు దయతోడఁ
దా నొక్ పక్షి మాత్రము నజాత
మానస్నమైయుండి మద్భక్తి గలిగి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jv4fwkqg41u0a9qc5hnf5330jhc6lsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237533</id>
    <revision>
      <id>595367</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తరూశ్వాసము నేనని వచ్చి నిండిన ప్రేమతోడ స్నానమున్ గుడి ప్రదక్షిణములు బోనె నని సత్కృపాకటాంచలుండగుచు మనమున హర్షించి మధురేశ్వరుండు వోఖంజరీటము ! యోభరద్వాజ యీ ఖగకులములో న...'</comment>
      <origin>595367</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="1f67pi05uwamb4ca3pdwdfc9wq6hju0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తరూశ్వాసము
నేనని వచ్చి నిండిన ప్రేమతోడ
స్నానమున్ గుడి ప్రదక్షిణములు బోనె
నని సత్కృపాకటాంచలుండగుచు
మనమున హర్షించి మధురేశ్వరుండు
వోఖంజరీటము ! యోభరద్వాజ
యీ ఖగకులములో నెల్ల శ్రేష్టుఁడవు
నని స్వామి మృత్యుంజయ యుంచు నపుడు
మునికొని కరుణించి మూఁడక్షరములు
ముపదేశ మిచ్చి ప్రత్యూష
కాలమున
జపియించి శాత్రపేక్షయిలు గావింపు
తనర సీబంధుమిత్ర భ్రాతృసుతులు
కొనర వేఁకుల నిది యుద్చరించినను
నా మేటి పక్షుల నందఱఁ గెలిచి
భూమిలో వెలయుము పుణ్యద్మ వలన
ధర నెవ్వ రేవియు దవ్వులయు ళ్ళం
కరుగుచో మీవారి లా వేళలందు
పంచలనుండి యవ్వలికి వచ్చినను
గలుగును నధిక సౌఖ్యములు లాభములు
నరవభాషను పిలియడు నామమెపుడు
నరయంగఁగలుగు మీ యన్వయమునకు
శని గారవించి యొయ్యన మేను నిమిరి
యనిపిన నాపక్షి హాలాస్యపతికి
నా చటకము చెయ్యన మ్రొక్కి నిలిచి
చేకొంటి నా కులశ్రేష్ఠుండ నైతి
మాకులమునను సనా న్యుండ శైలి
మృగధర ! మృగ పైరి ! మృగకులముఖర
నగజావ ! నగధీర నగవైరి వంద్య
హరిధర హరిణాంక హరిసుతచరణ
హరి వైరిఘోషిత ! యట్టి నీరూపు
హరిపిరించి సురేంద్రు లరయఁగాఁ గోరి
చిరకళమ్ములను జేసియు గనలేని
నీ పాదములు గంటి నీ దయగంటి
నా పాపమెల్ల నింతటఁ చావుకొంటి
246&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1f67pi05uwamb4ca3pdwdfc9wq6hju0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237534</id>
    <revision>
      <id>595368</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '246 చొక్కనాథచరిత్రము నని సన్నుతులువేసి యధిక సంతోష మున వచ్చి తనవారి ముందఱ నిలిచి యామంత్ర ముపదేశ మందఱు కిచ్చి భూమి మొతటి కుక్షి ముఖ్యులఁ గిట్టి కాక ఘూకముల నెక్కడ నున్నఁబొడిచ...'</comment>
      <origin>595368</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="6le3l9v2hwtqktfie4pibuby6jbrlsb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;246
చొక్కనాథచరిత్రము
నని సన్నుతులువేసి యధిక సంతోష
మున వచ్చి తనవారి ముందఱ నిలిచి
యామంత్ర ముపదేశ మందఱు కిచ్చి
భూమి మొతటి కుక్షి ముఖ్యులఁ గిట్టి
కాక ఘూకముల నెక్కడ నున్నఁబొడిచి
బీకాకుపడఁజేసి శివకృపచేత
పిలిచి భూతేశుని కెమ్మది మనిచి
వలియ నామముల వర్ధిల్లె భూవివిధ
జూచి యెల్లరు మహాచోద్యము నంది
యా చొక్కనాథుని నాశ్రయించినను
నణుడైన &quot;మీరువు నగుగదా! యనుచు
గణుతించి రాస్వామి ఘన విశేషములు
సైదియు నల్వదియాఱు సిటమీ: చివరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి
యనుచు 'సను నఁలతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దిరిపోనీ మఱియు నిట్లనియె.
నలువది యేడవ లీల
మఱియు నుత్తరభాగ్ మండలమునను
ఐరిగ:గ నొక మహాబళుక్షి గలకు
నా యండజాతమ్ము నా దేశమునను
బాయ కెప్పుడు నుడు బహుళ కాలము
నామణీ తనకు నిత్యాహారముగను
వాసి కూప తటాక వినజాకరములు
నదులు కాలువలు నానా కా శయము
దశ పూరములలో నున్నట్టి మృదుల
ఆంజరమ్ముల నెల్ల జాల భక్షించి
జలములు గ్రోలి యిచ్ఛావృత్తి నుండు
సిరీతి వర్తించ నెలమిఁ కొన్నాళు
శారాజ్యనంత యవగ్రహం టె Ch
వానలు లేక తీవ్రాకార ముగుడు
కాసుకర్మప్రభాపటలమ్ము వెఱని
యే దిక్కుఁ జూచిన ఫ్రెండల నండి
మేదినిఁ గలబెల్ల మృగపక్షి జంతు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6le3l9v2hwtqktfie4pibuby6jbrlsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/252</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237535</id>
    <revision>
      <id>595369</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము కాంతార విశతి శుష్కమురై సుఱియా భూచరు అంబరంబును గోరుచుండ తేచరు లా ధాత్రికిని హోద మినX భూచ-రాధిపులు జ్యోభూమి మేలనఁగ నీ చందమున ధాత్రి యెల్ల పేటీల్ల నీరు వీరిని...'</comment>
      <origin>595369</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="muf8xp2cz937euoqoh2qcs9x3pqard6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
కాంతార విశతి శుష్కమురై సుఱియా
భూచరు అంబరంబును గోరుచుండ
తేచరు లా ధాత్రికిని హోద మినX
భూచ-రాధిపులు జ్యోభూమి మేలనఁగ
నీ చందమున ధాత్రి యెల్ల పేటీల్ల
నీరు వీరిని గోర నిబిడ మారుతము
మారుతము ను కోరి మరుజము
తరువుల నీడ రెండయు వేడ్కఁగోర
ధర సిట్లు చర్వె నారచమనఁఋతువు
గుంటకాలువ లెల్ల కూపముల్ చెరువు
ఇంటబట్టెను పైకతాబాల మగుచుఁ
గాఁ Xఁ గుభీరముల్ గిరి - 7: గర్కటము
వేఁగె కచ్ఛకములు వొచ్చె మచ్చెఱులు
తూలెవు మకరముల్ దనిని సర్పములు
సోలెను మృగ కుంక్షి సారిగె, బఝణును
న్రుక్కిరి యనురులు మరిగిరి శ్రజలు
చిక్కె భూతగణము, చిక్లె శైలములు
కాఁర్య వనములు గమల సంయములు
నిం బారిధు లుడుకెత్తె నంబరము
వయ్యయ్య ధరిత్రి ప్రస్సె నాకసము
పయ్యెడ నాబకం బాత్మ సూహించి
కటకటా ! యీ భూమి కరవయ్య విశీను
నెటుఁ బోవఁగలవాఁడ నీశ్వరా యనుచుఁ
బుకిువఁ దన పూర్వరాగము కతక
గుఱుతుగా నుత్తరకురుభూములకును
గ్రచ్చఱ XXనమార్గమునఁ జనఁగ
నచ్చోట నొకఋషి యా శ్రమిఫుణ్య
తనమును గాంచి య వ్వన మధ్యమునను
ఘనమైన యొక మహాకమలాకరమ్ము
పురణిందు వైకుంఠపురమును బోరె
నరుడైన వేడ్క శ్రీహరి యుక్త మగుడుఁ
Xమలనాభుని దిచ్యక్రజఁ బో రెం
247&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>muf8xp2cz937euoqoh2qcs9x3pqard6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/253</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237536</id>
    <revision>
      <id>595370</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 చొక్కనాథచరిత్రము గమనీయ శంఖ చక్ర స్థితమగుచు సన్నుత విహగేంద్రచరితమ్మువోలె పన్నగ గజ కొచ్చావములు గలిగి వినుతించు దేమేంద్రు వీడును బోరె యనిమిషాహారివిహారమ్ము గలిగి ప్రకట...'</comment>
      <origin>595370</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="jfj88i1qy4ya9yzkgufj0v3h9g7gfpj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;148
చొక్కనాథచరిత్రము
గమనీయ శంఖ చక్ర స్థితమగుచు
సన్నుత విహగేంద్రచరితమ్మువోలె
పన్నగ గజ కొచ్చావములు గలిగి
వినుతించు దేమేంద్రు వీడును బోరె
యనిమిషాహారివిహారమ్ము గలిగి
ప్రకటితనక్షత్ర ప్రధమును బోలె
ముకర కర్కట మీన మండలి గిలిగి
యనుకను రాజచిహ్నముల వోలె
ఘనతర పుండరీకములు గలిగి
యమృతాబ్ధి సుధన విహారము .
రమణీయ సుమకోను రాగము గలిగి
5+-8
хоя
దారుణమైన శాంతారము
సారంగ ఓటల సంచారము,
యరుదైన తెలగహ్వరముల వోలె
దిరముగాఁ &quot;గేసరోదీర్ఘము Xలిగి
మహనీయ పుణ్యాశ్రమంబును తె
సహరహమ్మును నేటిహంసలు Xలిగి
కలిత భూ పొంగ నాకరముల వోలెం
బొలుపొందఁ గృకణస్ఫురణము Xలిగి
జననుతమ్మగు దివ్యశరధియుఁ బోలె
మునుకొని బహు శివముఖములు గలిగి
చెన్నొందు నా సరసీరుహాకరము
కన్నులపండువుగాఁ జూచి కుక్షి
వరుఁ డప్పుడా సరోవరతీరమునకుఁ
బఱతెంచి సిలిచె శుంభనోది యగుతుఁ
జయ్యన నచట నాశ్రమవాసులైన
సంయమిముఖ్య లా జలదొక రమున
కరుదెంచి స్నానమ్ము లాడు వేళలను
బఱతెంచి యట మీన పటలము, దారి
దగ్గఱ వచ్చి సిష్టా పరత్వమున
వెగ్గలముగ మంత్రవిశతి యాలించ
నప్పుడా పక్షీంద్రుఁడా మత్స్యములను
తప్పక వీణీంచి తనయాత్మఁ దలఁచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jfj88i1qy4ya9yzkgufj0v3h9g7gfpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/254</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237537</id>
    <revision>
      <id>595371</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసము మీనమ్ములకు నిట్లుమించిన భక్తి జ్ఞానానువర్తన గలిగియున్న దియు నెట్టి వేళల జీవహింసకు రోయ నట్టివంశము నాయది గదా! యనుచు మదిలోన నొకనియమము దాఁ బలికె సిటయాదిగా జీ...'</comment>
      <origin>595371</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="frjqcktctnl5x2zm9fim3u8e5r8ohuh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసము
మీనమ్ములకు నిట్లుమించిన భక్తి
జ్ఞానానువర్తన గలిగియున్న దియు
నెట్టి వేళల జీవహింసకు రోయ
నట్టివంశము నాయది గదా! యనుచు
మదిలోన నొకనియమము దాఁ బలికె
సిటయాదిగా జీవహింసలు సేయం
గలవాఁడగాను నేఁ గలలోన వైనం
కులమువారెనఁ గూలనిమ్మనుచుఁ
బట్టెను తము నప్పట్టున నుండి
పట్టె సుజ్ఞానము పులుఁగు
దీనికిని
నంతటఁ దనజాతియైనట్టి పక్షి
సంతతి యచటికిఁ జనుదెంచి చూచి
నీకేమి ? యిట్లుండ నిజము మీయాన
జీవహింసావృత్తి నేయ నే నసిన,
దీని విస్మయం బండి వేగఁ దా మందుఁ
జని యాకొ శంబున జలధరమ్ముల న
ఖరములఁ బట్టి యా ఖగములు చినఁగ
సరివి నా సంయమీశ్వరులు కోపించి
చూచిన సురసుర సుక్కి మూర్ఛిల్లి
ఖేచరు లచ్చోటఁ గౌడ సె
నన్ని యున
నదియును జూచి తా నత్యద్భుతము.
ముదముసు జ్ఞానము, మఃప్పిఱి కొనఁX
జీవనంటే తనకు జీవనం బగుచు
నా విహగాధీశుఁ డట్లున్న యంత
ఋషిముఖ్యు సిత్యకృత్యములైన
త్రివవణ స్నానముల్ దీర్చి మందులును
ఛతిరుద్రాద్ సంపూర్ణాంగు లగుచు
నాతఱి ఛద్రాసనస్థులె బోధి
వృక్షము క్రింద నావృదభవాహనునిఁ
ద్ర్యము సర్వేశ్వరు న ధ్యాత్మమైన
శైవపురాణముల్ చదువుచు మునులు
నా వేళ సౌందర్య హాలాస్యపర్యు
శ్రీ చొక్కనాథు సంచిక పూర్ణకథలు
249&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>frjqcktctnl5x2zm9fim3u8e5r8ohuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/255</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237538</id>
    <revision>
      <id>595373</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '250 చొక్కనాథచరిత్రము జూచి భదింపుచు సార్క్ సోలుచును. నర్ధముల్ ఇప్పుడు సధిక మా తీర్ధ రాజము. సన్నుతింపుచు నుండ నయ్యెడ నారాయణాండజాతంబు నెయ్యము తో వీని నిజభక్తి ఁ బూసి శ్రీ చొక్...'</comment>
      <origin>595373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="f7rxlzf23i730w6k5g8849xcegu40f6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;250
చొక్కనాథచరిత్రము
జూచి భదింపుచు సార్క్ సోలుచును.
నర్ధముల్ ఇప్పుడు సధిక మా
తీర్ధ రాజము. సన్నుతింపుచు నుండ
నయ్యెడ నారాయణాండజాతంబు
నెయ్యము తో వీని నిజభక్తి ఁ బూసి
శ్రీ చొక్కనాథ మూర్తిని నవాఙ్మనస
గోధరు ప్రతిభ క్తిఁ గొలిచి భక్తుండ
నయ్యెద నని బలా కాధీశుఁ డపుడు
చయ్యన నెగసి భేచరమార్గమునను
కలిజయ దానములుగా బోయి, పైన
గతులను మాధుర్యకటకముఁ జేరి
కాంచన వంక శిరమున మునిCA
వంశాస్త్రహరునకుఁ బ్రణతులు చేసి
మనమూ నాస్వామి మహిలోని విలిప్పీ
తనజిహ్వకును వేడ్కఁ దగఁ బ్రస్తుతి చె
లోకపాలకవంద్య ! లోకశ్రయాత్మ!
కశ్రయాధార ! లోకోపకార !
లోకనాయక ! పద్మలోద నార్చితుఁడ
చేకొని ననుగావు శ్రీచొక్కనాథ!
యస్ సన్నుతులు చేసి యధిక సంతోష
మునఁ దని
సౌకనాఁడు పులుఁగు శ్రేతి డపుడు
ప్రతిహీనమ్మును పిట్లు బ్రత్యూష వేళ
ధృతిమించి హేమాల్దదీర్ఘక మునిఁగి
స్నానము జేసి యాసౌందర్యవతిని
ధ్యాని చి యా దేవు దర్శించి యపుడు
తప్పకచేసి ప్రదక్షిణమ్ములుసు
నప్పుప్పుకమునకు కభినతి సేయఁ
దలవంచి సాష్టాంగదండము పెట్టి
వదిన మ్మొక పూట దేహపోషణకుఁ
గనకవుష్కరిణి పుష్కరముకు గ్రోలు
నీరీతి ఘనభక్తి యెడలక జడి
నారాయణుండు సౌందర్యనాయకుని
సేవ నేము కిట్లు సేయుచునుండ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f7rxlzf23i730w6k5g8849xcegu40f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/256</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237539</id>
    <revision>
      <id>595374</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తమాశ్వాసమ భావించి యప్పడా మరియం జివిభుఁడు శ్రీచొక్కనాథుండు చిన్నయాత్మకుఁడు నాచంద్రధరుఁదు ప్రత్యక్షమై నిల్చి యోచషీకులనాథ యో పక్షివర్య యీ పక్షికులముందు సీనొక్క.ఁడవ న...'</comment>
      <origin>595374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2607" sha1="evdlbrk61gmk1d7yxtfy38c5hwjt2jg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తమాశ్వాసమ
భావించి యప్పడా మరియం జివిభుఁడు
శ్రీచొక్కనాథుండు చిన్నయాత్మకుఁడు
నాచంద్రధరుఁదు ప్రత్యక్షమై నిల్చి
యోచషీకులనాథ యో పక్షివర్య
యీ పక్షికులముందు సీనొక్క.ఁడవ
నీవు వుండవు నీవు మాన్యుఁడవు
నీవంటి సుని నీవంటి వంశ
పావన చరితుండు. పరికింకుఁ గలఁ డె
తలపంగ మారుఁ బ్రద&amp;ణమ్మ లను
నలఁడఁ జేసిన యట్టి పుణ్యమున
మానవు రెండేసి ముడి నూరయాత్ర..
గా నేను వేళ నిక్కముగ నీవారు
వలసుగా నేర జారికిఁ జాలం
గలుగు సంతోద.
సౌఖ్యములు సంపదలు
నీవు మా పూజలు నెమ్మి: జేసితివి
గావున సాలోక్యతి నీకుఁX
భవరోగములు సూసి బక కుబాధీశ !
శివలోకమున సుఖస్ధితి సీవునండు
మని యానతెచ్చి యా హాలాస్యవిభుఁడు
దనరిన వేడ్క సంతర్థానమయ్యె
విదియు నల్వనియేడు సిటమీఁది జగిత
ముదముతోఁ జెప్పెది మునులార వినుఁడి.
అని మునులతోడ నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి గుఱియు నిట్లనియెం
నలువదియెనిమిదవ లీల
గ్రామప్ప మఱి తొల్లి బ్రహ్మకల్పాంత
రమునఁ జరాచరప్రతతుల తోడ
మధుర యొక్కటిదక్క ముణి పట్టణములు
నధిక దేశమ్మలు నంబుధుల చేత
లయ మాయెఁ వచ్చివాలయమున మధుర
జయముగాఁ దనడు నాజా శక్తి వలన
లయము గాకుండి వెల్లడ నాపురము
రయమూర నాస్వామి రక్షించే నపుడు
251&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evdlbrk61gmk1d7yxtfy38c5hwjt2jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/257</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237540</id>
    <revision>
      <id>595375</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '252 చొక్కనాథజరిత్రము నిరవుగా నాయూరి కేయుపద్రవము అరయంగ లేనట్టి యా నిమిత్తమునం గడఁగి యామధుర విఖ్యాతిగా సంత నడుపూరు ననియెడి నామమ్ముగాంచె సంత నాపాండీఁడు నా చొక్క విభుని నెంత...'</comment>
      <origin>595375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="f96krn914n3asud4gvsa8zj4qatsffx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;252
చొక్కనాథజరిత్రము
నిరవుగా నాయూరి కేయుపద్రవము
అరయంగ లేనట్టి యా నిమిత్తమునం
గడఁగి యామధుర విఖ్యాతిగా సంత
నడుపూరు ననియెడి నామమ్ముగాంచె
సంత నాపాండీఁడు నా చొక్క విభుని
నెంతయు సంస్తుతు లెన్నే నిఁ జేసి
యామహాదేవుని యాజ్ఞ, పెంపున ను
ప్రేమధు రావురి కేదోషములును
రానేరవని పాండ్య రాజశేఖరుఁడు
నానావిధముల నగరు గట్టించి
కోరి యాదేవుని గుడిగోపురములు
తేరులు గట్టించి తేజరిల్లఁగను
ఇప్పుడు నీవురికి సౌంపు గాని
తప్పదటంచు నాతలము గావేక్క
రయములో గృహములు రమ్యమ్ముగా CXC
గట్టిరి యప్పుడా కారణమ్మునను
జోటు లేకుండఁ
జుట్టు
చాయక పాండ్యభూపాగ్రణి చొక్క
నాయకస్వామున్న నగరి కేతెంచి
యాదేవుఁ బొడఁగాంచి యతీభక్తి మ్రొక్కి
రదయాని స్ఫూర్తి ! యోదివ్యమూర్తి !
నరిబాహసప్రియ ! నాగాసురారి !
నిర్వాణచిద్రూప ! సిఖిల ప్రదీప!
సర్వేశ! లోకవిస్తారము, తెల్ల
లయమాయె మధురకు లయము లేకుండ
భయమైన నీయాజ్ఞ పరిగి రాదయ్య
నటుగానే కోస్వామి నానిమిత్తమునఁ
దటుకున సగ్వభూతల మెల్లఁ గడఁగి
యీకుట్న మున వచ్చి యిండ్లను గట్టి
రీ పురి యెడచాల దియ్యెడ మాకు
నెల్ల చూపుము దీని కెల్లను నీవె
సల్లలితో జ్జ్వల సౌందర్యనాథ !
యని సమ్నతులు నేయ నాస్వామి యపుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f96krn914n3asud4gvsa8zj4qatsffx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/258</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237541</id>
    <revision>
      <id>595376</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సప్తశ్వాసము దళ్లకుఁ Xంకణముగాఁ దనచేత నాన్న భుజగేంద్రు నూడ్చి యీ పుర మెల్ల నీవు నిజముగాఁ జూపుమీ నీపాట వెల్ల నని యానతిచ్చిన నాకుర మేశ్వ రుని యాజ్ఞ ఁజేసి మారుతభుక్కు లేశుఁ డస...'</comment>
      <origin>595376</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="r1ij1ezumjiqvjuj06ygd968h7anc0v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సప్తశ్వాసము
దళ్లకుఁ Xంకణముగాఁ దనచేత నాన్న
భుజగేంద్రు నూడ్చి యీ పుర మెల్ల నీవు
నిజముగాఁ జూపుమీ నీపాట వెల్ల
నని యానతిచ్చిన నాకుర మేశ్వ
రుని యాజ్ఞ ఁజేసి మారుతభుక్కు లేశుఁ
డసఘుఁడై పనిబూని యతిభక్తి తోడం
దనరంగ సాష్టాంగదండము పెట్టి
యా శంభు గుడి నాగమందు బాలాగ్ర
దేశము నిలిపి యాదిత్ర కాపురము !
నను మత్తరము వృషభాద్రి యైనట్టి
ఘనముగాఁ దగ నళగరి లోనుగాఁగ
గుడికిపై నాల్గుదిక్కుల నైడఁ, గల్లం
బడగెత్తి యోజన ప్రామాణ్యముగను
పిచ్చి తను ఖము నా వాలము వొద్ద ఁ
దెచ్చి పెట్టుకు యండెఁ దెఱఁగొప్ప సంత
హాలాస్య పురమున కానిమిత్తమున
బాలవాయ ను పేరు వార్తకు నెక్కెం
జాల నప్పుడు పాండ్య జనవిభుఁడు ధీరు
వాలబాయుండైన వామ
దేవునినిరి
జేరి యందంగ విశేషమ్ములైన
పౌరాణికస్త్రోత్ర పఠనముల్ జేసె
నోదేవతాస్వామి ! యోకృపాకార !
యో బానఫలదాయి యో దైవతాయి !
వల్లగా నీమానము లేజరిల్ల
నెల్లను టెలిసె నీయెల్ల మా కెల్ల
నని సన్నుతులు జేసి యామహాస్వామి
యనుమతిఁ గాంచి మహాప్రసాదమున
తలనొప్పఁ దిరువాలవాయైన మధురి
పుర మెల్లనపుడు గాపురములు నిండఁ
బురణింపరాని గోపురములు మేడ
లాకోట లంగళ్లు నందంద మఱియుఁ
బ్రాకటగృహమంటపమ్మ అన్ని య
యును
గనళమయమ్ముఁ గావించి బధుర
253&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r1ij1ezumjiqvjuj06ygd968h7anc0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/259</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237542</id>
    <revision>
      <id>595378</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '254 చొక్కనాథచరిత్రము విమతించ నాపాండ్య విభుఁ డేలుడుండె నీలీల సద్భక్తి నెవ్వరు విసిన హాతాస్యనాథ మహాదేవు కృపము నెల్ల జీవుల కెల్ల నెల్ల యె లోక మెల్ల నేకుడు రెల్లరు బోగడ విదియు...'</comment>
      <origin>595378</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1584" sha1="aaf2t91w99nlaxetvm2w9c29j5b7h2j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;254
చొక్కనాథచరిత్రము
విమతించ నాపాండ్య
విభుఁ డేలుడుండె
నీలీల సద్భక్తి నెవ్వరు విసిన
హాతాస్యనాథ మహాదేవు కృపము
నెల్ల జీవుల కెల్ల నెల్ల యె లోక
మెల్ల నేకుడు రెల్లరు బోగడ
విదియును నలువదియెనిమిదో లీల
విదితముగా వేడ్క విమఁడన్న మునులు
ఈలాస్యనాడు లీలానందములనుఁ
జాలంXC బులకితో జ్జ్వలదేవు లగుచు
నాజనివరునకు నర్చించి నిలిచి
యామీఁది వృత్తాంతము...ఁ జెప్పు డనిన
ఇది సర్వఘన'సత్కవీంద్ర పాదాబ్జ
విదిత “పూజా మోదములుండు వచ్చి
కప్పుర సౌరిఛ్య కలితమానాంక
తిప్పరాజ 'సుపుత్ర తీరు &quot;వేంగి &quot;రేంద్ర
విరచితమ్ముగ లోక విఖ్యాత మైన
'సరసలక్షణ కావ్య', క్క వీండ్రాభి
నందిత శ్రీచొక్కనాథ దగ్మత
మందున సిది 'సప్తమాశ్వా స మయ్యే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aaf2t91w99nlaxetvm2w9c29j5b7h2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/260</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237543</id>
    <revision>
      <id>595379</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అష్టమాశ్వాసము నలువదితొమ్మిదవ లీల. మఱియును కొక మహామండలేశ్వరుఁడు పాండ్య భూవరగుణో త్తముఁడు పరగంగ నేకాతపత్రమ్ముగాను ధరణిఁ చాలించె శాత్రవుల నిర్జించి.. హాల్యానగర ' హాలాస్యక...'</comment>
      <origin>595379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="lui36rae163i6pwr9a18peesdokcbf6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అష్టమాశ్వాసము
నలువదితొమ్మిదవ లీల.
మఱియును కొక మహామండలేశ్వరుఁడు
పాండ్య భూవరగుణో త్తముఁడు
పరగంగ నేకాతపత్రమ్ముగాను
ధరణిఁ చాలించె శాత్రవుల నిర్జించి..
హాల్యానగర ' హాలాస్యకృపను
జాలంగ నొకకొన్ని సంవత్సరములు
పాలించి జనులెల్లఁ బ్రస్తుతి సేయం
ప్రణుతింప నాతని బట్టి యనంత
Xణపాండ్యవిభుఁడు ప్రణవంతుఁ డగుచు
శివభక్తి యుక్తుడై శ్రీచొక్కనాథుఁ
దీవిరి త్రికాలము, ధృతిమించి పూజ
నేయుచు నప్పుడా సీసులు భదర
ఁలించే నట్టి కాలమున '
జోడభూపాల వంశోద్భవుఁ డొక్క
చోడాఁడు మఱియును కూరత్వ మె
యశనిపై దండెత్తె నతితీసి ముగను
జతురంగ బలసంఘ న్నా నిఁడగుచు
మధురపై యోజనమాత్రమ్మ గాCX
నధికుఁడై వచ్చి తా నటు దంబు విడి నె
విడియుచో 'విచ్చలవిడి తటాకమున ''
డఁగి గుంటలు కట్టఁ గా లువ తెల్లం
జ్రంపుచు మఱియు నాదేశమ్ము పసుల
గుంపులు వడిఁ దోలుకొనుడు నీలా గు
నలజర్లు సేయుచు నాచోళ విభుఁడు
బలియుఁడై రాCK నా పాండ్యరా జేఱిఁని
తనమఁత్రి నరులతోఁ దగ ఇట్లు పలికె
మనదళతంత్రమ్మ ముఱి చాలఁ గొంచె
మతనికి దళతంత్ర మధికము'
నతివేగ గెల్బును నా బొక్క నామఁ
డాశ్రితవత్సలుఁ డామిహా దేవుఁ
డని సౌందరేశ్వరు నాడా, మునకుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lui36rae163i6pwr9a18peesdokcbf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/261</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237544</id>
    <revision>
      <id>595380</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '256 చొక్కనాథచరిత్రము జని భక్తితో నమస్కారమ్మం జేసి ఓదియు నాటింటను బరిగ నర్చించి తుదిలేని మదిని సంస్తుతు లిట్లుచేస్తే. దేవ ! యీశ్వర ! 'సర్వదేవ సంస్తుత్య భావభవాంగ్ 'సద్భసితాంగర...'</comment>
      <origin>595380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2620" sha1="md7hwyzqlo4emk43osd3wvqo19mibkm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;256
చొక్కనాథచరిత్రము
జని భక్తితో నమస్కారమ్మం జేసి
ఓదియు నాటింటను బరిగ నర్చించి
తుదిలేని మదిని సంస్తుతు లిట్లుచేస్తే.
దేవ ! యీశ్వర ! 'సర్వదేవ సంస్తుత్య
భావభవాంగ్ 'సద్భసితాంగరక్ష
హరి యజార్చికపొద ! హరినాగవరద!
హరి వైరి వైరి వాహన సన్ను తాఢ్య
హరిదశ్వ ధరణాంశ యమితథ రాంక
హరిణశాబక హ హరిచర్మ విసన
లోకనాయక ! సర్వలోకప్రకాశ !
భీకర త్రిపుర గంభీరో పహా !
యనుచును ఘనముగా నభినుతుల్ జేసి
మననూఱు నిట్లని మఱి విన్న వించె
యో దేవ ! చోడాడు నన్న నమ్ముగను
నా దేశమునఁ గల్గు నధిక 'సన్నాహ
ములతోడ వచ్చి సమ్మోదమ్ముతోడఁ
బాలుపొంద హాలాస్యపురి చుట్టు విడిసె
భావించు నాకును ఓఱు గుఱ్ఱములు
లేవధికము, బిలేశయాభరణ !
యదియునుగాన దాయాదులు &quot;హెచ్చి
కొదలేని ధనమెల్లఁ గొంపోవుకతనం
బచ్చ పైకములేదు ప్రజల నాకు
వచ్చెను జోడాడు జడి నన్ను గెలు
స్వామి కియవకీర్తి సంధించుగాన
స్వామితోడై గెల్వ, చ్చును లఁఁ
గావున నానాఁడు గజమును నేయు
నావిధమున వారినంవఱ : గెలిచి
చేకొని నన్ను రక్షింపవే దేవి !
వాకేడుగడయు వెన్నఁగ నీవె &quot;ఘుమ్మి
యన్యము నెఱుఁగ నిత్యముగా నీడ.
వన్యాద సథనాథ! వర చొక్కనాథ !
యభయ మిమ్మంచును నాపొంద్య విభుఁడు
నభిమతచిత్తుఁడై యభినుతుల నేయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>md7hwyzqlo4emk43osd3wvqo19mibkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/262</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237545</id>
    <revision>
      <id>595382</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అష్టమాశ్వాసము వినువీధిఁ బలికె నావిశ్వేశుఁడపుడు జననాథ! నీకును సంతాప మేల! ననయము &quot;మేము నీయాత్మ నుండఁXను నీకు గల్గిన సైన్య వివాహర్మం గూడి ఢీకొను మెదురుగా ధీరశ్వముకను నపుడు మే...'</comment>
      <origin>595382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="9hb68ff61x811u13xozc5q444j6dabi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అష్టమాశ్వాసము
వినువీధిఁ బలికె నావిశ్వేశుఁడపుడు
జననాథ! నీకును సంతాప మేల!
ననయము &quot;మేము నీయాత్మ నుండఁXను
నీకు గల్గిన సైన్య వివాహర్మం గూడి
ఢీకొను మెదురుగా ధీరశ్వముకను
నపుడు మేమచ్చోటి కరిగి చోడాని
సపరివారముగా సమయింపజేతు
ముని యానతిచ్చిన హర్షము నంటి
యనువంద దండి. ప్రణామముల్ చేపి
కద లెను నపుడు భూకాంతుఁ డాతనికి
నెదురుగా నా ప్రొదె యేవు దీపించ
నంత నాచోరేంద్రుఁ డాశ్చర్యలీలఁ
జింతించె నితఁ డల్ప సేనలఁ గూడి
కదనమ్ములో నన్ను గదిసెద ననుచు
మదముతో నైదిరె నేసునవచ్చు ! ఇంకా
ననుచు సత్యు గుఁడై యాటోప మొసఁగ
'సరం సమనఁ దన తురంగబలము
మరవడిఁ బురిగొల్పి యున్న శశక్తి
నార్భటింపుచుఁ దనయశ్వము చెక్కి
నిర్భయవృత్తిన నిగిడించి నంత
నప్పుడా సాఁడ్యభూపాగ్రణి బెగడి
యాపార్వతీశుని నాక్ష్యః జింతించె
సంత నాలోక నాయకుఁ డానిమూర్తి
పంతము &quot;నెరయ దోర్బలశౌర్య మడరం
దుమ్మిన బానికిఁ రోడఁ బంచావు,
'రమ్మహాదివ్య మంత్రము దోచినట్లు
!
స్వామి యప్పుడు వింటివాని చందముఖం
చామసించుక వచ్చి దారుణమైన
బాణాసవర్మ' చేపట్టి వేగంబె
తూణీర ముందున్న కూఁపుల మించు
సరిలేని వృషభ లాంఛన సాయకము
పేరుబడి వేసె నాక అముని మీఁద
చేసినప్పుడు జరియేఁగుల్ కథలు
C.C.-17
$57&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9hb68ff61x811u13xozc5q444j6dabi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/263</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237546</id>
    <revision>
      <id>595383</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '258 చొక్కనాథచరి శ్రమ| నానేన అశ్వము రాక్షణమునను బంచి పెట్టినయట్లు చటురయమునను ద్రుంచె నెన్నడుములు దునియలు గా CXC జోడరాజప్పుడు చోద్యము నంది కూడిన తన సైన్యకోటి మాటలు చూచి యిట్లన...'</comment>
      <origin>595383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2580" sha1="82llgevb20fyq1cfbr3sy0e2ahkglqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;258
చొక్కనాథచరి శ్రమ|
నానేన అశ్వము రాక్షణమునను
బంచి పెట్టినయట్లు చటురయమునను
ద్రుంచె నెన్నడుములు దునియలు గా CXC
జోడరాజప్పుడు చోద్యము నంది
కూడిన తన సైన్యకోటి మాటలు
చూచి యిట్లని కర్కె సోమసౌందర్య:
డా చొక్కనాథుఁ డాశ్రితరక్షకుఁడు.
వ్రాతిగా వచ్చి యీ పాండ్యభూ- పలికి
ఖ్యాతిగా గెలిపించె గాని లేకున్న
శక్తి వీనికి నేడ దనుచు
సంతు చెక్కిన కనమంత్రులతోడఁ
గంపితహృదయుఁడై $డఁగి యారాజు
పంపించుకొన్న నట్లు గా నపుడు
దైవసహాయుఁడై శనరిన పాండ్య
భూవరు నెదిరించి పోరిలో సంక్షో
భోరున వెనుళొత్తిపోయె నయ్యెడను.
అతనికిఁ దోడుగా నట వచ్చినట్టి
ప్రతిలేని కర్ణాట చక్క ణాధిపులు
బల సమూహమ్మ' లార్భటముల తోడ
ఒక్కటీ వచ్చి యితనికి నీవు
విఱుఁగుట యెట్లని విక్రము. బెసఁగఁ
బొరినాటి ౯దిరి. చి పౌరు ఘోర
గా యుద్ధ మొనరింపఁ గఱకంఠుఁ డపుడు
నా యస్త్రమున మఱి యవలీల నేనెం
గరములు ధరణముల్ గాత్రము శిరము
అరువడి ఖండించి యెగఁ జించి చె
తాఁకి ప్రక్కలుగాఁXC దగినట్టి బోయ
మూఁకల యవయవర్తులు ముగ్గుజేసె
నెత్తురు పేరు నీరధియందు
హత్తి పారఁగ జేసి యతి వేగ వంత
నా దేవ దేవుండు నప్పుడిదృశ్యుఁ
డై దివీంద్రులు మెచ్చ సరిగె నగ్యుడను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>82llgevb20fyq1cfbr3sy0e2ahkglqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/264</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237547</id>
    <revision>
      <id>595384</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అష్టమాశ్వాసము కారితోఁ దక్కినవారెల్ల కోడి వారి తనుందు లోపల సున్న వారిఁ రోఁకొని యీతని తో &quot; యుద్ధమునను దీకొన నేర్తురే దేవుండె యితఁడు సౌందర్య నాథుని సద్భక్తుఁడగుట నిందుల సెల...'</comment>
      <origin>595384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2746" sha1="e8mqr84wixzhsm0hlid94bnl3i1ijfa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అష్టమాశ్వాసము
కారితోఁ దక్కినవారెల్ల కోడి
వారి తనుందు లోపల సున్న వారిఁ
రోఁకొని యీతని తో
&quot; యుద్ధమునను
దీకొన నేర్తురే దేవుండె యితఁడు
సౌందర్య నాథుని సద్భక్తుఁడగుట
నిందుల సెల్వ రాదీశని నముచు !
జింతించి వెనుకదీసిరి శార్య నుడికి
యంత నా జయ రెల్ల నాశ్చర్య మంది
భాతిగా వరగుణపాండ్య భూవిభుని
నా శణి రక్షించు నావిధంబునను
నతని పుతునియందు నతిభక్తి గలిగి
శ్రీ తిమించి నిని రక్షించికే! యనుచుఁ
గదిసి భూజను లెల్లఁ గడు వేగఁ బొర్ల శ్రీ
రదిగానఁ బాండ్యథ రాధీశు తెల్ల
భయమోప్ప శ్రీచొక్కనాథ 'సద్భక్తు
రై సేద తప్పఁగఁ బ్రణమిల్లి యెపుడు
మఱి మించి నడుతురు మధురలోపలను
పెరగణ పాండ్య భూవరకులోత్తముఁడు
ఫణిభూషణునకు సద
సద్భక్తుఁడనింత
L
గుణ పాండ్యవిభుఁడుత గోత్రజాత్మేళు
నగరికిఁ బోయి యెంతయు సన్నుతించి
జగ మెన్నఁగా దేవు సత్కృత గాంచి
యధికుఁడై సకల దేశాధీశుఁ డగుచు
నధిక బలగుతో నవసిఁ బాలించె
విదియు నలువరికొమ్మి దిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి
ఋషుల కXస్త్యుండు రూపించినట్లు
విషమ సాయ పైన విధ మెల్లఁ జెలియ
ఏదియవ ల
మఱియును నమ్మహాసుడు రా వురమునఁ
బరమవుణ్యుఁ డినంత పాండ్య భూవిభఁడు
చిరకీర్తి రాజ్యవి' సేయుచునుండఁ
బరగ నత్కీరుండు భరణుండు Xbox
C.C.-ITA
259&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e8mqr84wixzhsm0hlid94bnl3i1ijfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/265</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237548</id>
    <revision>
      <id>595385</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '260 చొక్కనాథచరిత్రము డన మహాసత్కావ్యు లాదిగా నలుపి దెనమండ్రు గూడి మహేశ్వరుఁ జాక్క నాయకుఁ జేరి విన్నకు మొప్పఁగాను చాయని సద్భక్తిఁ బ్రణుతించి రంత కాలకాలాంతక! కారుణ్యక్షేత్ర...'</comment>
      <origin>595385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="843onws75a0v7u412q27mpj6dnwb5ng" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;260
చొక్కనాథచరిత్రము
డన మహాసత్కావ్యు లాదిగా నలుపి
దెనమండ్రు గూడి మహేశ్వరుఁ జాక్క
నాయకుఁ జేరి విన్నకు మొప్పఁగాను
చాయని సద్భక్తిఁ బ్రణుతించి రంత
కాలకాలాంతక! కారుణ్యక్షేత్ర
భూలోకపావన ! భూతేశ యీశ
పుర
దైన్యభంజన పురిసంఖ్య నేత్ర
మురహరి సన్మిత్ర ! ముల్లోక పాత్ర
యని సన్నుతులు చేసి హరుని &quot;మిప్పించి
వినుతించుఁగా మాకు వేడ్క యిందుకు
భాసిల్లఁగా జగత్ప్రఖ్యాతి యైన
యాసన మొకటి మా కభవ ! యిమ్మనిన
చ:దితుఁడై నాలూఱ మూ ఆడు విరివి
దదరమైనట్టి సుజ్ఞానపల కిచ్చె
నిచ్చిన వార లా గాశ్వరుతోడ
వెచ్చటఁ జాలును నీ సంఘ కలక
యనిన నాస్వామి విద్యాధికులైన
గరిమతోఁ జోటీయఁ గలదన్న వారు
పెరుగు'సంతసమున వేడ్క నాసంఘ
కులకు నొక్కట మంటకమునందు సిడిన
నదియు భూస్థలి విల్వ కంతరిక్షమున
వితమై నిల్చె నా విశ్వేశుకృడును
నరయ విద్యాధికులైన నత్కర
భరణకపిలు లాది పండితోత్తములు
శారదామూర్తులు 'సకలశాస్త్రార్థ
పారంగతులు జగత్ప్రఖ్యాతుడైన
నలువది యెనమండ్రు నలువొప్ప సంఘ.
పలక మంటపమున బహుళికాజముల
నీరీతి నుండిరి యీశ్వరుకృపను
కారక తము నెల్లవారలు బొగడ్
నటఁ కొంతకాలరు” నా కవీశ్వరులు
చిడిముడిపడి తాము చెప్పిన కలిత
అందందఁ దమలోన . శాబడ ఝణులు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>843onws75a0v7u412q27mpj6dnwb5ng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/266</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237549</id>
    <revision>
      <id>595386</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆష్టమాశ్వాసము సందేహపడిరి మాత్సర్యదోషమున నీలవణార్ధము లెవ్వరు దీర్పఁ జాల రటంచు నా స్వామినిఁ అలివ నప్పుడు విద్వాంసుఁడై వారికడకు నొప్పుగా 'సేతెంచి యొనర నిల్చినను వారలందు గ...'</comment>
      <origin>595386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="3xyl3bf6oaan3cwxy35in52iy5are6y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆష్టమాశ్వాసము
సందేహపడిరి మాత్సర్యదోషమున
నీలవణార్ధము లెవ్వరు దీర్పఁ
జాల రటంచు నా స్వామినిఁ అలివ
నప్పుడు విద్వాంసుఁడై వారికడకు
నొప్పుగా 'సేతెంచి యొనర నిల్చినను
వారలందు గూడి కరుస కూశావ్య
సారము పంచలక్షణ యుక్త ముగను
నెమ్మిఁ జెప్పితివేసి నిన్ను నల్ బదియఁ
రొమ్మిదోవాని వంతుగఁ గూడికొండు
మినినఁ గానిమ్మని యా శనీశ్వరుల
ఘనకాద్య పంచలక్షణశఙ్ఞ ధాతు
వర్ధ నార్ధ మద్య క్తము గాను
సార్ధముగాఁ జెప్పె సంకుల న
నప్పుడు విద్వాంసు లాశ్చర్య మంది
తప్పక లక్షణార్థము లేర్పటించి
యీ చందమునఁ జెప్ప నితరుల వశమె !
శ్రీ చొక్క పరిది విచ్చేసే కాననుచుఁ
దూకొని నలువదితొమ్మిదో బాని
గా కూడి సంఘళల్కను సిడికొనిరి
తాను చెప్పిన కవిత్వమునకు వార
లా
నల్వదైనపుడు నిర్ధలక్షణము
రెఱుఁX లేకుండిన నిందు శేఖరుఁడు
నెఱుఁగంగ నానతి యిచ్చిన వారు
సుతోక్షమును టోంది సన్నుతుల్ 'నేయ
నంత నా నక్కిరుఁడా యైదు లక్ష
ణము అర్ధ సంఘట్టనై యుండ దనినఁ
గ్రమ మెఱుంగఁడు గదా కచటమానసుఁడు
పరగ నెప్పు డసూయభావంబె కాని
సరసచిత్తుఁడు గాఁడు శారదాసము
మీర లిందలు విని మేలని పొగడ
నారయ వీఁడు గాదన సంతకాఁడు
నని దేవుఁ డొకశబ్ద మప్పుడు సెప్పఁ
దనరంగ విందు కర్ణము సెప్పుడనిక
261&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xyl3bf6oaan3cwxy35in52iy5are6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/267</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237550</id>
    <revision>
      <id>595387</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '262 చొక్కనాథ చరిత్రను విని యూరకుండి &quot;రా విద్వాంసు పెల్ల దనము నజ్ఞానకృశ్యమున నత్కీరుఁ జదియాను దప్పన్న హరుఁడెల్ల నవ్వి యిది నీవు తప్పన్నదిది తప్పుగాని నెప్పుడు వీఁడు దా నీర్...'</comment>
      <origin>595387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="gwlbv2trcxf1067bdm3tgna3zi807s8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;262
చొక్కనాథ చరిత్రను
విని యూరకుండి &quot;రా విద్వాంసు పెల్ల
దనము నజ్ఞానకృశ్యమున నత్కీరుఁ
జదియాను దప్పన్న హరుఁడెల్ల నవ్వి
యిది నీవు తప్పన్నదిది తప్పుగాని
నెప్పుడు వీఁడు దా నీర్ష్వమానసుఁడు
తప్పన్న దీనికిఁ దప్పుగాదని
ఎరుసతో నాకాశవాణి యంతటను
నెరయ నీవాక్యసందేహమ్ము దెుగు
శ్రీచొక్కనాథుఁడాశ్రితపక్షపాతుఁ
డై చనుదెం విద్యాధికుఁడగుచు
నా కాలగళుని శాప్యము తప్పనంగ
మీకు శక్యముగాదు మీరెంత యనిన
సందఱు లేచి సాష్టాంగమ్ము లొనర
దుమాళికి వేడ్క లెసఁగంగఁ జేసి
వరద మునిసోత్ర వర్ణితనామ !
పెర నేత్రజనితపావకదిగ్ధకామ!
కామ మోహాటకర్గ చ్ఛేదినామ !
నామకూడు కపటనాటక ధార !
ధారాధ రాధకంధర ! దయాసార 1
సారంగధర ! వరసారంగహస్త!
హర్తీచరో
జ్వల యమిత ప్రశస్త
శస్త్రప్రజోత్తుంగ ! సత్కృపాపానిX
యని సన్నుతులు జేసి న . సరమ్మునను
దనరి నా దేవుఁడంత జ్ఞానమయ్యె
శ్రీకంఠుఁ డానతిచ్చిన లక్షణములు
లోకప్రసిద్ధిఁ జెల్లుచునుండు నైవుడు
విదియు నేబది లీల యిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి
యనందు సమ్మనులతోఁ నా యఃస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోనీ మఱియు నిట్లనియె
ఏబదియొకటవ లీల
మఱియును నొకనాఁడు మధుర లోపలను
సరసత్య బాండ్యభూజననాయకుండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gwlbv2trcxf1067bdm3tgna3zi807s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/268</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237551</id>
    <revision>
      <id>595388</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆష్టమాశ్వాసము జాలిత భూష ణాలంకారుఁ డగుచు స్త్రీలను దాను సంచికలీల మేడ వైని వినోదించఁ బట్టంపు దేవి వేళ్లలి వాసన వేడ్కతోఁ గూడి మళయానిలమ్ము పై ఏలసిన విభుఁదు జలణాక్ష పైనఁ బక్ష...'</comment>
      <origin>595388</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="14zdjcyq5z9ipqgb3ftey5n2ty2bohl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆష్టమాశ్వాసము
జాలిత భూష ణాలంకారుఁ డగుచు
స్త్రీలను దాను సంచికలీల మేడ
వైని వినోదించఁ బట్టంపు
దేవి
వేళ్లలి వాసన వేడ్కతోఁ గూడి
మళయానిలమ్ము పై ఏలసిన విభుఁదు
జలణాక్ష పైనఁ బక్షమ్మునఁ గూర్చి
యిది జన్మశాసకో ! యిటి పుష్పములను
ఒదలక ముడిచిన వాసకో ! దీని
భావజ్ఞు లైనట్టి పండితో గోత్తముల
చే వినని తెనని చెలఁగే యాస్థాన
మంటప నకథంభమున వేమార్లు
గంటు గట్టించెఁ బ్రజవంతుఁడగుడు
గరిమ నాపురమునఁ గల కవీశ్వరుల
రప్పించి యా
పాండ్య రాజు వేడుటయు
ఘోరవుగాఁ దనము నేర్పులు మెఱయఁ
జెప్పిన నారాజు చిత్తమునకును
నొప్పుగా సUరాక్ యున్నయి.. తటను
నాపురమ్ముల ధర్షియను బ్రహ్మబారి
పాపవిదూరుండు బ్రాట్మోణోత్తముఁడు
శ్రీచొక్కనాథుని సేవ త్రికాల
సూచరింపుడు నుండి యతిభక్తి తోడ
దేవ దేవేశ యోదేవేంద్ర ఫెంద్య
భావజసంహర ! భ క్తము చార !
వద సంహార ! యో దైవతారాధ్య
వక్షివాహస్మోత్రే ! చరమభవిత్ర !
తల్లియుఁ దండ్రియుఁ దాత దైవమ్ము
నెల్లరు నీవె నా కెల్ల కొలమ్మ
వరుసతో నాకు వివాహమ్ము జేసి
కరుణింపుమయ్య ! యోక అక్కడ ! యనిన
నరసి శ్రీచొక్క నాయకుఁడు కారుణ్య
భరితుఁడై యతనికిఁ బత్రిక యిచ్చి
యిది మదీయ శ్లోక మిది కొంచుఁ బోయి
ముదమొప్ప నారాజు ముందరఁ జదివి
268&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14zdjcyq5z9ipqgb3ftey5n2ty2bohl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/269</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237552</id>
    <revision>
      <id>595389</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '964 చొక్కనాథచరిత్రము యాసూళ్ల ముడుపు నీ పతివేడ్క ఁ దెచ్చి ప్రేమమ్ముతో నీవు పెండ్లాడు మనిక నలిమోదమునఁ బొంది యా బ్రహ్మకాగి క్షితినాథుకడకు నాబీటిఁ గొంపోయి చదివిన నాహఁడ్యజప ప...'</comment>
      <origin>595389</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2758" sha1="6t40d8gxburlgre8vs2opcvf5nfgg9c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;964
చొక్కనాథచరిత్రము
యాసూళ్ల ముడుపు నీ పతివేడ్క ఁ దెచ్చి
ప్రేమమ్ముతో నీవు పెండ్లాడు మనిక
నలిమోదమునఁ బొంది యా బ్రహ్మకాగి
క్షితినాథుకడకు నాబీటిఁ గొంపోయి
చదివిన నాహఁడ్యజప పతి తనదు
మదికిని సరివచ్చి మఱి చాల మెచ్చె
శలవడే నా • కవితార్ధ మెట్లన్న
నరులార ! సకలములైన పుష్పముల
సౌరభమ్ములు లు మీరు సరవిఁ గ్రోలుదురు
నారాజు దేవుల యా నెఱికురుల
వాసన గనుఁడు మీ రా రెంటిలోన
వాసనాధిక చెందు వర్తించు ననిన ?
నా సాధ్వికురులు ది.్యంబైన జన,
వాసన గాని పూ బాసనగా
చలఁప న దేవి కుంతలముల యందుఁ
గలుగు వాసన ధిక్కబ ని నరులు
నట్టి శ్లోకార్థము, శాత్మ నుప్పొంగి
పట్టాభిషిక్తు,డా పాండ్య భూవిభుఁడు
నా వేళ వరహాల నమరిన ముడుపు
నో విప్ర! కొనిపొమి యొనరంగ నీవు
ననిన నాయుడుపు బ్రాహ్మణుఁడు నా విడుదల
జసిన సక్కరుండు చెయ్యన వచ్చి
నిలువు విప్రవరేణ్య ! నీశ్లోకమునకు
గల దొకకప్పు నీకవి చెప్పినట్టి
చారిఁ బిలువుమన్న వరుస నాబ్రహ్మ
వారి యేతెంచి యా సర్వేకు కనియె
జోశశాంకకిరీట | యోచొక్కనాథ !
యీశ మీ రానతియిచ్చిన కార్య
మొరసి కశ్కీరదేవుఁడు తప్పుపట్టి
తిరముగా మిము రోడి తెమ్మనై దేవ!
ని విన్నవించి బ్రాహ్మణుఁ డిందుకరుని
వినుతించిననఈ గృపావిర్భూతుఁడుచుఁ
వక్షకాధ్యము కుంచఁ దనవారిఁ గూడి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6t40d8gxburlgre8vs2opcvf5nfgg9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/270</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237553</id>
    <revision>
      <id>595390</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆష్టమాశ్వాసము 265 యనుపమవిద్వాంసుఁడై సంఘమంట పమునకు నేతెంచి ప్రాజ్ఞత మించి భ్రమయక నా సంఘకులకఁ గూర్చున్న వారిలో నాకవిశ్వము తప్పులన్న వారెవ్వ రనుచు నాస్వామి దానంత శ్రుతులంద...'</comment>
      <origin>595390</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="jy97r94izewmqu7s4gvdkv7a5kmk3f6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆష్టమాశ్వాసము
265
యనుపమవిద్వాంసుఁడై సంఘమంట
పమునకు నేతెంచి ప్రాజ్ఞత మించి
భ్రమయక నా సంఘకులకఁ గూర్చున్న
వారిలో నాకవిశ్వము తప్పులన్న
వారెవ్వ రనుచు నాస్వామి దానంత
శ్రుతులందు వినవె ! యీ రుద్రాణి పేరు.
కొతుఠిక సౌగంధికుంతల నాCK
నన వాని నత్కిరుఁ డా దేవి కురులు
జాంగనల కురుల్ మణి సాటి యగునై!
యని హారానలదృష్టి కట నోర్వలేక
చనుడుఁ బొత్తామర సరసిలోఁ ఐడియో
మరునిఁ జూచినచూడ్కి, ముఱి తనభక్తి
పరులను జూడంగఁ బాడి కాదనుచు
వన క్షేత్రశిఖి వానిఁ దగుల యుండ
మనమునఁ గరుణించి మఱియు నాకొలనఁ
గ్రుంకియుడఁగఁ జేయ గూఢపాన్నా భ
కంకణుఎకును నాకావ్యలు బాయ
తప్పొప్పు లెఱుఁగక తప్పని గార
కొప్పులు తప్పున సుచిత మే యసురు
నా సభవారెల్ల నబు విన్నవి. భ
నా సదాశివుఁడు బ్రాహ్మణునితో నపుడు
ధనము కొంపోయి మోదమునఁ బెండ్లాట
మని యానతిచ్చి యదృత్యుఁడై చనియె
నరయ నావిద్వాం'ను ఆశ్చర్య మండ
పరిచొక్కనాథుని వాదన జేసి
గెలువ శశ్యమై సత్కీరున కనుచుఁ
బలికిరి మఱియు నా బ్రాహణో త్తముఁదు
ధనము గొంపోయి మోదమునఁ బెండ్లాడి
తనరంXఁ బుత్రపౌత్రాభివృద్ధిగను
శ్రీచొక్కనాథుని సేవ లేప్రొద్దు
నాచరింపుడు ధర్షియై యుండెనంత
విదియు నేఁబది యొండు నిటమీఁదిలీల
ముదముతోఁ జెప్పెద ముసులార వినుండి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jy97r94izewmqu7s4gvdkv7a5kmk3f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/271</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237554</id>
    <revision>
      <id>595391</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '266 చొక్కనాథంత్రము యముడు సస్తునులతో నాయగస్త్యుండు మనమునఁ దలపోసీ మలఱియు నిట్లనియె. ఏఐది రెండవ లీల. అంత నావిద్వాలను లంచఱు గూడి కంతుసంహారు నీలకంథరు నభవు చొక్క_నాయకుని సంప్తా:...'</comment>
      <origin>595391</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="ry4f7cphsa0v6e30tety8ob9weqcy3u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;266
చొక్కనాథంత్రము
యముడు సస్తునులతో నాయగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసీ మలఱియు నిట్లనియె.
ఏఐది రెండవ లీల.
అంత నావిద్వాలను లంచఱు గూడి
కంతుసంహారు నీలకంథరు నభవు
చొక్క_నాయకుని సంప్తా:తులాన్పఁ జేసి
ఎక్కిరదేవుఁ డెంతీయు విన్న తగుతుఁ
జాలఁ బొతామరసరసీలో నుండి
హాలాస్యనాథ ! నిన్నాత లోఁ దలంచి
యున్న వాఁడ తని యభ్యున్న త స్తుతులు
విన్నప: బవధారు వృవభవాహసుఁడ !
దేవ ! మీతో
కావించి తానాకు జక్కుల వారి
పక్కీరదేవుఁ డెంతయు శంక లేక
ఎక్కమై నప్పంటి నేనె పో ! యనినం,
కొనకొని ఎవరు సంపలు కోసి యము
కొనువాఁడు నీవు నీ కొలఁదెఱుంగకయా
నా కవిత్వము తప్పన న్నీళఁ దగునె
యీ కవీశ్వరులకు నెఱిఁగింపు సుసిన,
దేశాని ఒక్కిరదేవుఁడిట్లనియె
మా కులక్రమ మిది .. సీమ వృత్తి
గోశ్రము నామము కులము శీలము
పాత్రము చెయ్యది ! కావింళ నాకు
నెఱుఁగఁ జెప్పు మటంచు నీరుతో మఱియుఁ
బరగ నీ చెప్పిన పద్య మర్ధము
కురులవాస గాస్ కొనుగొప్ప ముడుచు
విరులవాసన గాదు వెలంకి వంటి,
దనర పుస్తకమునఁ బైలమ్ముగూడ
కనుదినమ్మ'ను స్నాన చూడక మఱియుఁ
బరిమళా మోదపుష్పములు చెవుడు
నొలువుగా ముడువక యాన్న నాచెమట
కంపు వైదును గాక కమ్మని తాలి
సౌంపు నెఱులకు నేలఁ జెప్పడు దెవును!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ry4f7cphsa0v6e30tety8ob9weqcy3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/272</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237555</id>
    <revision>
      <id>595392</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆక్షమాశ్వాసము యనినను నాప్వామి యక్సరోంగనం కుసు బుకదాసన గూడ నా కురుల నసిన నాతఁడు నట్లయాగాకి యుసిన ముసుకొని కురువంపు మొల్కల కటు వాసన దలఁచచార్వతిదేవి కురుల బాసన యది పెట్టువ...'</comment>
      <origin>595392</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="44221p2diputr3p5oe5ml3heh24grg3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆక్షమాశ్వాసము
యనినను నాప్వామి యక్సరోంగనం
కుసు బుకదాసన గూడ నా కురుల
నసిన నాతఁడు నట్లయాగాకి యుసిన
ముసుకొని కురువంపు మొల్కల కటు
వాసన దలఁచచార్వతిదేవి కురుల
బాసన యది పెట్టువాసన యవచం
సతఁడట నజ్ఞాన బుడర నాహైమ
వతి కురులను బెట్టువాసన యనియెఁ
తరుణేందుధరుఁడంతఁ దన ఏడ్చి
వరుస నిందుకుఁ బెట్టుణాసైన యసిన
సెడరి నక్కీరుఁ డాహరున కిట్లనియె
జడగొని చెవి రింకుఁ జను
యీయర్ధం
మీ మండలమెల్ల నెఱుఁగువ యనిని
నామాటకా దేవుఁ డధికకోపమున
నళిక నేత్రముఁ జూచ హరు భక్తి వలన,
గలఁX$ ఫలచుట్టు కన్నులైనాన
తప్పుతప్పును గాకి దారుణాకృతుల
నొప్పే యగునన్న ! స్మగు కిట్లనిరి
దేవ మీ ఫాలాగ్ని దృష్టికి వీఁడు
భావజమ్మఁడు గాఁడు, భావించి చూడ
సురనరలోశముల్ సౌరిది బాధించు
పురచైత్యులుసుగాఁడు, పరములుగాఁడు
తప్పులెన్నైన వ్విన్నుత! జూని
కెప్పుడు నవరాధ మెందును లేదు
శంకర ! యన రాథశతకంబు మీకుఁ
కరుఁడైన నరుడు సెప్పె
గరుణించి యంగయకణ్ణమ్మ మీద
లిరువురు విచ్చేసి యిటదరి నుండి
బినవయ్య యని వారు విన్న వించినను
మనమున దయగల్గి మన్నించి యపుడు.
సంగయక శామ్మ యాచొక్క విభుడు
మంగళాలంకార మహిమఁ జెన్నొంది
యాకాంచనార్యాలయమ్మ తేర
267&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>44221p2diputr3p5oe5ml3heh24grg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/273</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237556</id>
    <revision>
      <id>595393</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '268 చొక్కనాథచరిత్రము నా కవీశ్వరుఁడందు న ణఁగె యుండియును గగన గంగా జూట ! కైలాసకూట నగరాజవాస ! సంతతీమనోల్లాప! యాకఱిఁ గాలపొశార్హుఁ డైనట్టి శ్వేత కేతముని రక్షించిన వేల్ప ! కాలను దన్...'</comment>
      <origin>595393</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2716" sha1="mw3ncci16ndk8wyfabdztyhw9yys2u6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;268
చొక్కనాథచరిత్రము
నా కవీశ్వరుఁడందు న ణఁగె యుండియును
గగన గంగా జూట ! కైలాసకూట
నగరాజవాస ! సంతతీమనోల్లాప!
యాకఱిఁ గాలపొశార్హుఁ డైనట్టి
శ్వేత కేతముని రక్షించిన వేల్ప !
కాలను దన్ని ప కన్నప్ప నపుడు
పాలించినట్టి సద్భక్తి వచ్సలుఁడ !
సాంఖ్యతొండపై గాల జడికిని కోర్చి
సౌఖ్యార్ధిఁ దేల్చిన సత్పుణ్యచరిత!
యడరి మార్కండేయు కాయుష్యమిచ్చి
కణు వేడ్కC బ్రోచి, కరుణాసముద్ర !
వింటఁ గొట్టినయట్టి విజయుని మదిని
XL ఎగించక ప్రోచు Aరుణాసముద్ర !
కాలకూటాన్ని చే: గాలక యుండ
భావించి లోకముల్ బ్రతికించు వేల్ప !
యట్టి దయాగుండవైన నీవిపుడు
నెట్టిన నన్ను మన్నించుట యరుడె!
యనుడు 'సన్నుతు అప్పుడందందఁ జేపి
యొనరీ నాగమ శాస్త్రయుక్తముగాను
సపరాథశతక పద్యములు పఠించఁ
గృప తోడ వినియు నక్కీ రా దేవునిని
దఱికిని రప్పించి తగ గారవించి
నిరతము మీరలుండెడి యాసనమునఁ
గూడి యెప్పటియట్ల కూర్చుండు మునుచూ
రూఢిగాఁ దన నిజరూపముఁ జూపి
యాదృశ్యత భజింప హర్యుడు దేవియును
సాదృశ్యమే లేసి
`సద్భక్తివరుఁడు
నక్కిరుఁడ ప్పుడానందము నొంది
చొక్కనాథుని Xడిఁ జొచ్చి యద్దేవు
సన్నిధి
నిల్చి సర్వేశ ! యీశ
పన్నగి కేయూర ! భర్తమందార!
యిల మీరు విచ్చేసి యిట నిలుచుండ
ఖజుఁడైన నాదు నజ్ఞానము కఠిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mw3ncci16ndk8wyfabdztyhw9yys2u6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/274</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237557</id>
    <revision>
      <id>595394</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అష్టమాశ్వాసము నాసంఘమంట పాభ్యంతరమునను దేశంకయును లేక యేను గూర్చున్న కృష్ణతోడ నన్ను రక్షించిన వేల్ప ! హాలా స్యపురవాస ! యధిక ప్రకాశ! బాలచంద్రోక్తం' ! పాపవిధ్వంస ! యని సన్నుతించ...'</comment>
      <origin>595394</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="lcijx66u2ni0x9tagdy8bqg1wo965fg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అష్టమాశ్వాసము
నాసంఘమంట పాభ్యంతరమునను
దేశంకయును లేక యేను గూర్చున్న
కృష్ణతోడ నన్ను రక్షించిన వేల్ప !
హాలా స్యపురవాస ! యధిక ప్రకాశ!
బాలచంద్రోక్తం' ! పాపవిధ్వంస !
యని సన్నుతించి సాష్టాంగము జేసి
తన 'సంఘమంటవస్థలికినిఁ బోయి
ముక్కంటి కృష్ణదేశ మున్నున్న యిట్లు
నక్కిరదేవుఁ డెంతయు నుండి మఱియు.
గఱకంఠుఁ డే టటఁ గన క్యాసరసి
దఱికి నేగును మహెూత్సవములో నైపుడు
విదియు నేబది రెండు విటమీలు చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద ముసులార వినుఁడి
యాకుంభసంభవుఁ డామునీంద్రులకుఁ
వేళా మణియిట్లు చెప్పకొడంగె.
ఏలదిమూఁడవ లీల..
అనఘుఁ డానక్కీరుఁ డనుదినం బెలవి.c
గవశ్యా సరసఁ దక్కక తీర్థ కూడ
యుడు రాజధరునకు నొఁ ద్రికాలత్తు
ఁ బ్రదక్షిణ నమస్కారముల్ సేయు
చుండు వంతట దేవుఁడొకనాఁడు కరుణ
డని మన్నింపంగఁ దలంచి.
నెమ్మి నీ సకి, రునికిఁ గావ్య లక్ష
ఇమ్మల రాక వెన్న CX నెట్టి పెద్ద
లైన విద్వాంసుల నట వారిఁ గన్న
శాన కెప్పుడు తిరస్కారము సేయు
నటుగానే వీనికి సధికమ్మగాను
పైట లక్ష ఇమ్మలు నాకిన యట్టి
ఘనుల ఛందమును లక్షణయుక్తముగను
ఘనముగాఁ దXC జెప్పఁగావలె సనుచు
ముఱి యానతిచ్చిన మధురేశుఁ జూచి
కరమొప్ప సంగయకణమ్మ తనకు
కరయుగమ్మలు మోడ్చి కఱకంఠ! యఛన!
269&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lcijx66u2ni0x9tagdy8bqg1wo965fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/275</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237558</id>
    <revision>
      <id>595395</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '270 చొక్కనాథచరిత్రము నిత్యసత్యాత్మక విఖీలలో కాత్మ రైత్యాత్తు దమున ! గో రాజన్యగమన 1 'సర్వజ్ఞ ! మును ఘట జన్మని యామ్య 'సర్వం'స హెన్నతి తి సమము గాకున్నం కైలాసగిరి మీఁదఁ గడచి మీరుండ...'</comment>
      <origin>595395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="j76hipxnebp2fx6o704y0tvwkxv2b5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;270
చొక్కనాథచరిత్రము
నిత్యసత్యాత్మక విఖీలలో కాత్మ
రైత్యాత్తు దమున ! గో రాజన్యగమన 1
'సర్వజ్ఞ ! మును ఘట జన్మని యామ్య
'సర్వం'స
హెన్నతి
తి సమము గాకున్నం
కైలాసగిరి మీఁదఁ గడచి మీరుండి
పాలించినట్టి లోపాముద్రనాథు
నాతని నంపంగ నవధరించినను
వాతఁడు కసి బూని యండం మ్రొక్క
యిదియు ద్రావిడ దేశ మీదేశలాడు.
యది నాకుఁజలియమ్ నా కావ్యలు
ణము లుప దేశము నాకున్న ఒప్పు
డమరింగ నాపతిమ్మని విన్న వించ
రక్షించి యతని శాద్రావిడ
శాద్య
లక్షణులు కొన్ని కాలించి యాన
తిచ్చియు మఱిగొన్ని దెలియ మధురకును
వచ్చి చెప్పెదయించు పిడి నానతిచ్చి
యంచంగ నాతని వివిధరించితిరి.
యింసఁxex నాతఁడిచ్చోటి 687
నని విన్నవించిన నా సౌంద రేశుఁ
డసు నంద నాజగదంబను జూచి
మేము చితి మీది మేలు నీవిపుడు
నామాట దెలిపితి వది యెక్కు డనుచు
నమ్మహా దేవుఁ డాయంగయకణ్ణి
యమ్మ యానతి నదీ జలరంగం జెప్పె
వనర ద్రావిడకవిశ్వస నాళవులు
కొనరఁగా లక్ష్మణయి క్షము' గా CXC
దX నానతిచ్చె వెంతయు వేడ్కతోడఁ
బొxడొంక ద్రావిడభూమి కిం సఁx
నక్కిరు లక్షణమ్మ
శాంతయుఁ జెలియ 'సర్వేశునాకతిని
విరచించి యెంతయు విశ్వేతకృషను
మఱిఱిమించి పొదియ భూమల నుండు వంతో
పప్పు ఉంxయకణ్ణియమ్ము యా దేవం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j76hipxnebp2fx6o704y0tvwkxv2b5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/276</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237559</id>
    <revision>
      <id>595396</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆష్టతశ్వాసము దప్పక వీక్షించి తXవిన్న వించేం లింగ నక్కిరదేవుని కివుడు నెలమిలో మీరానతీక కుంభజని చే సుకు దేశమ్మ సేయించు టిదియు నాన వలె నాకు నంతయు నవినం గ్రక్కున సంగయకల్లెమ్...'</comment>
      <origin>595396</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2572" sha1="c9lxx5gt8dcxcvr6dgj16igm8ursvk9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆష్టతశ్వాసము
దప్పక వీక్షించి తXవిన్న వించేం
లింగ నక్కిరదేవుని కివుడు
నెలమిలో మీరానతీక కుంభజని
చే సుకు దేశమ్మ సేయించు టిదియు
నాన వలె నాకు నంతయు నవినం
గ్రక్కున సంగయకల్లెమ్మ తోడఁ
చొక్కనాథుఁ డవుడ సూయచిత్తునకు
జటులహంకారికిఁ జంచజాతునకు
గుటిలున కత్యంత క్రూరకర్తునకు
బూని మే ముపదేశమును సేయ రాదు
గాన నక్కి రుని గర్వమని జూచి
యనముఁ డగొస్త్యున కానతిచ్చితిమి
యని శర్వాణి యాహరు మరియించె
నంత నా సెక్కిరుఁ డా చొక్కనాథు
నెంతయు సౌత్రము లెన్నే నిఁజెప్పె
దక్షాధ్వరధ్వంస! దక్షసంహార!
భషీవాహనవంద్య ప్రణళెముకుఁట్ !
వక్తి స్వరూప యోపరి మేళ యీశ
యిక్షుకార్ముక వైరి : యిభచర్మ ధారీ !
సర్వేశ నాకు నజ్ఞానము, మీంచి
గర్వించినాఁడ మీ కాజ్యలక్ష ణము
గాదన నేనెంత శాంకాలాంశ!
నామాషణశ్వము, నన్నింత జేసి
నాయపరాధము, నా నేర్పి వేర
మీయెడ లో గొంటి యీశ ! సర్వేశ!
యని సన్నుతులు నేయ నా దేవుఁడపుడు
ఘనముగా నతనిపైఁ గరుణార్ద్ర దృష్టి
గాలించి నీతోటి మన సంఘమంట
పొవ్వామునను గావ్య శ్రేష్ఠుఁడుగను
సుందు మహంకార ముడిగి నీపెంచు
ఖండేందుధరుఁడం పెఁ గడకతో వత
నంపిన ఎక్కిరుఁ డా దేవునకును
సంపూర్ణంతో సాష్టాంగ మెరఁ
971&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9lxx5gt8dcxcvr6dgj16igm8ursvk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/277</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237560</id>
    <revision>
      <id>595397</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '272 చొక్కనాథచరిత్రము యా లమకుంటపాఠ్యాంతరమ్మునను దేశంకా గోతుం' నీశ్వరుకృపను విదియు నేబదిమూ డు సిటమీఁ.. చరిత మునములో కొన్నెట్ ముసరి వినుఁడి శాయగస్త్యుండు లీల. శాపాంస్యభూపాలు:...'</comment>
      <origin>595397</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2498" sha1="stwozesr3s6uj11tob79t6cxaxt4y0m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;272
చొక్కనాథచరిత్రము
యా లమకుంటపాఠ్యాంతరమ్మునను
దేశంకా గోతుం' నీశ్వరుకృపను
విదియు నేబదిమూ డు సిటమీఁ.. చరిత
మునములో కొన్నెట్ ముసరి వినుఁడి
శాయగస్త్యుండు
లీల.
శాపాంస్యభూపాలు: కాదయాశీలుఁ
డా పుణ్యసంచారు. డాయశోహారుఁ
డా చొక్క నాకు దయాపూర్ణుఁ డగుచు
భూచక్రమెల్ల సౌంపు నేందుండ
ననుకుమంబగు మఘ రా పట్టణము,
ఐను దివ్య సంఘమంబళము శోభిల
నా సంఘమంటపాళ్యంతరము నను
నీకు సత్కృపచేతి 5. దఱు మెచ్చ
సుజ్ఞానిఫలకను శుభలీ నున్న
ప్రజ్ఞానిశేషులు. పండితోత్తములు
ఘనమైన ద్రావిడశ్యాలు నలుపె
దెనమండ్రు దములోన నీరలు కట్టి
తమనమ కావ్యసత్త్వమ్ములు తెలిసి
వివరించఁగా పురవిజయుండు దక్క
నన్యులకును నళేక్యము ని నీవ
వన్యావసనారు పరిచొక్కనాథు
సన్నిధి కలిగి సాష్టాంగమ్ము లెఱఁగి
సన్నుతించిరి ఆగి ధామ్య సర్వజ్ఞ
విద్వత్కుల శ్రేష్ఠ. ! `వేద ప్రతిజ్ఞ !
యద్వైతరూపు ! &quot;హేనూచంచారు!
వరద ! మా మా కవిత్వము, అన్నియును
నరిసి వేర్వేలుగా సందడి చేత
విసి తదర్ధములు వివరించి తెలిసి
ఘనముగా హీనాధికమ్ములు సర్వ
సమ్మతిగా X లక్షణము లేర్పఱచి
మమ్మురి చేంపు మంబర కేశ ! యీశ
యని విన్నవించి తామండలు గూడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>stwozesr3s6uj11tob79t6cxaxt4y0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/278</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237561</id>
    <revision>
      <id>595398</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అష్టమాశ్వాసము కాని స్వామిసన్నిధిఁ గూర్చున్న యంత నా నీలకంధరుం డా సదాశివుఁడు జూ 3కి పండితోత్తముని చంపెమున భూతియు రుద్రాక్షములు ధరియించి జీవనపాముల రాజు ఇందెము, వైచి నవరత్న...'</comment>
      <origin>595398</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2485" sha1="ppdi4wh0vbnds1tsmzmthtacs2qnzi4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అష్టమాశ్వాసము
కాని స్వామిసన్నిధిఁ గూర్చున్న యంత
నా నీలకంధరుం డా సదాశివుఁడు
జూ 3కి పండితోత్తముని చంపెమున
భూతియు రుద్రాక్షములు ధరియించి
జీవనపాముల రాజు ఇందెము, వైచి
నవరత్న ఓర్ణకుండలములు బూసి
చం'ను నొక్క పుస్తకము ధరింతి
శంకరుఁ డప్పుడా సభకు విచ్చేసి
పరుసతో నవ్వారి వాక్యముల్ వినియు
హరుఁడు వారలకు కట్లని యానతిచ్పె
నీపట్టణం నీశ్వర భక్తి
చేపట్టియున్నాఁడు పెట్టి బా నొకఁడు
పన్న గాభరణ సిద్భక్తమాన మేఁడు
ఁ దీవులని గదుఁడ వ్వాడు
ర్దమూర్తియై యా పెద్ద సెట్టి
నాతీర్ధము
తనముభార్యమును 'సంతానమ్ము లేని
వినయము. నీవేప నర్థి: బూజించే
నా పెట్టికవిఁ బట్టియై వేద్క తోడ
ఛాసిల్లుచుండి యీ:
వానికి సదయించె రంగుమారుడు
మూఁ శివ, వలవ
శారీతి రుదశ వ్యాధిధానమున &quot;
కారణం కలిగియున్నా
మీ దశర ముందర ను
వినుతించినను వాడు విశదిమ్ముగాను
మీ గద్యపద్యముల్ మీ కావ్యముల ను
బాగుగా మీకు నేర్పిఱుంXఁగలఁడు
పనినను బార లాయన భక్తుఁ జూచి
వినవియ్య యామూఛగ్ వెళ్లి వాఁడెట్లు
మా
కావ్యతారతమ్యంబులు శైలిని
ప్రాకటమ్ముగ నేర్చి భాషించరా లఁడు
నానినను మీకావ్య మతని ముంగలను
C.C.-18
378&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ppdi4wh0vbnds1tsmzmthtacs2qnzi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/279</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237562</id>
    <revision>
      <id>595399</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '274 చొక్కనాథచరిత్రము వినిపించు వానికీ విష.ల దేహమునఁ బుల శాంతరమ్ములు పొడమి నేత్రములు జలములు దొరఁగినఁ జాలం గ వారి శావ్యంబు ఘనమని కవులారి మీరు భార్యమ్ముగా మది భావించికొనుఁడు...'</comment>
      <origin>595399</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="7to0w5dzgzq3pk5m1my6s2db2eo8mlo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;274
చొక్కనాథచరిత్రము
వినిపించు వానికీ విష.ల దేహమునఁ
బుల శాంతరమ్ములు పొడమి నేత్రములు
జలములు దొరఁగినఁ జాలం గ వారి
శావ్యంబు ఘనమని కవులారి మీరు
భార్యమ్ముగా మది భావించికొనుఁడు
నసి యానతిచ్చి యాహాలా స్యేవిభుఁడు
చనవిగ్రహమున సంతర్థానమయ్య
నప్పుడా విద్వాంసు ఆశ్చర్యమంది.
యప్పర మేశ్వరుఁ డా చొక్కనాథుఁ
డీరీతి నానతి యిచ్చెనే ! యనుచు
వారలందఱు పెట్టిబానింటి కరిగి
జానికి నాజనచిత్తు
యాసిన్న వా
ను
నాపుణ్యశీలుని నటఁ బొడగాంచి
యతనికి సర్ఘ్యపాద్యాదు అర్పించి
యతులిత దివ్యమాల్యాను లేపనము
లను దివ్యభూషణాలం కొరములను
నధికి గజస్కంధి కారూఢుఁ జేసి
మధు రావు రీ రాజమార్గము మెఱసి
యా సంఘమంటపాళ్యంశం
నా శైశవాకారు నా సుకుమారి.
గూర్చుండఁ బెట్టి యాజోవిడు లెల్ల
ధర్బించి యతుల సాష్టాంగముల జేసి
యెసఁగె నాఖలుజదయైన మండ్రు కవులు
నసమాన ద్రవిడభాషావిచక్షణులు
నప్పుడా గుహుఁజూచి చేతిముద మంది
తప్పక ఛక్తితాశ్పర్యము. లెసఁగ
శాంభవీనిండిన ! స్కం ! సేనాని !
శంభుసత్పుత్ర! తాఁకహార వాదు.
లేయ క్రౌంచారి ఢిల్లీ నాథ ! కార్తి
కేయ మహాసేన కేడిసనాథ 1.
చుట్టేసి పర్వతనాథ ! ఛాసుర స్వామి
సులవాస పైకతామలవాస శక్తి
ధర కుమారస్వామి తారక
చైత్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7to0w5dzgzq3pk5m1my6s2db2eo8mlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/280</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237563</id>
    <revision>
      <id>595400</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆష్టమాశ్వాసము హరణ పారాకృక యగ్ని సంభూత యనుదును సన్నుతు లనునందఁ జేసి యనము లచ్చోట నాత్మానండు లగుచుఁ చారు సెప్పిన ప్రబంధము లెల్ల వేఱు పేటి ప్రత్యేకంబ వినిపించి అంత నందఱు జదు...'</comment>
      <origin>595400</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2613" sha1="25kbpdfcibw458purlkqetlm2p42o1p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆష్టమాశ్వాసము
హరణ పారాకృక యగ్ని
సంభూత
యనుదును సన్నుతు లనునందఁ జేసి
యనము లచ్చోట నాత్మానండు లగుచుఁ
చారు సెప్పిన ప్రబంధము లెల్ల వేఱు
పేటి ప్రత్యేకంబ వినిపించి అంత
నందఱు జదువఁగా నది ధానమతిని
నందమ్ముగా విని యుఁడై యుండి
ఘనుఁడు శక్కి ముందు కవిలుండు భరణుఁ
డెనుబారి ముగ్గురి కావ్యముల సంగతులు
విన్నంÁఁ బముదిలొ విర్భూతుఁ డగుచుఁ
ల వానందశణములు కొరఁగ
నదిరంగఁ బులకాంకీతాంగుఁపై యకఁడు
కడు వేడ్కతో శిర్మకంచంబు సేసి
యందఱు జూడఁగా నక్కు_మారుండు
'సందీప్తుఁడై యదృశ్యంబయ్య వంతం
జూని శాపముక్తుఁ డై సైకతా పలము
తనకును న్విరాజధానిగాఁజేనీ
దృష్టులైనట్టి తక్సేనార్థులకును
నిష్టార్థములు వేడ్కి, నిచ్చుచునుండె
నప్పుడు సభవారి లాకవిత్రయము
చెప్పిన కావ్యమే శ్రేష్ఠమ్ములనిరి
చారలు సంతోషవార్ధి నుప్పొంగ
జోరి యా సర్వేశు గుడికి నేతెంచి
ముగ్గురు నపు డతిమోదమ్ముతోడ
దగ్గఱి సాష్టాంగదండముల్ చేసి
పార్వతీరమణ ! యో భ
నిర్వాణ నిరవయ నీపాటవీశ
మధుభంజనప్రియ ! మదన సంహార!
మనురేశ యో యవాఙ్మనసగోళరుఁడ
హాలా'స్యనాథ ! రాజ్యాధ్యి మెఱిఁగి
లాలించి మాకు నాహ్లాదమ్ము
రక్షించితే భక్తరమణాచార!
చతుశ్శవోధీక సద్భూడదా!
C.C.-IBA
275&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>25kbpdfcibw458purlkqetlm2p42o1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/281</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237564</id>
    <revision>
      <id>595402</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '276 చొక్కగా ఖచరిత్రము యని సన్నుతు చేసి యందఱు గూడి లేని సంఘపలక నిచ్చాలు నుండి రంత ఇదియు నేబదినాల్గు నిఁటమీంచి చరిత ముదముతోఁ చెప్పిద ను నులార్ యనుచు యస్త్యుడును నానందము. ది యా...'</comment>
      <origin>595402</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="1rqdp7ytszjfjqicl61qo3m7fhfjn79" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;276
చొక్కగా ఖచరిత్రము
యని సన్నుతు చేసి యందఱు గూడి
లేని సంఘపలక నిచ్చాలు నుండి రంత
ఇదియు నేబదినాల్గు నిఁటమీంచి చరిత
ముదముతోఁ చెప్పిద ను నులార్ యనుచు
యస్త్యుడును నానందము. ది
యాయతోన్నతముగా ఇటకారి కవియె.
ఏదియైవ లీల.
నా మహా మమరఁ బా, డ్వాఐధీశ్వరుఁడు
మహాదేవ కృపాపూర్ణుఁ డగుచుఁ
చాలి. పుచున్న యా పట్టణమునను
సవిత సత్కా జ్య
కపిల సన్మిత్రుడు ఘనుఁడొక్కరుండు
నపుడు నా పాండ్యభూపా&amp; జూచి
తా రచియి చినయట్టి తగుగాఖ్య మెల్లం
జేవి యాభూపాలు చె.. తను తాకవెం
జబి విర డెల్ల బళ్లామ్యత్తు: బేసి
కుడి కుడి యాతేనిఁ బాటింప కనినె
ననిపిన నతఁడు అజాయత్తుఁడగుచు
ఘనమైనచితమై కడఁగి సౌదర్య
గుడికి నేతెంచి యోకుధ రాత్రి జేశ!
జలధర శశిధర సజ్జటాధారీ !
పురహర భవహర భోగీంద్రహార!
కరదైత్యస హార ! మనకృపాకార !
కాలకూటాహార ! కలుషాపహార
దుగ్గపారావారి తుహీనాద్రి స్టోర్
స్నిగ్ధ వర్ణనా నిర్మలా కార్ !
చూపించ శబ్దస్వరూపము, శక్తి,
పాపిఁచు నరగు కరి &quot;మేతుఁడనుచు
వేదశాస్త్రమ్ముల వినియు నీరీతి
మేదీని వెలయంగ 'టిపై కొంత
కాఖ్యము సెప్పి సత్కార్యలు మెచ్చి
ఆర్యహూ పాస్యభూపాలుని యెదుట
బూడమ్ముతోడ నింపగఁ = తియించ
కాదరించః యథావరణము, తేసి...&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rqdp7ytszjfjqicl61qo3m7fhfjn79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/282</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237565</id>
    <revision>
      <id>595403</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆష్టమాశ్వాసము యదయుఁడైన న్ను దాసీనముఁ జేసె, ఇది నేయుటయు మిద్మ న_గయకణ్ణి యమ్మను గైకొన నట్టిది కాజ ! యమ్మనుజేంద్రుడు నటువేయు టెల్ల ననుడు, నడుక్కా డ డ ద ద మ్రొక్కి నేను బోయెద ఎ.చ...'</comment>
      <origin>595403</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2587" sha1="bie6995sndpdvmhry00h587bss9qyxl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆష్టమాశ్వాసము
యదయుఁడైన న్ను దాసీనముఁ జేసె,
ఇది నేయుటయు మిద్మ న_గయకణ్ణి
యమ్మను గైకొన నట్టిది కాజ !
యమ్మనుజేంద్రుడు నటువేయు టెల్ల
ననుడు, నడుక్కా డ డ ద ద మ్రొక్కి
నేను బోయెద ఎ.చు సంతాళమునను,
అంతట దనభక్తుఁడైన యామధ్య
కాంతారుఁ డటు చనఁగాఁ జూచి తాను
నప్పుడు గయకణ్ణియమ్మఁ దోడ్కొనుడు
నప్పర మేశ్వరుఁడా చొక్క నాథుఁ
డిది యెట్లు నాకావ్య మతఁడు కాదనుట
పద పద యేసును బద ఎత్తుననుచు
నాతనివెంటఁ దా సరిగెను వైఖ
శావణి సుత్తరప్రాంతమునకును,
పెరుస నా · మదేవతలును దుర్గ
కరివక్త్ర 15వ కలవర దాదు
బాశాధినాయకు లాది సను నులు
నా సుమసంటకమ్మందున్న కథులు
శ్రథపెర్గములు రాసేతముగను
క్రమముతోఁ గొలుగఁ గడు వేడ్క నుండె
నంతట మఱునాఁడు నాయుషఃకాల
మెలేసి శివభక్తు లెల్లరు గూడి
c
యామిడ స్థానికు లటమున్న బ్యూ
సేయంగా వచ్చి యచ్చెరు వంది వారు
నా యా దేవుని యావాసమునకు
మోదము తోడుత
మ్రొక్కంXఁ బోయి
యామిహా దేవుని నచ్చోటఁ గాన
కామహేశ్వరులు బ్రాహ్మణులు భీతిలుచుఁ
చ్చర్ వెదుకు ఇక్కడ వైఖదరిని
నాయెడఁ బ్రమథమహామునుల్ మేరలు
గొలువంగ సున్నాఁడు కోర్కులు మీఱ
వెలయంగ నిదియేమి విధమొకో యెఱుఁX
మని విన్నవించిన నతిభీతుఁ డగుచుఁ
377&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bie6995sndpdvmhry00h587bss9qyxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/283</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237566</id>
    <revision>
      <id>595404</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '278 చొక్కనాథచరిత్రమం Xన శాసనము క్రిందఁ గడుబడి లేచి మొలచీర వీడఁ క్రొముడి చాల బాఱఁ Xలఁగురు వేవేగఁ గదలి యాక్షణమ తండ్రీకు దానును దనమంత్రు రెట్ల రును నొగ స్వామి పేరోలగంబున్న యాకా...'</comment>
      <origin>595404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="ffnqgrsiauzx1t4vwbqem820m16ydks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;278
చొక్కనాథచరిత్రమం
Xన శాసనము క్రిందఁ గడుబడి లేచి
మొలచీర వీడఁ క్రొముడి చాల బాఱఁ
Xలఁగురు వేవేగఁ గదలి యాక్షణమ
తండ్రీకు దానును దనమంత్రు రెట్ల
రును నొగ స్వామి పేరోలగంబున్న
యాకావుకరిగి భళూతురు అగుచు
భూతేశు పాదాల ముందరి భూమిఁ
బడి పొర్లి మ్రొక్కి యోచరమేశా ! మీరు
వెడలిటకును వచ్చు విధ మిదియేమి ?
నావల్ల దప్పేమిఁ నాకానతిము
ఈపట్ల మీ రేగు నీ విధంబెల్లం
కారుణ్య నిధి ! యంచుఁ గన్నుల చెప్ప
పరమ
బోరిఁబొగి నేడ్చు
చున్న యాభూపాఞుఁ జూచి యా స్వామి
యెన్నిక నానతిచె, నిట్లనుచు
సీమీఁద దస్పేమి నీతోడిదేమి !
నీమీఁది కోపము., నేనెన్న నేల ?
నేను నీ స్థలమున కెనయైన 'స్థలము
సేము గావలె నన్న నీచ్చోట లేదా!
నీవంటి భక్తులు నిక్కము గాCK
నావల మండియాకు నందంద
లేరి
యా యడుళా…డు నా కమిగాప్తుఁ
డాయెక నొక శావ్య మనువొళ్పు. జేసి
యర్ధియై నీపాలి కర్థమ్ముకోరి
యర్ధించ పిచ్చిన నర్థికి నీవు
మీ యాకావ్య మందు
నర్ధము దెలిసిన హంకారమునను
వర్థి సుదాసీన మటు నేయఁ దగునై
పార్థి వేశ్వర ! కు భక్తుఁ డీకండు
గాన మే మీ మధ్య కాంతారుఁ డలి
చా నిందు నతనికై రాని బ్రాప్తి కలిగె
సివిందు రానేల? నీచోటి కరుగు
మని యమ్మఈదేవ్వు డానతిచ్చినను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ffnqgrsiauzx1t4vwbqem820m16ydks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/284</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237567</id>
    <revision>
      <id>595405</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆక్షమాశ్వాసము వినియు నాపాండ్యభూవిభు డాత్మఁ గech శంభో! మహాదేవ శాశ్వతైశ్వర్య ! యంభోజ సంభ బావ్యర్చిత పాద ! వేదరక్షణ జాత వేకోశ్వరావు ! రాద రాయణ భుజాబంధసకరణ! హా పేద ! దేవ వేశ్యాభుజం...'</comment>
      <origin>595405</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="07u38gpt7szmt3hyvb6hp36eb7xsg91" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆక్షమాశ్వాసము
వినియు నాపాండ్యభూవిభు డాత్మఁ గech
శంభో! మహాదేవ శాశ్వతైశ్వర్య !
యంభోజ సంభ బావ్యర్చిత పాద !
వేదరక్షణ జాత వేకోశ్వరావు !
రాద రాయణ భుజాబంధసకరణ!
హా పేద ! దేవ వేశ్యాభుజంగాంక
యోదే: దేవ మృత్యుంజయ ! యేను
నజ్ఞాని నపరాధి నవి వేళ జరుఁడి
ప్రజ్ఞావిహీనుండ భవబంధనుండు
నా నేర మెన్నక నన్ను మన్నించి
యేకు జేసిన నేరమెల్ల లోఁగొనుచుఁ
జడవిచ్చి రక్షించు సౌందర్యనాథ !
యని సన్నుతులు సేయ నా పాండ్య విభునిఁ
గరుణించియప్పుడా ఖట్వాంగ పాణి
తిగె హరిబ్రహ్మదేవశల్ మునులఁ
నాయడుక్కాండ డాదైన సత్కవులు
నాయెడఁ గొలువంగ ప్రతిసంభ్రమమునఁ
గడు వేడ్క నంగయక కెమ్మతోడఁ
దడియక విచ్చే సెఁ దనస్థానమునకు
వరుసతో సకలదేవతలును మునుబ
నరిగిరి తమితము యాశ్రయములకు
నప్పు డాసౌందర్యుఁ డావైఖ దరిసి
కొప్పుగా విచ్చేసి యున్న యాస్థలము
నరయంగ మత్తరహాలాస్య మనCK
వెలసెను నచ్చోట వినుతింప సంత
నామహీపాలుఁ డానందమ్ము నంది.
యా మహాదేవున కర్బనల్ చేసి
పరిమళ భూషణాంబరము లో సంగి
నామధ్యకాంతాముని జూచి
యా స్వామి పై నీళు నతిభక్తి గలుగ
నా స్వామి సీవజ్ఞ కటకు విచ్చేనె
నీవు పుణ్యుఁడ నౌదు సిక్క మీ యనుడు
భావించి యతనికి బహు భూక్షణము
279&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07u38gpt7szmt3hyvb6hp36eb7xsg91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/285</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237568</id>
    <revision>
      <id>595406</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '280 నొక్క నాథచరిత్రము లిప్పి చీ పట్టఁవుఁ టేనుఁమీఁద ఎప్పుడు నెక్కించి రతిసం భ్రమమునం బుధ సరెల్ల సంఘః వేగఁ జేసి పేరు Cనకు కట్టువర్ధము లిచ్చె. తడయ! మధ్యకాంకారుని వెనుక నతివేడ్క...'</comment>
      <origin>595406</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2589" sha1="82m2z40i2joy638gwvwvi0yb86lmdve" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;280
నొక్క నాథచరిత్రము
లిప్పి చీ పట్టఁవుఁ టేనుఁమీఁద
ఎప్పుడు నెక్కించి రతిసం భ్రమమునం
బుధ సరెల్ల సంఘః వేగఁ జేసి
పేరు Cనకు కట్టువర్ధము లిచ్చె.
తడయ! మధ్యకాంకారుని వెనుక
నతివేడ్క నుత్తరహాలాస్యమునకు.
కొడరి వచ్చిన సూక్కి కొడరి యే పేట
నెడు: పిచ్చేయు నెపుడు నాస్వామి
నిదియు &quot;నేబ యేను సిటమీలో చరిత
ముదము &quot;ఁ జెప్పిన ముసతార వినుఁడి
య..చు 'సమ్మినులతో నా యగస్త్యుండు
మనమనఁ దలపోసి చిఱియా నిక్లీ నియో
ఏడాది
లీల.
మధు రావురీపాండ్య నుండి లేశ్వరు. ఓ
విధుజూటు స్కృపావితుఁడగుడు
మతిమంతు లెల్ల 'సమ్మతి నీతిఁ, ఆకు
మతిమించి రాజ్యమ్ము సుహిమం బాలింప
గెలాసవాసిని అనాథుఁ కొకఁడు
హాలా ్యపురమున విగ్ర*న్నిమున
మధ్యగో శ్రః - మహి నెన్న Cట్టి
యధ్యయనా విబ్యాకళాప్ర
వీణుఁడై సౌందర్య విభవ సంపదలఁ
బ్రతిలేకయుండు నా పాండ్య భూవిభుఁడు
నతని నెల్లూరుఁ జెప్పనంతయు నెంics
పరగ రప్పించి.
ప్రణుతింపఁ దెన్న బ్రహ్మయ్యంగ
తన నామ మన సికిఁ దినరి గావించి
వలయు నాభరణముల్ జరుసతో నిచ్చి
వలసిన ఎన్ననల్ ఎలను గాఁ జేసి
దండనాయకుఁడవై త్వర నా వెంట
నుండుముంచును కుట్టటుంకర మిచ్చి
పాయనాకిఁట మణి పారుకుస్యము
సేయంగఁ గట్టడచేసె నా విభుఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>82m2z40i2joy638gwvwvi0yb86lmdve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/286</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237569</id>
    <revision>
      <id>595408</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దశ నామంత్రి యత్యంత చాతుర్య వంతుఁడై సద్గుణఒంతుఁడై ప్రీతి జంతుఁ సౌభాగ్యవంతుఁడై రూప వంతుఁడై శిఖభక్తి, మంతుఁడై యుండి యతులిత స్వామికార్య ధురంధరత్వ మతి నెంచి కొట్లఁటీమంతుల మ...'</comment>
      <origin>595408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="8ksx9hwyzs38041bt0frnaq0urfh09a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దశ నామంత్రి యత్యంత చాతుర్య
వంతుఁడై సద్గుణఒంతుఁడై ప్రీతి
జంతుఁ సౌభాగ్యవంతుఁడై రూప
వంతుఁడై శిఖభక్తి, మంతుఁడై యుండి
యతులిత స్వామికార్య ధురంధరత్వ
మతి నెంచి కొట్లఁటీమంతుల మించి
సును రీశ్వరునకును మాహేశ్వరులకు
నధికధనముల నర్చించి మఱియు
నొనరంగ చాపధగో., తకారమ
నవయము సేయం నిమిత్తమున
నా పొంద్యవిభునకు నధికముగా ?
ప్రాఁపుగా 'సంకదలి' పాటించి మించె
విశ్వసు. తయుఁ దన్ను వినుతింపు లండు
శాశ్వతుడై యుండె సౌందర్య కృపను
సంతటఁ కొన్నాళ్ల కశ్వరక్షకుల
చిలకింపురును చిత్తుడై రాజు
జేరి యందఱు : చ్చి చేతులు మోడ్చి
యోరాజ ! యశ్వము లుస్ట్రము లెంతో
యతిసారముల చేత ; ధిక మైనట్టి
మితిలేసి వ్యాధులు 'మెయిగాని కొన్ని
దీర్ఘ నిద్రల రాని తె
సున్న విలక
పెని సాహిణులు వచ్చి యట విన్న
వించ
5. నమునఁ దిలపోసి మును జేళ్ళగుండు
నొప్పుగాఁ విరువాదయరి దేవునకు
రప్పించి యట్టిజార్తల నెల్ల . జెప్పి
యశ్వశాలల రాజితాళ్ళమ్మ వెల్ల
నశ్వర యత్నమై సిద్ధాసన్ని యును
నాటోక మెన సైన్యము లెన్నియైన
కోటాన కోటుకు గొల్చివచ్చినసు
ఘోక గరములు కొల్చి రాకున్న
పాటింళ రహిత భూజరు అటుగాన,
రాయమొప్ప ద్వీపాంతరముల నేతెంచు
హయములఁ కొనితెమ్మి యట డX బొమ్మి
281&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ksx9hwyzs38041bt0frnaq0urfh09a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/287</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237570</id>
    <revision>
      <id>595409</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '282 చొక్కనాథచరిశ్రము యేసుడు నాతనికిచ్చి యధిక మినట్టి ధన రాసులెంతేనిఁ దగవొప్పఁ బంచెం సౌం'పె:కార నా సోమసౌందర్య సంగడికినిఁ బోయి సన్నతుల్ జేసి యంగయ కణ్ణమ్మ కాదేవునకును కె నియమ...'</comment>
      <origin>595409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2517" sha1="121jipkw1ivm4bkydddmzpu01jtwob4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;282
చొక్కనాథచరిశ్రము
యేసుడు నాతనికిచ్చి యధిక మినట్టి
ధన రాసులెంతేనిఁ దగవొప్పఁ బంచెం
సౌం'పె:కార నా సోమసౌందర్య
సంగడికినిఁ బోయి సన్నతుల్ జేసి
యంగయ కణ్ణమ్మ కాదేవునకును
కె నియమంబు బూరి
నిండిన సైద్భ
దండకణార ఖు దశరంగఁ జేసి
శరణు శరణ్య ! యో శరణార్థి రక్ష !
శరణు దుష్కృతశిక్ష! శరణవలాక్ష!
శరణు తారక దైత్యహారి కార
శర బంధక్యా రాక్షస దశ వైరి
శరణుబ్బరా. ఒర శరణంబికేశ!
శరణమహంధ్య శరణు బృందార
శరణ సేవిత ! యీశ శరణ. విశ్వేశ!
శరణ! నాస్వామి నా శరణు లో(కొము.
కాళోద రేకకంకణ ! నీదు భృత్యుఁ
జేకోని నా కార్యసిద్ధి గావింపు
మని వేడుకొనుచు నా హరునాత్మ నిలిపి
- వధికూలము కేగి వలవైనయట్టి
తిరుపెరుందూరను దివ్యమైనట్టి
పురమున కామంత్రివుంగవుం డరిగి
యందుఁ బ్రవేశిందు నంతమాత్రమునఁ
బొందె సుజ్ఞానంలు పొందె నాతనికి
నప్పుడు కొకచోట నతఁడు గూర్చుండి
యస్పాండ్య భూసాలుఁ డంపిన ప్రజల
రావించి యీ నెల రావు గుఱ్ఱములు
ఆవణి నెలఁ గొంచు నట ఎత్తు ననుచు
నన్నరనామన కంతయాఁ డెలియ
విన్న వింపుడు మీరు వేవేగఁ బోయి
యని వారి ఱలంగ సనిపి కానందు
ఘనముగా నపుడు సుజ్ఞానమ్మె మించి
తెలియ నాధార స్వాధిష్ఠానములను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>121jipkw1ivm4bkydddmzpu01jtwob4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/288</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237571</id>
    <revision>
      <id>595410</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆష్ట శ్వాసము నలమణి పూరకంఠా యనాహతము కడు విశుద్ధము నేను కమలముల్ గలుగ నడర పడ్వర్ణ లిగాధికు లైన కరివ కమలజ కమలపత్రాక్షు అరయఁ బినాకియు నా సదాశివుఁడు పరశివుండును ఒరబ్రహ్మంబు లై...'</comment>
      <origin>595410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="f5wkvsfgrekhpi2os6p8jc1y0zlkvnf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆష్ట శ్వాసము
నలమణి పూరకంఠా యనాహతము
కడు విశుద్ధము నేను కమలముల్ గలుగ
నడర పడ్వర్ణ లిగాధికు లైన
కరివ కమలజ కమలపత్రాక్షు
అరయఁ బినాకియు నా సదాశివుఁడు
పరశివుండును ఒరబ్రహ్మంబు లైన
మఱి దైవతంబుల మదిలోన నిలిపి
వర్ణవీజమ్ముల వర్ణాక్షరముల
వర్ణింప నాల్గును వడినాఱుఁ సదియుఁ
బన్నెండు కడియాఱు కావింకు రెండు
నున్న వేయింటిని వొనర నర్చించి
వర్ణింప నాద్వికడ్వర్ణ లింగముల
నిర్ణయింపుడుఁ చన్ను నిజముగా నైఱిఁx
యం మీఁదట సుకోలయ స్థాన నందు
వెలయ నప్పరమాత్మ వెదుకుచు నుండె
ననఘులను నాయూర్ నాశంభులి గ
ముస్లివి గోరి యాగుడి మ్రొక్కంగ లో-
నమ్మహా బొక్క నాయక దేవుని ఉడక
నిమ్మబ్రేకులు నీడ నెమిలో నుంగె
మణి బొమ్మనూఁట తొంబయు తొమ్మలు
గురువును శిష్యులై కొలువుగ నపుడు
నా తిరువాదయూ రరుగు చో నెదుర
నాకఱి గురురూపమై దేవ దేవు
డచ్చోట నాతని యగ్రభాగమున
విచ్చేసి యుండంగ వేగండె గాంచి
దొరకొన్న భవబంధ దురితముల్ ద్రుంచి
యొనరి నా తిరువాదియూరు దేవునకు
సమవందఁ జేరి సాష్టాంగముల్ నేయ
శివుఁ డప్పుడా శనిఁ జేర రమ్మనుచుఁ
సద్గురు భావమ్ముగాCK
వరుసఁ జక్షుస్స్పర్శినాదక శివ
అరుదుగా నియమించి యందంద మఱియు
లోల కామక్రోధ లోభ మోహములు
283&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5wkvsfgrekhpi2os6p8jc1y0zlkvnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:పులిజాల హనుమంతరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>237572</id>
    <revision>
      <id>595418</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత  |ఇంటిపేరు = పులిజాల  |అసలుపేరు = హనుమంతరావు   |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ  |పుట్టిన_యేడు =  |గిట్టిన_యేడు =  |వివరణ =   |బొమ్మ=   |వికీపీడియా_లంకె = పులిజాల హనుమంతరావు   |వికీవ్యాఖ్య_లంకె =   |...'</comment>
      <origin>595418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="651" sha1="hy7obqqdxoi460ocvxwv141uc0gfr8h" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పులిజాల
 |అసలుపేరు = హనుమంతరావు 
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పులిజాల హనుమంతరావు 
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 9/సంచిక 4/విజ్ఞానము-]]</text>
      <sha1>hy7obqqdxoi460ocvxwv141uc0gfr8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595419</id>
      <parentid>595418</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>595419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="707" sha1="fhj435g3njoqsoap75i28lq04s1exf0" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పులిజాల
 |అసలుపేరు = హనుమంతరావు 
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పులిజాల హనుమంతరావు 
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కప్తాన్-చార్లెస్-స్ట్రట్]]</text>
      <sha1>fhj435g3njoqsoap75i28lq04s1exf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/289</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237573</id>
    <revision>
      <id>595421</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '284 చొక్కనాథ చరిత్రము చాలంగ సుదము మాత్సర్యము, నాయెడఁ ద్రోచి వృధ్య నొప్పులు ఎగ్ని వాయు వాకాశము. పడి సంపఁ గల్గు వసను యః శబ్ద స్పర్శ రూకు రసగంధములు వచ్చి కసవు గాలి. చి యమరఁ ద్వగం...'</comment>
      <origin>595421</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="t9lgaolk313o88lfvm8j8wwq2hdw1u8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;284
చొక్కనాథ చరిత్రము
చాలంగ సుదము మాత్సర్యము,
నాయెడఁ ద్రోచి వృధ్య నొప్పులు ఎగ్ని
వాయు వాకాశము. పడి సంపఁ గల్గు
వసను యః శబ్ద స్పర్శ రూకు
రసగంధములు వచ్చి కసవు గాలి. చి
యమరఁ ద్వగం శ్రోతము జిహ్వ నాసి
కరును 'నేసింటి సంగతులూచ్చే మఱియు
కరగంగ ఎక్సాణీ పాద పాయువులు
నరయ నాగుహ్య గ తాగమం ఒరసి
పూనీ ప్రాణాపాుముని మాపం బు
దానవ్యావా.క్ స్థలము అందరి
వెలయ నిట్లుగు 2 వింశతి
S
ములయందు నధిక సద్బోధ గావించి.
సరి వుగా
యమనియమాసనం
లరియు బ్రాణాయామ మరియు ఒడియా
నమఁ బ్రత్యాహారధ్యాన ధారణపై
మాధి కయోగము లైన య స్థాంగ
మా...కముగ పి... నాత్మలోఁ దెలిసి
సుమై నాధీవర్ణలు సున్న పాము
కరమిస్త, బోధించి కమలను
విరచితంబైయాన్న విధములు టెలిసీ
వెన దెబ్బలు రెండు వేల నా. ములు
సరియ తా వేళల భవిసు పట్టుచు...
బలిమి. మై న కొన్ని కపశ్చి : నాడీ
సౌది మెల్లనె గాలి జొన్న సంగఁ జేసి
యుసి యా సోమార్కులను కూర్చి పట్టి
కర సుధారస వార్ధి వాలలాడుచును
గఱకంకుఁ గాంచి యక్కడ దృష్టి నిలిపి
యా నిరంజనుతోడ నాత్మన గూర్చి
తాను 'సేనను బార్తి తలఁపున వేక
యున్న పుణ్యుడు శివయోగి యాఁగాక
నా యిదుశేఖరులకు
నెను మీ అCC చిరు బాద యూరికి ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9lgaolk313o88lfvm8j8wwq2hdw1u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/290</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237574</id>
    <revision>
      <id>595422</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆష్టమాశ్వాసము దెలియఁు. జ్ఞానోపదేశమ్ముఁ జేసి Xతి మాణిక్యవాచకుఁడను నామ Xశితమ్మ బెట్టి యశని మన్నించి తప్పక శివ్య సంతతుల జోరిగూడి యప్పు కదృశ్యమై యరిగె నా స్వామి డిమించి మాణి...'</comment>
      <origin>595422</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2406" sha1="pps225qcq02pfvslk3zyi35hym0q8z7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆష్టమాశ్వాసము
దెలియఁు. జ్ఞానోపదేశమ్ముఁ జేసి
Xతి మాణిక్యవాచకుఁడను నామ
Xశితమ్మ బెట్టి యశని మన్నించి
తప్పక శివ్య సంతతుల జోరిగూడి
యప్పు కదృశ్యమై యరిగె నా స్వామి
డిమించి మాణిక్యవాచ కుండపు
బడిబడి బడి శివల్రా తత్వ రంగాని
దిరుజూ కంబసు కావ్య
పై నెల్లరుఁ బొగడఁ
గో యా హయఁకొండు రమ్మందు
నా &quot;రాజు నిచ్చిన యట్టిధ న ము
గుడి గోపురమ్ములకును డై-ఐు లకు
నకరంగ నా మహేశౌర్చన మ్మలకు
మణిఁ గల్గు కానధర్మయిల తెల్ల
సిరివైన యా ధనంబెల్స్లను నొ
తిరముగా నా యువ దేశించినట్టి
లేక
నువును వాలి రుకొని యెండల గౌస
గురువున్న
లిపేద వృక్షమ్ము
XC జేరి పరిమహర్ధమును
నా వారు నా గుడి నా సాండ్యమునను
నా ఇహాదేవుని నరసీ సన్నుతులు
చేయును వెదకుచు జంతించుచుండ
నా యెక సుజ్ఞాన మధికమై మించి
వంత నా పొండీపై కందున్న మంత్రు
అంతడాంబ మేతెంచి నిలిచి
యోరాజ తిరునాదయూరి దేవుండు
మీ రిరమచ్చి కంపినఁ బోయి యతఁడు
గజ్జెల కొపక పేర్కొని శివ ఛారి
నాథార్త విని రాజు నత్యుగ్రణోత
మావహించఁగ నప్పుడొక్ష ణమ్మునన్వ
డీ డిగమ్ముల కారి రావించి
యుఉ:Xక దిరువాదయూర దేవునికి
.
285&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pps225qcq02pfvslk3zyi35hym0q8z7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/291</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237575</id>
    <revision>
      <id>595424</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '286 చొక్కనాథచరిత్రమ ఘోటకమ్ముల వేగఁ గొంచు రమ్మంచు మాటిమాటికీఁ దిరువు మఱి మీర నుండి యాతని గజ్జెల నదరి తో రెండు తావునకుఁ బొండు నతివేగ రండు నని నిరూపం బిళ్చె నంత నయ్యెదను జనివా...'</comment>
      <origin>595424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="14uwtlm031l403dcgctd33zxjveen18" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;286
చొక్కనాథచరిత్రమ
ఘోటకమ్ముల వేగఁ గొంచు రమ్మంచు
మాటిమాటికీఁ దిరువు మఱి మీర నుండి
యాతని గజ్జెల నదరి తో రెండు
తావునకుఁ బొండు నతివేగ రండు
నని నిరూపం బిళ్చె నంత నయ్యెదను
జనివారం చిత్రనిఁ జూచి
చేరి .దగ్గు వచ్చి శీఘ్రము గాఁగ
నా రాయసం బప్పు డతని ముందరను
బెట్టిన నానఁడు పేర్కొని చదివి
నెట్టన నేను పొండీవి ప్రధాని
నలచును మదిలోన నప్పుడు దెలిసి
యంచితముగ ద్రవ్య మధికము గాఁK
కొంచు గుఱ్ఱము &quot; గొసెతెమ్మ ఎంచు
బం 2 డె నన్ను నాపార్థివేశ్వరుఁడు
హయములు కొననైతి నాధనంబెల్ల
ప్రియమార గుళ్లకు, రా రాజద్రోహ
పాటించె నాకు సిభ్రాంతిఁ బుట్టించు
జూపేందుధరుని, వ్రిశూలహస్తకుని
గోడమ్ము చెంచుకూ పైన వాని
S 28 యాట నికొచ్ఛిష్టభుజుని
గాలకూటాహారుఁ గడు నముగళ్య
శిxనిఁ విశృ ధరాసీన ఁడైనట్టి
భూలేతు పాలికిఁ జోబు వీర్న'
సే బుదు నందు నా శ్రీకంఠుఁ గూర్చి
వరుస నామాణిక్యవాచ
డవుడు
పేరు.డి నా యొడయారిఁ జేరి
కోరి యాస్వామిః జీక్కొని విన్నవించి
యోరాజశేఖర ! యొక విన్నపము
మా రాజు సాంస్యభూ కుండ లేశ్వరుఁడు
రోగి ధనంబిచ్చి గుఱ్ఱాలఁ గొంచు
నతివేగ రమ్మంచు నువె నన్న పుడు
పతఁడు నిరూపము, నందె నాకిపుడు
సరవి మాహేశ్వరార్చనలకు గుళ్ల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14uwtlm031l403dcgctd33zxjveen18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/292</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237576</id>
    <revision>
      <id>595426</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కరు దారగా ఆష్ట నాశ్వాసము నిచ్చి యాధనం బెల్ల గుజ్జెల నొక టైనఁ గొన్నది లేదు నడ్డాడుచున్నారు నట రాజభటులు నిందు కుపాయము లేమైనఁ జేసి యందమై నను గావు మాపదుద్ధార ! యని సమ్మతులు నే...'</comment>
      <origin>595426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="5s9dceehikdr0xarberpwqfwb876u28" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కరు దారగా
ఆష్ట నాశ్వాసము
నిచ్చి యాధనం బెల్ల
గుజ్జెల నొక టైనఁ గొన్నది లేదు
నడ్డాడుచున్నారు నట రాజభటులు
నిందు కుపాయము లేమైనఁ జేసి
యందమై నను గావు మాపదుద్ధార !
యని సమ్మతులు నేయ నచ్చోటికిపుడు
వినువీధి శ్రీచొక్క విభుఁడు విచ్చేసి
యాకాశవాణిగా ననువింద జేరి
నీ కేల వెరసి మాణిక్యణాదకుడ '
దండిగా హయములఁ దగఁ డెత్తు ననుచు
పాండీని ప్రొద్దె పత్రికలంపు
వాయుడవమ్ముల వాజు లెన్నే సి
నీయాంగ్ నెట్లుఁ చెప్పి, తు
శని యానతిచ్చిన నావాడయూరుఁ
డనముఁడు మదిలోన నానంద మంది.
చయ్యన ఇప్పుడా సచివా గ్రగణ్యుఁ
డయ్యెడఁ బాండీని కటఁ గమ్మ బ్రా
లాయము, రెల్ల నాలాయము గాను
నాయెడఁ గట్టింపు డాయశము గమ
గోరిన యట్టి యా ఘోటకములను
భోరునిఁ గొనికెత్తుఁ బొండు మీరనుచు
బొరిసారి సూడిగంబుల వారి ననివే
పగ నా స్వామిదే భారమ్ముని ను చం
నెమ్మి నా గుళ్లలో నిద్రింపుచున్న
నమ్మధురేశ్వరుం డతని స్వప్నమున
సీమనోజయముగా నెమి గుఱ్ఱముల
కొంచుపెచ్చెదము నీకోర్కు లింవెసఁగ
కొంచె కీవటు వేగఁ గొబుకొళ్ళఁ బోయి
పిడిమించి యశ్వఝల్ఎచ్చె నటంచు
బుడమీ ళునకుఁ జెప్పి పాసఁగ నందుండు
మళ్లీ, యానతిచ్చిన సంత మేల్కాంచి
పనిఁ బూని యాస్వామి: బ్రస్తుతుల్ జేసి
యారాజు పాలికి జాతీరుబాద
287&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5s9dceehikdr0xarberpwqfwb876u28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/293</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237577</id>
    <revision>
      <id>595427</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '288 చొక్కనాథచరిత్రము మర దేవుఁడు వోయి యోరాజ ! వాజు రెన్నంగ పెటవచ్చు వెళ్లి నేఁడనుచు విన్నవించినఁ బాండ్యవిభుఁడు శోభిల్లి గుఱుతుగా నీవెన్ని గుణాల గొంటి వరిసి చెప్పుసుటన్న వస...'</comment>
      <origin>595427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="gcyxcbvyfw9ajnqokg0su5ftxet7s98" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;288
చొక్కనాథచరిత్రము
మర దేవుఁడు వోయి యోరాజ ! వాజు
రెన్నంగ పెటవచ్చు వెళ్లి నేఁడనుచు
విన్నవించినఁ బాండ్యవిభుఁడు శోభిల్లి
గుఱుతుగా నీవెన్ని గుణాల గొంటి
వరిసి చెప్పుసుటన్న వసుధేశు కని
వలసిన పెన్నియు వచ్చుచున్న వియు
వెలసింగ్ జనులెల్ల నాశ్చర్య ముంద
నని విన్నవించిన నారాజు మెచ్చి
ఘనిమై, యుడురల్ కట్టంగ విచ్చి
యంపై నాతని ఒంటి కతివేడ్కతోడ
ఒంపిని ప్రతి డును నాబొక్క నాకు
గుడికి నేశాంతమై మౌలిక స
ఒడిఁ బోయి యప్పుడా స్వామి నర్చించి
శివ శివ ! యోసదాశివ శివాజేశ
శివ - గిహృత్పద చికసద్మ
హరహర నరహరి హరిగర్వహరణ
హరిణా శ్రీ హరిదశ్వ యవల తిన్నేత
యాలోకరక్షణవై యొక్క కుక్క
హాలాహలము కొన్న హాస్య చొక్క!
గొను ఉతయీగరీక్షకు లెల్ల ఇక్క
= గంగ మోది : యట్టాల చొక్క!
ముల్ డొక్కకొని చొక్క'
కాశం దినితాదు * రియ యిక్క...
3
కావించి కృష్ణవక్క ఈ యుడి బొక్క!
పాడ్యి రాణిచ్చిన జసదనం బెల్ల
కాంతిని శభ కోట్ల కిచ్చితిని
కాస్వామి నా లేక సొకాలేదు.
స్వంత మికకన్ను నీళ్ల ముంచినను
చాల మంచినటువు బ్రమిథాధినాథ
పోలాస్యశిరంథ ! యాలస్యమేల '&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gcyxcbvyfw9ajnqokg0su5ftxet7s98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/294</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237578</id>
    <revision>
      <id>595428</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అష్టమాశ్వాసము మీరానతిచ్చి నేమించిన కతన నా రాజునకు నేను కందఱు వినఁగ హయములు వచ్చెనటంచుఁ బల్కితిని బ్రియముంది యతఁడును ప్రీతి నన్నని నీరెండ సశ్వమ్ము లిట రాక యున్న వేయేలఁ బ్...'</comment>
      <origin>595428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="jdckuzbl5hgl48zllnvocovqrlqv3mn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అష్టమాశ్వాసము
మీరానతిచ్చి నేమించిన కతన
నా రాజునకు నేను కందఱు వినఁగ
హయములు వచ్చెనటంచుఁ బల్కితిని
బ్రియముంది యతఁడును ప్రీతి నన్నని
నీరెండ సశ్వమ్ము లిట రాక యున్న
వేయేలఁ బ్రాణముల్ విడుకు నీ
యనుచుఁ జింతింపుచు నభవతుల్ సేయ
వినువీధి వాణియై విశ్వేశ్వరుండు
భయమేల నీకు నోబ్రాహ్మణవర్య !
హయములు నిటఁ బెత్తు నట వేగఁ బొమ్మ.
ఆసియావతిచ్చిన నావాదయూరుఁ
డెవయంగఁ దనయింటి కేలేర తవుడు)
నాతనిబంధువాత మంత కేతెంచి
మతి మించి ధనమెల్ల మాయముకొ జేవీ
భయపడి పొండీని పౌలికి వచ్చి
హయములు వచ్చునటంచుఁ బల్కి వి
యిందు కుపాయమ్ము నేమి జే పదం
పొందుగా మాకు నిప్పుడు సెప్పుమనిక
ధీరుఁడై వారితోఁ దిరునాదయూరుఁ
కీరీతి నిట్లు మీరేల నన్న దుగ !
నాపాలి శ్రీచొక్కనాథుం - వచ్చి
చేపట్టి నన్ను రక్షించు నేఁ దానకం
బాసుండుగాఁజేసి తన నశ్వములకు
జేసు సింకొక వగ సిద్ధమ్ము గాCK
న విన వారందఱు నౌఁ గాక యనుచుఁ
జనిరంతఁ దమినికా సములకు నంత
నాఁడు నామఱునాఁడు నా రాజు పసుప
నూడిగములవారు కోలి వేళెంచి
హయములు వచ్చెకో యంచు మీకడకు
భయముతో మమ్మంపై రాజు విచ్చటికి
తురగము లెవ్వి? యిందుకు విథంబేరి
నెఱిఁ జెప్పవలెను మాణిక్యవాచకుఁడ!
ఆవ విని చారితో నామంత్రి వరుఁడు
C.C.-19
289&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdckuzbl5hgl48zllnvocovqrlqv3mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/295</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237579</id>
    <revision>
      <id>595430</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '290 చొక్కనాధథరిత్రము తనుఁడు వేగిరమేంఁ జయ్యన మీరు కరమొప్పఁ బురము శృంగారింపు డెల్లి తురగమ్ములిందుఁ బొందుగ వచ్చె ననుచు వారి నంపిన వారువచ్చి యారాజుఁ జేరి విన్న పమలు చేసి రారీ...'</comment>
      <origin>595430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2549" sha1="cf0u8js38h9d46725v4owmkikf7a7yo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;290
చొక్కనాధథరిత్రము
తనుఁడు వేగిరమేంఁ జయ్యన మీరు
కరమొప్పఁ బురము శృంగారింపు డెల్లి
తురగమ్ములిందుఁ బొందుగ వచ్చె ననుచు
వారి నంపిన వారువచ్చి యారాజుఁ
జేరి విన్న పమలు చేసి రారీతి
విని యప్పు బాపాంశ్య విభుఁ డతి వేడ్క
ఘనముగాఁ బురము శృంగారింపఁ జేసి
నాటమీ లాయముల వరుసఁ గట్టించి
ఘోటకమ్ముల రాఁ గోరుచునుండె
నయ్యెడ దివసశ్రయమ్ము నచ్చటికి
నెయ్యమ్ములో రాక్ పిలిచె నశ్వములు
విదియ నేఁఐడియాలు నిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార వినుఁడి
హృదయము, లలరంగ సిఖీల చిన్న
సదమలా వార సత్సంతతుల్ గలిగి
శివ' సగతుల సదాశివుని సత్కృపను
బిసుల కైలాస చదవి సంబెతరు
నవీన నమ్మును
లెల్ల నత్యంత మోద
మున బొంది కలశ జన్మనిఁ బ్రస్తుతించి
య్యన ఏరుదయూరుఁ డేరీతి
నయ్యశ్వములఁ దెచ్చి యిచ్చి రాజునకు
హాతాస్యనాయకుం డతని నేరీతిఁ
చాలించెఁ జెప్పవే ! పరమాత్మ! యనిన -
ఇది సర్వఘన సక్క ఏంద్రపాదాబ్జ
విదిత పూజా మోద విసుతుండు కచ్చ
కప్పు సౌరభ్యకలితమా శాంక
తిప్పరాజునుపుత్ర తిరువేంగరేంద్ర
విరచితముగ లోక విఖ్యాతమైన
సరసలక్షణ కావ్య సత్కవీండ్రాభి
నందిత శ్రీచొక్కనాథచరిత్రే
మందు; నిది యష్టమాశ్వాసముయ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cf0u8js38h9d46725v4owmkikf7a7yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/296</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237580</id>
    <revision>
      <id>595431</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమా శ్వాసము ఏయే లీల, అంత బాపాండీడు నయ్యెడ బుద్ధి మంతుడైన పురాణమంత్రుల కనియెఁ దిరువాదయూరుఁ డేశించి మాతోడ ధరణీశ! రేవు ముధ్యాహ్నంబులోన ఇత్తాయికముగా సైంధవ జాతు ముత్తమాశ్వమ...'</comment>
      <origin>595431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2459" sha1="e7blw2xbzokh9kqc73dcl8suoaz40b2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమా శ్వాసము
ఏయే లీల,
అంత బాపాండీడు నయ్యెడ బుద్ధి
మంతుడైన పురాణమంత్రుల కనియెఁ
దిరువాదయూరుఁ డేశించి మాతోడ
ధరణీశ! రేవు ముధ్యాహ్నంబులోన
ఇత్తాయికముగా సైంధవ జాతు
ముత్తమాశ్వము అత్యున్నతి వచ్చుం
బరమార్గములును గోపురము మేడలును
దిరువాలబాయిని దేవాలయము
లాయములెల్ల నాలయవ్య గాను
గారముగను
కని మూఁడు దివసములయ్య నేఁటికిని
ఘనశరాశ్వములు రాఁ గాన మేమియాను
మితి బె ననుచు నమితిమి వీఁడిట్ల
పాతశత్రువై యుండు టెఱుఁగలేమితి.
విందుగు వెర వేది యెఱిఁగింపఁడనిన
నందలి సచిపు లిట్లనిరి భూసాల !
కన్న కార్యము సూతుఁ గలిగినయట్లు
విన్నవింపక యుంట విహితము గాదు
నతఁడు శివభ్రాంతుఁడై యర్థ పిల్ల
సతతంబు జంగమార్చనలకుఁ బెట్టి
దొరకొని తిరువందదూరు నన్నట్టి
పురమునఁ గనకగోపురమంటపములు
నాకారమైనట్టి ప్రాకారములు భు
సాకారమైన యుత్సవ విగ్రహముల
నాలయంబైన దేవాలయం ఐచట
బాలేందుధరునకుఁ బరXC గట్టించి
తెరువుల సక్రమతిథులకు ఐదురు.
మరులుకొన్నట్లు ధర్మములు సేయుతుడు
నర్ధమంతయుఁ గొంచు నరిగి యీరీతి
వ్యర్ధముగాఁ బాఱవైచి యున్నాఁడు
పట్టి కెప్పించి నిర్భరముగా బాధ
O.C.-19A&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e7blw2xbzokh9kqc73dcl8suoaz40b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/297</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237581</id>
    <revision>
      <id>595432</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '292 బొక్క నాథచరిశ్రము పెట్టి ద్రవ్యము చెప్పించఁ గావలయు నవీనఁ జింతా శాంత్రుఁడై యుస్సురనుచు జననాథుఁ డఫుడు రోజ, స్వాంతమునను నేత్రహస్తులఁ బిల్చి వేచని వాని గాశ్రముపై దొడ్డగడ...'</comment>
      <origin>595432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2572" sha1="03y2qg0me745odgt1xf0ne9byd8pu2z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;292
బొక్క నాథచరిశ్రము
పెట్టి ద్రవ్యము చెప్పించఁ గావలయు
నవీనఁ జింతా శాంత్రుఁడై యుస్సురనుచు
జననాథుఁ డఫుడు రోజ, స్వాంతమునను
నేత్రహస్తులఁ బిల్చి వేచని వాని
గాశ్రముపై దొడ్డగడ్డ పై పై తి
యిప్పుడు ధనమెల్ల సీర్ణమ్మునను
వారు నచ్చటికిని వడిఁ లో
తెఱఁగొప్పఁ బనిచె
కతఁడు
ధీరుఁడై యా వేళఁ దిరు జుదయూరుఁ
డాలి హృదయఁడై యతిభక్తి తోడ
నచలజారతుకు నాతలో నిలి
మరకత్వ బోధలు పఠియించుచుండెఁ
దరువుల కాండ్లును దశ సూరకున్న
మఱియుఁ గొందఱు ధుర్య మాన నులైన
పరిచారకులఁ బంచి పట్టి తెప్పించి
యా జూని తిరువాదయా కత్యజరుని
భూమీశ్వరుండు విప్పుట రోమమునను
హయములఁ దెమ్మందు నర మిచ్చినను
భయము లేకింతయు చాఱ X వైచి
వెడ లేవ నారియై వీడిందు వచ్చి
జడియక నుండు నీచం దమ్ము లెట్లు
వీనిని కొ పోయి వెస వడ్డ పెట్టి
తాను గొంపోయిన ధనమెల్ల నిపుడె
కొనితోక యొన్న మీకున నాజ్ఞి పిచ్చు
నవి చారులకు వాని నప్పగించినను
వారలు మిగుల దుర్వారుకై యతనిఁ
గ్రూరశఁ బట్టీడ్చికొనిపోయి రవుడు
కారాగృహమ్మల మనశృంఖలముల
ఘోరమ్ము గాఁ బెట్టి కొబ్బున మాకు
దగం జెప్పు ధనము కేవగనైన ననించుఁ
దగ కాథ సేయ నంతకు కోర్వలేక
చిన్నయానంద ' యోజఓఅందః |&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>03y2qg0me745odgt1xf0ne9byd8pu2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/298</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237582</id>
    <revision>
      <id>595433</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము యార్త రక్షణభరాయణుఁడ వీవనుచుఁ కీర్తింతు రెవ్వరుఁ గృష్ణగల్గు దేవ! మాధుర్యపుర నాథ ! మఱి యిట్లు నన్ను బాధలు సేయంగఁ బాడీయే స్రీకు రాజశేఖర ! పాండ్య రాజశేఖరుకుఁ నిప్...'</comment>
      <origin>595433</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="98dgkc6na8aj4vrot8vohektihvc6ey" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
యార్త రక్షణభరాయణుఁడ వీవనుచుఁ
కీర్తింతు రెవ్వరుఁ గృష్ణగల్గు దేవ!
మాధుర్యపుర నాథ ! మఱి యిట్లు నన్ను
బాధలు సేయంగఁ బాడీయే స్రీకు
రాజశేఖర ! పాండ్య రాజశేఖరుకుఁ
నిప్పుడు దెచ్చి యీగున్న
వేయేల ప్రాణము విడుచుట కాని
పాయ దీ కథ చేయుపాయము అందు
క్రముడు దుఃఖింపుచు నాస్వామి చూఱు
చును స్తోత్రములు నేయుడును నుండి సంత
ఈశీయంజి చొక్కఁడావత్సహాయుండు
నళగరి చొక్కఁడు నాన్న బాంధవుఁడు
దనభక్తుఁ డిట్లు వేదనల నందుటకు
మనమునఁ జింతించి దూయాస్వరూపి
యారాజ్యమునఁ గల యఖిలవర్ణముల
ఫేరవమ్ములను రప్పించి వేర్వే
సారంగుఁ దగఁడు జన్నఁడు గరుడ
నీలుడు గురువింజ నీలుండు Tox
స్రీలుండు మొదలైన నిఖిలవర్ణముల
రంగైనయట్టి తురంగములకును
బంగారుటం వెలు పాదాలు నపర
జిల్లాలు నుల్లాలుఁ బసిఁడిన క్కెరలు
కళ్లాల గజ్జెలు గద్దెపక్కెరలు
బల్లాలు కోరలు పలు నత్తడములు
చిల్లాణములు కొల్కి చికిలిచక్రములు
ఇల్లులు కుంచెలు సవరముల్ మఱియు
నెల్ల సంబోకమ్మ' లెల్లఁ గల్పించి
యత్తురంగములకు నమిరులు సమర్
ముత్తమంబైన రాజ„త్తులఁ జేసి
తలను సుళ్లఁవుఁజుట్లు దగ్ రుమారములు
మొలమీఁదఁ జల్లడములు దట్టిజార్లు
చజ్రాంగిజోళ్లును వడి “రాగపళ్లు
విజృంభణముగా వేడ్క నాహయము
298&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>98dgkc6na8aj4vrot8vohektihvc6ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/299</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237583</id>
    <revision>
      <id>595434</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '294 చొక్కనాథదంతము రెక్కి యాడుచు వారి శాసఁగ నేతేం జొక్కనాథుఁడు తాను జొక్కమైనట్టి యాయశముగను ఆత్తాయికంబైన మాయాతురంగమ్మ మహిమతో రెక్కి యధరులు రావణత్తుపై కొన్ని రాగ మధురాపురి...'</comment>
      <origin>595434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2508" sha1="1zohkzo2kirshhylzuyfirkjv6tkyem" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;294
చొక్కనాథదంతము
రెక్కి యాడుచు వారి శాసఁగ నేతేం
జొక్కనాథుఁడు తాను జొక్కమైనట్టి
యాయశముగను ఆత్తాయికంబైన
మాయాతురంగమ్మ మహిమతో రెక్కి
యధరులు రావణత్తుపై కొన్ని రాగ
మధురాపురిస్తు నామడ మేరనంగ
విధుజూటుఁ డచ్చోట ఐడి నెం చాకెను-
కప్పు డాతురగరింఖాదివ్యధూళి
కప్పి నల్ద దిశ అంధ కారము పర్వె
నది గని భూపాలుఁ డా యొద్ది ప్రజల
కజ ధూళి యెగసె బాహముల దే
వచ్చు
చున్నవి యని చూచున్న నాలోన
సన్నమై రేణువు సముపై నత్తఱిని
నీ విధములు వాని యింద్రజాలముల
భావమ్మగాని స్వభావముగాదు.
ననుచును గుటి.ఁడై యారాజు తీవ్ర
మనజులఁ బిల్చి యామాణిక్యవా
మంత్రిని వీఁపు దర్మము వీడునట్లు
తిత్రిణీ అతల మర్దింపుడీ ! యనుచుఁ
అనిచిన వేవేగఁ బటుగతి తోడ
చని వారు యఁ జాలిశఁజూచి
యా తిరువాదయూరుండు నత్యంత
భీతితో నా స్వామిఁ బేస్కి యిట్లు
జేసితే సర్వేశ ! శివలోకవాస !
యాశాంబరోల్లాస ! యథిక ప్రకాశ !
ఘోటకములఁ దెచ్చి కువలయేంద్రునకుఁ
చాటించి యిచ్చి నాపాటు రోఁజేయు
మని విన్నవింపుచు హాలాస్యవిఫోని
వనమదిఁ దలఁపుడు దైవమా యనిన
నాలించి యధికదయాళుఁడై యపుడు
లదో చలవ
రై లక్ష శ్వములు
పారవర్తుల కేడువారిధులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1zohkzo2kirshhylzuyfirkjv6tkyem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237584</id>
    <revision>
      <id>595435</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నథమాశ్వాసము ఘోషింప దిక్కులు బిక్కటిలఁXC బంచమహాకాద్యపటలముల్ మ్రోయఁ బంబాస్యుఁ డధిక ప్రపంచనతోడ పంచాస్త్రభంచాస్య ప్రకటవిరించి కంఠ్యాహరణ ప్రభావమై బిరుదు వినుత కాహళములు వి...'</comment>
      <origin>595435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="lxvfjpskgfjlqgj8r87zf7nbz31754l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నథమాశ్వాసము
ఘోషింప దిక్కులు బిక్కటిలఁXC
బంచమహాకాద్యపటలముల్ మ్రోయఁ
బంబాస్యుఁ డధిక ప్రపంచనతోడ
పంచాస్త్రభంచాస్య ప్రకటవిరించి
కంఠ్యాహరణ ప్రభావమై బిరుదు
వినుత కాహళములు వినువీధి మ్రోయఁ
కుమ్నండువై యుండ
నజాఁడును హరి యుత్తము శ్వమున్ వేడ్క..
చెక్కి_యాడుదు స్వామి కిఱుపార్శ్వములను
ప్రక్క రాహుత్తుల ప్రబలి యేలేటి
సత్త్వగులు ద్రిప్పు చమర్ రాహురు
కత్తులు విసరుదు ఘనతరం ముం
జరికరిగతులను బబవిధములను
మెఱసి యొక్క చుఁ జుట్టు మేళంబు లిడుదుఁ
దమ కొల్చి రాఁ సౌందర్యనాయకుఁడు
శను గొన్న సతులకుఁ గాంతులు కొడమఁ
బురమువారెల్ల నద్భుతముగాఁ జూడ
ధరణీశ్వరుడు నా దండనాయకులు
విభ్రాంతి గొనునట్లు విలసిశభ్రాంత
మభ్రాంతుతులుగా నతివేడ్క నుత్త
మాశ్వమెక్కాడుచు మఱి పాండ్యమిండ
లేశ్వరు నగరికి నేతేఱు నపుడు
పుడమీళుఁ డతియోదమునఁ బొంది వేడ్క
పడిమీఱ మాణిక్యవాద శామాత్యు
బిలిపించినను సతివేసుతో నతఁడు.
నిల జీని కడకును నేతించి కాల
నమితుఁడై శ్రీచొక్కనాథుని కృష్ణను
గములుగా నిదె తురంగము లిటవచ్చె
జననాథ యొకపూట సైరించ కింత
శునికిగా నన్నిట్లు పంచితే! యనిన
నృవుఁడు గౌఁటఁజేర్చి నేఁడు వాయందు
నపరాధ మెంతైన నధికము' గలదు.
కోర్చికొమ్మనుచును సుచిత వస్తువులు
295&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxvfjpskgfjlqgj8r87zf7nbz31754l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237585</id>
    <revision>
      <id>595436</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '296 చొక్కనాథచరిత్రము నేర్చి యాతనిక్ని నిచ్చిన నతఁడు వెలయఁగా వాకిఁట విచ్చేసి పెద్ద కొలువు చావిడిలోనఁ గూర్చుండి ఘోట కముల నెక్కుడు జూచి గైకొనుండనిన రమణ భూపతి హజారమున కేతెంచ...'</comment>
      <origin>595436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2624" sha1="kp48jex3jbwpe96cvgom8t8qeis4vb5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;296
చొక్కనాథచరిత్రము
నేర్చి యాతనిక్ని నిచ్చిన నతఁడు
వెలయఁగా వాకిఁట విచ్చేసి పెద్ద
కొలువు చావిడిలోనఁ గూర్చుండి ఘోట
కముల నెక్కుడు జూచి గైకొనుండనిన
రమణ భూపతి హజారమున కేతెంచి
మండలాధీశులు మన్నీలు కొరలు
దండనాయకులు నందఱును సేవించం
బేరోలగంబుండి వృధివీశ్వరుండు
వార అందఱు సైంధవవ్రాతములను
నెక్కి యాడుచు వేడ్క నెల్ల రాహుతులు
నొక్క రూపము_ రె యుండుట జూచి
ఇక్కుడు మీలోన నెవ్వరించనికఁ
జొక్కనాథుని దెసఁ జూపి రండజను
నప్పు డాసౌందర్యుఁ డదధారుఁ డనుచు
నొప్పుగా సందఱు నోహెూ యనంగ
గోరాజగమనుఁ డాగోమాయు హయము
నారోహణావరోహణరోపాయగుడు
నాన్నే ని విధముల నాన్నే నిగతుల
వరుసతోడుత రాగ తాగెలయందు
మఱి కళాఘాత భూమానము బాహ
నక్రియాతారక్షణలఁ ఐరావేద్
నీక్రియఁ దురగము నెక్కుడుగాCX
నష్టావధానమ్ము నంది యొక్కాడ్
స్రజ్జయు హరియు నాశ్చర్యమునందఁ
జూచి యాపాండీడు చోద్యము నొంది
చొక్కనాథుఁణీయని బాబు పెచ్చె
ఇప్పుడు చతుపతి హయము పై నుండి
జెప్పెద విను రాజశేఖర మున్ను
తిరువాదయూరుఁడు దెచ్చిన ధనము
తురగమ్మలకు గాను కొలుక'నే దూకు
నిచ్చినఁ గైకొంటి నిదె ఘోటకముఖు
వచ్చె నేర్పున కొను వసుధేశ! యనిన
సౌందర్యవతికి నాటినపతి యపుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kp48jex3jbwpe96cvgom8t8qeis4vb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/302</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237586</id>
    <revision>
      <id>595437</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భదమాశ్వాసము నింద లక్షణముల నీఱిఁగింపుఁ డనిన L. విమము పూర్వమన వేదంm అందు వనధుల నమృతఁబు ఎహ్ను లయందు బ్రహ్మాండమునను దిక్పాలకులందు బ్రహ్మనే తము”లం ప్రభవించె మఱియు నారట్ట రింఖ...'</comment>
      <origin>595437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2618" sha1="49qkjxn49hfqbbmeixv0a6inlogumx1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భదమాశ్వాసము
నింద లక్షణముల నీఱిఁగింపుఁ డనిన
L. విమము పూర్వమన వేదంm అందు
వనధుల నమృతఁబు ఎహ్ను లయందు
బ్రహ్మాండమునను దిక్పాలకులందు
బ్రహ్మనే తము”లం
ప్రభవించె మఱియు
నారట్ట రింఖాణ యవనశంఖాణ
వారాశి కాంభోజ బాహ్మీకి దేశ
ములఁ బుట్టు ను త్తమంబులు వానిలోన
వెలయు బ్రహ్మక్షతవిబూద్రజాతం
అందులో రాజవాహము లుత్తమములు
నందు దివాజాత మర్హి మృగాదు
కరయ దేవమణికంఠాభరణము
మణి బాసికము 'నుడి మీ పక్ సమము
పదములు నాలుగు ఫాలస్థల
విధికభావళ్యమై వెలసిన యట్టి
కుంచకల్యాణు లీ థాతిఁ జెన్నొందు
సంచితముగ 'రాత్రులందును మిగుల
శుభలక్షణముల సుడి సుద్దములసు
భవించు హయములు ప్రభువు లెక్కిన మం
నిఖిలసంపదలను నుకూలమగును
నిఖిలశా శ్రవులను నిర్మించు మఱియు
పట్టెడ నుడి గల్గు పాదమ్మ' తీసి
కట్టు శోకాపర్తి కంఠనాళముల
వెన్ను సౌదలఁ బొల్లు విససాని శృంగి
వెన్న బూడిద ముక్కు నేకను స్తకము
మఱియుఁ లిండావర్త పుస్తకహీన
మరియు నీవెంద లైన యశుభలక్షణము
లీయశ్వముల నెవ్వరేని నెక్కినను
శ్రీయు నాయువు వారిఁ జెందఁగానోడు
శని మఱియును గల్గు నశ్వలక్షణము
బద్రువందఁగా బారి కానతి యిచ్చి
యోరాజశేఖర ! యుత్తమంబైన
బారువంబుల యిధ్ధ విచ్చిన వెళ్లి
287&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>49qkjxn49hfqbbmeixv0a6inlogumx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/303</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237587</id>
    <revision>
      <id>595438</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '298 చొక్కనాథదరిక్రమణ నఙయక శత్రు సేనా సమూహరు ల కలగుండు బడి సేయఁగల్లు గుండ్లధిప సప్తవారాల సప్త శైలముల సప్తాశ్వరథసక్తి సప్తాశ్వములను గడవఁగాఁ జాలు నీకడి గుఱ్ఱములకుఁ బుడమీశ ! వ...'</comment>
      <origin>595438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2621" sha1="aptelroz73o0wfwvqn7qzce758ljpwd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;298
చొక్కనాథదరిక్రమణ
నఙయక శత్రు సేనా
సమూహరు ల
కలగుండు బడి సేయఁగల్లు గుండ్లధిప
సప్తవారాల సప్త శైలముల
సప్తాశ్వరథసక్తి సప్తాశ్వములను
గడవఁగాఁ జాలు నీకడి గుఱ్ఱములకుఁ
బుడమీశ ! వినుమ యిప్పుడ సెప్పవలయు
మొదలి తరం బెల్ల ముప్పది వేలు
నడితరం బెల్లను నాలుగు వేలు
కడతరం బొగ వేయి కంఖాణములకు
నీరీతి వెలనిశ్చయించి యావాద
యూరుఁ డిచ్చిన మేము నొప్పి వచ్చితిమీ
మనుజేశ ! యిట నాగె మాఱుచుకొన్న
వెనుక నా గాదన్న విహితముగాదు
నిప్పు డీగతి మీకు హితమాయెనేని
నొప్పుకొమ్మన్న నాయుర్వీశుఁ డేనియె
సమ్మతించితిమి నిచ్చట బాగే మార్చి
యిమ్మన్న చుస్తూటి కిచ్చిన యద్ధ
రాశి మాయది యశ్వరత్న గుల్ మీని
యీ భవారెల్ల నెఱుగఁ జెప్పితిమి
యేదొక కుములకు నేనున్నవాఁడ
ు విందువాఁడును గాఁడు
శ్రావణమూలను, తమునందు
భావించి 'ప్రజల భూతు తెల్లవినఁగ
నని బాగెమాఱిచి యారాజు చేతి
దీని నిచ్చె దేవుఁడా కృత్రిమాశ్వముల
నప్పు డాపొండీంద్రుఁ డఖిలకట్న ములు
చెప్పింది యిచ్చిన ధీరుఁడై హయము
పైనుండి బండ నా బరుగు బెత్తమునఁ
దా నందుకొనిన నాతనిఁ జూచి సృపుడు
కనలిన నది దేశకట్టడ యనుదు
వినిపించి తెన్నవ విప్రవర్యుండు
తటుకున శివనిపాదము బట్టుకొనిక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aptelroz73o0wfwvqn7qzce758ljpwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/304</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237588</id>
    <revision>
      <id>595452</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సిదమాశ్వాసము నిటలాక్షుఁ డవుడు మాణిక్యవాళ్లకుని మన్నించి తనదివ్యముకుటమునందుఁ క్రొన్నెల మేని పైకొనఁ జుట్టుకొనియెఁ దనభక్తునికిగాను దగు భేరవములC కొనివచ్చి గంధర్వ ఘోటకజా...'</comment>
      <origin>595452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="hktjfy25zs4r0qgugqj9nndvssmg1ku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సిదమాశ్వాసము
నిటలాక్షుఁ డవుడు మాణిక్యవాళ్లకుని
మన్నించి తనదివ్యముకుటమునందుఁ
క్రొన్నెల మేని పైకొనఁ జుట్టుకొనియెఁ
దనభక్తునికిగాను దగు భేరవములC
కొనివచ్చి గంధర్వ ఘోటకజాతు
లుగఁ జేసి భూమిపాలన కొళప్పగించి
నగజేతుఁ డరి గెను నగుచు నర్యాడను
హరివిరీంబీంద్రాడు లైన దేవతల
సరి సంపిన నమస్కారముల్ జేసి
చనుచుండి వారి లీ సౌంద ణీశ్వరుఁడు
తనదాసులకును సంతప్రయాసపడు నె
యని సన్నుతింపుచు నాత్మ మెచ్చుచును.
జనిరి చారలు తదాశ్రమముల కంఠ
సంగయకమ్మ కాలీలఁ
పొంగి నవ్వుతునుండె భూతేశ్వరుండు
నాయిడఁ బాండీంద్రుఁ డతీ మోదమునను
లాయముల్ సెండఁ జూలఁగఁ గట్టుఁడనిన
వారుపెగుల నెల్ల వి స సాహిణుల
వారి గట్టిరి వేడె వన్నె లేర్పఱచి
యారాజు హర్షించి యల రంగ బాద
యూరున కధికము లుడుగర లిచ్చి
యతని మందిరమున కొనిచి యాపొంద్య
కతి కొల్వువిరిసి లోపలికి విచ్చే సెం.
చెన్నరాయుఁ డా త్రిభువనాధిపుని
సన్నిధి కేతెంచి సంస్తుతుల్ జేసి
సామగానప్రియ! సామజవరద!
సామంజరి క్ష ణార్చిత పాదపీఠ
జముఖ సామణశిక్ష
సామ వేదస్తుత్య స్వామి సర్వేశ
మాయాశ్వములఁ దెచ్చి సుహిపతి కిచ్చి
తే యంచు మలవారు దీపితకడము
ధనమందిరమునకుఁ దడయక సరిగి
విమతింకుఁబడియో నా విబ్రదర్యుండు
299&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hktjfy25zs4r0qgugqj9nndvssmg1ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/305</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237589</id>
    <revision>
      <id>595453</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '800 చొక్కనాథపరి క్రమం మునులార ! శ్రావణమూల నక్షత్ర మునఁ బ్రతివత్సరంబును నశ్వములను వాగెనూఱుచు లీల వరుస ఇప్పుడుతు సాగువ నుండును సౌందర్య పురిని విదియు నేఁబది యేడు విటమీది కరిగ...'</comment>
      <origin>595453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2649" sha1="1ffc9dfbxt2a23icrwvss5i7gzeme1z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;800
చొక్కనాథపరి క్రమం
మునులార ! శ్రావణమూల నక్షత్ర
మునఁ బ్రతివత్సరంబును నశ్వములను
వాగెనూఱుచు లీల వరుస ఇప్పుడుతు
సాగువ నుండును సౌందర్య పురిని
విదియు నేఁబది యేడు విటమీది కరిగ
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులారి వినుఁడి
వాతాపిదబునుఁ డా జరమునీంద్రులకు
ప్రీతితో నిట్లనె భూతేశు మహిమ
ఏఁబదియెనిమిదవ లీల.
సంత నా సౌంక్య రాజ్యాఖికేశ్వరుఁడు
సుతో చిత్తుఁడై సౌందర్యనారు.
కరుణను వాయు వేగము రైనయట్టి
తురగము తెన్నేని దొరికెఁ బొమ్మనుచు
గడ్డియు కవణముల్ కట్టడ చేసి
దొడ్డుగా నామృగధూర్తుల కెల్ల C
బెట్టించినను కవి బెదరి యేమియును
ముక్ మోముమోసు. లు చూచుచుఁడె
పాండ్యభూపాలుఁ డట విశారించి
ద్వీపాంతరముల తేజీలు నివియి:
మేఁటి సంసర్తల మొసపుటఁ గాని
పాటించి వృణములు భాషాలకు పనుచు
వేఁటలఁ చెప్పించి వేగఁ దోపించి
ఘోటకు గోసి వేయించె
సివి తమజాతి యాహారము లగుటఁ
దీనికి మాంసములు నుచుండె నంత
మూఁడు దినములు నరిగిన పిదప
సిటలాక్షుఁ డాయశ్వనికరము లెల్ల
మునుపటి ఇంబుకంబుల లీలఁజేసి
జనులకు మిగుల నాశ్చర్యము నేయ
వలెనని కృత్రిమాశ్వమ్ముల నెల్ల
చలంచెను నిజరూపధారులు గాఁK,
నప్పుడు లాయమ్మ లందున నెల్ల
వొప్పుగా నున్నట్టి యుత్త_మాశ్వములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ffc9dfbxt2a23icrwvss5i7gzeme1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/306</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237590</id>
    <revision>
      <id>595454</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నదమాశ్వాసము నొకనాఁడు మదిని నవ్యోన్యభాషణల టెక్ మొకములు జూచి ముచ్చం నొంది వనముల లోపల పలసినయట్లు మనయిచ్చ నెల ఁ గ్రుమ్మఱుచున్న మనకుఁ డ్రాళ్లచే వాళ్ల చేఁ దలు గలదేశఁ గాళ్లను మ...'</comment>
      <origin>595454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2582" sha1="2y251wyuiv9b3ffn1j6k1d5hkvqi0o0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నదమాశ్వాసము
నొకనాఁడు మదిని నవ్యోన్యభాషణల
టెక్ మొకములు జూచి ముచ్చం నొంది
వనముల లోపల పలసినయట్లు
మనయిచ్చ నెల ఁ గ్రుమ్మఱుచున్న మనకుఁ
డ్రాళ్లచే వాళ్ల చేఁ దలు గలదేశఁ
గాళ్లను మెడలను గట్టులఁ బముచు
నీరాజునగరుక నిన్ని భంగులను
ఘోరనుగా మనకును నుండనేల
శివు నాజ్ఞ వలన వచ్చితి మిందు మూఁడు
దివసములుంటే మింశీ కాలు మనకు
నమనంత &quot;సూర్యుడస్తాద్రికిఁ జనియె
ఘనముగాఁ బర్వెం జీకట్లు సత్ప్రతిని
నడురేయి సాణ: అందఱును నిద్రించ
జడియక మనకిది తరువాయి యిపుడు
పోదాము మన మన భూముల కొనుచు
నా దేవనిర్మితంబైన యశ్యములు
నున్నతి లీల” జెన్నొందు దేహములు
'సన్నంపురూపులై సాగిన యంతఁ
కాళ్లను మెడెలను గెట్టిన యట్టి
త్రాళ్లు నన్నియు వీడి తడయక నపుడు
వన్నియు గూడక నా రాయమునను
మున్నున్న హయపోతముల నెల్లఁ గఱచి
మొనసి యా సాణుల ముక్కు కుఁ జెవులు
గొఱిశలు మొదలంటఁ కొతికి పైకుఱికి
రజములు 'సెలఁగ ఫేరవము అన్నియును
దివిరి లాయములు తెగువతో వెడలి
కన్నడి సన్నట్లు కాననములకు
నన్నియుఁ గూడఁ జయ్యన జాడె నంత
భీతురై డాఁగి తప్పించుకున్నట్టి
పొడిబారెల్ల పొడి యఁద ని
గూడుశళని యొక్క ఘోదరులోడ
నావ'ను ధేశుని నరుఁ కాంఛి, మొక్క
301&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2y251wyuiv9b3ffn1j6k1d5hkvqi0o0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/307</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237591</id>
    <revision>
      <id>595455</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '302 చొక్కనాథచరిత్రము దేవ యీ క్రొత్త గాఁ దెచ్చి యా వాడ పరుండు మనకును కప్పించినట్టి గారువన్మలు 'భేరవంబులై సగము ప్రొద్దున నీ రేయి పొసఁగ నన్ని యును. మేణులు దిన్నలు మెడకాళ్ల నున్...'</comment>
      <origin>595455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="aqk3vwerpcn75f0kp54bnqnm14s9zqp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;302
చొక్కనాథచరిత్రము
దేవ యీ క్రొత్త
గాఁ దెచ్చి యా వాడ
పరుండు మనకును కప్పించినట్టి
గారువన్మలు 'భేరవంబులై సగము
ప్రొద్దున నీ రేయి పొసఁగ నన్ని యును.
మేణులు దిన్నలు
మెడకాళ్ల నున్నట్టి మేటికగ్గములు
సడలించుకొనుచు విచ్చలవిడి తోడ
నఱ్ఱులెత్తుక రాఁగ నటకని యేరు
వొట్టాడి పంచల నొదిగితి మంత
గుఱ్ఱంపుఁ కొదమల గుడులు కంఠములు
ఎఱ్ఱుగా గొణికియు వడిఁ బాటె నంత
చెట్టు లెత్తినయట్లు వెదకి సాణులను
కొట్టెలఁ ఉన్నట్లు కోఱలఁ బెఱికి
మొట్టులుగాఁ జెవుల్ ముక్కు కోతికి
బొజ్జలు కండంగ భూమిరిక్తములు
జుఱ్ఱలు కొనుచును. సోలి సొక్కుచును
గఱ్ఱునఁ దేన్పుచుఁ గాణ ద్రవ్వుచును
నెఱఁగాఁ జూచుచు వైవ్వరిఁగన్నఁ
జిఱ్ఱున గజయుచు జిమ్డి కేఁగుచును
గఱ్ఱు మటంచును గునిసియాడుచును
చట్టునఁ గనలుచు సుతికి వైఁబడుచుఁ
జైల్లుబాఁటులు బాఁటి చేరి యాడుచును
జఱ్ఱున నయ్యశ్వశాలలు వెడలి
బెట్టుగా నూళలు పెట్టుడు నగరు
చట్టణమ్మ'ను వెడలి పరువెత్తె నధిప!
యని కొల్చు వందలు పప్ప విన్నవించి
వను రాజు మిగులఁ జింతాక్రాంతుఁడగుచు
దురదుర తురగ మందిరమున కరిగి
పరికించి వెరగం: పరితాచ మంది
కొలువు పాతడికిఁ గ్రక్కన వెల్లి వచ్చి
నిలుచుండి దొరల మంత్రివ్రాతములను
రప్పించి హరులు ధీరవములై తను ఏ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqk3vwerpcn75f0kp54bnqnm14s9zqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/308</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237592</id>
    <revision>
      <id>595456</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వాదయూరుని మృపావాదముల్ గాక నే దేశమునఁ గాన మీయద్భుతములు ననుచు దాదపురీతు నపుడు దూతలను ఐనిచి యాక్షణమునఁ బట్టి తెప్పించి దారుణాకృతితోడ ధారుణీశ్వరుఁడు వారి ! యీరీతి చేయుట రెట...'</comment>
      <origin>595456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="546mthlpcirwmjvf5j3jh67c2czlc7r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వాదయూరుని మృపావాదముల్ గాక
నే దేశమునఁ గాన మీయద్భుతములు
ననుచు దాదపురీతు నపుడు దూతలను
ఐనిచి యాక్షణమునఁ బట్టి తెప్పించి
దారుణాకృతితోడ ధారుణీశ్వరుఁడు
వారి ! యీరీతి చేయుట రెట్లు నీవు
నాదేశమునఁగల నక్కల నెల్ల
సాధులఁ జేసి యశ్వములంచుఁ దెచ్చి
యేడవానితొ తెచ్చి యెకిమీడటంచు
కోడక మాచేత నుడుగరిప్పించి
తగ కండజాలనికృణు ఉన్న నీకుఁ
దగుపై మానగిరి నర్థిఋకొంచుఁ బోయి
మంత్రులందఱు నీక ? మంత్రముల్ జేసి
తంత్రముల్ బన్నంగఁదగునె నీకగునా
కలధనమెల్ల నక్కలకుఁ చాలాయెఁ
దొఙుతను నున్నట్టితురగముల్ పోయెఁ
జాలు మాధన మెల్ల 'పెరగ నిచ్చెదవు
బాధ నొందక కల్తీఁబడకి వేవేగ
సాధుజర నల! నీసరి మంత్రు లెదుర
మాచర్మ విడక 'సన్నానన్మ' చెడః
పూని మాధనము నిక్కడిఁ బెట్టు మనిన
బాదయాూరుఁడు ప్రతివాదియై యేవి:
పోదు నాకును హయంబులకును ఏడు
ముందఱ గుణాల మొదలివర్తకులు
వందఱు నెఱుఁగఁగ నప్పగించితిని
జూగే మాణిఛి యిచ్చువారిచే ధనము
వేగందె యీరీతి వేడుకొమ్మనిన
నా విభుండిట్ల పై నతః మేమెఱఁX
మీవు మాహయముల నిచ్చుట తగవు
సభవారి నడుగుకు జాడతో నసినఁ
బయుదన్న
రీతిని ఒలికిరందఱును
దిరుబాధయూరుఁ డింతియ కాని మున్ను
థర యథారాజా తథా ప్రజా, యనముఁ
308&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>546mthlpcirwmjvf5j3jh67c2czlc7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/309</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237593</id>
    <revision>
      <id>595457</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '304 చొక్కనాథచరిత్రము క్రొత్తలే యీమాట కొద లేదు మున్ను చిత్తము కొలఁకిఁ జేసుకొమ్మధికు తలఁకు రాజానుఋతము ధర్మమిత నిలఁ జొక్క నాథుండు నెఱిఁగిన చేసినఁ జొక్కనాథుఁడు నిన్ను సౌరిది...'</comment>
      <origin>595457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2849" sha1="retf0qze59mmbtwfp7i90b39v6wa7tf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;304
చొక్కనాథచరిత్రము
క్రొత్తలే యీమాట కొద లేదు మున్ను
చిత్తము కొలఁకిఁ జేసుకొమ్మధికు
తలఁకు రాజానుఋతము ధర్మమిత
నిలఁ జొక్క నాథుండు నెఱిఁగిన చేసినఁ
జొక్కనాథుఁడు నిన్ను సౌరిదిగా సిట్లు
నక్కలఁ దెమ్మనినాఁడొ ! దీని
గొనిపోయి నన్ను దాఁగొనిపోయినట్టి
ధనము దెమ్మనదు బంధనముగాఁ జేసి
యడ్డపొటులఁ బెట్టి యందలు గిట్టి
దొడబెట్టుXఁ బెట్టి త్రోచి పైఁ బెట్టి
గ్రుడ్లు వెల్కుఱుకంగ ఇదైనయట్టి
దుడ్లు పుచ్చు! కొట్టి ద్రోహిని బట్టి
కాళ్లుచేతులు గట్టి ఘనముగా గొట్టి
పేళ్లను దగ గిట్టి వెసఁ గట్టికొట్టి
సరగున ధన మవశ్యము చెమ్మటంచుఁ
దరువు కాండ్లకు నిరుత్తగవుగా నిచ్చి
వార మాణిక్యబా ఐకుఁ బట్టి
యారీతిఁ గొనిపోయి యటు గస్తీ నేయి
నాచొక్కనాసని నపుడు మాణిక్య
బాచకుండు న నేకవరుస సన్నుతులు
స్చేష్టుఁడై యని
నాయగన్త్యునికి నిట్లనిరి యామునులు
శివభక్తులకుగాను శివుఁడు దానెట్లు
శివముల హయయిలఁ జేయుట రెట్లు
మునినాథ యాహయంబుల జంబుక్ ముల
తనువుల నేయుటింతయు మహాశ్చర్య
మామహాదేవుని యానందte
వేనూఱు వివిన వేడుకయ్యెడును
నాదలి లీల వ కానతిమ్మనిన
భావించి యాకుంభభవుఁ డిట్టులనియె
నిదియు నేఁబదియోని విటమీఁదిలీల
ముదముతోఁ జెప్పెద కనులార వినుఁడి
యిల్వలదనునుఁ డాయీశ్వరు మహిము
బల్వగల ను జెప్పె భక్తితో ఉంశను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>retf0qze59mmbtwfp7i90b39v6wa7tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/310</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237594</id>
    <revision>
      <id>595458</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నమశ్వాసకు ఏబది తొమ్మిదవ లీల. ఒప్పుగాఁ దిరువాదమూ రదేవుండు పరమేశ్వరు నాత్మ భావించి హరహర జగదీశ యఛన భూణేశ! సుహేశ్వరి గిరిశే యీశ! శాంశ శాశ్వత 4. స్థాణ్వన్ని నేత్ర! కంతుసంహన్ భద్ర...'</comment>
      <origin>595458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2500" sha1="519t1plhwjora1932bivavtbqbq0l7h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నమశ్వాసకు
ఏబది తొమ్మిదవ లీల.
ఒప్పుగాఁ దిరువాదమూ రదేవుండు
పరమేశ్వరు నాత్మ భావించి
హరహర జగదీశ యఛన భూణేశ!
సుహేశ్వరి గిరిశే యీశ!
శాంశ శాశ్వత 4. స్థాణ్వన్ని నేత్ర!
కంతుసంహన్ భద్ర' కాలాగ్ని రుద
పశుపతి శర్వోగ్ర ధర్గి ఫాలాక్ష. !
44-రాంగ్. భస్తాం. శ్రీ స్క-ృహంగ!
కఱశండ ధూర్జటి ఖట్వాంగస్వాః !
పరశు త్రిలకసాజూరుహ'స !
హలాస్యపురానాథ! కొక్కన్నా!
యీలాగు నను సేయుటిది నీకుఁ దగునె
యని సన్నుతుల జేసి యాత్మం జింతి ప
మనమునఁ గృపమీఱ మధురాపురీశుఁ
డా నొక్కనాథ మహాదేవ ఁడపుడు
ప్రాచీకసునిఁ దలంపఁగ వచ్చి యతఁడు
ద ంగ సభక్తిఁ జేసి
ముందఱు నిల్చి 'సమోదము-కోడ '
ఓంనమశ్శంకర ! యోంక మా సు !
పనియేమి నాప్వామీ ! పనియేమి దేవి !
పనియేమి నీఛృత్యు పని బ్బా నన్ను
నని సన్నుతులు నేయ నాస్వామి యతసి
కనుకొంద నిట్లు యానతి యిచ్చ
వాదయూరుఁడు 'నాకు వలయు భక్తుండు.
మేదినీతుఁడు వానిమీఁద నాగ్రహము
నే(గరము శిక్షింపుచున్నాఁడు
నాయుపద్రవము నాయఁ X జేయవలయు
వరుణ ! నీవతి వేగ వర్ణించి వైఖ
ధరఁ బొరి మధురవైఁ దగఁ బాఱఁజేయు
మనియానతీయ మహా ప్రసాదము
సనుడు నాపేరుణుండు ఊరు నాజ్ఞఁజేసి
గుఱియింప నావైఖ కూలముల్ నుంచి
305&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>519t1plhwjora1932bivavtbqbq0l7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/311</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237595</id>
    <revision>
      <id>595459</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '306 చొక్కనాథచరిత్రము పారిఁబొరి యందంవఁ బొరలి పాఱి CKను గట్టు కాలువలె గట్టిగా దెంచి పట్టణమ్మొరముక పారె నయ్యెడను నావసుధేంద్రుండు నచ్చోటి కరిగి వేవేగ మధురపై వెల్లి రాకుండ సిల్...'</comment>
      <origin>595459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="b8hvfkjcwncofhjz92l56ahfwnlclpf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;306
చొక్కనాథచరిత్రము
పారిఁబొరి యందంవఁ బొరలి పాఱి CKను
గట్టు కాలువలె గట్టిగా దెంచి
పట్టణమ్మొరముక పారె నయ్యెడను
నావసుధేంద్రుండు నచ్చోటి కరిగి
వేవేగ మధురపై వెల్లి రాకుండ
సిల్లాదిగా నూర నెల్లరఁ దెచ్చి
కల్లోలబంధము గావింపుఁడనుడు
సేనాధిపతుల కాక్షితిపాలకుండు
నానతిచ్చిన వారి లతిరియ నను
బరిచారికులఁ ఒంపి పట్నమ్మ లోనఁ
బరికించి యందటఁ బట్టి తెప్పించి
పిన్న పెద్దాదిగాఁ జొక్కొని వచ్చి
పన్ను గా నాకట్ట పంచి వైచినను
బిట్టవ్వ యనుకొక్క &quot;వేద పెద్దమ్మ
పిట్టమ్మి తనపొట్ట పెంచుక నెలమి
నైడలేక నొడయులు సైందలు నైనఁ
దడయక వచ్చినఁ దXఁలిట్టు పెట్టు
నట్టి పిట్టవ్వకు నట్టి యావైఖ
కట్టఁ బాల్వంచిన కట్ట లేకున్నఁ
బట్టి యామెను సీడ్చి పరిచారు లెల్లఁ
జుట్టుక కట్టమందును బాధ నేయ
నార్తరక్షణ పరాయణుఁడైన యాది
మూర్తి నైనట్టి మూర్తి శ్రయాత్తుల
డాయెడఁ జొక్కనాయక మహాడేవుఁ
డాయవ్వ తనమీఁద నతిధికి గాన
జడ తెల్లఁ జుట్టుగా సవరించి కట్టి
పొడలచ స్నైలదట్టి పొలుపు గా ఁ జుట్టి
తనచేతి భరతుకుద్దాలను” గా CXC
బునుక కప్పెర మంటిపుట్టిఁ గాఁX
గానించిరా కూలికాని చందమునఁ
దా వచ్చి యామె ముందు నిల్చిపలి.
నే కూలికాఁడను సీవేమి కూలి
నాకుఁ బెట్టెదపన్న నగజేశుఁ జూచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b8hvfkjcwncofhjz92l56ahfwnlclpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/312</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237596</id>
    <revision>
      <id>595460</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ననమాశ్వాసము యిట్టి కోమలరూప మిట్టిపొందర్య మిట్టి నీవీ మన్ను నెట్లు మో పెదవు నన్న నాకిట్టవ్వ శాస్వామి యనియె మన్ను నీళ్లును మోసీ నూ తలచూడు అడగొట్టె చెప్పుడు సహజమ్మ మాకు నైడ...'</comment>
      <origin>595460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="9rg6q2aqmsje0vqhxhe2o869iod4ijp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ననమాశ్వాసము
యిట్టి కోమలరూప మిట్టిపొందర్య
మిట్టి నీవీ మన్ను నెట్లు మో పెదవు
నన్న నాకిట్టవ్వ శాస్వామి యనియె
మన్ను నీళ్లును మోసీ నూ తలచూడు
అడగొట్టె చెప్పుడు సహజమ్మ మాకు
నైడలేదు మాటల కేమి
యిచ్చెదవు
నవీన నాముద్ది ద్రవ్యములేదు నాకు
దినమును లిట్టమి, తిరిగెరుదా-C
బిట్టు నీకును గూలిఁ బెట్టెద గాని
గట్టి మస్నుగ 'మోచి కట్టుతూ ! కష్ట
యనిః నాసర్వేశుఁడా చొక్కనాథు
మనను సీమను నిమ్మహి నొక్కఔను.
పిట్టవ్వ యట
రుఁ బెట్టుము చాలు
గట్టిపట్టున నీవు కడుపారఁ బెట్టు
మసిన నా ముద్దియు నల్లన నేల
నీకును మనసురా దెంతయుఁ బిట్లు
గావించి పెట్టెద గాని వాసాలు
వేవేగ ముగియంగ్ వేసి రావలయు
నా రాజు పరిశారు లందున వచ్చి
రారావుపై నన్ను రాయిడిం చెదరు
ననుచు నప్పుడు నున్న యట్టి యాపిట్టు
తినమని పెట్టినఁ దెమ్మని దట్టి
పొరలొనఁ బెట్టుకోపోయెద ననుచుఁ
బొరిసారి యాపిట్టు బొక్కులాడుచును
సెచ్చుచుఁ నాకట్టమీఁదికి వేx
వచ్చి యందున్నట్టి బారలఁ బిలిచి
మంచి మేలైనట్టి మంచి వారలకుఁ
బంచిపెట్టక తినఁ బాడిగాది నుచుఁ
బెద్దలు సెప్పంగఁ బ్రియములో నైపుడు
పెద్ద మం డేవిందు నొప్పగా ననుచుఁ
చాటించి యా పిట్టు వారికిఁ బెట్టి
పాటలు వాడుచుఁ బసివేయు వారి
నాటలాడింపుడు నా కిట్టు దిమథుఁ
207&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rg6q2aqmsje0vqhxhe2o869iod4ijp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/313</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237597</id>
    <revision>
      <id>595461</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '308 చొక్కనాథదరిశ్రము చాఁటులు వేయుచుఁ దగ నుందు సంత నట నధిక మైన నాపాుడ్య విభుని భటులు నేతెంచి నీ పనియేది చెపుమ ! యీలాగునను మున్ను నిటమోయకున్న నేలాగు లాగు నెఱుఁగనే యన్ని ననియె...'</comment>
      <origin>595461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2647" sha1="09uf81cxa0allncz1hd7cpo1hg0tdi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;308
చొక్కనాథదరిశ్రము
చాఁటులు వేయుచుఁ దగ నుందు సంత
నట నధిక మైన నాపాుడ్య విభుని
భటులు నేతెంచి నీ పనియేది చెపుమ !
యీలాగునను మున్ను నిటమోయకున్న
నేలాగు లాగు నెఱుఁగనే యన్ని
ననియె నాసర్వేశుఁ డయెట్లు నేను
ముఘకొని మన్నెల్ల 'మోసినవాఁడ
మఱి యెవ్వరైనను మన్ను మోయంగ
నెరవరి యెవ్వఁడు నేను గాకనిన
వారు నిజమని యవ్వలి కేగిరంత
నారీతి మఱియును నాటలాడుచును
దిగి పి. వ్వమం‘రమున కలిగి
హరిహరా యనుచును నచటఁ గూర్చుండి
మే నెల్ల ధారమై మెడ ద్రిప్పరాదు
వానగాలనక నీవంతు మన్నెల్ల
మోసి కట్టితి నేనె మొనసి యాకట్ల
నా సేయు పని కొక్కనాథుండె యెఱుఁగు
నా పేట లిన్నియు నమ్మవై లేని
నోమిద్ది పేగఁజూతు రావమ్మ
యనీ బెట్టఁ బట్టి, నా ముద్ది నమ్మి
తనరంగ నాపాలి డై మై వచ్చి
రాచ సేవకులచే రా రావు లేక
నాచోటఁ గలిగితే నా తండ్రి యనుచు!
సేపు డాయితంబైన యా పెట్టుబెట్టి
యిపుడు సింకొక -టు నేగి యచ్చోట
గట్టిగాఁ గట్టుమీ కడఁశీతో ననిపి
నర్పు చేసెద నందు నా పిట్టు కొనుచు
భక్షింపుచును వేడ్కఁ బరగనందులకు
నాక్షణక్ష్మనఁ జేరి యంద ఱు గట్టి
నట్టి యాకట్టఁ దాగట్టిగా గట్టి
నట్టి ఛాతిని నది యటు దెగఁగొట్టి
తామును గట్టక ఛాతృకపాల
మైన యాపుట్టిక్ నటఁ దలక్రిందఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>09uf81cxa0allncz1hd7cpo1hg0tdi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/314</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237598</id>
    <revision>
      <id>595462</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము భేతెంచి బేట్టుక పాటలు పేర్కొని పాడు నట్టి వేళల గణితజ్ఞు మునుకొని గట్టిగా మోచినవాని మును వ్రాయన రె నన్న ముందరిఁ బాతి మెడ యోఢగాఁబెట్టి ఊయి ధూఖ్ గట్టి తడయక వారి...'</comment>
      <origin>595462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="14b27bxl200obng588q2fo7ck9yyj05" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
భేతెంచి
బేట్టుక పాటలు పేర్కొని పాడు
నట్టి వేళల గణితజ్ఞు
మునుకొని గట్టిగా మోచినవాని
మును వ్రాయన రె నన్న ముందరిఁ బాతి
మెడ యోఢగాఁబెట్టి ఊయి ధూఖ్ గట్టి
తడయక వారిముందర వచ్చి నిలిచి
మొదల 'నే నీ మన్ను &quot;మోచిన నాఁడ
వదలక మును నన్ను వ్రాయ గలయు
నా పేరు చొక్కఁడు నను వ్రాయుఁడనిన
నా కరిచారము అపియెట్లు వీఁడు
పాటకాటలఁ ఐ.డుడి ప్రొద్దుపుచ్చి
యాట, భురు వచ్చి నాఁడు వీఁడిపుడు
మన్నె మోఁచిన సురును మీరు
మున్ను వ్రాయక వీని మున్నేల వ్రాయ
కాసిన నా సౌ. చర్యు. ఎవియెట్లు మన్ను
ముసుకొని నాయట్లు మోయంగ గలరే !
నిక్కమైయు నేవియ వీర
క్క పై సన్ను ను కోడ గొట్టెదరు
నేసిన నా మాత్రు లిట్లని గిట్టివాడు
హనమీద గొ, డెఝు మఱిఁ జెప్పు ననుచు
నీవ్వెఁడిట ! మరి నీకుఁ జీగేమి ?
యేయూర నుందువు నెవ్వరివాఁడ
సిన నాపరమాత్మ యన్నగా దము
లెనయఁ గల్గియు దండ్రు లెవ్వరు లేరు
పెద్దగా సౌందర్య పేరు సెప్పికొని
పెద్దను చిన్న నై పేర్కొని నేనె
యేశాంగినై యుందు నీవురియందు.
కేని యొక్క మూలఁ జేరి యు మదును
సొలయక నా పేరు చొక్కఁడుచుఁ
ఖా-కుడు రెల్లరుఁ బాటించి నన్ను
బ్రతుకుకై యీమంటిరానులు నీళ్లు
సతతము మోయంగ సగమయ్య మేము
పుప్లై యములు జర్మమును జెక్కె మేన
809&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14b27bxl200obng588q2fo7ck9yyj05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/315</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237599</id>
    <revision>
      <id>595463</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '810 చొక్కనాథజరిత్రము బగొడ్లను మీరు పరికింప నేల నేను వ్రాయుఁడన్నను భయమొప్ప వార అని రిఁకనైనను నామన్ను మోసి నీ పాలు గట్టుము నిన్ను జూచినను గోపించి మాకును కొట్టఁజెయ్యాడ దీరీత...'</comment>
      <origin>595463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2687" sha1="0org98eci2hwkor7jejd4akolzmei9u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;810
చొక్కనాథజరిత్రము
బగొడ్లను మీరు పరికింప నేల
నేను వ్రాయుఁడన్నను భయమొప్ప వార
అని రిఁకనైనను నామన్ను మోసి
నీ పాలు గట్టుము నిన్ను జూచినను
గోపించి మాకును కొట్టఁజెయ్యాడ
దీరీతి మఱియును. ఇట్లుంటి వేసి
వారింతు నీ వున చెఱ్ఱును గాఁXC
గాజులాడుచు నోరుగలిగిన దాని
కూరోర్వ దను మాట యొగినిఁ జూచినను
కాలేకరులు జూచి యతనిఁ లిట్టవ్వ
కూలికాఁడను దుఁ బేర్కొ ని యల్లఁ దన్ను
వారిణిఖిల మున్ను వ్రాసి రయ్యెడను
వారి నోరార్చి తావచ్చుచోఁ బుటిక
మోమున మఱుఁగుగా ముసి ముసి నవ్వు
తో మఱి యచ్చోటఁ కొల్లిటి యట్ల
నుండి గానము సేయుచునుండు &quot;వేం
చాండీడు నా సేతుబంధనంబవుడు
జూడ నేతించినచో నెల్లబారు
గూడుక యుండి పేర్కొని తమ బాగ
ములు గట్టుచుండంగ్ మునుకొని రాజు
సారంగఁ జూచుచు నరుగుచో నెదుర
నిది చూచి యీపాలు నెవ్వరీ దిచటం
బదిలము సాలను చుట్టుకరండు
మదముగా నించుక మన్నైనఁ దెచ్చి
చదరనుగా వేయ దొందరు గాన
చుసినఁ బాండీనికి నందలి ట్లనిరి
హను జేంద్ర ! యిందుకై మానవుండొకఁడు.
పిట్టవ్వ యనుకొక్క సేచావె పాం
కట్టెద నని కూలికాడుపై వచ్చి
యల్లదె పవళి చి యందున్న కాఁదు
చల్లంగా నీడను కారలాడుదును
నసిన నారాజు నత్యంత కోపమునఁ
జని మీరు వాని నిచ్చటికిఁ దోడ్తాండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0org98eci2hwkor7jejd4akolzmei9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/316</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237600</id>
    <revision>
      <id>595464</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము నిన్ను పొమ్మని చనిచినఁ బొరిసారి వచ్చి చట్టుకరమ్మ నైఁ బాండీఁడు రాము వేవేగ రాజు సంగడికి సిరీతి జాగులు రైతేఁ ర దఱును నసిన నాస్వామియు నామాట తెల్ల విననట్లు నిద్రి...'</comment>
      <origin>595464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2658" sha1="tdbnbfsx2jqfgnhi21znhs2t59z0soj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
నిన్ను
పొమ్మని చనిచినఁ బొరిసారి వచ్చి
చట్టుకరమ్మ నైఁ బాండీఁడు
రాము వేవేగ రాజు సంగడికి
సిరీతి జాగులు రైతేఁ ర దఱును
నసిన నాస్వామియు నామాట తెల్ల
విననట్లు నిద్రించు విధమున నుండి
దగ్గఱి యట పిచ్చి తట్టిలే దినను
దిగ్గవలేది సల్క్కులు జూచి
రాజు నటఁ గాంచి యతిథియం బంది
యారీతి నట వేగ నందఱు ఱ
పరతు కుద్దాలపై గట్టి, కపాల
మరుదైన పుట్టికయై యుండఁ చేసి
మందమందన మన్నందు కొనుచు
నందంద దగ్గఱి యట కేగువంత
నక్కించి గుత్రాని నారాజు గ్రోలి
జక్కించి యిదియేమి చెయ్యన రావు !
ననుదు నాస్వామిని హస్తాన నున్న
కనకదండమునఁ దక్కన వీఁపుగొట్టెం
కొట్టిక నప్పుడా కొట్టుకోఁ బోయి
కట్టపై నా పుట్టికను మన్న మన్ను
గట్టుకో వైచి యాక్షణమునఁ దాసు
నట్టె యదృత్యుఁడై యరిగె నాస్వామి
యటమున్నై యపుడు పాండ్యా, నీశ్వరుఁడు
ఓటు గతి నా ముద్దిఁ బట్టిఁ జెమ్మ గుచుఁ
బరిచారకులఁ బంపఁ బరు: డి వారు
కుఱతెంచి యాముద్దిఁ బట్టి యీడ్వఁగను
నాయవ్వ యప్పు డాహాకారీ' 'మెసఁగఁ
గాయజాంతక నీలకంధర! శర్వ!
తోయజా 'సభవింద్య తోయజనేత్ర
పాయక యార్తర్క ణకు రాయణుఁడ
కడఁగి ఇమ్మర్వ జోఁకటినట్టు కోర్ని
కడువేడ్క C బ్రోచిన కరుణాకటాక్ష !
యంటరాకున్న చోడవ్వ యెంగిలియు
811&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tdbnbfsx2jqfgnhi21znhs2t59z0soj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/317</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237601</id>
    <revision>
      <id>595465</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '812 చొక్కనాథచరిత్రము నంటరిగించిన యభవ ! భీమేశ్ ! శివలోకపురనాథ శ్రీ చొక్కనాథ ధవథాంకుశేఖరి ! ధవళాంగ భర్గ యీ బాధలకు సై నేనోర్వఁగల పై యీ బారి గడసి నన్నేలనే దేవ యని దైన్యమెసఁ వాయస్య...'</comment>
      <origin>595465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2389" sha1="kl442bmbb8vj5ivb4cgp1iq7demggit" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;812
చొక్కనాథచరిత్రము
నంటరిగించిన యభవ ! భీమేశ్ !
శివలోకపురనాథ శ్రీ చొక్కనాథ
ధవథాంకుశేఖరి ! ధవళాంగ భర్గ
యీ బాధలకు సై నేనోర్వఁగల పై
యీ బారి గడసి నన్నేలనే దేవ
యని దైన్యమెసఁ వాయస్య ప్రార్ధింప
నను నుమ విచ్చేసి ఓడు వేడ్క తోడ
వెక్కు మనన్ను మిన్నేఱు కంజడిగా
చుక్కల రాజు దిశలు పరిశు
డమరఖట్వాంగము డాచేతి జింక
జమిలిపాముల రాజు అన్ని దం బలర్
ఫోతి త్రిపుండ్రముఁ బులితోలు కానె
మెడకప్పు పట్టిక మేన రుద్రాక్ష
గొడవును గోవులను దూC' కుండలము
నేనుఁగుకో నైయ్యవు ? పల్లెకా
మేనకాత్మజయ సామేనుగా న
సరసిజాక్షుఁడును సరిసిజాసనుఁడు
సరస వింజామరత్ సరివితో వీర
ఐలభేవి ధవళాగప
శ్రస్తు' బట్ట
నల య తకఁడు క్షేత్రహస్తుఁడై చెలఁగ
'లితాధిపతి శైత్యలకుంఛ మిడCX
న మందఁ ఔలస్త్యుఁ డ. ధం ప గమ
కర్బురాఖ్యుడు గు: ప్రకాశంజు లిడX
సరక క్షణమున నమస
యుఁ గల్గిన దేవసు డిట బెల్ల
XP తోడు సూడిగము' సేయ
ప్రేమసను సు
Lo-bec
సన్నుతు అతవ్కే సేయి
వేస ఖతిల్లును కెవేసి మిన్నందు
బసవరాయని నెక్కి &quot;సురముగను
నరసి పిట్టవ్వకు సగ్రభాగమున
తెరయఁ బ్రత్యక్ష మై నిల్చే నాస్వామి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kl442bmbb8vj5ivb4cgp1iq7demggit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/318</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237602</id>
    <revision>
      <id>595466</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవదూశ్వాసము యంతఁ బిట్టవ్వ దివ్యా కార జ మంతయు గైకొని యానంద బాద్య ములు గర్నులను జాతి మోడ్పు గేలనరఁ బులకిత దేవాయై కాలుపొంద నపుడు తన జిహ్వకును వేడ, దగిన వాక్యముల వినుతింపఁగా స...'</comment>
      <origin>595466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2345" sha1="7wspeoslpib4e31xot31agfz5qv6vtv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవదూశ్వాసము
యంతఁ బిట్టవ్వ దివ్యా కార జ
మంతయు గైకొని యానంద
బాద్య
ములు గర్నులను జాతి మోడ్పు గేలనరఁ
బులకిత దేవాయై కాలుపొంద నపుడు
తన జిహ్వకును వేడ, దగిన వాక్యముల
వినుతింపఁగా స్వామి వెలయ మీకును.
గాయము'తోడుతఁ గై&quot; -స మిచ్చి
యాటెడ్ విచ్చేసే నాస్వామి య త
నా స్వామిపై సూసి నటి యాపెట్టు
ప్రస్వేదముల హరిబ్రహ్మాదులకును
దేవేంద్రుఁడాదిగా దిక్పాల రగులు
దేవసను నిసర్వ దేవిశలకున
నలర బ్రహ్మాండన ల ములోపలను
గల జీవజంతుసంఘముల కాపాద్య
జనపతి కాతని సేనల కెల్ల
నీకు గు
నా పెట్టు లాక్రజ లా రాజువును
జూపెదంని కనుఁణోద్యను గాను
జూపి నా రాజు జూచుచు నదు
వీఁవున నున్నన్నట్టి నెలయు నా పెట్టు
జూబీ యాస్వామి నచ్చోఁ జదక
యీపా. డ్యరాజు సుతుఁడగుడు
నాముద్ది యి:టిక్ నతి డకోయి
యామత్తునిఁ జూ ఎడందుడు ననుదుఁ
వనమంత్రులు బంతఁ దద్దయా వారు
818
పనిపూని వచ్చి
సర త యందు
విచ్చేసి యామె వివ
జోయి నారాపా ద్యభూపాలురకును.
నాయొక వినిపించి నాని థంబెల్ల
వినియును బాండీడు
చని చొక్కనా నాథుని సన్నిధినిల్చి
మాయాదికోపాయ ? మాయావికోడ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wspeoslpib4e31xot31agfz5qv6vtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/319</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237603</id>
    <revision>
      <id>595467</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '814 చొక్కనాథచరిత్రము 1 మాయాప్రచంటా ! యో భూయాస్వరూప ! శివశివ త్రైయవ ! జితపురాధ్యక్ష ! ఛవభవ శుద్రాక్ష బ్రహ్మేంద్రరక్ష ! హరిహరి దైవతాధ్యక్ష ! యు గ్రామా ! గరుడకిన్న రయక్ష గంధర్వరక్ష '...'</comment>
      <origin>595467</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="splhbadjinj02gyz70wthrpyxatkz9a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;814
చొక్కనాథచరిత్రము
1
మాయాప్రచంటా ! యో భూయాస్వరూప !
శివశివ త్రైయవ ! జితపురాధ్యక్ష !
ఛవభవ శుద్రాక్ష బ్రహ్మేంద్రరక్ష !
హరిహరి దైవతాధ్యక్ష ! యు గ్రామా !
గరుడకిన్న రయక్ష గంధర్వరక్ష '
అద్భుతాంధకదక్షహంకారశిక్ష
సద్భూతిరుద్రాక్ష ! సర్వాంగర్మ !
భీసు ఫాలాక్ష ! యోభిక్షాన్నభక్ష !
శ్రీమధు రాధ్యక్ష ! శ్రీవిరూపాక్ష!
యఖిలాంతరిక్ష వ్యాహార సర్మో ?
యఖిలాగ మోడ్రడ్ ? యంబికాధ్యక్ష
సర్వలోకారాధ్య! 'సర్వజీవాత్మ !
సర్వదేవశరణ్య ! సర్వేశ యీశ
కుండలి కుండలో యంబరాంబ
రోకాలు కాముక యోకాలకొల!
సీమాయ లెవ్వరు నియమి. చువారు
సీమాయను నీ జలియు
విశవము గావంచు వినుతింకు నప్పు
డశరీయై స్వామి యతని కిట్లనియె
ముణి బావయూరుండు మాఛక్తుఁడగుటఁ
మరగములొ గొని తేను దొడరి నీవతనిఁ
చాటించి యిచ్చిన జస ధనమ్మనకును
మేటి యాహయముల మేమి పట్టితిమి
వంచించుకట మేమె వైఖరప్పించి
మించి పిట్టుకు మన్ను మేమె మోచిలిమి
కొంచెమై నీచేతఁ గొట్టున బడితి
మంచు నాతనిఁ బుచ్చు మతనికిఁగాను
నీలాగునను మేము వెన్నే నిగతుల
వాలాయ మిటుసేయ వలసెను మాకు
పాటించి యిటుగానఁ చాండ్య మాసాల !
మాట లేటికి వాగె మార్చి యేమొసఁగు
ఘోటకంబులను కొంటివి నీవు
బాగుగా జగ మెల్లఁ బాటించి చూఢ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>splhbadjinj02gyz70wthrpyxatkz9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/320</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237604</id>
    <revision>
      <id>595468</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రథమాశ్వాసము వాగెమార్చిన నీకు వళు ఇందుఁ గలదు నీకెక్కినదిగాన నిఖిలమ్మ నెఱుఁగ నీకేల నతనిపై నీ లోప మనను ! యటుగాశ నీ కావ అతనిపై నేల! దటుకున విడుమన్న ధరణీశ్వరుండు కడు విస్మయంబ...'</comment>
      <origin>595468</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="mdyj07ghaq214k8m8yypxfypopfj4c3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రథమాశ్వాసము
వాగెమార్చిన నీకు వళు ఇందుఁ గలదు
నీకెక్కినదిగాన నిఖిలమ్మ నెఱుఁగ
నీకేల నతనిపై నీ లోప మనను !
యటుగాశ నీ కావ అతనిపై నేల!
దటుకున విడుమన్న ధరణీశ్వరుండు
కడు విస్మయంబంది కడకతో నిదియు
పరచొక్కనాథుని వాక్యములనుచు
పులకితవేరుఁడై పాలుపొంద నపుడు
వెలయంగ నాతని వేగ రావించి
పరమేశ సద్భక్తి
పేరుఁడ వీనౌట
నెఱుఁగక జేసితి నెల్లలోఁ గొనుము
నిరవుగా నీవు నీయిద్బల నుండు
మరుచారగా నందు నతివేడ్క నం పె
నంతట నతివేడ్క నాతఁదేశించి
యెంతయు నాదేవు నెలమి ప్రార్ధించి
కొన్నాళ్ల కాస్వామి కృష్ణ చాల మీటి
పొన్నాంబలమునకుఁ జోయి యాస్థలి ని
ఫలితముక్తి తరంగ పాపవిభంగ
కలితపుణ్యాకాశగంగ 'సత్సంగ్
నిర్మలాంబుతరంగ నిఖిల ప్రసంగ
హర్ష విస్ఫురితాంగ కూఠానుకంగ
స్థిరవుండరీకాంబుతీర్థ మనంగ
సరవితోడుతో సభ్రసరసి యభంగం
దగు వేళ్ళ సమరంగఁ దగు శివగంగ
నగణితముగ సంగజాంX *పొంగి
సంగభాగిస్తున నా 'సర్వమంగ్
కాంగీకృతుండు గంగాధరుండలేని
కభిషేక సంప్రాప్య మైన యాసరసి
సధిలాక్షతోడుత నందందఁ జేరి
c
యందుఁ గృత స్నాన మతి కొడ్కఁ జేసి
కందుకొన్నట్టి దుక్కురముల్ ద్రోచి
యంబర కేశవుని నంబ రాంచుకుని
దుంబురునారవస్తుత్యు ననాది
815&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mdyj07ghaq214k8m8yypxfypopfj4c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/321</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237605</id>
    <revision>
      <id>595469</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '816 చొక్క నాథచరిత్రము పరమంబు నా చిదంబర మూ ఆయను పర మేశ్వరుని యగ్రభాగంబు &quot;కేగి బహుబలీe అగ్పించి శ్రణమిల్లి నిలిచి గుహిత పంచాక్షరీ మంత్రయుక్త ముగ నాతొ 'డ' ప్రియు నావాదయూరు. డా' తధ...'</comment>
      <origin>595469</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2274" sha1="g5ft0cdibwalfulyctsjc1nswwawbmb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;816
చొక్క నాథచరిత్రము
పరమంబు నా చిదంబర మూ ఆయను
పర మేశ్వరుని యగ్రభాగంబు &quot;కేగి
బహుబలీe అగ్పించి శ్రణమిల్లి నిలిచి
గుహిత పంచాక్షరీ మంత్రయుక్త
ముగ
నాతొ 'డ' ప్రియు నావాదయూరు.
డా' తధాస్తే నిట్లన్ సన్నుతిం వె
నీలకంధరాయ నమశ్శివాయ
యముృతాంశు శేఖరాయ = ర్శవాయ
యమృతా గణోచనాయ నమశ్శివా
యఖిలలో కాంత రాయ కె.శ్శివాయ
యధలైకరక్షణాయ నా శృంగా
యఃగవ కార్డుకాయ ఇమశ్శివాయ
యజశిరశ్ఛేద నాయ నమశ్శివాయ
యాది మధ్యాంత రాయ ని సశ్శివా
యాదికరావరాయ నమశ్శివాయ
7వ హరిణయ పాపనాశాయ
దేవదేవ నమోస్తుతే శంక రాయ
యస్ స్త్రోత్ర జన బు లమరంగ జేసి
విజతుఁడై యంగ విధుల సేవించి
సంతోషమున బొంపి 'సరం సమ్మ ల ను
సంతం్వతుకుఁడై యంతట నుంచి
పడిమించి మఱియు సేవం - పాదంబు
గడు వేడ్క దర్శించి ఘనపుణ్యు ఎగుడు
నాబాదయూరుండు నపుడు రూందో
తో వచ్చి వరిలో క స్తుత్యయబట్టి
యంబ రీటాంచి కారేందు బిం&quot;.
లింబఫలాధర వంబ సుదం
నంబరాంబర మంగళాం గీతాలం-
శి రామసుందరి శ్రీసుహాదేవి
భవనరులకు నేగి భావించి కాంచి
యాదేవి నతిభక్తి_ యమర” బూజించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g5ft0cdibwalfulyctsjc1nswwawbmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/322</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237606</id>
    <revision>
      <id>595470</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవసూశ్వాసము వేద మంత్రముల వినుతించి మణిలగం శర్వాణి రుదాణి శాంభవి యార్య పార్వతి దుర్గ యవర్ణ ఎహెమని కాళి భవాని దాక్షాయణి గిరిజ మాలిని మాతంగి - యాస రూప నానందపల్లి, గాజ్యాయని గ...'</comment>
      <origin>595470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="o90pb6ki4qkzhveh97g4ltiiv1e5p4b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవసూశ్వాసము
వేద మంత్రముల వినుతించి మణిలగం
శర్వాణి రుదాణి శాంభవి యార్య
పార్వతి దుర్గ యవర్ణ ఎహెమని
కాళి భవాని దాక్షాయణి గిరిజ
మాలిని మాతంగి - యాస రూప
నానందపల్లి, గాజ్యాయని గౌరి
జ్ఞానార్థరూపిణి జ్ఞాన కొవుంది
శంకరక్రియ మహాజాలి కాపాలి
కంకాళి భైరవోంకారి హ్రీంకార
1
యని సన్నుతించి యాయంబ సత్కరుణ
లను వెందగా, గాంచి యచ్చోటు వెడలి
తిరుమూరు డాతిరుకం&quot; అక్కుని
స్థిరముగా నా దేవ దేవు సత్కృపను
తిరువాణి కంబను. దిరుమంత్రీ మెలమి
వరుసతో నాతిరు: ల బ లు లోనె
అరయ నీ స్తోత్రమ్మ త్మ శోభిల్ల
నిరచించి వేర్వేటి విశదంబుగాఁX
నాధిక్యమైన యజ్ఞానముల్ ద్రుంచి
మాధుర్యపురికి వెస్తుంది పోయి ముఱిలు
సౌందర్యనాథుని సద్భక్ష్మిఁ గాంచి
యందంద సుజ్ఞాన మధికమె పొరలి
వాదయూరుఁడు కృపావరలం గాంచి
యాదేవునందైక్యమయ్య నయ్యెడను
నొరవుగా నతఁ డప్పు డొనరించినట్టి
తివాచక స్తోత్ర దివ్య మంత్రంబు
ప్రచుర_మె సర్వేశ్వర స్థానములను
వరించి సద్భక్తి C ఁ బఠియింతురెవుడు
మఱియు నాపిట్టుకు మన్నందు కరణిఁ
గరమ్పొ సేపేట గదలు నాస్వామి
యిదియు నేఁ బది తొమ్మి దిటమీఁది చరిత
ముదముతో జెప్పెద ముసులార వినుడి
నెన్నంగ నీలీల నెఒ్వరు పైన
విన్న వ్రాసినఁ జదివిన పుణ్యపురుషు
317&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o90pb6ki4qkzhveh97g4ltiiv1e5p4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/323</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237607</id>
    <revision>
      <id>595471</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '818 చొక్కనాథచరిత్రము లాయరైశ్వర్య సంపావు రైఁ మఱియుఁ చాయక శ్రీచొక్క పతి సేవలందు నాసర్లు లె సదాకందారు లగుచు భాసుర సాలోక్యచదవిఁ జెందుదురు ఆఱువదియవ లీల. అంత నామధురమహాపురంబున ఢ...'</comment>
      <origin>595471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="b2nnrda0420t40h22kk0i9jiiork43n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;818
చొక్కనాథచరిత్రము
లాయరైశ్వర్య సంపావు రైఁ మఱియుఁ
చాయక శ్రీచొక్క పతి సేవలందు
నాసర్లు లె సదాకందారు లగుచు
భాసుర సాలోక్యచదవిఁ జెందుదురు
ఆఱువదియవ లీల.
అంత నామధురమహాపురంబున ఢ
సంత గుడా ఖ్య పాండ్యాధి వంశ
మునిఁ గుబ్జ పౌండ్య భూభుజు డుద్భవించి
తపరారఁ బొండ్యభూతల మేలుచుండి
యతఁడు జైనుల గూడి యధిక చార్వాక
మతమున శైపి సమ్మతుఁడు గాకపుడు
భూతిరు దాక్ష విముక్తుఁ డై యిట్టి
ఛాతిని సౌందర్యవతి సేవ మాని
దనపెద్ది దొరలు ప్రధానులందఱును
దనరీతి జెనమతంబుఁ జేపట్టి
శైవర్మ మదికి నసహ్యమై పాండ్య
భూచరుం డోరంత ప్రొద్దు “నమో రు
హాంతారి ” యనుచును నాత్మదలంచుఁ
కొంతకాలు బిట్లు కొనసాగు చుండ
నాపాండ్యపతి దేవులైన యాచోళ
భూపాలుని కుమార్తె పుణ్యచరిత్ర
మంగయకర్ష సన్మంగళాకర్ష
నాకోమలాంగి నాచోళ విభుఁడు
నాకుబ్జ్బ పాండీవికతివేగఁ బెండ్లి
చేసి యంపుచును న శేషవస్తువులు
భాసికముగ నిచ్చి పరమాను రాగ
చిన్నయాత్మకు గుల శేఖరుం డనైడి
సన్మంత్రి నామెకు సచిభగాఁ జేసి
యింపైన బుద్ధులు నిన్నే నిఁ గఱపి
కుండెను మాథుర్య జట్టణమునకు
నా మంత్రియను మంగయాకర్షయమ్మ |
తామపాండీ ని దౌవర్తనఁ జూచి
వైవరు విడిచి య్నా జెనుల మతము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b2nnrda0420t40h22kk0i9jiiork43n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/324</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237608</id>
    <revision>
      <id>595472</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమా శ్వాసము 819 భావింపుచున్నాఁడు&quot; పార్థీ వేశ్వరుడు పరికించ మనకిది పాటి గాదనుచు ధరణీత దేవియు దండనాయకుఁడు నుదకమ్మ'ను విభూతి యొప్పుగా నెపుడు నుదుట ధరించు కొందురు గోప్యముగను...'</comment>
      <origin>595472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2722" sha1="etzvwe79f8fj7eu3y5pklqjy9gknwtb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమా
శ్వాసము
819
భావింపుచున్నాఁడు&quot; పార్థీ వేశ్వరుడు
పరికించ మనకిది పాటి గాదనుచు
ధరణీత దేవియు దండనాయకుఁడు
నుదకమ్మ'ను విభూతి యొప్పుగా నెపుడు
నుదుట ధరించు కొందురు గోప్యముగను
నివ్విధంబున వారి లీశ్వరు భక్తి
భాజంబు నందునఁ బరిపూర్ణులగుచు
నా చొక్క పతి తమ యఖ్యాత లందుఁ
జూచి మ్రొక్కుదును బ్రస్తుతులు సేయుచును
నెన్నఁడు జైనుల హింసించి శైవ
హెన్నఁడు ప్రజలు యీశ్వరా ! యనుచుఁ
జెలువయు నా మంత్రి శేఖరుం డవుడు
దలవుతునుండి గంతటిమీద మణి.యు
ముసులార ! యాచోళభూమిలోపలను
ననమంబైన శియ్యాకూరి యందు
మందును వొక బ్రాహ్మణోత్తముండతఁడు
కౌండిన్య గోత్రుండు మన శైవవరుఁడు
నాశని గర్భము నందున మిగుల
ఖ్యాతిగాఁ బ్రమథ నాయకుఁ డాదిశాఖ
అంబుగా జనియించి నడిచి యాడుచును
నంబ వెంటను నేఁటి కరుగుచో నచట
యశరీరియై వచ్చి యాజగడం.
శిశువును గాంచి యంచితమైన తనదు.
పసిఁడికుండలఁ బోలు పాలిండ్ల పాటు
చేసే దీజC ద్రావించి భక్తి, విచ్చేనె
నా నిమిత్తంబున నాబాలు తుమ
జ్ఞానంబు గలిగి సుజ్ఞాన సంబం ధుఁ
డను నామమున మహా ప్రాజ్ఞితమెఱనీ
ఘనతరశివ భక్తి
కలితుఁడై యపుడు
వేదశాస్త్ర పురాణ విద్యల నెల్ల
బాదరాయణునకుఁ బ్రతియనఁ బరగి
కరమొప్పఁ దిరువళకాడనుపురమణ
కరు బెంచితిరునావుకరశరు దాను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>etzvwe79f8fj7eu3y5pklqjy9gknwtb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/325</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237609</id>
    <revision>
      <id>595473</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '320 చొక్కనాథచరిత్రము విమల సుజ్ఞాన ప్రవీణమాన సుఁడు ప్రమథనాయక భక్తి పరులుండి రంత నాపాండ్య భూపాలు శర్థాంగలక్ష్మి వీపాటవీ నాథ నిజభక్త చరిత చోడరాజు తనూజ 'సుజ్ఞాన రేఖ భేడథిపోత్...'</comment>
      <origin>595473</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="8so980gllrayfj41ro9pt2c4rzxndwx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;320
చొక్కనాథచరిత్రము
విమల సుజ్ఞాన ప్రవీణమాన సుఁడు
ప్రమథనాయక భక్తి పరులుండి రంత
నాపాండ్య భూపాలు శర్థాంగలక్ష్మి
వీపాటవీ నాథ నిజభక్త
చరిత
చోడరాజు తనూజ 'సుజ్ఞాన రేఖ
భేడథిపోత్తంస విశ్వప్రశంస
యన మాతృ యామం గయక్కర యమ్మ
తన మంత్రివరున కెంతయు నానతిచ్చె·
'చాండ్యభూమి సమ శభద్రాXము. బె
సి.డి శైఖఝు తూష్ఠీకృతంబ్యూ
జ్ఞాఞం.ంధు ఇక్కడకు రావించి
యా నగ్న కుల పిల్ల నడః పంగవలయు
నతనినిఁ బింపింపు మతివేగ నసిన
నతివేడ్కఁ గులశేఖరామాత్య పేరుఁడు
ఖర్వపాండీడు నికడను నీరీతి
సర్వజ్ఞలును దాను సర్వజ్ఞ భక్తిఁ
బాసియుండుట వారు ప్రబలమైయు ట
నా శైవసమయంబు లట్లుండుటయును
నా వర్తమాూసను అన్నింటి కతని
వేవేగ మధురకు విచ్చేయుఁడు
దనకమ్ము వ్రాసి యాతనికినిఁ బని
చె
ఘనమైన తిరువళక్కాడికి నుత
నాలేఖఁ జదువుక నప్పుడు డైన
రోహణుఁడు శైవకుశలుండు శివుని
శమినభక్తుఁ డెంతయు వేడ్క జ్ఞాన
సమ్మంధుఁ డధిశాష్ట సాహస్ర శిష్య
Xణమును దిరునావుకర్ణరు చాను
ద్రిణయను నాశ్మలో దీపించఁ జేసి
మధురాపురమునకు మహిసుతో
విధుజూటు శంకరు విశ్వేశు నభవు
నా చొక్కనాథుని హాలాస్యవతిని
బ్రాచీనపతివంద్యు భ క్తితోఁ గాంచి
సాష్టాంగదండముల్ చాలంగఁ జేసి
పిచ్చి
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8so980gllrayfj41ro9pt2c4rzxndwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/326</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237610</id>
    <revision>
      <id>595474</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నథమాశ్వాసము యి ర సిద్ధిగా విచ్చలోఁ గోరి యంభో జగ ర్భార్చి తాంఫ్రీ సరోజ ! శాంభవీరమణ ! విశ్వంభర పాహి ఆంధశవ్యాఘ్ర జలంధర త్రిపుర బంధురాసురి దర్పఛంజన! పాపా కుంభినీధర చాప కుంభీన స...'</comment>
      <origin>595474</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2497" sha1="lvxd6zzwr9ee83b2uifyh2f2qhl0ch3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నథమాశ్వాసము
యి ర సిద్ధిగా విచ్చలోఁ గోరి
యంభో జగ ర్భార్చి తాంఫ్రీ సరోజ !
శాంభవీరమణ ! విశ్వంభర పాహి
ఆంధశవ్యాఘ్ర జలంధర త్రిపుర
బంధురాసురి దర్పఛంజన! పాపా
కుంభినీధర చాప కుంభీన సేంద్ర
గంభీర కంథ రా గ్రైవేయ ! పొహి
అం హెూ విభేదనాహ్వావోగ్ర సప్త
జిహ్వ జిహ్వాగ్ర విచ్ఛేదన ! పాపా
సంహార గజ దైత్య సంహార కాల
రంహజిహ్వాజి నార్హాంబర ! పాహి
ఆత్రినేత్రజ మిత్రయులత్రినేత్ర
నేత్రాగ్ని దర్పక నిర్దానీ హహి
మాధుర్యపురవాస మకుటవిస్ఫుట
శాధరోజ్వల ! సత్కళాభార ! పాహి
ఆగజామనోహర యధిక కై 'స
నగనాఖ శ్రీచొక్కనాథ మాంపాహి
యంగయగణేశ యభవ మాం పాహి
గంగా పగాధర కఱకంఠ! పాహి
కామితభక్త శంకర దేవ పాహి
సోమసౌందర్య సంస్తుతనామ ! పాపా
హాలాస్యపురనాథ యట్టాలనాథ
యో లోకరక్షణ యో కృష్ణామూర్తి
శైవమాడకుల నిక్షేత్రము జేసి
భావించి మమ్మేలు సళీయం నాథ
యని సన్ను తులు జేసి యచ్చోటు వాసి
యనమారుఁ డాయంగయర్ కణ్ణియమ్మ
కరిగించి మతియించి దండను వెట్టి
చరమసంలో 'సంపన్నం డిప్పురిని
జాగీశభక్తి నివాసర్మానంను
యోగదాసనలలే నుండిరంతటను
నా మంత్రియును వారి ప్రతిభ క్తి గాంచి
భూమీళఁ డా జైన ముఖ్యులఁ గూడి
C.C.-21
821&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lvxd6zzwr9ee83b2uifyh2f2qhl0ch3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/327</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237611</id>
    <revision>
      <id>595475</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '822 చొక్కనాథ చరిత్రము శివమాచకుండౌట సెప్పి వారలకు వివిధ వస్తువు లిచ్చి వేడ్కతో నుండఁ గడఁగి యామ:×యక్కరి సౌందర్య గుడికి నేతెంచు లాగున వచ్చి జ్ఞాన సమ్మ,ధుఁ బోడఁగని సర్వగం తెలిప...'</comment>
      <origin>595475</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2727" sha1="9dpexku9jjum4krq2qx8ipmzoc97q9v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;822
చొక్కనాథ చరిత్రము
శివమాచకుండౌట సెప్పి వారలకు
వివిధ వస్తువు లిచ్చి వేడ్కతో నుండఁ
గడఁగి యామ:×యక్కరి సౌందర్య
గుడికి నేతెంచు లాగున వచ్చి జ్ఞాన
సమ్మ,ధుఁ బోడఁగని సర్వగం తెలిపి
క్రమ్మ ఆఁ దనగృహాంగణమున కరిగె
నంతట నాజైను లతనిపిృత్తాంత
మంతయుఁ దెలిసియు హ్రస్వపాండీని
కెఱుఁXంగఁ జెప్పి యీ యీశ్వరభక్తి,
మరుఁడైన బ్రాహ్మణార్భకుఁడు మాతోడఁ
దర్శించి మమ్మ నంద గెల్తు ననుచు
మార్కొని వచ్చి యీ మధుర మన్నాఁడు
మహిపాల యిపుడు మామంత్రాన్ని పలన
దహియించెదము వానిఁ దప్పక పనిన
నతఁడట్ల చేయుఁడిన్న తట వారు
నతి వేగ మంత్ర యంత్రాదుల వలన
బడబాగ్ని పుట్టించి కటుశక్తిఁ గదీసి
తడయక నాతని జహియించు మనిన
నదియును బ్రళయ కాలానలాకృతిని
గదియ వచ్చిన నంత గరం కంధరుఁడు
దన భక్తపరునకుఁ దగుల యుండ
మనమునఁ గరుణించి మధురేశ్వరుండు
శ్రీచొక్క పతి తన శీతలకృష్టి
జూచినఁ జిల్లనై సౌరిగే నావన్నీ
మఱియును భారలు మధ్య రాత్రమునం
ఒరికించి యతఁదున్న భవనము మీఁద
సనలగ్మ- దరికొల్ప నంత సౌందర్య
మనుఁడు దానినిఁ జల్లగాఁ జేసి యనివె
నంత నామఱునాఁడు నావిధం బెల్లం
జింతించి మరియంజి శ్రీచొక్క విభుఁడు
కరుణ నావైఁ జాలు కలిగియుండఁగను
బరవాదు లెచ్చట ఒఓకిపోయెదరు
వీరల పనియేమి వీరలే లక్ష్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dpexku9jjum4krq2qx8ipmzoc97q9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/328</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237612</id>
    <revision>
      <id>595476</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము మీరీతి వీరల హెచ్చు గాఁజేసి కిసనీ రాజా రాష్ట్రకృతము పాపము ననఁX ఇంతటికీని వా లయంబైన నా పాండ్యపతి మేన నధిక స్త్రv•CXC చాకర్విరించేను దిగులంగఁ జేతు నని చొక్కనాథుని...'</comment>
      <origin>595476</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2580" sha1="nzit3fhid8y0ule33eyfdp4l2ntn30a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
మీరీతి వీరల హెచ్చు గాఁజేసి
కిసనీ రాజా రాష్ట్రకృతము పాపము
ననఁX ఇంతటికీని వా లయంబైన
నా పాండ్యపతి మేన నధిక స్త్రv•CXC
చాకర్విరించేను దిగులంగఁ జేతు
నని చొక్కనాథుని నార్త్య భావించి
తన మంత్రబలశక్తిఁ దనర నావహ్ని
క్రమ్మఱ నా రాజు చేయించె జ్ఞాన
సమ్మందుఁ డంతో వాళ్ళ ఆ
నప్పు డావన్నీ తీబ్రాకార మగుదు
నప్పాండ్యవతి దేహ రూపాదము స్త
కంబును బెన్ని దామజ్వరం బతికృ
శంబుగాఁ బీడించె పైరణ లేక
వైద్యులెవ్వరుఁ జూడ వచ్చువారల క
భేద్యమై యొడఁ బిచ్చిన యట్ల
మంత్రమ్మ'ల' స ఱు మరియుచు నుండు
యంత్రములకుఁ జాల నగల మ్మ గుచు
నాజధక్రియలకు నధికమై శైవ
చూషులచేత నెందును. శాంతిలేక
నప్పు డాపొండీంద్రుఁ డాజైంతులము
రప్పించి మిగుల వారల కిట్టులనియె
మడుగని తాపజ్వరోన్ల తాళమ్మ
కాడరెల్ల బడలింపుచున్నది వేగ
మీమంత్రబలశక్తి మెఱ యీక్ష, మె
మా మేనఁ దాళమ్మ మాన్పుడీ యసిన
నరయంగ వారు జట్లకాకి నుచు
గుఱుతైన తమ బలికం చెఱఁ దుడిచి
మఱియెన్ని భంగుల మంత్రించి రేని
పరితావసుజ్వరోచద్రవం బేమి
శమియింప కెల్ల పింఛాంచలంబులును
గమలె నాపాండ్యభూకాంతుని మేన
అంతకంతకుఁ దా మధిక
గాని
శాంతిగాదయ్య నా సౌందర్య మహీపు
C.C.-21
888&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nzit3fhid8y0ule33eyfdp4l2ntn30a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/329</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237613</id>
    <revision>
      <id>595477</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '334 చొక్కనాథ జరిత్రము నంత మంగయకర్ష యామంత్రివరుఁడు చింతించి యా వేళఁ జెప్పెద మనుచు నా పాండ్యవతి వద్ది కిల్లనఁ జేరి యోపతి యిందుల కుడశాంతి సేయం గలబాఁడొకండు సిక్కడ వచ్చినాఁడు న...'</comment>
      <origin>595477</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="nzjdr71hcnzveydfdw885u7vbgtemrs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;334
చొక్కనాథ జరిత్రము
నంత మంగయకర్ష యామంత్రివరుఁడు
చింతించి యా వేళఁ జెప్పెద మనుచు
నా పాండ్యవతి వద్ది కిల్లనఁ జేరి
యోపతి యిందుల కుడశాంతి సేయం
గలబాఁడొకండు సిక్కడ వచ్చినాఁడు
నళగయ చొక్క నాయక భక్తి పరుఁడు
నతఁ డిక్క డికి వచ్చి యధిప! నీమేను
జేత నంటినఁజాలు శీతలు బగును
చాపజ్వరమ్మ' నెంతీయు మానె దివ్య
రూపమై యాయురారోగ్యమ్మ' లగును
ననినను నృపుఁ డతివ్యాధిపీడనము
దను నొంది యౌను కాదన నేర నిం
బిలికింపుమన్నను బిరుసునఁ బోయి
చెలఁగుదు నామంత్రి శేఖరు. డవుడు
సమ్మంధునికి మ్రొక్క జనపతికడకు
రషు భూనాధు జ్వరముఁ అఁజేసి
మహత్త్వముఁ జూపి నిర్మలచరిక!
యా మాగజిత్కులం ఒణఁపఁ గావలయు
మననీ పవనదాసుఁ గరుణావిగానుఁ
దనప:ది సిల్పి ప్రార్ధన చేసే &quot;మ్రొక్కి
చని భూపతిని దనచల్లని దృష్టిఁ
జూచినంత నై కొంత చుకుకైనట్లు
లేచి కూర్చుండఁ గల్పించె నా రాజు
నంత నాడైన గణాచారు బెల్లం
బంతఙ్మతోడ సంబంధునిఁ బాండ్య
జనపతి బామపార్శ్వమునఁ గూర్చుండు
మనుచుఁ బెట్టించిరి యాసన మ్మొకఁడు
చాము నారాజుకు దక్షిణ పార్శ్వ
భూమిఁ గూర్చిండిరి బుద్ధు అంతటను
నా పాండ్యభూపాఁ డాతనిఁ జూచి
యో పుణ్యచరితే మేయూరు మీఁదానినఁ
దనయూరు దన పేరుఁ దనపాలి శివుని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nzjdr71hcnzveydfdw885u7vbgtemrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/330</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237614</id>
    <revision>
      <id>595478</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నక్షమాశ్వాసము వినిపించినంతనే విని బౌద్ధు అల్ల మంగయకర్షను మంత్రినిఁ జూచి సంగతి వాసుపార్శ్వ' జ్వరోష్ణము దనమంత్రణల మహత్త్వంబున నివుడు మనుజేశ్వరునకును కూనపు మనుడు దక్షిణ...'</comment>
      <origin>595478</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2558" sha1="ikx1f58z4rw7m62qcn0iq6bkkj989ij" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నక్షమాశ్వాసము
వినిపించినంతనే విని బౌద్ధు
అల్ల
మంగయకర్షను మంత్రినిఁ జూచి
సంగతి వాసుపార్శ్వ' జ్వరోష్ణము
దనమంత్రణల మహత్త్వంబున నివుడు
మనుజేశ్వరునకును కూనపు మనుడు
దక్షిణపార్శ్వము తారక్వరము
తత్ప్రణమన మాన్పెదము మేము సనిన
'సమ్మంధుఁడును మంత్రి జనకతిమహిషి
సమ్మతించిరి న తెచ్యాం నటంచుఁ
బంచాన్యుఁ దనమది భావించి చేతి
సంచి విభూతి హస్తమునఁ బట్టినను
జ్ఞానసంబ ధునిఁ గనుకొని యపుడు
జైనులందఱును నీ సంచి
విభూతి
వలదన్న సంబంధబరుఁడు నాక్షణమె
యిల చేని పాలికి నిష్టమైనట్టి
చరిచారకులఁ జొక్క పతి గుడి కనిపి
తిరువాలబాయిని దీపించు నట్టి
విభూతిఁ దెప్పించి వెన చేతఁబట్టి
యాభూతనాథః నని చొక్క
నాథుని హాలాస్యనాకు నట్టాల
నాథని సౌందర్యనాసునిఁ దలఁచి
గణుతించి హృదయపుష్కరగున నిలిపి
ప్రణఃపంచాక్షరీచరవముఁ జేసి
పంచ మహా
ఘోరపాత కాటని ద
హిందు దావానల హేతి విభూతి
యజ్ఞానిజనమాన పాంధకారౌఘ
సుజ్ఞానమన పరంజ్యోతి విభూతి
చర మేళహితభక్తిచరుల వైశ్వర్య
శరణుగు నధికవిఖ్యాతి విభూతి
యాశాదివర్గ రాగాది దోపోగ్ర
రాశి విచ్ఛేదనారాతి విభూతి
ప్రాకటోదగ్గర్ రవ ఘోరకరక
భీకరోన్నతమహాభీతి విభూతి
826&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikx1f58z4rw7m62qcn0iq6bkkj989ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/331</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237615</id>
    <revision>
      <id>595479</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '326 చొక్క నాథ చరిశ్రమ దుర్వారమన శివదూక్షణోన్మాద గర్వాచలాశ సిమాతి విభూతి నయముతో నిహపరానందమ్మ' లోసఁగు ప్రియభక్తులకును సంప్రీతి విభూతి మానవికోటిజన్మార్జితానవిధి కైన సకంఠా...'</comment>
      <origin>595479</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2568" sha1="ctrb534jgdd5f07n6wgtb39xugoarny" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;326
చొక్క నాథ చరిశ్రమ
దుర్వారమన శివదూక్షణోన్మాద
గర్వాచలాశ సిమాతి విభూతి
నయముతో నిహపరానందమ్మ' లోసఁగు
ప్రియభక్తులకును సంప్రీతి విభూతి
మానవికోటిజన్మార్జితానవిధి
కైన సకంఠాగ్ర హేలీ విభూతి
భూత పిశాచని స్ఫుటరోగభయద
పాతకమ్మల నెల్లఁ బావు విభూతి
మూలమంత్రాధారమునకును నాది
మూలమై విలసిల్లు మూర్తి విభూతి
వేదాగమ పురాణ విద్యలయందు
నాదిమపర్ణ నీయమ్మ' విభూతి
తనరంగ సేవేళ ధరియిందు పుణ్య
ఘనులకుఁ బాంకోళ్క రము విభూతి
త్రిభువనపావనోల్కీర్తి విభూతి
శుభగుణాలుకృత స్ఫూర్తి విభూతి
పరలోక మోక్ష సంప్రాప్తి
విభూతి
నరలోక వైభవోన్నతము విభూతి
రణముఖసర్వాంగంక్ష, విభూతి
రణబౌద్ధ విజయ కారణము విభూతి
సురుచి రాంచితే దేహశుద్ధి విభూతి
హరుకృప దీర్ఘాయురారోగ్యములను
నీరు లిచ్చుగాక నాచేతి విభూతి 7
యనుచు విభూతి మహాత్త్వ మీరీతి
గొనియాడి మదిని సంకోచమ్మ మాని
వామనపొండీని వామభాగమున
కా మహాత్తుఁడు తనహసమ్మ జాూచి
శివరఠ యని తన చేతి విభూతి
దివిరి పైఁ బడవైచి దిగువాఁ ముడిచి
సంతఁ దాపజ్వర మకఁగి యాభూమి
శాంతుని సవ్యభాగము నైత్య మయ్యె
మఱియు దక్షిణభాగ మాజైను బెల్ల
వొఱవుగాఁ &quot;'మచేత మన్నట్టి
టి పికిలి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctrb534jgdd5f07n6wgtb39xugoarny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/332</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237616</id>
    <revision>
      <id>595480</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము కుంచెలు వేములు కొనుడు మంత్రించ ఇంచుకైనను శమియించక యుండ నాచంది మీక్షించి యతిః మంత్రియును మీ చేతఁ గాకున్న మీతికఁ దొలఁగు ఉంతమాత్రమున శీయయ్య చేత శాంతకూ నన్న నాజ...'</comment>
      <origin>595480</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2594" sha1="2en6rame7mgtrrqgyt8ouspdb085k50" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
కుంచెలు వేములు కొనుడు మంత్రించ
ఇంచుకైనను శమియించక యుండ
నాచంది మీక్షించి యతిః మంత్రియును
మీ చేతఁ గాకున్న మీతికఁ దొలఁగు
ఉంతమాత్రమున శీయయ్య చేత
శాంతకూ నన్న నాజైను లిట్లనిరి
సన్యపార్శ్వమ్మది చంద్రభాగము
ఛ
నవ్యమై యుచుండు సబ్బుత మెప్పుడును
దరణి భాగంబిఏ దక్షిణ పార్శ్వ
మరియు నుష్ణాధిక్యమై యుండు కతన
నైడమభాగము శైత్య మెప్పుడు గలదు
కుడిభాగ మితఁడు గ్రక్కున మాన్పె నేని
నితఁడె పో దేవుండు నీకమునకు
సితనిఁ బోలిన వారి రెండు లేరని
న
జ్ఞానసంబంధండు ఘనత పెట్లనియె
నేను నాభిక్షభాగ మివుడు నూ న్చెపిను
మీర అమృతభాగ మే మాన్పుడనిక
వార లాదిస్కు కు వచ్చిరి యతఁడు
నాపార్శ్వ మటు గుట్టి సంత శ్రమునఁ
దాభము మాని నైగ్యమ్మయ్య నొడలు
వీరు ఇచ్చిన దిక్కు విపరీతము: ను
నారని తాపజ్వరానలాఫీల
నధిపతి వారితో ననియె శోకమున
యీభవ్యచరితుండు నేదిక్కు వచ్చి
వీభూతి యిసు అంత వేసినంతటను
జల్లనై దేహమ్మ' సౌఖ్యమై యుండె
నెల్ల భంగులు మీరు తెల్లరు గూడి
యేంక వచ్చి తిరేని నాదిక్కు..
పాపకజ్వాలల ఛాతి నయ్యెడిని
ఏటిమం ప్రేములు మీ రేటిమాని సులు
మాటలేటికిని మీరు యలు తెలిసె
వెడలిపొండిట్ల జాలు వేయల! దేహ
827&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2en6rame7mgtrrqgyt8ouspdb085k50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/333</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237617</id>
    <revision>
      <id>595481</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '888 ముడుకుచున్న ది చొక్కనాథ చరిత్రకం మీర లుండితిరేని నసినను వారు లజ్యాన్యులై వెడలి చేసే రందఱును దదాశ్రమముల కంత నమ్మహీపతి దేహ మనయంXములు 'సమ్మంధ భక్తుఁ డా సవ్యాస స్య భాగజ్వరో...'</comment>
      <origin>595481</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2577" sha1="8pczmv9klenchz57oq3hs2nldj4k7t4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;888
ముడుకుచున్న ది
చొక్కనాథ చరిత్రకం
మీర లుండితిరేని
నసినను వారు లజ్యాన్యులై వెడలి
చేసే రందఱును దదాశ్రమముల కంత
నమ్మహీపతి దేహ మనయంXములు
'సమ్మంధ భక్తుఁ డా సవ్యాస స్య
భాగజ్వరోష్ణతాపము . వేగ మార్చి
బాగుగా నా గూని పైన విభూతి
హస్తము వైచిన యంతమాత్రమున
విస్తారవక్షఁడై వినుతికి నొక్కి_
కమనీయ రూపరేఖాకాంతులందు
నమరేంద్రరుతు లీల నమరినఁ జూచి
నిండిన భక్తితో నీవు సౌందర్య
పాండీడజనుచును బలిని య్యెడను
నాపాండ్య భూపాలి.C డతి మోదమునను
నా పుణ్య సతియును నాప్రధానియును
జ్ఞానసంబంధునిఁ Xల
యానతి షట్సమయాచార్య దివ్య
పాదమ్మాలకు జాగి ప్రణమిల్లి నిలిచి
యాదివ్యపురుషుని నర్థితోఁ బొగడి
ధన ముపారంబిచ్చి తనరంగ నిరసి
ఘనభూరాంబరాకారునిఁ జేసి
సంహరుని
చట్టఁపు టేనుఁగు పైని మాధుర్య
పట్టణ మ్మంతయుఁ బరిగ వేగించి
ఏడుపుకు మీరు వేంచేయుఁ డనిన
వేడుక సంబంధ విజ్ఞానమూర్తి
హర సమయస్థాకునా చార్యమ
డరబిరి జైనకోలాహలుం డవును
సౌందర్యనాథుని సన్నిధి కరిగి
యందంద సాష్టాంగ మలరంగఁ జేసి
తగువేడ్క లేచి హస్తములు 'మోడ్చి
యగణితశాస్త్రోక్తి నభినుతుల్ చేసి
ఎం దేవుఁ డాగమం చేలినవాఁడు
నేదేవుఁ డపవర్గ దేలిన బాఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pczmv9klenchz57oq3hs2nldj4k7t4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/334</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237618</id>
    <revision>
      <id>595482</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నదరశ్వాసశీరణం నే జీవుఁ డాద్యంత 'మేకమై యుండు నేదేవ దేవుండు నెల్ల దేవితల కానికి నాదియై యాడైన వాఁడు నేదేవుఁ డః అంకుఁ డేదేవుఁ డరతుఁ డట్టి సౌదర్యమణోదేవ! యభవ! చెట్టునఁ గుబ్బపొండ...'</comment>
      <origin>595482</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="rrp8klb03dkx8bgyb8n73j2a7407oym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నదరశ్వాసశీరణం
నే జీవుఁ డాద్యంత 'మేకమై యుండు
నేదేవ దేవుండు నెల్ల దేవితల
కానికి నాదియై యాడైన వాఁడు
నేదేవుఁ డః అంకుఁ డేదేవుఁ డరతుఁ
డట్టి సౌదర్యమణోదేవ! యభవ!
చెట్టునఁ గుబ్బపొండీని స్వరంబు
నాచేత మాన్పించి నన్ను మన్నించి
శ్రీచొక్కనాథ రక్షించితే ! నన్ను
యని సన్నుతులు చేసి యా దేవుళ్ళకును
ధనమేథంబున కేగెఁ దనవారు పొగడ
సాంఖ్యాదియోగవాసనలదే నతఁ డ
'సంఖ్య శిష్యులు కొల్వ జయమున నుండె
మసఁలార యీలీల ముసుకొని విన్న
ఘనులకు సకలరోగవ్యథాఘములు
దొలఁగువఁ బొక్కనాథుని కృపగలిగి
కలశాలమెల్ల విఖ్యాతిఁ జెందుదురు
విడియు నరువది లీలయిటమీఁది చారిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులార ! వినుఁడి
అఱువదియొకటవ లీల,
మఱియును బౌద్ధు లామధుర లోకులను
నరకతి పెద్ద మన్న నజారు గాన
శివభక్తు లప్పురిఁ జేరి కాకుండ
శివశథ లారాజు చెనిఁ జఱకుండ
పాండీని వాఁకిటఁ బ్రబలి యే వేళ
నిండి బోధింపుచుండిరి దాన మతము
సంత నాకుబ్జ పొంద్యావి నీశ్వరుని
కాంక యాచోశ భూకాంతుని తనయ
యామంగ యక్కర్ణ యమ్మ ప్రొద్దు
నామహాదేవులపై నతిభక్తి మించి
గురుతరమా'గ మంత్రిఁ గులశేఖరార్యు
నరసి రప్పించి యాయెడఁ దామ నతఁడు
మనమునఁ దలపోసి మఱి జైన కులము
ఘనముగా 'నెంతయుఁ గడు హెచ్చె ననుకు
329&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rrp8klb03dkx8bgyb8n73j2a7407oym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/335</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237619</id>
    <revision>
      <id>595483</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '830 చొక్కనాథ చరిత్రము జ్ఞాన సంబంధుతోఁ జూల నిట్ల వీరి _జైనులవల్లను వైజమ్మ కొంచె మై వారి సమయము నధికమై పొదలె గావున వారి నొక్కటఁ ద్రుంచకున్న శైవమ్మ కృశజును జైనశా స్త్రమ్మ లావల ఘ...'</comment>
      <origin>595483</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="44qe16j0nnkyw6skojfpvw1uri487k2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;830
చొక్కనాథ చరిత్రము
జ్ఞాన సంబంధుతోఁ జూల నిట్ల వీరి
_జైనులవల్లను వైజమ్మ కొంచె
మై వారి సమయము నధికమై పొదలె
గావున వారి నొక్కటఁ ద్రుంచకున్న
శైవమ్మ కృశజును జైనశా స్త్రమ్మ
లావల ఘనజట యది సంశయమై
యనపుడు నది యట్లయా నందు నపుడు
మనమున జ్ఞాన ంబంధుఁడు బిలిసి
యిందుకు నా స్వామి యిందు కోటీరుఁ
డెంటేని కతసిఁ బ్రార్థింతు నేననుకు
భోరున హాజాస్యపురవాసుఁ డర్థ
నారీశుఁ డా.
డాచొక్క నాయకుండున్న
యావాసముక &quot;కేగి యాయష్ట మూర్తి
యా వేద వేద్యుని సర్చనల్ చేసి
దండప్రణామము దనరంగ నిడుదు
నిండిన 'సద్భక్తి నియతిఁ బ్రార్ధించె.
హరహర వేదశాస్త్రార్ధశత్వజ్ఞ!
యుర గేంద్ర సద్భూక్ష ! యున్నత్త వేష!
పాపనాశన జగత్పతి లోకరక్ష
యాకగాధర ! లలాటాక్ష కపాలి !
యతి నీలకంథర యధ్యాత్వయోగ
నిలయ విశారద నిజభక్తర
మీన
కేతక భ స్త్ర !
! వే. దీనియందు
_జైనులు హెచ్చి రిచ్చట బారిఁ బట్టి
కొట్టకున్నది. నాడు కోకను పోదు
నిప్పై నన్ను ననుగ్రహించవే! దేవ
యని సన్నుతించిన నా మహాదేవుఁ
శనమాత్మ యది యట్లయాగాక యనుచు
నశరీరభావుఁడై యానతిచ్చినను
బతుపతి యాజ్ఞ చేపట్టి సుజ్ఞాన
సమ్మంధుఁడప్పుడు సంతోష మంది
యమ్మహా దేవుని సభినతుల్ చేసి
బ్రణమిల్లి యంతట మఱిలి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>44qe16j0nnkyw6skojfpvw1uri487k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/336</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237620</id>
    <revision>
      <id>595484</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నదరూశ్వాసము పొందుగా నాకుబ్జభూపాలు కడకుఁ బరువడిఁ జనుదెంచి భావించి యనియె వరుస జైనులతోడ వాదమ్ముఁ ఒంగొడ్లను బట్టి యుూతలూగఁ కొల్లు రెక్కింతు నీరును సమ్మతంటె యనిక నాకుబ్జపొ...'</comment>
      <origin>595484</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="32psocujqc2mey71pk9ppin4p91jvk3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నదరూశ్వాసము
పొందుగా నాకుబ్జభూపాలు కడకుఁ
బరువడిఁ జనుదెంచి భావించి యనియె
వరుస జైనులతోడ వాదమ్ముఁ
ఒంగొడ్లను బట్టి యుూతలూగఁ
కొల్లు రెక్కింతు నీరును సమ్మతంటె
యనిక నాకుబ్జపొండ్యా వనీశ్వరుఁడు
నొనరంగ నట్ల నేయుము వేగ మనిన
జ్ఞాన సంబంధుఁడుత్సాహియై యున్న
జైను లెక్మిదివేల జనము లా వేళ
సరవి నా భూపాలు 'సముఖమునకును.
మరపడి నేతెంచి యొనర నందున్న
సుజ్ఞాన సంబంధఁ జూచి యందఱును
బ్రజ్ఞావిహీనులై చల్కి రిట్లనుచు.
మా మంశ్రమహిమ మీ మంత్రము మహిమ
యీ మహీపాలుని యెదుటను చాళ
చత్రాల లిఖియించి ప్రజ్జ్వలనీతి
హెూత్ర మధ్యమ్మున నొగి వేయ నట్టి
దహనార్చు లందు నిర్దిష్టము గాక
'సహజమై యున్న నిళ్ళలలేఖ క్షత్ర
మెక్వారి దట్టివారే గెల్చువారు
నెవ్వరుఁ బదరింపు నేల పొమ్మ నిన
మది సెచ్చి జ్ఞాన సంబంధుండు నపుడు
నదియట్ల చాలు బౌద్ధాధికులార !
యామాట తిరుగకుం డది 'సమ్మతనిన
నామాట కామాట యట్ల కాశనుడు
విశ్వమంతయుఁ జూడ వేవేగ శ్రవుడం
వైశ్వానరార్చులు జడిమీఱఁ జేసి
భ్రమయక నా కుబ్జపొండీని యెడుటఁ
దమ మంత్రసామర్థ్యతతు లేర్పటించి
విఖియించి తెచ్చి యా లేఖలు వన్నీ
శిఖల మధ్యమున 'నేనీకి సిద్ధముగను
వేసినంతట జైనవితతులు వ్రాసి
వేసిన యాలేఖ వేగంబ యపుడు
881&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>32psocujqc2mey71pk9ppin4p91jvk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/337</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237621</id>
    <revision>
      <id>595485</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '882 చొక్కనాథ చరిత్రము గొంటి తూలను చందానఁ దోడొన మఱియుఁ గాలి భాషం బయ్య గాన రాదయ్యె జ్ఞాన సంబంధుఁ దా సౌందర్యనాథు మానసమున నిల్పి బుఱి వేసినట్టి యా_కెవపత్రిక యాకప్ని యండు భాసిలు...'</comment>
      <origin>595485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="8pa6q0lke5awt7fdtk6bt14zb2k6f7h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;882
చొక్కనాథ చరిత్రము
గొంటి
తూలను చందానఁ దోడొన మఱియుఁ
గాలి భాషం బయ్య గాన రాదయ్యె
జ్ఞాన సంబంధుఁ దా సౌందర్యనాథు
మానసమున నిల్పి బుఱి వేసినట్టి
యా_కెవపత్రిక యాకప్ని యండు
భాసిలుఁ కొల్లిఁటి భావము కంపె
నంత నాభూపాలుఁ డా ప్రజ రెల్ల
సంతోచనుంది యాశ్చర్యము నొంద
మరలును మునులును శోభితముగను
బరిగించి రందంద బహుపుష్పవృష్టి
యా_ జైనులందఱు నపుడు వీక్షించి
యీ జాత వేదుని నిపుడు లో
విది సమ్మతముగాదు. నిది యగ్ని కట్టు
కొదలేక యిఱుదెఱుంగుల వార మిపుడు
వరుస ఇంకొకలేఖ వ్రాసి యియ్యేటి
వరద వైచినను నెవ్వరినీటి యేటి
కాదు రెక్కి నేను వార లిట గెల్చు బార
లిదియ పో నిశ్చయం బిందు కోడినమ
నెఱచి యీ యెనిమిది వేల బౌద్ధులము
దరతరమును నీకు డా సులయ్యె దము
సత్యం ఉన్న సుజ్ఞానసంబంధుఁ
డత్యున్నతముగా కనియె వారలకు
మాకు దాసులమీఁద మఱి యాసలేదు
చేకొని మీకొండు జేయుదు గ
మిందు కోడితిరేని నందఱు నాకు
బందాలు గా నేల ! జరగ నియ్యడను
నొక్కొక్క కొల్లు మీ SAC జేతఁబూని
యెక్కు డాయత్తుడై యిచటి కేతెండి
యనిన నాసర్వజ్ఞు అట్లు రేఫెదము
నముచున్న సమయము నందుకఁ గోట
చరుఁడను నొక మంత్రి సమ్మంధ వరుని
గనుంగొని జర్కెను ఘనతతోఁ గొఱ్ఱు
లెనిమిదివేలు నాయికముగాఁ జేసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pa6q0lke5awt7fdtk6bt14zb2k6f7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/338</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237622</id>
    <revision>
      <id>595486</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము కొనితెచ్చి నాఁడఁ బేవని చూడుఁడనుచు సేనగాఁ దెచ్చి వైచినఁ జూచి యపుడు జ్ఞాన సంబంధుఁ డా జైనుల కనియె శివశథాలాపముల్ చెవియొగ్గి వినక భవబంధకర్మముల్ వాయునా ! చెవుడ పంచ...'</comment>
      <origin>595486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2569" sha1="2kpsgktegq0nl30vmp0e2ur93m8ejxk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
కొనితెచ్చి నాఁడఁ బేవని చూడుఁడనుచు
సేనగాఁ దెచ్చి వైచినఁ జూచి యపుడు
జ్ఞాన సంబంధుఁ డా జైనుల కనియె
శివశథాలాపముల్ చెవియొగ్గి వినక
భవబంధకర్మముల్ వాయునా ! చెవుడ
పంచాక్షరీమంత్ర కుఠభమ్ము లేక
పంచపాత్కను.లు వాయునా చెవుడ
భక్తుల శ్రీపాదపాంసు మేళొనక
భక్తి ముక్తులు రెండు బొరయునే! చెవుడ
లింగ్ `దేహప్రాణలియ్యము లేక
వెంగలి తన మెల్ల విడుచునే! చెవుడా
జంగమతీర్థ ప్రసాదము గొ, క
యంగను పావనంబౌనొకో! చెవుడ
భూతి
సర్వాంగ సంపూర్ణు
జాతి సంకటములు సమయంనే! చెవుడ
రుద్రాక్ష చామథావులుగాక సకల
భద్రాువర్గముల్ ఒడతు రే! చెప్పడ
మదనాంతకుని మీఁవ మన పిల్ల విడకి
సదమలానంద వియు న్నె చెపుడ
యటుగాన మీర లియ్యాగ్రహ నుడిగి
తటుకున శివభక్తితాత్పర్య అగుతు
నంచిత భూతిరుద్రాక్షలు దాల్చి
పంచాక్షరీమంత్ర పఠనమ్మ నేయుఁ
వసులఁ గూలగ నేల పర చొక్క విభుని
గొలువుఁ డన్ననఁ జెనకుల మెల్లఁ గినిసి
పలుకులేటికి నింకఁ బది వేలకైన
గెలుతు మీవాదము కీర్తిగా ననుచుఁ
లఁగి యాళూలముల్ చేతులఁ బూని
కొని యప్పుడావైఖ కూలరునడను
జేర నాసుజ్ఞాన సంబంధఁ డెట్టి
బారిఁ గన్బౌని వచ్చి వారును దారు
నా రీతిఁ బత్రికలందు వేర్వే
888&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2kpsgktegq0nl30vmp0e2ur93m8ejxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/339</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237623</id>
    <revision>
      <id>595487</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '334 చొక్కనాథ చరిత్రము వెలయ నా యెనిమిది వేవురు గూడి బలియు రై తమమంత్ర బలము లేర్పఱిచి లిఖియించి యప్పుడా లేఖలు దెచ్చి నిఖిలమ్ముఁ జూడఁ బాండీడును జూడఁ కొడరి యాయుభయవాదులు గూడివచ్...'</comment>
      <origin>595487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="dbo3c09c7yenwvs5c2u4b1caztcdmsp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;334
చొక్కనాథ చరిత్రము
వెలయ నా యెనిమిది వేవురు గూడి
బలియు రై తమమంత్ర బలము లేర్పఱిచి
లిఖియించి యప్పుడా లేఖలు దెచ్చి
నిఖిలమ్ముఁ జూడఁ బాండీడును జూడఁ
కొడరి యాయుభయవాదులు గూడివచ్చి
ఐడి మీతె వారు నావైఖ లోజులను
మునుకొని నడిమధ్యమున వైచి రిపుడు
తను చెప్ప వేయక కనుగొనుచుండ
నయ్యెడ _జైనుల యాకు ప్రాశకుల
అయ్యనఁ బోయి యాజలధిలో ముఖిc Z
మనమార జ్ఞాని సంబంధుఁడు వైచు
దనరు నాకై చమం గ్ధమైన లేఖ
యాయే ఎదురెక్కి యటయోజనమ్మ)
ఫోఁ బశ్చిమభాగమునకు నాక్షణమె
నప్పు డాపొండీంద్రుఁ డామంత్రివరులు
నిశ్చత్రి కెందుఁ బోయను జూడవలయు
సుజ్ఞాన సఁ బంధుఁ జావు మం చావుడ
భిజ్ఞలతోఁగూడఁ జేర్కొని యతఁడు
వారలఁ దోడ్కొని వరుస నయ్యేటి
యోర నే యప్పుడు యోజనం బరుగు
నాదరి నొకశివాలయము లోపలను
యా దేవుఁ డంత
బ్రాహ్మణ వృద్ధి రూడ
మాలీల ధరియించి యటకు విచ్చేసి
యాలేఖఁ దనహస్త మందుఁ గీలించి
జ్ఞాన సంబంధుఁ డచ్చటి కేగు వేళఁ
చానందు నిల్చి యాతని చేతికిచ్చె
నాయెడఁ బుక్పము లనురులు గురియఁ
పోయె నదృశ్యుఁడై భూతేశుఁ డంత
నిరవుగా నాపత్రి కిచ్చిన స్థలము
కరమొప్పుఁ దిరు వడగంబనఁ బరిగె
మనమార నపుడు ముమ్హారుగా ననుదు
ననఘవిబారుఁ డా హరభక్తుఁడైన
జ్ఞానసంబంధుఁ డాజైనులఁ జూచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dbo3c09c7yenwvs5c2u4b1caztcdmsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/340</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237624</id>
    <revision>
      <id>595488</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సదమాశ్వాసము మాతహృదయుఁడై మఱియు నిట్లనియెఁ దొడరుచు నీశ్వర ద్రోహము జేసి శాడనేల నికనైన సిద్ధమ్ము గాఁK హరభక్తలాంఛినంబైన రుద్రాక్ష ధరియించి భంగధారులై యుండు డా మహనీయగ ద్రాక్ష...'</comment>
      <origin>595488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="9te2jo47to2arhalny7dawxe8azc56b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సదమాశ్వాసము
మాతహృదయుఁడై మఱియు నిట్లనియెఁ
దొడరుచు నీశ్వర ద్రోహము జేసి
శాడనేల నికనైన సిద్ధమ్ము గాఁK
హరభక్తలాంఛినంబైన రుద్రాక్ష
ధరియించి భంగధారులై యుండు
డా మహనీయగ ద్రాక్ష మహత్త్వ
మామోదమున మీకు నానతిచ్చెదము
శివతత్త్వబోధలు చెవి కింపుగాని
శివనింద చరవాది శిక్ష రుద్రాక్ష
శాశ్వతైశ్వర్య 'మోత, ప్రాసమైక
యీశ్వర సేవకా వేవ్. రుద్రాక్ష.
ఛనబంధ దురిశేముల్ ప్రాపించకుండఁ
బ్రవిమలసర్వాంగర రుద్రాక్ష.
చరసింద నేయక పరమేశు నాత్మ
స్థిరక్తి గల్గించు
దామకులు గూర్చి ధరియింప నైవుడు
భీమేశ్వరునకు నపేక్ష రుద్రాక్ష
యన యామును లాకుంఛి సంఛ
ఫునిఁ జూచి రుద్రాక్ష, లురు తగమహిమ
దెలుకనే యనుచుఁ బ్రార్థించిన నతఁడు
నలరుచు సౌందర్య నాశయం దునిచి
శరమర్ధి ముసుల కగస్త్యుఁ డిట్లనియె
'సరి తోడు జ్ఞానసమ్మంధుఁ డపుడు
కరుణించి యాబౌద్ధగణముల కనియె
వినిపింతు రుద్రాక్షవిభవమ్మ మీకు
నమకముపాత హరము తన్నపాము
నరుఁడ భక్తుండై నతిభక్తుఁడైన
నరయ నీముండైన నతినీయుఁడైనం
దసుున రుద్రాక్ష ధరియించె నేని
బనివడి సర్వపాపవిముక్తుఁ డగును
దశపుణ్యరు.
ద్రాక్ష ధారణం బెందు
ప్రతిలేని యతిమహవ్రత మందుఁ దత్త్వ
విదుడైన మునులచే వినబడుచుండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9te2jo47to2arhalny7dawxe8azc56b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/341</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237625</id>
    <revision>
      <id>595489</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '886 చొక్కనాథ చరితజ్రణ బాబ్బు చందమున రుద్రాక్షములు నతనికి శివున కెట్లఖిల దేవతలు నతులు గావింతు రున్న శభక్తి యుక్తి నొక్కట వేయును నొదుగకయున్న వొక్కటి శిఖను చారణలఁ ఐదాటేసి గర...'</comment>
      <origin>595489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2766" sha1="hh6gip9c8uxjwfj8m3x1oka1fvvl42s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;886
చొక్కనాథ చరితజ్రణ
బాబ్బు
చందమున రుద్రాక్షములు
నతనికి శివున కెట్లఖిల దేవతలు
నతులు గావింతు రున్న శభక్తి యుక్తి
నొక్కట వేయును నొదుగకయున్న
వొక్కటి శిఖను చారణలఁ ఐదాటేసి
గరిమనల్వది మస్తకమునఁ గర్ణముల
నరయ నొండొండైన నా చేసి యైనఁ
బెదరని భక్తి ముంజేతుల రెంటఁ
ఇదియు రెండేసి యేర్పడఁ గంఠమునను
ముప్పది రెండురంబున నేబదియాను
నొప్పు నూఁటెనిమిది యుపవీతముగను
దవిలి యెవ్వఁడుభక్తిఁ దాల్చు రుద్రాక్ష
లవని నాతఁడు పూజ్యం డల శివునట్ల
పగడము లైనను బటికన్ము లెనఁ
చగిన వైదూర్యముక్తామణు లైనఁ
గడనొప్పు వెండిబంగరు 'పూసలైన
నైడ నైడ్ గ్రుచ్చి తా నైపుడు ధరింప
నడర నాతఁడు శివుండగుట నిశ్చయము
యెదలను శివముద్ర యొకటి లేకున్న
బురుషుండు ద్రాక్షము ధరించినను
ధరణిఁ చాళకము లాతనిఁ జెండ వెఱచు
గరిమఁ జీఁకటి సూర్యుం గదియదన్నట్లు
గరుడిని గదియ నాగము లోడినట్ల
రుద్రాక్షసుణుల పేరుల జపియించు
భద్రమంత యనంత ఫలముల నిందుఁ
జెలఁగి రుద్రాక్షలఁ జేయని జవము
ఫల సుల్పమగు మహాఫలము నీ లేదు
యొకటైన రుద్రాక్ష యెడల లేకున్న
నకట భస్మ త్రిపుండ్రాంకి గాకున్న
నామనుజుని జన్మ మది నిరర్థకము
శ్రీమతి రుద్రాక్ష శిరమునఁ దాల్చి
నరుఁడెవ్వఁడేని స్నానముఁ జేనెనేని
భరితగంగాస్నాన ఫలమందు నతఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hh6gip9c8uxjwfj8m3x1oka1fvvl42s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/342</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237626</id>
    <revision>
      <id>595490</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసముం జిలమొక్కటి విడిచి సకలోకువార ములను రుద్రాక్ష చెప్పుడుఁ బూజనేయు పురుషుండు శివుఁ బూన్పు పుణ్యముగాంచు విరిచింకగా నిది వేదవాక్యము దలపోయ వేకవ క్త్రము పంచవక్త్...'</comment>
      <origin>595490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="595xl05g2pywlsqbzapfrn2nhbbihue" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసముం
జిలమొక్కటి విడిచి సకలోకువార
ములను రుద్రాక్ష చెప్పుడుఁ బూజనేయు
పురుషుండు శివుఁ బూన్పు పుణ్యముగాంచు
విరిచింకగా నిది వేదవాక్యము
దలపోయ వేకవ క్త్రము పంచవక్త్ర
ములు దతుర్దశవక్త్రములు చదునొకఁడు
ముఖములు గల్గు నమూల్య రుద్రాక్ష.
లఖిల లోకముల కత్యంత పూజ్యములు
నమ్మి శివాత్మకనప్యి రుద్రాక్ష
నెమిఁ బూజించిన సేదరిద్రునకు
సెదెతి ధన ధాన్య సంపదల్ గల్గు
నిధిసత్య మిది నిత్య మిది యతిగోళ్య
మిది సవిస్తరముగా నెలమిని మీకు
ముద మొప్పఁ జెప్పితి మూడాతులార !
యట్టి రుద్రాష్ సహాత్మ్యము రెన్న
నెట్టన వశమె యానీరజాదులకు
సుఱియు నావీభూతి మహీసు లాపాండ్య
ధరణీశ్వరుండు ప్రధానులు మీరు
పూరి! పొగడొందగానం
నానావిధ్యల నాబుద్ధి యెంచి
మదిలోన మీ రమమానము డించి
సదయు రై బ్రాహ్మణార్చన అందు మించి
వీభూతి రుద్రాక్ష. వెలయ ధరించి
ప్రాభజ పంచాక్షరంబు పఠింపు
డీలాగు వెఱ్ఱురై
ఇచ్చెదరు !
శూలాలఁ గూలంగ సుగతులు గలవె
నెరయ మీచేతఁ బూసిన మాత్రముననె
బరగంగఁ గొఱ్ఱులఁ బడుట సమాన
మనుడు నాసంబంధుఁ డామాట పలికి
నేను జైనులిట్లని రాజతి తోడ
మాకును విధినియమం బటుతుండె
నా కొఱ్ఱులను గూలుటది మాకుచుఁ
దుదిని నెవ్వరు శివద్రోహమునకును
C.C.-22
887&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>595xl05g2pywlsqbzapfrn2nhbbihue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/343</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237627</id>
    <revision>
      <id>595491</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '888 చొక్కనాథ చరిత్రము బదబడి లోనైన సాపాత్తులకును నిది ప్రొస్తమని భూమి కెల్లఁ దార్కాణ విదితమై చూపు నావిధమున వారి లాలాగునను మహాహంకారు అగుచు శూలి యాజ్ఞను చూలి శూతాలఁ గూలి కాలధ...'</comment>
      <origin>595491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="23l44arg0mmc9xm9tafirxl965y9xvq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;888
చొక్కనాథ చరిత్రము
బదబడి లోనైన సాపాత్తులకును
నిది ప్రొస్తమని భూమి కెల్లఁ దార్కాణ
విదితమై చూపు నావిధమున వారి
లాలాగునను మహాహంకారు అగుచు
శూలి యాజ్ఞను చూలి శూతాలఁ గూలి
కాలధర్మమునొంది కాలుని పురికి
నాలయంబై బాధ అధికముగా CX
నొందిరి మఱియు నందును శేష మైన
కొందఱు జైను లెక్కుడు శివభక్తిఁ
బూసిన చందానఁ బొసఁగ బారెల్ల
జ్ఞాన సంబంధు నాజ్ఞకు భీతులగుచు
దలఁకి రుద్రాక్షలు ధరియించువారు
పాలుపొంద వీభూతి పూసెడివారు
నైనయంగ గోమయం బెండు విభూతి
జనని యంచును మన సవరించువారు
ప్రాభవం బిడలి యాబౌద్ధులు మఱియు
వీభూతి ఫలియించు వృద్ద మ్మలను చుఁ
కోడనై యాభూతి కొరకక మెడలఁ
గోడెదూడలఁ గట్టుకొని చమవారు
జంగాల మఱుఁగు లిచ్చలఁ జొచ్చి యఱుత
లింగాలు జట్టు కెళ్లెడ వచ్చువారు.
నాడు వారలకు రుద్రాక్షలు లేక
మేడికాయలు గూర్చి మెడఁ జేర్చు వారు.
పాపాణయిలు: తలబట్టలు గెట్ట
నౌషధాభిజ్ఞలు నవుడు వేవేగ
నఱ్ఱులఁ జేర్చుక హరహరా యనుచుఁ
గొఱ్ఱులఁ దప్పించుకొని పాఱుబారు
సరవి నివ్విధమున సరభ సమ్మ నను
మఱి శివభక్తుల మఱుగులఁ జొచ్చి
'సతతము జంగమార్చనలందు మించి
బ్రతికిరి మిగుల నాబౌద్ధు అయ్యెడను
నారాజ్య మెల్ల రుద్రాత్, విభూతి
భారులై హరభక్తితత్పర్యు లైరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>23l44arg0mmc9xm9tafirxl965y9xvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/344</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237628</id>
    <revision>
      <id>595492</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నక్షమాశ్వాసము యాహలములఁ నూలిశెట్టి యాస్థలము కామరముగఁ గొట్టుబడవీడు నత్యా కంత నాకుబ్జపొండ్యా వనీశ్వరుఁడు మంకు చెక్కిన యట్టి మంత్రులఁ గూడి యాశ్చర్యమంది యత్యానందుఁడగు ఈ న...'</comment>
      <origin>595492</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="s3e8kzkiiauhud4tx8sbcmdlnrhlx6x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నక్షమాశ్వాసము
యాహలములఁ నూలిశెట్టి యాస్థలము
కామరముగఁ గొట్టుబడవీడు నత్యా
కంత నాకుబ్జపొండ్యా వనీశ్వరుఁడు
మంకు చెక్కిన యట్టి మంత్రులఁ గూడి
యాశ్చర్యమంది యత్యానందుఁడగు ఈ
నిశ్చలభక్తుఁడై విటలావ భక్తి
కురుఁడైన జ్ఞాన సంబంధునిఁ జూచీ
నైరియ నీచేత నెన్నిక క్కా కైవ
మనమాత్మ! నీవు పుణ్యాత్తుఁడ ఒగుదు
వజ్రుడు శాతని మెచ్చి యాక్షణముభము
నా హరుసుహీమ రుద్రాక్షవిభూతి
మాహాత్మ్య మధికత మది విన్న
వేవేగ రుద్రాక్ష, వీభూతిఁ దాల్చి
యాస్వామి నప్పుడు వాత్మలో నిలిపి
హ్రస్వపాండీడు మహాభక్తి మించి
గుట్టెఱుంగఁ జైసకులముతోఁ గూడి
నట్టిదోషము వాయు నట్లుగా నపుడు
గావించె వేర్వేఆ ఘనమైన యట్టి
దేవాలయకు చెంతేని వేడుక అ
గట్టిగా మఱియు వైఖానది సొంత
పట్టణమొకటి సంపక్క
రముగను
గట్టించి శిఫుకృత XDA సామ్రాజ్య
పట్టభద్రుండుపై పాలించె మధుర
సీమక శ్వము విన్న నెలమి సములు -
నామధురేశ్వరు నతిభ క్తి XON
యక్యదర్శనముల యాశలు సిని
మాన్యులై సౌభాగ్యమపాటు నొందుదురు
విదియు పెరువదియొండు విటమీఁదిచరిక
ముదముతోఁ జెప్పెద ముఘులార్ విముఁడీ
యముడు సమ్మములతో నాయగయ్యుండు
మశ్రమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లని
389&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3e8kzkiiauhud4tx8sbcmdlnrhlx6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/345</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237629</id>
    <revision>
      <id>595493</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '$40 చొక్కనాథ చరిత్రమణ అఱువదిరెండవ లీe. ఆనముఁడై పొండీడు - నామధురము నొకరంXఁ బాలింపుతున్న యక్తతిని వార్త చెక్కిన నెట్టి వెళ్యవ ర్తతుఁడు ఇంకా ర్తన నొకఁడఙ్ఞమూర్తి సద్భక్తుఁ శాపు...'</comment>
      <origin>595493</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="e5lntvp9mthahbm7or4q137xzgz4yiu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;$40
చొక్కనాథ చరిత్రమణ
అఱువదిరెండవ లీe.
ఆనముఁడై పొండీడు - నామధురము
నొకరంXఁ బాలింపుతున్న యక్తతిని
వార్త చెక్కిన నెట్టి వెళ్యవ ర్తతుఁడు
ఇంకా ర్తన నొకఁడఙ్ఞమూర్తి సద్భక్తుఁ
శాపురమన వైప్పు దాదాసముగను
కాపురంబుండు వేడ్క లుమీఱు నవ
సౌందర్యునకు ఘన సారసౌరభ్య
చందన మ్మ దివసము నర్పించు
నీవిధం బతిసిద్ధ యేప్రొద్దు నెమ్మి
గావించ నౌకకొంత కాలమునకును
రయముతోఁ X ర్ణాట రాజ్యాధివుండు
భయ మింతలేక
బహుళకూ అతురంగబలములతోడ
మహి గ్రక్కటీం వచ్చిమధురపై నిడి సె
ఐడిసిన నాపాండ్య విభుఁడును గిలినీ
నడిచెను తనదు
సేనలతోడఁ గూడి
యెదిరించ నా చారు ఖైదిరి యిద్ద అను
గదనముచేసిరి ఘనముగా నళట
నపుడు నాపొండీంద్రుఁడా రాజు కోడి
విఠినమునకు నేనె విక్రమం టెడలి
యాలాగు కధికుఁడై యాపాండ్యవిభుని
తోలి యాశాజును బోడోన మధుర
తిరిగి పట్టముగట్టు కారాజ్య మెల్ల
భరియించి యొకకొంత దానధరము
బూని యానై దిక స్ఫూర్తిఁ జోనాకి
తాను వే తెనశాస్త్రముల మించె
కప్పు రామూర్తిసె ట్టాచొక్కనాథు
చెప్పుడు మిదినిల్పి యెలమిఁ రార్థింపు
తను గంథమర్పింతుతును వైవభక్తి
నమదినమున మించి యాదెశవికతి
నైనకంతంXఁ Xడఁ జూరెల్ల
భూకాంతునకుఁ జెప్పి పొసఁxox నరుకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e5lntvp9mthahbm7or4q137xzgz4yiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/346</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237630</id>
    <revision>
      <id>595494</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నక్షమాశ్వాసము నాచొక్కనాథుభ కర్పించుటకును శ్రీకంతనం చెందు సిద్ధించకుండ నాగించి రప్పుడు నాదేశమునకు రాఁగల పెట్టివర్గముల నెల్ల నప్పుయీ మూర్తి దానటమున్నా గోరి తెప్పించి త...'</comment>
      <origin>595494</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="nkjzndvgi6k1ixz3xqcari25914szip" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నక్షమాశ్వాసము
నాచొక్కనాథుభ కర్పించుటకును
శ్రీకంతనం చెందు సిద్ధించకుండ
నాగించి రప్పుడు నాదేశమునకు
రాఁగల పెట్టివర్గముల నెల్ల
నప్పుయీ మూర్తి దానటమున్నా గోరి
తెప్పించి తనదు మందిరమున హన్న
మలయజంబెల్ల నామధు కేశ్వరునకు
నలఁధి కొన్నాళ్లకు నది వ్యయంబైన
నందుకు మఱియును శాక్ష్యం ఉంతించి
చందనం బెందు విచారించి కొరక
శిశిరద్రోహకు లీ యనాశారు.
ఏశభ్ర లీపాపు లిటుజేసి రమతు
స్నాన సమయమ్మ వెన్న ఁడుగూలి
తేజరిల్లైడిని వైదిక సమయము
నెన్ని ఇక్కCK నీతిరమైనను
నెన్నఁడు గల్గుకో యీశ్వరార్చనలు
శని రాం దగచుచు సధికమై కబు
చును గంథ సార 'ఇచ్చోటను లేక
మానసనన నమమానము ఉంచి
మానికహృదయఁ డామానవోత్తముఁడు
మాకవి దృఢఛ_క్తిమానుఁడై దేవ
మానవుల్ పొగడంగ మాన: క్షమ్ముకను
సంథమ్ము దీవీన కరము లుండగను
నెందుకు వెదుకంగ నేల! సీక్షణ మె
శరములు సంతోషకరముగాఁ దీసి
కుంకు కర్పింతుఁ గర మప్ప మఱియు
వర్ణపతప్పక రాస చెడిన
నిర్ణయం బెడలిన నెత్తురపడినఁ
జలుమీ కంపడతినఁ బలుగులు జాతి
కలజమురై యున్న పొడి గాకున్న
పాత్రముగాకున్నఁ రాఠీణీశున్న
విక్రము బెKజొన్నఁ శద్రుకరై పడిన
నిర్దేశింథఁ బూత నైరి ఛారికున్న
841&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nkjzndvgi6k1ixz3xqcari25914szip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/347</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237631</id>
    <revision>
      <id>595495</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '843 చొక్కనాథ చరిత్రము బెగ్గతిల్లిన మది భీతి నొందికకు బిగువు దప్పిన మేను బింకము వెడిన మొగము ముక్కి కఁ గంభమునఁ పొందియున్న. బరిమళ గ్రంథము రాతి గాకున్న ఈరుకము గాదన్న హరుఁడోత్ప...'</comment>
      <origin>595495</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2601" sha1="do80awrqklt9y8yyg8ygpbfkn29culc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;843
చొక్కనాథ చరిత్రము
బెగ్గతిల్లిన మది భీతి నొందికకు
బిగువు దప్పిన మేను బింకము వెడిన
మొగము ముక్కి కఁ గంభమునఁ పొందియున్న.
బరిమళ గ్రంథము రాతి గాకున్న
ఈరుకము గాదన్న హరుఁడోత్పతన్న
చరమేత శ్రీపాదపద్మము లాక
తిరముగా నా కిది తిరువాస యనుతుఁ
గరసాన నపుడు భీకరముగాఁ బట్టి
యురువడి ముంజేతు శాడ్డి రాచుడును
ముసుకొని యా విశంబునఁ ఇంద నచ్చు
ఘనముగాఁ దీసియుఁ Xడు మూర్ఛనొంది
కడు నంతలోన నా భక్త వత్సలుఁడు
నుడు రాజ శేఖరుం దుర గాంగముండు
కళియంజినాథుఁ డావత్సహాయుండు
నజరంగఁ బ్రత్యక్ష మై యానతిచ్చెం
జాలు నోహెూ వీరశైవ! మా కివుడు
కాలంX విటు గంథ సారము వచ్చెలి
జైన కె
లోనైన రాజును జోబడిపోవు
గరమొక్ప నొకకొంత కాలమునకును
భరణి సామ్రాజ్య మంతయు నేలి నీవు
మొనసి యా శివలోకమునకును రమ్మ.
ఆని యానతిచ్చి యాహాలాస్య నాథుఁ
డాడ విచ్చే పై సంతలో కులను
పోరో నామూర్తికిఁ పొందినయట్టి
ప్రణము లావణమున వర్ణింప నపుడు,
త్రిణయను నాజ్ఞి చేఁ దేజరిల్లగను
సంత నా పెట్టి తా వాక్ష శోభిల్ల
సంతోవచిత్తుఁడై సౌందర్యానాథు
గుడికిథిబోయి పేర్కొని స్థాశ్రమకవ
మడుXI చేయుదు నున్న యక్తమ
నిరవంద బౌద్ధుల కెల్లలోనైన
నరవాథుఁడుండిన నగరు మ్యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>do80awrqklt9y8yyg8ygpbfkn29culc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/348</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237632</id>
    <revision>
      <id>595496</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దొరసి యారాత్రియందును మంటివాన గురిసి యాతని గూర్చె ఘోరిముగాను నప్పుడాతని మంత్రు శాశ్చర్యమంది యప్పర మేశ్వరు నాజ్ఞిగా కనుచుఁ విట్టను కొల్లిఁటి పాండ్య భూవిభుని కుట్టి నొక్...'</comment>
      <origin>595496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="fw68edyfnajgpqcg5fb4u9cmrpet8bh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దొరసి యారాత్రియందును మంటివాన
గురిసి యాతని గూర్చె ఘోరిముగాను
నప్పుడాతని మంత్రు శాశ్చర్యమంది
యప్పర మేశ్వరు నాజ్ఞిగా కనుచుఁ
విట్టను కొల్లిఁటి పాండ్య భూవిభుని
కుట్టి నొక్కని గట్టఁ బాడియా ననుచుఁ
బట్టణం బెందును బరికించి చూడఁ
బట్టఁదనుఁగుఁ బంపు భద్రేభ మవుడు
పట్టణమంతయుఁ దాటించి కాన
శబ్ద సౌందర్యనాయకుఁ డుండు నగరి
కరిగి వైళ్యోత్త ముం డందున్న గాంచి
పరువడిఁ బోయి యాఛద్రేభ మతని
నురుపడి చెత్తి యత్యున్నతముగను
గరమొప్పఁ దనముస్తకము పైఁ బెట్టు
కొని పట్టణమ్మనకును బ్రదక్షిణము
ననువంతగా వచ్చి యా మంత్రివరుల
ముందరఁ బెట్టిన ముదమంది కార
లందఱు శభిషేక మతనికిఁ జేయ
ఘన కిరీటము బాలఁగా వచ్చినంత
ముసుకొని చూచి యా మూర్తి యిట్లనియె.
నీ భద్రజటలుండ `నేల మకుటము !
వీభూతి యుండంగ విడు దభిషేక
మను పైనయట్టి రుద్రాక్ష లుండగను
గనక భూషణము అగ్గలము మాకేల !
ననుచును సింహాసనాసీనుఁ డగుచుఁ
జని యప్పు డంత నా సౌందర్యనాథు
నగరికిఁబోయి మన్ననగాంచి మూర్తి
జగదీఈఁ డట్టి యా సామ్రాజ్య మెల్లఁ
బూసి యావైదిక &quot;స్ఫూర్తి శోభిల్ల
_ఔన సందోహ ముత్సార్యమై పోద
శ్రీ చొక్కనాథునిఁ ఉత్తాన నిల్పి
యోచంద్రశేఖర ! మహాదేవ!
హరహర ఉన్న గాథ్యత 'కేయూర
C.C.-24&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fw68edyfnajgpqcg5fb4u9cmrpet8bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/349</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237633</id>
    <revision>
      <id>595497</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కెఱుకృత నన్నిట్లు గారితే యందు శ్రీకంఠ `లిచి యీశివు గుడి వెడలి ప్రాక సేంద్రియ నిగ్రహముగాగి నపుడు రాజస్థాన మఘరాఫరం పిల్ల రాజితగ మూర్తిరాజ శేఖుఁడు కామించి యొక త కాలమున నా మహ...'</comment>
      <origin>595497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="esulca9q5mm5mg9h1omkmdxtijcme1k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కెఱుకృత నన్నిట్లు గారితే యందు
శ్రీకంఠ `లిచి యీశివు గుడి వెడలి
ప్రాక సేంద్రియ నిగ్రహముగాగి నపుడు
రాజస్థాన మఘరాఫరం పిల్ల
రాజితగ మూర్తిరాజ శేఖుఁడు
కామించి యొక త కాలమున
నా మహాదేవుని నాత్మలో సిల్పి
పరి గంగఁ దొల్లింటి పాండ్య విభుని
వెరపుతోఁ బిలిపించి విభుని గావించి
మూర్తి పెట్టి
యరయ వైళ్యోత్త ముం డామ
కరిమొప్ప నేగెను కైలాసమునకు
రెండు నిటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద మునులారి వినుడి
యముఈ సన్మునులతో నా యగస్త్యుండు
మనమునఁ దలపోసి మఱియు నిట్లనియె.
అఱువదిమూఁడవలీల,
మఱియును నాపాండ్య మండలేశ్వరుఁడు
దురితదూరుఁడు _జెనధూర్తుల నెలఁ
గ్రుంగించి మూర్తిభక్తుఁడు శివలోక
సంగీతుండైన యాసమయమునందుఁ
దప్పక యాపాండ్య ఛాత్రీ
నెప్పటి యట్లని యేలుచునుండ
నశతఁ గార్యారి నార్యారు లనఁX
మత్తరి దేశాన నుండి యాయిరువు
రాపాండ్యవిభునకు నధిక కావ్యములు
నేపార రచియించి యెలమి నేతేరం
గాంతారమునను మార్గము దప్పివారు.
భ్రాంతి విభ్రాంతుడై బ్రమనీ వర్తింప
నత్తరి మధు రేశుఁ డా
డాచొక్క విభుఁడు
చిత్త జదరును, డాశ్రితవత్సలుండు
సితకరార్థధరుండు శ్రీ మహాదేవుఁ
దతికృపారస పూర్ణుఁడా దినాథుండు
పశుపతి యప్పుడా ప్రాంతము నందుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>esulca9q5mm5mg9h1omkmdxtijcme1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/350</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237634</id>
    <revision>
      <id>595498</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము బశువులఁ గాఁచు గోపాలుడైఁ పనులఁ కోరి మేవుడుఁ బిల గ్రోవిఁ బట్టుచును నీరీతి గొల్లడై యిట్లున్న జారు నాడప్ప వించు నా నాద స్వరూపు నాదలోలుని జగన్నాథునిఁ జేరి యోగొల్...'</comment>
      <origin>595498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="irb5e5ex1paedi94zreskhqbpqiv11l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
బశువులఁ గాఁచు గోపాలుడైఁ పనులఁ
కోరి మేవుడుఁ బిల గ్రోవిఁ బట్టుచును
నీరీతి గొల్లడై యిట్లున్న జారు
నాడప్ప వించు నా నాద స్వరూపు
నాదలోలుని జగన్నాథునిఁ జేరి
యోగొల్ల ! వీక్ సూకొనరంగఁ బాండ్య
భూవిభుఁ గానం గఁ రోవలె మధుర
పురికి మార్గంచేది పొందుగా నివుడె
| చెప్పుము మాకు సతి వేడ్కతోడ
ననిన సర్వేశ్వరుఁడందుఁ గోవుటకుఁ
ఐనియేమి మాకుఁ జెప్పఁగఱతె నసిన
= కనీశ్వరు లప్పు డందుకు నీకుఁ
జేకొని పోవుట చెప్పెడి దేమి
త్రోఒ యేదన్న నా ధూర్జటి మణి అ
నీ బెల్ల
పకున్న
నేను జూషను ద్రోవ నిక్కమ్మగాను
మీ నేర్చు విధమున మీ రేగు డిపుడు
ననుడు మందస్మితుండైన నా స్వామి
గమకొని మూఢుడు గాడని వారు
నెలమితో మనము పోరుండి కవిఁ జెప్ప
వెలయు లేకున్నఁ ద్రోవయుఁ జెప్పఁ డితఁడు
నమరు నా కవియున్న మని కిట్లనిరి
అనఘ! విద్వాంసుల ముట పాండ్యవిని
పాలికి మా గద్యపద్యపు తెల్ల
బోలంగఁ జదువను బోయెద మనిన
మధురలోభల మహామునులు విద్వాంసు
అధికులు గలరు మహాకావ్యపరులు
గా మీటఁ బేర్కొన్న యట్టి
ు గడఁగి మా యొద్దం
జదువుఁడన్నను వారు సంభ్రమంబు నినుఁ
ఆదివిరి వేర్వేఱఁ జతురత్వముగ నం
న్యుడ గోపాలుఁడైన యాస్వామి
ఛాయ్యనఁ దనతొడఁ జఱచి నవ్వుదువ
345&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irb5e5ex1paedi94zreskhqbpqiv11l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/351</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237635</id>
    <revision>
      <id>595499</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '846 చొక్కనాథచరిత్రము కవీశ్వరులతో నప్పుడిట్లనియ నీ కావ్యమే మీరే తెలిమితోఁ బాండ్య జననాథు పాలను జదువఁ బోయెదరు వినుఁడు నాకొక్క కవిత్వము మీరు జత్నమ్మగా నందుఁ జదివిన నవుడు శతి...'</comment>
      <origin>595499</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="8uwnl2z7hw346ddjpr391zrvn6bqnyg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;846
చొక్కనాథచరిత్రము
కవీశ్వరులతో నప్పుడిట్లనియ
నీ కావ్యమే మీరే తెలిమితోఁ బాండ్య
జననాథు పాలను జదువఁ బోయెదరు
వినుఁడు నాకొక్క కవిత్వము మీరు
జత్నమ్మగా నందుఁ జదివిన నవుడు
శతివిస్మయంబంది యా కవులనిరి
యితఁడు గొల్లఁడు కాడ మిన్నేని విధుల
ఇతఁ డీశ్వరాంశంబ యిదిసార్థం మనుచు
నా దేవుఁ జూచి వారతి వేడ్క తోడ
సాదరచిత్తులై సరవి సిట్లనిరి
యీ కవిత్వము బెల్ల నెలమి నాపాండ్య
భూ శాంతు చేరువఁ బోయి జోగిళ
నతేఁడు మాకిచ్చిన యాధనంబెల్ల
వితతజ్ఞుగా నీకు &quot;వేడ్క నిచ్చెదము
త్రో`వేది సెప్పు ప్రొద్దున మాకు నిపుడు
పోవలె మధురకు భోరున ననుచుఁ
తనర నీవింత సౌందర్యమానుఁడవు
ననమాత్మ ! నీవెవ్వరంచు వారడుగ
నప్పు డాకార్యారినా ర్యాదులకును
దప్ప కిట్లనియె సౌందర్యనాయకుఁడు
గోపాలకుఁడ చొక్క_కోనేరి పేరు
నీపట్టణమున నేను ఒర్తింతు
పసులకాపరు లేడ! బసదనం బేల !
కుసలేదు నాకొద్దు పది వేలు జైన
మీ కావ్యమున నర్థమిపుడు భాగించి
చేకొని నామీఁదఁ జెప్పితి రేఖ
తెరువిత్తు లేక యేతెరువును జూకు
నిరవందగా నన్న నెలమిని వారు
మార్గము జూపు సమ్మతి విత్తుమసిన
మార్గమ్మ జూవీ యా మార్గ సహాయం
డంత సదృశ్యుఁడై యరిగె నాస్వామి
ఇంతేని విస్మయం ఔసఁగ నా కవులు
శ్రీచొక్క విభుఁ డని చిత్తానం తెలిసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8uwnl2z7hw346ddjpr391zrvn6bqnyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/352</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237636</id>
    <revision>
      <id>595500</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వానికు యచ్చోట నుండక యతి 'సంభ్రమమున నేతెంచి మధురకు నీకు సర్వేశు జ్యోతిర్మయాశారు సురX కేయూరు నా దేవు గుడి కేగి యధిక సద్భక్తి నా దేవి దేవుని సర్చనల్ చేసి ధరరథారూఢ ! భూధర...'</comment>
      <origin>595500</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2529" sha1="9c5ydct3aq04nstnk5cy7rxvad6a03d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వానికు
యచ్చోట నుండక యతి 'సంభ్రమమున
నేతెంచి మధురకు నీకు సర్వేశు
జ్యోతిర్మయాశారు సురX కేయూరు
నా దేవు గుడి కేగి యధిక సద్భక్తి
నా దేవి దేవుని సర్చనల్ చేసి
ధరరథారూఢ ! భూధర పరిష్కార
ధర ధరాస్త్రాకృశ ధరసుతార్మేశ !
ధరశాచధర ! జలంధర దైత్యహరణ
ధరకటనగరి కంధరజణాచారి ?
ఐదలక సర్వదై శ సమూహముల
మొదలనే బృందములఁ జేసి కాచి
పశుపతిశ్వర' నీపాలను క
ఇరమప్రకాశ
S
యోమధురాధ్యక్ష ! యొప్పు మీకరుణ
మామీఁచ కల్పితే మార్గ సహాయ !
యని సన్నుతులు జేసి యపుడు వేర్వేర
ఘనతర సర్వలక్షణయుక్తమైన
తాము సెప్పిన కవిత్వములో సగము
నా మహాదేవున కర్పించి మఱియు
వలసిన సంస్తుతుల వలన గాఁ జెప్పి
యలబడ నాకావ్య మర్పణఁజేసి
సైరవితో నాప్వామి సత్కృవగాంచి
నాపాండ్య భూమండలు కడకు
నరిగి యాసగమును నతనికిఁ జదుభ
మఱి మెచ్చి యారాజు మన్నించి యిచ్చు
మళ్లతరసిస్తుఫుల్ గిడు వేడ్క గొంచు
ననఘు లాకార్యారి నార్యారులవుడు
పొగొడొందఁ దము దేశమునకును బోయి
యగణితజ్ఞుగ నుండి రాస్వామి కృషను
విధియు నరుపదిమూఁడు విటమీఁది చరిత
ముదముతోఁ జెప్పెద ముసులార విభుఁడి
వారాశి చేపట్టి వార్చిన తపనీ
మారారి చరితము' మఱిచెప్పదొడఁ గె
847&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9c5ydct3aq04nstnk5cy7rxvad6a03d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/353</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237637</id>
    <revision>
      <id>595501</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '848 చొక్కనాథచరిశ్రము అఱువదినాల్గవ లీల. నాపాండ్య భూపాలుఁ దథికభ్రతాప దీవుఁడై యా పాండ్యదేశ మేలంగ నట్టి కాలమున నచట మాధుర్య చట్టణమున నొక బలు పెట్టి గలఁడు నతిన వివాహమై యతిభక్తి...'</comment>
      <origin>595501</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="id1ymsns8gcgyhinp7engv069k0loaz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;848
చొక్కనాథచరిశ్రము
అఱువదినాల్గవ లీల.
నాపాండ్య భూపాలుఁ దథికభ్రతాప
దీవుఁడై యా పాండ్యదేశ మేలంగ
నట్టి కాలమున నచట మాధుర్య
చట్టణమున నొక బలు పెట్టి గలఁడు
నతిన వివాహమై యతిభక్తి కలిగి
ఫలితము జంగూర్చన చేసికొనుచు
మధురాధిపతి సే మదిని నేనుఱక్
నధికుఁడై బ్రతుకుచు నట్లుండు నంత
నాతని నూతులుం డతి ధర్మకరుఁడు
నీతికర్తా నము”. నెరియంగ గల్గి
యుత్తర భూమిలో నొకపురమ్మనను
మత్తమ శ్లోకుఁ డత్యున్న తైశ్వర్య
సుపన్నుఁడై తన సాధ్వికిఁ బుత్ర
సంపద లేకున్న సతతమ్మ అంగ
దూర్చిన 'సేయుచు నభవుని నెవుడు
చర్చింపుచుండ హరుకృపదలక
జరగుణ రూపలావ్ ణ్యమ్మ'లకును
గుఱి సేయఁదగు నొక భూఁతును గనియ
నాభిన్న పాప యత్యంత మోహన క
టాపయై వెరిగె నల్లారుముద్దుగను
నాకన్నె యౌవన ప్రాప్తయైనంతం
చేకొని యా బాల శృంగారమెన్న
నాకుకు లా రైలు తాగొప్ప కొప్పు
నాకన్ను తాచన్ను తాయారు తీరు
నామోదు నాగోము నాదంతకుంక్షి
నా ముక్కు. నా చెక్కు లా చక్కదనము
నా బావణ లామోహనాధరోజమ్ము
నా బాగు లాలాగు లాకొను మేను
లాచేతు లారీతు లా కార్లు వేర్లు
లా చూపు లారూపు లావంకపొంక
మాతొడ లాకడ లారెడ కడుపు
నా తేట లామాట లా సొంపు పెంపు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>id1ymsns8gcgyhinp7engv069k0loaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/354</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237638</id>
    <revision>
      <id>595502</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము నా శోభ యా నాభి యా తిన్నదనము లా శీల మాగుణ మా యానకంబు మరునకు వైనను మరులు పుట్టించు సరసమోహసలీలఁ జాల నాభాల నవ్వనితామణి నచటి బంధువులు నెవ్వడుబడిగిన నీక యాతండ్రి. తన...'</comment>
      <origin>595502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2549" sha1="e69gd1ymgn1q79d4k2lrduofihmfzr4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
నా శోభ యా నాభి యా తిన్నదనము
లా శీల మాగుణ మా యానకంబు
మరునకు వైనను మరులు పుట్టించు
సరసమోహసలీలఁ జాల నాభాల
నవ్వనితామణి నచటి బంధువులు
నెవ్వడుబడిగిన నీక యాతండ్రి.
తన &quot;మేనయల్లునిఁ దగు వేడ్కఁ బిలువc
బనిచెను మాధుర్య పట్టణమునకు
వెలయ నా యుండు వేడ్కతోడుతను
బిలువంగఁ బోయిన పెద్ద మన్నించి
తన యగ్రధార్యను దనయుల నందె
యునిచి బందుగులకు వొగి నప్పగించి
తడయక సోమ సౌందర్య నాయకుని
గుడికీని జూని మది కోరిక లెసంగ
నళగయ చొక్క ! యోహాతాస్యనిలయ !
ఈళియంజినాయక ! పార్వతీరమణ!
వ్యాఘ్ర చరాంబర్ ! హరహర ! నాస్
శఫ్రంబె యిష్టార్ధ సిద్ధిగాఁ జేయా
మనుచుఁ బ్రార్ధన చేసి యందంద మ్రొక్కి
మనమతి జంగయ కిలెకమ్మ కొల్చి
యాసెట్టి పరిణయంచాడ నుదీచ్య
దేశమునకును నెంతే వేడ్కతోడఁ
బందుగులను కొండఱఁ గూడికొనుచుఁ
జని సంబళములు సాలంగఁ గొనుచు
నరుగుచోనంతట నత్తమామలును
ద్విరపీడనమున స్వర్గస్థులగుచు
కెల్లరతోడ నాయింతి నామేన
యల్లుని కిమ్మని యర్పించి చేసిరి
యఁట దైనగతులచే నతని మేనల్లుఁ
డటకును బోయిన నతని బందుగులు
కసి యంద తాతనిఁ గౌenటఁ జేర్చి
తన యత్తమామ వృతాంతముల్ సెప్పి
యీ శన్య నెవ్వరి కీక మాతోడ
849&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e69gd1ymgn1q79d4k2lrduofihmfzr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/355</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237639</id>
    <revision>
      <id>595503</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '350 చొక్కనాథచరిశ్రము నీకు నిమ్మని చెప్పి నీ సూమ చసియో ననివారి లాబాల నా ధనరాసు జును బతుధాన్యంబులును నొప్పగించి ప్రేమతో నిజటనే పెండ్లియాడెడవో! యా మధురావురి కరిగేదో! యసిన మథు...'</comment>
      <origin>595503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="cwcfzehejg9fk43g63hloxo1tzsgknv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;350
చొక్కనాథచరిశ్రము
నీకు నిమ్మని చెప్పి నీ సూమ చసియో
ననివారి లాబాల నా ధనరాసు
జును బతుధాన్యంబులును నొప్పగించి
ప్రేమతో నిజటనే పెండ్లియాడెడవో!
యా మధురావురి కరిగేదో! యసిన
మథురకుఁ దోడ్కొని కూవారు చూడ
నధికముగాఁ బెండ్లియాడెడ్ నవినఁ
బొమ్మని వారలు ప్రోదితో ననుక
నమ్మగువను సకలార్ధముల్ గొందు
వచ్చుచోఁ ద్రోప్ నావసిత రాలేక
నొచ్చి రాఁ దనదు బందుగులను బిల్చి
నడువ లేదీ బాల నలుగకయుండ
కొడుకొనివచ్చెదఁ ద్రోవ వొయ్య నను
నందఱు మీరి లీయర్ధము గొంచు
బొందుగా మాధుర్య పురమున కరిగి
యతులితమ్ము వివాహ ద్రవ్యమణులను
సతివేడ్క_ఁ బెండ్లికి నాయ త్త పఱచు
డని వారలను బంపి యేల్ల నల్లను
పసితను రోడ్కొని వచ్చుచోఁ ద్రోప
తిరుపెరుండి సె. నూరి దేవరఁ జేరి
దరిసించ వార లిద్దఱు నటవచ్చి
యాయూరి సర్వేడు నంబికాధీశు
సేవించి యచట వసింది రారాత్రి
యా సెట్టి యా శివాలయ మంటపమున
నా శిని పాచష్టుఁడయ్యె నియ్యడను
సంతి యాజరవుల నేడ్చుచునుండ
నంత ప్రొద్దునను మంత్రాక్షధ క్రియల
జాంగబికులు వచ్చి తయ్యన నెన్ని
భంగుల నుంత్రించి పరిహరించినమ
నా వేళ మంజుల యా పెట్టి యదట
దైవికమ్మునఁ గాఅధర్మము నందె
నప్పుడు వైశ్య కన్యామణి యచట
నప్పర మేశ్వరు నాశశాంశార్థ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cwcfzehejg9fk43g63hloxo1tzsgknv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/356</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237640</id>
    <revision>
      <id>595504</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నచమాశ్వా'సరలు జూట సన్నిధికి నేడ్చుచుఁ బోయి మ్రొక్కి నిలిచి తల్లియును దండ్రియును దోబుట్టు నాకును మేనబావ నను దోడుకొని చొక్కనాథుని కుట్న మునకుఁ బోవుడుత మిమ్మలను దర్శించి...'</comment>
      <origin>595504</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="rxz0up0tzez2268xbl5bhusopixx5iz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నచమాశ్వా'సరలు
జూట సన్నిధికి నేడ్చుచుఁ బోయి మ్రొక్కి
నిలిచి తల్లియును దండ్రియును దోబుట్టు
నాకును మేనబావ
నను దోడుకొని చొక్కనాథుని కుట్న
మునకుఁ బోవుడుత మిమ్మలను దర్శించి
యిందండ నహీదష్టుఁ డీ సెట్టి మృతిని
బొందుట యిది మహాద్భుతము 'సర్వేశ!
యో దేవ ! యజలను నొంటి నేనైతి
నాదిక్కు దెసఁ జూచి నాపాటుఁ జూచి
రతితో:ఁ బతిభిక్ష రతిజీవి వేడ
నతనుని బ్రతికించి యనిపిన యట్లు
శతరూప పురుషవితము పెట్టుమనిసి
బ్రతికించి దక్షునిఁ ఐ లించినట్లు
చరమేశ యీ పెట్టి బ్రతికించి నాకు
పురుషభిక్ష ముపెట్టి ప్రో; యున్న C
ద్రిణయన ' నీ సన్నిధికి క్షణజ్ఞులను
దృణముగా” బ్రాణముల్ తెగువతో విడిచి
దేహమ్మ: అని సందేహమ్మ లేక
..
నాహతాశ. నకు నాహణకు లిత్తు
ననుచు దుఃఖింపురు వుల ర్చుదున
మనము దెలియు మఱియు ఒంకేటను
కాదయాపరమూర్తి యార_రమణుఁడు
నా దేవదేవుండు సభయదాయకుఁడు
జ్ఞానసంబంధు శాక్షణమె రావించి
పూని యాపెట్టి కప్పుడు విషహరణ
ముగఁ జేసి బ్రతికించి మోదముతోడ
మగువఁ బెండిలిచేసి మఱి రిఁ బనువు
మసి యానతిచ్చిన నగఁడును పిచ్చి
తన దివ్యదృష్టి యీతనిమీద నిడిన
యంకట బ్రతిని తయ్యన
వచ్చి
సంతోష మనఁ నా సతియును బతియ
నిర. పురు తిరుపెరుంబీళు సన్నిధికి
సరిగి పొష్టాంగము లందందొ జేసే
C.C.-25
851&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rxz0up0tzez2268xbl5bhusopixx5iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/357</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237641</id>
    <revision>
      <id>595505</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '852 చొక్కనాథచరిత్రము దేవ! సర్వేశ్వర! దేవాదిదేవ! రాజసంహర ! పాపని దూర! తిరువెరుంబా పురాధీశ ! లోకేశ తరుణేందుజూట యీ తరుణిని నన్ను బ్రతికించితివి కృపాపారీణ హృదయ! మతి గొల్చి నేను నా...'</comment>
      <origin>595505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="0d2dbbzp23unb5uecnhtewt82nsn71i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;852
చొక్కనాథచరిత్రము
దేవ! సర్వేశ్వర! దేవాదిదేవ!
రాజసంహర ! పాపని దూర!
తిరువెరుంబా పురాధీశ ! లోకేశ
తరుణేందుజూట యీ తరుణిని నన్ను
బ్రతికించితివి కృపాపారీణ హృదయ!
మతి గొల్చి నేను నా మధురకుఁ జోయి
యీ యింతిఁ బెండ్లాడి యెల్లకాలమ్మ
కాయజాంతక! నీదు కరుణ నుండెదము
పోయెదమని వేగఁ బొలఁతీయు నతఁడు
నా యీళునకు వందనార్లు రై జ్ఞాన
సమ్మంధనకు మ్రొక్కి చనియెద మనిన
నమ్మహాత్ముఁడు వారి కానతి ఎచ్చె
బ్రాణములు దేహము అనిత్యములు
తిరువెరేశ్వరు సన్నిధిని వేడ్కతోడ
వైళంబ యిచట వివాహమై మీరు
70
హాలాస్యపురమున కరుగుడీ యనిన
పెట్టియిండులను నిషేధింతు రచటి
చుట్టము లిదియాడఁ జులు నా గాన
నరిగి యచటను బెండ్లాడెద మనిన
సుబోయును జ్ఞాన సంబంధుఁ డిట్లనియె
నందు బీజమ్మియు హరుఁడు రూపమ్మ
పొందుగా సాక్షి పెప్పుడు రెండు వైన
వెరవకి పెండ్లాలు వేడ్క నీవనిన
పరిణయంచాడె నాపడఁతిని సెట్
యాదంపతులు వచ్చి యతి మోదమునమ
నా దేవునకును సాష్టాంగముంజేసి,
సమ్మంది వీరును సద్భక్షి మొక్కి
మన రక్షించితి మరువ మెన్నఁడును.
బోయెదనని చెప్పి పొలతీయుఁచాను
ఛాయకి మాధుర్య పట్టణమునకును .
సేతెంచి తనవారి కెల్లఁ దాఁ బన్న
గాతు గుండగుటయు నా స్వామి కరుణ
బ్రదికి యాయి౦తినిఁ ఖరిణయంబులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0d2dbbzp23unb5uecnhtewt82nsn71i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/358</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237642</id>
    <revision>
      <id>595506</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవసూశ్వాసము విదితముగా నెల్ల వికరించి మఱియు నతిఙ్ఞయు మున్నుండు నతివయు నతఁడు నతివేడ్క నుండిరి హాలాన్యు కృళను నప్పుడాయింతి తా నాగే ఈ మీఁదఁ దప్పక యత్యంత శాశ్పర్య మెసఁగ ఘనమై...'</comment>
      <origin>595506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="con6rg328z58vc53ggo1zjkl5x00qhs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవసూశ్వాసము
విదితముగా నెల్ల వికరించి మఱియు
నతిఙ్ఞయు మున్నుండు నతివయు నతఁడు
నతివేడ్క నుండిరి హాలాన్యు కృళను
నప్పుడాయింతి తా నాగే ఈ మీఁదఁ
దప్పక యత్యంత శాశ్పర్య మెసఁగ
ఘనమైన పతిభక్తి. Xలిగి దగ్గించే
స్నేహితులార ! 'సంయములార్ మీకుఁ
గరతలామలకమ్మగా వినుపింతు
సరవిఁ బతి బ్రతాకార మెట్లనిన
భర్త తన్ను కమ్మన వేగ నిచ్చి
గరిషుఁ జెప్పిన యూడిగము నేయవలయు
జాత్మేఈఁ డాకతీయ యేమియైన
నాత్మ బంధులకు సీయఁగ రాదు సతికి
జీవితేశ్వరుఁడు డించిన యోగిరము
కేవలం బది యారగించగ వలయు
మగఁ కరిగించిన మణి భుజియించఁ
దగు నిద్రవోకుండఁ నగదును నిద్ర
కుతుక నాకు నిద్రయు
నట యమస్థానసంఖ్యా వేళ గాని
యెడ గల్గ కొంటిపై నేX్వగ రాదు
కడుపై మఱి స్రాయి గడ్డపై సన్ని
కంటిపైఁ గూర్చుండగా రాదు నెపుడు
వంటు గట్టు నీళ్ల వాడ ం గ రాదు
సభను గుంమయుఁ గూర్యాన కబరి
కుసుమంబు చెరలయాకులు కాళికయను
ధర సుంగళాలంకృతంబులు దినము
ధరియింప నెప్పుడు ధవుఁడు వర్ధిల్లు
విధవకోఁ దక్కిన వేశ్యతోడుతను
వధికను కాపాని వ్యభిచారితోడ
మడివాలుదానితో మగనిలోఁ బోరు
నేయంగ
రాదు
దూరమ్మ
అన్న నాధుని కాదురెదురు
గోరుచు మండంగఁ కొన్నా కెదురు
C.C.-25
858&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>con6rg328z58vc53ggo1zjkl5x00qhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/359</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237643</id>
    <revision>
      <id>595507</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '854 చొక్కనాథచరిత్రము వచ్చిన భర్తకు వడిఁ రాదయు X? మచ్చుగాఁ గడిగి యాహారన్మ' వెట్టి యాల్లమ్మ' రంజిల్ల జోగి నీడె మిచ్చి చల్లగా మృదువైన శయ్యాతలము నత్తఱి సూరుల యందంట యొత్తి చిత్తమ...'</comment>
      <origin>595507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2694" sha1="dm19wbwpy9lzarkfpxwi6mz8r26o46l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;854
చొక్కనాథచరిత్రము
వచ్చిన భర్తకు వడిఁ రాదయు X?
మచ్చుగాఁ గడిగి యాహారన్మ' వెట్టి
యాల్లమ్మ' రంజిల్ల జోగి నీడె మిచ్చి
చల్లగా మృదువైన శయ్యాతలము
నత్తఱి సూరుల యందంట యొత్తి
చిత్తము రంజిల్లఁ జేయంగవ అయ
నీ గుణమ్మలు గల యిల్లాలిఁ జూచి
బాగైన ఘనపుణ్యకామిని యండ్రు
వేయల నిట్టి సాధ్విని నెవ్వఁడేని
పాయని వేడ్క నపొంగమ్మనందుఁ
బలుమాడు నా స్త్రీలోకులఁ దప్పఁజూచు
నల ద్రోహియైన దురాత్తుని కెవుడు
బడబానలము కంటే పాపకు కంటె
సతకచతివ్రతాచారి ప్రభావ
మతిలీవ్రమై తాడు నా సాధ్వి చూపు
పాలిండ్ల పైనున్న పయ్యెద మీఁద
గాలిపాఱX కోడు కిడు జేతులెత్తు
నవి పతివ్రత లక్షణములు గొంత
వినిపించి వినుఁడు నా వెలఁదిట్లు నడువ
నట కొంతకాలను సత న గ భార్య
చిడిముడి పడి యుదానీనమ్ము కాడి
యోస్ ! నీవెక్కడవో గూడి వచ్చు
దానిని నాసరి ఛానవా! యనిన
యానాతి అజ్ఞానతాధ్యయై నం
గూడివచ్చుటయును గుఱుతుగాఁ బెండ్లి
యాడివచ్చుటఁయును నాస్వామి యెఱుఁగు
తిరుపెరుంబావురి దేవుండు జమ్మి'
తరువు కూడను'ను దగు పాక్షి' గాక
యచ్చోట నే పెండ్లియాడి యిచ్చటికి
వచ్చితి నన్న యాజనిత యిట్లనియె
నీవు జెప్పిన వారి నిజటికి సాక్షి
రావించినను బతివ్రత వొదు. సీవు
ససిన నాచొక్క నాయకుని సన్నిథిఁ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dm19wbwpy9lzarkfpxwi6mz8r26o46l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/360</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237644</id>
    <revision>
      <id>595508</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము జని తలోదరి నమస్కారము జేసి సోమసౌందర్య ! కృపాధుర్య ! యో మేనజాత్మేశ ! యోదుఃఖనాశ యోకామధ ష్ఠాంగ యోకృపాపాంగ! యోశాలసంహార ! యోకృపాకార ! యో మధురానాథ యోచొక్క నాథ నాపాలి దైద...'</comment>
      <origin>595508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2496" sha1="0a8kfdoxbpzejkuusyuw3d33hcz363v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
జని తలోదరి నమస్కారము జేసి
సోమసౌందర్య ! కృపాధుర్య !
యో మేనజాత్మేశ ! యోదుఃఖనాశ
యోకామధ ష్ఠాంగ యోకృపాపాంగ!
యోశాలసంహార ! యోకృపాకార !
యో మధురానాథ యోచొక్క నాథ
నాపాలి దైదంబ ! నాపాలి వేల్ప !
నాపాలి సర్వేశ ! నాపాలి వరద !
కరిమేశ నామకోభావమున తిరు
పరమేశుఁడు శమి కూపంబును సాక్షి
గాను బెండ్లాడి యిక్కడికి వచ్చినను
నేను టాటోటని నేఁడు నా సవతి
కన్నిచ్ఛవచ్చిన కన్నె నీ వనుచు
నన్ను బోనాడె ఛాంధవు లెల్ల వినఁK
దేవ! నా కెవ్వరు దిక్కులేరాశ
భావింప నీవె నాపాలి దైవంబు
చాతయుఁ దల్లియుఁ దండ్రి వీవనుచు
నాతురమున వస్తే సభవ యా జమ్మి
వృక్షము రూపము
సాక్షి రప్పించి యీజగ మెల్ల నెఱుఁగc
బెండ్లాడు విధము చెప్పించక యున్న
గుండ్లతోఁ దలకొట్టుకొని చచ్చుదాన
తలపు లేటికి ఇంకఁ దప్పు సీమాట
పళియంజినాథ ! నీపాదము లోన
యని విన్న వించిన హాలాస్యవిభుఁడు
మనమున దయగల్గి మగు వ యింటికీనిఁ
బొమ్మ ముందరను ఇప్పుడు మేము నుయ్యి
జమ్మి యచ్చట వచ్చి సాక్షి చెప్పెదము
నవీనను బ్రణమిల్లి యామాట నమ్మి
తనజాతి గూర్చి యత్తన్వియునంతః
గా వీరి దరనున్న ఘనళమి మయ్యి
యావైఖి జరి మధురాపురమ్మునకు
355&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0a8kfdoxbpzejkuusyuw3d33hcz363v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/361</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237645</id>
    <revision>
      <id>595509</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '856 క్కనాథదరిశ్రమలు స్థావరములు చూసి జంగమరూపు శైవచ్చి యెల్లరు నాశ్చర్యమందఁ ఫౌండీడు దుర్గాధిÉతులు మన్నీలు దండ నాయకులు సందఱు వినుచుండ వినువీధి సుర బెల్ల వెఱుగంది రూచి వినిప...'</comment>
      <origin>595509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="aywjrcgmh4u2eoylo0xitr4wi3mt4s2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;856
క్కనాథదరిశ్రమలు
స్థావరములు చూసి జంగమరూపు
శైవచ్చి యెల్లరు నాశ్చర్యమందఁ
ఫౌండీడు దుర్గాధిÉతులు మన్నీలు
దండ నాయకులు సందఱు వినుచుండ
వినువీధి సుర బెల్ల వెఱుగంది రూచి
వినిపించె నప్పుడా వృక్ష రూపములు
తిరుపెరుంటావురి దేవ దేవునిని
దరిసించి వేడ్క నీతరుణీ పెట్టియును
యారాత్రి వసియింప నా వేళ పెట్టి
దారుణాశీ వివదష్టుఁడై యచట
మృతిపొంది నంత నీ మీనాక్షి దైవ
ప్రతి సన్నిధిని దుఃఖపడి విమతించ
నమ్మ హేశ్వరుఁడు దయాళుఁడై జ్ఞాన
సమ్మంలో మంతరక్షను బ్రతికించి
యట వైశ్యసతికి మేమందఱుఁ జూడ
నిటలాక్షుఁ డవుడు వె.డిలి నేనీ యని వె
నిందుకు 'సందేహ మేదియు లేదు
సౌందర్యనాథుఁ డే సాక్షియా ననఁగ
నాధు రేశ్వరుం డభవుఁ డవ్యయుఁడు
సోమశేఖరమూర్తి సరి రాజనుతుఁడు
విభుఁడు మీనాక్షితో వృషభము నెక్కి
'సభకు 'రై యా దేవ'సంఘముల్ గొల్వ
మిన్నే రుజడలును మిక్కిలికన్న
ఖున్న
మ రాయని బువ్వు గాఁ దాల్చి
పొడల దుప్పటి గట్టి భూతి మేనమః
నౌడల రుద్రాక్షలు కొరవుగా మెలయఁ
గప్పగుత్తుక ందుఁ గాంతి చెన్నొంద
సుప్పరమున సుర ఖుప్పొంగి చూడ
వైశ్యకన్యామణి వైఖరు తెల్ల
వైశ్యకోటికి రాజవరులకుఁ దెల్ప
నా తజనుల నిట్లాడికొండనుచు
నాశ్రిత వాత్సణ్యుఁ డభయదాయకుఁడు
చశీయంజవాథుఁ డా ఉత్సహాయుండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aywjrcgmh4u2eoylo0xitr4wi3mt4s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/362</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237646</id>
    <revision>
      <id>595510</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవచూశ్వాసము దళికలోదమఁడైన పోలాస్యవిభుఁడు శ్రీచొక్కనాథుండు జితమన్మథుండు జాభామగోచరవర్ణితీయతుఁడు నడచావి జమ్మికి నడుముగా వచ్చి పొడవున నిలిశెఁ బెంపున గానిపించ నప్పుడచ్చట...'</comment>
      <origin>595510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="lpzmiugu3i88vi3jmmufv7k59mscjdh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవచూశ్వాసము
దళికలోదమఁడైన పోలాస్యవిభుఁడు
శ్రీచొక్కనాథుండు జితమన్మథుండు
జాభామగోచరవర్ణితీయతుఁడు
నడచావి జమ్మికి నడుముగా వచ్చి
పొడవున నిలిశెఁ బెంపున గానిపించ
నప్పుడచ్చటి జను లామ హీవిభుఁడు
నప్పద్మలోచన యా వైశ్యవిభుఁడు
నత్యంతభక్తి సాష్టాంగర్మ, నెఱఁX
సత్యంబు
దెలుంగ స్వామి విచ్చేసె
కనుచుండ నంతలో ద్రిజాజాని
యచ్చట నున్నట్టి యందఱు విభఁగఁ
జెచ్చెరఁ దానిట్లు చెప్పంగఁ కొడఁ
నొనరంగ నాలింపుఁడోవైశ్యులార్ !
యొనరంగ నాంలిపుఁ రోజనులార !
యీవైశ్యసతికిని నీకఛావతికి
నీవారిజాక్షికి నీగుణ;తికి
సీదయిద్ధ కీ సాధ్వి కీ సతీయితికి
నీమందగమనకు నీవతి వ్రతకు
నొచ్చెమ్మగలదన్న వొందు దోక్షములు
నొ చ్చెను లేదన్న పొందుఁ ఖుణ్యములు
బావియు జమ్మియుఁ బలికిన విధము
భావింకు నిజముగాఁ బరికింపుతున్న
గౌరవనరకము రాకేల మాను
నారయ నిది నిజంబని వర్కె శివుఁడుం
నావేళ' సతిపతులార నుప్పొంగి
వేవేగ సౌందర్య విభునిగా నెఱిఁగి
దండముల భక్తి నెంతయు నాచరించి
చండాంశు నేత్రాయ సర్వశ ర్వాయ
కాలకూటథ రాయ గంగాధరాయ
ఈలాస్యనాథాయ యెమనాశనాయ
పరమపవిత్రాయ ఫాలనేత్రాయ
కరుణార్ద్రచిత్తాయ కాలకాలాయ'
857&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lpzmiugu3i88vi3jmmufv7k59mscjdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/363</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237647</id>
    <revision>
      <id>595511</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '858 చొక్కనాథచరిత్రము దుర్గాధినాథాయ దురితహ రాయ భర్గాయ తే నమో పార్వతీశాయ కైలాసనాథాయ కాలకంఠాయ లీలావిల*సాయ లేఖస్తుతాయ పొహి జ్యోతిర్ణయ ! భవ భయహరణ ! పాహి శంకర శివ పావనాకార యకవాద మ...'</comment>
      <origin>595511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2647" sha1="hnjwvwwwsdqae0t68z8612zr2yh301p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;858
చొక్కనాథచరిత్రము
దుర్గాధినాథాయ దురితహ రాయ
భర్గాయ తే నమో పార్వతీశాయ
కైలాసనాథాయ కాలకంఠాయ
లీలావిల*సాయ లేఖస్తుతాయ
పొహి జ్యోతిర్ణయ ! భవ భయహరణ !
పాహి శంకర శివ పావనాకార
యకవాద మెడలించి యభవ యీ వేళ
కృపగల్గి బ్రోచితే కృత్తిసద్వాస !
యని యిట్లు ప్రార్థిం హరుఁ డెట్టి వేళ్ల
జను లుదతాలింప జగము కీర్తించ
నీమహా స్థలియందు నెంచి చూడంగ
జామాక్షికనఁ బతివ్రతలు లేరనియై
నప్పుడు సభవార అందలు రాజు
నప్పుణ్య పాధ్వికి నందంద మ్రొక్కి
యిట్టి పుణ్యాంగన నెఱుఁగ మెందులను
పెట్టి యెంతటి పుణ్యశీలుఁడో! యనుడు
ఇనపతి ప్రజలును జగము వారెల్లఁ
కొనియాడి రట నొక్క ఘోక్షముగాను
సురలు సంతోషించి సమ సారవృష్టి
గుఱియించి ఇప్పుడు కోర్కెలు నెలఁగ
మానుగా నాజమ్మి మాను కూపను
మాన కెప్పుడు నుండు మధురాపురమున
నాసాధ్వి యాపెట్టి యతిభక్తి గలిగి
శ్రీ సౌందరేశ్వరు సేవఁ జేయుచును
బేరసారము లాడి ప్రేమతో జంగ
సూరాధనము సేయు చట్లుండి రంత
పొవేళ సకలలోకానికోబారు
భావణసంహారు భక్తమందారు .
శ్రీచొక్కనాథుని ప్రీతిమండలమునఁ
వ్రాచుర్యమహిమతోఁ బట్టముగట్టి
భావించి 'నేురలతోఁ బద్దలో దనుఁడు
నావిరించియును నింద్రాదిను మునలు
యోశించి మధురేశ ! యో చొక్కనాథ !&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hnjwvwwwsdqae0t68z8612zr2yh301p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/364</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237648</id>
    <revision>
      <id>595512</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవనశ్వాసము రాజశేఖర! నీవు రాజితముగను గైలాసమున నుండుకరణి సిస్థితిని వాలాయముగ మీరు బాసము నేయ శ్రీ మేము దేవరకు నీ వేళ ఉశీయంజి పలికినిఁ బట్టమ్మగట్టి వేడుకఁ జూతుము వేదాంత వేద్...'</comment>
      <origin>595512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2558" sha1="f4eajf0vboptyds055rev3g36lbyecc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవనశ్వాసము
రాజశేఖర! నీవు రాజితముగను
గైలాసమున నుండుకరణి సిస్థితిని
వాలాయముగ మీరు బాసము నేయ
శ్రీ మేము దేవరకు నీ వేళ
ఉశీయంజి పలికినిఁ బట్టమ్మగట్టి
వేడుకఁ జూతుము వేదాంత వేద్య !
విడ సుద్దని మీరు నెంచంగ వలదు
సంగజసంహార! యానతిమ్మిని
సంగీకరింప బ్రహ్మదిదేవతలు
దదుపస్కర ద్రవ్యత్తు బెల్లఁ గూర్చి
సదమలచిత్తుడై సంతోష మొదద
పురము శృంగారించి బుధన రేణ్యుండు
కర మొప్పఁగా విశ్వకర్మను జూచి
నయ boot్ప సింహాసనమ్ముఁ చెస్తున్న
మయుఁ డంతో సంతోషమానముం డగుచు
ఖామరరత్న ప్రభాసము, చైన
భాసనూ నోట్వల భవ్యరత్న ముల
నమరిన దివ్యసింహాసన మ్మపుడు
ప్రమదమ్ముతోఁడ xసర్ది కేతగును
నని పిల్చి గనుగొను నదురు లావేళ
మనదుందుభిధ్వనుల్ గలయంగ మోయ
గంగాజలమ్ములక్కఱ తోడ మంచి
బంగారుకుండల బాగుగఁదెచ్చి
యుంచినఁ గనుగొని యుప్పొంగ్ మది వి
రించాది గుడులు వరించిన వేడ్క
శ్రీచొక్కనాథు నాశ్రిత పారిజాతు
నాబొక్క చూ పీఠి సమరంగ నునిచి
మంగళాలం కార మహిళయా సర్వ
మంగళ నాచెంత మహీసుతో నునిచి
హరియును బ్రహ్మయు సమరనాయకుఁడం
వరమునీశ్వరులు గీర్వాణకిన్నరులు
యభిషేక మొనరించి యాత్మ 'మోదించి
ప్రభగల రత్నాల పట్టము గట్టి
350&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f4eajf0vboptyds055rev3g36lbyecc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/365</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237649</id>
    <revision>
      <id>595513</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '$60 చొక్క …నాథచరిత్రము యెన్నాళ్లు కైలాస మెన్నాళ్లు గిరులు నెన్నాళ్లు నాక సంబెన్నాళ్లు భూమి యెన్నాళ్లు నక్షశ్రమిలలోన నుండు నన్నాళ్లు మధురలో నఖిలలో కేళ! కన్నగభూషణ ! దళియంజి...'</comment>
      <origin>595513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="nuelmxsjdwce54j0mrc9bchgi3vfj74" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;$60
చొక్క …నాథచరిత్రము
యెన్నాళ్లు కైలాస మెన్నాళ్లు గిరులు
నెన్నాళ్లు నాక సంబెన్నాళ్లు భూమి
యెన్నాళ్లు నక్షశ్రమిలలోన నుండు
నన్నాళ్లు మధురలో నఖిలలో కేళ!
కన్నగభూషణ ! దళియంజి నాథ !
వాచామగోచరి వారిధి శరధి!
శ్రీ చొక్క నాయక ! శ్రితహరిజాత
మీనాక్షి దేవితో మీటిన వేడ్క
నీ నరకోటుల నేపుతో మమ్ముఁ
చాలింపుచుండని చట్టము గట్టి
కేణులు మోడ్చిన గిరిశాయి మీఁదఁ
గురిసె పువ్వులవాన కోటుల కొలఁది
మొరి దుందుభులు ముమ్మరముగా దివిని
నా వేళ ప్రఈడు అందఱుఁ గూడి
యోదేవ! దేవేశ! యో చొక్కనాథ!
హాలాస్య నాయక యభు లో కేళ
పాలింగవే మచ్చ చాలింపు మనుచు
వేడిన వారల వీక్షించి హరి దం
పోడిమి మన్నించి పురముల కనిచి
యాచంద్ర తారార్క్ ముగుస్గట్లు భూవిని
శ్రీ చొక్కనాథుఁడించి తలీల నుండె
నాహండ్యపొహలు
భూమి ప్రజలు
నీపాట వీబామునికి సాటియైన
దైయి లేదని తగు భక్తి తోడ
సమి యా సౌందర్యనాథునిఁ గొల్చి
మదిన్నర జణ్యులగుదు
మునులార ! యీవిధంబునఁ జొక్క నాథుఁ
డసువింద నా మధురాపురంబునను
అDC జతువృష్టి
లీలావినోదముల
విలసిల్లె నాపురి విఖ్యాతిగాను
నందమై నారదవ్యాసులు వివ
స్కాంద పురాణార్థ సార మేర్ప అది
భావించి చెప్పిరి ప్రాగల్భ్య బుద్ధి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nuelmxsjdwce54j0mrc9bchgi3vfj74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/366</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237650</id>
    <revision>
      <id>595514</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నదమాశ్వాసము గావించి రెంజేయు గ్రంథరూపమున నటుగాన మీరలు నాపుణ్య చరిత దిరువుగా నన్నుఁ బ్రార్థించి వేడినను నా మహా కావ్యమ్మ నాక్షలోఁ దలచి వేమాఱు సద్భక్తి వినుతించి మించి వొప...'</comment>
      <origin>595514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="psosejakzz5dsehcfnm8yew4noo7knz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నదమాశ్వాసము
గావించి రెంజేయు గ్రంథరూపమున
నటుగాన మీరలు నాపుణ్య చరిత
దిరువుగా నన్నుఁ బ్రార్థించి వేడినను
నా మహా కావ్యమ్మ నాక్షలోఁ దలచి
వేమాఱు సద్భక్తి వినుతించి మించి
వొప్పఁ జొక్క నాథ చరిత్ర
రంగ మీరలు నందఱు వినఁగ
మేఱసి యా మహిమలు మించి వేర్వేణఁ
బరగ సంక్షేప రూపమ్ముగఁ జేసి
నా నేర్చు విధమున నాదు జిహ్వకును
బూనిన మార్గముఁ జొసఁగఁ జెప్పితిని
మనమార నాస్వామి మహిమ లెంతైళ
వనజాసమందును పెనజనేత్రుండు
వాసవయ్య , ర్వాణ కింపురుకు
వ్యాసాది 'సమ్మని వ్రాతంబులకును
భావింపఁగా రాని పరమాత్తు సబెట
నావే శంబగు నై వర్ణన నేయ మఱియు
నాస్వామి మహీను చెయ్యడ నెంచి చూడ
నా స్వామి యెఱుగుగా కనమాతులార !
బఱి యదిగాక యమధురలోని దక్క
నరుబది నాల్గులీలా వినోదముల
సేపురి నటియించె నిండు శేఖరుఁదు
నాపురినే గాక యాశ్చర్య మెసగ
గా స టేకముల కాలకంథరుఁడు
నిలనుగా రక్షించు వారెవ్వ రనినఁ
ఇద్ర డేశు రామయ్య సాంఖ్య తొండండు
నవిముక్త_ దేవుండూ నట కే
బ్రహ్మ
మడివాలు మాచయ్య మాది రాజయ్య
ఐడవర బ్రహ్మయ్య ధోనరుసుగారు
కుమ్మర గుండయ్య కొగ్గరునుగారు
జనయ్య రామయ్య శాంత దేవుండు
కలకేత బ్రహ్మయ్య కాశీ రాజయ్య
తెలుఁ గెమమనుకయ్యిః' తెనుఁ గుణామయ్య
361&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>psosejakzz5dsehcfnm8yew4noo7knz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/367</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237651</id>
    <revision>
      <id>595515</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '862 చొక్కనాథచరిత్రము శివరాత్రి సంగయ్య సింగి జొచ్చయ్య శివముద్దు దేవయ్య బిదిలిందయ్య సదమల చిక్క య్య 'సంగ మేశ్వరుఁడు పుదరద రామయ్య వుండే బ్రహ్మయ్య బాలర్సు భీమయ్య బండి దేవయ్య హా...'</comment>
      <origin>595515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2635" sha1="d7lt15qqz03ia8hmqfyu3p2y4b7bw50" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;862
చొక్కనాథచరిత్రము
శివరాత్రి సంగయ్య సింగి జొచ్చయ్య
శివముద్దు
దేవయ్య బిదిలిందయ్య
సదమల చిక్క య్య 'సంగ మేశ్వరుఁడు
పుదరద రామయ్య వుండే బ్రహ్మయ్య
బాలర్సు భీమయ్య బండి దేవయ్య
హాలాస్యు మధురయ్య యా హెూబళ య్య
కన్నడ బ్రహ్మయ్య కవీయ మల్లయ్య
కిన్నర బ్రహ్మయ్య గిరికి చెప్వయ్య
కదిలి నిమ్మయ్య యేకాంత రామయ్య
యుదయమరుసుంగారు యోగి రామయ్య
సమనిత్యనేయుండు శరణస్తుగారు
నముడుత దేవుండు నరిది హెున్నయ్య
పాండయ్య బ్రహ్మయ్య యేలేశు కేతు
కొండగుడి శేషయ్య కుళిక కళయ్య
యుత్తమాంగద 14 శిన్నయ్య గండ
శత్తెర నాచయ్య కక్కయ్యగారు.
గణరా? మరులయ్య కాలాగ్ని రుద్రు
నొణమే ఈ చిక్కయ్య ములుకు చెందయ్య
హిమ సంగయ్యయు హిండి బొమ్మయ్య
కొమర బ్రహ్మయ్య థూర్జటి 'కే
బాచి
రాజయగారు భాస్కరయ్య యును
కేచి రాజయ్య చింకేకు బింక య్య
రెండ మండయ్య నిజలింx చిక్క య్య
యంక బ్రహ్మయ్యయు ననిమిద&quot;కేశి
వీరిలింగయ్యయు వీరివల్ల య్య
వీరమాచయ్యయు వీర నాగయ్య
మురుకుట కేవయ్య మునికి చౌడయ్య.
మరియ చౌడయగారు శూలద బ్రహ్మ
కపిలేత విస్సయ్య శాసయ్యగారు
కపిల బ్రహ్మయ్య భిర్కల మలక్కయ్య
హల్లయ్యయునుగరహళ్లి బొమ్మయ్య
బ్రహ్మయ్యగారు కోడలముట్లు
కల్లి దేవయ్య శింxరి మల్లనాథుఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d7lt15qqz03ia8hmqfyu3p2y4b7bw50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/368</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237652</id>
    <revision>
      <id>595516</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వా సము డల్లమ ప్రభుదేవుఁడగయంగ వీర లాదిగా గల యసంఖ్యాత ప్రమథులు నాదరణమున నలరు సాలోక్య సామీళ్య సారూప్య సాయుజ్య పదవు లా మహాదేవుండు నట వారికిచ్చె నేనుని వర్ణింతు నీశ్వర...'</comment>
      <origin>595516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="6yyhsvt1tjgb1gg2ufhhl8d71jgoiuz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వా సము
డల్లమ ప్రభుదేవుఁడగయంగ వీర
లాదిగా గల యసంఖ్యాత ప్రమథులు
నాదరణమున నలరు సాలోక్య
సామీళ్య సారూప్య సాయుజ్య పదవు
లా మహాదేవుండు నట వారికిచ్చె
నేనుని వర్ణింతు నీశ్వరేశ్వరుని
బ్రహ్మాదులకునైన భావించరాని
బ్రహ్మ తగు పరబ్రహ్మంబు ఇతఁడు
కని యిట్లువారికి నత్యంత ప్రీతి
వినిపించి మఱియును వేడి నిట్లనియెఁ
జొక్క నాథాయన్న శుభములు సెందు
చొక్క నాథాయన్న క్షుద్రమ్ములుడుగు
చొక్క నాథాయన్న సురుగు దోషములు
చొక్క నాథాయన్న సులభగ ముక్తి
చొక్క నాథాయన్న మగుణమ్ము గురుఁ
చొక్క నాథాయన్న జూడు దారాద్రి
చొక్క నాథాయన్ని శూరత్వ మొసఁగు
చొక్క నాథాయన్న 'సురినాకు పవి
వెయ్యేల శ్రీచొక్క విభుఁడన్న జాబ
ఛాయ ఒహ త్యాది పాపము, లెళ్లి
సీ మహాకావ్యము నిచ్చలో నూని
వేమాఱు దృఢ భక్తి, వేడ్కతో నైవుడు
చదివిన వ్రాసిన ఇవి మెయి వినిన
మదిలోన మునిచిన మణి ముతించినను
వినుఁడు బ్రహ్మత్కుర విటర్భా దుంకు
మనమున దలచు గామ్యార్ధము పొంది
పాయనిధన ధాన్య బాగ్యముల్ వస్తు
వాహనమ్ములు గల్గి ఎ సుధ రాలింతు
రాయురారోగ్యము, రైశ్వర్య సిద్ధి
యిలలోన మఱియు ననేకకాలమ్ము.
వెలయంగ ముందురు విసులాత్ములగుచు
నసిన సమ్మను రెల్ల రతనికి టెకి
మునినాథ ! మీనల్ల ముక్తులమైతి
888&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6yyhsvt1tjgb1gg2ufhhl8d71jgoiuz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/369</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237653</id>
    <revision>
      <id>595517</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '864 చొక్కనాథచరిత్రేము మని సంభ్ర మమ్ముతో నానంద మంది తనువుల బులకాంకితంబులు వొడము హర్షాకు పూరముంక్షి యుగ్మముల వర్ణభారం మాడ్కి పడి మించి దొరగ గద్గదకంఠుడై కఱకందు నభవు సద్గుణ చ...'</comment>
      <origin>595517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2681" sha1="2s3f2mtigr7wixcovttjnfz8a8v8rna" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;864
చొక్కనాథచరిత్రేము
మని సంభ్ర మమ్ముతో నానంద మంది
తనువుల బులకాంకితంబులు వొడము
హర్షాకు పూరముంక్షి యుగ్మముల
వర్ణభారం మాడ్కి పడి మించి దొరగ
గద్గదకంఠుడై కఱకందు నభవు
సద్గుణ చిత్రాంబు జాత ఇట్పదుని
శాత, నిబ్పడు దన్మయావస్థులగుడు
నాతానురక్తుడై యాసుహా
దేవు
చరితమ్మనకు మహాశ్చర్యమ్మ సంక
మఱియు గుంభజునిచే మిన్ననల్ గాంచి
నారద వ్యాస వాని స ఘముల
నారీతిఁ జేరి సాష్టాంగముల్ చేసి
మఱియును మఱియు నదుహనీయ చరిత
మెరిసి పేర్కొని మెత్తురను చెవుడు
శ్రీకమాలాక్ష సుస్ధిర కృపాలబ్ధి
రాకాసుధాంతు నిర్మల కాంతి దేహ
యరుణాల శేంద్ర 'పూజా మోద విభవి
ధరమించు సన్న నందలి ? పురాధ్యక్ష
ప్రియబంధు వన చైత్ర ! పోపోలగోత్ర !
దయసత్యదాక్షిణ్య ధర్మస్వరూకు !
శగమించు వ్యాసతీర్థ ప్రియశిష్య
సుగుణార్య చర్మతీ సోదర చరిత!
'హయతోన్నత శార్యుఁడచ్యుత దేవ
రాయ ప్రతాపు కార్యధురంథ కుండ !
నంచిక కొదమ నాయంకర గండ!
మించి వర్తించు స్వామి ద్రోహగండ !
చేకొన్న మదనూరి సింహ భుజాంక !
కాకిఁటిచిన్న భూవరస హితుండు
-లెక్కి కు జౌషష్టి శీలం వెలయా
చొక్కనాథ స్వామి సుస్థిర భక్తి
యాయి రారోగ్యము' అనిశమ్మ నొసఁగఁ
చాయని సామ్రాజ్య పదవి చే నైవుడు
నలరుదు బుత్ర పౌత్రాభి వృద్ధియును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2s3f2mtigr7wixcovttjnfz8a8v8rna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:చొక్కనాథచరిత్ర (పచ్చకప్పురపు తిరువేంగళరాజు).pdf/370</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237654</id>
    <revision>
      <id>595518</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవమాశ్వాసము XDA వర్ధిల్లుచుఁ గారుణ్య ధర్మ విశయ శార్యౌ చార్య విస్ఫూర్తి మించి చినరాము విభజర జ్యేక సౌభాగ్య ఐసవ భూపర తేబ్: ఫలసత్కుమార వసుధ గల్గిన కమ్మవంశవర్థనుడ ! __చాగొళ్ళు ది...'</comment>
      <origin>595518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="l81cdnr87bppoit9isgb2ob9lolkavi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవమాశ్వాసము
XDA వర్ధిల్లుచుఁ గారుణ్య ధర్మ
విశయ శార్యౌ చార్య విస్ఫూర్తి మించి
చినరాము విభజర జ్యేక సౌభాగ్య
ఐసవ భూపర తేబ్: ఫలసత్కుమార
వసుధ గల్గిన కమ్మవంశవర్థనుడ !
__చాగొళ్ళు దించా
స్వార సంభభ సంపూర్ణ తండ్రీ !
చిరకీర్తియుతుఁడైన చిన్న రామప్ప
పురుక్షరత్నంబనఁ బొగడంగ మించు
లలితకీర్త్యభిరామ ! లావణ్య సౌమ !
విలసీట్లు పెద· రామ ! విధవాసు శ్రమ !
సరనాథ ! శ్రీ చొక్కనాథ సత్కృతను
ధరి నేలు మాచంద్ర తారార్కముగను.
ఇది సర్వఘన 'సత్కవీంద్ర పాదాబ
విదిశ పూజామీద విమలుండు పచ్చ
కప్పుర సౌరభ్యకలిత మాన్యాక
తిప్పరాజు సుపుత్ర తిరు వేంగరేంద్ర
విరచితము X లో శ్రీ విఖ్యాత
మైన
సరస లక్షణ కావ్యా'సత్క వీంద్రాభి
సంది శ శ్రీ చొక్క నాథ ఆగిత
మందును ని? కవమాశ్వాస మయ్య
ఓ
865&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l81cdnr87bppoit9isgb2ob9lolkavi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237655</id>
    <revision>
      <id>595520</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉపోద్ఘాతము. వాల్మీకిన శ్రమను రసవత్ప్రబంధము తంబాపురం శ్రీర్మా మమునకుఁ జెందినది. అంజూపు రాంధ్రవాణ్మయ మనఁ గణీ తెలుఁగువారన విజయవిలాసకృతి, కృష్ణార్త చేమకూర వేంకటకవి, కృతిభర...'</comment>
      <origin>595520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="nwc3mr5tvscl2x6kytgoxkzx9eqf183" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఉపోద్ఘాతము.
వాల్మీకిన శ్రమను రసవత్ప్రబంధము తంబాపురం
శ్రీర్మా మమునకుఁ జెందినది. అంజూపు రాంధ్రవాణ్మయ మనఁ
గణీ తెలుఁగువారన విజయవిలాసకృతి, కృష్ణార్త చేమకూర
వేంకటకవి, కృతిభర్త రఘునాధ్ నా చుకుఁడు దలఁపులకు వత్తురు.
మమి తెలుఁగుపలుకుబడిని వన్నెలు విజ యవిలాసమునుం
జని రసవత్ప్రబంధములే గాళ్ల, యాంధ్రవాఙ్మయమునకుఁ
బ్రత్యేకవ్య క్తత్వము నొడిఁగూర్చిన ద్విపదాలు - యక్షగాప నాట
జములు - గేయరచనములు - పదికి వితలు - మున్నగు జాతీయవా
దమ శాఖ ల పారమున విలసిల్లిన తంజపురాంధ్ర వాఙ్మయ
ముపెలమగునందనున నాండ్రు లెశింగినఁ బ్రమోదా
శ్చర్యమనస్కులు గాశమానగు. సాహితీవిషయమున నీ గాక చా
&quot;త్రికముగ, తంజపు రాంధ్ర వాజ్ఞ్మయ మధునాతనాంధ్రవాజ్ఞయ
ముసి ముఖ్యఘట్టము - దక్షిణాంధ్ర సారస్వత చరిత్రమునఁ దొలి.
యధ్యాకుము.
విజ గు:గరసామ్రాజ్య
విచ్ఛిత్యక్షాంతరమునఁజీగరాలుచుండ దాక్షిణాత్య రాజ్యములని
వేగిట్న ఉన్న ప్రాణస్య నోళ రాజ్యము లాంధ్రవాజ యమునికుఁ
బట్టఁగొమ్మ అయినవి. అంధ్రసాహణ్యాభిన్న నే నుకూలము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nwc3mr5tvscl2x6kytgoxkzx9eqf183</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237656</id>
    <revision>
      <id>595521</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ii లగుపరిస్థితు లేర్పడిన కతన- తంజావూరు - మధుర- పుచుక్చోట- సేలము - కార్వేటినగరము మైసూరు మున్నగు రాజాస్థానము లాంధ్రవాఙయరంగము లైనవి. అందు తొలిరంగ మగుతం వూను క్రీ. శ. 1535 మొదలు క్రీ....'</comment>
      <origin>595521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="3vahlwjda5lkcn9m3bma1n4euy4du2b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ii
లగుపరిస్థితు లేర్పడిన కతన- తంజావూరు - మధుర- పుచుక్చోట-
సేలము - కార్వేటినగరము మైసూరు మున్నగు రాజాస్థానము
లాంధ్రవాఙయరంగము లైనవి. అందు తొలిరంగ మగుతం
వూను క్రీ. శ. 1535 మొదలు క్రీ. శ. 1673 వఱకుఁ బరిపా
లించిన నాయక రాజుల కాలమున నాంధ్రవా ఙ్ఞయ మెంతయేని
యభివృద్ధినందినది.
తంజావ్వూను నాయక రాజ్య సంస్థాపకుఁడగు చిన చెన్వప్ప
నాయఁకుఁడును, ఆ వెనుక నాతని కొమరుఁడు, అచ్యుతప్ప
నాయకుఁడును క్రీ. శ. 1614 వఱకుఁ బరిపాలించిరి. అచ్యుతప్ప
నాయఁకునివనుక రాజ్యమునకు వచ్చినవాఁడు తంజాూపురాం
ధ్రనాయక రాజశిరోమణి రఘునాథుఁడు.
రఘునాథ నాయకుఁడు (1614-1633)
దక్షి ణహిందూ దేశ సారస్వత చరిత్రమున కృష్ణ దేవరాయ
లవెనుక రఘునాథుఁడు మిక్కిలి ప్రసిద్ధుఁడు. కృష్ణదేవరాయలవలెఁ
బరాక్రమశాలియై సంగీతసాహిత్యవిద్యావిశారదుఁడై కవిపండి
తపోషకుఁడై, కృతిక రమై యాంధ్రులకుఁ జరస్మరణీయుఁ
నాయక రాజు - రాయలకు నల్లసాని పెద్దన మనుచరిత్రము గము
నాథనాయకునికి వేంకటకవి విజయవిలాసము - గ్యాంగులకు
---
忐
1. విజయవిలాసమును నీ సభాభవనము పేరును ఓ ట్టియు, గఘునాధరా
యలు &quot;సేపారచోళగులయుద్ధమున విజయములఁ గాంచుటను ' చేయరూగ
వేంకటకని భావస్ఫోరకముగఁ దవకావ్యమునకు విజయవిలాస మని పేగును బెట్టి
యుందుము. ఈభవనము రఘునాథనాయకునిచే విజయచిహ్నముగఁ గిట్టింపం
బడినది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3vahlwjda5lkcn9m3bma1n4euy4du2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237657</id>
    <revision>
      <id>595522</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'iii భువనవిజయస భారంగము - రఘునాథ నాయకునికి విజయభవనస భారంగము - రాయలకు తిమ్మరసుమంత్రి, రఘునాథ నాయకునికి గోవింద దీక్షితుఁడు. ఇరువురు వైష్ణవమత ప్రవిష్టులు ఇరువురు సశ్వకళా జీవంతు...'</comment>
      <origin>595522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3043" sha1="6r0a0bb5ucys97yyavkvb6ua6wb0qo9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;iii
భువనవిజయస భారంగము - రఘునాథ నాయకునికి విజయభవనస
భారంగము - రాయలకు తిమ్మరసుమంత్రి, రఘునాథ నాయకునికి
గోవింద దీక్షితుఁడు. ఇరువురు వైష్ణవమత ప్రవిష్టులు ఇరువురు
సశ్వకళా జీవంతులు. ఇరువురు సంగీతవిద్యారనికులు&quot; చూపినకొ
లఁది నిట్లన్ని యేని బోలికలు గలవు - ఒక్యొ చ్చే పుడు కృష్ణదేవ
రాయ లే రఘునాథ నాయకుఁడై జన్మించెనా యనుసందియము
పొడముచుండును. విజయనగరమున కృష్ణరాయలనాఁటి వైభవ
ముతం: పురమున రఘునాథనాయకుని కాలమునఁ గొంత
పునరుద్ధరణముఁ జెందినది.
కృష్ణ దేవరాయల కాలముకున్న రఘునాథ నాయకునికా
లమునఁ గవయిత్రులు 'పింపుఁజంకుట విశేషము - తంజాపు
రాంధ్ర ఎ&quot;య చరిత్రమునఁ గవయిత్రులకు నున్నతస్థానము
గెలను, గట్టునాథరాయని కాలమున రామభద్రాంబయు, మధు
గవాణియు నను నిరువురు కవయిత్రులే గాక సాహిత్యవిద్యా
విశారదలు పిగ్ధు రాస్థానమున నున్నట్లు తెలియుచున్నది. రఘు
నాధ నాయకుఁడు సంస్కృతమునఁ సేవలకవియేగాక శా శాస్త్రజ్ఞం
2. కృష్ణ దేవరాయలు సాహిత్యవిద్యా విశారదుఁ డగుటయే గాక సంగీ
విద్యాప్రేనినాఁడు. అభినవభగతాచార్యులము; బండారు లక్ష్మీనారాయణ
సృతిగా “సంగీతమా 'దయను. అను నవధ్యాయముల సంగీత
శాస్త్రగ్రంధము గదిబంచినాఁడు. అందు రాయల కాలమున సంగీతశాస్త్ర
బాలు పెక్కురు పేర్కొంది. మధ్వమతి శ్రీకృష్ణాచార్యునియుద్ధ రాయలు
వీణావాదనము 'చేర్చము. రాష్ట్రునాథ నాయకుడు ప్రవీణుఁడనుట సార్థకమే !&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6r0a0bb5ucys97yyavkvb6ua6wb0qo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237658</id>
    <revision>
      <id>595523</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'iv డగుపండితుఁడు. రామభద్రాంబ సంస్కృతమున రఘునాథా భ్యుదయమును పండ్రెండు సర్గల మహాకావ్యమును రచియించె న మధుర వాణి యనుకవయిత్రి రఘునాథనాయకుఁడు తెలుఁ గున రచియించిన రామాయణమును సం...'</comment>
      <origin>595523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="no7wr96rj6bo2218v80hxgo4f3za2eq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;iv
డగుపండితుఁడు. రామభద్రాంబ సంస్కృతమున రఘునాథా
భ్యుదయమును పండ్రెండు సర్గల మహాకావ్యమును రచియించె
న మధుర వాణి యనుకవయిత్రి రఘునాథనాయకుఁడు తెలుఁ
గున రచియించిన రామాయణమును సంస్కృతీకరిం చెను. 8
ఈమె తొలి పేరు శుక వాణి యనియు, నీమెకు మధురకవిత్వము
వలన మధురవాణి యను పేరు వచ్చెననియు నామె రామాయ
ణమునఁ జెప్పుకొన్నది.
సంస్కృతముందు రఘునాథనాయకుఁ డపార పొండి తీ
ప్రకర్ష గలిగినవాడనుటకు, సాహిత్యరత్నాకరకృతికర్త నుగు
యజ్ఞ నారా యణదీక్షితుఁ డీతనిశిష్యుఁ డగుటయే చాలును.
సంగీతశాస్త్రమున నూతనదృక్పథమును గల్పించి రఘునాథ
నాయకుఁడు సంగీతసుధ యనియు భరతసుధ యనియు రెండు
గ్రంథములు వ్రాసేరు. ఇంకు, తొలిదానియం దపూర్వగ్రం
థము లుద్ధరింపఁబడినవి. రెండవది కాన వచ్చుటలేను. మహాభా
రతతాత్పర్యసంగ్రహ మరు నింకొక సంస్కృత గ్రంథము నీకని
రచనమే. పదవాశ్యప్రమాణజ్ఞుఁడై, సర్వతోముఖ సూజి యైన
గోవింద దీక్షితుఁడును నలంకారరత్నాకరము సాహిత్నరత్నాక
8. ఆతంజాపు కాంధ్రనాయక రాజ చరిత్రమున నిందులకు వ్యత్య సముగా
రఘునాథరాయలు సంస్కృతమున 'రామాయణము రచింప మధురవాణి దానిని
తేరుఁగునకుఁ బరర్తన మొనర్చెనని చెప్పుడుడు&quot; అని యున్నది. చూపుట,
287. ఇది పొరపాటు. రఘునాథనాయకుఁడు తొలి తెలుఁగున రచియింప
మధురవాణి యా వెనుక దానిని సంస్కృతీకరించెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>no7wr96rj6bo2218v80hxgo4f3za2eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237659</id>
    <revision>
      <id>595524</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గము, రఘునాథ భూపాలీయము మొదలగు గ్రంథములు రచి యిం చిన గోవింద దీక్షితుని కొమారుఁడు యజ్ఞనారాయణదీక్షి తుఁడును, గోవిందదీక్షితుని రెండవకుమా గుఁడు వేంకటమఖయు, కమలినీకలహంసనాటిక, ర...'</comment>
      <origin>595524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2540" sha1="ckv3x1m33m2k7q9ubhjsrsnbs6zavm6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గము, రఘునాథ భూపాలీయము మొదలగు గ్రంథములు రచి
యిం చిన గోవింద దీక్షితుని కొమారుఁడు యజ్ఞనారాయణదీక్షి
తుఁడును, గోవిందదీక్షితుని రెండవకుమా గుఁడు వేంకటమఖయు,
కమలినీకలహంసనాటిక, రుక్మిణీపరిణయము, ఆనంద రాఘవము,
కావ్యదర్పణము, తంత్రశిఖామణి మున్నగు పదునాఱుగ్రంథ
ములు రచియించిన రాజచూడామణియు, పారిజాతాపహరణ
నాటకకర్త కుమారతాతాచార్యులును నీశని చూస్థానము నలం
కరించిన సంసృతకవులు.
రఘునాథ నాయకుఁ డాంధ్రమున రచించిన గ్రంథ
ములలోఁ గొన్ని వినఁబడుచున్నవి. కొన్ని కనబడుచున్నవి.
(1) పారిజాతాపహరణము. (V) గజేంద్ర మోక్షణము.
(3) గుణీకృష్ణ వి వాహయక్షగానము. (4) జానకీ పరిణయము.
(5) అచ్యుతాభ్యుదయము. ఇవి వినఁబడుచున్నవి.
(1) వా ల్మీకి చరిత్రము. (2) సావిత్రి. (8) నల చరిత్రము,
(4) రఘునాథ రామాయణము. ఇవి కనఁబడు చున్నవి.
ప్రబంధమును యమద్వయమున
సత్యాశువుగ రచియించినట్లు యజ్ఞ నారాయణ రాజచూడామణి
దీక్షితులు చెప్పుచున్నారు. ఈరచనకు మెచ్చి రఘునాథనాయ
కుని కాతనితండ్రి కనకాభిషేక మొనరించినాఁడు. మనదురదృష్ట
మున నిది యలభ్యమగుచున్నది. అచ్యుతాభ్యుదయమునఁ దన
తండ్రిచరిత్రమును రఘునాథుఁడు తెలిపియుండవచ్చును. తానీ
2&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ckv3x1m33m2k7q9ubhjsrsnbs6zavm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237660</id>
    <revision>
      <id>595525</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'vi గ్రంథము రచియించినట్లు రఘునాథ నాయకుఁ డతని రామాయ ణమునను, నలచరిత్రముననుఁ గూడఁ జెప్పికొనినాఁడు. ఇదియు నలభ్యమే. కనఁబడిన గ్రంథము లన్నియు ముద్రణ భాగ్యము నంది నవి. వాల్మీకి చరి...'</comment>
      <origin>595525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="b7haxg0k5xk6pr67ok3kbyp9pp5rpq9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;vi
గ్రంథము రచియించినట్లు రఘునాథ నాయకుఁ డతని రామాయ
ణమునను, నలచరిత్రముననుఁ గూడఁ జెప్పికొనినాఁడు. ఇదియు
నలభ్యమే.
కనఁబడిన గ్రంథము లన్నియు ముద్రణ భాగ్యము నంది
నవి. వాల్మీకి చరిత్రము, తొల్లి సరస్వతీపత్రికయందుఁ బాల భాగ
మును నావెనుక చిత్రాడ యముద్రితాంధ్ర గ్రంథ సర్వస్వమున
మిగిలిన భాగమును ముద్రింపఁబడింది. ఇది మూఁడాశ్వాసముల
ప్రబంధము. దీనినే సర్వాంగ సుందరముగ నాంధ్రవిజ్ఞానసమితి
వారు యిపుడు ముద్రింపించిది. సావిత్రి, శృంగార సావిత్రి యరు
పేర శృంగార గ్రంథమాలలో ముద్రింపఁబడినది. ఇదియుఁబద్య
కావ్యమే. నలచరిత్రము- చిత్రాడ శ్రీరామవిలాసగ్రంథమా
లలో ముద్రితము. ఇది ద్విపద కావ్యము, ఏడాశ్వాసములు,
ఎనిమిదవయా శ్వాసములోఁ గొంతభాగము గలదు. రామాయ
ణ మిపుడాంధ్రసాహిత్య పరిషత్పత్రికలోఁ బ్రకటింపఁబడినది. ఇది
పద్యకావ్యము, నాల్గవ యాశ్వాసము కొంత భాగముమాత్రమే
గలదు. ఉన్నంతవఱ కీ గ్రంథముద్రణమునకుఁ బరిషత్తు వారు
పూనుకొనుట మిక్కిలి శ్లాఘా పాత్రము. కప్పురములు కుప్పలు
గౌఁ బోసినట్లు, కుంకుమ పై పై గుప్పి నగతి విరిపొట్లము విప్పినరీతి
కవితఁ జెప్పిన యీకవిరాజు కవితావైశద్యమును వేరొకచో
వివరించినాఁడను. రఘునాథునియాస్థానమున నున్న తెలుఁగుకవు
లలోఁ దొలిచాఁదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7haxg0k5xk6pr67ok3kbyp9pp5rpq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237661</id>
    <revision>
      <id>595526</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'vii : చేమకూర వేంకట రాజకవి : - వేంకటరాజ కృతులు రెండు, విజయవిలాసము సారం గధర చరిత్రము - తెలుఁగుపలుకుల మొడికమును, ప్రతిపద్యచ మత్కృతియుఁ దెలుపు విజయవిలాసము నెఱుఁగనివా రుండరు- ఇందలి...'</comment>
      <origin>595526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3166" sha1="22soq6zzyf0ich914utz3pl9bc7ssa2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;vii
: చేమకూర వేంకట రాజకవి : -
వేంకటరాజ కృతులు రెండు, విజయవిలాసము సారం
గధర చరిత్రము - తెలుఁగుపలుకుల మొడికమును, ప్రతిపద్యచ
మత్కృతియుఁ దెలుపు విజయవిలాసము నెఱుఁగనివా రుండరు-
ఇందలి జాతీయములకు నిప్పటికిఁబు సకసహాయమక ఱ లేకుండ
నర్థస్వారస్యమునుఁ బెలుపఁగల వారు పల్లెలలో సచ్చటచ్చటఁ
గలరు - దీనికి క్రీ. శ. 1831 వ సంవత్సరమున నాంధ్ర భాషోద్ధా
రకులు బ్రౌనుదొర వారు బ్రహ్మశ్రీ జూలూరు అప్పయపండితు
లచే టీక వ్రాయించినారు. కృతిరచనాకాలము క్రీ. శ. 1615-
1820 ప్రాంతమధ్యము కావచ్చును.
4
-: కృష్ణా ధ్వరి :--
ఈతఁడు నైషధ పారిజాతీయమను శ్లేష ప్రబంధమును
రచియించి రఘునాథునకుఁ గృతిగా నొసంగినాఁడు. ఇదియైదా
శ్వాసముల కావ్యము. రఘునాథనాయకుఁ డీకృతికి ముందు,
పెచుకృతు లందినట్లు కృష్ణాధ్వరి యిట్లు తెలుపుచున్నాఁడు.
4. దీని కీ తరువాత వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి వారును నాంధ్రవి
శారద తాపీ ధర్మారావునాయఁడు గారు వ్యాఖ్యలు వ్రాసియాంధ్రుల కృతిజ్ఞ
తకుఁ జాశ్రులైనారు.
5. కంజపురాంధ్రనాయక రాజచరిత్రమున పుట 287 లో కృష్ణయ
జ్వకూడా తెనుఁగువ శృంగార నైషధపారిజాత మనుద్వ్యర్థికావ్యము రచియిం
చెను. అని వ్రాయఁబడియున్నది. గ్రంథ నామమునందెక్కడను ముందు శృం
గాగపదము గన్పట్టుటలేదు. ఇది శ్లేను. కార్యము, ద్వ్యర్థి కావ్యముగాదు - దాని
గద్య యిది-&quot;ఇది శ్రీమద్రము నాధపాల నామ భవనిష్ణాక కృష్ణాధ్వరివిరచితం
జైన నైషధసారిజాతీయం బను పుణ్యశ్లేవ, ప్రబంధమునందు... ఆశ్వాసముని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>22soq6zzyf0ich914utz3pl9bc7ssa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237662</id>
    <revision>
      <id>595527</id>
      <timestamp>2026-10-27T22:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'viii సీ. నవరస శ్రీరఘునాథ భూపాలీయ నామభామాభీష్ట నాయకుండు పారిజాతక ధావతారికాహృదయ కావ్యస్వయంవర వరవల్లభుండు కల్యాణ కౌముదీ కందర్పనాటక కన్యోద్వహన బద్ధకంకణుండు యమరు కాహంకార! హార...'</comment>
      <origin>595527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="1fsruwytjds8mjyeuuj785wo4kmsip4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;viii
సీ. నవరస శ్రీరఘునాథ భూపాలీయ
నామభామాభీష్ట నాయకుండు
పారిజాతక ధావతారికాహృదయ
కావ్యస్వయంవర వరవల్లభుండు
కల్యాణ కౌముదీ కందర్పనాటక
కన్యోద్వహన బద్ధకంకణుండు
యమరు కాహంకార! హారిభంగిక
శృంగార సంజీవినీ కాముకుంకు
తాళచింతామణీ విధూతత్వగుండు
మంచి జామాత రఘునాథ మరుజనీత
తెలియనై షధ పారిజాతీయకృతియు
నేపురక్కల చెల్లెలై హెచ్చుననుచు
--: కవి చౌడప్ప :-
ఆంధ్రవాఙ్మయమున హాస్యరసము నెల్వంచిన కవి
చౌడప్ప. రఘునాథనాయకుని యాస్థానమున నున్న క్రింది
పద్యమువలనఁ దెలియుచున్నది.
క. నేరుతునని మాటాడఁగ
వారిజభవుసంత వానివళమా! తంజా
వూరిరఘునాథ రాయని
గా రెఱుఁగఁగఁ గుందవరపు కవి చౌడప్పా !&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fsruwytjds8mjyeuuj785wo4kmsip4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237663</id>
    <revision>
      <id>595528</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ix ఈతఁడు తెలుఁగుదేశమం దంతట ప్రఖ్యాతిఁ చెందిన చౌడప్ప శతకమే గాక, చోడప్ప సీసములను పేర ముప్పదిస ములలోఁ జిన్న గొలుఁగు నిఘంటువును రచించిన వాఁడు. ఈతఁడు కకుత్ స్థవిజయమును రచించిన...'</comment>
      <origin>595528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="42cbykwkhw7f6d341cwemmyn7qvwz4a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ix
ఈతఁడు తెలుఁగుదేశమం దంతట ప్రఖ్యాతిఁ చెందిన
చౌడప్ప శతకమే గాక, చోడప్ప సీసములను పేర ముప్పదిస
ములలోఁ జిన్న గొలుఁగు నిఘంటువును రచించిన వాఁడు. ఈతఁడు
కకుత్ స్థవిజయమును రచించిన మట్ల అఇంతరాజాస్థానమున
నున్నవాఁ డగుటచేతను, అనంతరాజును, రఘునాథ నాయకుఁ
దును సమకాలీను లగుటచే నీతఁడు రఘునాథ రాయని యాస్థా
నములో నుండుట సమంజసముగ నే యున్నది.
ఆంధ్రవాజ్ఞయమునఁ గవిరాజశిఖామణి సన్ని చోడదే
వుండును, సాహితీసమరాంగ సార్వభౌముఁడు శ్రీకృష్ణ దేవరాయ
|
లును, సంగీత సాహిత్య విద్యాగస్నుఁడు రఘునాథ నాయకుఁ
చును రాజకవిత్రయముగాఁ గీర్తింపదగినవారు. ఆంధ్రవాఙ్మయ
చరిత్రముని ప్రత్యేక విశిష్టత గలిగిన తంజాపురాంధ్రనా
ఙయ
మునకు మూలపురుషుఁ ర ఘునాథ నాయకుఁ జి.
ఈప్రబంధమున కథావస్తువు కవితావతార ప్రథమతీర్థం
బగు వాల్మీక చరిత్రము. పరమపవిత్రమగు నారఘునాథుని
చరిత్రము జగదాడిమ కావ్యముగ సంసృతభారతిని వాల్మీకి
రచియించి కవియై కీర్తినందగ, నా వాల్మీకి చరిత్రము ను నీరఘునా
తుఁడు సహజమాధురీఘురీణనుగు నాంధ్రభాషలో బ్రబంధ కూ
పమున రచియించి, రఘునాథునికే యంకిత మొనింగి, కవిరాజై
కవితాచరితార్ధతి గాంచినాఁడు. రఘునాథ నాయకుఁ డి క్రుబంధ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>42cbykwkhw7f6d341cwemmyn7qvwz4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237664</id>
    <revision>
      <id>595530</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'x మును రచియించినట్లు గోవింద దీక్షితులవారు తమసాహిత్యసు ధయం దిట్లు చెప్పియున్నారు. శ్రీపారిజాతాహరణ ప్రబంధ ! చిత్రంచ వాల్మీకి చరిత్రకావ్యం ! తధాచ్యుతేంద్రాభ్యుదయం గజేంద్ర...'</comment>
      <origin>595530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2517" sha1="mi5ulbv5zkvu83weqzqwj1tj57jortr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;x
మును రచియించినట్లు గోవింద దీక్షితులవారు తమసాహిత్యసు
ధయం దిట్లు చెప్పియున్నారు.
శ్రీపారిజాతాహరణ ప్రబంధ ! చిత్రంచ వాల్మీకి చరిత్రకావ్యం !
తధాచ్యుతేంద్రాభ్యుదయం గజేంద్రమోక్షం చరిత్రంచ నలస్య
చిత్ర
శ్రీగు క్షీణీ కృష్ణ వివాహయక్ష గానం ప్రబంధానటనై కభేదాన్
నిరాయ వాగ్భిన్నీ పుణార్ధ భాగ్భి గ్విద్వత్కవీనాంవిదధాసిహర్ష మ్.
al
గ్రంథమున నాశ్వాసాంత గద్యలో రఘునాథుని పే రే
యుండుట చేత నిది రఘునాథకృతమనియే నిస్సంశయముగల
జెప్పనొప్పును.
వాల్మీకి చరిత్రమూలము సంసృతమున ధర్మఖండమున
నున్నది. మరియు వాసిష్ఠ
రామాయణము, భక్త విజయము ము
న్నగు గ్రంథములలో నీకథయున్నట్లు తెలియుచున్నది. ఈ రెం
డింటియందును కథలుకొంచెము :భిన్న ముగ నున్నవి. ధర్మబండ
మున వాల్మీకి కిరాతకులుఁడనియు, దోపిడివృత్తిచే జీవించుచుం
డెననియు, సప్తర్షి దర్శనము చే రామమంత్రోపదేశమును బొంది
మహర్షియై విలసిల్లెననియు కలదు. వాసిష్ఠ రామాయణభ_క్తవిజ
యములలో నీతఁడు తొలుత నుత్తమ బ్రాహ్మణుఁడై, యావ
సమునఁ గిరాతవనితాలోలుఁడై సాధుపురుష సందర్శన సొంగ
త్యములచే మహాపురుషుఁ డయ్యెననియుఁ జెప్పఁబడియున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mi5ulbv5zkvu83weqzqwj1tj57jortr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237665</id>
    <revision>
      <id>595531</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xi పై రెండింటిలో 'ధర్మఖండములో నికథనే వాల్మీకి చరిత్రమునఁ బ్రపంచితమై యున్నది. రమారమి మూఁడు పంక్తులలోఁ జెప్ప దగీన యీకథను మూఁడాశ్వాసముల మహా ప్రబంధముగా రచియించుటయే రఘునాథరాయ...'</comment>
      <origin>595531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="kmi20qnzz1zwfqf920m2rcmc6sfyz8l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;xi
పై రెండింటిలో 'ధర్మఖండములో నికథనే వాల్మీకి చరిత్రమునఁ
బ్రపంచితమై యున్నది. రమారమి మూఁడు పంక్తులలోఁ జెప్ప
దగీన యీకథను మూఁడాశ్వాసముల మహా ప్రబంధముగా
రచియించుటయే రఘునాథరాయని కవితా ప్రతిభను చాటు
చున్నది. వాల్మీకి చరిత్రక థాసూత్రము గమనించిన నీవిషయము
మణీయు స్పష్టమగును.
నారదుఁడు
ము క్లిసుందరీ యౌవనమగు బదరీవసమున శౌనకాదిమ
హర్షులు హరి స్మరణచిత్తులైయుండ నారదుఁ డచటికి వచ్చెరు
మునులు నారదుని విష్ణుకథలనుఁ దెలుపఁగోరు.
వైకుంఠమునకుఁ బోదలంచి తన సఖుఁడగు పర్వత మునిని వారికిఁ
జూపి యాతనివలన విష్ణుకథ లెఱుంగుఁడని చెప్పి షెడలిపోయెను.
పర్వతుఁడు వారల కిట్లు జెప్పెను.
తెలిదీవియందు శ్రీమహావిష్ణువును సేవించి సప్తగులు
తిరిగి వచ్చుచు సప్తద్వీపములు సప్తకుల పర్వతములు గడచి
తాన్రుపర్ణి ఁ జేరిరి. ఆతామ్రపర్ణి చెంగటఁగల &quot;గజతీర్థము నీక్షించి,
8. ధర్మఖండము క్రీ. శ. 1700 సంవత్సర ప్రాంతముని గోదావరీమండల
ప్రాంతవాస్తవ్యుఁ డిదురుపల్లి భవానీశ్వకరకవి యాంధ్రమునఁ బదియాశ్వాస
ముల మహాప్రబంధముగా రచియించి యున్నారు. ఈగ్రంథమును నభినవారి
ఫ్రభోజులు శ్రీవీఠికాపురాధీశ్వరులు క్రీ. శ. 1982 లో వచ్చు నేయించి
ప్రకటించిరి.
7.జతీర్థమనంగా గజేంద్రమోక్షణస్థులను భాగవతగజేంద్ర మోక్షణ
- కథ సంగ్రహింపఁ బడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmi20qnzz1zwfqf920m2rcmc6sfyz8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237666</id>
    <revision>
      <id>595532</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xii తనాహాత్మ్యమెఱింగి సేతువునుఁ జూచుటకుఁ బయలు వెడలిరి. సేతువునొద్ద ధనుష్తో టియందుఁ గ్రుంగి, రామలింగేశ్వరుదర్శించి మథుర కే తెంచిరి. అచ్చట సోమసుందరు సేవించి యాపై శ్రీరం గపత...'</comment>
      <origin>595532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="sxlaky8fqopkni4nb0ncklvcm1yemm1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;xii
తనాహాత్మ్యమెఱింగి సేతువునుఁ జూచుటకుఁ బయలు వెడలిరి.
సేతువునొద్ద ధనుష్తో టియందుఁ గ్రుంగి, రామలింగేశ్వరుదర్శించి
మథుర కే తెంచిరి. అచ్చట సోమసుందరు సేవించి యాపై శ్రీరం
గపతికిఁ గైంకర్యముగావించి, తంజావూరు జేరి, దక్షిణద్వారక
యగుమన్నారు గుడివీక్షించి, కుంభకోణము, శ్రీముష్ణము,
చిదంబరము దర్శించి, శ్రీతిరుపతి క్షేత్రమున శ్రీవేంక టేశుని
సపర్యలొనర్చి శ్రీశైలముఁ జేరిరి. అచ్చట మల్లి కార్డును సేవించి,
వింధ్యదాటి శ్రీవారాణశీక్షేత్రమున విశ్వనాథు సంభావిం చు
సంతలో గ్రీష్మమువచ్చెను. ఆగ్రీష్మ బాధ కోర్చి వారు తమపా
నిమ్నగఁ జేరఁగనే యొక కిరాతుఁ డడ్డపడి వారిని హింసించెను.
వారును వానికి తత్త్వబోధ చేసి రామమంత్ర ముపదేశించిరి.
కిరాతుఁడు బహుదీక్షతో తపముసల్ప, నా తపోభంగము నేను
నింద్రుఁడు రంభోర్వసులఁ బంపిన వారువిఫలమనోరధులై, తిరిగి
పోయిరి. అప్పుడు మహర్షులరుదెంచి యాతని తపోనిష్ఠ కాశ్చర్య
మనసు లైరి. ఆతఁడు వాల్మీకమువోలె నై యందుండి వెడలు
టచే వాల్మీకియైయ్యెను. అప్పుడు శ్రీరాముడు ప్రత్యక్షమై తన
కథను కావ్యముగాఁ జేయుమని యానతిచ్చెను. వాల్మీకి ము
రామాయణము రచించి యశశ్శరీరుఁడయ్యెను.
ఇందు మొదటి రెండొశ్వాసములలో క్షేత్రవర్ణనము,
తృతీయాశ్వాసమున రంభోర్వశి వివాదమట్టమున నాట్యవర్ణ
నము కవికల్పితములు ఈక్షేత్రములన్నింటిని రఘునాథరాయలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sxlaky8fqopkni4nb0ncklvcm1yemm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237667</id>
    <revision>
      <id>595533</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xiii దర్శించినవాఁడు. రామ సేతు శ్రీరంగకుంభఘోణాది దివ్యక్షేత్ర ముల శ్రీరామభద్రుని ప్రతిష్ఠించినవాఁడు. తంజావూరు తన రాజు ధాని దానిని వర్ణించి తన స్వదేశాభిమానము కనపరచియు న్నా...'</comment>
      <origin>595533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="j53fcl9twquf7nvpzt3k0wtobqqjywm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;xiii
దర్శించినవాఁడు. రామ సేతు శ్రీరంగకుంభఘోణాది దివ్యక్షేత్ర
ముల శ్రీరామభద్రుని ప్రతిష్ఠించినవాఁడు. తంజావూరు తన రాజు
ధాని దానిని వర్ణించి తన స్వదేశాభిమానము కనపరచియు
న్నాఁడు. ఇటీ నాట్యకళ రఘునాథరాయుని కాలమున సత్యున్నత
స్థితిలో నుండెడిది. కావున కథా భాగమున వీనికి బ్రసక్తిగల్పించి
రఘునాథుఁడు తన కవితాచాతుర్యముఁ జూపినాఁడు. కథయం
దిట్టిపట్టులు మొత్తముమీఁద మనోహరములై యున్నవి.
ఈరాజకవి కవిత్వము మృకుమధుర పదఘటితమై, ధా
రాశుద్ధిగలిగి ప్రసన్న గంభీర మై యొప్పుచున్నది. కావ్యమంతయు
స్వతంత్రముగ రచయింపఁబడినదయ్యు నచ్చటచ్చట కొన్ని
ప్రాచీనశ్లోకములు కనువాదములును, ప్రాచీనక వికృత పద్యముల
కనుస్మృతులు లేకపోలేదు. మచ్చునకు.
హనుమంతుని వర్ణన కృత్యాది.
ఉ. ఎచ్ఛడ రామకీర్తన మొకించుకయేనిననైన వేడదా
సకడ వచ్చి రంజిలి కృతాంజలి యై ప్రమదాశ్రుపూర ముల్
పిక్కటిలంగ మైఁబుల బృందము జూచుకొనంగఁ బాడుచున్
జొక్కుచు నాడు నయ్యనిలనూను ప్రభానత భానుగొల్చెదన్.
ఇది &quot;యత్ర యత్ర రఘునాదకీర్తనం తత్ర తత్ర కృత మస్త
కాంజలిమ్.
బాష్పవారి పరిపూర్ణ లోచనం మారుతిం నమత రాక్ష సాంతకమ్.
అను శ్లోకమునకుఁ దెలుఁగు చేత.
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j53fcl9twquf7nvpzt3k0wtobqqjywm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237668</id>
    <revision>
      <id>595534</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xiv సీ. పంకజబింధు బింబస్థాయి త్రైలోక్య మంగళదాయి శ్రీరంగశాయి సకలజనానంద సంధాయి గరుడ తు రంగమయాయి శ్రీరంగశాయి సహ్యక న్యాతటాంచలకులాయి ప్రపంచ రక్షణోపాయి శ్రీరంగళాయి అఖిలదైవత స...'</comment>
      <origin>595534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="n3ge3wwe9j931rf3plr3mwwhdrtx57v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;xiv
సీ. పంకజబింధు బింబస్థాయి త్రైలోక్య
మంగళదాయి శ్రీరంగశాయి
సకలజనానంద సంధాయి గరుడ తు
రంగమయాయి శ్రీరంగశాయి
సహ్యక న్యాతటాంచలకులాయి ప్రపంచ
రక్షణోపాయి శ్రీరంగళాయి
అఖిలదైవత సంసదతిశాయి యగణిత
బ్రహ్మాండకాయి శ్రీరంగ ళాయి
నిఖిల జగదింద్ర జాలంబు నెఱపు మా
అచ్చులకు నెల్ల ముదల నచ్చైనవాయి
కొలుచువారల పాలిటి తలఁపురాబు
రావణానుజదాయి శ్రీరంగ శాయి.
ద్వి. ఆ.
పై పద్యమను ప్రాసఘటితమైయున్నను నిది చదివినతో
డనే సంకుసాల నృసింహకవి కవికర్ణ రసాయనమున నీక్రింది
ణ
పద్యము స్మరణకు రాక మానదు,
సీ. అపవర్గ
కాంక్ష చే నాకొన్న వారికి
దంగేటిజున్ను శ్రీరంగశాయి
నిర్వాణదారిద్ర్య నిర్విణుఁడగువాని
ముంగిటి శేవధి రంగశాయి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n3ge3wwe9j931rf3plr3mwwhdrtx57v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237669</id>
    <revision>
      <id>595535</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'XV సంసార మలవిమోచనము నాకాంక్షించు పంగువు పై గంగ రంగశాయి. పరమార్థలాఛతత్పరుఁడై నవానికి ముంగొంగు పసిఁడి | శ్రీరంగశాయి బెదరకాఁకటి యమృతంబుఁ చిది కి కొనఁ గ శృంగములు లేని మొదవు శ్...'</comment>
      <origin>595535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1886" sha1="bruv11x3jjr6ct3sjckctnuexgxijyr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;XV
సంసార మలవిమోచనము నాకాంక్షించు
పంగువు పై గంగ రంగశాయి.
పరమార్థలాఛతత్పరుఁడై నవానికి
ముంగొంగు పసిఁడి | శ్రీరంగశాయి
బెదరకాఁకటి యమృతంబుఁ చిది కి కొనఁ గ
శృంగములు లేని మొదవు శ్రీరంగశాయి
గోరువారలకోగ్కు లీఁగోరివచ్చు.
జంగమామర తరువు శ్రీరంగళాయి.
అచ్చటచ్చట శబ్దాలంకారములు హృదయంగమమై
కవితకుఁ గణన కూర్చుచున్నవి.
క. లోపలఁ జని చని హరినీ
లోపలకురువింద కండలోజ్వల కనకా
లోపల సద్రచనాజా
లోపలలితమైన యొక్క యున్న తవేదిన్,
మ. తమసానిమ్న గదాఁటి తజ్జలసముద్యద్భాల శై చాలజా
తమసారద్యుతి వీరభూరుహ విభాధట్టంబుతో గూడి సం
తమసానీకముఁబోలె నల్లైసలు నిండంజూచి యాహో మహో
తమసో నీరము నిండెఁ జైల్లదని చింతంజాల బల్కింపుచున్.
ద్వి. ఆ.
• ల్మీకి చరిత్రము స్వతంత్ర ప్రబంధముగా వెన్నఁదగినది.
కవితాప్రౌఢిమయందేమి, కావ్యనిర్మాణమునందేమి, కళాప్రద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bruv11x3jjr6ct3sjckctnuexgxijyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237670</id>
    <revision>
      <id>595536</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xvi ర్శనమునం దేమి,ఆంధ్ర ప్రబంధములో నున్నత స్థానమాశ్రమించు చున్నది. రసౌచిత్యవిషయముల దక్షిణాంధ్రవాఙ్మయమున నీ కావ్యమునకుఁ బ్ర త్యేక విశిష్టతకలదు. రఘునాథభూపాలుఁ నుప యోచించి...'</comment>
      <origin>595536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2457" sha1="2w9qycfj21be99qnlwnmmx7306id7yg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;xvi
ర్శనమునం దేమి,ఆంధ్ర ప్రబంధములో నున్నత స్థానమాశ్రమించు
చున్నది. రసౌచిత్యవిషయముల దక్షిణాంధ్రవాఙ్మయమున నీ
కావ్యమునకుఁ బ్ర త్యేక విశిష్టతకలదు. రఘునాథభూపాలుఁ నుప
యోచించిన శబ్దజాలమాతనికి నన్ని చోడని కుమార సంభవము
తోడను శ్రీకృష్ణ రాయల వారి యామూర్తముతోడను పరిచయ
మున్నట్లు తెలుపుచున్నది. తృణజ్యోతి ఓహారిసాహారిమున్నగు
పదములిందులకుఁ బ్రమాణము. 'ఉగము' మున్నగు నపూ
ర్వపద ప్రయోగము లిందు కానఁబడుచున్నవి. రఘు నాగభూ
పాలుఁడు వైష్ణవుఁడగు శ్రీరామభక్తుఁడయ్యును, పరమత సహిష్ణు
తకలవాఁడు. వాల్మీకిచరిత్రమున శేక్షేత్రవర్ణనమున శైవక్షేత్ర
ములఁ గూర్చి చేసిన ప్రశంస లాతనికిఁ బ్రాచీన శైవనా భయము
నఁగల పాండితిని సూచించుచున్నవి. చూడుఁడు. మధురియందలి
సోమసుందరుని వర్ణనము.
し
సీ. మునులకందగరాని మోక్షంబు పక్షికి
దయచేసె నెవ్వాఁడు నయ మొనర్ప
వివిధార్దములుగ ద్రావిడసూత్రములు సల
క్షణముగా నవ్వాఁడు సంగ్రహించే
జంబుకంబులు తురంగంబులుగాఁ జేసి
యమ్మె నెవ్వాఁడు పాండ్యాధిపతికి
శ్రుతినిందలకుఁ దామసులు శూలవిద్ధులఁ
గావించె నెవ్వాఁడు ఘనతమెఱయఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2w9qycfj21be99qnlwnmmx7306id7yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237671</id>
    <revision>
      <id>595537</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xvii చట్టఁదలఁ బెట్టపట్టెఁడు పిట్టో సంగు ముసలియవ్వకునై మన్ను మోసె నెవ్వఁ డట్టి లింగస్వహపున కఖిలపతికి సోమసుందరులకు నీడు జోడు గలదె. ag. es. జంబుకంబులు తురంగములుగా చేయుట, పిట్టవ్వ...'</comment>
      <origin>595537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="46pruntjx0dggn7wqduquu1vuqjbu85" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;xvii
చట్టఁదలఁ బెట్టపట్టెఁడు పిట్టో సంగు
ముసలియవ్వకునై మన్ను మోసె నెవ్వఁ
డట్టి లింగస్వహపున కఖిలపతికి
సోమసుందరులకు నీడు జోడు గలదె.
ag. es.
జంబుకంబులు తురంగములుగా చేయుట, పిట్టవ్వకుఁ
దట్టలుమోయుట మున్న గుకథలు దాక్షిణాత్యశైవవాఙ్మయము
తోఁ బరిచయమున్న గాని సాధారణముగఁ దెలియనట్టివి. ఇట్ల
తంజావూరు, అరుణాచలము, శ్రీశైలవర్ణనము రఘునాథుని
పరమత సహనముఁ దెలుపు చున్నవి. మాధ్వయతి సుగు సుధీంద్రం
ఉతనిచే కనకాభి షేక సకారముఁ గాంచినవాఁడు. ఇట్లు పరమత
సహనముగలిగినవాఁడయ్యు, తన రామభక్తిని గ్రంథమునందుఁ
బ్రస్ఫుటముఁ గావించినాఁడు గజతీర్థమును వర్ణించుపట్టున భాగవ
తగజేంద్రమోక్షణకథను సంక్షేపముగఁ భావగర్భితముగఁ జెప్పి
యున్నాఁడు. కథయందు ప్రసక్తి లేకపోయినను, తనకాలమున
తానత్యున్నత స్థితికిఁవచ్చిన నాట్యకళా, సంగీతకళావి శేషముల
నీగ్రంథమునఁ దృతీ మాశ్వాసమున వివరించినాఁడు. పుట్ట తేని
యపోలిక నిట్ట దీయఁదనముఁగలిగిన తెలుఁగు బాస
యందు బుట్టఁబుట్టువు మనుగడను నీరాచకయిసరి వ్రాసి, తను
గొల్చు వేల్పునకు నీకబ్బపుఁ గన్నినిచ్చి యెల్లకడల పిల్ల వేళలం
దెలుఁగువారిలో నెలకొనిని పేరుగడించినాఁడు. మహాదాతయై,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46pruntjx0dggn7wqduquu1vuqjbu85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237672</id>
    <revision>
      <id>595538</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'xviii శత్రుజేతయై, కృతిప్రణీతమై, శరణాగతత్రాశయై, గాంధర్వవి ద్యాధిష్ఠాతయై కవిపండిత హృదయసంస్ధతయగు నీరఘునాథ భూ నేత చరిత్రము బంగారునీట లిఖింపఁదగినది. రాజకవీంద్ర కృతమై కవిరాజసమ్...'</comment>
      <origin>595538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="755" sha1="lzaex2yuipfejxzj77xevof8396dex8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;xviii
శత్రుజేతయై, కృతిప్రణీతమై, శరణాగతత్రాశయై, గాంధర్వవి
ద్యాధిష్ఠాతయై కవిపండిత హృదయసంస్ధతయగు నీరఘునాథ
భూ నేత చరిత్రము బంగారునీట లిఖింపఁదగినది. రాజకవీంద్ర
కృతమై కవిరాజసమ్మానితమగు నీకృతిని యాంధ్రమహాజను
లాదరింతురుగాత!
పీఠికాపురము,
విక్రమక్ష్యైప్తి.
నిడుదవోలు వేంకటరావు, బి. ఏ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lzaex2yuipfejxzj77xevof8396dex8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237673</id>
    <revision>
      <id>595539</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు. ల్మీకి చరిత్రము . ప్రథమాశ్వాసము. వై దేహియురోజ పూర్ణ కలశీ గంబులం బల్లవ శ్రీనిన్యాసముఁ జూపు హస్తముల చేఁ బ్రేమం బ్రకాశింబుగా శ్రీవిద్యల్ నతకోటి కిచ్చు నలరాజీవాక్...'</comment>
      <origin>595539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="bq7r1v8kr8uhmd8oogkyw14dkhyvzvt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీరస్తు.
ల్మీకి చరిత్రము .
ప్రథమాశ్వాసము.
వై దేహియురోజ పూర్ణ కలశీ
గంబులం బల్లవ
శ్రీనిన్యాసముఁ జూపు హస్తముల చేఁ
బ్రేమం బ్రకాశింబుగా
శ్రీవిద్యల్ నతకోటి కిచ్చు నలరాజీవాక్షుఁ డిక్ష్వాకువం
శావిర్భూతమహార్హ రత్నము మదీ సూభీషముల్ సేయుతన్&quot;,
సీ. కమలగర్భాండభాండము లఖండజ్యోతి
నెనయు బంగరుబొమ్మఁండ్లు గాఁగ
నీరేడులోకంబు లెడ నెడఁ జెన్నారు.
పన్నారుదొంతుల బాగు గాఁగ
బ్రహ్మాది సర్వగీ ర్వాణ సంఘము లెల్ల
నాడించు బొమ్మలజాడ గాఁగఁ
సౌర్వతీ భారతీ ప్రముఖాదిశక్తులు
ప్రియమిచ్చు చెలికత్తెయలు గాఁగ
దలఁపున జనకునింట నుదారమహిమ
బాలలీలలు సలిపి నేభామ యట్టి
రత్నగర్భయరుంగు గారాపుఁబట్టి
మమ్ముఁ జేపట్టి సుఖలీల మనుచుఁగాత.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bq7r1v8kr8uhmd8oogkyw14dkhyvzvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237674</id>
    <revision>
      <id>595540</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 వాల్మీకి చరిత్రము, ఉ. ఎక్కడరామకీర్తన మొకించుకయే వినవైన వేక్కఁ దా నక్కడవచ్చి రంజిలి కృతాంజలియై ప్రమదాశ్రుపూరముల్ పిక్కటిలంగ మైఁబులక బృందము జదుకొనంగఁ బారు దుకా జొక్కు చు...'</comment>
      <origin>595540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="2x7hh9hz4ahhrv8xcucsdo27usyc0xf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2
వాల్మీకి చరిత్రము,
ఉ. ఎక్కడరామకీర్తన మొకించుకయే వినవైన వేక్కఁ దా
నక్కడవచ్చి రంజిలి కృతాంజలియై ప్రమదాశ్రుపూరముల్
పిక్కటిలంగ మైఁబులక బృందము జదుకొనంగఁ బారు దుకా
జొక్కు చునాడునయ్యని ననుఁ బ్రభానత భానుఁగొల్చెదన్
*డే. మోదకహస్త హ స్తిముఖ మూషక వాహన యేకదంత లం
బోదర తప్తకాంచనసముజ్జ్వలవి గ్రహ జాల చంద్ర శి
ఖాదృశమౌళి యంచుఁ దనస శ్చ పుభక్తఁ దలంచువారలతో
మోదముమీఱఁబ్రోచు గణముఖ్యునికన్న పతిందలంచెదన్.
చ. హరివిలోచనాగిరిజ యాడుదమోయని మోని పందెము కో
గిరిజకు నిచ్చి యచ్చెలియ కేల్గెమలించుచుఁ జంద్రజూట నీ
వరయఁగ నెంతజూట పని యల్లన పన్ని దమీ ముదంబున
సరసము లాడుశంకరుఁడు శబ్దవి శేషము లిచ్చుఁ గావుతన్,
చ. పరిణయ వేళ నాథునికపర్దముపై దెలిమించుము డైముల్
కరములు నించినించి యొడికంబు దగం దలఁబ్రాలంతోసి యా
హరుమెయి జాఱుచో నలి సురావగ సిగ్గున డిగ్గనంచు లోఁ
బరిహసనం బొనర్చు నల పార్వతి మాకు శుభంబులీ వ్రుతన్.
ఉ. పంచినలీల రాగము ప్రపంచితమై చెలఁగ విపంచి వా
యించి, తను న్న గించి యెలయించిన ప్రేయసి నల్లదించి మో
దించి ప్రవీణ నౌ దని నుతించి కవుంగిట నుంచి ప్రేమ యూ
రించి వరించి మించిన విరించి మముం గరుణించి ప్రోవుతన్,
* ఈ పద్యము ప్రబంధ మణిభూవ ణములో నుదాహరింపఁబడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2x7hh9hz4ahhrv8xcucsdo27usyc0xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237675</id>
    <revision>
      <id>595541</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. క. రాణించు నెపుడు సంత ర్వాణిమనోజ్ఞముల వివిధ వాణీకృతి నా వీణాపుస్తక పాణిని వాణిని గ్రుహిణముఖరం గ వాణిని దలఁతున్. క. ఆదికవుల వాల్మీకుల వేదవ్యాసులఁ దలంచి వివి...'</comment>
      <origin>595541</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="4zl7eth633ozm2iav2obdjvjwdjda2j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
క. రాణించు నెపుడు సంత
ర్వాణిమనోజ్ఞముల వివిధ వాణీకృతి నా
వీణాపుస్తక పాణిని
వాణిని గ్రుహిణముఖరం గ వాణిని దలఁతున్.
క. ఆదికవుల వాల్మీకుల
వేదవ్యాసులఁ దలంచి వివిధాగమసం
వేదితఁ గట్టిఁడియగు కవి
తాదునిలాసుఁ గాళిదాసు మతింతున్.
క. భామహనీయుల రుద్రట
భామహభవభూతి బాణ భాసముఖకవి
గ్రామణులం గవితాబ్జన
3
భోమణులం దలఁచి మ్రొక్కి పూజింతు మదిన్.
ఉ. లక్షణ లక్ష్యకోటి పదిలంబుగ మేటికవుల్ నుతింప జో
దక్షమసంస్కృతాంధ్రకవితాపదవిజ్ఞా వహి కెక్కి, శబ్దవై
చక్షణి మించునన్నని విశారదుఁడై తగుతిక్క యజ్వ ఫా
లేక్షణభక్తిశీలుఁ డగు నెఱ్ఱయ ప్రెగ్గడ నేఁ దలంచెదన్.
శా. సందర్భంబు నవార్థగర్భమగుచుం జూటుక్రియ మించగాఁ
జిందుల్ ద్రొక్కుచు నిండి యంతటరసశ్రీమెచ్చు గొల్పంగనా
నందాంభోధితరంగముల వలెఁ బ్రబంధంబుల్ భువిన్నిల్పిదా
నుం దెల్లంబుగఁ గీర్తిగాంచి మనుశ్రీనాథుని మదిం గొల్చెదన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4zl7eth633ozm2iav2obdjvjwdjda2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237676</id>
    <revision>
      <id>595542</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '4 వాల్మీకిచరిత్రము. చ. తెనుఁగు తెఱంగుసంసృతిముతీరును గా నియషప్రయోగముల్ పెనచిన కబ్బముల్ సభలఁ బెద్దఱికంబుగఁ దెచ్చి పెద్దలకో విను మనవారు నేరుపున వింతలు వింటిమి 'నేఁ చుంచు న వ...'</comment>
      <origin>595542</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2353" sha1="im6alsnrs802jwo1iq770bjd2nqtzol" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;4
వాల్మీకిచరిత్రము.
చ. తెనుఁగు తెఱంగుసంసృతిముతీరును గా నియషప్రయోగముల్
పెనచిన కబ్బముల్ సభలఁ బెద్దఱికంబుగఁ దెచ్చి పెద్దలకో
విను మనవారు నేరుపున వింతలు వింటిమి 'నేఁ చుంచు న
వ్విన నుతియంచు నెంచు కుకవికరంబుల మెచ్చ మ
గీ. యతియుఁ బ్రాసంబు దప్పనియంతమాత్ర
మునకె తన్నును దా మెచ్చికొనెడు వానిఁ
బాటి సేతు సపరిపాటిఁ దేట
మాటలఁ గవిత్వము ఘటించు మేటిక వ్లులు.
*క. చెప్పవలెఁ గప్పురంబులు
కుప్పలుగాఁ బోసినట్లు, కుంకుమ పై పై
గుప్పిసక్రియ, విరిపొట్లము
విప్పినగతి ముక్మునం గవిత్వము సభలన్.
క. చెవులకుఁ జవులై, చల్లఁగఁ
గవులకుఁ దవులై, సమస్త కావ్యకళాబం
ధువులై, రససింధువులై
యవురా ! యనఁ గవిత లవని నలరఁగ వలదా ?
వ. అని యిష్టదేవతాభివాదనంబురు బురాతనాథు నాతనసుకి ఏ
గుణానుమోదనంబును గుకవిదురహంకృతి భేదనంబును సద
సత్కవిత్వతత్త్వాను వాదనంబును గావించి, యేనొక కావ్యంబు
నవ్యోద్యమన వ్యార్థ చమత్కారభవ్యంబును సకలవిద్వత్కవి
శ్రావ్యంబునుంగాఁ జేయనూహించియున్నచో నొక్క-నాఁడు,
* ఈ పద్యము లక్షణదీపికలో నుదాహరింపఁబడింది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>im6alsnrs802jwo1iq770bjd2nqtzol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237677</id>
    <revision>
      <id>595543</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము . పి. ఱపు పచ్చని దట్టి మొఱపుగాఁ గటిఁ గట్టి యపరంజిపిడి పీడియంబుఁ జెక్కీ 5 хар లొక చేతఁ వేఱక చేత లఁ బూని గోలి మించి ల కోరికోల రాణిందు గొప్పసుస్పాణి యొంటులఁ దాల్చి...'</comment>
      <origin>595543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1718" sha1="8wn81t1t4gs5iirokf5oi1nsv61hqcx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము .
పి. ఱపు పచ్చని దట్టి మొఱపుగాఁ గటిఁ గట్టి
యపరంజిపిడి పీడియంబుఁ జెక్కీ
5
хар
లొక చేతఁ
వేఱక చేత
లఁ బూని
గోలి మించి ల కోరికోల
రాణిందు గొప్పసుస్పాణి యొంటులఁ దాల్చి
తరమైనబలు కెంపు తాళి వైచి
మణికిరీటముడంబు రుఱపించునొక వింత
లాగి జూలోని కుళ్ళాయి పెట్టి
యొక్క. చక్క నిజవరాలు నొక్క పిన్న
వయసు కాళముగుఁడు నిరువంశం గొలువ
వెడిఁదగన్నులవాఁడొక పుడమితేఁడు
నేఁడు నినుఁ బ్రోతు పని చాల నిలిచె మ్రోలి.
కె. నిలిచిన నేనును సంగము
పులకించుచు నుండ
గలలోన కనుఁగోని నా
బొంగుచు నతనిం
కులదైవం బైన యలరఘుపతియె యనుచున్.
గీ. మేరు పులకింపఁగాఁ బ్రణమిల్లి నిలిచి
యున్న ననుఁ జూచి య ప్పురుషోత్తముండు
మందహాసాంచితముఖారవిందుఁ డగుచు
వర! రమ్మని వత్సలత్వమునఁ బలికె.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8wn81t1t4gs5iirokf5oi1nsv61hqcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237678</id>
    <revision>
      <id>595544</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '6 వాల్మీకి చరిత్రము. ఉ. నీకవితావిలాసము గణింప సుధారసధారకంటే నిం పై కనిపించు, దానఁ గృతియైనను మిక్కిలి సొంపు నింపదే * నాకథఁ దొల్లి యర్థరచనారుచి మించఁగఁ జెప్పి; తట్టేవా ల్మీకి చ...'</comment>
      <origin>595544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="itiv26qudhbknjrunh2jiqvqp1a1n79" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;6
వాల్మీకి చరిత్రము.
ఉ. నీకవితావిలాసము గణింప సుధారసధారకంటే నిం
పై కనిపించు, దానఁ గృతియైనను మిక్కిలి సొంపు నింపదే
* నాకథఁ దొల్లి యర్థరచనారుచి మించఁగఁ జెప్పి; తట్టేవా
ల్మీకి చరిత్రముఁ నోడుపు మెచ్చుగ నీ విపు డచ్యుతాత్మజా !
క. పావన రమణీయంబగు
నా వాల్మీకుల చరిత్ర మది కృపసేయన్
దీని మెఱయు నీ పుణ్య
ప్రావీణ్యను యచ్యుతేంద్ర ర ఘు నాథ నృపా !
క. అని యానతిచ్చి చన మే
ల్కని యే నెంతటి యనంతకరుణాఢ్యుఁడవే
యని యా రఘువల్లభుని
వినుతించి ప్రభాత వేళ వేడుక మెఱయన్.
వ. కొలువు కూటంబున కేతెంచి విబుధోత్తములకుం జెప్పిన
వారు నిది శోభనస్వప్నం బరకరుణాసముద్రం డగురామ
భద్రుండు నీనిజభక్తికి మెచ్చి కృతిసేయు మని యానతిచ్చెం
గావున నీకవితావి శేషంబు సకలలోక ప్రసిద్ధం బగునని సంత
సించి పలికిన నేను నవ్వాల్మీకి చరిత్రంబు సేయసమకట్టి తత్ప్ర
ఇతఁడు రామాయణ మునుకృతి సతిమనోహరముగా నవార్ధ్భగర్భముగా
రచించియున్నాఁడు. జూనినే మధురవాణి యను వేశ్యాతిలకము సంస్కృ
లేమున ననువాదముచే సేను. దీనిలో బాలకాండముననే 8000 పద్యములం
గలవు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>itiv26qudhbknjrunh2jiqvqp1a1n79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237679</id>
    <revision>
      <id>595545</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. సాదలబ్ధం బగు కవిత్వంబు తదధీనంబుగాఁ జేయుట యుచితం బని విచారించి యద్దేవతా సార్వభౌమునకును. క. బర్హిణకంఠచ్చాయా గర్షణచణకాయునకు, జగగ్గేయునకుర్, బగ్గీ గ్ముఖమకుట...'</comment>
      <origin>595545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1665" sha1="dic39r2a2n8gywe0zk55fwt2y2e3aza" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
సాదలబ్ధం బగు కవిత్వంబు తదధీనంబుగాఁ జేయుట యుచితం
బని విచారించి యద్దేవతా సార్వభౌమునకును.
క. బర్హిణకంఠచ్చాయా
గర్షణచణకాయునకు, జగగ్గేయునకుర్,
బగ్గీ గ్ముఖమకుటీ ఘటి
తార్హణచరణునకు, మనకృపాభరణునకున్.
క. రవఱో ఒసృ గ్రస
కుక్షింభర నిశితసాయకునకు, మిథిలా
ధ్యక్షసుతా నాయకునకుఁ,
దక్ష స్తుత నామునకు, దయాధామునకున్.
క. భీషణ ఘోషణ జలనిధి
శోషణశరధారునకు, నసూయామాయా
ద్వేషణ భాషణ ఖరఖర
దూషణ పేషణ పటిష్ఠదోస్సారునకున్.
శ, వైదేహీ మిత్రులకు,
సాదిత శత్రునకు, సప్తసాల మహీరు
'జ్భేదనపటుశరునకు, హర
కోదండ విఖండ నావికుంఠకరుసకున్,
క, మార్తాండవంశ పావన
మూర్తికి, నవహార చంద్రమోహీరలస
త్కీర్తికి, మౌనిమనోంత
స్వర్తి శుభాకారులకును, రఘువీరునకున్.
7&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dic39r2a2n8gywe0zk55fwt2y2e3aza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237680</id>
    <revision>
      <id>595546</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '00 8 వాల్మీకిచరిత్రము, వ. సమ్పతంబుగా నాయొనర్పం బూనిన వాల్మీకి చరిత్రం బను ప్రబంధరత్నం క. శ్రీవర చరణాంభోజ ర గథాసూత్రం బెట్టిదనిన. జోవాసితమగుచు నలరు సుకృతి కర సం జీవనము పావనము...'</comment>
      <origin>595546</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2092" sha1="rgcc1apnlp884vdtwlvq0n9di2cnw0k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;00
8
వాల్మీకిచరిత్రము,
వ. సమ్పతంబుగా నాయొనర్పం బూనిన వాల్మీకి
చరిత్రం బను
ప్రబంధరత్నం
క. శ్రీవర చరణాంభోజ ర
గథాసూత్రం బెట్టిదనిన.
జోవాసితమగుచు నలరు సుకృతి కర సం
జీవనము పావనము బద
ధీవనము విముక్తి సుందరీయావనమై.
మ. నరుఁడుందానును గ్రీడసల్పు నెపుడు కొనారాయణుం డవ్వనిన్
వగమాని ప్రజయాగ భాగములు నాస్వాదించుచు మంత్రవా
క్పరిపూతాహుతిధూమగంధముల నా ఘ్రాణించుచుం శ్రోత్రిభా
సురది.గ్రామగ సామగానములు వించుకో నిత్యసంతుష్టుఁడై
సీ. ఒక్క నాఁడైనను జక్కఁగాఁ గనువిచ్చి
బెళుకుఁ జూపులఁ జూచు ప్రేమ లేక
వేడుకకైనను వెకలి ఖ్వలు మీఱ
నటఁ జూపట్టఁ బల్కుటయు లేక
యుబుసుఁ బోకకు నైన నుల్లంబు చల్లంగా
గందం బలందెడు పొందులేక
నెలకైనఁ గొంతయాఁకలి దీఱఁ గలమాన్న
కబళ మొక్కటి జిహ్వకమియ లేక
గీ. నలఁగి యెండల నెండి, వాసలను దడిసి,
మోహ మను త్రోవ యెఱుఁగక దేహమాత్ర
ధారు లైనట్టి యచ్చటి తపసు లెపుడు
వలవ జేయుదు రల ముక్తి లలనఁ గోరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rgcc1apnlp884vdtwlvq0n9di2cnw0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237681</id>
    <revision>
      <id>595547</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 9 చ. శమదము లైన యమ్మునుల, శాసన మెట్టిపోగాని, కావలం దమతమ చ్చఁబచ్చికలు ద్రొచ్చి వెసంజను హోమధేను సం ఘములకు గోపబాలకుల కైవడి నేరిమి వాల కాలనం డముల నదల్చి తెచ్చుమగు...'</comment>
      <origin>595547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2412" sha1="c40c7f96h57g3joqoezg5c48a3buetb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
9
చ. శమదము లైన యమ్మునుల, శాసన మెట్టిపోగాని, కావలం
దమతమ చ్చఁబచ్చికలు ద్రొచ్చి వెసంజను హోమధేను సం
ఘములకు గోపబాలకుల కైవడి నేరిమి వాల కాలనం
డముల నదల్చి తెచ్చుమగుడంబులు లచ్చట నిల్చినచ్చికన్.
ఉ. బాలరసాల సాలముఖ పాదప రాజకఁ బూని మౌనిరా
డ్బాలికలందు సైకత ఘటంబుల చే సలిలంబు వోయఁగాఁ
గాలు వ దీర్చుఁదిన్నఁగ నఖంబులు మన్నులు గీరిగిరి యా
వాలములందు నెక్కఁగఁబ్లవంగ ముసంఘము లేమి చెప్పఁగన్.
ను. తుహినాహార్య గుహాగృహామర సరిత్పూరంబు లుద్యత్పుళిం
దహతి క్రోడవిభిన్న ఘోణభవముపై పాలికల్ వెచ్చి త
స్మహినిండించఁగమౌనిక వ్యకలు ప్రేమ రేఁగుఁబం క్లీం చున్
హి మైఁగూడఁగ నేటి తారొగులు నిండంనింతు రెం తేతమిన్ -
గీ. గజములు లు నిజాంగణంబులఁ గరములఁ గొని
దినము నివ్వరి*యన్నులు దెచ్చి
నవి కాపులు గోళ్ళ నొలిచి బియ్యంబు సేయు
మునుల హవిరన్న వేళకు సనువుగాఁగ.
క. గంభీర హ్రదములలో
సంభస్సులు ముంచి యుచ్చుహ సంబులు చేయ
గుంభీంద్రమ్ములు మునికులు
క లొసఁగు నీరు కుండలనిండన్.
*&quot;అన్ను&quot; అనుటకు &quot;అనియఁదోచిన యట్టియాన్ను తోడుగా క్రీడాభిరామము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c40c7f96h57g3joqoezg5c48a3buetb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237682</id>
    <revision>
      <id>595548</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 క. నారాయణుండు సా వాల్మీకి చరిత్రము. రంబున తిథివోలెఁ గ్రతుభాగంబుల్ కోరికిఁ గయికొనునఁట యడ నారయఁ దన్మునుల భాగ్య మలవియె పొగడన్. గీ. అవ్వనంబున శౌనకాద్యఖల మునులు మునఁ బుణ్యవివ...'</comment>
      <origin>595548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1678" sha1="1hiob6ihw7dsdkox94h71uv7n7ezyjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10
క. నారాయణుండు సా
వాల్మీకి చరిత్రము.
రంబున తిథివోలెఁ గ్రతుభాగంబుల్
కోరికిఁ గయికొనునఁట యడ
నారయఁ దన్మునుల భాగ్య మలవియె పొగడన్.
గీ. అవ్వనంబున శౌనకాద్యఖల మునులు
మునఁ బుణ్యవివర్తాపనురులఁ గూడి
హరికథామృతలవారి నందంద చాల
నోలలాడుచు నుండెడు వేళ యందు.
సీ. నారాయణుని దివ్య నామావళులు పల్కు
మహతిఁ దామూఁపున రహివహింపఁ
బవడంపు నును గెంపుఁబగటు ళెం జెడగుంపు
జిగియా వుఁ జెట్టుఁ జిగురుగొలుపఁ
గేల్దమ్మిఁ బొడముమౌక్తిక పంక్తి
యన నవ
స్ఫటికాక్షుసరము సంభ్రమము చూపం
బ్రతిదినస్నా నసంగతమైనగంగాంబు
పాండిమం బనఁ దనుప్రభ సెలంగ
గీ. విష్ణుభక్తులె ఘనులు భావింప ననుచు
బిరుదుపూ యనఁ గుండె కరమునందు
సమరఁగా నంత సంతరిత మున వచ్చె
నారదుఁడు తత్త్వబోధశారదుఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1hiob6ihw7dsdkox94h71uv7n7ezyjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237683</id>
    <revision>
      <id>595549</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. క. వచ్చిన నమ్మును లెల్లను హెచ్చినలేమితోడ నతని కెను రేగి వెసం దెచ్చి యతి కర్య పాద్యము లిచ్చి యుచితపీఠి నుంచ నెలమి నతండున్. సీ. శౌనకా సుఖమె, విశ్వామిత్ర లెస్సల...'</comment>
      <origin>595549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="qsjf1qswg5z62hocnd8igdk8c9psf56" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
క. వచ్చిన నమ్మును లెల్లను
హెచ్చినలేమితోడ నతని కెను రేగి వెసం
దెచ్చి యతి కర్య పాద్యము
లిచ్చి యుచితపీఠి నుంచ నెలమి నతండున్.
సీ. శౌనకా సుఖమె, విశ్వామిత్ర లెస్సలా,
కణ్వ మంచిదియె, భార్గవ శుభంబె, .
సుతపరిణామంటే, సుతప సంతోషంబె,
చ్యవని సేమమె, పరాశర శివం బె,
కపిల మంగళమె, మార్కండేయ కుశలమే,
వత్స సౌఖ్యమె, కాత్స్య యుత్సవం బె,
మాండవ్య భవ్యమే, మైత్రేయ భద్రంబె,
సుబల మేలే, వశిష్ఠ శోభనం బె,
గీ. క్రతు, భరద్వాజ, గౌతము, కళ్య, పాత్రి
కలశసంభవ, కౌండిన్య, గర్గ, మంద
పాల, జాబాలి, రోమశ ప్రముఖులార!
యీర లానందముగ నున్న వారె యిచట ?
క. అనుచుం గుశలప్రశ్నం
బొనరించిన మౌను లెల్ల నుల్లము లలరం
వినుతు లొసరించి సురముని
కని రిట్టులు వినయమున్ నయంబును బెరయన్.
5
11&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qsjf1qswg5z62hocnd8igdk8c9psf56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237684</id>
    <revision>
      <id>595550</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 వాల్మీకిచరిత్రము. శ. నారద ! బ్రహ్మజ్ఞానవి శారద ! శారదపయోదసన్ని భ దేహా ! సారదయా! నిజ తేజో దూరదళితదురితభయ ! చతుర్ముఖతనయా ! క. బహుళ బ్రహ్మాండంబుల బహిరంతర్గతములు ప్రపంచంబుల యం దహ...'</comment>
      <origin>595550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="dfnebpvcpqzuftf76omnh8hnw4nu44o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;12
వాల్మీకిచరిత్రము.
శ. నారద ! బ్రహ్మజ్ఞానవి
శారద ! శారదపయోదసన్ని భ దేహా !
సారదయా! నిజ తేజో
దూరదళితదురితభయ ! చతుర్ముఖతనయా !
క. బహుళ బ్రహ్మాండంబుల
బహిరంతర్గతములు ప్రపంచంబుల యం
దహరహము విశృంఖల గతి
మహిమఁ జరింపుదువుగాదె మహితవిచారా !
క. కావున నీ విశ్వమునం
దీ వెఱుఁగనికథలు లేవు; ఋషి కులతిలకా
భావించి చెవులు చల్లఁగ
శ్రీవిష్ణుస్మరణకథ వచింపుము మాకున్ .
చ. అని యిటు లాముని ప్రవరులందఱు మోదము నిక్కనొ
రున మురఘస్మరస్మరణరూపకథాశ్రవణానువంగులై
వినుతి యొనర్ప, నాతఁ డతివిస్మయవిస్మయమానవక్త్రుఁడై
వనజదళాశు భ క్త జనవత్సలు నెమ్మదిలోఁ దలంచుచున్.
చ. పులకలు మేనజూదుకొనఁ బొంగుచు మాటికి
పార్ష బాష్పముల్
జలజలఁ జిందఁగా హరితలంపునఁ జిందులు ద్రొక్కఁ గొంత సే
పలయికవోలె మైమఱచి యంతటఁ గన్నులు విచ్చి చూ చెమా
ను లడిగినట్ల యర్థము మనోగతమౌటకు నిచ్చమెచ్చుచున్ .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dfnebpvcpqzuftf76omnh8hnw4nu44o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237685</id>
    <revision>
      <id>595551</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. క్ష. మునులార ! బూర లొనరిం చిన యీప్రశ్నము పురాణసిద్ధము శుద్ధం బనఘ మమోఘంబు శుభం 'బ నితరజన సులభ మైతిహాసిక మరియన్. 13 వ. అని పలికి తత్సమీపంబునఁ బర్వతుం జూపి యితండు మ...'</comment>
      <origin>595551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1937" sha1="o1x413u8rsu74w5nseyfaj97t8tt5yk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
క్ష. మునులార ! బూర లొనరిం
చిన యీప్రశ్నము పురాణసిద్ధము శుద్ధం
బనఘ మమోఘంబు శుభం
'బ నితరజన సులభ మైతిహాసిక మరియన్.
13
వ. అని పలికి తత్సమీపంబునఁ బర్వతుం జూపి యితండు మత్స
ఖుం డితనికి విష్ణు కథారహస్యంబులు కరతలామలకంబుగాఁ
ఔలియు వినుండు నే నిదే రమావల్లభుసేనకుం బోయి వచ్చెద
నని వారల వీడుకొని నారదుం జరిగిన యనంతరంబ, శౌన
కాదు అత్యంతహర్షంబున నప్పర్వతమహర్షింజూచి నారా
యణస్మరణమహిమాను భావంబు వివరింపుమని యడుగు
టయు నప్పర్వతం డి ట్లని చెప్పదొడంగె.
గీ. మౌనులార ! నారాయణ స్మరణ మహిమ
నారాయణస్మరణమహిమ
హిమకరకళాధరుం డొకయించుకంత
యెఱుఁగు పని విందుమదియును నెఱుఁగ లేరు
బ్రహ్మదిక్పాలసురముని ప్రవరు లెందు.
గీ. పరమమునులార! శ్రీహరిస్మరణరూప
కథ యనఁగ నామకీర్తన కథయ నామ
కీర్తనము సేయఁ జేయఁ దన్మూర్తియెల్ల
యుల్లమునఁ జూడఁజూడ రంజిల్లుఁగాన,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o1x413u8rsu74w5nseyfaj97t8tt5yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237686</id>
    <revision>
      <id>595552</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 వాల్మీకిచరిత్రము. ఉ. శ్రీహరినామకీర్తన మశేషభవప్రభవాతిమోహ సం దోహవికర్తనం బనిశ్రుతుల్ మొఱపెట్టఁగ వించు నెడి సం దేహముపోఁక మూఢులగతిం బెడఁబాతురు కర్మకారులం దోహ్యసాహరిక్ మ...'</comment>
      <origin>595552</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1854" sha1="gs2hzqjz7fxwsd4ek51ac0469yxj5qa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
వాల్మీకిచరిత్రము.
ఉ. శ్రీహరినామకీర్తన మశేషభవప్రభవాతిమోహ సం
దోహవికర్తనం బనిశ్రుతుల్ మొఱపెట్టఁగ వించు నెడి సం
దేహముపోఁక మూఢులగతిం బెడఁబాతురు కర్మకారులం
దోహ్యసాహరిక్ మునిఁగి యెల్లరు దీని ప్రచింత యేమనన్.
లయగ్రాహి.
క్షేమము శ్రుతిప్రకర సీమము పము సగుణ
ధామము నిశాటకుల భీమము మునీంద్ర
ప్రేమము మహాముని లలామము తమోభరవి
రామము సతాళికర హేమము సదర్ధి
స్టేమము ముఖాభినవ ధూమము విశిష్ఠతర
హేమము కృతప్రమద భూముము శుభోద్ధో
ద్దామము లసద్గతికి దీపము శివాదృశని
నామము రమాధిపతి నామము దలంపన్.
క. ఈహరినామరహస్యం
బూహింపఁగ నర్థవాదయుక్తులచే సం
దేహించు విష్ణుమార్గ
ద్రోహులకుం దెలుపవలవదు పరాకైనన్.
క. పరనిందకుల, కసూయా
పరులకు, శ్రుతివిహితకర్మపరిహారులకున్,
హరిచరణభ_క్తిరహితాం
తరంగులకు, నిది వచింపఁదగ దండ్రు బుధుల్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gs2hzqjz7fxwsd4ek51ac0469yxj5qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237687</id>
    <revision>
      <id>595553</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము, క్ష. పాషండుల, కాగమవర దూషకులకు, నా స్తికులకు, దుష్కృతమార్గా న్వేషకులకు, నిది చెప్పిన దోషము గల దనుచుఁ జెప్పుదురు బుధులెల్లన్. క. ఎవ్వరు విశుద్ధమానను, జీవభావహీత...'</comment>
      <origin>595553</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="phg7pj4lcdbejj08mpksb3iqiovwv8n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము,
క్ష. పాషండుల, కాగమవర
దూషకులకు, నా స్తికులకు, దుష్కృతమార్గా
న్వేషకులకు, నిది చెప్పిన
దోషము గల దనుచుఁ జెప్పుదురు బుధులెల్లన్.
క. ఎవ్వరు విశుద్ధమానను,
జీవభావహీతమతి మనువా
రెవ్వడు సత్యవ్రతపరు
లవ్వర పుణ్యులకు దీని ఇర్హము వినఁగన్.
దా
1
15
వ మునులార మీక లందఱు గోవింద చరణార వింద వందనపరా
ఁయణులు ప్రతిఃశితధీకుఠారధారాఖండిత గ్రంథులు నూర్ధ్వ
మంథులు సాన్త్వికులుం దాత్త్వికులు గావున మీకు నీ
హరినాముర్తన మహత్త్వం బెఱింగిన మాత్రంబ వివరిం చెద
నేతత్ప్ర కాశికంబైన యొక్క యితిహాసంబు గలకు, సావ
ధానమతులై విరుం డని యిట్లని చెప్పదొడంగె.
శ్రీకిఁ బుట్టినబుల్లు చింతామణికి గని
యంబుజాక్షునకు శయ్యగృహంబు
కల్పకవన వాటికలకు నా వాలంబు
పాకారిముఖులకుఁ బాక భూమి
కామధేనువులకు గొష్ఠీన మంబుద
నివహంబుఁకునుఁ ఖానీయశాల
విశ్వంభరాదేవి వెలి పట్టుపుట్టంబు
నెలతాల్పు నేల్పున కలరుఁదోఁట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>phg7pj4lcdbejj08mpksb3iqiovwv8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237688</id>
    <revision>
      <id>595554</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 వాల్మీకి చరిత్రము. గీ. సలిలపతి బొక్క సము నదీసతుల కెల్ల నర్మసీమంబు రులకు వర్మ మనల తాండవితపాండుడిండీర ఖండ భా ధళ్యసాంద్రంబు పాలసంద్రంబు మించు. క. ధళధళన మించు సందుం గలితసుధా...'</comment>
      <origin>595554</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="nknvpw48p5av3xv898pzer8gjr3y27y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;16
వాల్మీకి చరిత్రము.
గీ. సలిలపతి బొక్క సము నదీసతుల కెల్ల
నర్మసీమంబు రులకు వర్మ మనల
తాండవితపాండుడిండీర ఖండ భా
ధళ్యసాంద్రంబు పాలసంద్రంబు మించు.
క. ధళధళన మించు సందుం
గలితసుధా ఫేనపిండఖండంబులు శ్రీ
లలనామణియాటల కై
యెలమీ నునుచు 'వెండిబొమ్మ రెండు లనంగన్.
శా. ఏయే చోటుల నిచ్చయా నచట నేయి నాకు మైపాన్పు పై
శ్రీయోషాపతి యుండుఁగాక యనుచుఁ శేషాహి దానంతటం
గాయవ్యూహము వన్నెనో యనఁగ శంఖశ్రేణి పాణింధమ
చ్ఛాయాచ్ఛాయతరీతినం దలరుఁ జంచల్లోలకల్లోలముల్',
ఊ లి జలంబుఁ గ్రోలు మన వాద పంక్తులలోఁ దళుక్కునం
గ్రాలుమెఱుంగుఁ దీగీయలుగల్గిన నొప్పుచునుండునందు నా
కాలము వీచిగర్భములఁ గ్రమ్మఱఁగ్రమ్మఱఁ బట్టునప్సరస్
లన నెల్లచో సన ధరీణధురీణవిలాసమూర్తులై.
చ. మనబడబాగ్ని కీలములఁ గ్రాఁగి యభంగ తరంగ కైతవం
బున వెసనింగి వెన్నొ రయఁబొంగి చెలంగు బయః ప్రపూరముల్
దినదినమున్ సమాగతనదీజలయ క్తి నడంగు నంద కా
క నిమిషమట్టు లున్నను జగంబుల నొక్కట నాక్రమింపజే?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nknvpw48p5av3xv898pzer8gjr3y27y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237689</id>
    <revision>
      <id>595555</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 17 ఉ. పన్నగళాయి నాభినీత పంకరుహోపరిభాగ పీఠి మై నున్న చతుర్ముఖుం శుబలేనుండుద నుంచుఁ దలంచియందు దా రున్నత ఫేన కూటముల నోహరి సాహరి నెక్కి తేలుచుం జన్న పయోధరార్భకు...'</comment>
      <origin>595555</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1725" sha1="3ks0c01kmox96oxftig3ipcg562c9zv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
17
ఉ. పన్నగళాయి నాభినీత పంకరుహోపరిభాగ పీఠి మై
నున్న చతుర్ముఖుం శుబలేనుండుద నుంచుఁ దలంచియందు దా
రున్నత ఫేన కూటముల నోహరి సాహరి నెక్కి తేలుచుం
జన్న పయోధరార్భకుల సారె సగుక్' వరుణావరోధముల్.
క. ఆపాలకడలినకుం
దీపించుం జగదఖండ దీపముఁ దేశ్లో
రూపంబు నగుచు శ్వేత
ద్వీపము నానావిధో పధిదురపంబై.
క. జ్వల కార్వానలశిఖలం
గల శప యోరాశి గ్రాఁగఁగా నట నడుమం
దలముగఁ బట్టిన విూఁగడ
వలెఁ దెల్లనిదీవి శీవిఁ బరఁగుచునుండున్.
సీ. తరిఁగొండ చేఁ ద్రచ్చుదఱిఁ దేలి యొక్క ది
క్కుసఁ జేరు నవనీతకూట మనఁగ
మధనపరిశ్రాంతి మైఁ జుట్టచుట్టిన
వాసుకి మనభోగవలయ మనఁగఁ
దరఁగల నానాటఁ దఱచుగానొక్కడఁ
జట్టిన ముత్తెంపుఁ దెట్టువనఁగ
జలనిధి రాజు వక్షస్థలంబుఁ జూలఁ
బ
వజ్రంపు బతక మనఁగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ks0c01kmox96oxftig3ipcg562c9zv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237690</id>
    <revision>
      <id>595556</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 వాల్మీకి చఁత్రిమూ నీరనిధికవ్యకామణి నీడ చూడ నచట నిల్పిన నిద్దంపుటద్ద మనఁగ ధవళ కాంతి పలి పదిగ్ధశకమగుచుఁ దేజరిలుచుండుఁ దగుదీవిఁ దెల్లదీవి. ఉ. ఆ తెలివి ఠీవి మెఱయక్ రయమొప్పఁ...'</comment>
      <origin>595556</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2123" sha1="c9giiad4la67875qe5obsblnd3tal8x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18
వాల్మీకి చఁత్రిమూ
నీరనిధికవ్యకామణి నీడ చూడ
నచట నిల్పిన నిద్దంపుటద్ద మనఁగ
ధవళ కాంతి పలి పదిగ్ధశకమగుచుఁ
దేజరిలుచుండుఁ దగుదీవిఁ దెల్లదీవి.
ఉ. ఆ తెలివి ఠీవి మెఱయక్ రయమొప్పఁ దరంగమాలికా
నీతములైన ముత్తెములు నిచ్చలుఁ బైపు నాకు ముక్తిళల
జాతదళాయతాక్షీ ఘనసంభ్రమ ముప్ప ముముక్షుమళ్ళీ పైల
*జే తనఁఁణాలు వోయుగతి శీతి సమీర సమీరికంబు లై
వ. అందు.
సి. భూమినీ విచిత్రిపాద వ్యాస
ధన్యా సమానసౌధ ప్రజంబు
సప్తసమస్వ గోచ్చారణజ్ఞ మన్మో
శారీరము
రథ్యా సహస్రతోరణబద్ధకల్పక
ప్రసవజాల సుగంధ బంధురంబా
రవిసుధాంశూపాధిరహితనిత్యోజ్జ్వల
న్నైజతేజోభరభ్రాజితం
* “చైతనఁబ్రాలు&quot; అనుటకు:
కలయం గాడ్పునఁ దూలి పుప్పొడి దీవిం గొప్పారు మారుండు
డల నారామరమావసంతులఁ గడంశం బెండ్లి సేయించుచో
వెలయంబట్టిన యుల్లభంబు పగిదిన్ వేమాజంఁ దిర్భూమి పై
జెలువొందించుచు రాలుఁ బువ్వవిఠతుల్ చేతన్న బ్రాలోయనన్.
నిన్నకోట పెద్ద ప్రద్నున్న చరిత్రమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9giiad4la67875qe5obsblnd3tal8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237691</id>
    <revision>
      <id>595557</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. జటులకర చక్రచండ ప్రచండశక్ర కుముదకుముదా క్ష గణపతి ప్రముఖ బాహు దండ పాలితమణిగణదండరు చిర గోపురము మీఱుచుండు నైకుంఠపురము. క. శ్రీరమణ నాభికుహర స గోరు హసన్గం వల హరి...'</comment>
      <origin>595557</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="ktrfktxam09sicj139udtj6sm7r6vft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
జటులకర చక్రచండ ప్రచండశక్ర
కుముదకుముదా క్ష గణపతి ప్రముఖ బాహు
దండ పాలితమణిగణదండరు చిర
గోపురము మీఱుచుండు నైకుంఠపురము.
క. శ్రీరమణ నాభికుహర స
గోరు హసన్గం వల హరి గోనీ చరించున్
సారెకు నచ్చట శిశిర స
మీరము లభి లై కసుఖ ముమీఱఁగ నెపు నున్ .
సి. శ్రీవత్సకౌస్తుభశ్రీలఁ బూనని వారుఁ
గుడుసుఁగై మువలు సేకొననివారు
ఘనఘనాఘనని భాంగములు మించనివారు
పసిడి నప్పటులఁ జొప్పడనివారు
జలజ నందక శాబ్దములు ధరింపనివారు
నడుగుల మిన్నేఱు నిడనివారుఁ
గమనీయభుజచతుష్కంబుఁ దాల్పనివారుఁ
పోనివారు
నిడఁదకన్నులఁ గృప యుట్టిపడఁగ నెపుడు
భక్తసంతతిఁ బ్రోనఁ బాల్చడని వారు
'లేరు వెదకిన నప్పురి సారసాకు
సారసారూప్యములుగన్న వారు కాని.
6
19&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ktrfktxam09sicj139udtj6sm7r6vft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237692</id>
    <revision>
      <id>595558</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 వాల్మీకి చరిత్రము. క. అందు ముకుందుడు మణిమయ మందిరమున నుండుఁ గోటిమన్మథళో భా కందళితరూప రేఖా సుందరుఁ డై, రమయుఁ దాను సుఖతరలీలన్. క. శ్రీతరుణీపతిఁ జూడఁగి నా తెలిదీవికిని దీర్ఘయ...'</comment>
      <origin>595558</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1791" sha1="driahpn38tpy4rmfjbtr35kzo6xj872" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;20
వాల్మీకి చరిత్రము.
క. అందు ముకుందుడు మణిమయ
మందిరమున నుండుఁ గోటిమన్మథళో భా
కందళితరూప
రేఖా
సుందరుఁ డై, రమయుఁ దాను సుఖతరలీలన్.
క. శ్రీతరుణీపతిఁ జూడఁగి
నా తెలిదీవికిని దీర్ఘయాత్రోపు లై
యేతెంచిరి సత్పురుషులు
నాతతహర్షులయి లీల నట యొక వేళన్.
క. ఏతెంచి యచటి మహిమలు
చేతో మోదంబు లుల్లసిలఁ గనుఁ గోనుచున్
నూతనమణిఘృణీ జాత
ప్రోతం బగు హరిహజారముం జొచ్చితగన్.
మ. సరసీజాసనవాసవాది సుమనస్సంఘంబు సన్మౌనులు
సొరిది మాటెడు చావడు ల్గడచి మెచ్చుల్ వచ్చు గంధర్వ
న్నరగాసంబుల తానమానముల నానందంబు నొందం చూచుం
దిరమౌ నొక్కవిలాసమందిరము గాన్పించంగ సీక్షించుచుస్.
క. లోపలఁ జని చని హరి నీ
లోపలకురువిందకందళోజ్జ్వల *కనకా
లోపలసద్రచనాజా
లోపలలిత మైన యొక్క యున్న త వేదినో.
* కనకాలో ప=బం కారులో పములేనిది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>driahpn38tpy4rmfjbtr35kzo6xj872</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237693</id>
    <revision>
      <id>595559</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. సీ కౌస్తుభమణి గన్న కనకంపుబొమ్మనా వనధిక వ్యక్త యురంబునఁ జెలంగ విమలాది కాంతలు వెన్కఁ గంకణనిక్వ ణము మించ వింజామరములు నీవ నిలయు నీళయుఁ బాదనళినముల్ గుబ్బచ సటు...'</comment>
      <origin>595559</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1615" sha1="pz1ghhd57pogammx9h51wk5sd46bups" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
సీ కౌస్తుభమణి గన్న కనకంపుబొమ్మనా
వనధిక వ్యక్త యురంబునఁ జెలంగ
విమలాది కాంతలు వెన్కఁ గంకణనిక్వ
ణము మించ వింజామరములు నీవ
నిలయు నీళయుఁ బాదనళినముల్ గుబ్బచ
సటువులఁ జేర్చి యందముగ నొత్తఁ
పెలిదమ్మిణీకులు తేటఁజూపఁగఁజాలు
నాలుగన్నులఁ గృపవేలుచుండ
మాటికిని శేషని శ్వాసమారుతములఁ
గుందనపుఁ జీల చెఱఁగు అందందకలయ
మృతులశరభోగ భాగంబుమీఁదఁ బవ్వ
శించి, చిఱునవ్వు చెక్కుల నించువాని.
సీ. మకరతశ్యామకోమలవిగ్రహమువాని
మకరకుండలదీ ప్తిమహిమవాని
మక రాంగ కోటిజన్మధురరూపమువాని
మక రాకరోరుసద్మంబువాని
మకరభిచ్చక్రభీమక రాంబుజము వాని
మర దుస్సహమహము వాని
మకరంద నిష్యందమానితోక్తులవాని
మకరాది వేయి నామములవాని
21&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pz1ghhd57pogammx9h51wk5sd46bups</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237694</id>
    <revision>
      <id>595560</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 వాల్మీకిచరిత్రము. మకరతోరణరుచిహారనికర సంభ్ర మకరభుజశుధ్యగృహరమా మహితముఖ హి మకర సదృగుద్భటజ్వలత్ప్రకృతి వాని నింజూచి యానంద మొంది. గీ. మేనులెంతయుఁ బులకింప మౌను లపుడు వినయ భ...'</comment>
      <origin>595560</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="7ogl29xx7clt3t7rl42ggd2pjx3genh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;22
వాల్మీకిచరిత్రము.
మకరతోరణరుచిహారనికర సంభ్ర
మకరభుజశుధ్యగృహరమా
మహితముఖ హి
మకర సదృగుద్భటజ్వలత్ప్రకృతి వాని
నింజూచి యానంద మొంది.
గీ. మేనులెంతయుఁ బులకింప మౌను లపుడు
వినయ భయ భక్తి సంభ్రమాన్విత మనస్కు -
లగుచు, దండప్రణామంబు లాచరించి
నిలిచి యిట్లని పొగడి రన్నీ లవర్లు,
దండకము.
శ్రీభామినీ భూమి నీళా కుదాభోగ బాగాతి భాస్వచ్చు
జామధ్యమధ్యంది నా ర్కార్చి రాధక్యధిక్కార్య వేల ప్రభావాల
జలంధరోడ్యాణ బంధానుసంధాన సంభేద వా నందికందినా
న్మంది రోద్యన్ని ధి ధ్యాసనావాస నామూలకందా సమద్భక్త పార్ల
ధి
ముకుందా ముకుందా సదానంద గోవింద బృం దాంగ శ్రేణి
మాణిక్యకోటీర కోటీ రుచిస్నిగ్ధ ముద్ధాం మీపం కేరుహోద్భాస
మానా సమానాధికత్వస్థితిం బాయు నీమాయ చందంబు ఇందం
బున యోగిబృందంబు గానంగ లే రన్న చోద్యంటు లింకేటికిం
బుజ్జవం బొప్పఁగా బొజ్జలోనొక్క పజ్జం జగజ్జాలము? మాటి
యొక్కొక్క మాఱుబ్బు మున్నీటిలోఁ జిన్న పాపండవై యుండి
యుకో వెండియుక్ హేమగర్భాండభాండంబు లొండొండ
నీరోమకూపంబులం దండతండంబులై కందుకంబుల వలె నిండి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ogl29xx7clt3t7rl42ggd2pjx3genh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237695</id>
    <revision>
      <id>595561</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 23 చూడ విరాడ్రూపముంజుట్టియుం జోటిపై వారిరాశిం ద్రయీ చోరకుం జీరియుకొ, మేటితామేటిపై మూఁపునన్నందర గ్రావ ముక్ మోచియుళ్', ఘోణీవై కొమ్మనం బూని యీక్షోణి రక్షించి,...'</comment>
      <origin>595561</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2434" sha1="mwiht8d66t9mwy2odudy00qtwfd2mln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
23
చూడ విరాడ్రూపముంజుట్టియుం జోటిపై వారిరాశిం ద్రయీ
చోరకుం జీరియుకొ, మేటితామేటిపై మూఁపునన్నందర గ్రావ
ముక్ మోచియుళ్', ఘోణీవై కొమ్మనం బూని యీక్షోణి
రక్షించి, మాయాతిదక్షు హిరణ్యాక్షు శిక్షించియు సామి
హర్యశ్రీ మై నీపదా పేక్ష మై యున్న ప్రహ్లాదు నాహ్లాదమం బాపు
దుష్ప్రపు నానాదురాలాపు ముపుదగ్రాయసో గ్రాతిజాగ్ర
న్న ఖా గ్రంబులంజించియుంబొట్టినై, మెట్టి పై గోచనం గిట్టియుం,
భాగ నాకారముం బూని దోరర్గళి ఖ్యాతి సువర్ణణోద్దండ
రాచతండంబులం గండ్రగొడ్డంట ముయ్యే కుమాఱుల్ పడిం
మండియు రామరూపంబురజ్ నిల్పి, నీ పాదసేవల్ ప్రసాదింపు
మోదేవతా సార్వభౌమా! పనికనామా! ఘనశ్యామ !
శ్రీరామ ! హస్తే కృతశ్రీ విహస్తేంద్ర వైధీ నమస్తే హితార్థప్రదా
నా ! నమస్తే నమస్తే నమస్తే యటంచు న్నుతింపన్.
క. అమ్మురుల నతిరవమ్ముల
నెమ్మన మలరంగ నప్పుడు నీరజనాభుం
ఉమ్మణిమయమందిరమ
ధ్యమ్మున నున్న ట్లయుండి యాశ్చర్యముగన్.
సీ. బాలాతపము నింగిపైఁ బర్వుగతిఁ గటి
విలుగట్టు వన్ని యవలువ వేలయ
దృక్కోణకరుణాబ్ధి కెను రెక్కు మకరయు
గళమన మరకుండలము లలర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mwiht8d66t9mwy2odudy00qtwfd2mln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237696</id>
    <revision>
      <id>595562</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 వాల్మీకి చరిత్రము. గళశంఖమునను జొక్కపుముత్త్రియంబుల లీల నక్షత్రమాలిక తెలంగఁ బాణిపద్మంబుల రాణించు నాళంబు లనఁగఁ గోదండసాయకము లుండ మది వెడలి నిలుచంద్రబింబం బనంగ నరమునంద’...'</comment>
      <origin>595562</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1715" sha1="qu1thvhxmfjyaze2e7ulqrscy9ncu2h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;24
వాల్మీకి చరిత్రము.
గళశంఖమునను జొక్కపుముత్త్రియంబుల
లీల నక్షత్రమాలిక తెలంగఁ
బాణిపద్మంబుల రాణించు నాళంబు
లనఁగఁ గోదండసాయకము లుండ
మది వెడలి నిలుచంద్రబింబం బనంగ
నరమునంద’నఁ గౌస్తుభ మొఱపు నిజహాఁ
బచ్చరామానిక పుజిగిపగ టంగ
సమరవారలమ్రోలఁ బ్రత్యక్షమయ్యే.
క. ప్రత్యక్షంబై కనుఁగొని
ప్రత్యక్ష రవిల సదమృతరసయుక్తములో
నత్యంతసుమధురోక్తుల
నృత్యన్మణికుండలుండయి దయం బలికెన్
గీ. పరమపావనమైన మీ పారమార్థి
కస్తుతికి నిచ్చ మెచ్చితిఁ గలశజలధి
యందుబలె నేను మీమానసాంతరమున
..
నెప్పుడు వసియింతుఁ జనుఁదు మునీంద్ర:లార
గీ. అనుచు వారి పల్కు టయు విని మునివతంసు
లద్భుతోత్కర్ష హహ్హబ్ధియందుఁ దేలి
యింత కరుణాంతరంగుఁడవే యటంచు
మఱియుమఱియును మ్రొక్కి రమ్మాధవునకు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qu1thvhxmfjyaze2e7ulqrscy9ncu2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237697</id>
    <revision>
      <id>595563</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 25 చ. ఇవ్విధంబున సమ్మహర్షులు సహాస హరు లగుచు నకారణ కరుణాపరాయణుం డగు నారాయణు సేవించి తమ్మూర్తి భావించుచు నస్పాలకడలి వెడలితత్పయోనిధానను నాకరంగ ఘటఘుటా తవరిష్ట...'</comment>
      <origin>595563</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2667" sha1="4rtgp7i671zskey7m6rbuiqg4hzfnxi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
25
చ. ఇవ్విధంబున సమ్మహర్షులు సహాస హరు లగుచు నకారణ
కరుణాపరాయణుం డగు నారాయణు సేవించి తమ్మూర్తి
భావించుచు నస్పాలకడలి వెడలితత్పయోనిధానను నాకరంగ
ఘటఘుటా తవరిష్టు గగనతరుస్పరి వేలావనమాలా ప్రసవ
జాల లోలంబక ప్రాలం బానుబంధి మందర గంధ సహ శింభ
సంభ్రమవిలాసపచేశిన సస్యలోకంబగు శాకద్వీపంబునకు
వచ్చి యచ్చట, నిశాట నోరుశృంగ బలభద్ర శతి కేసర దేవ
సాలంబు లనుపుణ్య శ్రీ లంబులు పెట్టి, యందులం బుప్రవ
హించు ననమయు నా యుర్ధము సంత ముఁ బం చపరి ము
సహస్రక్యుని యు నిర్జరమ్యతియు ననునిమ్ము గలఁ దానంబులు
గావించి, దధిమండల సముద్ధండగండ శావళిహిండనోచ్చా
లితఖండ శీకరషండ తాండవ X గసపుండరీక బాం సంభోధి
మగు దధిమహాంభోధి యుత్తరించి, పంచాక ప్రపం చిత
పంచవదనసాక్షాత్కార నిర్వంచన పంచజనోదంచితం బగు
క్రౌంచద్వీపంబునకు డిగి, తదభ్యంతరంబున వర్ధమానోప
బర్హణ సందోహ నందన సర్వతోభద్రాది సీమభూమి ధరం
బులు దశియించుచుఁ దత్పార్శ్వంబుల సభయము నన్ను
తాగయు నార్యకయుఁ దీర్ఘపతియు నను నదులనాడి యగం
తరంబ నిరంత రాజ్యరస చ్ఛురణ పిచ్చిలకుక్షి గత కులక్ష్మీ తిధ
రాగ్రలగ్న మహీరుహ ఫలగ్రహణ మోహకోహ్లి ముహు
ర్ముహుశ్చ్యవమాన జలమానవడింభ సంరంభావలోకని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4rtgp7i671zskey7m6rbuiqg4hzfnxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237698</id>
    <revision>
      <id>595564</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 వాల్మీకి చరిత్రము. కుతూహల పరిహస ద్వరుణపుర తరుణీ వారు పూర్తి శోభయ పారంబగుఘృతాకూ పారంబుదాఁటి, యంబరచుంచి కుశ సం భాగ్ర జాగ్రతగ్ర కరపత్రనిర్భిన్న జలధర గర్భగళిత విస్తుల స్థూ...'</comment>
      <origin>595564</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="4innvhitbx78ddd2915k34spsy8l0c6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;26
వాల్మీకి చరిత్రము.
కుతూహల పరిహస ద్వరుణపుర తరుణీ వారు పూర్తి శోభయ
పారంబగుఘృతాకూ పారంబుదాఁటి, యంబరచుంచి కుశ సం
భాగ్ర జాగ్రతగ్ర కరపత్రనిర్భిన్న జలధర గర్భగళిత విస్తుల
స్థూలముక్తాఫల కలిత నిజాండ సందోహ సందేహ కృతాను
ధావన వనతామ్రచూడ కమ్రతక సమ్రకంఠస్వరాముడిత
వివిధపత్రరథజాల కోలాహల కాంశ ప్రాంత కాంతాడ
దురాపంబగు కుశద్వీపంబున కేతెంచి, తదంతరంబున మందర
గిరికంద రామందిరుండగు నింను శేఖరు సేవించి, యా చెంగటం
జతురంగ కపిలచిత్రకూట ద్రవిణాదిధరణీధరంబు లవలో
కించుచు, రసకుల్యయు మిత్రవిందయు శ్రుతివింద యః వేదగ
ర్భయు ఘృతాచ్యుతయు మంత్రములయు నాదిగాఁగల
మహానదులం గ్రుంకి, ముదంబుగదుర మదిరాస్సతోన్మత్త
చిత్తపరస్పరస్పర్ధారంభ శుంభ దంభోమహిమ నిష్ఠురళిరోమ
ట్టనత్తుటిత పరువ పాషాణకఠినవిషమవిషాణ కోణ శకల శ్రేణి
పాణింధమసమయసముత్పత కుల్లుతజ్ఞత ర జరఠ పాశీసిపటల
చటుల ప్రభాధగద్ధగీతది శావారంబగు సురాపారావారంబు
నుల్లంఘించి, పలఱుంబొగడుచు, శాల్మలీగులు లీన పరిణ
తఫలవిశీర్ణ పలాయమాన స్థూలతరతూల ఖండ పాండరాభ)
విభ్రమాపాదిత శరత్సమయోత్సవాలోకన విజయ సూత్రా
రంభి తత్రత్యకుంభినీధవబంధుర దుందుభిధ్యాస సంబోధిత
ద్రోణక్షోణిధర గుహాకుహరని ద్రోణకంఠీరవ కంఠరవస్తంభి
38&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4innvhitbx78ddd2915k34spsy8l0c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237699</id>
    <revision>
      <id>595565</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ని ప్రథమాశ్వాసము. 27 తారికుంభి పంబగు శాల్మలీద్వీపంబున కవతరించి, యా సరస స్వర సశతశృంగ వామదేవ కుంద ముకుంద పుష్పవర్షాది మేదినీధరంబులు దర్శించుచు, నాదండ ముద్దండ పాపచ్ఛటా చ్ఛేద...'</comment>
      <origin>595565</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2672" sha1="ag916ay31jjt2k4yj99q9idorwdwajd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ని
ప్రథమాశ్వాసము.
27
తారికుంభి పంబగు శాల్మలీద్వీపంబున కవతరించి, యా
సరస స్వర సశతశృంగ వామదేవ కుంద ముకుంద పుష్పవర్షాది
మేదినీధరంబులు దర్శించుచు, నాదండ ముద్దండ పాపచ్ఛటా
చ్ఛేదనంబులు సేయుననుమతియు సినీవాలియు సరస్వతి యు
రాయ నందయు సను తరంగిణుల మునింగి
యుప్పొంగి నుతియించుచు, నిరంతర మధుర మధుర సాసార
సమృద్ధి నివృద్ధతర భోగజడభావసంపర్కా పనోదన శర్కరా
ప్రయాత
చరజ్జరదజగర నికర భూరి
ఫూత్కారజాతి వాతోద్ధూత భూధరవాత కందలితకందు
కఖిలనా చరిత ఖేచరా మోదంబగు
ఖండితాఖండ
నడచి, బంధుగస్కంధపటల నట టాచ్ఛటాచ్చాది దిఙ్మండలా
తాండవఖండపరశు రేఖావిడంబనడంబ రాష్త్రం
లిహ మహోలక్షిత హిరణ్మయ ప్లక్షం బగు ప్లక్షద్వీపంబు
నకువచ్చి, యచ్చోట మణికూట వజ్రకూట
మణికూట వజ్రకూట జ్యోతిష్మ
తీంద్రసేన సువర్ణ హిరణ్యష్ఠీవ మేఘమాలంబు లను &quot;సేతు
శైలంబులు చూచి, యరుణోదయు, నాంగీరసయు సుప్రభా
తయు సత్యంభరయు ననునదులం దీర్థంబులాడి, యవ్వలం
గదలి, మద్యత్తిమితిమింగలం కులీ గాఢసలిలో పరిపరి ఢాక
మాస జరఠ గూఢ పాత్రికల్పితా పూర్వ మధ్యస్థల స్థూలతర
తరంగ సంగనిర్ణిద్రం బగు లవణ సముద్రం బతిక్రమించి,
మహామేరు క్షోణిధర దక్షిణతటలక్షిత జం బూవృతు, గళద
జంబూ
వృక్షగళద
-
7&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ag916ay31jjt2k4yj99q9idorwdwajd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237700</id>
    <revision>
      <id>595566</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 వాల్మీకి చరి త్రము. సదృక్షఫల ప్రవాహమరు తరంగిణీ పంకాయమానా కలంక జాంబూనద సంపాదితాగణ్య పుణ్యస్వరూపం బగు జం ద్వీపంబుఁ బ్రవేశించి, యంతి. సి. మలయ శైలనితంబవలయ చందనలతో నిలయవై భవమ...'</comment>
      <origin>595566</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1816" sha1="r539povaqdopermk33wxfpbxd8pc8ll" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28
వాల్మీకి చరి త్రము.
సదృక్షఫల ప్రవాహమరు తరంగిణీ పంకాయమానా కలంక
జాంబూనద సంపాదితాగణ్య పుణ్యస్వరూపం బగు జం
ద్వీపంబుఁ బ్రవేశించి, యంతి.
సి. మలయ శైలనితంబవలయ చందనలతో
నిలయవై భవము వర్ణించుకొనుచు
మంగళ ప్రస్థాభ్రరంగలగ్న మనోజ్ఞ
శృంగలక్షణము లీక్షించుకొనుచు
మైనాక వివిధ ప్రసూన వారానూన
నానాకటక కాననములు గనుచుఁ
హల్ల కాచల సరోహల్ల కామోద సం
వేల్లితానిలము సేవించుకొనుచుఁ
గుతుక ముప్పొంగ మఱియుఁ ద్రికూట చిత్ర
కూట మణికూట వృషభ కాకుభ మహేంద్ర
వారిధా రేంద్రకీల పర్వతములెల్ల
మెట్టి తత్పుణ్యభూములు చుట్టిచూచి.
క. చనిచని కాంచీరి విద్రుమ
వనరాగద్విగుణితాంబువర్ణ ము చేతం
గననొప్పు తామ్రపర్ణి
వననిధి వరవర్ణిని నవశ్రీపర్ణిన్.
గీ. కాంచి యిది పాండ్యభూపాల కాంచిత మగు
కేళిదీర్ఘక యిది మంచి కెంపురాలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r539povaqdopermk33wxfpbxd8pc8ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237701</id>
    <revision>
      <id>595567</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. గలుగుచుండెను గని యిది కలశభవుఁడు నిత్య సంధ్యావిధులు తీర్చు నెల వటంచు. వ. అందు నందఱుఁ దీర్ఘంబులాడి, క. ఆ తామ్రపర్ణి చెంగట నా తాము ప్రచురకిసలయద్యుతి నవ సం జాతామ...'</comment>
      <origin>595567</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1788" sha1="3dfk6t16i29ovlutyw3yydxsu6cosmk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
గలుగుచుండెను గని యిది కలశభవుఁడు
నిత్య సంధ్యావిధులు తీర్చు నెల వటంచు.
వ. అందు నందఱుఁ దీర్ఘంబులాడి,
క. ఆ తామ్రపర్ణి చెంగట
నా తాము ప్రచురకిసలయద్యుతి నవ సం
జాతామ్రవరణముల వి
ఖ్యాశంబై మించునట్టి గజతీర్థంబున్.
29
29
వ. కనుంగొని తత్తటంబున నిల్చి, యందఱు నానందంబుతోడ,
సీ. లాలిత జాల శై వాలజాలచ్ఛాయ
నీల కాయంబు వన్నియఁ బొసంగం
బై నిండఁ బర్వీన పద్మపరాగముల్
హళఁది తాపిత చాయ ననుకరింప
నగ్రజాగ్రద్వినీలాంబుజూత శ్రేణి
చాఁపిన తొండంపు జాడ సమరం
బార్శ్వతటోద్దీప పక్షి నాదంబులు
ఘంటాఘత్కార గరిమఁ బెనుప
మారుతోద్ధూతశీకరముండలంబు
ఘనమధుపవిభ్రమము దెల్ప ననవరతముఁ
దనరు గజతీర్థ మనుట సార్థముగఁ జూపె
నద్భుతంబుగ నీసరోజకరంబు.
క. అని పొగడుచు నా చెంగట
అనుపమతపమునఁ జెలంగు నా &quot;త్రేయుండగా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3dfk6t16i29ovlutyw3yydxsu6cosmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237702</id>
    <revision>
      <id>595568</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '30 వాల్మీకి చరిత్రము. మునిఁగని, యీతీర్థ గరిమ మనఘా! వివరింపు మనుడు నతఁ డిట్లనియెక్. చ. కరిణులు గొల్వనొక్కకరి, గాటపు వేసుకఁ దల్లి భూఢ రాం తరమనకందరాటవులు దాపుల మఁపులు మేసి మేసి న...'</comment>
      <origin>595568</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2000" sha1="nn3ak0c39mtf1pri5gisb2ormkrbe36" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30
వాల్మీకి చరిత్రము.
మునిఁగని, యీతీర్థ గరిమ
మనఘా! వివరింపు మనుడు నతఁ డిట్లనియెక్.
చ. కరిణులు గొల్వనొక్కకరి, గాటపు వేసుకఁ దల్లి భూఢ రాం
తరమనకందరాటవులు దాపుల మఁపులు మేసి మేసి న
బిరుసుగ నెడ వేఁడిటుఁ దిపింపఁగ చెప్ప మని చెప్పి చే
దిరుగుచు నెంచు నీరు గల తెంకులు గానికి దీనికెంత .
క, మన్నులు రేఁగఁగ నేనుఁగు
మనీఁబడి యెండమావులు ద్రావం
గన్న ఱఁ బఱచుచు నడియా
సన్నో గులుచు వ్రాత పోలి జూలింబగుచున్.
గీ. కొన్ని పెంటియేనుఁగులుఁ దానుజోకమై
మూకదప్పి, దప్పిమోము లెండఁ
జల్లగా లిజూడి మెల్లన యరసి, యా
సరసి దరిని నింపు బెరసి యంత.
క. కడుపులు నిండఁగ జలముల్
వడిగ్రోలెం దొండములను వారక సరసం
బుడబుడ ముంచుచుఁ బ్రక్కలఁ
గుడియెడమకుఁ జల్లికొనుచుఁ గుంభీంద్రంబుల్.
3
క నిండార జలముద్రావియు
వెండియు వెండియును గదుపు వెలితిగఁ బైపి
నొండొండ క్రొలి జలరుహ
షండంబులతోడ గ్రీడ సల్పుచునుండన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nn3ak0c39mtf1pri5gisb2ormkrbe36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237703</id>
    <revision>
      <id>595569</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. క. మకరం బొక్కటి యక్కరిఁ కురించుచు నాడికోఱగిఱకలఁ బడముల్ వెకలించిన, నించుక కద లకయుండం బట్టి బిట్టు లా వడరంగన్. 31 ఉ. పట్టిన నగజేంద్రమును బాదములం బెకలించి మాచి, య...'</comment>
      <origin>595569</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2016" sha1="li9z96tgr0e63awyfp2zc17uuctvy5v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
క. మకరం బొక్కటి యక్కరిఁ
కురించుచు నాడికోఱగిఱకలఁ బడముల్
వెకలించిన, నించుక కద
లకయుండం బట్టి బిట్టు లా వడరంగన్.
31
ఉ. పట్టిన నగజేంద్రమును బాదములం బెకలించి మాచి, యి
ట్టట్టు చలింపరా కతిభయంబున మస్తకముం దటంబులం
గొట్టుచుఁ, గూఁత వెట్టుచునుగుంభయుగాంతర సీమహ సమున్
బెట్టుచు నార్తిహారి హరిఁ బేల్కొని యుచ్ఛతర స్వరంబునన్.
ఉ. ఓహరి యోదయాంబునిధి యోభవబంధ రుజూపహా మహా
దాహము చేత నంబువులు ద్రావఁగ నిచ్చటఁ జేరి, యీజల
గ్రాహము చేతఁ జక్కు. వడి గాసిలితి న్ననుఁ గావ వే యనం
దేహముగాఁగ నీవయిట దిక్కు సుమీ ఖగ రాజవాహనా !
క అనిపల్కెడు కరిమొఱఁదా
వినియెనో వినలేదో యింత విస్మయముగ నం
తన దీనభ కరక్షణ
ఘనుఁడు మురాంతకుఁ డసంతకరుణ దలిర్ఫన్.
సి. తను బిల్చినప్పుడు వినిలో నుపడెనంచు
మకరంబు కరి రేకుమడఁచునొక్కొ
విభుఁడు గల్గిన మొఱవినఁడె లేఁడని దంతి
జడిసి ప్రాణము లేడ విడుచునొక్కొ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>li9z96tgr0e63awyfp2zc17uuctvy5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237704</id>
    <revision>
      <id>595570</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '32 వాల్మీకి చరిత్రము. యార్తులరక్షింతు నని పల్కు చుండెడు బిరుదు నేఁటికి లేక జరగునొక్కొ యుంకించివై చిన యురువడి నేనియుఁ జక్రంబు నక్రంబుఁ జఱచదొక్కొ యనుచుఁ దార్యండు మదిమీఱి చ...'</comment>
      <origin>595570</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1678" sha1="2x6xhkyfzwcbgeyq5c67s0u2lgn9vui" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;32
వాల్మీకి చరిత్రము.
యార్తులరక్షింతు నని పల్కు చుండెడు
బిరుదు నేఁటికి లేక జరగునొక్కొ
యుంకించివై చిన యురువడి నేనియుఁ
జక్రంబు నక్రంబుఁ జఱచదొక్కొ
యనుచుఁ దార్యండు మదిమీఱి చనఁగ వాణి
నిజకియెత్తుచు నచ్యుతుఁ డేగుదెంచెం
దనదు దర్శనమును సుదర్శనము నపుడు
చక్రపదనక్రముల నొక్కసారేఁ బొధువ.
క. హరి గరుడుల రుచు లత్తఱి
సరిగా నొండొండ తీవ చాలుగఁ దగ నం
బరమున గన మెప్పుడును గం
ధరమణిధనువులని యాత్మఁ దలఁచిరి వేల్పుల్.
క. తలంచుట మునుపో హరి
కరితలఁ గరమిడుట మునుపొ కాదగు నేని రా
దొరులం బలుకుచుఁ దలఁచిరి
యకుముగ సురలలికరంజితాంజలం లగుచున్.
క. చక్రపదసార్వభౌముని
యాక్రందన రవమునందు నైక్యము నొంచెం
జక్రికరచక్రవిదళిత
నకార్తరవంబా వెఱఁగునన్ సురలుండవ్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2x6xhkyfzwcbgeyq5c67s0u2lgn9vui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237705</id>
    <revision>
      <id>595571</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. శ. హరిహస్త స్పర్శనమునఁ గరియురు గరిభావ మెడలి గంధర్వుండై సురమార్గంబున నాయం బురుహాక్ష్యం భక్తరతుఁ బొగడుచుఁ జనియెన్, గీ. నాటఁ గోలెను గజతీర్థ నామ మొదనె నీ సరోవర...'</comment>
      <origin>595571</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="ebqwsrb45t6c53el463m9rhj1zqe8do" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
శ. హరిహస్త స్పర్శనమునఁ
గరియురు గరిభావ మెడలి గంధర్వుండై
సురమార్గంబున నాయం
బురుహాక్ష్యం భక్తరతుఁ బొగడుచుఁ జనియెన్,
గీ. నాటఁ గోలెను గజతీర్థ నామ మొదనె
నీ సరోవరమునకు మునీంద్రులార!
యిందుఁ గ్రుంకిన జనులకు నిందుధరుని
కంటే మిక్కిలి సంపద గలుగుచుండు.
S$
వ. అనిన విని యక్కరివరదుని మహత్త్వంబు చిత్తంబుల హత్తి
నృత్తంబులాడుచుండ.
సీ. పందె మిమ్మని లక్ష్మి పంతంబుతో సిన
నెద కౌస్తుభ మెడల్చి యదర వై చి
పడతి పాదములందుఁ బావలు గదియింపఁ
దొడిగియుఁ దొడుగక తొలఁగఁద్రోచి
కదీసి విష్వక్సేను కైదండ యొడిసియుఁ
మడంగఁ గడకు నూఁకి
బరిమేని గరుడుని నురువడి నెక్కి
పద పదమని సారె పన్నె సోఁకి
సురలు గని మ్రొక్క యసురులు సురిగి స్రుక్కఁ
జక్రమున నక్రశిరమును జక్కు జేసి
హస్తమున హస్తి మస్తంబు మస్తరించి
వెలయు శ్రీహరి శుభము గావించు మాకు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ebqwsrb45t6c53el463m9rhj1zqe8do</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237706</id>
    <revision>
      <id>595573</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '34 వాల్మీకి చరిత్రము. క. అని పొగడుచు నాతీర్థం బునఁ దానముల వెడలి మునిశేఖరు ల వనజాక్షుభ కరక్షణ ఘనకథలు నుతించికొనుచుఁ గౌతు। మసఁగళ్ మ.ఇభ తీర్థంబటు దాఁటియవ్వలమునుల్ హిండ త్త్వి...'</comment>
      <origin>595573</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2133" sha1="t6ubgc1jq7eh34qwbr6vc7lfysc4bne" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34
వాల్మీకి చరిత్రము.
క. అని పొగడుచు నాతీర్థం
బునఁ దానముల వెడలి మునిశేఖరు ల
వనజాక్షుభ కరక్షణ
ఘనకథలు నుతించికొనుచుఁ గౌతు। మసఁగళ్
మ.ఇభ తీర్థంబటు దాఁటియవ్వలమునుల్ హిండ త్త్విసాసాంద్రచం
భటాభంగఘటీనటాయితము లా నందంబునొందింపఁగా
శుభ వారించనువుల్ దొలంచి యవల౯ సొంపొందునిందోపల
ప్రభలతో వెల్గెడు బాలకృష్ణు విభవ భ్రాజిన్లు సేవించుచున్ .
క. సీతాపతిదోర్వైభవ
కేతువు దశవదనమదనఖేలై కకథా
హేతువు తాపసజనజీ
వాతువు సేతువును జూచువాంఛలు వెలయన్.
వ. అవ్వలనం జని రనిన విని యమ్మహర్షు అత్యంత హర్షంబునం
దరువాతివృత్తాంతంబు వివరింపు మని యడుగుటయు.
మ. భువనాపూర్ణ పిచండచండదనుజాం భోజాత వేదండ దం
డమృతకుండ కుండలిపఖట్వా వైభవాఖండ ఖం
డవిధూ త్తంసక కాండ కాండకుహ కాండ ద్ధామమా గొండతోం.
డవితోద్దండశిఖండిమండలవిభా డంబాంబు గోజ్జృంభణ&quot; !
క. బంహిష్ఠనిష్ఠురాశుగ
సంహతి సంహృతనిశాటఝాట రు హీ భృ
సింహ స పనిషదుప
బృంహీత వేదై కమూర్తి భేద న కీర్తి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t6ubgc1jq7eh34qwbr6vc7lfysc4bne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237707</id>
    <revision>
      <id>595574</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము. 39 35 పంచ. ఘనాఘనాభ తారక ప్రకాశ భ క్తరంజనా జనావనా భుజాగ్ర చక్ర జర్జరత్వలాశనా దినాధినాధయూధ తేజ దిత్ప్రసిద్ధశాసనా సనాతనాసుధామృగేంద్ర చంద్రజిద్యశోఘనా. గద్య. ఇదె...'</comment>
      <origin>595574</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="cokbr7k516s9ql6ht7a999ejy2q04h2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ప్రథమాశ్వాసము.
39
35
పంచ. ఘనాఘనాభ తారక ప్రకాశ భ క్తరంజనా
జనావనా భుజాగ్ర చక్ర జర్జరత్వలాశనా
దినాధినాధయూధ తేజ దిత్ప్రసిద్ధశాసనా
సనాతనాసుధామృగేంద్ర చంద్రజిద్యశోఘనా.
గద్య. ఇదెశ్రీరామ చంద్ర సాంద్రకరుణాకటాక్ష లబ్ధ సిద్ధ సార
స్వతవి శేషనిరర్గ ళ వాగ్వైభవా శేష సరససాహిత్యకళాభోజ సత్య
సంభూషితముఖాంభోజ సకల సామ్రాజ్యధౌరేయ నిరతావారి
తాన సత్ర సంతో షిత ప్రతిదివసపంచాశత్సహస్రభూసుర బహు
వారావర్తిత మహాదాన వైభ వానర్తిత భాసుర నిజనామాంకి
తాకళంక వస్తుసమగ్ర బహుశా గ్రహార భూషిత చోళధరామం
డల నిఖిలభోగనిర్జి తాఖండల సాధిత సముద్రాంతర ద్వీపపఠేన్న
పాలసంస్తున ప్రతాప నేపాళ భూపాల స్థాపనాచార్య కర్ణాటరా
జపూజనీయ గౌరంధర్య రామసేతుశ్రీరంగ విజయ రాఘవపుర
కుంభకోణాది దివ్యస్థల ప్రతిష్ఠాపిక రాముభద్ర సర్వజనసం భావిత
గాంభీర్య ముద్రావినిర్జి తసముద్రసదాశ్రితభరణ దీక్షా దక్ష దక్షిణ
సింహాసనాధ్యక్ష రాజాధి రాజసన్ను తోసాధారణ శౌర్యదిగంత
ప్రసిద్ధత రౌదార్య సుజ్ఞానజనక సతతనం సేవిత జనక పోషిత విద్వత్క
వియూధ భువంశోభిత గుణసనాథ బలవత్పరిగృహీత సామంత
మహీకాంత విమోచన
శ్లాఘనీయబాహాబల మూర్తిమాంబా
గర్భశు క్రిముఃగ్రాఫల చిన చెవ్వయా చ్యుతనృపాలపుత్ర సజ్జనస్తోత్ర
పాత్ర రూపరేఖావిజిత కుసుమసాయక శ్రీరఘునాథ నాయక
ప్రణీతంబైన వాల్మీకిచరిత్రం బను మహా ప్రబంధంబు నందుఁ
బ్రథమాశ్వాసము.
8
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cokbr7k516s9ql6ht7a999ejy2q04h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237708</id>
    <revision>
      <id>595575</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు. వాల్మీకి చరిత్రము . кроти ద్వితీయాశ్వాసము. శాంతాకుచభద్ర శ్రీకాంతభుజాంతరాళ శీతలకరుణా లోక సాచిత్వత యత సీకుసుమసమానధామ శ్రీరఘురామా ! వ. అవధరింపు మస్పర్వతుం డమ్మనుల...'</comment>
      <origin>595575</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1233" sha1="78ia3lm0p2fyg4f79ksltc5hv3h3sk7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీరస్తు.
వాల్మీకి చరిత్రము .
кроти
ద్వితీయాశ్వాసము.
శాంతాకుచభద్ర
శ్రీకాంతభుజాంతరాళ శీతలకరుణా
లోక సాచిత్వత యత
సీకుసుమసమానధామ శ్రీరఘురామా !
వ. అవధరింపు మస్పర్వతుం డమ్మనుల కిట్లనియె ఇవ్విధి ల
నమ్మనీంద్రు లానందంబున.
క. దక్షిణదిగ్భాగమునఁ బ్ర
దక్షిణగతి నరిగి యరిగి దర్భశయనముకొ
వీక్షించి సేతుమూలా
ధ్యక్షుక్ శ్రీరాముఁ గొలిచి తద్దయు వేడ్కన్.
సీ. చక్రతీర్థంబున స్నానంబు గావించి
భేతాళ వారిధి స్నాతులగుచుఁ
బాపవినాశినీ ప్లావనం బొనరించి
సీతాసరస్సునఁ జెలఁగియాడ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78ia3lm0p2fyg4f79ksltc5hv3h3sk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237709</id>
    <revision>
      <id>595576</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. మంగళతీర్థ సంపర్క మానందించి యమృత వాటికను దేహములు కొలఁచి లక్ష్మణతీర్థ ఖేలనమున నలరుచు రామ తీర్థంబు పూరములఁ గ్రుంకి . శంఖ చక్ర జటా తీర్థ జలములందుఁ దానములు చ...'</comment>
      <origin>595576</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1609" sha1="kzcq4ym91powafh89klfkojpiue4p5a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
మంగళతీర్థ సంపర్క మానందించి
యమృత వాటికను దేహములు కొలఁచి
లక్ష్మణతీర్థ ఖేలనమున నలరుచు
రామ తీర్థంబు పూరములఁ గ్రుంకి
.
శంఖ చక్ర జటా తీర్థ జలములందుఁ
దానములు చేసే గంధమాదన సుగంధ
మందర సుగంధవసమంద మందగంధ
వాహముల దేహముల శ్రమవాల్చి మ్రోల
గీ. వెండియును వారలు హనుమత్కుండ మూసను
బ్రహ్మకుండంబునను దీర్ఘ రాజమైన
కోటితీర్థంబులను ధనుష్కోటి.యందుఁ
గ్రుంకులిడి రామలింగంబుఁ గొలిచినిలిచి.
మహాశ్రద్ధర.
నాని మౌనుల్ కాం చిరంటేజ్, సగభ సవిసకత్సాంద్రవీ చీరు చీ
ఒనితో జ్ఞాఢాంధ కాగస్థగీత దశదిశా చక్రకద్యోతివిద్యో
తనకిత్సాశీ ఝాలో రగళతిరదృగంత ప్రభా......
*....
కాంచిలేపాశీనఘటా
చంచల్లుఠనములు సారెసా కుఁ గనుచుకొ.
37&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kzcq4ym91powafh89klfkojpiue4p5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237710</id>
    <revision>
      <id>595577</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 క. అలంకాపాథో మ వాల్మీకిచరిత్రము, ధ్యాలంకారప్రకారదా కారమునం గ్రాలు నల రామ సేతువు నాలోకించుచు మునీంద్రు లతిహర్ష మునన్ . చ. పరిసర విద్రుమద్రుమని భాపటలంబు శంబు ఇల్లకం బొరిఁబ...'</comment>
      <origin>595577</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1704" sha1="ec9y77lngl39d7akmuz5vaja4dofp9y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;38
క. అలంకాపాథో మ
వాల్మీకిచరిత్రము,
ధ్యాలంకారప్రకారదా కారమునం
గ్రాలు నల రామ సేతువు
నాలోకించుచు మునీంద్రు లతిహర్ష మునన్ .
చ. పరిసర విద్రుమద్రుమని భాపటలంబు శంబు ఇల్లకం
బొరిఁబొరిఁగప్పనొప్పై రఘుపుంగవు సీతువు మాటమో మనీ
శ్వర కుల చంద్ర! యీ జలధి శైవలితని యిచ్చ గుపురా
సరిపెణ మేన నీటుగన జందెపు వాటుగ పై చవో (యజన్'.
క. బిట్టురువడి నూతేనుఁగు
లిట్టలముగఁ బోరవరుణుఁ డెప్పుడు నడుమం
గట్టించిన పెట్టిన నీ
కట్ట సెలంగెడును పారికొంషీ ప్రవరా !
క. వారిధిరంగ స్థలమున
జేరి తరంగమ్ముల నేడు జెట్టులు పైపిం
రంగు నడుమ బలం పిరి
సారించిన సరణి సేతు సరణి చెలంగెన్,
క. ధరణీతరుణీమణికం
బరమగు నీయంబురాశి మధ్యంబున న
బ్బురపు నెరిక యన &quot;సీతువు
గర మలరెడు వివిధతరునికరదంతురమై.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ec9y77lngl39d7akmuz5vaja4dofp9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237711</id>
    <revision>
      <id>595578</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీ మాశ్వాసము. క. ఆలోకించితే సేతువు నాలోకాలోక మహిధకా కోంచలమౌ పౌల స్త్యజయ స్తంభము వ్రాలి జలధిఁ దేలియాడు పగఁ గనుపట్టున్. గీ. భోగికుల పతిసంతతి భూమివలయ వహంజాత పరిశ్రాంతి వద...'</comment>
      <origin>595578</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="tv5xfuf4943snywakadadm6yz3oqspp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీ మాశ్వాసము.
క. ఆలోకించితే సేతువు
నాలోకాలోక మహిధకా కోంచలమౌ
పౌల స్త్యజయ
స్తంభము
వ్రాలి జలధిఁ దేలియాడు పగఁ గనుపట్టున్.
గీ. భోగికుల పతిసంతతి భూమివలయ
వహంజాత పరిశ్రాంతి వదల నుదధి
పైకిఁ దేలుచుఁ దనసంధి భార మెడల
నిగనో యన సేతువు దగే నాగేంద్ర!
39
ఈవరరాశి మీఁదట శబంచిన మాధవు గౌరవించి యిం
సావహిలన్ మహీమహిళ యాదటఁ జాఁచిన హస్తమోయనం
గా విలసిల్లెడున్ గళితకంకణ వాదము లించ రాఘవ
ట్మెవరు సేతు వెంతయును గౌతు కమిచ్చు మునీంద్రచంద్రమా!
శ. అనియిటులు వివిధగతులను
వనినిధిఘన సేతుమహిమ వర్ణించుచు న
మ్మును లచటఁ గదలి బహుపు
ణ్యసకులు వనములును గొన సరయుచునుండన్.
మ. కననయ్యెం బుకరత్న మొక్కటి, వియద్ధంగా
తరంగానుషం
గన దస్మందరగంధ వాహవిధుతాంగ శాంతి సృత్యద్వధూ
జనమం జీుఝణంఝణస్వనిత చం చచ్చదళాలావిలా
సన వేందూపల సౌధయూధరుచి సంఛన్నా గ్రదిగ్భాగమై.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tv5xfuf4943snywakadadm6yz3oqspp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237712</id>
    <revision>
      <id>595579</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 వాల్మీకిచరిత్రము. క. ఆదిగని మధురానగరం బిదిగోఁ దడవులకుఁ గంటి కృతమాలా నదిఁగ్రుంకి సోనుసుందరుఁ క ల య ఁ బదపదఁ డనుచున్ . గీ. అరిగివారలు హేచుపుష్కరిణి చెంతఁ రమైన నీ పవనాంతరమునం...'</comment>
      <origin>595579</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1692" sha1="krwiq6b9hkw744kerhuk3p5ac9dzry4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;40
వాల్మీకిచరిత్రము.
క. ఆదిగని మధురానగరం
బిదిగోఁ దడవులకుఁ గంటి కృతమాలా
నదిఁగ్రుంకి సోనుసుందరుఁ
క
ల య ఁ బదపదఁ డనుచున్ .
గీ. అరిగివారలు హేచుపుష్కరిణి చెంతఁ
రమైన నీ పవనాంతరమునం
గాంతతర:
దనరు కర్పూరసుందరుఁ దరుణ శీత
కిరణ శేఖరుఁ గని, నమస్కృతులు సేసి.
గీ. పంచశరభంగ కర్పూర పాండురాంగ,
మేరుకోదండ ధృతరమామి త్రకాండ
నాగవరహారకలధౌతన విహార,
నీకు మ్రొక్కెద మభవ యనింధ్యవిభవ !
వ. అని సన్నుతించి వెండియుం జతుష్షష్టిలీలా నినోది యగు
హాలాస్యనాథుని మహిమ భావించి.
సీ. మునులకందఁగరాని మోక్షంబు పక్షికి
దయచేసే నెవ్వాఁడు నయ లగ్న
వివిధార్ధములుగ ద్రావిడ సూశ్రములు సల
క్షణముగా నెవ్వాఁడు సంగ్రహించే
జంబుకంబుల దురంగంబులుగాఁ జేసి
యమ్మె నెవ్వఁడు పాండ్యాధిపతికి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>krwiq6b9hkw744kerhuk3p5ac9dzry4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237713</id>
    <revision>
      <id>595580</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. మ్రుతినిందకులఁ దామసులు శూలవిద్ధులఁ గావించె నెవ్వాఁడు ఘనత మెఱయఁ చట్టఁదలఁ బెట్టి పుఁడు పిట్టో సంగు ముసలియవ్వకు నై మన్ను మోచె నెవ్వఁ ఉట్టి లింగ స్వరూపునక...'</comment>
      <origin>595580</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1972" sha1="3l8fwff8rfdd4zjywu42kncvvgl0gy4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
మ్రుతినిందకులఁ దామసులు శూలవిద్ధులఁ
గావించె నెవ్వాఁడు ఘనత మెఱయఁ
చట్టఁదలఁ బెట్టి పుఁడు పిట్టో సంగు
ముసలియవ్వకు నై మన్ను మోచె నెవ్వఁ
ఉట్టి లింగ స్వరూపునకఖలపతికి
సోమసుందరునకు నీరు జోడుఁగలరె.
వ. అని వర్ణించుచు నవ్వలం జనిచని.
41
శా. అంతం గాంచిరి వారిచూడ్కి కనపద్య ప్రోద్యకుద్యానముల్
వింత ల్సేయుదు నుండఁగా నుభయకా వీర్యంతగీసొంతరా
కాంతాశాంతవిచిత్రగోపురఘనపాకారి సౌధావళీ
ప్రాంత ప్రోతమణిపభోజ్జ్వల భోరంగంబు శ్రీరంగ మున్.
క. కనుఁగొని కా వేరీజల
మునఁ గ్రుంకుచు వేదశృంగమును ఋణవమయం
బును నగు రంగ విమాన
మ్మునకు సమస్కృతులు సేసి మునికులచంద్రుల్&quot;.
సీ. మంచి తెమ్మెరదూది సించిన గోదుమ
వన్నె పానుపుమీఁద నున్న వాని
వలచేదలాడగా నిలిపి వామకరంబుఁ
జిఱుతొడపై (జూఁచి మెఱయువాని
దృక్కోణఘః ఘృణామృతము మీ తెడులీల
నెల నవ్వు చెక్కుల దొలఁకువానిఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3l8fwff8rfdd4zjywu42kncvvgl0gy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237714</id>
    <revision>
      <id>595581</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '42 వాల్మీకి చరిత్రము. దనపాదపద్మముల్ దప్పక సేవించు నల విభీషణుఁజూచి యలరువాని సరస వాయక జయజయశబ్దములను మించుపంచాయుధములను నించువాని రంగ తరళితమణి భూషణాంగవిభుని రంగవిభుఁ గాంచి...'</comment>
      <origin>595581</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2173" sha1="n3s3qxtyoqb6m6kpp5f9gl4wwij60c9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;42
వాల్మీకి చరిత్రము.
దనపాదపద్మముల్ దప్పక సేవించు
నల విభీషణుఁజూచి యలరువాని
సరస వాయక జయజయశబ్దములను
మించుపంచాయుధములను నించువాని
రంగ తరళితమణి భూషణాంగవిభుని
రంగవిభుఁ గాంచి చిత్త ముప్పొంగుచుండ.
క. దండము లిడి నిలిచి సము
దండమని శ్యాము రంగధాముం * బాళో
ద్దండజనకు నానాజగ
దండ ధురంధరు నుతించి రంచితఫణితి.
శా. కావేరీహృద యాభిరామ పులి నాకల్పాహితల్పంబునన్
శ్రీవామాక్షీయు నీవు లోకములు రక్షింపంగనున్నాఁడితో
విశ్వంభర కృపాజలనిధీ యోరంగ గేహాంచితా
శ్రీవత్సస్తుతవత్స వత్సలత రంజిల్లఞ మముం బ్రోవవే.
వ. అనిమఱియు మునిపుంగవు భుజంగ శయనం గని యంతరం
గంబుల భక్తి యుప్పొంగుచుండ.
* పాశోద్దండుఁడు=బ్రహ్మ, బ్రహ్మకుఁ బాశముఁ జెప్పినందునకు, &quot;కరులతో
పాశంబు గాలాపుఁద్రాడు గాఁ గాలో గ్రదండం డయఁగాఁ
కుమార. ఆశ్వా ౧౦౩౧౨ వ పద్యము. మఱియు &quot;చదన చతుష్క మీ
ల్లద, రజోగుణమిల్లద పద్మపీఠమిద, కలవాసమిల్లద, కమండలువిల్లకు
పాశరజ్ఞుని ల్లది. జగన్నాధవిజయము. ఆ Xక్ష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n3s3qxtyoqb6m6kpp5f9gl4wwij60c9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237715</id>
    <revision>
      <id>595582</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 43 చ. తలగడ బాముఁ జేర్చుకొనిదయ్యము నెయ్యను. నమ్మి యేటిలో నెలవుగ నిల్లు గట్టుకొని నీవిటులుండఁగ నోగ్చు ఒట్లు మా వలంగు మాససాబ్దముల వాసము సేయు; కొఱంతలేదు నీ యలమ...'</comment>
      <origin>595582</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1773" sha1="le83frckk1zai1qvrfc3gf0t2y1drsa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
43
చ. తలగడ బాముఁ జేర్చుకొనిదయ్యము నెయ్యను. నమ్మి యేటిలో
నెలవుగ నిల్లు గట్టుకొని నీవిటులుండఁగ నోగ్చు ఒట్లు మా
వలంగు మాససాబ్దముల వాసము సేయు; కొఱంతలేదు నీ
యలమట దీతెరుకో వినువిహంగమ వాహనరంగ మోహనా.
క. అన వారి ముద్ధభ క్తికి
ననయంబుకు నలరి రంగహరి నవ్వుచు మీ
మనసులలోనస యున్నాఁ
డను జనుఁ డని పలుక
నజ్జటాధర పరులున్ .
పీ. పంకజబంధునింబస్థాయి త్రైలోక్య
మంగళదాయి శ్రీరంగశాయి
సకలజనానంద సంధాయి గరుడతు
రంగమయాయి శ్రీరంగశాయి
సహ్యక న్యాతిగాంచలకులాబు ప్రపంచ
రక్షణోపాయి శ్రీరంగశాయి
యజ్ఞలదై వతసంసదతిశాయి యగణిత
బ్రహ్మాండ కాయి శ్రీరంగశాయి
గీ. నిఖిలజగదింద్రజాలంబు నెఱపు మాయి
యచ్చులకు నెల్ల మొదలనచ్చైనవాయి
కొలుచువారల పాలిటి తలఁపురాయి
రావణానుజదాయి శ్రీరంగశాయి.
9&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>le83frckk1zai1qvrfc3gf0t2y1drsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237716</id>
    <revision>
      <id>595583</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 వాల్మీకి చరిత్రము. గీ. రంగనిలయోపవాసంబు రంగనాథ చరణపం కేరుహద్వంద్వ సంభజనముఁ జంద్రపుష్కరిణీస్నానసం^ తీయును గలిగె మనలకు భాగ్యంబుకతని నేఁడు. వ. అని పొగడుచు ఇవ్వలం గడిచి యం. సీ...'</comment>
      <origin>595583</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1913" sha1="64t7t3qdf2ja9b1q5me9lo6yg4a5cyv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;44
వాల్మీకి చరిత్రము.
గీ. రంగనిలయోపవాసంబు రంగనాథ
చరణపం కేరుహద్వంద్వ సంభజనముఁ
జంద్రపుష్కరిణీస్నానసం^ తీయును
గలిగె మనలకు భాగ్యంబుకతని నేఁడు.
వ. అని పొగడుచు ఇవ్వలం గడిచి యం.
సీ. ఏవీటనిరవొందు నిందుశేఖరుఁ చెప్పు
బృహదీశ్వరుం డరు పెంపుఁ గాంచి
యేపట్టనమునకు నేలికయౌ నృసిం
హస్వామి జనకామితార్థ భూమి
యే ప్రోలికెలన నెలరారు నీలమే
ఘశ్యాముఁ డింది రాకాముకుండు
నేనగరమున నిర్హేతుకదయఁ బ్రోచు
సతకల్పవల్లి యానందచల్లి
గీ. యెచట విలసిల్లుఁదగ సుందరేశ్వగుండు
ప్రాంత కాంత కవేరకన్యాంబుధవ్య
వివిధ సస్య ప్రశస్యయై వెలయుచుండు
పట్టి తంజూపురంబున కరిగి వేడ...
ఉ. అందలి సౌధయూధములయందము నచ్చటి కేళి కావసే
బృందము చంద మాకెలన బింకపుఁజూపులకోపులించఁగా
నిందుముఖుల్ నటించువగ తెల్లఁగనుంగొని పొంగి
రందరపట్టణంబె యిదిరా మదిరాజిలె నంచు నెంచుమన్ .
పా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64t7t3qdf2ja9b1q5me9lo6yg4a5cyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237717</id>
    <revision>
      <id>595584</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 45 ను చేసి రమ్మనులు సంతఁగొంతదవులన్ సాంద్రద్రుమాకీర్ణ కా సరముల్ కొన్నిటి దాఁటి, ప్రాద్దిశరమానాథప్రభారమ్యహ గ్యనికాయంబులఁ జూడఁ జూడఁగుతుకం బాదక్షిణద్వారక...'</comment>
      <origin>595584</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1935" sha1="dstt3ff82od1kusdwbzuykqusjox70g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
45
ను చేసి రమ్మనులు సంతఁగొంతదవులన్ సాంద్రద్రుమాకీర్ణ కా
సరముల్ కొన్నిటి దాఁటి, ప్రాద్దిశరమానాథప్రభారమ్యహ
గ్యనికాయంబులఁ జూడఁ జూడఁగుతుకం బాదక్షిణద్వారకం
దసగన్ నిల్చిన మన్న నారువసుధాధారు న్నిరీక్షించుచున్.
క. సేవించి ఆదాకృతి మది
భావించి కరాబ్జయ.గళిఫాల స్థలికిన్
రావించి మిగుల సన్నుతి
గాపించి ముదశ్రుపూరకలిత నయనులై.
సీ. పసిబిడ్లే మైయుండి బండిరాకాసి కీ
లెడలఁదన్ని నయాతఁ డితఁడఁ
కాళి.శుభోగరంగస్థలంబునయందు
నృత్తమాడినయాశఁ డితఁడ గాఁడె
గొల్లయిట్లాండ్ర మక్కు.. వలెల్లఁ గొల్లాడి
యేనుగా సను నాతఁ డితఁడకాఁణే
గోధనంబుల కెల్ల గొడుగుగా గిరివ్రేల
నెత్తి పట్టిన
యాతఁ డితఁడ కాఁడె
గీ. యిచట సంపంగి మొగ్గ తాయెతులసిగయుఁ
జేతబెత్తంబు 'మొలను బసిండిపీడియ
మును నమర రాజవేషముఁ బూనియున్న
వాఁడిత్సమాయఁ దెలియంగ వశమెయెందు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dstt3ff82od1kusdwbzuykqusjox70g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237718</id>
    <revision>
      <id>595585</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 వాల్మీకి చరిత్రము. గీ. అనుచు నారాజగోపాలు సభినుతించి మించి కమలాపురంబును గాంచి యచట భోగ రాగంబులను జాలఁబొలుపుమీఱు 'త్యాగరాజులు సేవించి హర్ష మెసఁగ. చ. అనఘరతుల్ మునీంద్రులును...'</comment>
      <origin>595585</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="qweqzio9yq0u63b4cepo1qa4xz7i26z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;46
వాల్మీకి చరిత్రము.
గీ. అనుచు నారాజగోపాలు సభినుతించి
మించి కమలాపురంబును గాంచి యచట
భోగ రాగంబులను జాలఁబొలుపుమీఱు
'త్యాగరాజులు సేవించి హర్ష మెసఁగ.
చ. అనఘరతుల్ మునీంద్రులును నావల నావలమాన శీత సా
వనపవమానముల్ శ్రనుజ వారివారింపఁగ వేగ జాతటీ
ఘనవివిధాగ్రహారములు కౌతుకముం బచరించుచుండఁగాఁ
గని రటఁ గుంభకోణము ధగద్ధగితేం కమణి ప్రఘాతిమింగిన .
వ. కనుంగొని యచ్చట.
సీ. చక్రపాణికి నమస్కారంబు గావించి
శార్ల పాణికిఁ గరాంజలి ఘటించి
కుంభేశ్వరు కు మ్రొక్కులు గూర్చి యలసోమ
నాథుల కభివందనములు సేసి
నాగనాథునకుఁ బ్రణామంబు సవరించి
విశ్వనాథునకును వినతి సలిపి
అవిము క్తశివునకు సాష్టాంగదండంబు
లాచరించి మఱియు నచటఁగలుగు
గీ. దేవతాతతి కెల్లను భావశుద్ధి
చెలఁగుచుండ నమోవాక మలవరించి
యభ్రసభఁ జూచుకుతుక మదభ్రలీల
నలర నమ్మానిపుంగవులవల దాఁటి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qweqzio9yq0u63b4cepo1qa4xz7i26z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237719</id>
    <revision>
      <id>595586</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. క. శ్రీముష్ణముఁ గాంచి తప శ్రీమించఁగ నిత్యపుష్కరిణిఁ గ్రుంకి దయా భూమి &quot;శ్వేతవరాహ స్వామి సేవించి యవలఁ జనిచని యంత. 47 ఉ. సాంజలియై పతంజలి మహాముని రంజిలి చూడఁగా...'</comment>
      <origin>595586</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="5l25zhzzwg7fs1q0cuxwl13n825v03o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
క. శ్రీముష్ణముఁ గాంచి తప
శ్రీమించఁగ నిత్యపుష్కరిణిఁ గ్రుంకి దయా
భూమి &quot;శ్వేతవరాహ
స్వామి
సేవించి యవలఁ జనిచని యంత.
47
ఉ. సాంజలియై పతంజలి మహాముని రంజిలి చూడఁగా వెసల్
మంజుల పాదసూపురఝళంఝళనధ్వని మ్రోయుచుండఁగాఁ
గంజడ లాక సంబడరఁ గేవల తాండవమాడం ఉత్తభూ
భంజనుఁ డందు వేడ్క శలభర్మసభం గని విస్మిశాత్త్ములై .
శ్రీ. ఇందుశేఖరు సేవించి యెందుమాకు
భేద మెక్కడి దంచుఁ గొన్పించులీల
మందుల: భోగ విభవంబు లంచుచుండఁ
దిల్లగోవింద రాజులఁ దేటభక్తి.
వ. కొలిచి మఱియు నాభద్రసభాపతి విభవంబులు పరీక్షించి.
పి. నోఫలికన్ బెనుమంట మసలునో పై క న
నిడుద కెంజడ గుంపు గడలుకొనఁగ
నీలమాఁదుపాదము వలగొన్ని నూపురం
బొండొండశబ్దంబు లుగ్గడింప
భక్తులఁ బిలిచి సంపదలిత్తు ననుభంగి
ఢమఢమధ్వనితోడి ఢక్క మొరయ
మౌళీచందురుడు డా కాలియందియఁదోచి
నిర్ద్వంద్వభావంబు నెరయఁ జేయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5l25zhzzwg7fs1q0cuxwl13n825v03o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237720</id>
    <revision>
      <id>595587</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 వాల్మీకిచరిత్రము. గీ. హత్తి మై యొప్పు గెంటెంబు గుత్తముగను గదిసి రంగులు వాఱంగఁ గట్టి యసుర మట్టి నాట్యంబుసలుపు సుమాధవుండు మాకు విభవంబు లొసఁగుచు మనుచుఁగాత. చ. అని సన్నుతించ...'</comment>
      <origin>595587</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2236" sha1="6mol6d50hnag3ew29b2s0e6nyfgx22t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;48
వాల్మీకిచరిత్రము.
గీ. హత్తి మై యొప్పు గెంటెంబు గుత్తముగను
గదిసి రంగులు వాఱంగఁ గట్టి యసుర
మట్టి నాట్యంబుసలుపు సుమాధవుండు
మాకు విభవంబు లొసఁగుచు మనుచుఁగాత.
చ. అని సన్నుతించుచు నిలింపబాలికా కేళి కాభవనాయమాన
మాణిక్యఖ చిత చక చకిత సౌధియూనప్రభాండంబరంబగుది
దంబరంబుఁ గడచి యంత.
క. అరుణాచల విభుఁ గరుణా
వరుణాల ముఁ గాంచి కాంచివరదునిఁ దేద
స్ఫురణాగుణమణి నానా
భరణాంచితు నేక చూతపతిఁ గనుగొనుచున్ .
చ. చనిచని కాంచి రంత హరిచందనభూరుహచారు వాటికా
వని వనితో సహాయ సురవై ణికతల్లజ పాణివల్ల కీ
ఘననినదానుకారి మణికందరజాలముఁ బంచవర్ణ కాం
చనకలవింక చ క్రవిలసద్ధ్వనిశీలము శేషశైలమున్.
వ. కనుంగొనియవ్వేంకట మహీధరంబు విశంకట మణిరుంబులం
దముకు మ్రోసినగతి దుముకు నాకాశగంగా తరంగిణి సంగం
బులు దొలంచి, యభంగభంగతాండవంబులం బెగయు,
పాండవ తీర్థంబునం దానంబులు గావించి, తటమహే గుహకదం
ఒక ప్రసవడం బరంబులం గదంబించు తుంబురుతీర్థంబునం
గ్రుంకులిడి, మఱియు సమాపనోచ సమర్థంబులగు ననేక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6mol6d50hnag3ew29b2s0e6nyfgx22t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237721</id>
    <revision>
      <id>595588</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము . 49 తీర్థంబులాడుదు వచ్చి వచ్చి, మజ్జన పరమజ్జన పుష్కలా యుష్కలావి ప్రాణియుఁ బాపిజనపావకళంక దుష్రి చూపం కజకరణియునగు స్వామిపుష్కరిణిఁ దీర్ఘంబులాడి, గీ. కువలయ...'</comment>
      <origin>595588</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="0fv2brye1vtgybmxyk9dfx8r3p52odf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము .
49
తీర్థంబులాడుదు వచ్చి వచ్చి, మజ్జన పరమజ్జన పుష్కలా
యుష్కలావి ప్రాణియుఁ బాపిజనపావకళంక దుష్రి చూపం
కజకరణియునగు స్వామిపుష్కరిణిఁ దీర్ఘంబులాడి,
గీ. కువలయంబున నిదియపై కుంఠమనుచుఁ
గరముఁ జూపుచు భ క్తివి గరసు ప్రోవ
స్వామిపుష్కరిణీ తీర భూమి నలగు
వేంకటాచల నాడు సేవించి నిలిచి.
సీ మణికిరీటంబు సంపద లేమి యనవచ్చు
సమ్మ ముత్తియపు నామమ్ముసెంబు
మందహాసంబుల యందంబు 'హైసరే
సరిలేదు మెడకంటసరికి వెందు
సుదరబంధము నొప్పులోహోహో యెచ్చుల
మెచ్చుకో బంగారు పచ్చడంబు
కటిఁ బసిండి కటారి కాంతి యెంతటివింత
మంజీరముల మంజిమంబు మేలు
ఉచితశృంగార మితనికి నొప్పుజూడుఁ
డిట్టి చక్కనితండ్రి యెదేని గలఁడె
వలకు రీ వేంకటాచలచల్లభునకు
యోగిపురుషులు మదియందయునిచి చాల.
వ. ఇక్కరణి నక్కంజాక్షుని చక్కఁదనంబులకు మిక్కిలి చొక్కి
మఱియును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0fv2brye1vtgybmxyk9dfx8r3p52odf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237722</id>
    <revision>
      <id>595589</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 వాల్మీకిచరిత్రము, లయగ్రాహి. పంకజకరాకుచ విశంకటతటీరచిక కుంకుమపటీరరుచి సంకలితవ లంకరణ కౌస్తుభశశాంకరవిలోచన ప్రీ యంకరగుణ ప్రకర కింకరదమ్య శంకర నుతానతశివంకర సురహిత భ యంకర శర...'</comment>
      <origin>595589</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1531" sha1="f8b7zzytvibzjb27e7idjq6xhy6lws5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
వాల్మీకిచరిత్రము,
లయగ్రాహి.
పంకజకరాకుచ విశంకటతటీరచిక
కుంకుమపటీరరుచి సంకలితవ
లంకరణ కౌస్తుభశశాంకరవిలోచన ప్రీ
యంకరగుణ ప్రకర కింకరదమ్య
శంకర నుతానతశివంకర సురహిత భ
యంకర శరాగతకళంక భువనా
మంకర మునీంద్రగణ సంకధిత పావన ని
రంకుశమహామహిమ వేంకటగిరీశా !
క. సంకటము లెల్లఁ దొలఁగె వి
శంకట భవదీయవితతసతతమనమృణా
కంకటము గలుగమాకున్
వేంకటగిని! కాంతివిజిత కువలయా !
గీ. అనువ్వేంకటాద్రీశు సభినుతించి
మించి యవ్వలఁ జని మునుల్ గాంచిరంత
నంచితానందతీర్థ సమర్థన సుమ
హాబలంబగునట్టి య హెూబలంబు.
క. కాంచి మునిచంద్రు లచ్చటఁ
దొరయనఁ జెలంగి చెం చెతలకటా
నాంచలముల మరగిన సర
పంచానను భక్తవరదు భజియించి తగన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8b7zzytvibzjb27e7idjq6xhy6lws5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237723</id>
    <revision>
      <id>595590</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. సీ. హరి యిక్కడను సామిహరియై హిరణ్యక శిపుఁ జీరె ఖగనఖశిఖరములను బక్షీంద్రుఁ డిటమనస్సాక్షికంబుఁగ దపం బొనరించి విష్ణు వాహనతఁ జెందే గంగ నిర్జరులు దిగ్గంగఁజేయ...'</comment>
      <origin>595590</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1735" sha1="nbl1swcdixi7l15g2i5fv2g36mu4869" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
సీ. హరి యిక్కడను సామిహరియై హిరణ్యక
శిపుఁ జీరె ఖగనఖశిఖరములను
బక్షీంద్రుఁ డిటమనస్సాక్షికంబుఁగ దపం
బొనరించి విష్ణు వాహనతఁ జెందే
గంగ నిర్జరులు దిగ్గంగఁజేయఁగ నిందు
భవనాశినీ ధునీ ప్రథ వహించె
నన్గైడుఁ డిచ్చటఁ గుఱ్ఱామ్రభూజమై
యమృతఫలములు దీనాళికిచ్చె
సనుచు నచ్చటి మహిమంబు నభినుతించు
కొనుచు నక్కొండఁగల తీర్థ కుండలములను
దానములు చేసి మీఁది నెత్తంబు వెంట
గొరిగి, యవ్వల నమ్మురుల్ హర్ష మెసఁగ.
సీ. ఠనణిల్లు నెచటఁ గామజ్యోతి విద్యోతి
తౌరణ్యనివహమై యహరహంబు
నొనరు నెచ్చట ద్రుణజ్యోతి ఖద్యోతిత
కీటమై ఘనగుహాగేహములను
గ్రాలు నిచ్చటఁ నాలు కాజ్యోతి సద్యోతి
మోహితశబర సమూహమగుచు
నుండు వెచ్చట శిలాజ్యోతి యుద్యోతిత
శృంగంబులను రత్నభంగి నిపుడు
51
10&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nbl1swcdixi7l15g2i5fv2g36mu4869</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237724</id>
    <revision>
      <id>595591</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '52 వాల్మీకిచరిత్రము . నలరు నెచట బరంజ్యోతి యతివిశుద్ధ తరణి ' మణిశబ్ధబిలధగద్ధగిత భాగ యోగ సన్నద్ధ బహుసిద్ధ యోగిమతుల నట్టి శ్రీపర్వతమునకు సరిగిరంత క. గంగాది తీర్థజలముల సంగంబుల...'</comment>
      <origin>595591</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="bzfs874ed656ftfelfp50gxe4rm21ty" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;52
వాల్మీకిచరిత్రము .
నలరు నెచట బరంజ్యోతి యతివిశుద్ధ
తరణి ' మణిశబ్ధబిలధగద్ధగిత భాగ
యోగ సన్నద్ధ బహుసిద్ధ యోగిమతుల
నట్టి శ్రీపర్వతమునకు సరిగిరంత
క. గంగాది తీర్థజలముల
సంగంబులఁ దొలఁచి మల్లికార్జునునకు
రంగగిరిమల్లి కార్జున
నా
రంగ త్కు సుమములఁ బూజ రచియించి తగన్.
మ. నిరంత భ్రమరాంబిక హరిమణీ కాదఁబఠాదంబినీ
జనిశోభాలకురుంబ నంబర చంచంచత్క రాంభోజ భా
జన వాలవ్యజనానిలాంకుర చలించక్కుంతలం గాంతలం
ఘనజంఘాలమృగేంద్ర వాహన సహిగై వేయ శాతోదినిళ్ -
క. కనుఁగొని సాంబశివ
స్తవ
మున సమ్మకులావబద్ధ ముగ్ధసుధాంశుకా
వినుతించిన నాత్రిభువన
జనకుండును సద్భుతంబు సంఘటిలంగన్.
సీ. చుక్కల దొరయొకించుక నిక్క శిరసునఁ
బనూఱు చెంగుల పొగఁ జుట్టి
తఱచు నెన్నెలలీను దళుకు నెమ్మోము పై ఁ
దొలుపల్కులీ నెడు తొడవు పెట్టి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bzfs874ed656ftfelfp50gxe4rm21ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237725</id>
    <revision>
      <id>595592</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. ముద్దులజింక ముమ్మొన పోటుముట్టును సరవితో రెండుహ స్తములఁ బట్టి పెళ పెళ మను చెఱంగులరంగు లడరేడు మూఁడువన్నెల పట్టు మొలను గట్టి కేళ్లుఱుకు ముత్తియఁపుజాయ గిబ...'</comment>
      <origin>595592</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1956" sha1="buw7maorhawt9xkszo24dklbtp93qal" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
ముద్దులజింక ముమ్మొన పోటుముట్టును
సరవితో రెండుహ స్తములఁ బట్టి
పెళ పెళ మను చెఱంగులరంగు లడరేడు
మూఁడువన్నెల పట్టు మొలను గట్టి
కేళ్లుఱుకు ముత్తియఁపుజాయ గిబ్బనెక్కి
హార శృంగార హారి యగుచు
ధారుణీధర రాజనంద నయుఁ దాను
నమ్మనీంద్రుల మ్రోలఁ బ్రత్యక్షమయ్యె.
గీ. ఇట్లు సాక్షాత్కరించి యా ఋషుల:గాంచి
దాంతి ఘనులార ! మీకు వరాంతిక నుతి
మెచ్చి వచ్చితి నిచ్చలు నిచ్చ హెచ్చు
కోర్కు లెల్లను మీకుఁ జేకూరుఁ గాక !
గీ. ఇది బుకా దెన్న నిచ్చట నెందు నెవరు
నెంతమాత్రంబు నుతియింతు రంతలోన
నేను వారి కభీష్టంబు లిత్తు వేగ
మౌనివరులార ౠగిరిమహిమవలను
53
వ. అని పలికి భుజంగకంకణుం డాలింగమధ్యంబునం బ్రవేశించె;
సంత నక్కాంచనాచలచాపస్వరూపావలోకంబుస
నానం
దంబు నొందుచున్న యమ్మునిచంద్రులుం గుటజ ప్రసూన
వాసితంబు లగు నుటజ ప్రమాణంబుల నేణీడింభంబులు సంభ్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>buw7maorhawt9xkszo24dklbtp93qal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237726</id>
    <revision>
      <id>595593</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 వాల్మీకిచరిత్రము. మంబున ఇక్కడక్కడ జాతి పరికొను కామధేవాధవ్యధా రాసారంబులు చవిగొని త్రుళ్ళగింతలిడ వానివెంబడిం బరు వులిడు ముని బాలికల కేళికలు విలోకించి, తదంగణంబుల మునిగణ...'</comment>
      <origin>595593</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2476" sha1="205nmqy1ayyo4fzo0av7q93w6oitbd9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;54
వాల్మీకిచరిత్రము.
మంబున ఇక్కడక్కడ జాతి పరికొను కామధేవాధవ్యధా
రాసారంబులు చవిగొని త్రుళ్ళగింతలిడ వానివెంబడిం బరు
వులిడు ముని బాలికల కేళికలు విలోకించి, తదంగణంబుల
మునిగణంబులు పవిత్రధవిత్రంబులు హోమధూమంబులసతి
శ్యామాభిరామంబు లగు దరుస్తోమంబు లంబుదశదంబంబు
లని మనంబులం బ్రేమయూర నాడు మయూరార్భకంబుల
లోఁగొను నశ్మగర్భరశ్మిచ్ఛటారు. తంబులగు భూములం
గనుంగొనియుం గవకపత్రస్థానంబులం గానన సీము కానన
లగు భిల్ల పల్ల వాధరులు భల్లంబులం దెళ్ళనేసిన తమనిసు
వులం జూచి సంజీవకరణిందిరుగఁ బ్రదికించి వానితోఁ గూడి
సంచరించు కాంచనగరుల్ల క్ష్మీ తంబులగు పక్షుల వీక్షించియు,
దత్ప్రంతంబుల నతిశాంతంబులగు శశికాంతశిలాంతినింబుల
い కేవలం గుంభకప్రభావంబున శిలాంతర బంధులు౦బోలె
నిశ్చలత్వంబు నెనసిఁ భస్మితభసితోద్ధూలితాంగులను మహా
యోగుల బాగులు దర్శించియుం దత్ప్రవతేజ సమహత్వంబు
నాకు నందంద డెందంబున నానందించుచు.
గీ వింధ్యభూధరమును బయల్ వెడలి యచట
నఖిల లోకైకశర్మద మైనయట్టి
నర్మదను గ్రుంకి మునిశరణ్యంబు లగుచుఁ
బొదలెడు సరణ్యములుఁ బుణ్యనదులుఁ గడచి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>205nmqy1ayyo4fzo0av7q93w6oitbd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237727</id>
    <revision>
      <id>595594</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. సీ. ప్రతివీథి సంచర త్పార్వతీ చరణాంబు తనూ పురఝంఝళరవంబు విశ్వనాథవిహార వృషభరాజాకంఠ కంఠఘంటా ఘణంఘణ నినద ము పటహారవ దభంగ భాగీరథీభంగ సంఘఘుమంఘుకు స్వవభరంబు రక్...'</comment>
      <origin>595594</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1506" sha1="kt2iabjglbst6tkl2ksgv5zjyd9mkid" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
సీ. ప్రతివీథి సంచర త్పార్వతీ చరణాంబు
తనూ పురఝంఝళరవంబు
విశ్వనాథవిహార వృషభరాజాకంఠ
కంఠఘంటా ఘణంఘణ నినద ము
పటహారవ దభంగ భాగీరథీభంగ
సంఘఘుమంఘుకు స్వవభరంబు
రక్షాధికార భైరవభుజ స్తంభగం
భీర ఢక్కాఢంఢమారవంబు
సరవి నెచ్చోటమోక్షంబుజాటు సిరుల
కాపురంబగు నా కాసి కాపురంబుఁ
దఱిసి మణికర్ణి కాదితీర్ధముల నాడి,
యభవు సేవించి యచ్చట నలరుచుండ.
క. ఆ కాశీశ్వరు తార్తీ
యెక విలోచనమునందు నెనిఁగెడు సెగ లే
పై కొనియె ననఁగ లోకం
బాకులపడఁ దోఁచె గ్రీష్మ మతిభీష్మం బై.
క. పటపటఁబగిలెం గుంభిని
తటతటఁబధికులమనంబు తల్లడపడియె
జట చిట నెగసె దవశిఖి
కటకట గ్రీష్మం బొకింత కనఁబడునంత.
53&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kt2iabjglbst6tkl2ksgv5zjyd9mkid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237728</id>
    <revision>
      <id>595595</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 56 వాల్మీకి చరిత్రము. చ. బడి చనుదెంచుచాయ ధరఁ బాంథుల తాపము తీర నక్కడ కడఁ దరుజూలమూలములఁ గ్రమ్మచునిల్వఁగదాని గ్రుచ్చుకో వడిఁ గరపాళి యొత్తి దినవల్లభుఁ డన సాఁ' నాఁగ న య్యెడనతిద...'</comment>
      <origin>595595</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="cccr1efxrb9d9pqv3h8pmh2d0dfyj48" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
56
వాల్మీకి చరిత్రము.
చ. బడి చనుదెంచుచాయ ధరఁ బాంథుల తాపము తీర నక్కడ
కడఁ దరుజూలమూలములఁ గ్రమ్మచునిల్వఁగదాని గ్రుచ్చుకో
వడిఁ గరపాళి యొత్తి దినవల్లభుఁ డన సాఁ' నాఁగ న
య్యెడనతిదీర్ఘ భావమువహిం చెసహంబులహో మహాశికా
గీ. అట్టి వేసవి బెడిదంపు పెట్టక తన
నేల నందంద విరిసిన నెఱియలందుఁ
దరణిపాదంబు లెడనిడఁ దవుల మెల్లఁ
దివిచికొనిపోవ దివసంబు దీర్ఘ మయ్యె.
3
చ. ఘనతర కీచకోత్క రముఖంబులఁ దగ్గతభోగి పూర్కృతుల్
దనరఁగ నూఁఉ యోషధికదంబక చూర్ణముఁ గూర్చి కొండలం
*గనకము సేసెఁ దత్సమయ కై తవ సిద్ధుఁడవంగ పల్లెడం
గనగన మించె నెంతియు సఖండద వాగ్ని శిఖా ప్రకాండముల్
చ. ఖరకిరణోగ్రతాపమునఁ గ్రాఁగి రసాతల భూమి డాఁగీ సా
గరములు నిం కెనో యనుచుఁగై కొనిచూడఁగవచ్చి పోవుచుం
దిరుగు సవిద్యు దంబుదతతిం దలపించఁగ జేసె య్యెడన్
ధరణిధరాగ్ర జాగ్ర దురుదావ ముఖోద్ధత కీలిధూమముల్.
* ఈధూమ వేధిశబ్ద వేధులకు; -
ధూమ వేధీరసం పిష్ట్వా తేన వస్త్రం ప్రజేపయేత్ తతో జ్యోతిమ్మనీ
తేలే తప్త్యానర్తిం ప్రకల్పయేత్| జ్వలికాం తాం జామ శైలే మోజయేత్పి
త్రేతొంగ తే | తద్ధూనుగంధమాత్రేణ సర్వంభవతి శాంచనం । శబ్దవీధీ రసో
యోఒ సొ గులికాం తేన కారయేత్ | తత్సర్వంజాయి తే స్వర్ణం శ్రుణీ కట్టే
*సంశయః | పాషాణ నేధకోయో సౌ పర్వతాలనిపి తేవవై, వేదయేనగ్ని కప్తాని
సర్వంభవతి కాంచనం. అని మంధాన భైరవుడు:-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cccr1efxrb9d9pqv3h8pmh2d0dfyj48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237729</id>
    <revision>
      <id>595596</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 57 ఉ. అ బ్బలు వేసవి ఘనగుహంతర సీమలు రేవగళ్లు మైఁ బ్రబ్బెడు నుబ్బ సుబ్బరఁబాటలు దప్పి మొగంబు లెండఁగా బెబ్బులు బొక్క పెట్ట నతిభీకరభాంకృతు లాచరించే నా గుబ్బుగ...'</comment>
      <origin>595596</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1889" sha1="2q4w1tdfec8h2rs2rvvsz238og36is4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
57
ఉ. అ బ్బలు వేసవి ఘనగుహంతర సీమలు రేవగళ్లు మైఁ
బ్రబ్బెడు నుబ్బ సుబ్బరఁబాటలు దప్పి మొగంబు లెండఁగా
బెబ్బులు బొక్క పెట్ట నతిభీకరభాంకృతు లాచరించే నా
గుబ్బుగ గొండ లెండపడఁ గొంకు చుఁగూఁతలు వెట్టెనోయనకొ
శ. సుడిగాలి ధూళిఁజుట్టుచు
వడిగా నందంద తిరిగే వలయంబగుచు
బుడమియను బఠణి తెఱ తిరిఁ
గౌడుకరణిం జూలె నట్టి గ్రీమ్మమ నందన్.
గీ. ఊమ్మలత మించ నెంతయుఁ గ్రీష్మశాలి.
చండమార్తాండ కిరణంపుశాటి మీట
నెండమావులు గదలె వద్దండ గతుల
మృగకులంబులు గని తృష్ణఁ దగులుకొనఁగ.
క. బడిఁ బఱమి నెండమావుల
నడుమ నపుడు కాలి లోఁ గనంబడు మద్య
దృడబాగ్ని కీలముల గతి
గడుమించె ధాతుపుష్పి కానివహంబుల్ .
గీ. పడగ సురటుల నప్పటప్పటికిఁ గొంత
ఫూత్కృతుల పేరి గాడ్పులు పొడము చుండ
బ్రదుకుఁ Xనెఁ గాక భోగు లప్పగిదిఁ గాక
నట్టి వెట్టచే నుడికిపడవె?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2q4w1tdfec8h2rs2rvvsz238og36is4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237730</id>
    <revision>
      <id>595597</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58 వాల్మీకిచరిత్రము. క. ఆతటి సలిలం బెందును బాతాళము ద్రవ్వగానఁ బడకుండు గ భీతిల్లు యోగిజనులకు శీతలకుంభకము గలుగ జీవన మొదవెన్ . సీ. కమ్మవీడెంపు లేఁగారంబు గలమోవి కండచ క్కెర పానకం...'</comment>
      <origin>595597</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1633" sha1="swaw6279q2lv4ipyqoj84n4kn6sn7qb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;58
వాల్మీకిచరిత్రము.
క. ఆతటి సలిలం బెందును
బాతాళము ద్రవ్వగానఁ బడకుండు గ
భీతిల్లు యోగిజనులకు
శీతలకుంభకము గలుగ జీవన మొదవెన్ .
సీ. కమ్మవీడెంపు లేఁగారంబు గలమోవి
కండచ క్కెర పానకంబు లిచ్చి
చలువతావులు గుల్కు కలికిలేఁబల్కు_ఁగ
పల్కులను గర్ణ ములఁ జొనిపి
జీని పన్నీరు నించిన యట్టి కుచకుంభ
యుగళంబు నక్కున నొత్తిమొత్తి
పాటల సునుసౌరభంబులు వెదజల్లు
సొగసుఁబయ్యెద కొంగు సురటివిసరి
రమణు లెంతయుఁ దమతము రమణులకును
దాపములు పాపి రొకకొంత తపనుఁడపుడు
తనదు పండెండుమూర్తుల నెనసినట్లు
కొండ లవియంగ గందంపు పెండగాయ.
క. ఇటు లన్వేసవి యెల్లెడం
జొటచోట నిప్పుకలు కలుగుచో నక్కా
పుట
భేదనంబు వెలువడి
యటు చనుచు” మునీంద్రు లవల నవలద్ గతులన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swaw6279q2lv4ipyqoj84n4kn6sn7qb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237731</id>
    <revision>
      <id>595598</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 59 మ. తమపానిమ్నగ దాఁటి తజ్జల సముద్యద్భాల శైవాల జా త మ పారద్యుతి తీర భూరుహవి భాధట్టంబుతో గూడి సం తమసానీకముఁ బోలె నద్దెసలు నిండం జూచి యో' హోమహా తమసానీరము నిండ...'</comment>
      <origin>595598</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1818" sha1="6g6tjysvcl1vmzhrpxd4nnctrgzc725" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
59
మ. తమపానిమ్నగ దాఁటి తజ్జల సముద్యద్భాల శైవాల జా
త మ పారద్యుతి తీర భూరుహవి భాధట్టంబుతో గూడి సం
తమసానీకముఁ బోలె నద్దెసలు నిండం జూచి యో' హోమహా
తమసానీరము నిండెఁ జెల్లదని చింతం జాల బల్కింపుచున్.
సీ. నలువంకలకు డిగ్గి పలు వంకలకుఁ బాఱు
కొండవంకలు కెలంకులను నిండ
నొండొండఁ దీ డించు చుండ్రలఁ జండ్రల
బొరిగొన్న పేరీత పొదలఁ దుదలఁ
జదలంటఁ బెరిగినఁ జాలలో యలచాయ
జాళె యల్లిన లీల సందు వెడల
నాగినకో .........
వలయంబుఁగొనలో నఁగ లయబలసి
వెదురు ములు బూర్గు ములు రేఁగు వెలగ వేము
గలివేయుఁ జెలంగ దిగ్గజకర్ణములను
జెవుడుకొన ఝషల్లి కాధ్వని జీండ్ర మనఁగ
జీమదూఱని యొక వనసీమఁ గాంచి.
ఆ. మౌను లచట వారిమార్గంబు గానక
వెదకి వెదకి యల్ల విపినభూమి
పావటయును బోలెఁ జూపట్టు నొకతప్పు
ద్రోవ వెంటనంటి బోవు చవల,
11&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6g6tjysvcl1vmzhrpxd4nnctrgzc725</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237732</id>
    <revision>
      <id>595599</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 వాల్మీకిచరిత్రము. కని రామానీంద్ర చంద్రుల్ ఘనరసవద సృక్పారణా చుంచుపంచా ననకో ఫొటోపచంచన్న ఖరకులిశ భిన్న త్రుటకు భిరాజం భని వేశోన్ముక్త ముక్తాఫల సరవిసరోద్భాసి ఢిల్లీ మతల్...'</comment>
      <origin>595599</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1885" sha1="d2fnnavykm4ey5u3cvg1ovvcswdty5e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;60
వాల్మీకిచరిత్రము.
కని రామానీంద్ర చంద్రుల్ ఘనరసవద సృక్పారణా చుంచుపంచా
ననకో ఫొటోపచంచన్న ఖరకులిశ భిన్న త్రుటకు భిరాజం
భని వేశోన్ముక్త ముక్తాఫల సరవిసరోద్భాసి ఢిల్లీ మతల్లీ
ధనురాస్ఫాలస్ఫురన్ని ధ్వనిజనికమృగీ ధావసంబుకి వనంబుక్.
క, కనుఁగొని యోహోహో ! యీ
వసమహీమము లేరికైనా వర్ణింపంగా
జనునే, యటంచుఁ బలుకుచుఁ
మునులందఱు నవ్వనాంతమున వంతంతన్.
సీ. తోరణంబులుగ వీథులు నారఁ గట్టిన
యుప్పుగండలకు నొంకొండ దిరుగు
పులుగుల లెక్కగాడ్పులఁ జాల సొగసెడు
పసరంపుఁ బాలకంపు ముసురుకొనఁగ
బసిపట్టి నలుగడఁ బఱచిన మెకముల
పచ్చితోళ్ళను బండ్లఁ గ్రుచ్చి పెఱుకు
బలు జాగిలంబుల భౌభౌ రవంబులఁ
గొంకి వంశములోన ఘుర్ఘరించి
పరువులిడు నూర పందులు ముటికిగవులు
చేతఁ
జెనసిచుట్టఁ
గూఁత పెట్టిన జనుల వొకొలుపఁజేయ
భయముగొల్పెడు నొకబోయపల్లె గాంచి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2fnnavykm4ey5u3cvg1ovvcswdty5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237733</id>
    <revision>
      <id>595600</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. క. చుట్టును బసరపుటెమ్ముల క తెట్టలు చూచినను మదికి దిగులయ్యెడు హా కెట్టు మనలఁ దెచ్చి దాఁటు పెట్లొకొ యనుచున్ . . వాటికయు నిటు లుండునె యీరోఁత గన్న నొక్కటఁ బ్రే...'</comment>
      <origin>595600</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="9vi9b59xmk0lerkb88zzkrb6d5yieis" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
క. చుట్టును బసరపుటెమ్ముల
క
తెట్టలు చూచినను మదికి దిగులయ్యెడు హా
కెట్టు మనలఁ దెచ్చి దాఁటు పెట్లొకొ యనుచున్ .
. వాటికయు నిటు
లుండునె యీరోఁత గన్న నొక్కటఁ బ్రేవుల్
గుండెలు నిలువక వాంతికి
కర్మఫల
మహో యిటు లుండెన్.
క. నెఱి చెదర కిరాతుల ముం
దఱనైనం బోవవచ్చు దయమాలిన యి
క్కఱకుఁగిరాతుల ముందటి
వెఱవక చనఁ బోల దిచట వేఱ వెయ్యదియో.
గీ. అనుచుఁ గరములు మొగముల కడ్డమిడుచుఁ
గోసినటువలె మనసున రోసిరోసి
వ్రాసి యుమియుచు సుడియు దుర్గంధమునకు
నాసికలుమూసికొనుచు సన్యాసివరులు.
61
చ. మిడిమిడియెండ కొట్టునను మేనులు పెట్లుచునుండ &quot;నేలపై
నడుగుల దమ్ముకుమ్మవలె నంటుకొనకొవడి ఘర్మ తోయముల్
జడిగొనఁ గా జటల్ గడవసంబులు మోవఁగ లేకపోవ న
య్యెడనొక బోయదాయవలె నెక్కడనుండి
మొయన్భుతంబుగన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9vi9b59xmk0lerkb88zzkrb6d5yieis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237734</id>
    <revision>
      <id>595601</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 వాల్మీకి చరిత్రము. క. బడి నేఁగుదెంచి యుఱుమని పిడుగుంబలె నిప్పు లురులు బెడిద పుఁజూఫుల్ గడలను జడిగొనఁ గడువడిఁ బొడకుడు తర్జనల నడవిపులుగులు బెగడర్. చ. కటినటియించు నీలుబలు కొ...'</comment>
      <origin>595601</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="5vvzvdukwut82ztoy5t07d0uuxssnfa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;62
వాల్మీకి చరిత్రము.
క. బడి నేఁగుదెంచి యుఱుమని
పిడుగుంబలె నిప్పు లురులు బెడిద పుఁజూఫుల్
గడలను జడిగొనఁ గడువడిఁ
బొడకుడు తర్జనల నడవిపులుగులు బెగడర్.
చ. కటినటియించు నీలుబలు కొసె ము నల్లని మేముఁ బొమ్మ
కటి ఘటియింపఁ జేత విలుఁ గైకొని మేఘపు బిల్ల వోలె
టు శరంబు లడ్డముగ నేయుచు డాయుచు వచ్చి వచ్చి య
జ్జటికుల సార్వభౌములను సాఁగఁగ నీ కరికట్టి నిల్చుచున్.
క. నిలునిలువుఁడు మీ చేకం
గలసొమ్ముల నెల్ల నిచ్చి తదలుఁడు నాతోఁ
జల పట్టిన మిము నందఱఁ
బలు చట్టులమీఁద నుతికి పారన్ తున్.
గీ. అనిన సమ్మానులడిఁకిన నటు కిరాతు
బులు కుపులుకునఁ గనుఁగొని పలుకుకున్న
బెడుసుఁజూపిన గాని మేయుడుగ గుడుసు,
బాఁపనపించులకు భీతిదోఁప దనుచు
సీ. తొలుదొల్తఁ గుప్పె గోలలు గొన్ని పై నేసి
యవిచెట్టుపడిపోన నాడు గఱచి
గన్నె రాకుములుకుల్ గొన్ని సూటిగఁ బన్ని
యనిపై కిఁ దేల సహంకరించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5vvzvdukwut82ztoy5t07d0uuxssnfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237735</id>
    <revision>
      <id>595602</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. యీ గేడు చిలుకుల గోరులంటఁగఁ జెంది యవియు వమైనచో నదరిపదరి పారావతమ్ములు పదియైదు నిగిడించి యదియును దప్పిపో నాగ్రహించి యిన్ని నాళ్ళకు నాచేత యేటుదప్పి వౌర ! యీ...'</comment>
      <origin>595602</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1727" sha1="58ntyrqh4ncb9m8humt3ivaqpqzm1nd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
యీ గేడు చిలుకుల గోరులంటఁగఁ జెంది
యవియు వమైనచో నదరిపదరి
పారావతమ్ములు పదియైదు నిగిడించి
యదియును దప్పిపో నాగ్రహించి
యిన్ని నాళ్ళకు నాచేత యేటుదప్పి
వౌర ! యీజడదారుల కంపతప్పు
గలను గాఁబోలు ననుచును వరకు చుఱుకుఁ
జూపు లదరంగ నటు వాని చుట్టువారి
సీ. జడలచుట్ట కుదిర్చి మెడలపై మోచేత
గుప్పుగుప్పున సారే గుమికిగుమికి
కక్ష పొలలుచించి రక్ష కేలను ముంచి
జడియంగ మొగములఁ జల్లి చల్లి
సలిలంబు గళగళ తలలమీఁదటఁ బోసి
బుట్టకాయల `నెత్తి పొడిచి పొడిచి
కడవసంబుల రెమ్మి పెడమర్లుగాఁజుట్టి
కూనువోనెడి వీపుఁ గొట్టికొట్టి
యిట్లు బాధించి శోధించి యెందు నొక్క
పచ్చపై కంబుగాన కప్పచ్చిబోయ
నేఁటి తెరవాటు పసలేక దాటిపోయె
-
ననుచు వెసవారి పిసమాని యవలి కేఁగి..
63&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58ntyrqh4ncb9m8humt3ivaqpqzm1nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237736</id>
    <revision>
      <id>595603</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '64 వాల్మీకి చరిత్రము - గీ. వింటికొప్పునఁ జేయూది విన్నఁబోయి యుసుగు సురటంచుఁ గలఁగుచునున్న వాని చంద మీక్షించి యప్పు డాశాంతమతులం మునులు పలికిరి చేసాఁచి మనికితమున. గీ. తావసుల మమ...'</comment>
      <origin>595603</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1797" sha1="phphvnqjadqfjd3mvgndv54wsgtksk5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;64
వాల్మీకి చరిత్రము -
గీ. వింటికొప్పునఁ జేయూది విన్నఁబోయి
యుసుగు సురటంచుఁ గలఁగుచునున్న వాని
చంద మీక్షించి యప్పు డాశాంతమతులం
మునులు పలికిరి చేసాఁచి మనికితమున.
గీ. తావసుల మమ్మల బులందమునఁ గొట్టం
జేతు లెట్లాడె నిదియేమి చేటు నీకుఁ
బాతకుడుఁగాఁగ నెన్నాళ్లు బ్రతికె దీవు
రాతఁ జేసిరె యోరి ! కిరాత నిన్ను.
క. ఇటమునుపు నీవు చేసిన
పటు సాహసములకు నెల్ల ఫలమగు నోయీ !
జటివరుల నిటులఁ గొట్టితి
కటకట ! యిఁకనైన దురితగతి మానవుగా.
ఠ. ప్రాయము జలకల్లోల
ప్రాయము కాయంబు నస్థిరం బిందులకై
రోయక దురితమె తపమని
పాయక చేసెదవు నిందపరఁగఁ బుళిందా.
వ. అనిన నాలుబ్ధకుం డతిశుద్ధస్వభావుల సల్లాప యోగంబును
నుల్లంబునం గొంత శాంతి పల్లవింప వారల కిట్లనియె.
గీ. బేలదవసులార యాలిబిడ్డలకుఁగా
గాఁక నావటించ గాన విడిసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>phphvnqjadqfjd3mvgndv54wsgtksk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237737</id>
    <revision>
      <id>595604</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. విల్లు సంపకోల లెల్లను గైకొని యున్న నాకుఁ బాప మొదవు ఔట్లు ? 99 65 వ. అనిన సత్తాపసాగ్రణు లెట్లైన వీని ననుగ్రహింపవలయు నని మఱియు నిట్లనిరి. క. ఓరోరి నీవు చేసిన గోరప...'</comment>
      <origin>595604</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1824" sha1="mk360m2otxjwmk0qaw12a7phr4rbzuq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
విల్లు సంపకోల లెల్లను గైకొని
యున్న నాకుఁ బాప మొదవు ఔట్లు ?
99
65
వ. అనిన సత్తాపసాగ్రణు లెట్లైన వీని ననుగ్రహింపవలయు నని
మఱియు నిట్లనిరి.
క. ఓరోరి నీవు చేసిన
గోరపుఁ బాపములు నీవుఁ గొడుకులు నాలుం
జేరఁ బడి పంచుకొందురో
వారిఁకి బని లేక నీక వచ్చునో చెపుమా.
క. అన విని వారి ముఖాలో
పొడమఁగా శబయం డో
కనమున జ్ఞానంబు
మునులార ! యిత్తెఱం గా
లిని బిడ్డల గొబ్బునం దెలిసి యేవత్తుకో.
క. అదె పల్లె దవ్వు లేదిటు
కదలకుఁ డేవచ్చుదనుకఁ గాదని యవలం
గదలిన నాలాగు నెఱుం
గుదురే కదయంచుఁ బలికి గొబ్బున జనియె.
మ. చనిమార్గంబున నేణవర్గములు సంచం ఒక లక్షించి ప
దీనికాయంబుంఁ గొట్టఁగోరకమదిం జింతాభరం బెంతయుం
ఘనమై యొక్కఁగఁ ఒక్క ణంబునకు వేగంబోయి యే చక్కిఁ జ
క్కనితాటిటికి నేఁగి వేశమగుకాఁక వెచ్చగా నూర్చుచు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mk360m2otxjwmk0qaw12a7phr4rbzuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237738</id>
    <revision>
      <id>595605</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 99 వాల్మీకి చరిత్రము. క. విలునమ్ములు నటుపై చుచు నలసత నొక జింకతోలునందునఁ గూర్చుం డీలవ్రాయుచుఁ దనపాపము దలపోయుతు నెమ్మనమునఁ దల్లడపడుమ. చ. కుదురుగ జంగసాఁచి చనుగుబ్బలు మోటుగఁ...'</comment>
      <origin>595605</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1950" sha1="kybmpv6x8tb2lolwpokcb6qnegnxl3g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;66
99
వాల్మీకి చరిత్రము.
క. విలునమ్ములు నటుపై చుచు
నలసత నొక జింకతోలునందునఁ గూర్చుం
డీలవ్రాయుచుఁ దనపాపము
దలపోయుతు నెమ్మనమునఁ దల్లడపడుమ.
చ. కుదురుగ జంగసాఁచి చనుగుబ్బలు మోటుగఁ బాఱుటాకుఁబ
య్యెద పొదలంగ నెన్నుదు రొకింత చెమర్పఁగ మేచకాలి శ్రీ
ర్పుదొరలఁ బాడి చందనపురోలున నేనుఁగుఁ గొమ్మరోఁకట
బ్రిది లెడుకొప్పుతో వెదురు బియ్యము గుప్పునిజ ప్రి రంగనE.
క. రావే యనిపిలిచిన నది
వేవేగ వదలు కొప్పు విప్పును జన్నుం
గ్రేవల వలఁగొను కెంపుం
దావడముల యొప్పుఁ జొప్పొదవఁ జనుదెంచె.
వ. ఇట్లు చనుదెంచినయయ్యంగనం గనుంగొని ఎక్కి రాతుండు
క. ఓపడఁతి ! తానొనర్చిన
పాపంబులు దలఁప నీకుఁ బనిగలదో నా
కేపనియొ కాక చెఱిసగ
నాకుఁ దాఁచ కంతయుఁ జెపుమా.
క. అనవిని యచ్చెలి నగుచు
న్విను నాయక ! తలఁప నాకు నీదగు పాపం
బునకుఁ బని లేదు నీప్రో
పున నెంతయుఁ గుడిచి కట్టి పొసఁగుట కన్నవి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kybmpv6x8tb2lolwpokcb6qnegnxl3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237739</id>
    <revision>
      <id>595606</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. 67 చ. తవులకు వారి కెవ్వరికతంబున నీవెర పప్పుదీసి తె త్తువొ కొని చెత్తునో తెరువుదోఁచుచుఁ దెత్తు చొజూదమాడి తె త్తువొ చని గెత్తుకొ మరియు దోస మొపుణ్య మొనాకు నే...'</comment>
      <origin>595606</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="rpuu6q7gfv437gtsc4p1mjiwebepc8h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
67
చ. తవులకు వారి కెవ్వరికతంబున నీవెర పప్పుదీసి తె
త్తువొ కొని చెత్తునో తెరువుదోఁచుచుఁ దెత్తు చొజూదమాడి తె
త్తువొ చని గెత్తుకొ మరియు దోస మొపుణ్య మొనాకు నేటికా
రవరవ నీవు దెచ్చినవి డాఁచక వంశఁగఁ బాణి నిచ్చలు.
క. అనవిని మనస్సు చివుకూరు
మనఁ గొడుకులఁ బిలిచి యట్ల యడిగిన వారుం
జనని పలికినటు పల్కిన
ని యగు వుంది చాల వెడవెడ నగుచుకో.
గీ. మోసపోయితీ నిన్నాళ్ళు నా సఁదగిలి
యాలుబిడ్డలుఁ దానుఁ జుట్టా న
నెవ్వ రెవ్వాగలే యూరి కేదిత్రోవ
వీరి కేఁబాటువడు పిల్ల వృధయ మనుచ
&quot;క. దోసమునకుఁ బని లేదట
నాసొమ్ములు
వీరికిం దినం బని గలదే ?
రోసితి సంసారముఁ దెగ
గోసితి మొదలంట బందుగులు తగులెల్లం.
అని తలంచి యన్ని పాదుండు సన్యస్తసమస్తసంసారుండ
గుచు నానాసుకృతవాసనావిలసితంబగు ననువజ్ఞానామృతా
పాదనంబున మోదంబు నొందుచుఁ బుత్రమిత్రకళత్రాది
సంగమంబు తొఱంగి, క్రమ్మఱ నమ్మునులపాలికింజని యం
దంద వందనంబులు గావించి యంజలిపుటఘటిత నిటలతటుం
12&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rpuu6q7gfv437gtsc4p1mjiwebepc8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237740</id>
    <revision>
      <id>595607</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 వాల్మీకిచరిత్రమ”. డగుచుఁ దచ్చరణ రేణు సంస్పర్శనంబునం బాలు వార్పాట వంబున నోమునీంద్రులారా ! సకల లీకన్ని సం దర్శనంబునం గృతార్థుండవైతి; నాజనంబు సఫలంబు య్యె, నాజవంజవభంజన స్వత...'</comment>
      <origin>595607</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="4g2i790f10cpw6p4o1olcyj30aaxybx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;68
వాల్మీకిచరిత్రమ”.
డగుచుఁ దచ్చరణ రేణు సంస్పర్శనంబునం బాలు వార్పాట
వంబున నోమునీంద్రులారా ! సకల లీకన్ని
సం
దర్శనంబునం గృతార్థుండవైతి; నాజనంబు సఫలంబు య్యె,
నాజవంజవభంజన స్వతంత్రింబగు నొక్క మంత్రి
నాకు
పదేశింపుఁడనుచు సంతసంబునం బః పుఃఃపణామంబులా
చరించిన, నవ్వాదంయములు స్వ వేచరుని సమీచీనం చారు
ర్యంబులకు నాశ్చర్యంబు నొంగుచు మున్ను నీశాన్ని తము
బులు సలీ పెరో యాటవికుండయ్యు సక్క న్మజు నాటింపం
దలంచె నెంతటి ధన్యుఁడని సంతసించి, స్వచర్ల సాధారణం
బును ఓ ఖలమంత ఫలదంబును లోకా వారి దోషరహితంబురు
దేశకాలనియమాను ప్రేతంబును సత్యకామంబును ముత్యభి
రామంబును మనుసాగ్వభౌమంబును నగు రామనామంబు
కాని వీనిం బవిత్రుం జేయు 'వేలోని యుపాయంబు లేదనియు
నేతాదృశులకుఁ బ్రతిలో మంబుగా నుపదేశింపవలయు ఇని
విచారించి యాదండ నొక్కతీర్థకండంబున నొక్కి రాతు
సుస్నాతుఁ గావించి సంభావించి.
పంచచామరము,
కిరాత రాఁ దలంపు హత్తి కేవలంబు భక్తిమై
మరామరా యటంచుఁ బల్కు మా యరుగహంబును
బరాకు రాదటంచు రామమంత్ర మిచ్చి యంతటఁ&quot;
ధరాధరాధిభూవిభూతి దర్శనాభిలాషులై.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4g2i790f10cpw6p4o1olcyj30aaxybx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237741</id>
    <revision>
      <id>595608</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. క. చని రవ్వల నమ్మురులును వనచరుఁడును వారి బుద్ధిపదలక మదిలో నినునము కిందమూలా శన మొనరించుచును నితర సంగరహితుఁడై సీ. నుదుట జే గుగుబొట్టు పదనింకఁ గాదని తులసిమ...'</comment>
      <origin>595608</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1838" sha1="c7u6fkg4w1t72no3en766puuj042x5t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
క. చని రవ్వల నమ్మురులును
వనచరుఁడును వారి బుద్ధిపదలక మదిలో
నినునము కిందమూలా
శన మొనరించుచును నితర సంగరహితుఁడై
సీ. నుదుట జే గుగుబొట్టు పదనింకఁ గాదని
తులసిమృత్తిక నూర్వతిలక మీడియె
సెలసువిలు వహించు కెలసంబుగాదని
వేణుకుండిక యొందు పాణిఁబూనె
సొగసునున్న నికోర సిగసూటిగాదని
నిశదపేన్నెరులెల్ల జడలు దాల్చె
*నిండు గాటపు నీలి దిండుగాదని కటి,
బలుచని నార చీరలు ధరించి
దినము తమసాతరంగిణీ తీర్థమునను
స్నాన మొనరించి యత్యంత శాంతిమెఱయ
మౌను లుపదేశమిచ్చిన మంత్రమెపుడుఁ
దవము సేయుచు నక్కీ రాత ప్రభుండు.
క. ఈ సరిణి వాఁడు సకల
వ్యాసంగము మాని మౌనివర్తన నుండ
వేసటచే వీఁ డొక్కడం
గాసింబడి ననుచు వానికల వారెల్లకో.
3
69
* నీలిదిండు &quot;పొయిదలనీ లిదిండొలికి బూడిదముండులబంతిని దళ
*-౫ (తాళపత్ప్రప్రతి.)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7u6fkg4w1t72no3en766puuj042x5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237742</id>
    <revision>
      <id>595609</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 వాల్మీకి చరిత్రము. క. చెట్టుల పట్టుల గట్టుల చుట్టుల సందండ వెదకి సొలయుచు సొక తో నట్టడవిలోనఁ గదలక చట్టుంబలె నున్న వాని చంకముఁ గనుక, క. నట్టడవిఁ జట్టుకొడుకై కట్టుకుట మనము నిల...'</comment>
      <origin>595609</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1654" sha1="i5xot8se4h6mpzrvtni6vrsfmnhfhok" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;70
వాల్మీకి చరిత్రము.
క. చెట్టుల పట్టుల గట్టుల
చుట్టుల సందండ వెదకి సొలయుచు సొక తో
నట్టడవిలోనఁ గదలక
చట్టుంబలె నున్న వాని చంకముఁ గనుక,
క. నట్టడవిఁ జట్టుకొడుకై
కట్టుకుట మనము నిలువఁ గా జూతణు
సిట్టిటు బాఁపనదయ్యము
పట్టెనో యీ రావినుండి కాపురె ! దీనికా.
క. ఇయ్యఁడని వీని నే బలు
దయ్యంబులు వేసెనొక్క ?
డయ్యుఁ డొకింతయు మనతో
గుయ్యనఁ గొల్లండు కన్నుఁగొని తెఱవంగళా.
సి. నెమ్మిసించెపుదండ గమ్మి చుట్టకు ప్పు
జడలుదాల్చుట కిట్లు గత్తెలుకొనిని?
3
పచ్చికస్తురిబొట్టు పసమాఱు నెన్నో సల్
సుద్ద రేకల చుక్క దిద్దఁబడెన్ ?
తడవిల్లో కప్పుడు విడువని చేతుల
మోముచూపెడునట్టి ముట్టుగ నేనె?
యడవిలోఁగడువడి యుడుఁగని యడుగులు
గదలక యీచాయఁ గుదురుకోనెనె ?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i5xot8se4h6mpzrvtni6vrsfmnhfhok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237743</id>
    <revision>
      <id>595610</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్వాతీ మాళ్వాసము. తిప్పునుగుల బుద్ధులు తగులుకొలిపి నాలుగోళ్లు మరుములు సలియఁజ్ సి. అనివాసం చేరుకొని యందలు మఱియు నిర్ణునికి. చావులుగూడి యెవ్వగు వితా నిరుమాలఁగాగయుండ ని మ్...'</comment>
      <origin>595610</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1708" sha1="3q45g3t2gba9j1r3d4d6lpkgurd2dty" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;స్వాతీ మాళ్వాసము.
తిప్పునుగుల బుద్ధులు తగులుకొలిపి
నాలుగోళ్లు మరుములు సలియఁజ్ సి.
అనివాసం చేరుకొని యందలు మఱియు నిర్ణునికి.
చావులుగూడి యెవ్వగు వితా నిరుమాలఁగాగయుండ ని
మ్మారులు పన్ని రింత చలమా తలమానిసి వింటవింట నీ
వే. మంగ నేరవో మలల నేయెవలం దిరుగాడ నేరవో
బోయకులు వీటిఁడిన పోయెఁగదా మగవాసి నమ్ముగన్.
సా విడిచి మొకలిటు
సాముగ వశవి విరుర సనిమాని యయో
జాము దిశగాళ్ళు సినిమిది
బాములు నిటులుండి మనకు జాతికిఁ దగునే.
కన్నులు
గండబేరుండంపు
నిశువుల నెవ్వరు నీళ్లు రగయ
'నేనందుకల పోల'సెవ్వరు ఇత్తుకు
పిం విజ్ఞానం గుంపు పిల్లలకురు
కలిసిన కొఊఁ గానేను పింటుల
ఉట్టించి యెవ్వారు గట్టఁగలరు
పుచలమానాలకు జీపురు మాపుఁ దగునట్టి
సుపఇవ్వరు వచ్చి 'మేపు నీరు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3q45g3t2gba9j1r3d4d6lpkgurd2dty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237744</id>
    <revision>
      <id>595611</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 23 వాల్మీకిచరిత్రము&quot;. ఇంటనీవటు లేకున్న నిట్టిపనులు కుఱుచబుకు తల చేనౌనే ? కొలము వారు చాల నెగ్గింప నామము చాతినుగుట నుకుటుతనమెల్లమాని యిట్లుండఁదగునె. ఉ. కొనకు నేఁగి చింతరుచి...'</comment>
      <origin>595611</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2078" sha1="azf7higm9tkgrqqutxvqfbh2ai2wo9j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;72
23
వాల్మీకిచరిత్రము&quot;.
ఇంటనీవటు లేకున్న నిట్టిపనులు
కుఱుచబుకు తల చేనౌనే ? కొలము వారు
చాల నెగ్గింప నామము చాతినుగుట
నుకుటుతనమెల్లమాని యిట్లుండఁదగునె.
ఉ. కొనకు నేఁగి చింతరుచిగిలిన పిట్టలుఁ చెట్టు జున్నులు
దేనెలు చారపప్పులును దెచ్చుఁగదా యుతనందు గూళ్ళలో
గూనలు వోని నీ కొడుకుఁ గుఱ్ఱాలు సేవను పెంచుత్రోవఁ
పొనఁగ సిల్తురయ్యెడలు హా!మముఁబోంట్లకుఁజూడవచ్చునే
క. గవ్వెకఱకుట్లు మెకముల
క్రొవ్వుల బొరుగులును గునుకుగుము జేయుటయు
న్నివ్వరికూడును నింటం
బువ్వంబునఁ గుడు పకిట్లు పొక్కందగునే.
ఉ. బోయమిటారి గుబ్బెతలు పున్నెమ వెన్నెల బైట నీపయి
బాయని బాతి కిన్నరలు మాటికి మీటుచు నీప్రతాపముల
హా 1 యని చొక్కి పాడ వినవా కనిలా మనవారిఁ జ్ఞాని ని
వీయెడ నొంటినుండఁ దగ వే తగువే చనుదెమ్ము వీటీకి.
సీ. కులుకు
గుబ్బలతో నా కురువింద పేగులు
గులియుచుఁ బెనఁగొని గొడ్లిఁజూప
దంతంబుఁగమ్మల తళుకులువల చని
&quot;సేయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azf7higm9tkgrqqutxvqfbh2ai2wo9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237745</id>
    <revision>
      <id>595612</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. రతనాలు బవిరులు పికిలి పూ దండకొండొండఁ గై దండ యొసఁగఁ గదలుఁగొప్పుపఁజుట్టుఁ బెదరిపారెను మల్లె మొగ్గలు తేలినిగ్గు మ్రుగ్గు బిడఁగ 3 జేయు నడవిద డెవిల్లుఁ గైకొ...'</comment>
      <origin>595612</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1789" sha1="kleiwh2830xm0aeqlkz9x35xlb0e2j8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
రతనాలు బవిరులు పికిలి పూ
దండకొండొండఁ గై దండ యొసఁగఁ
గదలుఁగొప్పుపఁజుట్టుఁ బెదరిపారెను మల్లె
మొగ్గలు తేలినిగ్గు మ్రుగ్గు బిడఁగ
3
జేయు
నడవిద డెవిల్లుఁ గైకొని యమ్ముఁ దొడిగి
పొంచి మైనంచి నిను రెచ్చరించి మంచి
మెకముఁబడ నేసి నిచ్చలు మెచ్చఁజే
నట్టి నాయకురాలిఁ బాయుగఁదగునె.
సీ. దుప్పులఁబడనేసి యుప్పుఁగండలు చేసి
చప్పరింపుచునుండుఁ జవులుమఱచి
మదనా నిదలించి యదిహన్తిరాఁబొంచి
నాటుకొననేయు నేటుఁదుడిచి
వచ్చిగస్తుని మేన హెచ్చి వాసనలీన
రంగు లేయుచునుండు రహిదో అంచి
మింటి కులవంటియంటి మ్రాకులు వ్రాకి
జుంటే తేనెలు గ్రోలు సొంపుమాని
నార చీరలు గట్టి యన్నంబుదట్టి
గాలిమెనవుచు నాతిపై బాళి లేక
జపము వ్రేళ్లును నెన్ను చు జాతివిడిచి
బొపలనుగూడియుండుట బాతియగునె?
73&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kleiwh2830xm0aeqlkz9x35xlb0e2j8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237746</id>
    <revision>
      <id>595613</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 వాల్మీకిచంత్రమా. గీ. తెల్లవారిన గుండ్య కాళ్ల లీల నిట్రుపొ సంబులను గూడి నెవ్వంది నరు నెడుంగు బాపని తగులు సంబతి వేల ? క. పతి చెడ్డ బీద బాపని పతీచెడ్డ గతి నిట్లుండంగఁదగునె? కట...'</comment>
      <origin>595613</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="lizwv9j0w4h8dzwsw8viy6arqm62i0y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;74
వాల్మీకిచంత్రమా.
గీ. తెల్లవారిన గుండ్య కాళ్ల లీల
నిట్రుపొ సంబులను గూడి నెవ్వంది
నరు
నెడుంగు బాపని తగులు సంబతి వేల ?
క. పతి చెడ్డ బీద బాపని
పతీచెడ్డ
గతి నిట్లుండంగఁదగునె? కటకట మరి! ఏ
నేత నెంచవు మనకులమగు
మతమేంచ నొకింతరాత మలిచి ? నిన్ను.
అని యివ్విధంబున నా వ్యాధులెల్ల మహావ్యానులుంతో గా
బాధింపఁ జన్యన సాధారణాధ బోదశి నిధానం గు
శబర నాథుండును.
క. కనుఁదెఱచి నవ్వి యేమియుఁ
బనిలేదని ముందు మీరు పలికితి *పు శ్రీ
పని కిటు వచ్చితి రిందఱుఁ
జనుఁ బెఱుఁగుడు మీదుమాయ జరగున ? బుంగక.
గీ. తండ్రి రాముఁడు జనకజ తల్లియెల్ల
బంధులును నాకు నాస్వామిభక్తులేన్న
నింతవాఁడను నా కిందు నెదుగుగలనె ?
సకలజగములు నేలును సుకరముగను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lizwv9j0w4h8dzwsw8viy6arqm62i0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237747</id>
    <revision>
      <id>595614</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము, క. మీరెవ్వరు? మేమెవ్వరు ? నేరము లెంచకు చనుండు నిలువక యెటకే శ్రీరఘుపతియే నాకు న కారణ బంధుండు గురుఁడు గణుతింపంగళ క. కటకట ! జననంబులు వే రఁట గుణకర్మాదికంబు లఖిల...'</comment>
      <origin>595614</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="t07xkup4e0qu17jvxnc7am4h3gqmtr8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము,
క. మీరెవ్వరు? మేమెవ్వరు ?
నేరము లెంచకు చనుండు నిలువక యెటకే
శ్రీరఘుపతియే నాకు న
కారణ బంధుండు గురుఁడు గణుతింపంగళ
క. కటకట ! జననంబులు వే
రఁట గుణకర్మాదికంబు లఖిలంబులు వే
రఁట చనియెడుత్రోవలు వే
రఁట యిరి యట చుటిపుఁ గూట మనికనవలదా.
క. సతులెవ్వరు సుతు లెవ్వరు
హితులెవ్వా రేటివఱద నెందేనొక చో
జతగూడిన కాష్ఠంబుల
గతి నించుక గూడి విచ్చి కదలును రవలన్.
క. అనియాశ విరుగనాడిన
విని యందుఁ జనిరి తాత వేసినగతి న
వ్వనచరుఁడు నంత సంత
ర్ఘసతరబోధావధాన రంజితుఁడగుచున్.
సీ. సరసిజాకరముల నరసిపద్మాక్ష ముల్
పరిపక్వముగ నేరుపఱిచి తెచ్చి
పురుష యోగ్యములైన పూసలు వరికించి
ముఖములుముఖములు మొనయఁజేసి
18
75&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t07xkup4e0qu17jvxnc7am4h3gqmtr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237748</id>
    <revision>
      <id>595615</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 వాల్మీకి చరిత్రము, పరభాగములతో సపర భాగములనుంచి నడుమ మేరువుగ రెండిడి యమర్చి యంతరంబు గ్రంధు లమరమాత్రం బుర నూటయెన్మిదియుఁ బొందువడ గ్రుచ్చి యట్టియు, సరంబుఁ జేబట్టి తనకు మౌన...'</comment>
      <origin>595615</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1634" sha1="shhy95x7fd3wzr469ax3c1e8vekl1hv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;76
వాల్మీకి చరిత్రము,
పరభాగములతో సపర భాగములనుంచి
నడుమ మేరువుగ రెండిడి యమర్చి
యంతరంబు గ్రంధు లమరమాత్రం బుర
నూటయెన్మిదియుఁ బొందువడ గ్రుచ్చి
యట్టియు, సరంబుఁ జేబట్టి తనకు
మౌనులిచ్చిన యదిగాక మానసమున
దలఁచి యంగుష్ఠి కాద్యంగుళులను మేరు
పదముదాటఁక త్రిప్పి జపంబుఁజేసి.
సీ. దినము మరాచరా యని పల్క నంతంత
యది రామనామ పర్యాయమయ్యె
నారామనామ జపాను భావంబున
నంతర్ముఖత జూఁడ ఇల్లనల్ల
నల్లని మొగులొండు నానాఁటఁగనుపించె
నదియుఁ గోదండకాండాంకితమగు
సగుణభాపముఁ జెందె సగుణరూపం బెల్ల
రూపింపనిర్గుణ రూపమగుచుఁ
గోటి రవిచంద్ర తేజమై కొమరుమిగిలి
నట్టి తేజంబునందును సంతరంగ
మిట్టటుచలింపక నీయక గట్టిగాఁగఁ
బూదెగఱగినగతి సనేకముగ ఘటించే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>shhy95x7fd3wzr469ax3c1e8vekl1hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237749</id>
    <revision>
      <id>595616</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము. క. అత్తేజంబున నెంతయుఁ జిత్తమలయ సంతఁ గాయసిద్ధి మెఱయఁగా హృత్తామరసమె సూచుచు నుత్తమయోగుల నుతింపనుండె నచలుఁడై 24 77 వ. అని చెప్పిన విని యమ్మనిపుంగవు అనంతరకథావృ...'</comment>
      <origin>595616</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="tkv0vhia3tpe1uodk7wor92um8nsm8p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద్వితీయాశ్వాసము.
క. అత్తేజంబున నెంతయుఁ
జిత్తమలయ సంతఁ గాయసిద్ధి మెఱయఁగా
హృత్తామరసమె సూచుచు
నుత్తమయోగుల నుతింపనుండె నచలుఁడై
24
77
వ. అని చెప్పిన విని యమ్మనిపుంగవు అనంతరకథావృత్తాంతం
బడుగుటయును.
శా. ఉద్దేందానల చండకోపన సుబాహుచ్చండదోర్దండభూ
భృద్దంభోళిశిలీ ముఖక్షపిత మారీచజ్వలద్ధామ వి
ద్యమస్ఫురదాశుగా కుపిత పాథోరాశి గర్వోచ్చయా
యుద్ధామద్యుమణి వ్యతి ప్రతినిధి ప్రోద్యతతా పోదయా.
క. సుగ్రీవ భరణగుణ సా
మగ్రీ హరిదంతతాంత మానితకీర్తీ!
విగ్రీకృతకూర్పణఖా
వ్యగ్రీభవ దమరవైరి హరణవిహరణా !
చిరమునీశ హృదయదేశ చిత్ప్రకాశరూప వి
స్ఫురణగణ్య జనశరణ్య భువనపుణ్యశోభనా
కరవిహార యమృతహార కలితసారకీర్తి సం
భరణలోల దిగధిపాల భణితశీల ఖేలనా !&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tkv0vhia3tpe1uodk7wor92um8nsm8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237750</id>
    <revision>
      <id>595617</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 వాల్మీకిచరిత్రము, . సిద్ధసాగ ఇది శ్రీరామ చంద్ర సాంద్ర కరుణాకటాక్షి స్వతవిశేష, నిరర్గళ వాగ్వైభ వాశేష సరససాహిత్యం లాజ, సత్య సంభూషిత ముఖాంభోజ, సకలసామ్రాజ్యవారు, నిత్య వితీర...'</comment>
      <origin>595617</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="7y9dodno50rcmhn113uw8illlbqrk67" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;78
వాల్మీకిచరిత్రము,
.
సిద్ధసాగ
ఇది శ్రీరామ చంద్ర సాంద్ర కరుణాకటాక్షి
స్వతవిశేష, నిరర్గళ వాగ్వైభ వాశేష సరససాహిత్యం లాజ,
సత్య సంభూషిత ముఖాంభోజ, సకలసామ్రాజ్యవారు, నిత్య
వితీర్ణి ధారారాధేయ, నిరతా వారితోన్న సత్రిసంతో తాత ప్రతిదీనస
పంచాశత్సహస్రభూసుర, బహువా రావ తి మహాదాః వైభవా
వర్తిత కీర్తి భాసుక, నిజనామాంకితాకలుకవస్తుసమగ్ర బహిళా
గ్రహారభూ.సి.త, చోళధారామండలనిలలో సభ వద్ధ తాఖండి
ల సాధీత సముద్రాంతర ద్వీప పరిసృపాల సంస్తుతమశాఖ, నేపాళ
భూపాల స్థాపనాచార్య, కర్ణాట రాజపూజని రంధ్య, రామ
సేతు శ్రీరంగి విజయరాఘవప్పుకుంభ కోసం దివ్యసులు ప్రతిభ సి
త రామభద్ర సర్వజనసం భావిత, గాంధీగ్యము ద్రావిని తనమున్
సదాశ్రిత భరణ దీక్షాదక్ష దక్షి ణసింహాసనాధ్యత రాజ ధరాజు
సన్నుతో సాధారణశౌర్య దిగంత ప్రసిద్ధత దాగ్య సుజుక
సతతనం సేవితజనక పోషి. తవిద్వత్కవియూధ, భునితో భీతముణస
నాధ, బలవత్సరి పంథిగృహీత సామంతమహీ కొంత విముచట్ల
మనీయ బాహాబల, మూర్తిమాం జాగర్భ శుకముఫల, చిన చెవ్వ
నృపాలపుత్ర, సజ్జనస్తోత్ర పాత్ర, రూప రేఖా విజతకుసుము సాయక
సకలధర్మ సంధాయక,రఘునాథ నాయక ప్రణీతంబైన వాల్మీకిచక
త్రంబను మహాప్రబంధంబుంకు
ద్వితీయాశ్వాసము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7y9dodno50rcmhn113uw8illlbqrk67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237751</id>
    <revision>
      <id>595618</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు. చరి చరిత్ర వాల్మీకి చ రిత్రము. తృతీయాశ్వాసము. జనక నందనావ క్షోజ ప్రవిలి ప్తమసృణఘుసృణక్షోద భ్రాజత బాహాభ్యంతర రాజ సయకలాకలాప రఘుకులదీపా ! వ. అవధరింపు మప్పర్వతుం డమ్...'</comment>
      <origin>595618</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1146" sha1="gqbkg4f4f19hcqv8f47mpwun2v7522g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీరస్తు.
చరి
చరిత్ర
వాల్మీకి చ రిత్రము.
తృతీయాశ్వాసము.
జనక నందనావ
క్షోజ ప్రవిలి ప్తమసృణఘుసృణక్షోద
భ్రాజత బాహాభ్యంతర
రాజ సయకలాకలాప రఘుకులదీపా !
వ. అవధరింపు మప్పర్వతుం డమ్మనుల కిట్లనియె. సవ్విధంబున
నాశబర నామండు.
K. జాలునిలీల స్మత్తుని
పోలిక నితరంబు బుద్ధి' బొడమక యతఁ డు
ద్వేలా త్మానంద స్థిర
శీలుండై ఘోరతపము సేయుచు నుండెన్.
క. అతని శిరంబున నీవృతి
హతపటురవనహ్ని జాల మద్భుతభూమ
ప్రతులతో సుధ్ధతిమై
యతర్కీ.తోపప్ల వంబు నడరం జేసెన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gqbkg4f4f19hcqv8f47mpwun2v7522g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237752</id>
    <revision>
      <id>595619</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 వాల్మీకిచరిత్రము. చ. ఉగమున సంబయంచుఁ జను లుల్లము లంగడుఁదల్ల డంబులన్ బొగులఁగఁగొన్నిదిక్కులఁ గపోతక పోతసమూహ ధూమ్ర మై పొగయుచుఁగొన్ని దిక్కుల బ్రభూతశిఖాచయమంట మింటిపై నెగయు...'</comment>
      <origin>595619</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2280" sha1="pes1xlxc0qrjk4ic5oug8jd0r5u61gv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
వాల్మీకిచరిత్రము.
చ. ఉగమున సంబయంచుఁ జను లుల్లము లంగడుఁదల్ల డంబులన్
బొగులఁగఁగొన్నిదిక్కులఁ గపోతక పోతసమూహ ధూమ్ర మై
పొగయుచుఁగొన్ని దిక్కుల బ్రభూతశిఖాచయమంట
మింటిపై
నెగయుచు సన్ని లోకములు నేర్చెఁదదీయతసోగ్ని మిక్కిలిన్.
ఠ. గుజగుజలాడుచు వెడలిరి
గజగజ వడఁడుచును మౌని గంధర్వాదుల్
నిజవసతులు తద్దూరు
ధ్వజకీలవ్రజము లన్ని వంకలఁబర్వన్,
క. ఇక్కరణిఁ ద త్తపోరణిఁ
బిక్కటిలిన వహ్ని లోకభీగరమగుచున్
గ్రక్కున దివి కెక్కిన మదిఁ
బొక్కి పురందరుఁడు బ్రహ్మపుత్రునితోడూ.
ఉ. చిత్తజవైరి పాలశీఖిచే జగమెల్లను వెచ్చం జూచెనో ?
యిత్తెఱగంటి పట్టమున కేనిటు లుండక యుండనివ్వంణీ
నెత్తులు వెట్టెనో మఱియు నేకతమో వివరింపు మయ్య! నా
కిత్తెఱఁ గంతయుం గృతర మేశ్వరనందన ! బ్రహ్మనందనా.
చ. అన విని నారదుండు మదీ నారసి యిట్లనె నోసురేంద్ర! భూ
మిని దమసానదీతటిసమిద్ధవిశుద్ధగుణ ప్రసిద్ధం
వనచరుఁ డొక్కరుండు రఘువల్లభుఁ గూర్చి తపంబు సేయుచుం
డ నతని వేఁడి మిట్లు భువనంబులఁబొక్క గఁ జేసె నెంతయున్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pes1xlxc0qrjk4ic5oug8jd0r5u61gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237753</id>
    <revision>
      <id>595620</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము, 81 వ. అక్కి రాతవరం డనారతసీతారమణస్మరణ ప్రభావంబునం జెందిఁ యనిందితాచారుం డగుచుఁ నిరవిందభ నాది పదంబు లలితుచ్ఛంబులుగా నెఱింగి యిత రేచ్ఛఁ దొఱంగిఁ స్వచ్ఛత ర స్వచ...'</comment>
      <origin>595620</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2234" sha1="fusz1pjnmq06jtzg6zwc7ggnw6bj3m5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము,
81
వ. అక్కి రాతవరం డనారతసీతారమణస్మరణ ప్రభావంబునం
జెందిఁ యనిందితాచారుం డగుచుఁ నిరవిందభ నాది పదంబు
లలితుచ్ఛంబులుగా నెఱింగి యిత రేచ్ఛఁ దొఱంగిఁ స్వచ్ఛత
ర స్వచ్ఛంద పరమానందభూయంబును, సకలచ్ఛందోభిధే
యంబును, మునిభాగ ధేయంబుకు, భక్తజనవిధేయంబును,
రామనామ ధేయంబుకు, నగు నొక్క రూపధేయంబు నిరం
తగ ధ్యేయంబనితలంపుచు నున్న వాఁడతనివలన నీకుభయంబు
లేదు పురందరా ! అని పిలిచి ఔందంబునఁ జేయిడి సుఖం
బుసనుండు మసిన నొక్కింత ప్రసన్నముఖుఁ డగుచు శత
మఖుం డమ్మని శేఖరుం గనుంగొని.
సీ. సముచిజంభ విజృంభణము చించి మించిన
కతలు వ్రాసిన భిత్తికలు సెలంగ
సంతానమంజరీసంతానములు గూర్చి
కనుపట్టు పట్టు మేల్కట్టు లమర
గంధర్వ భామినీ గాంధర్వసంగతి
ఘుమ్మను పసిఁడిటంకులు వొసంగ
కడలలోకములు నిలడలు గల్గొన వచ్చు
రమణీయమణి జలకములు దనర
నిర్మల ప్రభ మీఱు సుధర్మయందుఁ
జుట్టు నుచితాసనంబుల సురులు మునులుఁ
గ్రమ్మికొని కొల్వ ఘనపై భవమ్ము మెఱయ
నిండుకొలువున నుండి యాఖండలుండు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fusz1pjnmq06jtzg6zwc7ggnw6bj3m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237754</id>
    <revision>
      <id>595621</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 వాల్మీకి చరిత్రము, ఉ. కన్నులపండునే నొక యగారములో రతనాల మేడయో రన్నును గెంపుటందు నెలణాల మెఱుంగుటరుంగుమీఁదఁ దా నన్నలకూబరుండును మనోహరలీలల నెత్త మాడినే పన్ని మంచుఁబంతములువల...'</comment>
      <origin>595621</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1910" sha1="l8uwnrq6zhjnyzdhyqjk3jti21mc983" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;82
వాల్మీకి చరిత్రము,
ఉ. కన్నులపండునే నొక యగారములో రతనాల మేడయో
రన్నును గెంపుటందు నెలణాల మెఱుంగుటరుంగుమీఁదఁ దా
నన్నలకూబరుండును మనోహరలీలల నెత్త మాడినే
పన్ని మంచుఁబంతములువల్కుచును తెరురంభఁజూచుచుకో.
గీ. నిండుకొలువుండి యమరవిభుండు నిన్ను ల
బిలిచి తెమ్మని రమ్మని పలుక గంభ
రమణుకై దఃడని యొ.నూరంబుమీఱ
జగతి వేల్మిడిపై సేసి సఖులు గొలువ,
సీ. నునుము త్రియపుతీప పనికుట్టు కనపట్టు
పట్టునన్నట్టు సంభ్రమము ఁజూప
నిండు చందురు కాని నరికెచే గంగారు
కడవన్నె బంగారు కాసెయెసఁగ
నలిచుట్టి పూదండ వెలిచుట్టు గననొప్పు
కప్పు చిప్పిలు సోముకొప్పు దనర
ఝళఝళంఝళనాద హళ హళితంబైన
బిపు జల్లిండె మమర
మాటికిని మ్రోల జియడిండినంబు మొరయ
రయము భయమును నయమును బ్రియము నముడ
సమరవల్లభు కొలువున కరుగుదెంచె
రంభ సన్నుత నాట్యసంరంభయగుచు.
వ. ఇట్లరుగుదెంచి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l8uwnrq6zhjnyzdhyqjk3jti21mc983</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237755</id>
    <revision>
      <id>595622</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క. అమరీజనకరచాలిత తృతీయాశ్వాసము. చచురీ వాలా లాభి చంచల దలక భ్రమరీ సంయుతుఁడై వి భ్రమరీతి చెలంగ హరి విరాజిలు గుండన్. క. కనుఁగొని సమ్ముఖమునకుం జన కటులే తెంచి వచ్చి సవినయ గతులన్ మ...'</comment>
      <origin>595622</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1504" sha1="m28bx3f5v4otm8dv65kyf94a0hw9510" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;క. అమరీజనకరచాలిత
తృతీయాశ్వాసము.
చచురీ వాలా లాభి చంచల దలక
భ్రమరీ సంయుతుఁడై వి
భ్రమరీతి చెలంగ హరి విరాజిలు గుండన్.
క. కనుఁగొని సమ్ముఖమునకుం
జన కటులే తెంచి వచ్చి సవినయ గతులన్
మును లోచనకుచి వీచిక
ల నీలములు వడసి చుట్టులన్ పై చి తగన్.
క. కరకంకణనిక్వణములు
మొక్క లేచి పిఱిఁదికిఁ జని ని
దరవల్లభు ముందఱఁ జం
దురు కాని చెఱంగుకప్పుతో నటునిల్చెన్.
క నిలిచినఁ గనుఁగొని సురపతి
పలికెం గమలాస్యలాస్య పరిచితి నీకుం
దులలే రెచ్చట నచ్చర
చెలువలలో నిది జగత్ప్రసిద్ధము సుమ్మీ.
క. అటుఁగన ఘనకార్యమ్మొ
క్కటి గలిగిన దిపుడు నీవు గడఁగి మనోభూ
లక్షణమగు నీ
కటాక్షవీక్షణము చేత గాఁజేయదగున్.
14
83&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m28bx3f5v4otm8dv65kyf94a0hw9510</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237756</id>
    <revision>
      <id>595624</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 వాల్మీకిచరిత్రము. చ. అన విని రంభ జంభరిపు నాననముం గని స్వామి! నన్నుఁజ్ సిన బహుమాన మేమనుచుఁ జెప్పగ నవ్వి సమ సవికృతుల్ విని మది మెచ్చిరయ్య పది వేలు విధంబులు పట్టి నన్ను సి సొన...'</comment>
      <origin>595624</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="1a2afqgfs0vt5hs1q6yfc3jkk4itzxq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;84
వాల్మీకిచరిత్రము.
చ. అన విని రంభ జంభరిపు నాననముం గని స్వామి! నన్నుఁజ్
సిన బహుమాన మేమనుచుఁ జెప్పగ నవ్వి సమ సవికృతుల్
విని మది మెచ్చిరయ్య పది వేలు విధంబులు పట్టి నన్ను సి
సొనరఁగ దిట్టినట్టి యలయూర్వశి గర్వము నొంచిరంగునే
క. మొన్నటి యుత్సాహము నే
తున్నం దున నిప్రతాపమూఁతగఁ గొనియే
నెన్నంగఁ గార్యములు కను
సన్న నౌ ఘటియింపలేనె ? జగములు మెచ్చన్.
గీ. అన్న మీరు నాకు మన్నించియిచ్చిన,
బిరుదుఁ బూయనుగులకు కుne
గోళిలోనఁ జొచ్చి
యే రాఁగ న్యూశి
యుర్వశిధిల భావ^ర్వయగుచు.
క. బిరుదెవ్వడిచ్చి యా
దొరకు న్నీకు నిఁక గీర్తిదొర కుంగద! నా
సరిపాత్ర'వె నీకెక్కడి
బిరుదని యెన్నుకొని నన్నుఁ బేర్కొని తిట్టన్.
గీ. కొలువులో బిరుదు కాసెను నిలిచి లాస్య
కళలఁగల మేలు చూపంగవలయుఁ గొక
వాకలదటంచు నెన్నే నివదరు చుండ
శిక్షఁ జేయకయుంట యుపేక్ష గాదె ?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1a2afqgfs0vt5hs1q6yfc3jkk4itzxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237757</id>
    <revision>
      <id>595625</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 85 చ. భయమణీయాణినెండియు సభన్ని నుభంగ మొనర్తు నీపయి దయగల యట్టి యర్థ పతి నందనుఁడుం దలవంచ సంచులోఁ బ్రియపడి యిండ్లనున్న దొరబిడ్డల నాడుదు రేసు రేంద్ర! మా పయి మఱి యే...'</comment>
      <origin>595625</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="dp4uj9d14e97di1sex16vb8jws7ml5c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
85
చ. భయమణీయాణినెండియు సభన్ని నుభంగ మొనర్తు నీపయి
దయగల యట్టి యర్థ పతి నందనుఁడుం దలవంచ సంచులోఁ
బ్రియపడి యిండ్లనున్న దొరబిడ్డల నాడుదు రేసు రేంద్ర! మా
పయి మఱి యేమివచ్చునోయపాయము నేరఁగ రాదుపిమ్మటన్ .
గీ. కలవి లేనివి దొరసమ్ముఖమునఁ గల
దటంచు బలుకంగ వచ్చునా ? యమరనాథ !
హరిణియనియెడు తామరసాక్షి సాక్షి
నిలిచియున్నది యదియెల్ల
శ. లాలించి స్వామిబిరుదులు
చెలిసికొనుచు.
పాలించితి రరుచు నపుడు వదరక యుంటిన్
వాళించి విడుతుగర్వము
చాలించి రంగ దానిసరివారు నగన్.
క. అని యిట్లు రంభ యూర్వశి
దనువాడిన పలుకులెల్లఁ దప్పక యుండన్
మునుకొని చెప్పినదంతీయు
విని వెడవెడ నవ్వి యమరవిభుఁ డవ్వేళన్.
క. ఔరా ! యూర్వశి గర్వము
బీరము రంభకు ను మెచ్చి బిరుదిచ్చుటయే
నేరమే విద్యలు దెలియన్
నేర తనయాట నేర్పు 'నేఁ డేర్పరుతున్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dp4uj9d14e97di1sex16vb8jws7ml5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237758</id>
    <revision>
      <id>595626</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '86 వాల్మీకి చరిత్రము, మ వ అని పలికి యూర్వశి నిచటికిఁ దోజు ని రమ్మని నే తహిస్తు లంబనుప వారునుం జనిఁ యొక్క హరిసల సౌధివీధి శాంతి రాళెం బగు శ్రమహటంబున సచ్చర చెలులు కూటంబుకు నటనప...'</comment>
      <origin>595626</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2053" sha1="dlsu94za7qq496ug0uui1ka3h6clvgx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;86
వాల్మీకి చరిత్రము,
మ
వ అని పలికి యూర్వశి నిచటికిఁ దోజు ని రమ్మని నే తహిస్తు
లంబనుప వారునుం జనిఁ యొక్క హరిసల సౌధివీధి శాంతి రాళెం
బగు శ్రమహటంబున సచ్చర చెలులు కూటంబుకు
నటనపాటవంబులుగరపు న జనం గనుంగొని
నిండోలగంబై యాఖండలుండు వృక్త ప్రసంగంబు సే యిచు
నిన్ను బిలువనం పినినిన సమ్మ త్త కాశీనియు నామ్మాంబు ప్రశా
శించ నేఁడు రంభాగర్వభంగంబురు ప్రాణ మరియ నాట్య
విజృంభణంబురు నేర్పముదాయమునును తీసి యులం
సీ. వలరాజు మదదంతి తలమాళిగ యసంగం
గలికిచర్నులఁ బట్టు కంచె లలక
రతి చేతిజీనిసుకఁటి మా విజయనంగఁ
గత్తుకు బంగరు వ్రాత కాసెమెటను
శృంగార ఫణిఫణాభం గిఁ దాయెతుచుట్టఁ
గప్పుమిటెడుసాము కొప్పుదనర
సంఫ్రీపద్మముచుట్టు నతివలయంబుగా
సీలాల సరపణల్ నీటుసూపఁ
బసిఁడితఁ గాక నార్చిన పటికవోలెం
జిటులుగందంబు నెమ్మేన జగి దొలంక
నృత్త వేషంటు మిక్కిలి బిత్తరింప
వచ్చె నూర్వశి సకియ లిర్వంకఁగొలుస&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dlsu94za7qq496ug0uui1ka3h6clvgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237759</id>
    <revision>
      <id>595627</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 87 ఈ వచ్చి సహాసనని నిలువన్ సురనాథుఁడు చూచి రంభతో మచ్చ టి ? బిరుదుమాటలకుం బనియేమి? నీకు నీ పిచ్చివల్క. నేల సముఁ బెంచిన తండ్రికిఁ గీతికామిక్కిలిం చచ్చిన విద్యార...'</comment>
      <origin>595627</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="kkfpi4kn5p5i4ue6jxqsypw4xgyq54o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
87
ఈ వచ్చి సహాసనని నిలువన్ సురనాథుఁడు చూచి రంభతో
మచ్చ టి ? బిరుదుమాటలకుం బనియేమి? నీకు నీ
పిచ్చివల్క. నేల సముఁ బెంచిన తండ్రికిఁ గీతికామిక్కిలిం
చచ్చిన విద్యార్థిలకుఁ దిట్టుటయే ఫల మింతిచాల దే.
నిని మూర్వశి కేలు మొగిచి వినయంబుగ నో
సవాహిన; యెకు రాడం
నేను విన్న వింతు సర్వజ్ఞ విధీ !
K. ఇన్నాళ్ళనన్ను మిక్కి లి
మన్ని నించి చాల మంచిన దీవే
నిన్నడుగు సేసి నేమని
విన్నపమొగరంతు నీకు విబుధాధిపతీ!
నాకుఁ బ్రతిసేయుటకు మనం బలరెఁ దగున్
లోకమున రెండుగల్గినఁ
గా కరయ్యఁగ నొకటి మేలు గానందగునే.
ఉ. ఏలినవారు మెచ్చి బిరుదిచ్చిన వార్తలు విన్న దాన నై
తాళితిఁగాక తాభిరుమఁ దాల్చితినంచు వహించెనొక్కొ నా
వేళ నా యందఱుంగనఁగ వే బిరుమల్ 'తెగఁగోనీ దానిచే
వ్రాలఁగసీడీపించికొని వత్తుఁజుమీ యిటకున్ సురోత్తమా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kkfpi4kn5p5i4ue6jxqsypw4xgyq54o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237760</id>
    <revision>
      <id>595628</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 వాల్మీకిచరిత్రము సీ. శివుఁడొక్క నాఁడు దేశికి మెచ్చి నాకిచ్చేం వజ్రపుఁగుచ్చు బిరుగురి వికె నాతండ్రిహరి యభినయము సులలియిచ్చె: హరినీలను-ల కడియాలజోడు చతురాననుఁడు సరస్వతియ...'</comment>
      <origin>595628</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="6w57x0gy72q0si5spmkgiop2jr3pdu4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;88
వాల్మీకిచరిత్రము
సీ. శివుఁడొక్క నాఁడు దేశికి మెచ్చి నాకిచ్చేం
వజ్రపుఁగుచ్చు బిరుగురి వికె
నాతండ్రిహరి యభినయము సులలియిచ్చె:
హరినీలను-ల కడియాలజోడు
చతురాననుఁడు సరస్వతియు గానము మెచ్చి
యొసఁగి రంచలయంచుఁ బసిఁడికానె
విత్తాధిపతీతాళ విజ్ఞానమరసి ప్రే
మఁజెలంగి యుభయచామరములిచ్చె
నెన్ని యేనియుఁ గలవని యెన్ని చూడం
బెట్టఁ బెట్టెఁడు బిరుదులు గట్టిపెట్ట
యున్నయని వాని నేఁజూడ నొక్క నాఁడు
బిరుదులేటి విద్యయే బిరుదుగాదొ.
గీ. నాట్య సంగీతకళల నెన్నంగ నన్ను
రంభవోలుట యెంతదూరంబులఁప
దేవకులనాథ ! నాయొద్ద దిన్దువడిన
పొలతియెన్నటికిని నన్నుఁ బోలగలదె.
గీ. తారతమ్య మెఱుంగని వారివద్ద
నుండుకంటెను నడవులఁ గొండులందు
నాకునములు దీని యల్ల హరునినైన
మురహరుని నైనఁ గొల్చుట ముఖ్యవృత్తి-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6w57x0gy72q0si5spmkgiop2jr3pdu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237761</id>
    <revision>
      <id>595629</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. క. వాసవ ! నాట్యంబున వాసియెఱింగియును నన్ను వంచన చేతన్ గాసింబడఁ జేసిన నది నీ సర్వజ్ఞ తకె కొఱఁత నిలుచుం జుమ్మీ. క. ఇబెదట్టిగట్టుకొని మీ యెదుట న్నిలిచితిమి నేఁడ య...'</comment>
      <origin>595629</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2396" sha1="dk3s04x3jdeyt0z7zc1hd03i7pihsek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
క. వాసవ ! నాట్యంబున
వాసియెఱింగియును నన్ను వంచన చేతన్
గాసింబడఁ జేసిన నది
నీ సర్వజ్ఞ తకె కొఱఁత నిలుచుం జుమ్మీ.
క. ఇబెదట్టిగట్టుకొని మీ
యెదుట న్నిలిచితిమి నేఁడ యిద్దఱమును గొం
మా
తఁదడవు మా నాట్యంబులు
పదరక వీక్షించి వాసి పరికింపుఁ డొగి౯.
89
వ. అని యివ్విధంబున నూర్వశి సుపర్వ సింహాసనాధ్యక్షు సమక్ష
మంబున నధిక్షేపంబులు వలికి, యంతనిలువక యంతంతకుం
బ్రబలు నాలుక నోకింతయు నభుకక పట్టునలంబునం దిట్టుచుం
బట్టుకుబుసంబు పక్కున వ్రీలను వేల ధారాశ స్వేదకణజాలం
బునం దరంగితంబడుచుఁ గురంగమదరంగతిలకంబుఁ గరం
గింప హృదయకుహరంబు వెడలి యాసుకో పభుజంగంబు
తెఱంగునఁ గీలుజడ యిట్టట్టు చలింప నిలింపవల్లభుంజూడ
కయుఁ జూడఁ గనద్రత్న రుచి రింఛోళికలు వియత్తంబురం
దెరలెత్తఁ దత్తరంబునఁ దలయ్యూపుడు సువర్ణ కర్ణ తాటంక
సంకలితారుణమణిప్రభాడంబరంబులు ప్రతిబింబించిన చం
'జెందిరంబుఁజిలికిన పోలికఁ గపోలఫలకంబులు
జేవురింపఁ గెంపుగదురు లోచనంబులం జురచుర జూచుచుఁ
గుచచూచుకంబులపయిఁ గొట్టువడిన హారమౌక్తి కదట్టంబులు
దంబునం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dk3s04x3jdeyt0z7zc1hd03i7pihsek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237762</id>
    <revision>
      <id>595630</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 90 వాల్మీకి చరిత్రము. చుట్టును మిట్టిపడ దీనిఁ గొట్టించక యుంటినేని హరికని. యని దట్టించి కరంబున మురంబుఁ దదృష్టి .) లంపుఁ గుచ్చలు విచ్చలవిడిందరి పరిచంబదరి పదంఖన్మా పుంఖితసిం...'</comment>
      <origin>595630</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2565" sha1="1m1u5sj968985ct4so25m4a330vd4b3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;90
90
వాల్మీకి చరిత్రము.
చుట్టును మిట్టిపడ దీనిఁ గొట్టించక యుంటినేని హరికని.
యని దట్టించి కరంబున మురంబుఁ దదృష్టి
.)
లంపుఁ గుచ్చలు విచ్చలవిడిందరి పరిచంబదరి పదంఖన్మా
పుంఖితసింహముఖబిరుదనూ పురంబులు బిట్టు మొగ ఈ
రయంబడర నడుగులుదాఁటింపుచు విద్యావిశేషంబు జాటిం
పుచు నెడ నెడంజగడంపుజడదారి దఃవారం జూపుననిసి ఏమె
క్కింత పక్క లెగఃమంజొక్కి నగురుఁ గుక్కిళ్ళుమి } ంగురు
మెడనిక్కించి కుం చెసారించు నెపంబున వెచ్చగింప మిగుల
మచ్చరింపుచు సంరంభంబున రంభం గదని యి ట్లనియె.
చ. హరిహయుఁడిచ్చినం బిడుగులం మాటపాడియె నీకు రంభిసా
సరిగిన దేశి శుద్ధబహుచారులు నాడఁగలా నెయందు నే
సరిగ వే ఱుం గుటంచు వగ పంగురు కాలి మెఱుంగుగంగుబం
గరునును గొంగు పట్టి సురకాంతల చెంతనే పంతమాకుచున్,
క. పట్టినరంభయుఁ జేయట
దట్టిపడిం దగులుదట్టి తళుకుబెళుకు లి
టటుమెఱుఁగుల తెఱంగునఁ
బట
జుట్టున్ వలగొనఁగఁ దిరిగి సురపతితోడన్.
ఉ. దేవరయాజ్ఞ కేవెఱచితిన్ సురనాయక! కొంగు వట్టి న
న్నావల నొక్క యింతి నిలయంబునకుంజనఁజాలునయ్య!
చేవాడ నిప్పుడూర్వశీనిఁ జేయని యందజనాద్యం చేయ నీ
కావరమింకె నింక నెనుఁ గావుమటంచును బల్కె బల్క&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1m1u5sj968985ct4so25m4a330vd4b3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237763</id>
    <revision>
      <id>595631</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 91 చ. అనవిని యూక్వళీరమణి యానన మింత చెమర్ప వాలుఁగం గోవలను గెంపుడాల్ని గుడ గుబ్బ మెఱుంగుమిటారి చన్నుల ల్లనఁజలియింప నూరులు దళంబుగ వెండి గంగమ్మనయ్యనం గుని నును...'</comment>
      <origin>595631</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1929" sha1="2g0fufw6fvxvqza4aniug2b80f367sd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
91
చ. అనవిని యూక్వళీరమణి యానన మింత చెమర్ప వాలుఁగం
గోవలను గెంపుడాల్ని గుడ గుబ్బ మెఱుంగుమిటారి చన్నుల
ల్లనఁజలియింప నూరులు దళంబుగ వెండి గంగమ్మనయ్యనం
గుని నును వాడి పువ్వు పరిశోలవిధంబున పల్కఁబల్క¢XF.
గీ. వేయుగన్నులుగలిగిన వేల్పుజేఁడు.
తరముగననేర కిత్తరి బిరుకులిచ్చె
రంభవాదాడు నిట్టి సంరంభముననె
జుణుఁగుగనియిచ్చె యూర్వ శిసున్దు లెల్ల
క. నాజనకుఁడు హరితత్కృప
నీజగదండమున వెలయు నిందులనొక చోఁ
దేజులు నొక్క దొర చే
బూజకొనిన నీదు గర్వమున కెనగలదా.
వ. అనిన రంభ రోషవిజృంభణ సూచనలో చనకోణాంకురిత
శోణప్రభామ్రేడిత కర్ణతాటంకరత్న ప్రభాడంబర యగుచు
క. హరి మన్ననగలదంచును
గరువంబునఁ బలికె దీవు కనుగానక యీ
హరిమన్నన నాకుంగల
దరయఁగ నీమహిములెల్ల నమఱులెఱుఁగరా.
క. ఇతఁడింద్రుఁ డతఁడు
వేంద్రుం
డితనికి నతనికిని వాసి యెఱుఁగఁగరాదే
15&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2g0fufw6fvxvqza4aniug2b80f367sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237764</id>
    <revision>
      <id>595632</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '92 వాల్మీశిచరిత్రము. పితృభక్తి నెపోయేనియు సతిశయముగఁబలికె దిది యహంకృతియం సీ. ఆదితాళము ద్వితీయక మంతర క జయమంగళమ్మును జంపెనీల చాచపూటంబు చచ్చత్చుటంబును పట్టి తాపుత)కంబు విద్య...'</comment>
      <origin>595632</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="idznek2ri7m3plmmv1xjsmfsgqcw1v7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;92
వాల్మీశిచరిత్రము.
పితృభక్తి నెపోయేనియు
సతిశయముగఁబలికె దిది యహంకృతియం
సీ. ఆదితాళము ద్వితీయక మంతర క
జయమంగళమ్మును జంపెనీల
చాచపూటంబు చచ్చత్చుటంబును పట్టి
తాపుత)కంబు విద్యాధరంబు
రతిహంసలీల శ్రీరంగంబురంగంబు
కంకాళిఖండకా కాధములును
కోకిలప్రియము ఎలోకితంబు కుడుక్క
డెంకి త్రిభంగి మట్టిగవిజ యమ
నందినందన జయసింహ నందనములు
మొదలుగాఁగల తాళముల్ మొనసినున్న
గూడి కవచట్టముగఁ గొనియాడి తేని
బిరుదులివియిత్తు నీకు నే బిరుదటంచు.
ఉ. బేరణి, తండలాస్యమును, బెక్క.ణి, కుండలి, నాఁజతుర్వి
దారములైన నాట్యముల యందము పిల్ల నెఱింగి మందు చే
పొరుచునుండ ముందు విభులాఱునవై తగునంగహారములో&quot;
రా రసభావదృష్టులలర నటియించెదే మాట లేటికి.
వ. అనిన నూర్వశి గర్వసింధుబంధురతరంగాయి? భూభంగయ
గుచు నిట్లనియె.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>idznek2ri7m3plmmv1xjsmfsgqcw1v7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237765</id>
    <revision>
      <id>595633</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. క. నలినాక్షుఁ డుపేంద్రుండై బలినడవఁ స్వర్గ మర్త్యపాతాళంబుల్ గొలువఁడే పాదత్రయి నా యలఘు మహిమ యెవరికైన నలవడఁగలదే. సీ. సంయుతా సంయుత సంజీవహ స్తముల్ పదమూఁడు నొకయ...'</comment>
      <origin>595633</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="6a5nx1zrgjlqr4rvr4s4brlq66mubml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
క. నలినాక్షుఁ డుపేంద్రుండై
బలినడవఁ స్వర్గ మర్త్యపాతాళంబుల్
గొలువఁడే పాదత్రయి నా
యలఘు మహిమ యెవరికైన నలవడఁగలదే.
సీ. సంయుతా సంయుత సంజీవహ స్తముల్
పదమూఁడు నొకయిరువదియు నాల్గు
త్రింశర్గణంబున వృత్తహస్తంబులు
నై దుపక్షంబులు నైదు ఘటలు
స్కంధంబులాఱును గంధరలొమ్మిది
జానువులేడు పార్శ్వంబు లేడు
నుత్తమాంగంబు లేకోనవింశతిదశ
బాహుల్ త్రికుక్షులుఁ బదము లా జఱు
స్థాయిదృష్టు లెనిమిది సంచారి భావ
దృష్టులిరువది రసదృష్టు లెనిమిదియును
బొంకముగఁజూపి వింతకోపులు సెలంగ
వాడఁగలిగినఁ గలహించఁ బాడి నీకు.
93
ఉ. అప్పుడె యేల యిప్పుడును నాఁగకమానగుగొంగు పట్టెదే?
యిప్పురుహూతుముందఱ నే యిందఱు చూడఁగ నీవు చూచెదే
జెప్పఁ గల మే మనఁ జెల్ల దె విద్యలు గల్గు వారికిం
దప్పక యాడుచాలు నెక తాత్మీయ యొక్కటి వింత కోపుల.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6a5nx1zrgjlqr4rvr4s4brlq66mubml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237766</id>
    <revision>
      <id>595634</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 వాల్మీకి చరిత్రము. క. ఆడుము ని బిగువులు వో నాడుము పలుకులకు నేమి యదిగాకున్న బాడుము చదువుము మిన్నక కూడు నెయిటువంటి బిరుదుగొన నేమందుకా. క. అనవిని రంభ విజృంభణ మొనరంగాఁబలికె న...'</comment>
      <origin>595634</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1844" sha1="r8fd47klmti64msf90xl9ms3a84j9fb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;94
వాల్మీకి చరిత్రము.
క. ఆడుము ని బిగువులు వో
నాడుము పలుకులకు నేమి యదిగాకున్న
బాడుము చదువుము మిన్నక
కూడు నెయిటువంటి బిరుదుగొన నేమందుకా.
క. అనవిని రంభ విజృంభణ
మొనరంగాఁబలికె నాలుక నూర్వశి పూనా !
నినువంటి మచ్చెకంటికి
ననువగునే యిట్టులాడి యాడించుకొనకొ.
వ. అని యిట్లు 'వెండియు నొండొరులమీరుకు నాటికిం బేటికిఁ
బాటిల్లు కోసం బున నెడనెడ హాసంబు లడం మణికంఠణ
ఝణఝణరణితంబులు బెరయు రయంబునం గరంబులు
ద్రిప్పుచురూకకటాక్షవీక్షణంబులంగప్పుడు నుక్తిప్రభ్యు
చమత్కారంబులు మీఱ నహంకారంబున.
క. మానిని యేకాశీతి
స్థానంబులమెఱసి నిలిచి దశమండలముల్
పూని నటియించు మెచ్చెద
మానసమున నీరసంబు మానకయున్నన్.
క కరణములు నూటయెనిమిది
వరుసంగొను నీకు మెచ్చి వరమిచ్చెద నా
సరిఁగొంతవత్తువని స
తరణంబులు గలుగునిపుడు తగసభలోనన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8fd47klmti64msf90xl9ms3a84j9fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237767</id>
    <revision>
      <id>595635</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. సీ. కడఁగి షత్త్రింశదుత్లుతకరణములును హపణుగమకించి యెనుబదియాఱుగగన భూమిచారులు గలుగు నేర్పులును మెఱసి, శ్రమ మరల్చియున్న నాసాటివక్త్రు. గీ. అబలయాంగిక వాచికా హ...'</comment>
      <origin>595635</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1906" sha1="lm1npiaiepipskqtooo6iafaiy6jl1r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
సీ. కడఁగి షత్త్రింశదుత్లుతకరణములును
హపణుగమకించి యెనుబదియాఱుగగన
భూమిచారులు గలుగు నేర్పులును మెఱసి,
శ్రమ మరల్చియున్న నాసాటివక్త్రు.
గీ. అబలయాంగిక వాచికా హాత్యసాత్వి
కమలనఁగమించు నభినయ క్రమములమర
సమురవిభుమీఁది దరువుల హాగువుల్ల
సరసముగఁగొను విరసం పుసరణు లెల్ల
95
ఉ. ఇచ్చట నేల యిద్దఱము నిప్పుడయేఁగి సభాంతరంబులన్
మెచ్చులుదెత్త మిఫ్టు కలమేల్పకటించుచు నింటఁ గెల్చి యా
రచ్చను గెల్వఁ గావలయు రట్టిడి నా దిటువంటి సుద్దులే
నిచ్చినఁగాని యింకఁజలియించుని రంభ యుదంభయుక్తులన్.
సి. జడధిభంగముతోడి జనియించినటినీ
కే భంగమునకు నిం కేలతలఁక
జకనిధిశాయికి జనియించినప్పుడే
భంగంబునీకుఁ జొప్పడకయున్నె
దళము న్తియాడిన తలవం చెదవునీపు
రంభయిందులకు సంరంభ మేల
దశ మైనవిద్యయందము చూపకుండినఁ
దలవంపు నీకెపో తలిరుఁబోఁడి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lm1npiaiepipskqtooo6iafaiy6jl1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237768</id>
    <revision>
      <id>595636</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 వాల్మీకిచరిత్రము, యర్థ పతిపట్టి కే పట్టిపట్టికతన నిట్టిగర్వంబు పునో యిది సహజమొ అర్థవంతునివిద్యయే యతిశయించు అర్థమూలంపు జగ మెల్ల నఁన? సీ. దారు సంజీవని చారుసంగీత ఏ ద్యకును...'</comment>
      <origin>595636</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1615" sha1="bn4gyzxdmonprb0ledlhhgloqubpt1o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;96
వాల్మీకిచరిత్రము,
యర్థ పతిపట్టి కే పట్టిపట్టికతన
నిట్టిగర్వంబు పునో యిది సహజమొ
అర్థవంతునివిద్యయే యతిశయించు
అర్థమూలంపు జగ మెల్ల నఁన?
సీ. దారు సంజీవని చారుసంగీత ఏ
ద్యకునుండ నీ గాన మలరఁగలదె?
కనకాంగి క్రమమె చేకొనియుండ నామ్రాజ
నీయభినయమింక నిలువఁగలదె?
పుంజికస్థలశబ్దముల పుంజి గనుపించు
టకెఫూన సేవల్కు ప్రకటమగునె?
క్రతుశుల్క దేశినిల్క డల కేననిపల్క
నీయాటపరిపాటి నెగడఁగలదె ?
విద్య కే వేటు వేఱ
నీ
రచ్చ కెక్కి సయచ్చరల్ మచ్చగించి
యుచ్చరించినమాత్ర నీ యొచ్చెపించ
హెచ్చియుండంగ నీగర్వ మెంతగలదు.
క. అచ్చరలు నేఁడు క్రొత్తగ
వచ్చిరొ ? నావిద్యఁ గలుగువగలెల్లను వా
రిచ్ఛల నిచ్చలు మెచ్చరొ ?
మచ్చరణం తేల తేలమాటాడుకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bn4gyzxdmonprb0ledlhhgloqubpt1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237769</id>
    <revision>
      <id>595637</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. క. అనియిట్లు రంభయూర్వశి యుకు గలహించంగ నింద్రుఁ డోహో! నిలురం భ ! నిలువు మూర్వశి ! యని వా రిని వారించుచును డగ్గరికిఁ బిల్చి తగన్. శ, చెలులార ! మీ దువిద్యా విలసనముల...'</comment>
      <origin>595637</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1796" sha1="4pnwcokew39t94v1yz0kkf9aqdnlrn6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
క. అనియిట్లు రంభయూర్వశి
యుకు గలహించంగ నింద్రుఁ డోహో! నిలురం
భ ! నిలువు మూర్వశి ! యని వా
రిని వారించుచును డగ్గరికిఁ బిల్చి తగన్.
శ, చెలులార ! మీ దువిద్యా
విలసనముల మహిమ నేఁడు వింతగఁజూడన్
వెలెనె కిరీటము పెట్టిన
తలకు న్సుళ్ల డుగఁబోవఁ దగునే యెందున్.
97
ఉ. మానినులార ! మీ నటన మార్గములందుఁ బరస్పరాధిక
న్యూనత లెంచలేఁడు హరియుం దమసాతటినిప్పు డుగ్రతం
పంబుఁ దపోధన శేఖరుఁ డొక్కరుండు మీూ
మీ నిపుణత్వము లేలియు మేకొని యమ్ముని లోను జేసినన్'.
•
సీ. లోచూపుకురలించి లోచనంబులు విచ్చి
సోగమీ మొగములే చూచుచుండ
మంత్రస్మరణమాని మౌనంబు గద్రోచి
యలరీ మీతోడనె పలుకుచుండ
బద్మాసనమువీడి భావస్థిరతఁ బాసి
మరఁగి వెంటనె తిరుగుచుండ
సుశీనస్థితిడించి యనిల పూరణరోసి
మీరిచ్చుఫలములే మెసవుచుండ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4pnwcokew39t94v1yz0kkf9aqdnlrn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237770</id>
    <revision>
      <id>595638</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 వాల్మీకి చరిత్రము, నలమహాముని చౌమది యలరుటంప . సోనలనుముంచి త తపస్స్ఫుతతాప మెల్లఁబో మెల్లనే యలయించి మీరు చన్ను ఁగొండలపై నుండఁ బన్న వలయు. క. ఇద్దఱలో పల నెవ్వ దద్దరిలక యతని ధైర...'</comment>
      <origin>595638</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1849" sha1="qhh7huf52q69a7ss6l05zcfi3wysl5k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;98
వాల్మీకి చరిత్రము,
నలమహాముని చౌమది యలరుటంప
.
సోనలనుముంచి త తపస్స్ఫుతతాప
మెల్లఁబో మెల్లనే యలయించి మీరు
చన్ను ఁగొండలపై నుండఁ బన్న వలయు.
క. ఇద్దఱలో పల నెవ్వ
దద్దరిలక యతని ధైర్యధనముఁగో నెఁడు నా
ముద్దియ కే యీబిగుగుల
పద్దులుదగు నిదినిజంబు భామినులారా !
1
చ. అని సురనాథుఁ డా చెలులకప్పుడు కల్పక సంభవంబుతా.
ఘనమణిభూషణంబులును గాంచన చంద్రకితాంచలంబులై
కననగు చంద్రకాని నును గావులుఁ గొమ్మని యిచ్చి వేగ బొ
మ్మనినక రాజము ల్మొగిచియచ్చర ని చ్చెలు: లిచ్చ మెచ్చఁగన్.
సీ. చెఱకు విల్లసదని నెఱకు మా యీ కోమ్మ
బొమవింటనలి మార్వి మోతుగాని
కాలంబుగాదని కళవళ పడకు మీ
కలికిపాటలఁజూచి నిలుతుగాని
యెదఁ గందుసను గుంది యెదవడకుండుమీ
సఖమోముచాయనే చనుదుఁగాని
గందంపుఁగొండపై బొందు లేదనకు టూ
చెలియూర్పు నెత్తావిఁ బొలుతుగాని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qhh7huf52q69a7ss6l05zcfi3wysl5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237771</id>
    <revision>
      <id>595639</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. మదనమాధవ శశధర మలయపవన యరుచుగతిచూపి శుకపిక హంసభృంగ తిలలు గీతినడము చూపుఁగుకులును బలభేది చూపిపనుప. గీ. ఇంతమాత్రంబు మీ రానతిచ్చినపుడే యెతియుగ్రుండొ? యామాని యేమ...'</comment>
      <origin>595639</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1577" sha1="51jy0sikm5ri84o80mdkiwf8n6t2xt4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
మదనమాధవ శశధర మలయపవన
యరుచుగతిచూపి శుకపిక హంసభృంగ
తిలలు గీతినడము
చూపుఁగుకులును బలభేది చూపిపనుప.
గీ. ఇంతమాత్రంబు మీ రానతిచ్చినపుడే
యెతియుగ్రుండొ? యామాని యేమియైన
నేమి నీకృపగల్గిన స్వామి యెట్టి
&quot;కార్యమైనను సాధింపఁగలము సుమ్ము.
క. మందమరుదిందుమాధవ
కందర్పాములను దోడుగా నిడుకొని సం
క్రందన కద లెద మే మిదే
మందాకినిదాఁటి నేఁడె మహినుండలికిన్.
క. అనియనిపించుకొని సురాం
గన లమ్మునినెమ్మనంబు గరఁగించుటకున్
గినుసన్నలనె యుపాయము,
లనువుగ నూహింపుమని ప్రయాణోన్ముఖలై
సీ. పుంజకస్థలయలంబు సమనోరమ హేమ
దారు సంజీవనిచారు నేత్ర
కనకాంగి ధాన్యమాలిని వపుమ్మతి శుచి
స్మిత సులోచననీల మిత్ర కేళి
16
99&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>51jy0sikm5ri84o80mdkiwf8n6t2xt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237772</id>
    <revision>
      <id>595640</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 వాల్మీకి చరిత్రము. దేవివిద్యుద్వర్ణ దివ్యతిలో త్తమ చిత్ర సేన మృతాచి చిత్ర రేఖ జలజాస్యమేనక శశి రేఖ గోపాలి. ప్రనవిశ్వాచి పంచమాళ లలితక్రతుశుల్క కర్పూరతిలక హరిణి మొదలుగాఁ...'</comment>
      <origin>595640</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1809" sha1="cc9fvigtfjuq45qpweelnv3bkpqrcwl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;100
వాల్మీకి చరిత్రము.
దేవివిద్యుద్వర్ణ దివ్యతిలో త్తమ
చిత్ర సేన మృతాచి చిత్ర రేఖ
జలజాస్యమేనక శశి రేఖ గోపాలి.
ప్రనవిశ్వాచి పంచమాళ
లలితక్రతుశుల్క కర్పూరతిలక హరిణి
మొదలుగాఁగల యచ్చరముదిత లెల్ల
నొనరఁ దముగొల్వ రంభయు నూర్వశియును
నందనవనంబునకు నేఁగి యందు నిల్చి.
క. మందారకల్పతరు హరి
చందన సంతానపారిజాతంబుల చే
బొందుగభూలోకంబున
కుం దగిన సువస్తుతతులుఁ గొనుచున్ వేడ్క న్.
-క. నందనము వెడలి పయనఁపు
టందము గలవాది పూఁత లలఁది తోడవులం
గుందనఁపుటంచునగ జిలు
గుం దెలిసాలియలు జరుఁగొప్పులు నొప్ఫన్.
చ. నడచిరి యంత రంభ భవనంబున నుండెడు
సోమయాజు లే
క్కుడుతమిఁ బాయలేమివడిఁ గూడఁగ రం డిటు వాజపేయులె
క్కడిపయనంబువచ్చె మనకర్మము లీగతినుండె నేఁటికిన్
జడీ సెడు పౌండరీకులని సారెకుఁ బల్కుచు నెండకల్కుచున్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cc9fvigtfjuq45qpweelnv3bkpqrcwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237773</id>
    <revision>
      <id>595641</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. క. పెంజేరుటజార దోవతి ఓం జైలుమాటికిని గాళ్ళఁ బెనఁగొనఁ గడుపుల్ గుంజెలు పెట్టఁగు వేలుపు లంజలఁ గూడంగఁజని హళహళిమెఱయన్. సి. రత్నం మత్రులు గొంచురా సర్వతోముఖులు వ...'</comment>
      <origin>595641</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1602" sha1="gagzffm3zg36x990zpdx92kmsgkr4ln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
క. పెంజేరుటజార దోవతి
ఓం జైలుమాటికిని గాళ్ళఁ బెనఁగొనఁ గడుపుల్
గుంజెలు పెట్టఁగు వేలుపు
లంజలఁ గూడంగఁజని హళహళిమెఱయన్.
సి. రత్నం మత్రులు గొంచురా
సర్వతోముఖులు వేసరఁగ నేల ?
తాళవృతంబు మాపాలిది చయరులు
జగడంబులాడక చనుఁడుకడకుఁ
గపురంపుఁ బెట్టె మీకట్టడయెఱుఁగరా ?
సత్రమాజులకింత చలముగలదె?
ముత్యాలచౌకట్ల మూటమామోపౌట
తెలియదే ? వాజపేయులకు నెపుడు
నాఁడె క్రతువులు రామార్పణముగఁజేయ
కునికి మేపాటు వాటిల్లె మనలకనుచు
సొరిగిఁ జనుదెంచుయజ్వల జూచి నవ్వి
యవ్విబుధ కామినులు వారి ననిపి యచట.
క. తగు వారి నెంటరమ్మని
గగనంబున నడచి రింద్రుఘన సౌధంబున్
మగుడిమగుడిచూచుచు న
మ్మగువలుమఱి వారినంటి మార్గమునందున్.
101&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gagzffm3zg36x990zpdx92kmsgkr4ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237774</id>
    <revision>
      <id>595642</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 వాల్మీకిచరిత్రము. ఉ. పట్టుగుడారముల్ ' చికిలి బంగరు వ్రాతల చిక్కు బిగపుం బెట్టెలుఁ బచ్చతాపలక పీఁటలు మేలివ కాసుకు మీల్ కట్టులు క్రొత్తనె త్తపలకల్ తెరలుం బిక దారిఁ బాగునా బ...'</comment>
      <origin>595642</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1963" sha1="gnnn13rccpsbkpue7a5u1d390yma8i1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;102
వాల్మీకిచరిత్రము.
ఉ. పట్టుగుడారముల్ ' చికిలి బంగరు వ్రాతల చిక్కు బిగపుం
బెట్టెలుఁ బచ్చతాపలక పీఁటలు మేలివ కాసుకు మీల్
కట్టులు క్రొత్తనె త్తపలకల్ తెరలుం బిక దారిఁ బాగునా
బిట్టల గూండ్లుఁ గొమ్మఱుఁగు బిం దెలుఁ గొందఱు తెచ్చిరయ్యెడన్
సీ. దంటనీలంపు చిక్కంటలు దంతంపు
దువ్వెన ల్కుంకుమ పువ్వుఁ బఱపు
సకినలమంచముల్ చౌకంపుఁబొంబ్బ్బు
బటువులు రా చిల్క పంజరములు
పరిమళంబుల యుబ్బు బరిణలు చంద్రకాం
తపుఁగోరలు విరికుందనపుగిండ్లు
నిలువుటద్దములు వీణియలు దంశీయలును
దాళము ల్వేణు వాద్యము లురుమలు
నారజంబులు ముఖవీణలానకములు
మద్దెల లుపొంగములు స్వరమండలములు
మొదలుగాఁగల సాధనంబులు ధరించి
కొంద ఱగిరి వెరు వెంటఁ గూడి యపుడు.
సి. భృంగంబ! చాలిచూపు బెళుకులో నిలువుమీ !
మొక్కలంబునంటీ మొక్క పోక
చిలుక చిలుకల కొల్కి పలుకులో మెలఁగుమీ !
నీరంబునను జెలి ! బీరువోక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gnnn13rccpsbkpue7a5u1d390yma8i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237775</id>
    <revision>
      <id>595643</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము యంచయంచితయాన ! యడుగులోనడువుమీ ! బింకంపునకు మదం బింకిపోక కోయిలకలకంఠి కుత్తుకై యుండుమీ ! మోడితోఁజని మొగమోడిపోక ననుచు బలములమున్నుగా ననిచి తనకు `నెన్నుఁబలమయి మా...'</comment>
      <origin>595643</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="7dk2u0crfhlsdg097xsi0qsmhcdcnsy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
యంచయంచితయాన ! యడుగులోనడువుమీ !
బింకంపునకు మదం బింకిపోక
కోయిలకలకంఠి కుత్తుకై యుండుమీ !
మోడితోఁజని మొగమోడిపోక
ననుచు బలములమున్నుగా ననిచి తనకు
`నెన్నుఁబలమయి మాధవ విధుసమీరు
లంటిని డవంగఁ గదలెఁ బూవింటిజోదు
దండను దండ పుండ్ర కోదండుఁ డగుచు.
103
ఉ. ఇక్కరణింబురందర పురేంను ముఖుల్ చనికాంచి రెంతయుం
జక్కనిచాయ నుల్లసిత సార సహంసరథాంగభృంగ స
మక్కల నాద మేము నిరంతరం తరంగ ఘోషముల్
దిక్కులనిండఁ బాండురు చిందేరు సురాపగ వేడుక లగన్.
గీ. కాంచి రంభోర్వశులు మదిఁగౌతుకమున
విష్ణుపదియన నీనది వెలయుఁజూ'వె
యిందుకుల్యల సాఫల్య మొందు మనదు
నందనంబును దీనికి వందనంబు.
వ. అని నమస్కరించి వెండియు నయ్యండజమాన లొండొరు
లం గనుఁగొని.
ఉ, కన్నెవిటారి బేడిసలు కన్నుల చెన్ను వహింపజక్కవల్
చన్నుల చంద మొప్ప జలజాత పరాగము హత్తి ప్రత్తిపూ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7dk2u0crfhlsdg097xsi0qsmhcdcnsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237776</id>
    <revision>
      <id>595644</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 వాల్మీకి చరిత్రము వన్నియలీలనొప్పఁ గనులారవిలాసిని వోలె నందమై యున్న దియిన్న దీమణితిలో త్తమచూచి కె? యెంతయొప్పెకున్ క. అభ్రకరిజలములో పల నభ్రమువుందాను గ్రీడలా డెదుఁగం ? విభ...'</comment>
      <origin>595644</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2009" sha1="4noghjw3iwu0mzghymxo2qpvqrxjbpx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;104
వాల్మీకి చరిత్రము
వన్నియలీలనొప్పఁ గనులారవిలాసిని వోలె నందమై
యున్న దియిన్న దీమణితిలో త్తమచూచి కె? యెంతయొప్పెకున్
క. అభ్రకరిజలములో పల
నభ్రమువుందాను గ్రీడలా డెదుఁగం ?
విభ్రమమున నిచటే మ
తభ్రమరములల్ల గండతలముల నిండన్.
చ.పగడపుఁజాయముకులును సౌదయుగంబులుఁ బై డిరెక్కలున్
జిగినునుసోగ వెన్నెలలఁ జిమ్మెడుమేనులు మించనంచలి
గగనతరంగిణీవిక చ కాంచనకంజ వనీగృహంబులన్
సొగసి, రమించుచున్న యని చూచి ? చారుచకోరలోచనా.
క. అని తన్మహిమముఁ బొగడు చుఁ
జనిని తమ తటంబు చేయన్ గగనం
బుననుండి దిగిరినిర్జర
వనిత లవనితలము నవయవ ద్యుతి గమ్మన్.
సీ. జలదకదంబముల్ చంద్రబింబంబాలు
శరభముల్ విద్రుమసముదయములం
శంఖ సంఘములు గాంచనలతో వలయముల్
చక్రవాకంబులు జలరుహములు
మెఱుఁగుఁదీగియలుఁ గ్రోమ్మించుమానికములం
నావర్తములు సైకతావళులును
కరికరంబులు బాలకమకముల్ మౌక్తీక
పాళికల్న వ్యప్రవాళములును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4noghjw3iwu0mzghymxo2qpvqrxjbpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237777</id>
    <revision>
      <id>595645</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. గగన జలనిధిలో నుండి కలిసియొక్క పరియతొరిగెనౌ యనఁగఁజూపరకుఁదోఁచె గాంతకరలీలు గీర్వాణ కాంత లెల్ల దీవి మెఱయంగ నవనికి డిగ్గునపుడు. సీ. వియదంబునిధి నుండి వెడలివచ...'</comment>
      <origin>595645</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1686" sha1="dpg7ysc2ytdpr0ug4yzr43rl7nby1ir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
గగన జలనిధిలో నుండి కలిసియొక్క
పరియతొరిగెనౌ యనఁగఁజూపరకుఁదోఁచె
గాంతకరలీలు గీర్వాణ కాంత లెల్ల
దీవి మెఱయంగ నవనికి డిగ్గునపుడు.
సీ. వియదంబునిధి నుండి వెడలివచ్చుననేక
లావణ్యమయమాయ లక్ష్ములనఁగ
బ్రహ్మాండఖనిఁబుట్టి పఱ తెంచుజీవ క
కాకలితమణిశలాక లనఁగ
జలదబృందంబులోపల నుండి దిగువకే
తెంచు కారు మెఱుంగుఁదీఁ గెల నఁగ
మిన్నేటినుండి భూమికి వ్రాలు గన్నెప్రా
యఁపుమేలి పసిఁడి రాయంచలనఁగఁ
జూడఁదగియామరుల్లో కసుదతు లవని
కవతరింపుచుఁ దమనాతటాంచలమున
నిలిచి తమతమ సారస్యములు సెలంగ
మెలఁగుచుండంగఁ బరిచారకులు గడంగి.
క. అమ్మానితపమొనర్చు వ
నమ్మనకుం గట్టెదురఁగ నందగుబయలన్
గ్రమ్ముకొని పొదలు వకుళకు
లమ్మల మ్ముమను సమస్థలంబున నొకచోన్.
g107&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dpg7ysc2ytdpr0ug4yzr43rl7nby1ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237778</id>
    <revision>
      <id>595646</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 వాల్మీకిచరిశ్రము. చ. సమముగమిట్టపల్లములు చక్కఁగఁ జేయుచుఁ పెట్టి నీరు వా టముఁగని నాల్గువంకల గుడారములెత్తిరి చీనిపుట్టు కు గ్గములు బిగించి గూటములుఁగట్టివరాతుల గూర్చిము...'</comment>
      <origin>595646</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2228" sha1="6d3d2fx22bkf92w8nm5he5z2g4p4u3k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;106
వాల్మీకిచరిశ్రము.
చ. సమముగమిట్టపల్లములు చక్కఁగఁ జేయుచుఁ పెట్టి నీరు వా
టముఁగని నాల్గువంకల గుడారములెత్తిరి చీనిపుట్టు కు
గ్గములు బిగించి గూటములుఁగట్టివరాతుల గూర్చిముంచటు
గొమరగు పైఁడితీవ పనిస్టుల చప్పరముల్ చెలంగఁగలి.
ఉ. అక్కడి చాయరంభయును నాక్మసఃభీమణులెల్లఁ గొల్వఁగా
ఒక్కడు రాచిలుక టెక్కె పు మలి గుడారు నందు పొం
పెక్కవసించె నూర్వశియు నిష్ట వయస్య గూడిగం సుమీర
యముననిల్చేఁబం శ్రమముల్ దొఱంగ¢Xక్.
-
ఉ. అంతట సంతుగుంతుఁ డపరాంబుధిఁజేరె శకుంత సంతతుల్
బంతులుగట్టి గూళ్ళ కెగఁ బాఱఁగ పాల్గొ దిగంతములక
సంతమ సంబు పేరే జలజంబులు దాగె రథాంగపం క్లిష్
గంతులు దీతె నుశలవనంబుల వాడఁగఁరె భృంగముల్.
పి. గగనాంబునిధిలోనఁ గనుపించుపూర్తిక
కంబులఁ దారకలు నిక్కె
చార కాంగనలెల్లఁ దమినాడు కుందకం
దుకము చందమునఁ జంద్రుండు దోఁచె
చంద్రుఁగగ్గోని పాలసంద్రంబు పై కుబ్బి
నిండెనాఁ బండువెన్నెలలుగాసె
వెన్నెల గర్వించి పంచశగుండు
కలువకూపులను లక్ష్యంబులేసె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6d3d2fx22bkf92w8nm5he5z2g4p4u3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237779</id>
    <revision>
      <id>595647</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. గలువరూపులమర్మము గాఢ బెదరి పదరిమెత్తనిరాకుఁ బాన్సులందు బల్లవులఁ గౌఁగిలించిడి పల్లవోష్ఠు లలఁతి తెమ్మెర నెమ్మేని యలఁతదీర్ప, 107 చ. నిలిచిన తేట వెన్నెలలనీడలు...'</comment>
      <origin>595647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2073" sha1="nz7dhwz96u8fir8cvspst22e4nqz5jk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
గలువరూపులమర్మము గాఢ బెదరి
పదరిమెత్తనిరాకుఁ బాన్సులందు
బల్లవులఁ గౌఁగిలించిడి పల్లవోష్ఠు
లలఁతి తెమ్మెర నెమ్మేని యలఁతదీర్ప,
107
చ. నిలిచిన తేట వెన్నెలలనీడలు చూచుచుగట్టి వెన్నెలల్
జిలుగుమెఱుంగు ముక్కు తుదఁజించిమేసంగుచుదప్పి గప్పినం
బలు చనితియ్య వెన్నెలల బానము సేయుచుఁ బేమడాయుచుకో
మెలకువంచనయ్యెడ రమించఁదొడంగెఁజకోరదంపతుల్
క. ఇమ్మాడ్కి జనానందక
రమ్ముగ వెన్నెలలుగాయ రంభోర్వతులు
గుమ్మెతగుడారములకడ
ఘుమ్మరు కపురంపుజగతిఁ గూర్చుండి తగన్.
గీ. దండియలు మీటి రహిగానదంతి చెలఁగ
నింద్రుమీఁదటిపదము లేన్నేని వింత
వర్ణములఁడి యుత్సల వాసితంబు
లైస గంధోదములు గ్రోలి హాళిదేలి.
ఉ.చొక్కుచునచ్చట ముద ముసొంపున సోలుచునుండి యంతటం
జక్కనిపై డితీనపని చప్పర మంచములు వసించి రిం
పెక్కఁగ నూడిగంపు జెలు లివ్వల నవ్వలఁ గంకణధ్వనుల్
పిక్కటిలంగఁ దాళగతి లీలలుహత్తి పదంబు లొ త్తగన్.
17&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nz7dhwz96u8fir8cvspst22e4nqz5jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237780</id>
    <revision>
      <id>595648</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '108 వాల్మీకిచరిత్రము. సీ. ఇటులవ్వధూటులు పటగృహంబులలో నఁ బవళించిమానితపంబుఁ జెఱుప నెద్దియుపాయంబొ ? యద్దివ్య సభయందు మనలకుఁ గీర్తి గల్గునొకొ ? యింక ననిపల్కు చొక్కింత కనుమూసిరో...'</comment>
      <origin>595648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1725" sha1="5z55sy9qg23apyd7znvzrndfob0zw9q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;108
వాల్మీకిచరిత్రము.
సీ. ఇటులవ్వధూటులు పటగృహంబులలో నఁ
బవళించిమానితపంబుఁ జెఱుప
నెద్దియుపాయంబొ ? యద్దివ్య సభయందు
మనలకుఁ గీర్తి గల్గునొకొ ? యింక
ననిపల్కు చొక్కింత కనుమూసిరో మూయ
రో యంతటనె తూర్పు”ను వేఁగుఁ
జుక్కగన్పించె సెల్టిక్కులు దెలు పెక్క
నిరుణోదయంబయ్యె నిరులువిరిసెం
గుక్కుటంబులు &quot;గొక్కొరోకో&quot;యటంచు
మ్రో సెఁబశులకలకలంబులు చెలంగ
వనజములు మెల్ల ముకుళ భావములు వద లేఁ
గద లెఁదమజోడుగూడిఁ జక్కవలు వేడ్క..
క. ఉదయించె సూర్యుఁడంతట
దయాహార్యంబునెల్ల నుస్రసహస్రా
భ్యుది తారుణరుచిమేలిమి
యుదిరి పసిఁడికొండ పగిది నుండం జేయు
వ. ఆసమయంబున.
క. ఉప్పవడంబై వేలుపుఁ
గప్పురగంధులును వేడ్కఁగై సేయుచు నేఁ
డప్పరమమానియుండెడు
చొప్పరయుదమనుచు నడుచుచును దమలోనిన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5z55sy9qg23apyd7znvzrndfob0zw9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237781</id>
    <revision>
      <id>595649</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. క. గ్రక్కునఁ జనరా దచటికిఁ జక్కఁగఁ సుపచయ మిషంబున సోంపుల్ నిక్కగఁబోయి యతనిం జొక్కింతము మౌనులింత సులభులె? తలఁపన్. క. అని పల్కుచుండినంతకు మునుపై వసంతుండు పిళసమ...'</comment>
      <origin>595649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1728" sha1="qyj9ndn17rhoydoc6mi7r3552zyk1b2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
క. గ్రక్కునఁ జనరా దచటికిఁ
జక్కఁగఁ సుపచయ మిషంబున సోంపుల్
నిక్కగఁబోయి యతనిం
జొక్కింతము మౌనులింత సులభులె? తలఁపన్.
క. అని పల్కుచుండినంతకు
మునుపై వసంతుండు పిళసమూహము పొగడన్
మనసిజుఁడు నెగడ మలయప
వససహితుండగుచు నచటి వనముల నిల్చెన్.
సీ. మోదుగుల్చిగిరించే గేదఁ గుల్ననలో తైఁ
గురువిందములుఁ గలిగొట్ల ఁబూచె
మల్లియల్ గోనసాగె మొల్ల మొగ్గలు పై చె
మావులు గోవులు దాని నెసఁగె
బొగడ పుప్పొడి రాల్చెఁ బొన్న తేటలఁబొల్చె
నిమ్మయు గోఁగుఁదేనియలు గురిసె
సంపెఁగ ల్వికసించే జాదు లుదాళించే
గోరంట తిలకంబు గుత్తులెత్తె
వావిలియుఁ బేంకణంబును వంజులంబుఁ
గడిమి చెట్టులు నలరె నప్పుడు వసంత
సన్నిధి విశేషమున వనస్థలమునందు
భువియు దీవియును ఘుమ్మని పొదలు చుండ.
109&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qyj9ndn17rhoydoc6mi7r3552zyk1b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237782</id>
    <revision>
      <id>595650</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '110 వాల్మీకిచరిత్రము. వ. ఇవ్విధంబున వసంతంబు శుఃపిక శిలీముఖ ముఖవిశాఖుల దిగంతంబగుచు విజృంభించుచునుండ. ఉ. చందురు రావిపావడల జూజు పిఱుందులఁజంను ద్రొక్కడంగా గందుపిసాళి పాళియలు...'</comment>
      <origin>595650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="0bcfqlu3hp3bj5mbfzregi6fd52owc1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;110
వాల్మీకిచరిత్రము.
వ. ఇవ్విధంబున వసంతంబు శుఃపిక శిలీముఖ ముఖవిశాఖుల
దిగంతంబగుచు విజృంభించుచునుండ.
ఉ. చందురు రావిపావడల జూజు పిఱుందులఁజంను ద్రొక్కడంగా
గందుపిసాళి పాళియలుగట్టి కదంబపుఁ బూఁత తాలికం
జెందిన తేఁటిదాఁటులనఁ జెన్న గు కీలుజడల్ నటింపనా
సుందరు లందఱున్ వనము సొచ్చి చలన్మణినూపురంబుగన్
ఉ. కేరుచు సవ్వధూమణులు కేలివనిన్ విహరించి కొందఱం
జేరుచుఁ గన్నె గేదఁగులఁ జీరు చుఁ బూబొదరిండ్లు వేసుకన్
దూరుదురాని నెచ్చెలులు దూరుచుఁ గమనిపువ్వుతోల్లీలోఁ
గూరుచు సార సౌరభముఁ గూరుచు చల్లని గాడ్పుఁ గోరు చున్
ర గ డ
నిచ్చ నిచ్చగ నలరుదండలు నిండ నిండ యనుంగుఁ టలకు
విచ్చ విచ్చన విడివిరుల్ గురువింద విందొనరించె నలులకుఁ
కలతలను దుమ్మెద గంతు గంతులు చూడుమాటికిఁ
జిలుక చిలుకల కొల్కి పలుకులఁ ద్రొక్కుఁ జిక్కులఁ బెట్ట నేటికిఁ
గంతుకంతుకము లనఁదగునిది గాదె గాదె గుమిగులుగును వె
చెలియ చెలియల నీకు నేసిన జిర జరఁగదిలి చెంత వత్తులె
చిలువ చిలుప మరందరసముల జెట్ట బట్టల విద్య ముత్తు జ
కన్నె కన్నెర చేయనేటికి గానఁగా నవచుల్లి మొగడలు
నన్ను సన్నున నీకుదగునటె నవ్వు నవ్వుల లేనెపొగడలు
మోదు మోదుగ పువ్వు రెచ్చెను మున్న మున్నర శైకముచ్చిరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0bcfqlu3hp3bj5mbfzregi6fd52owc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237783</id>
    <revision>
      <id>595651</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 111 లేదు లేదుండగ ముదినికిని లేచు లేచుఱు పాట వచ్చిరి దాడి దాడిమములకుఁ బెట్టెను తరుణి తరుణిము గర్వమెంతన నీడ నీడలు నిండెఁబ్రేమము నిక్క ఎక్కడ నిల్తమింతన కంటే కం...'</comment>
      <origin>595651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2687" sha1="5f1r8lfioryqoqx2bden4xpwj5nkhb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
111
లేదు లేదుండగ ముదినికిని లేచు లేచుఱు పాట వచ్చిరి
దాడి దాడిమములకుఁ బెట్టెను తరుణి తరుణిము గర్వమెంతన
నీడ నీడలు నిండెఁబ్రేమము నిక్క ఎక్కడ నిల్తమింతన
కంటే కంట యొనర్చునిది శుభ కాంతి కాంతికి లతిక జాతికి
వంటునంటునఁ బుప్పొడులు నదినాననానఁగఁ జేసెవాతికిఁ
హాలిహాలి కుచంబులంటిన నాతినాతికనాన దిట్టకు
ఖాళి బాలిక పువ్వు లేదని పల్కఁబుల్మకు గోవుకను
కలికి గిలిగించ యీసు నెమ్మదిఁ గ్రమ్మ గ్రమ్మఱ వాము పెట్టకు
దళ ముదళముగ రాతి సరిపొద దండదండము నీకు మెట్టకు
యిప్పటప్పటి కింపునింపెఁడు నింకు నిందనిశాస్యని ఆమె
యప్ప యప్పడువంపు మొగ్గల యాసయాపతి వల్లఁచెప్తాను
చామచామనమేని యా చెలి జడనుజడను వడంగ వేసెరు
రామ రామ మరందమనసుమ రాజు రాజిల నదియకో సెరు
మాటమారి ఫలంబుతగదిటు మలయనులయజగంధి ముందటి
వసలవలస గతులలోని చనంగ నంగన యిపుడు వచ్చెను
మనము మనమున నిపుడు నీ చెలి మాట మాటగనిటులు హెచ్చెరు
చాలు చాలునగంటి వివారల నరససరసము లాడఁగూడకు
మేలు మేలుపశన్ లతాంతము మీఁదమీఁదటి యెత్తు చూడకు
లల లలసిన పుష్పగుచ్ఛం లాగులా
మజ్జిగ ముగంటి రె
యలిగి ములిక లతాంగి క్రొవ్విరి వంటపంట పొసంగవింటి 3
వామనామగతిం కియిరు వంకవంకటు మాకు వింతలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5f1r8lfioryqoqx2bden4xpwj5nkhb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237784</id>
    <revision>
      <id>595652</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '112 వాల్మీకిచరిత్రము, యేమయేమనవచ్చు నెచ్చెలి కీపీణీరము నియ్యముచ్చట. రాలగాలగరు ల్వెలి విసిగ రాగ రాగత మేమియింతలు యరసియర ఒక తాతట స్థలి యంద యవు వలయుఁ శ్రీగణ సరసి సరసిజములును గొ...'</comment>
      <origin>595652</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="rnqq5f0aj3v9zz3ampjy7iucrm741hj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;112
వాల్మీకిచరిత్రము,
యేమయేమనవచ్చు నెచ్చెలి కీపీణీరము నియ్యముచ్చట.
రాలగాలగరు ల్వెలి విసిగ రాగ రాగత మేమియింతలు
యరసియర ఒక తాతట స్థలి యంద యవు వలయుఁ శ్రీగణ
సరసి సరసిజములును గొనుఁడు వసంతిసంతత కేతినిండ
క. అనివనిలో విహరింపుచుఁ
జని చని చంద్రముఖు లిష్టసఖు గులం
నిలువఁగ నట య
మ్మని యునికికి నేఁగి యతనిముందటి నేట్కట్,
ఉ. తేనియ క్రొన్నన ల్పసిమి తీయ్యని తిమ్మని పదకాలంగా
గానుకగాఁగనుంచి పదకంజములం బ్రణమిల్లే లేచి యో
మానివ రేణ్య ! పుణ్యమహిమన్ మిముగనింగ్ సర్కృపా
నూనకు క్షవీక్షణము మానిఁగఁ జేయుము నమ్మ నిత్తడ
క. అనిపలికి యతఁ డొకింతయుఁ
గను బెఱవక పలుకకున్నఁ గని యండఱు నె
మ్మనమున నచ్చెరువందుచు
మునుపెన్నఁడు గానమిట్టి ముని జగములలోది.
క. గట్టిగను మూఁగదయ్యము
పట్టినదో కాక చెట్ట్&quot; బలురా చట్టో
యిట్టులు మునమిందఱమును
జుట్టుంబిలువఁగ నొకింత చూడక యన్నో.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rnqq5f0aj3v9zz3ampjy7iucrm741hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237785</id>
    <revision>
      <id>595653</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. సీ. హరినీలములతోడ సరినీటు పచరించు కప్పుఁదేరెకు నునుగొప్పు నొప్పు మీ పేరుపడి మంచి కో పేరు పెట్టిన మురువు చూపట్టెడు ముక్కు ఒక్కు పాలుగారుచుఁ జంన్రు మేలు గానఁ...'</comment>
      <origin>595653</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="9mml3fajv8wenbjhwfl7pas0kc78aym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
సీ. హరినీలములతోడ సరినీటు పచరించు
కప్పుఁదేరెకు నునుగొప్పు నొప్పు
మీ పేరుపడి మంచి కో పేరు పెట్టిన
మురువు చూపట్టెడు ముక్కు ఒక్కు
పాలుగారుచుఁ జంన్రు మేలు గానఁగ కొప్పు
మోహనంబగు నగుమోములోము
నాటక రత్నక వాటమౌ విజయం
జాల శోభిలెడి పక్షంబుడంబు
తళుకు బంగరముప్పిలి తరఁటువో తె
నున్న యది మీరు చూడంగ ము న్నితండు
చి కొన్నాళ్ల
యయ్యెఁగా పట్టి యుద మొంబై నఁగలదె.
క. కనమే బిరాన నల్వా
రిన పచ్చని యొడలు జేగురించిన జడలుం
బెరువంక మెడలుగల య
మ్మునిజడలున్ సొంపులెడల ముల్లోకములన్.
శ. యువకుల సంగతులం గల
చవులెఱుగఁడు పుట్టు మొదలు సత్యముగాదే
నవలాల చూపుదలలన్
దవులనివాఁడుం గలాఁడె ధైర్యముతోడన్,
118&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9mml3fajv8wenbjhwfl7pas0kc78aym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237786</id>
    <revision>
      <id>595654</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '114 వాల్మీకిచరిత్రము&quot;. వ. అని యందఱు నన్ని విధంబులం బలుకుచుండ రంభ క. మద్దెల సర్దున నీతిని నిర్బంలో నేర్పు మెఱయ నే నిద్దముగ దేశీఁ గొనియెద నొద్దికగానుండుఁ డనుచు నొగరిచి సఖులన్'....'</comment>
      <origin>595654</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1726" sha1="dk5muy93fy083jauy7ntgndf2punn97" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;114
వాల్మీకిచరిత్రము&quot;.
వ. అని యందఱు నన్ని విధంబులం బలుకుచుండ రంభ
క. మద్దెల సర్దున నీతిని
నిర్బంలో నేర్పు మెఱయ నే
నిద్దముగ దేశీఁ గొనియెద
నొద్దికగానుండుఁ డనుచు నొగరిచి సఖులన్'.
క. బంగరుకా సెయు మస్తపు
రంగుల చనుకట్టుఁబూని రంభ వింగుల మై
సింగారము వెలయఁగ ముని
పుంగవు నెదుటన్ మెఱుంగుపోలిక సిలిచెన్.
సీ. నిలిచి యటునడిచి పుష్పాం
జలి చేసి యసంయుతములు సంయుతవా స్తనా
బులు చూపి పసిడి గజ్జెలఁ
జైలఁగెడు చరణములు రవళి సేయుచు 'వేటన్.
క. తరుణీమణియొకరు తంబురా మొరయించ
వెలఁది యొక్క తెముఖవీణియూఁద
సరసిజాక్షి యొక రు స్వరమండలమువాఁచ
ఁటియొక్క దండకూటిపాడ
విమలాంగియొక్కరు వీణియపలికించం
గలికియొక్క తె యుపొంగంబు పూసం
గీసలయాధరయోర్తు కిన్నర మీటంగ
లోలలోచనమోస్తు తాళమెత్త&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dk5muy93fy083jauy7ntgndf2punn97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237787</id>
    <revision>
      <id>595655</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. మఱియుఁగొందఱు సుదతులు మద్దెలయును నాదజము మొద లైన వాద్యములు వట్టి శ్రుతులుఘుమ్మని హవణించె సతివదేశి నృత్తవైఖరిచూపె మునీంద్రు నెదుట. ఆ. ఇటులు మిగుల నేర్పు ఘటి...'</comment>
      <origin>595655</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1634" sha1="l0c7u60j6x2dg0g4sdxvodkeaf0mxps" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
మఱియుఁగొందఱు సుదతులు మద్దెలయును
నాదజము మొద లైన వాద్యములు వట్టి
శ్రుతులుఘుమ్మని హవణించె సతివదేశి
నృత్తవైఖరిచూపె మునీంద్రు నెదుట.
ఆ. ఇటులు మిగుల నేర్పు ఘటియిల్ల (జూపిన
నృత్యగీత వాద్యనిపుణమార్గ
పటియు చెవిటిమోలఁ బాడినసంకునా
ఫలము లేక పోవ బదరి రంభ.
సీ. ఒకకోపుచాలదే శుక నామదేవుల
కైనను దపము చేయంగఁ జేయ
నొక చూపుచాలదే సకల దేవతలను
మోహమహాంబుధి మునుఁగఁజేయ
నొక పాట
చాలదే యుర్విలో శైల సం
ఘములు నీరుగఁ గరుఁగంగఁజేయ
నొకమాటచాలదే యుల్లోలకల్లోల
ముగఁ దేనెవంకలు నిగుడఁజేయ
బూనియిటువంటి బిరుదు కోపులును బెళుకుఁ
జూపులును వింతపాటలు సొగసుమాట
లు రహి నెన్ని చూపిన మదిగరఁగదయ్యె
దయ్య మేమనిపుట్టించె నయ్య వీని.
18
115&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l0c7u60j6x2dg0g4sdxvodkeaf0mxps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237788</id>
    <revision>
      <id>595656</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 వాల్మీకి చరిత్రము. వ. అని మఱియు ననేక ప్రకారంబులఁ బలుకుచుఁ దనుఁటన చాతుర్యంబున సతి ధైర్యంబునుఁ దన శీలాస భావంబున నతిజడ భావంబును దేజ స్తిమిర సంపర్కం బురు? హోలికా క్కంతి యలంబ...'</comment>
      <origin>595656</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1983" sha1="9tjcs0pqqrtmrima3iotiurf0cgt5d8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;116
వాల్మీకి చరిత్రము.
వ. అని మఱియు ననేక ప్రకారంబులఁ బలుకుచుఁ దనుఁటన
చాతుర్యంబున సతి ధైర్యంబునుఁ దన శీలాస భావంబున
నతిజడ భావంబును దేజ స్తిమిర సంపర్కం బురు? హోలికా
క్కంతి యలంబొందు వడకయున్న డెందంబులం గలంగరు.
గీ. చిన్నబోయి రంభ చెక్కిటఁ జేయిడి
యున్న జూచి యుత నూర్వశియును
నేనొకింత దడవుగానంబుచే మని
మనసు గరతు ననుచు సనుచు వేడ్క..
చ. సరిగ మెఱుంగుఁ జంటకుబుసంబునఁ చన్దవపిక్కటిల మే
రము కావింజియపదంబులఁ జందులు ద్రొక్క బచ్ఛక
ప్పురమున హెచ్చుకుంకుమ పుఁ బూతసుగంధము చోడుముట్టం:
వ్విరిసరుల సిరులకు వేణిచలింపఁగ వచ్చి ముచ్చట&quot;.
క. మునికట్టెదుర నొయారము
దసరఁగఁ గూర్చుండి యొక్క తరుణీమణిఁగ
శ్లోని వీణియఁ చెమ్మని చ
పలుకు దేనెలొలుకఁగాఁ బలుకుటయు.
సీ. తళుకు నీలపు దట్టములు వోలె నీడలు
గానంగఁ దగు గుబ్బకాయల మరి
రతనాల పూసల రాజిల్లెడు సిరాజి
పగడంపు మెట్టులజగి దొలంకఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9tjcs0pqqrtmrima3iotiurf0cgt5d8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237789</id>
    <revision>
      <id>595657</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. బ్రచుర రాగ లతాంకురములు వ్రాకినలీల మెఱుఁగారు తంత్రులు మీటుచూప ఘుమఘుమ ధ్వని నించు క్రొవ్విన యపరంజి కళుకుల యనుసులు మొత్తుకు దనర జీవ రత్నంపు మేరువు చికిలి కె...'</comment>
      <origin>595657</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="kf3h1xcygkwbxaa7wuolo7h2ejiws7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
బ్రచుర రాగ లతాంకురములు వ్రాకినలీల
మెఱుఁగారు తంత్రులు మీటుచూప
ఘుమఘుమ ధ్వని నించు క్రొవ్విన యపరంజి
కళుకుల యనుసులు మొత్తుకు దనర
జీవ రత్నంపు మేరువు చికిలి కెంపు
బిరడలును గరుడ పచ్చల కరివెజీవి
వ్రాత హొంబట్టు గవి సేన రాణ ద నరు
వీణె యొకయింతి నిల్చెను వెలఁది యెకుట.
117
వ. ఇట్లు తెచ్చిన విపంచికి నమస్కరించి పాణి యుగంబునఁ
గై కొని.
సీ. గవిసిన సడలించి కరపంకజద్యుతి
గడలు కోఁజీని పావడలు దుడిచి
బలితంపు మెఱుఁగు గుబ్బలమీఁదఁదీర్చి ము
మ్మన నఖంబుల శ్రుతులంటివిటి
జవ్వాదిఁ బదనిచ్చి సారణు ల్సారించి
సరసత బిరడలు చక్కనొత్తి
మంద్రమధ్యమ తార మహిమవిూఱంగఁ
స్థానంబులును ముట్టి తాళగతుల
నతులకంకణ ఝణఝణత్కృతులు సెలఁగ
మాయురే ! యన రాగముల్ తాయములును
గీతములు ప్రబంధములు రక్తిఁగ్రామపించ
వీణెమిటెను నానీలవేణి యపుడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kf3h1xcygkwbxaa7wuolo7h2ejiws7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237790</id>
    <revision>
      <id>595658</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 వాల్మీకిచరిత్రము. మ. లలనారత్నము గౌసమాధుల్లోకి శైలంబురం గన్ మృగం బులు మేపుల్విడి చూచుచుండె సచల న్మధోగ్రకర్ణ బు లై చెలఁగెన్ బక్షి గణంబు మ్రోడులు చిగిర్చెన్ మానిపించంబున...'</comment>
      <origin>595658</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="sy34jqjzbcvg2sysrgk8cfknklzoik5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;118
వాల్మీకిచరిత్రము.
మ. లలనారత్నము గౌసమాధుల్లోకి శైలంబురం గన్ మృగం
బులు మేపుల్విడి చూచుచుండె సచల న్మధోగ్రకర్ణ బు లై
చెలఁగెన్ బక్షి గణంబు మ్రోడులు చిగిర్చెన్ మానిపించంబుని
శ్చల భావంబున సంతకంతకుఁగడున్ సంధించెఁగా నాన్యమున్
క. అదిగని యూర్వశి నవ్వుచు
నది రామదీ కాయివంటి దనియెడు పలుకుం
బెదరె ను పాయన మొక్కటి
వెనకవలయు వీనిమదికి విశ్వములోన.
శా. ఔరారాగము బాపురే మొరగు రాయంబుల్ బట్టీ! స్థాయిసం
చారీ ప్రాపులు లెస్స కంపితము బైనా మేలమ్మ ఈ
య్యారే మీటు కొలంబుపాడఁదగునా రక్త యందుఁ సభా
స్తారుల్లేరిట మెచ్చ నీజడుఁడు మెచ్చని నేర్చుకే శ్యామ కొ
క. అనిపొక్కిలికి రంభం
గనుఁగొని మసితేగపుఁదీర్చెఁగా మునితపమే
ఘనులతపంబులు చెఱుపం
బదిన
జనఁ గలదు పదివేలై నల్గొ
క. అప్పయుఁ జెల్లెలు బలె మన
మెప్పుడు నిఁకఁగూడియుంద మిద్దఱమును సొం
పొప్పనని వారు పాళియ
మప్పుడెయెత్తివడి నరిగి రమరావతికి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sy34jqjzbcvg2sysrgk8cfknklzoik5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237791</id>
    <revision>
      <id>595659</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 119 వ. ఇవ్వడంబున రంభోర్వతులు తమ ఆఖర్వగర్వాంధ కారంబు ముఖలోక బాంధవు తేజః ప్రభావంబున దూరంబగుట యు నిర్వాణ్ణహృదయలై సుపర్వ రాజధానికింజనిన యనంతరం యనంత శాంతగుణమణీ...'</comment>
      <origin>595659</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="3z3p81onp6q2902khblqtxeawd2ohgj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
119
వ. ఇవ్వడంబున రంభోర్వతులు తమ ఆఖర్వగర్వాంధ కారంబు
ముఖలోక బాంధవు తేజః ప్రభావంబున దూరంబగుట యు
నిర్వాణ్ణహృదయలై సుపర్వ రాజధానికింజనిన యనంతరం
యనంత శాంతగుణమణీఘనీభూత తపోధనుండగు నాఘనుం
డచ్చటికి నారమచ్చెకంటులు వచ్చుట పోవుట లెఱుం
గక యభంగధ్యాననిష్ఠాగరిష్ఠుండై చెలంగుచుండ.
సీ. సంచారమా చెంత నించుకంతయు లేమిఁ
జెదలుఁ బ్రువ్వులు నేల మెదలఁ దొడఁగె
'జెదలుఁ బ్రవ్వు లతనిఁ బొదుగ బుట్టలు పెట్టె
బుట్ట క్రోవులలోనఁ బుట్టఁ జెట్లు
చెట్లయందే ప్రవేశించి నాల్కలు గ్రోయు
పెనుబాములను దీఁ గెలును బెనం గౌ
దీఁ గెలంతంతట దిరిగి గూడులు గట్టె
గూడులలోనఁ బక్షులు సెలంగా
అంతరాంతరములయందు దంతిసింహ
శరభ శార్దూల సింహంబు లిరవుకొనియె
బార్థినక ళేబరంబు లోపల వెలుంగు
సంతరాత్మయుఁబలె నతఁడందునుండె.
క. అటస సర్హులు హిమన
త్కటకవినోదములుచూచి క్రమ్మరి తమసా
తటమునకు వచ్చి యచ్చట
నటు నిటుఁ గనుఁగొనుచు వారలండఱుఁదమలోన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3z3p81onp6q2902khblqtxeawd2ohgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237792</id>
    <revision>
      <id>595660</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 వాల్మీకిచరిత్రము. ఉ. శుష్కవనంబు మున్ని చటఁ జూడఁగ వేడిన మితవింతలై పుష్కరిణీరసోగ్మి కణపూరిత శీతల వాతపోతకా విష్కృతపుష్ప నివృత 'వేల రసాల మరందకందళ్ పుష్కరు లిఁ బొల్పువహించె...'</comment>
      <origin>595660</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1820" sha1="nbevjgw69qx0f8gy3yl7r6l86ssv95j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;120
వాల్మీకిచరిత్రము.
ఉ. శుష్కవనంబు మున్ని చటఁ జూడఁగ వేడిన మితవింతలై
పుష్కరిణీరసోగ్మి కణపూరిత శీతల వాతపోతకా
విష్కృతపుష్ప నివృత
'వేల రసాల మరందకందళ్
పుష్కరు లిఁ బొల్పువహించె మనోహరంబులై.
సీ. ముందుకో రెంద లేకందు మొందును నందు
నల్ల నేరెడు లెన్నియల్లుకొనియె
మున్ను సన్న పుటీఁత ముద్దులీ చెంగట
సురపొన్న గుంపము బొంపమయ్యేం
దొల్లియంతటదంతే దొంతరలీ చెంతల
దీయమామిడు లెన్ని మూయనెరిగ
మును ముమ్మరపుఁదుమ్మె మనుగంపులీవంక
బలు వేరు పనసలు బలి సెఁజాల
నాటుఋతువులఁ బుష్పంబు లలరుచున్న
వెంతవింతలు మనము నేడేడులయ్యె
హిమగిరికిఁబోయి యింతలో నెన్ని పుట్ట
దేశకాలవి శేషము లైలియ వశమె.
సీ. పులు మేపులును నూని పులులనీ
పులువెచ
గునిసియాడెడు 'లీటి కొదమలిచట
దమినీలకంఠకంఠముల హారంబుల
బాగుజూ పెడుఁ గోడెనాగులీడ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nbevjgw69qx0f8gy3yl7r6l86ssv95j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237793</id>
    <revision>
      <id>595661</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము సింగంపుఁగూనలఁ జేపట్టియాడుచు నున్న వియేనుంగు గున్నలిందు ముంగిసల్ మూషికంబులు నొక్కదిక్కునఁ జెర్లాడుచున్నవి చెంతఁగూడి యింతవింతదలంపఁగ శాంతిమంతు డెవ్వఁడో...'</comment>
      <origin>595661</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1909" sha1="kas27k9mbm6svnzwl2dcevaqky76tp8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము
సింగంపుఁగూనలఁ జేపట్టియాడుచు
నున్న వియేనుంగు గున్నలిందు
ముంగిసల్ మూషికంబులు నొక్కదిక్కునఁ
జెర్లాడుచున్నవి చెంతఁగూడి
యింతవింతదలంపఁగ శాంతిమంతు
డెవ్వఁడో యొక్క యోగి యీయెడవసించి
తపముసలిపెడుఁ గాఁబోలు నిపుడుగాక
యుండునే నిట్టి మహిమంబు లొనరు పెట్లు.
వ. అని పొగడుచు మఱియును.
క, ఇక్కడఁగాదే మనలన్
ముక్క పఱిచె నొక్కబోయ మును మునుకొని వా
డెక్కఁడబోయెనో యిపుడన
గ్రక్కుననాకాశవాణి గంభీరముగన్.
క, ఈవల్మీకంబుస సదె
శ్రీవల్లభుభ క్త సులభు సీతారమణు
భావింపుచు నున్నాఁడనఁ
121
గా వారలరాక యెఱిఁగి గ్రక్కున నతఁడున్.
శా. ఆవల్మీకముఁజించికొంచు నదయాహార్యాంతరాళంబు నం
దావిర్భావమునొందు భాస్కరునిచామన్ శోణశోణప్రభా
వ్యావల్గత్కిరణంబులోయన జటా ప్రాంతంబు శోభిల్లఁగా
వే వేగంజనుదెంచి యమ్మనులు సేవించెన్ బ్రియంబిచ్చఁగన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kas27k9mbm6svnzwl2dcevaqky76tp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237794</id>
    <revision>
      <id>595662</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '122 వాల్మీకిచరిశ్రము క. సేవించి నిలిచి యంజలిఁ గావించి మునీంద్రులార ! కరుణాంబుకులా రా ! నినుఁ డీ మీ వలనం. బావన భావంబుఁ జెంది మాన్యుఁడనై శీన్. వ. అనినవిని యమ్మవీంద్రులందఱు నానంద...'</comment>
      <origin>595662</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1646" sha1="20r5y6eqw9o9eyk2kldoujj6rwmn9so" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;122
వాల్మీకిచరిశ్రము
క. సేవించి నిలిచి యంజలిఁ
గావించి మునీంద్రులార ! కరుణాంబుకులా
రా ! నినుఁ డీ మీ వలనం.
బావన భావంబుఁ జెంది మాన్యుఁడనై శీన్.
వ. అనినవిని యమ్మవీంద్రులందఱు నానందం..
క. ఈజట లీ కృష్ణా జన
మీ జపమాలికయు శాంతియెట్లుగలిగినో
యీజగదొంగకు నోహ
శ్రీజానిస్మరణమహిమ సెప్ప స్వశమే.
సీ. ధర నెన్ని పుణ్యతీర్థములైనఁ గలుగ నీ
రామనామము సరిరావు దలఁప
నిర్మల స్థితిమించు నిధులెల్ల గలుగ నీ
రామనామము సరిరావు దలఁప
నానావిధములైన దానము అలుగు నీ.
రామనామము సరిరావు దలఁకు
సతిశయంబుగ మహావ్రతములుగలుగ నీ
రామనామము సరిరావు దలఁప
రామనామంబె సారంబు రామభద్ర
రామచంద్ర రఘూద్వహ రాము మనుచు
ననయము జపింపవలయు దక్కినవియేల
రామనామంబునకు సరి రావు దలఁప.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>20r5y6eqw9o9eyk2kldoujj6rwmn9so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237795</id>
    <revision>
      <id>595663</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. 128 వ. ఇదియంతయు రాకునామస్మరణంబకాని వేరొక్కటిగా దెట్టి పాపిష్టుండైన నిష్ఠాగరిష్ఠుఁడగుచు శ్రీరామ స్మరణంబు సేయ సకలభోగంబులు గలుగుట నిస్సంశయంబు. వీఁడు ప్రహ్లా...'</comment>
      <origin>595663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2321" sha1="aun6whbs66i294072wl8ly42v5vrw4l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
128
వ. ఇదియంతయు రాకునామస్మరణంబకాని వేరొక్కటిగా దెట్టి
పాపిష్టుండైన నిష్ఠాగరిష్ఠుఁడగుచు శ్రీరామ స్మరణంబు సేయ
సకలభోగంబులు గలుగుట నిస్సంశయంబు. వీఁడు ప్రహ్లాద
నారద పరాశర వ్యాస పుండరీకాదులలో నొక్కఁడుగాని
సామాన్యుండుగాఁడని సన్నుతింపుచు సముచితంబుగా వాని
వీడుకొని యథేచ్ఛం జనిరి. వాఁడు నవ్వల్మీకంబునం బుట్టుట
కతస వాల్మీకియను నామధేయంబు వహించె నవ్వాల్మీకి
మహామునియు సంతకంత కంతరంగంబుర నుప్పొంగు భక్తి
విశేషంబున నిరంతర జపశీలుండై యుండ నతని చిత్తశుద్ధికి
నలరి రామభద్రుం డొక్కనా డతని యగ్రభాగంబున.
సీ. కోర్కు లవంటగల్గుటకు వ్రాలెడు మేఘ
మనఁగ వినీల కాయంబుమెఱయ
21ణతుల కాయువుల్ వ్రాయు తూలిక నాఁగ
వాలిక తూపొక్క కేల సమర
హ సదైర్ఘ్యముచూపు ననువునఁ గాంచన
ఘనకార్ముకము భుజాగ్రమున వేల
నీలాద్రిమేఖల నిండారునీ రెండ
చెలువున బంగారు వలువుదనర
మహితకరములజిగిగండ మండలమున
దాండవముజూప నుద్దండపుండరీక
పత్రరుచిహిండనంబులఁ బాలు పెట్టు
క్రాలుఁగన్నులఁ గృపయొల్కఁగానుపించే.
19&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aun6whbs66i294072wl8ly42v5vrw4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237796</id>
    <revision>
      <id>595664</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము. జయం నాశా పవిమోచన జయకృతినంగ జిచ్చాభంగ జయ భూమికన్యకోపయమ లీలాలోల జయవాలి నిగ్రహాశ్చర్య శౌర్య జయపయోనిధిలంఘన జాంఘికబల జయద శాననఖండనచండ కాండ జ యువిభీషణ పోషణాసక్...'</comment>
      <origin>595664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1690" sha1="0znw1sq9usibsap4lwhrcwy6xnn62p0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తృతీయాశ్వాసము.
జయం నాశా పవిమోచన
జయకృతినంగ జిచ్చాభంగ
జయ భూమికన్యకోపయమ లీలాలోల
జయవాలి నిగ్రహాశ్చర్య శౌర్య
జయపయోనిధిలంఘన జాంఘికబల
జయద శాననఖండనచండ కాండ
జ యువిభీషణ పోషణాసక్తచిత్త
జయయయోధ్యాభిషి క్త శ్రీ జనక జా ప్త
ఉ. శ్రీరఘురామ భానుకుల శేఖర మీ పదపద్మసేవ మం
125
దారనగంబు ముంగిట విధానము తంగెటిజున్ను కొంగుబం
గారము వేల్పుమానికము కైవసమైనధనంబు చేరువౌ
మేరువు కామ ధేనువు సమీపసుధాంబుధి మాకు చెప్పుడున్.
సీ. కట్టఁగాలువకదా కల్లోలినీభర్త
చెఱకుఁబట్టెముగదా శివునిధనువు
కలువ రేకులతో గద సప్తసాలముల్
పలుకుటీగియెఁగదా తలఁప లంక
కందుకంబుగదయ్య దుందుభికాయంబు
కాలగీరిన బొమ్మగద యహల్య
సూటికంబముగదా సుర పైరిదేహంబు
పెట్టుఁ జెట్టుంగదా విభీషణుండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0znw1sq9usibsap4lwhrcwy6xnn62p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237797</id>
    <revision>
      <id>595665</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '126 వాల్మీకిచరిత్రము. తెరువునకు అడ్డమా లేఁతతీవఁ ద్రుంచు కరణిఁగద కబంధభూజవిఖండనంబు నీకు నీమహత్త్వంబు వర్ణింపఁదరమె ప్రకటగుణసాంద్ర దశరథ రామచంద్ర. వ. అని సన్నుతించిన సంతసించి...'</comment>
      <origin>595665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="rcjwcz5u9hw8ft90blu7qrhtomx80f9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;126
వాల్మీకిచరిత్రము.
తెరువునకు అడ్డమా లేఁతతీవఁ ద్రుంచు
కరణిఁగద కబంధభూజవిఖండనంబు
నీకు నీమహత్త్వంబు వర్ణింపఁదరమె
ప్రకటగుణసాంద్ర దశరథ రామచంద్ర.
వ. అని సన్నుతించిన సంతసించి రామభద్రుండు నిర్ణీ ద్ర తాత్ప
ర్యంబున నమునివర్యుని మస్తకంబున హస్తస్పర్శనంబు
గావించి యోమునికులతిలకా ! నీభక్తికి మెచ్చితి. మచ్చరి
తంబు భవ్యంబగు కావ్యంబుగా నొనరింపుమని యానతిచ్చి
చనియె. అంత నవ్వాల్మీకిమహామునియు నాజానకీవల్లభుని
భక్తి సులభ్వంబుఁ గొనియాడి సుధాబిందుబంధురతరంగ
రింగణాధార ధౌరంధరచిను వీణీ మృదులపద సందర్భరస
గర్భితార్థ చమత్కార పారాయణంబుగా రామాయణంబు
వక్కాణించె నట్టి రామాయణంబు సకలలోక ప్రసిద్ధంబగు
పెఱుంగుదురే కదా ! ఇంక నేమివినవలతురని యడిగిన
నమ్మని పుంగవులందఱు నప్పర్వతుం బూజించి నీవలననిట్టి
పుణ్యకథ వినగలిగె, కృతార్థుల మైతిమని సన్నుతించి వెండి
యుఁ దత్కథావి శేషంబు బ్రశంసించుచుండిరంత.
క. శ్రీకరమై తగు నవ్వా
ల్మీకి చరిత్రంబు భ క్తి మెఱయఁగ నెపుడు
చేకొని జదివిన వినిన
చేకురు వారల కభీష్ట చిరశోభనముల్ ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rcjwcz5u9hw8ft90blu7qrhtomx80f9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వాల్మీకిచరిత్రము (రఘునాథభూపాలుడు).pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237798</id>
    <revision>
      <id>595666</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సేను - తృతీయాశ్వాసము. శ ప ద్య. క 127 ఇది శ్రీ రామచంద్ర సాంద్ర కరుణాకటాక్ష లబ్ధ సిద్ధసార స్వతవిశేష, నిరర్గళ వాగ్వైభవా శేష సరససాహిత్య క ళాభోజ, సత్యసంభూషిత ముఖాంభోజ, సకల సామ్రాజ్య...'</comment>
      <origin>595666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="fk0updmilnyi6vim1flqviaf8bkjo7f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సేను
-
తృతీయాశ్వాసము.
శ ప ద్య. క
127
ఇది శ్రీ రామచంద్ర సాంద్ర కరుణాకటాక్ష లబ్ధ సిద్ధసార
స్వతవిశేష, నిరర్గళ వాగ్వైభవా శేష సరససాహిత్య క ళాభోజ,
సత్యసంభూషిత ముఖాంభోజ, సకల సామ్రాజ్యదౌశీయ, నిత్య
వితీర్ణ ధారా రాధేయ, నిరతో వారి తాన్న సత్రసంతోషిత ప్రతిదివస
పంచాశత్సహస్రభూసుర, బహువారావర్తిత మహాదాన వైభవా
వర్తిత కీర్తి భాసుర, నిజనామాంకితా కలంక వస్తుసమగ్ర బహుళా
గ్రహారిభూషిత, చోళధారామండలనిఖిలభోగవిభవనిర్జి తాఖండ
ల సాధిత సముద్రాంతరద్వీప వరనృపాల సంస్తుత ప్రతాప, 'నేపాళ
భూపాల స్థాపనాచార్య, కర్ణాట రాజ పూజనీయధారంధర్య, రామ
శ్రీగంగవిజయరాఘవపురకుంభకోణాది దివ్యస్థల ప్రతిష్ఠాపి
త రామభ ద్ర సర్వజనసం భావిత, గాంభీర్యము ద్రావినిర్జీ తసముద్ర
సదాశ్రిత భరణ దీక్షాదక్షు దక్షిణసింహాసనాధ్యక్ష, రాజాధిరాజ
సన్నుతా సాధారణ శౌర్య దిగంత ప్రసిద్ధత రాచార్య సుజ్ఞానజనక
సతతసం సేవితజనక పోషిత విద్వత్క వియూధ, భువనశోభిత గుణస
నాధ, బలవత్సరి పంథిగృహీత సామంతమహీ కొంత విమోచనశ్లో
ఘనీయ బాహాబల, మూర్తిమాం బాగర్భశుక్తిముక్తాఫల, చిన చెవ్వ
సృపాలపుత్ర, సజ్జనస్తోత్రపాత్ర, రూపరేఖావిజితకుసుముసాయక
సకలధర్మసంధాయక,రఘునాథ నాయక ప్రణీతంబైన వాల్మీకిచరి
త్రంబను మహాప్రబంధంబునందు
తృతీయాశ్వాసము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fk0updmilnyi6vim1flqviaf8bkjo7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>237799</id>
    <revision>
      <id>595668</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>595668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-India}}</text>
      <sha1>hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>237800</id>
    <revision>
      <id>595669</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>595669</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="434" sha1="4mow7n6sn58h3jcaioq1ckum5sax9j5" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[శృంగారరసమంజరి]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:సురతాని కోదండపతి|సురతాని కోదండపతి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=రాజపురోహితం వేంకటసుబ్బశాస్త్రి, వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రి
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వేదం సుబ్బయ్య
|చిరునామా=చన్నపట్టణము
|సంవత్సరం=1875
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>4mow7n6sn58h3jcaioq1ckum5sax9j5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595676</id>
      <parentid>595669</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>595676</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="qy0pcw1axxwml1996bqvijlr9jy7gb2" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[శృంగారరసమంజరి]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:సురతాని కోదండపతి|సురతాని కోదండపతి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=రాజపురోహితం వేంకటసుబ్బశాస్త్రి, వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రి
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వేదం సుబ్బయ్య
|చిరునామా=చన్నపట్టణము
|సంవత్సరం=1875
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>qy0pcw1axxwml1996bqvijlr9jy7gb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595719</id>
      <parentid>595676</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T00:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>595719</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="484" sha1="bw18mavk972x9il9tlvufb74dxcth1v" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[శృంగారరసమంజరి]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:సురతాని కోదండపతి|సురతాని కోదండపతి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=రాజపురోహితం వేంకటసుబ్బశాస్త్రి, వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రి
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=వేదం సుబ్బయ్య
|చిరునామా=చన్నపట్టణము
|సంవత్సరం=1875
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>bw18mavk972x9il9tlvufb74dxcth1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237801</id>
    <revision>
      <id>595670</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు సురతానికోదండపతిక వివర ప్రణీతం జైన. wwwwwwww. శృంగార రసమంజరి ఆంధ్రము - ఇది కో-రాజపురోహితం- వేంకటసుబ్బ శాస్త్రులవారిచేతను- వావిళ్ల - రామస్వామిశాస్త్రులవారిచేతను.. సవరిం...'</comment>
      <origin>595670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="755" sha1="orgpn2iezic66d43b2hpetxd4a1xvct" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీరస్తు
సురతానికోదండపతిక వివర ప్రణీతం జైన.
wwwwwwww.
శృంగార రసమంజరి ఆంధ్రము -
ఇది
కో-రాజపురోహితం- వేంకటసుబ్బ శాస్త్రులవారిచేతను-
వావిళ్ల - రామస్వామిశాస్త్రులవారిచేతను..
సవరించఁబడి.
ఆదిసరస్వతీనిలయము ద్రాక్షరశాలయందు
వేదం సుబ్బయ్య గారిచేత...
ముద్రింపంబడియే.
చన్నపట్టణము..
౧౮౭ ౫ నం కి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>orgpn2iezic66d43b2hpetxd4a1xvct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237802</id>
    <revision>
      <id>595671</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు, wwwwww శృంగారరసమంజరి ప్రథమగుఛము- - 1 శా || శ్రీరం గేశభుజాంతరాసితమణీ సింహాసనాధ్యక్షమైన స్తే కోల్లానకటాత వైఖరిజయశ్రీచింతితాభీష్టముల్ సారప్రౌడి-- నో సంగీమగ్ద్బహమునక్...'</comment>
      <origin>595671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="ayfxkgo8mcn63aut8i2uxn2nxxmxqhz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీరస్తు,
wwwwww
శృంగారరసమంజరి ప్రథమగుఛము-
-
1
శా || శ్రీరం గేశభుజాంతరాసితమణీ సింహాసనాధ్యక్షమైన
స్తే కోల్లానకటాత వైఖరిజయశ్రీచింతితాభీష్టముల్ సారప్రౌడి--
నో సంగీమగ్ద్బహమునక్ సొనందయైయున్నమా! శ్రీరం గేశ్వరరం
, గనాయకమముం జేపట్టు నెల్ల ప్పుడుకొని
కథ శ్రీ రంగనాయికానవ నీరజసమపాదయుగము నే
బూజింతు | శ్రీరంజీలురసమంజరి! సూరిస్తుత పారిజాతసుమమం'
28X51
న అభ్యుదయపరంపరాభివృద్ధిగా నా యొనర్పంటూ నినశ్వం
గారరసమంజరియనులక్షణగ్రంధంబునందు శృంగారరసధారణగు
టందొలుత నాయి కలనుదహరిం చెద నందు నాయికలు స్వీయయుబ
రశీయయు సామాన్యయుననఁది విధలగుదురందు స్వీయయను నదిప
రిణతయైపతీయందుమాత్రము ప్రీతిగలపతివ్రత.. పరిణత యైపరవును
మునికోరునదిపరకీయ - ద్రవ్యాపేక్ష చేసర్వజన సాధార ణయ గూనది
సామాన్యయనంబరగునీతి విధ నాయికలయందుపతి శుశ్రూషయు శీల
సంగక్షణము నాజజువంబు క్షమయునీనాల్గు గుణంబులు స్వభావము
గాగ లయది స్వీయయగునల | స్వీయ
3
చ అలరున పాంగ సీమల నెయట గతాగత కౌతుక క్ట్రియల్ 1
మొలక మెఱుంగులేనగవు మోవిని
నిగ్గులుగుల్కు నందమై! వెలయు
మృదూక్తి ప్ర్రాణవీఛునీనుల కే నెన రైనవిందగుం। గులజకుఁజిత్తమగ్న
మగుఁగోపమొకానొక వేళఁదోచిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ayfxkgo8mcn63aut8i2uxn2nxxmxqhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237803</id>
    <revision>
      <id>595672</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము - వ 1 అట్టిస్వీయము గయుమధ్యయు ప్రౌఢయుననఁద్రోవిధయగు నందంకురిత యౌవనముగ్ధయల్లది యజ్ఞాతయౌవన జ్ఞాతయావన యుననద్వివిధయగు-సఖీవచనంబున లజ్జాభయపరా ధీనయగునద...'</comment>
      <origin>595672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3377" sha1="dad4fgkj8qua171fnjpdjg7mkjonniq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము -
వ 1 అట్టిస్వీయము గయుమధ్యయు ప్రౌఢయుననఁద్రోవిధయగు
నందంకురిత యౌవనముగ్ధయల్లది యజ్ఞాతయౌవన జ్ఞాతయావన
యుననద్వివిధయగు-సఖీవచనంబున లజ్జాభయపరా ధీనయగునదిన
వోఢయలన వోడకమంబుననుపలాలింపంబడవి స్రబనవోఢయగు
నట్టినవోఢసిగ్గుచేమమోహరత్వంబునుకోపంబుడోఁచు నెడనుృదూ
యువభూషణంబులయందిచ్చయుంగలది యైయుండునలk
ముద్ధ II చ ॥ వలపులతేనియానతిని వామనిలోచన మేని చాయ
లవ్&quot; శ్రీ వేలయగయౌవనంబు శుభవేళను వాస్తు నిధిన్విధించెగా | పలు
కుసు భాసముద్రమును బాగగు మోమును ధాంశుమాధురిం | గలికిమె
ఱుంగుఁజూవునవఖంజన చాతురిమించి నిల్వగ
ఆజ్ఞాతయౌవన గీతా ॥ లీలన్బాలతటాకము స్వాడలిహాళిం గేలక ణల
స్ఫుర ల్లో లా పొంగములంటే కేళిలసదుల్లో
లోత్పలంబంచునైకి వారి
భ్రాంతినియారజిమ్మున ఖగ వ్యాపారలీలవ్వడి ! స్సూ లెన్హాగిన
పల్కు
తోసవిదితశోణీభరాయాసయై॥ ౭ |
జ్ఞాతయౌవన
శ్రీ ! సరసిజనయనా నీకు ఛ | మరయస్వయంవ్యక్తశంబునఁదముమెం
21 నర సేను నినఖమున 1 కరమరుదగుఁజంద్రజూటుగరినవహిం
నవోఢచరికరములబట్టినంగుసుమకల్పిత
తల్పమునందుఁ జేర్చిసుం 1దరముగఁ గౌగిలించిననుదత్తరమందును పై
లు చేరగా | నిరవుగొనంగఁ జూదరస మెవ్వఁడునిల్ప ఆ చేతవానికిc/ద
తమగు గానవోఢయేద దాల్పగ జిందులు త్రొక్క కుండగ౯॥
విస్రజ్ఞనవోఢ | చ ॥ కరములనూరువులైన చికమ్ముకు సీనియంబ
ట్టియన్యమౌ | కరమున గుబ్బలంబొదువ గాంతనిమీలితలోచనాంత
యై/వరునిసమీప భాగమున వైఖరిగాగనచోఢడించుచు | నిరుపమ
లీలమీదయనీయమునంబవళించు వేగము !
00
..... అలా రోజ్యూహంబును సమానముగాగలది మధ్యయు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dad4fgkj8qua171fnjpdjg7mkjonniq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237804</id>
    <revision>
      <id>595673</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము - దియపలాలనాతిశయంబుననతివి ప్రఙ్ఞన బోధయై మరి ప్రియుండునే రంబుజేసిన యెడ ధైర్యంబుగలయప్పుడు వకో క్రియ ధైర్యంబు దీని యఢపరుషంబునుఁగలిగియుండునలు మధ్య...'</comment>
      <origin>595673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3187" sha1="91mqft77en5ectludnpuyogmju1zgri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము -
దియపలాలనాతిశయంబుననతివి ప్రఙ్ఞన బోధయై మరి ప్రియుండునే
రంబుజేసిన యెడ ధైర్యంబుగలయప్పుడు వకో క్రియ ధైర్యంబు దీని
యఢపరుషంబునుఁగలిగియుండునలు
మధ్య ॥ఉ॥ నిద్దురబోయినన్మ గని నెమ్మొగముంది నమార
దక్కటా! నిద్దురబోవకున్నబతి నెమ్మికరగ్రహణంబొనర్చుగా! ని
ద్దురబోవరాదుమరినిద్దురబోవక నుండరాదని | మ్ముద్రియ ఓం స
చును ముద్దులుగుల్కుచుఁ జేరెశయ్యకు
వ॥ పతియందుమాత్రమురతికోవిదయగునది ప్రౌఢ యల్లదిరుగ
తప్రియయుసురతానంద మోహితయుననద్వివిధయగునందు ॥ ౧౩
సుగత ప్రియ ప్రగల్భ 1
చ ॥ చను మొనలంటి మోలి సరసంబున నానుచుగంత గూహనం
నరగ నీవి జాబికా నెరులొత్తుచు మోమునిభుండు జూచినకా ! ది
నమణితోచుభావమికఁ బేటగుమోయని ప్రేమమీరగా | ననుపు గ
గణళాహల్లక ములంగన గప్పెఁ బటాంచలంబునకో ఆ
సురతానంద మోహితస్త్రగల్భగ
చ ! ఉగమునగోరు మోవిపయినుంచిన పల్మొన చారుహారము!
ను తేటపడ౯ రతి వేళనంలోనే నెరిగికనంగ
నౌనురతమెక్కడ నౌ తెలిపేడ నెచ్చెలీ | చిరముగ నీవు బోధనలు
చేసిన దెక్క డశిప లేక్కడ౯|
OK
వ॥ మథ్యాప్ర్రగల్భానాయి లిరువరంగోపంబుతో చు నెడధీరయు
నధీగయుధీరా ధీరాయననం ద్రివిధలగుదురందువ్యంగ్యంబునగోప
ప్రకాశంబు సేయునదిధీర_ వ్యంగ్యరహితంబుగ బరుషంబులు బలు
కునదియధీర-వ్యంగ్యావ్యంగ్యంబుగఁగోపప్రకాశంబు సేయునదిధీ
రాధీరయగునందుమధ్యధీగకుకోపవచనంబువ్యంగ్యంబును ధ్యాధీర
కుపరువ వచనంబుమధ్యధీ రాధీరకువచ నరుదితంబులుఁగలిగియుం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>91mqft77en5ectludnpuyogmju1zgri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237805</id>
    <revision>
      <id>595674</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము – డుప్రౌఢ ధీగకురతిసంభ్రను మెంచకుండుటయఁ బ్రౌఢా ధీరకుత జగాన తాడనంబులఁగోపప్రకాశంబునుఁ బ్రౌథధీ రాధీరకునురతో దాన్యతర్జన తాడనంబులఁ గోపప్రకాశంబునుం...'</comment>
      <origin>595674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="9lr0tllxtllv6n4acewo3pdff922wfo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము
–
డుప్రౌఢ ధీగకురతిసంభ్రను మెంచకుండుటయఁ బ్రౌఢా ధీరకుత
జగాన తాడనంబులఁగోపప్రకాశంబునుఁ బ్రౌథధీ రాధీరకునురతో
దాన్యతర్జన తాడనంబులఁ గోపప్రకాశంబునుం గలిగియుండునట్టిదీ
, రాది భేదంబులు స్వీయయందుగో పనియతంబులైయుండు గానియ
'న్యాసామాన్యలయందునియతంబులు కానేరవుయల
ఒ
మధ్యధీర ॥చ చలితము దాలిపుంజమగుసన్ను తకుంజుములంజి
రింపగా | నలసితివేమొఘము బహుళాంబువులూ రెడుమాన వింక
నే I జలరుహపత్రజాలములజల్లని తెమ్మెరలంటివీవ గాఁ1దలచెదనం
చుఁబల్కె విభుఁ దామర సాయత నేతి
నేర్పున
మధ్యాధీ ర ! మ॥ నటనన్జాగరణంబు జేసితివిశోణంబయ్యేనా నే
త్రము ల్పటులీలన్మధువానితీవు కడు నా భావంబుఘాణిఁ లేడు |
స్ఫుటమై శ్రీఫలమ చ్చెనీకునళినీపుంజీనికుఁ జంబులం జటులా స్త్రంబుల
నేలనన్ను మెకమెంజాలం బ్రసూనాస్త్రుడు !
5C
మధ్యథీరాధీర చ ॥ సరనుడవన్నిటని గులఁజాణవు బాయపు
వాడవున్మమో| హడుడవు బ్రాణనాధుడవుహాయ నిగ ద్గద సన్న కొంఠ
యై| నెరయగ చాపపూరములు నిండి కలంగున పొంగమాలిక |ల్వరు
ని మొగంబునన్నిలి పెవామనీలో చన వెచ్చ నూర్చుచుకోగ
105
ప్రౌఢధీర ||చ ॥ తిరముగశయ్య కేరవయి
లేనిను ధారస మొల్క
బల్కవే | పరిజనికోపదంభమున పంతుగ జూడవు ప్ర్రాణనాధు పై చి
రముగగోపగోపనము సేయగ నేటికి కాదటన్ననీ యొరవులుజూబి
నీ చెలియబోర మొగంబిడి నవ్వ నేటికి|
30
ప్రౌఢాధీర || చ|| హరునిశిరంబునందనరునర్ధశాన్ని ప్రతిబింబితాన
విస్ఫురణఁబరాంగనా క్రియనుచుండిరికన్యశశాంక శేఖరం | గర
కరికం పవిస్ఫురణకంకణఝాఇఝణత్కరంబునం గరమున జేనెఁడ
జజ్ఞానముఁగన్గవఁ బెంపగు గెంపునింపుచుకో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9lr0tllxtllv6n4acewo3pdff922wfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237806</id>
    <revision>
      <id>595675</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము. ప్రౌఢధీరాధీర శిచశీ అలరులశయ్యఁ జేరగ సెయావలి మోమిడ దైన్యవాక్యముల్ ! పలికిన చెక్కు పిక్కటిలచారగ మీరగఁ గేలు కేలు డసలమిన్నులచిన్నెల వెన్నుదన్నెడు పల...'</comment>
      <origin>595675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3453" sha1="8lxyvqulr735zmrfl4v5vrtxkiuojp8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము.
ప్రౌఢధీరాధీర శిచశీ అలరులశయ్యఁ జేరగ సెయావలి మోమిడ
దైన్యవాక్యముల్ ! పలికిన చెక్కు పిక్కటిలచారగ మీరగఁ గేలు కేలు
డసలమిన్నులచిన్నెల వెన్నుదన్నెడు
పలుకలు త్తిలఁ జూ చెలతాంగి నాధుని౯ |
సొల
వ ॥ఈధీ రాది భేదంబులు రెండువిధంబులై యండు జ్యేసాకనిష్టా
భేదంబుననదియెట్లనధీరా జ్యేష్టాక నిష్ఠ యనపరిణతయైపతివలనన
ధిక స్నేహంబుగలది జ్యేష్ఠ -స్వల్ప స్నేహంబుగలదిక నిష్ఠయగునల 1.93
ఢీ రాజ్యే పాకనిష్ట ॥చ ఇరుగడ నక్క శయ్యపయనిద్దరు
కాంతలునిద్రవోవుచోఁ దరుచుమునుంగుఁ జెందు మెకతన్వినిజూ
యుదాతకంఠుడై ! సరసుడు వేరెయొక్క తెముసద్దినలింపక నో
తగిల్లితా | నరుముచు నిద్రలేపెఁజలితాంగుళ్ళి చాతురి నీవిఁజా
అధీరాజ్యేష్ణాకనిస్ట్లు || చ | ఆలరులతోట
లో విభుడుహ్రావనిగుంభితతోర్ధ్వబాహుడై! పొలుపుగనమ్రగానో
క తెబువ్వు చేర్పగ
బంచినవ్వు మొ! ల్కలునును
మోము పైనిగుడఁ
గాతరమీలితలోచనాంచలో త్కలిక చమత్కృతుల్గులుకుఁ గాంత
నుగౌగిటఁ జేర్చె నేర్పునజ్ |
I
ధీరాధీరాజ్యేస్థాకనిష్ఠ ॥మ హరిణీలోచనలిద్దరొక్క యెడఁ
గోపాటోపితస్వాంతులై | మెరయన్నాథుడు ప్రీతి సేయు కొరకై మేలై
నరత్నంబులి | ద్దరిహస్తంబులనుంచుచో మైక తెహ స్తంబంది తెను
న్నుబి 1 తరినన్యంగుచమంటియింపుఁగ
నెహస్తాహ స్తిదంభంబు
.FE |౨౬.! ఇది త్రయోదశ భేదంబగు స్వీయాలు, అంబష్టాదశ పద్య
దళంబులుంప డ్వచన కేసరంబులుంగల ప్రథమకుసుమము --
శ్రీ లక్షణంబులు దాహరించడంబరపురు
మునియందలియను రాగంబుం బ్ర కాశీపరుపకుండునది వరకే యయగు
నాపరికీయద్వివిధకన్యకయపరోధయన విశ్రాత్యధీన శావునకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8lxyvqulr735zmrfl4v5vrtxkiuojp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237807</id>
    <revision>
      <id>595677</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి ఆంధ్రముఖ న్యాచేష్టలు గూఢంబాలు రోఢా చేష్టలునట్లనయుండునల పరకీయ చ ॥ సరిదుపకంఠ కుంజమిది సారస బాణుని సేవకొంద మా!యి5వున తెమ్మెరల్మిగులనింపులతావుల గుంపునంబద | స...'</comment>
      <origin>595677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3159" sha1="hxc4rtklrwt9xmmncpafqhohz3mptt1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి ఆంధ్రముఖ
న్యాచేష్టలు గూఢంబాలు రోఢా చేష్టలునట్లనయుండునల
పరకీయ చ ॥ సరిదుపకంఠ కుంజమిది
సారస బాణుని సేవకొంద
మా!యి5వున తెమ్మెరల్మిగులనింపులతావుల గుంపునంబద | స్థిరరచ
నాధురీణమిదిచిన్నుల వేళయునయ్యె నెచ్చెలీ | పరునకధీన మైమన
ముపారెడు నేమిటి పైన సేయగణ ||
వ॥ గుప్తయువిదగ్ధయులక్షీతయు గులటయుననుశయానయుము
దితయు సాహసికయు బ్రతిభాచతురయనపలా పచతురముననునవి
మొదలగునవాంతర భేదంబులు పరకీయయందంత
ర్భావంబు లైయాం
దునందుగు ప్తయనుపరకీయవృత్తసురతగోపనయువ ర్తిష్యమాణసుధ
తగోపనయువృత్తవర్తిష్యమాణసురతగోపనయునన ద్రివిధయగునం
వృత్తసురతగోపన క థా చేసిన రొదఁ జేఁబట్టిన
పూసరమునఁగొట్టితరుమఁబోకశుకంటే యాసయం చూచి తెయీ
! నే గెఁజెలియేముందు ||
వర్తిష్యమాణసురనగోపన Iక ॥ ఓ చెలిమావారలు భవ! &quot;నేచరు
డైనంబ్రమాణనిలయమునందుం జేచప్పుడుతో నిలుకలు నేచెలగం
దోల నైన
సెఱిశయనింతు&quot; ||
x
వృత్తవతిష్యమాణ నురగగోపన ॥ ఉ ! అత్తకుగోపమయినస
ఖులారడి బెట్టినదోడికోడలు 1 హత్తుకనింద జేసినన హంకృతిగ
త్తులవంటి గోళ్ల చే చిత్తులయెల్క కీకలుగుఁ జేరువిడాలన దేమి సే
యునూ | యిత్తరినిద్రరాదుపదశిల్లిక జేరసుమీతలోదరీ ॥
వ విదగ్ధ వాగ్విదగ్ధయు క్రియావిదగ్ధయుననద్విః ధయగునందు। ౭
వాగ్విదగ్ధశిచకి ఆరుణగభస్తిబింబముమహాతపము త్వెలయింపమ
ల్లికా| సరసతమాలకుందనవచంపక సాల సాలగుచ్ఛముల్' 1 'నేర
యఁగఁ దావులీనుతటినీతటకుంజవిని సీమలం ! జరుగక ఁచాంధు
8&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hxc4rtklrwt9xmmncpafqhohz3mptt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237808</id>
    <revision>
      <id>595678</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము. డుండనుచితం టెగ దానుఖమండఁ గోరిన కొణి క్రియావిదగ్ధ కు మెరయుచుగృహపతిదాసుని బరువడి గాఁబవరిఁ దునుపఁబనిచినవినియా | హరిణాక్షియు హేమదినములు సరసకురా ంబ...'</comment>
      <origin>595678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3265" sha1="8g0jeen31jakaqi1olavmmcuhaoq044" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము.
డుండనుచితం టెగ దానుఖమండఁ గోరిన
కొణి
క్రియావిదగ్ధ కు మెరయుచుగృహపతిదాసుని బరువడి గాఁబవరిఁ
దునుపఁబనిచినవినియా | హరిణాక్షియు హేమదినములు సరసకురా
ంబు హైమజలములనణఁచుకో||
లక్ష్మీత కంటిదియైన దాయెనికఁగాగల కార్యము గాకఁబో
1 యొంటినిప్పుడేమియగుచున్నదియోయగుచున్న దేగదా!
కంటక మేలనీష్ఫలము కొదధియానిక నీకు నా పయిం గొంటుత
శంబునంబాడముఁగోపమడంచమహా ప్రయాసమల్ 1
కులట చ జలదము నాధులం గురియజ లేసె నీళ్ల తెచిన్క ఇచ్చి
కల్ కలయగనించెగాగిరులు కాంతులనీ నెసెయెల్లవృడమల్ 1 ఫల
ములొసంగుఁ గానివతిపంక్తులనీయవనిదజు యాత్మ |
గాగ నేమియొనగూర్పగ నేచితివఁబుజాననా!
కు
00
వాటి మొదటిసం కేతంబుతప్పినందువల్ల నైనను మరియొకసం
కేతాల
యంబుదా జేరకమును పేపతిచేరేనేమో యనియైనను శంకించునది
యనుశయాన - ఆలయనుశయాన వర్తమాన స్థానవిఘటనానుశ
యానయు భావి స్థానాభా వశంకాను శయానము స్వానధిష్ఠి తపం
కేశస్థల నాయకగ ను నానుమానాను శయానయుననఁ ద్రివిధయగునల
దు||౧౨ వర్తమాన స్థాననిఫ్టుటనానుశయాన చ॥ పొలుపుగిని
వ్వసంతముడివోయినయంతలవంగ కుంజముల్ | కలయగ నాకు రాలి
నదిశ మైనునంతన పొంగ రేఖలక్షా 1 నెలకొనేవారి ధారలిదినిక్కము
కుంజరయాన కేమకో | తళుకుల చెక్కు ధాళధళ ధార థశ ప్రభలంది
ముఁదుగ౯|| ౧౩| భావిస్థానాభావశంకానుశయాన క నిదురిం
టములు ! కద లెడుఁచారావతములుగలవన విహంబి
దివోప లే దెమరిప్రియ సదనంబున కేగవమ్మ సౌఖ్యముఁగ్మోl nu
స్వానధిష్ఠితసం కేతర్థలనాయక గడు నాథుమానానుశయానకి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8g0jeen31jakaqi1olavmmcuhaoq044</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237809</id>
    <revision>
      <id>595679</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్ర ము- మృదుప్రియో _క్తి నుధలవ్వడి దేర్చెవిభుండు మెచ్చగకోకి వ ప్రియుండు హితాహితంబు గావించు నెడఁ దాహి తాహితచే స్థలం జేయునదిమధ్యమయల మధ్యమనాయిక మ! థిలువ స్...'</comment>
      <origin>595679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3073" sha1="dz66mlsr3zvrkva26po6dzcmk566ufa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్ర ము-
మృదుప్రియో _క్తి నుధలవ్వడి దేర్చెవిభుండు
మెచ్చగకోకి
వ ప్రియుండు హితాహితంబు గావించు నెడఁ దాహి తాహితచే
స్థలం జేయునదిమధ్యమయల
మధ్యమనాయిక మ! థిలువ స్నేరము జేసియున్విఛుడు నిర్భీ
తిన్నెరులువ్వినం ! గలయం గోపకటాక్ష బాణములధిక్కారంబుగా
వింపన! చెలువుండంతటనీవిఁజాగ్ప సరస శ్రేణీకలాలాపయై। చె
లిదానిచ్చెనుగాత్రకల్పతికానీ మన్మహాదానము౯ |
3
४
వ హితము నెయు ప్రియునియంద హితంబుందలంచి కోపించున
x
ఆలయధమనాయిక &quot;చ నెలకొని నీదు మార్గమున నీడగబద్మచ
యంబుల్చియు |న్సలలితగంధ సారఘన సారముద్రోవలజిల్కు నా
ధునిం | జులక గ నీవుగుంభితకునుంభర సార్ణ వభంగవత్ప్రవ| స్టైలజు
నిభేక్షణాహతులఁజాలనద ల్చెద వే ఔకోమలీ |
మరియునీ నాయికలుగతిసమయంబునందృప్తయునతృప్తయుఁదృప్తా
తృప్తయుననఁ ద్రివిధలగుదురందు
తృప్త॥చ|| అలసితినీకు దక్కితినిహాయని సౌఖ్యను ధాబ్ధి దేలియా !
సొలపున దైన్యభాషణముపొక్కు నసళ్లిన కౌగిలింతల! న్నెలకొనుపా
రవశ్యమున నేననుతానను భేదమేమియం జిలియక సోలుగోమలిని
తృప్తివహింపరతి భ్రమించితి
' ఆతృప్త చ పలుమరు రొమ్ము దట్టుచు నుబచ్చి గఁ దిట్టుచుఁగోరు
పెట్టుచుం జలముల గేలిలో దోడలపై గల చూపుల
హెచ్చరింపుచుం
గలరవకూజితో ద్ధతులగాంతునకుందమి నెచ్చగించితా। రలసియు
నుంబు నారీతుల కాసలవీడరతృప్తకామినుల్
తృష్ణాకృప్తశిచకి అలరుఁగ్రమక్రమంబునఁ బరాష్త్రమమండలిలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dz66mlsr3zvrkva26po6dzcmk566ufa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237810</id>
    <revision>
      <id>595680</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము - కేశమై నలిగియుపూలదండయన నా యెద వాలిని కంచి కా యై నిలువిడుబాలు మూభికాలితివిక‘బైకొసరోరియంచున క్కల రవదీన వాక్యయగుఁ గామిని నేఁగరగించితివ్రతి 1 వ | ఈతృ...'</comment>
      <origin>595680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="3f61r7yc1x0kwkx4bbkv9i3a106z3ms" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.
శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము -
కేశమై నలిగియుపూలదండయన నా యెద వాలిని కంచి కా
యై నిలువిడుబాలు మూభికాలితివిక‘బైకొసరోరియంచున క్కల
రవదీన వాక్యయగుఁ గామిని నేఁగరగించితివ్రతి 1
వ | ఈతృప్తాది భేదంబుర తీ సమయంబునం గానియన్య సమయంబున
సెన్నందగదుమరియు నీనాయికలు దివ్యల దివ్యలు దివ్యాదివ్యలనం
ద్రిప కారలగుదురు వారి నెరుంగించెద ||
క దివ్యలుయిం ణ్యాదుల దివ్యలు మాళవిక మాలతీయ
మొద
వెన్నం! దివ్యాదివ్యలనందకు 1 భవ్యలురుక్ష్మి ణీయుసీతపాంచా
.1
50
అలధివ్యాది నాయకులు|| క || దివ్యులు పురంద రాముల దివ్యులు మా
నవులు నెన్న దివ్యాదీవ్యుల్ భావ్యులు పార్థాదులుననికి దివ్యాదివ్యక్ర
మంబుఁ టెలియగవలయుత్గ
వ# మరియు నీనాయికలన్యాసంభోగ దుఃఖితయువ క్రో శ్రీ గర్విత
యుమానవతియుననంద్రివిధలగుదురు ॥
అందుఅన్యాసంభోగ దుఃఖిత క | అలరులతోటకు బోయితో |చె
తియాయా యధమునిల్లు జేరితొయకటా! యలయది కాదన
సేక్రి
యఁ! గలి గెన్నీ మేనఁగింకు కాభరణంబుల్ 1
Ox
న 1 వళో క్తిగర్విత, ప్రేను గర్వితయనియు సౌందర్య గర్వితీయని
యుంద్విప్రకారయగునందు | ప్రేమగర్విత
చ నికరము పైనరత్న రమణీయవిభూషలు నీదు మేనికి సకియ
యలంకరించిదొర సానివినీవికఁ గాక బోదు వేం చకితుఁడు కాచుఁడే
వఁగనుసన్నల కేనటియించునాధుఁడే 1 సుకరముగా గ న నలచి సా
మ్ములో సంగకనున్నమండెదుకో||
సౌందర్యగర్వితచవలవులు తేటనీదు నిడువాఱుఁగన్నల్ జలజో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3f61r7yc1x0kwkx4bbkv9i3a106z3ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237811</id>
    <revision>
      <id>595681</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము - సమానముల్ (దలకొనుదియ్య మాటలును భారస సామ్యములంచుమీ. చ్చుగా! చెలువునియందు కేమియికఁ జేసెదఁ దెల్పగదమ్మ నెచ్చెలీ | నె లకొను నాదుతాశీమియే నేరము గామది నె...'</comment>
      <origin>595681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3364" sha1="suayfhezp3trba0jppjk35a78t2n4pr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము -
సమానముల్ (దలకొనుదియ్య
మాటలును భారస సామ్యములంచుమీ.
చ్చుగా! చెలువునియందు
కేమియికఁ జేసెదఁ దెల్పగదమ్మ
నెచ్చెలీ | నె
లకొను నాదుతాశీమియే
నేరము గామది నెన్న గాదుగుజౌ !!
' వమానం బుగ్గలయదిమానవతి ప్రియుండపరాధంబొనర్చుటవ
సూచితంబగు చేష్ట మానమనంబడు నలమానంబు గురువనియుమ
ధ్యంబనియులమువనియుందివిధంబగు సెట్లన - స్వల్ప ప్రయత్నంబు,
సంబరిహారంబగుమానంబులఘువు కొంత ప్రయాసంబునంబరిహారం.
బగుమానంబుమధ్యమంబునత్యంత ప్రయాసంబునంబరి హారంబగు.
మానంబు గురువనందగు న సాధ్యంబగు మానం బురసా థానంబుఁ
నాఁబరగువందన్య స్త్రీ దశశానంబునం బుట్టిన మానంబులఘువు-ఆ
న్యానామగ్రహణంబునంబుట్టిన-మానంబుమధ్యమఁ బుఅన్యానం భో
Xచిహ్నావలోకనంబునఁబుట్టిన మానంబు గురువునా నెగడు - మరి'
యుసంతోషంబుచేయు మాత్రంబుచేతను పరిహారంబగుమానంబుల
మువునివాదంబున నానలం బెట్టుతువల సబరిహారంబగు మానంబును
ధ్యనుంబు-పాడప్రణామంబులు వ్యాంబ రాభరణంబులునిచ్చుటవల
శబరిహారం బగుమానంబు గురువు నాబగగునట్టి మానంబు గలదిమా
నవతీ|| ౧౯|అందన్య స్త్రీ దశజు నజనిత మానవతి
&quot;
లఘుమాన ఉ|| పెంపక్షయంగ నొక్క రెడఁ బిచ్చలమయ్యెను మే.
సమరముల్ ! కంపసలీల నక్క యెడఁగంటికితంబగునన్య కామి
నిజా | సొంపుగ నీకు నాయకుఁడు సొమ్ములు బెట్టుచుఁ జూచినంత రా!
ణింపుగ లేమరోయెచటనిల్చె నెమాన మెరుంగ వేమియు E
అన్యాసమగ్రహణజనిత మానవతి.
మధ్యమాన క ? చెలినిన్ను దాని పేరం | బిలి చితిన నిఖీదుల వెతలఁ
బెట్టకునా చేఁదలగక,ఁబట్టింపగ జే! బొలుపుగునీరో మ.రాజభోగీం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>suayfhezp3trba0jppjk35a78t2n4pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237812</id>
    <revision>
      <id>595682</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము - 54 అన్య స్త్రీ సంగమ చిహ్నావలోకనజనితమానవతి !! గురుమాన|చ| అలవడగాసపత్ని చరణాంగుళిలత్తుక ఫాలభాగ నం కలితముగా గవచ్చుదన కాంతుని జూచిన యంతఁగొంతకుం లుషిత చ...'</comment>
      <origin>595682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3298" sha1="fs2e491rblbdewalwk9ts9kfoy7w8ae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము -
54
అన్య స్త్రీ సంగమ చిహ్నావలోకనజనితమానవతి !!
గురుమాన|చ| అలవడగాసపత్ని చరణాంగుళిలత్తుక ఫాలభాగ
నం కలితముగా గవచ్చుదన కాంతుని జూచిన యంతఁగొంతకుం
లుషిత చంచలత్కుటిల శాంతదురంతదృగంత కాంతిచే నల రేడుఁ గ
ణ-మౌక్తికములన్నియుఁ గెంపులనంగనందుగు||
ఏకాశయ్యాన్యోన్యవియోగసంయోగము ఉ! వింతగుమోవి కెం
వుగనిఖీ డెముపుక్కిటికీకమర్లిన యింతివిడెంబొ సంగఁదను సెన్నక
మళ్లీ విభుండు శయ్య పై సంతమమోజవేదనలయారట మోర్వఁగ లే
శనిద్దరుం 1 బంతుగఁ గూడి చెప్పటల వాటున నిద్దుర మబ్బుసొంపున
. ప్రేమాధికము॥క॥చెలియామనయిరు మేనులు 'వెలయంగా భేద
మైనవిరహముగలుగు | గలసీయ భేదం చైనం | గలుగవుగా రతీయు
నగవుఁగల భాషణముల్ 1
వ! మధ్యాస్త్రగల్భా నాయికలిరువరుంధీ రాది భేదంబున నారుగు
నైరీయాద్గురుం జ్యేపారానిష్ఠాది భేదంబున రెట్టింపంబన్ని ద్ద రైరిముగ్ధు
యంగూర్పపదమువ్వ శ్రీరి-పరకీయయంగన్యకయునుంగూర్పంబది
యైదుగురు సామాన్యయం జేర్పఁబడియాు రైరి యొక్కక్కరశ
స్థావిశేషంబుల స్వాధీనపతీక వాసకసజ్జిక విర హిత్కంఠితవిప్రల
బ్ధఖండితకలహాంతరితప్రోషిత పతిక అభిసారికలన నెనిమి దేసేవిధం
బులవా గైరి- ఈయెనిమిది భేదంబులుందొలుత జెప్పిన పదియారుగురు
నాయికలకుం గలుగ లెక్క కునూట యిరువది యెనిమిది భేదంబుల
య్యె వీరికు స్తమనుధ్యమాది భదత్రయంబున మున్నూటయేనుబదినా
లుగువిధంబులయ్యె - వీరికిదిన్యాది భేదత్రయంబు మంగూర్ప వేయుని
న్నూట యేబది రెండువిధంబుల య్యెనిదిగాక జాతి భేదంబులవలన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fs2e491rblbdewalwk9ts9kfoy7w8ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237813</id>
    <revision>
      <id>595683</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'a శృంగార రసమంజరి-ఆంధ్రము. జూచిననీ నాయికల థెదంబులనంతంబులగు మరియు ముగ్ధకు ధీ కాదిఛె ధంబు స్వాధీనపతికాది భేదంబులేన్నందగకున్నఁబూర్వగ్రం థంబుల వారుకలుగను దాహరించుటం జేసి నే...'</comment>
      <origin>595683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1633" sha1="5nw64tu4s6j7k6n23d651eort4y7nm5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;a
శృంగార రసమంజరి-ఆంధ్రము.
జూచిననీ నాయికల
థెదంబులనంతంబులగు మరియు ముగ్ధకు ధీ కాదిఛె
ధంబు
స్వాధీనపతికాది భేదంబులేన్నందగకున్నఁబూర్వగ్రం థంబుల
వారుకలుగను దాహరించుటం జేసి నేను ముగ్ధకు స్వాధీనపతి కాది ఛె
చంబునిరూపింపవలసితి మరియును ॥ ఇది షోడశ పదదళంబులన
వచన కేసరంబులందగుఁదృతీయకుసుమము |
X ! ఇదిమత్కోదండ రామవరప్రసాదలబ్ధచతుర్విధ
కవితాధురీణ భరద్వాజ గోత్రపవిత్ర వేంగళమంత్రి
పౌత్రరంగయామాత్యపు నక్క విజన మిత్ర
కుకవిలతాలవిత్రగుడిపాటివంశ పయః
పారావార రాశాను ధాకరసురకాణి
కొదండపతీప్రణీతం బైన శృంగార
రసమంజరియందుద్విపం చాశత్ప
దడళంబులుంద్రయోవింశ
తివచన కేసరంబులుం గలిగికు
నుమత్రయాత్మకంబగుఁ
బథమగుచ్చము-
సంపూర్ణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5nw64tu4s6j7k6n23d651eort4y7nm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శృంగారరసమంజరి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237814</id>
    <revision>
      <id>595684</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[శృంగారరసమంజరి]]  | రచయిత = సురతాని కోదండపతి  | అనువాదం =   | విభాగము  =   | ముందరి =   | తదుపరి = [[శృంగారరసమంజరి/ప్రథమగుచ్ఛము|ప్రథమగుచ్ఛము]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1875 }}  &lt;page...'</comment>
      <origin>595684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="5jucn7qyutns888ci48ttls3v2kgmks" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[శృంగారరసమంజరి]]
 | రచయిత = సురతాని కోదండపతి
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[శృంగారరసమంజరి/ప్రథమగుచ్ఛము|ప్రథమగుచ్ఛము]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1875
}}

&lt;pages index=&quot;శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf&quot; from=1 to=1 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>5jucn7qyutns888ci48ttls3v2kgmks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శృంగారరసమంజరి/ప్రథమగుచ్ఛము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237815</id>
    <revision>
      <id>595685</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = సురతాని కోదండపతి  | అనువాదం =   | విభాగము  = ప్రథమగుచ్ఛము  | ముందరి = [[../]]  | తదుపరి = [[../ద్వితీయగుచ్ఛము/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1875 }}  &lt;pages index=&quot;శృంగారరసమంజరి (సుర...'</comment>
      <origin>595685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="bnrz2ffi4kd32iekxdmypypk16abj6r" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = సురతాని కోదండపతి
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = ప్రథమగుచ్ఛము
 | ముందరి = [[../]]
 | తదుపరి = [[../ద్వితీయగుచ్ఛము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1875
}}

&lt;pages index=&quot;శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf&quot; from=2 to=13 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>bnrz2ffi4kd32iekxdmypypk16abj6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237816</id>
    <revision>
      <id>595686</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు, శృంగార రసమంజరి -ద్వితీయ గుచ్ఛము. క॥ శ్రీరంగ ధామవదనాం! భోరుహవీ హషణాపులకి తగం డ| స్తే రాధరపల్లవయగు। శ్రీరం గేశ్వరియ భీష్ట సిద్ధులొసంగుకో || ౧౩ తే॥ శ్రీ || సరణి స్వాధీ...'</comment>
      <origin>595686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="b390l1dorigkk6dzuetx5k4u8c29hd2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీరస్తు,
శృంగార రసమంజరి -ద్వితీయ గుచ్ఛము.
క॥ శ్రీరంగ ధామవదనాం! భోరుహవీ
హషణాపులకి తగం
డ| స్తే రాధరపల్లవయగు। శ్రీరం గేశ్వరియ భీష్ట సిద్ధులొసంగుకో || ౧౩
తే॥ శ్రీ || సరణి స్వాధీనధవవాససజ్జికయును వెలయవిరహసము
. శ్కంఠవిప్రలబ్ధ|యరయఖండితయును గలహాంతరితయు సరసపో
క్షితపతి కాభిసారికలన ॥
వ॥ ఈక్ర్మంబుననష్టవిధ నాయికలయందు స్వాధీన పతికయనున
ది యెల్లప్పుడుండనయింగితం బెఱింగి స్వాజ్ఞ కులోబడినడుచుబతిఁగ
లయది - ఈ స్వాధీనపతికకువన విహారాదులు మదనమహోత్సవము
లును దాహం కారాదులుమ
సూర థావాప్తులు చేష్ట లునల ॥
3
ముద్ధాస్వాధీనపతిక Iచడగరిమ కుచంబులం గ్రసీమకొనునఁ
శాంతిమయంగకంబులం ! బిరుదులమిక్కిలింబథి మస్ఫీతిమనవ్వుల
వాక్పటుత్వము! వరనటనన్మహాద్రఢీమప క్రినుచూపులమందయా
నము! స్మైరువడి లేకనున్నఁబతిమిక్కిలిచూచుని దేమి చిత్రమో ||
మధ్యాస్వాధీనపతిక | చ|| కొరములు నీవి బట్టినను గబ్బిచనుంగవనం
టనీకు నే 1 విరివిలుజోదు కేళికిని
వేళ యొనంగక ఁజిక్కు పెట్టిన 1 ను
రుచిర లీల నాపయినిచూపులు
నిల్ని ప్రియానుభావుడై। సరసుడునాదు
చెంతవిడఁజాలడి దేమనియందు నేచెలీ#
x
ప్రౌఢా స్వాధీనపతిక ॥చ వలవును మోముగన్నులునువా తెగ
పల్కులుహా స్యలాస్యముల్ 1. చెలువుగనున్న నీకు సరి లేరని మెచ్చుచున
న్యకామినిం। దెలియగవాఙ్మ యోగతులదృక్పనవిఁగల నైన నిల్పడో!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b390l1dorigkk6dzuetx5k4u8c29hd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237817</id>
    <revision>
      <id>595687</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'm శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము - చెలియలొ యిట్టినాడుపయి సేయకు వేయిటు భేదబోధనల్ || పరకీయాస్వాధీనపతిక వ॥ నిలయమునన్ని జాంగనలునీరరుహా యత నేత్రలండియల్ ! ఘలుములు ఘల్లుఘల్లుమనఁ గరికణఝణ...'</comment>
      <origin>595687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3378" sha1="sup2ljlffwmfghi1ntrw5sg8viq22yf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;m
శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము -
చెలియలొ యిట్టినాడుపయి సేయకు వేయిటు భేదబోధనల్ ||
పరకీయాస్వాధీనపతిక వ॥ నిలయమునన్ని జాంగనలునీరరుహా
యత నేత్రలండియల్ ! ఘలుములు ఘల్లుఘల్లుమనఁ గరికణఝణఝ
ణక్చెలంగగా! వలచిన వారలుండియునువల్లభుచూపుల దే మొనాప
యిం దలగవుహర్మ్యకోమలవితది సఖీజన సమ్ముఖంబున
సామాన్యాస్వాధీనపతిక మ కలరింటింటను ధాసముద్రలహరిక
ల్లోలలో లేక్షణల్ 1 వలపున్మీరవిచుండుమన్మథకలా వ్యాఖ్యాతినం
చున్ననుం! బలుమారున్ను తినేసిరత్నములతో పై పై ధనంబిచ్చుచుం।
చలగం డేమివిచిత్రమో చెలితనుఁదా
మెచ్చరా డెంతయుక్ ॥ ౮॥ ఇది
కేవలస్వాధీనపతికాలక్షణంబగు ప్రథమకుసుమము ॥వ అప్పుడు ప్రి
యుందు రాగలఁడనిసురతసామగ్రీసన్నాహంబు జేసితానలంకరించి
కొని యెదురుచూచునదివాసకసజ్జిక మయోరి ధసభీపరిహా సదూతికా
ప్రశ్న భోగ్య వస్తు సంపాదనమాగ ౯విలోక నాటి చేష్టలంగ లధియగు
నృం ము వాసకసజ్జిక || మ చెలియలారము గూర్పుచున్విరిన
రల్చే కూర్చుచున్నూ లేదా ! నెలమిందీ పములందునింపుచునిజాభీష్టా
నురూపయల్ వెలయింపంగనవోఢసస్మితయు నైక్రీడాకులా
పొంగయై | కలయంజూచి విభుండవచ్చు తెరువుం గాంచుంజల
మధ్యావాసకసజ్జిక ||చ చెలులకు నేర్పుఁ జూపు గBఁజీత్య్రము లైతగ
గూచి హారముల్ / సొలపులు మీరఁ జిత్తరువుఁజూచిన లీలలఁ జూచు
మాగజాముం! గెలస సఖీ
విభూష ణజిగీషను దాల్చును నూత్న భూష
లీలలన చరిత్రఁగ సిహళహళ్లిన వ్వెనురుఁడు నెన్ముదిగా
!
ప్రౌఢా వాసకసజ్జక 1 ఉ పొందుగ మేన సొమ్ములిడిపూనిక ధూపి
తనీలవేణియై| చందని వీటికాముకురజాలము తల్పము చెంతఁ జేబికా
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sup2ljlffwmfghi1ntrw5sg8viq22yf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237818</id>
    <revision>
      <id>595688</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము - ४ * తా! నందముమీగ దేహరుచి హేమనుమావళి మేలు కొట్లుగా నించుని భాస్యచూచుకడునింపు గనాథుఁడువచ్చు మాగలము ! పరకీయావాసకసజ్జిక ! మఠిలలి గాన త్తనుని ద్రవుచ్చి...'</comment>
      <origin>595688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="bqbzmek1esdcq7279obdchr1syu1358" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము -
४
*
తా! నందముమీగ దేహరుచి హేమనుమావళి మేలు కొట్లుగా నించుని
భాస్యచూచుకడునింపు గనాథుఁడువచ్చు మాగలము !
పరకీయావాసకసజ్జిక ! మఠిలలి గాన త్తనుని ద్రవుచ్చివ డిజల్లం జేసిదీ
పంబులం గెలన న్సౌధక పోతపోతరతిసం కేతంబుగా పల్కు చుకో! ల
లితావర్తిత పాశ్వతాయై చెలిక పోలాలోల తాటంక యై। చులకల్నా
ధుఁడువచ్చే నే మొయని చూచున్నయ్యహస్తంబుగ౯ ||
సామాన్యావాసకసజ్జిక చట్లే వెరవున జంట రైకముడి వీడ్చుటకుంగ
రకంక ణంబులుం! హరువు మోనియానుటకుహారముగుబ్బలఁ గేల
నంటగా మురునగుఁ గాంచికాగుణము ముచ్చటలూర గ వారకాంత
తా| సరసపటీర సారఘన సారములందును గోర్కె మీరX౯ || ఓ || ఇది
&quot;కేవలవాసకసజ్జి కాలక్షణంబగుద్వితీయకుసుమము 1 వ సంకేతస్థలం
బునకిం కంబతిరాడాయెన నిచింతించునదివిర హెత్కంఠిత అరతి
సంతా పవిజృంభణ దేహ కార్శ్యకంపరోదనంబులం జెలులతో దన
దుఃఖమునుం జెప్పుకొనుటంగలదియల
ముగ్ధావీర హెూత్కంఠిత | శా॥ ఎంచున్నా పతిరాడదే మొమరియే
యేణాక్షీతో ఁ గూడెమో ! యంచుంజింతిలు సెచ్చెలిన్నుడువ దేం తై
సంగమున్సిగ్గును న్నించు స్వేచ్చనియార్పులంజకి తదృడ్నీ రేజయైచూ
డదుం|గించిత్పక్వమధూక పాండురుచి జెక్కిళ్లన్వహించున్వడి ! ౨
మధ్యావిర
హెూత్కంఠిత శిచ్చ పిలువక ఁబోదు నెచ్చెలియపిల్పిన
మార్గశ్రమిస్రభీతిచే | నిలిచెనో కాక యొక్క నవనీరజగంధిచి క్క
సూయనిం 1 గళవళమంది చాష్పములు గ్రమ్మగనుండుల తాంగికణ
సం! చలితనువణకు రైతకరజంబులు కన్నులరాల్నేపంబున కొ
- ప్రౌఢావిర హెూత్కంఠిత ॥ ఉ॥తల్లివినీవె రాత్రియిక ఁ దండ్రి వినీ
. ఏమహాంధకారమా | చల్లని చుట్టమౌదుపుర సాలమ నెచ్చేలియైన
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bqbzmek1esdcq7279obdchr1syu1358</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237819</id>
    <revision>
      <id>595689</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'h శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము చెలి యిట్టినాడు సేయకు వేయిటు ఫెదబోధనల్ | పరకీయాస్వాధీనపతిక ॥చ నిలయమునన్ని జాంగనలు నీరరుహా యత నేత్రలందియల్ ! ఘలుకులు ఘల్లుఘల్లుమనఁగంకణఝణఝు ణల్చే...'</comment>
      <origin>595689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3401" sha1="5ido4n593ya8anthe5311prgeli30ny" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;h
శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము
చెలి యిట్టినాడు సేయకు వేయిటు ఫెదబోధనల్ |
పరకీయాస్వాధీనపతిక ॥చ నిలయమునన్ని జాంగనలు నీరరుహా
యత నేత్రలందియల్ ! ఘలుకులు ఘల్లుఘల్లుమనఁగంకణఝణఝు
ణల్చేలంగగా! వలచినవారలుండియు ను వల్లభుచూపులదేమొనాప
యిం దలగవు హర్మకోమలవితది. సఖీ జన సమ్ముఖంబున 1 8
సామాన్యాస్వాధీనపతిక తేమ కలరింటింటను ధాసముద్రలహరీక
ల్లోలలో లేక్షణల్ 1 వలపుల్మీరవిచుండుమన్మథకలా వ్యాఖ్యానం
చున్ననుం ! బలుమారున్నుతి నేసిరత్నములతో పై పై ధనంబిచ్చుచుం।
చలగం డేమివిచిత్ర మోచెలితనుఁదా
మెచ్చరా దెంతయుక్ I ౮|| ఇది
కేవల స్వాధీనపతికాలక్షణంబగు ప్రథమకుసుమము వI అప్పుడుప్రి
యుండురాగలఁడనిసురతసామగ్రీసన్నాహంబు జేసితానలంకరించి
కొని యెదురుచూచునది వాసకసజ్జిక మమోరథ నఖీ పరిహా సదూతికా
ప్రశ్న భోగ్యవస్తుసంపాదనమాగజీ విలోక నాది చేష్టలంగలదియగు
వలం మ్యు వాసకసజ్జిక 1మ చెలియల్లారము గూర్పు చున్విరిస
మల్చేకూర్చుచున్నూ నెదా | నెలమిందీ పములందునింపుచునిజాభీష్టా
సురూపక్రియల్ 1 వెలయింపంగనవోఢసస్త్మితయు సై క్రీడాకులా
- పొంగ | కలయంజూచి విభుండవచ్చు తెరువుంగాంచుంజల
నీవి
మధ్యావాసకసజ్జిక |చ| చెలులకు నేర్పుఁ జూపు గతిఁజిత్ప్రము లైతగ
గూచి హారముల్ | సొలపులు మీరఁ జిత్తరువు ఁ జూచిన లీలల ఁ జూచు
మాగజాముం ! గెలనసఖీ విభూష ణజిగీషను దాల్చును నూత్న భూష
లీలీలలన చరిత్రఁగ మైనిహళహళిన వ్వెనురుఁడు నెమ్మది&quot; !
3
ప్రౌఢావాసకసజ్జిక!ఉః పొందుగ మేన సొమ్ములిడిపూనిక ధూపి
తశీల వేణియై/ చందని వీటికాముకుర జాలము తల్పము చెంతఁ జేబిలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ido4n593ya8anthe5311prgeli30ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237820</id>
    <revision>
      <id>595690</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆ ఆంధ్ర ము- ४ తా! నందముమీద దేహరుచి హేమ సుమావళి మేలుకట్లుగా నించుని భాస్యచూచుకడునింపుగనాథుఁడువచ్చు మాగలము! పరకీయావాసక సజ్జిక | మ శీలలిగాన త్తమని ద్రవుచ్చి వ...'</comment>
      <origin>595690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="sw0ltlansff0u8sj9011x745w62694x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆ ఆంధ్ర ము-
४
తా! నందముమీద దేహరుచి హేమ సుమావళి మేలుకట్లుగా నించుని
భాస్యచూచుకడునింపుగనాథుఁడువచ్చు మాగలము!
పరకీయావాసక సజ్జిక | మ శీలలిగాన త్తమని ద్రవుచ్చి వడిజల్లం జేసిదీ
పంబులం! గెలన న్సౌధక పోతపోతరతిసం కేతంబుగా పల్కుచుకో! ల
లితావర్తిత పాశ్వము యైచెలిక పోలాలోలతాటంకయై చులకల్నా
ధుఁడువచ్చే నే మొయనిచూచున్నయ్యహస్తంబుగ౯ |
H
సామాన్యా వాసకసజ్జిక ॥ వెరవున జంట రైకముడి వీడ్చుటకుంగ
రకంకణంబులుం | హరువుగ మోవియానుటకు హారము గుబ్బలఁ గేల
నంటగా మురువగుఁ గాంచికా గుణము ముచ్చటలూ ర గ వారకాంత
తా| సరసపటీగ సారఘన సారములందునుగోర్కె మీరగ౯ || ౬! ఇది
కేవలవాసక సజ్జ కాలక్షణంబగుద్వితీయకుసుమము | వ సం కేతస్థలం'
బునకం కంబతి రాడాయెన నిచింతించునదివిర హెూత్కంఠిత అరతి
సంతా పవిజృంభణ దేహ కార్శ్యకంపరోదనంబులం బెలులతో జన
దుఃఖమునుం చెప్పుకొనుటంగలదియలు
ముద్ధావిర పెత్కంఠిత కళా ఎంచన్నా పతిరాడదే మొదరియే
యేశాక్షితోఁ గూడెమో ! యంచుంజింతిలు సెచ్చెలిన్నుడువ దం తై
సంగమున్సిగ్గును న్నించు స్వేచ్ఛనియూర్పులంజకితదృథ్నీ రేజయైచూ
డదుం|గించిత్పక్వమధూక పాండురుచి బెక్కిళ్లన్వహించువ్వడి
మధ్యావిర హెూత్కంఠిత 1 చ్చ పిలువకఁబోదు నెచ్చెలియవల్సిన
మార్గతమిస్రభీతిచే | నిలిచెనో కాక యొక్క నవ నీరజగంధి చిక్కె
మోయనిం 1 గళవళమంది చాష్పములు గ్రమ్మగనుండుల తొంగికణకా
సం! చలితనువణ- కైతకరజంబులు కన్నులరాల్నేపంబునుకో!!
3
ప్రౌఢావిర హెూత్కంఠిత ఉ॥ తల్లివినీ వెరాత్రియిక ఁ దండ్రివి నీ
చెమహాంధకారచూ | చల్లని చుట్ట నూదువుర సాలము నెచ్చెలియైన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sw0ltlansff0u8sj9011x745w62694x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237821</id>
    <revision>
      <id>595691</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి. ఆంధ్ర ము కుంజమా! వల్లభుఁ డైనమాధవుడు వైఖరిగానిట కేల రాడునా ! తల్లడ మెల్ల దీరనదితథ్యము గావివరించి పల్క రే పరకీయావిర హెత్కంఠిత చ॥ వనములనిల్చితిన్జలద వారికణం...'</comment>
      <origin>595691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3051" sha1="iys3ojdgtq0qwmg01hnvu7qpmqcv6rd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి. ఆంధ్ర ము
కుంజమా! వల్లభుఁ డైనమాధవుడు వైఖరిగానిట కేల రాడునా ! తల్లడ
మెల్ల దీరనదితథ్యము గావివరించి పల్క రే
పరకీయావిర హెత్కంఠిత చ॥ వనములనిల్చితిన్జలద వారికణం
బులఁ దానమాడితి | న్మనసిజపూజ జేసితినిమాటికి గమ్మనుపూల రాత్రి
నేననువుగ జాగర వ్రతమునంది సిగ్గును దానమిచ్చియీ | మనతప
మాచరించియును కాంతుడుఁ రాఁడిక నేమి సేయుదుకొ&quot; |
సామాన్యావిరహోత్కంఠిత-
ఉ। కాంతుఁడు డిజే యొక కామినిఁ జేరెనో కాక యంచు
చాఁ | జింతయొనర్చుచుం బెదరుచి స్తముతో మన బాష్ప ధార నే !
త్రాంతమునందుజాల్కొననఖాగ్రముల స్వలివారజిమ్మీయ త్యంత
ధనాభిలాష వెలయాలుదిశలనుఁ గాత రాణీ యై
ఇది కేవలవిర హెూత్కంఠి తాలక్షణం బగుతృతీయకుసుమము-
వరిసం కేతస్ధలంబునవంచింపంబడిపతిం గానక చింతిఁచునదివి ప్ర
లబ్ధ- అత్యంత వేదననిట్టూర్పు సఖీ జనులందూరుకొనుటవిరహపడుట
కన్నీరునించుటమూఛిల్లుట మొదలగునవస్థలంగలదియల ||
ముగావిప్రలబ్ధ-
చ! చెలియలతప్పుడా సవగ జేసినికుంజముఁ జేరియచ్చట! &quot;న్నెల
కొనినాధు లేమిగని నిల్చియు నిల్వకఁద త్తరంబున | న్లలితమద భ్రమ
దమరలాస్యచనుశ్కృతులుప్పతిల్లగా | సొలపుఁబిసాళిచేఁ బెదరు
జూపులఁ జూచెన వోఢ చెంతలకొ
మధ్యావిప్రలబ్ధ - -
చ | సరువడినాలతాంగియెక బాటగు గేళీగృహంబుజేరి / వ్వరు
నటులేమి ఁజూచినునువా తెరయూర్పులగుండువారగా | నరకొరసా
క్కు మాటన
గలరవిక స్వరలోచనద్వయం | బర మొనపంట
మొక్క&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iys3ojdgtq0qwmg01hnvu7qpmqcv6rd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237822</id>
    <revision>
      <id>595692</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము - చుడుపచ్చుపడందగని ల్చైని క్వెర౯॥ ప్రౌఢావిప్రలబ్ధ- ఉ శాతరశంబరాయతవిక స్వరలోచన వచ్చి కూన్య సంi కేతగ హంబుగాంచిఝష కేతనుధూతల తయుందలంచితా! దూలికను పదయ్...'</comment>
      <origin>595692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="2cdbg5nn8rza0av7pe8b96g9vkjiaqw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము -
చుడుపచ్చుపడందగని ల్చైని క్వెర౯॥
ప్రౌఢావిప్రలబ్ధ-
ఉ శాతరశంబరాయతవిక స్వరలోచన వచ్చి కూన్య సంi కేతగ
హంబుగాంచిఝష కేతనుధూతల తయుందలంచితా! దూలికను
పదయ్యెఁ జెలితోనన దేమియు జూడ దెవ్వరి ! న్సూవగణేశ మారహర
బ్రోవ వెనన్నని సేసెఁగీతనలొ
పరకీయావిప్రలబ్ధి-
మ నలియం ధైర్యభుజంగమస్తకమునంట పెట్టికూలంకషో ద్వ
లలజ్ఞానది దాటియుంగులఘన ధ్వాంతంబుఁ జేబట్టియుం &quot;నా
ధుంగన లేక నీరదముగ జింపంగ జూచెన హాకులయైకాంతకృ
తాంతమ త్తమహిషా ఘోషంబుగా నెన్నుచుకో!
'సామాన్యావిప్రలబ్ధ
చ॥ సరసులగోష్టివంచనలు సల్పుచునుండెడువార కాంతయం1
బరువడిదూతిచేఁగపటభాషలవంచితయయ్యే నేనితా ! విరివిగ నాన
టద మర నీక్షల నింపుచుఁల్ల వాళితో గెర చుబుప్పదంభము
నీ కేలినికుంజమున వ్వెనింపుగళా॥
ఇది కేవల ప్రలబ్ధాలక్షణంబగు
చతుథల కుసుమము...
3
వ॥ అస్యూపభోగచిహ్నంబుతో వ్రాతః కాలంబునవచ్చుబలింగని
కోపించునదిఖండిత అన్ఫుటాలాప చింతా
సంతాప నిశ్వాసని రేద్వ
తూప్లీంభావాదిచేష్టలంగలదిఆల య ముగ్ధఖండిత
ఉ! చెన్ను గనీయెదంగలశ చిహ్నమి
దేమనియేమియైనదా ! `నే
న్నిక మీరగానడుగనిచ్చెదనంచునవాడనంతట ! నన్ననజేరియుచ్చు
నగమచ్చికతచ్చనమీగఁ జేతులం గన్నులఁ గప్పి ముచ్చటకుగాన నే
వల్లభుడింగితజ్ఞుఁ డై॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cdbg5nn8rza0av7pe8b96g9vkjiaqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237823</id>
    <revision>
      <id>595693</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము - మధ్యాఖండిత · చ|| కులుకుఁబిసాళినిబ్బరవు గుబ్బల రొమ్మునపోటునీటుల స్వ లపులుమీరు బ్రాణఛువతముఁగ ని స్టేడియార్పులం | జులుమరు సంపదేమియును బల్క దుతత్తరమ...'</comment>
      <origin>595693</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="n9h26kgrmbtey2etn6bckzl6uje6pv4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము -
మధ్యాఖండిత ·
చ|| కులుకుఁబిసాళినిబ్బరవు గుబ్బల రొమ్మునపోటునీటుల స్వ
లపులుమీరు బ్రాణఛువతముఁగ ని స్టేడియార్పులం | జులుమరు
సంపదేమియును బల్క దుతత్తరమంది జేకువ న్మలయజగంధి వేగ
ముఖమజ్జిపరీతులనా
డెబాష్పముల్ 4
ప్రౌఢాఖండిత-
చ|| పరసతి పాలకుంకుమము ఫాలమునంటిన నాధు జూచియు c / బ
రుషములాడదూర్పు సెగ చారగఁజూడదుమోమువాఁచీచి ! త్తరువు
న్వి ప్రభాతసుమంగళంబుగా | హరువుగ జే
టిచేనిలువుటద్దముఁ గైకొని సూపే నేర్పున కోకి
४
ఉ 1 సారస నేత్రియొ లినసఁదిటిదండల నెక్కు వేడ్కలంటే.
రగునాధుకంఠమును దెల్లముగాగని వ్యభీతిచే 1 సారెకురూక్ష నా
క్యములుసల్పదునాల్గొనగోటిమీటులం దూరమన తెలంగునలదూ
అ మొగంబునఁజిమ్మేఁ బాష్పముల్ !
సామాన్యా ఖండిత.
x
చ ! గురుతుగ నీదువక్షమున గుబ్బలపోటుకనంగ నయ్యెనే | వే
వైపున జూచిన తమను వేడుకకిచ్చిన సొమ్ము దక్కనీ | విరపుగనింకనే
మయిననిమ్మనుచు న్వెలయాలు నాధునిం 1గరములబట్టితో నెఁగడు
గంకొణనాదములు- పిల్లగ ||
ఇది కేవలఖండితాలక్షణంబగు పంచమకునుమము...
వళి కోపంబునంబతినిలు వెడలించి పిద పంబశ్చాత్తాపంబుచేవ్యధ
జెందునదికలహాంతరితభ్రమముపరితాపమునిట్టూర్పుసమ్మోద వేడనా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9h26kgrmbtey2etn6bckzl6uje6pv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237824</id>
    <revision>
      <id>595694</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్ర ము .. హాదాపంబులం గలయది... ఆలము కాకలహాంతరిత చలి వెనుకొని ప్రాణనాయకుని వేడదు సిగ్గున నా ప్తమౌసఖీ జన ములతోడ సేమియానుసన్నల దెల్పదు చందనానిలం బొనరగవీవమి క్...'</comment>
      <origin>595694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="ra3jlowsad25byy54d7lwprrqpj09zf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్ర ము ..
హాదాపంబులం గలయది...
ఆలము కాకలహాంతరిత
చలి వెనుకొని ప్రాణనాయకుని వేడదు సిగ్గున నా ప్తమౌసఖీ జన
ములతోడ సేమియానుసన్నల దెల్పదు చందనానిలం బొనరగవీవమి
క్కిలినవోఢ విమూఢతరాంతరంగయై ! చినుకు పొంగ బాష్పము
లఁజిమ్ముచున్రు క్కెగృహాంతరంబునకొ
మధ్యాకలహాంతరిత
చ తెలివిడిగా సఖితతికి తెల్పక ధీరదుదుఃఖమెంతయుం దెలిపె
జనన్న నామనముదిగ్గున సిగ్గున నెగ్గులా
డెడు। స్వలనిక నెట్టులంచు ఁడ
నవల్లభుతో ఁగలహించుచందముం జేలులకుఁ దెల్పఁ జరియు వచిం
పదుగానమితో త్తమాంగయై
ప్రౌఢాకలహాంతరిత-
సొలయుచు నేత్రమామిగులతో ణితమఁదగ నేలనయ్యయో | పలుమ
తువాగ్విరోధమునుబన్నితివేమిటి కేక రాష్ట్రమా | చలమున మోరసజ్ఞ
యెకసక్కేముగాఁగలహింపనేటికీ ! వలనుగ దైవధృష్టుల గువార తె
రుంగరుగాహితార్ధముల్ b
పరకీయాలహాంతరిత
చ | పొలిసెను ధైర్యపంతముడివోయెనులజ్జయు గడ్డి పంచలై కల
గురువుల్గఘుత్వమును గాంచిరివాహీను తెల్లఁ గాల్వలై | యలవడె
నేమసజ్ఞుకొరకట్టిపఛున్మది లేకఁబొమ్మనల్ 1వల వెనుకోపమంద
బలవంతుఁడు గాఁ దెవి ఛాతయేరికిగా
సామాన్యాకలహాంతరిత-
x
చగ ఎడ నెడ రాను లైధనము లెవ్వనివల్ల గృహంబు జేరునా! వెడవి
లురాయలట్టిఘన వీరుడుపోనని బంటువయ్యునా! దడయక నట్టివా
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ra3jlowsad25byy54d7lwprrqpj09zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237825</id>
    <revision>
      <id>595695</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగారరసమంజరి-ఆంధ్రము - తనొకతప్పును సైఁచకఁబొమ్మటంటిహా! పిడతలనుండు గాయనతి బృందము కెల్లనుబుద్ధియెన్న గEI ఇది కేవల సామాన్యాలక్షణంబగువ స్థ కుసుమము - వ ! పతిదేశాంతరగతుం డైయుండ...'</comment>
      <origin>595695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="k1dw5zz456ougf722tme3tsurxd6ksx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగారరసమంజరి-ఆంధ్రము -
తనొకతప్పును సైఁచకఁబొమ్మటంటిహా! పిడతలనుండు గాయనతి
బృందము కెల్లనుబుద్ధియెన్న గEI
ఇది కేవల సామాన్యాలక్షణంబగువ స్థ కుసుమము -
వ ! పతిదేశాంతరగతుం డైయుండవ్యధలం జెందునది ప్రో క్షిత
భర్తృక-దశావస్థలంగలది ॥ ౧॥ అలముగా ప్రో ఒతభర్తృక
ఉ॥ కేవలదుఃఖమందియు సఖితతితో వచియింపమోూడుదా! కైవ
అశయ్య జేసియును పై ఁపదు గ్గునఁబవ్వళింప గా ! నావలగగ్గద స్వర
మునందదుచిందదుబాష్పబిందువు 1 ల్భావజుఁడేయెరుంగుశలభా
మవహించుదురంతతాపముల్ ||
మధ్యా ప్రొషితభర్తృక -
ఉ॥చీరేయుమున్ను కట్టినది చేతుల నెప్పటికంక ణంబు లే! తీర గుధ
త్నకోటియువతీను ణి రోమ్ముననున్న దేకదా ! భూరిన దాళిఝంకర
ణపూణ౯వసంతమ హెూత్సవంబులు | 'పేరుగఁదోచెనన్నియును
వింతల కారణ మేమి తెప్ప వే
ప్రౌఢాప్రోషితభర్తృక -
3
చ|| మురువు చెరంగుడమ్మినును మొగ్గలదండలుముత్తెవున్నరు॥ల్ప
రువడిరత్న కాంచీవిభు పైనముతో c&amp; Xఁ గూడియుక్కటా ! యొరప
గునాడియైననికనున్నదొ లేదోయటంచు జూడగా ! చెరవునసందిదం
డలతి వేగమె చేరెను పాణిమూలము౯॥
పరకీయాప్రోషిత భర్తృక -
४
ఉఆ
శ్రయొసంగునీరజములంటదుక న్బెను సైగ జూచుదా | నిస్తరి
ప్రాణధారణకు నేమగుమోయనితోడికోడలుం 1 ఒత్తుగ మాటలా
డ జెలిపల్కులకు త్త కమిచ్చు నామ్మలో బిత్తఱి వేడియు ఏణ చుఢీతిలి
చిత్తముత తరింపఁగణే!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k1dw5zz456ougf722tme3tsurxd6ksx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237826</id>
    <revision>
      <id>595696</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము - సామాన్యాప్రోషితభర్తృక- చ|| విరివిగ గాస నౌవిరహ వేదన చేనగు చేమలించిన త్వరగతి గాంతుఁ డేమగుడవచ్చిన వార్ధముతీయగోరు దా ! మరిక నుదమ్ముల స్మై రిమిమాటికి వ...'</comment>
      <origin>595696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="050nkvasdevosguj5fcft56kqh91w3n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము -
సామాన్యాప్రోషితభర్తృక-
చ|| విరివిగ గాస నౌవిరహ వేదన చేనగు చేమలించిన త్వరగతి
గాంతుఁ డేమగుడవచ్చిన వార్ధముతీయగోరు దా ! మరిక నుదమ్ముల స్మై
రిమిమాటికి వాకిటనిల్చి చెక్కుచుం | జిరముగ బొమ్పబిందువులఁజిందు
వరాంగన పెగ్గలంబుగ౯|
ఇది కేవలప్రోది శభతృ కాలక్షణంబగుస
పనుకుసుమమ...
E.
వ తానాయకుననుసరించుట లేక నాయకుందననను సరింపంజే
యుటయైనంజేయునది యభిసారికసమ యోచితాలంకారముశం
కానుబుద్ధినిపుణతక పటము సాహసము మొదలగు చేష్టలంగలవీ! ౧
అలము గాభిసారిక
-
మ పర గ న్వారిద తాంత్రికుండు తెలి పెంబ్రస్థాన సైమిత్తము వ్మె
రుపుందూతికలీలదోచెఁదిమి రానీకంబుఝిల్లీ ధ్వను ల్వర కల్యాణము
మంత్రముల్వలి కె హేలం గేళిసాం కేతితో! త్తరకుంజంబును జేరు వేళ
యిదిము
గా సిగ్గుచాలింపవే!
మధ్యాభిసారిక -
చ తెరువులనున్న సర్పములదీకొని వచ్చిన నీవ దేమకో | గరిమగమ
ద్భుజార్పణకుగఁపము జెం చేదువారిదఢ్వని | వెరువక ధీరవయ్యుడ
డమీవేళలనొక్క తెగాXవచ్చు నీ | వరయఁగ మద్వచోరచన కావలి
మోమి డెమి నేనెదు ॥
ప్రౌఢాభిసారిక-
చొకె గురుకుచ భారభీరునవకోమలపల్లవ పాదచారి పై చేరవుననా
-ధుఁ జేరగల వేబలుఁ జీకటినందు కేమియో | సరసిజ గ్రంధిసూనశరసా
రథీబాహుకలానిరూఢిచే నొరపగునామ మోరధరతోద్ధతికల్లభా
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>050nkvasdevosguj5fcft56kqh91w3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237827</id>
    <revision>
      <id>595697</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రముఖ పరకీయాభిసారిక - చకె అలయభి సారి కాంగనలకందరకున్సరియేగణింపఁగా! జల దమెభానుమండలముసంతమసంబు వెలుంగుపయ్య కలువలశయ్య రేపవలు కౌననమంగజ కేళిశాలయో! మలయజగంధీ...'</comment>
      <origin>595697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="8oen17tz7m2h2r62l4rqglf9xs08h8q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రముఖ
పరకీయాభిసారిక -
చకె అలయభి సారి కాంగనలకందరకున్సరియేగణింపఁగా! జల
దమెభానుమండలముసంతమసంబు వెలుంగుపయ్య కలువలశయ్య
రేపవలు కౌననమంగజ కేళిశాలయో! మలయజగంధీరోవినవిమార్గ
మార్గముండలం పఁగ౯ ||
జ్యోత్స్నా భిసారిక_
x
చ ॥ జిలుగుమణుంగుగట్టి చిరుచిక్క ని గంధమలందిపూవులం
గలకలనవ్వునవ్వు చెలగంబలు వేన్నెల వేళ నాధునిం గలయఁగ
జైలు
దేరనలకంతుఁడుమానిని దాణ మేయగా ! గళవళమందెనన్నఁ జెలిఁ
గమైన నెట్లగు వింతవారికి ౯ (
దివసాభిసారిక -
చగజనములఁబట్టణాధిపతిజాతరకందరఁ బిల్వబంపగా ! చెనుగొని
యూగనింటగల పెద్దలు పిన్నలు ముందు రైనచోఁ జని గలయట్లు నిల్చి
యెడ బాటుగ గాముక కామినీమణు | ల్కొనకొని కేళికుంజములఁ
గూడుచునాడుచుఁబోయిరిద్దరుతో |
సామన్యాభిసారికి
-
2
చోకి సొలపునొయారవున్న
డలు సొమ్ములు మేనఁ జలింపమేఖలా!
కలకలరావము ల్చేల ఘల్లనియం టేలు మోయ బైటిలోఁ 1 గులుకుఁబి
సాళి నిబ్బరపు గుబ్బలయుబ్బులు మీర సొంపుతో జిలుగు మునుంగుబూ
ని వెలచేడియ చేరెంద్రియోపకుంజము౯ ||
ఇది కేవలయభి సారి కాలక్షణంబగు
నష్టకము...&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8oen17tz7m2h2r62l4rqglf9xs08h8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237828</id>
    <revision>
      <id>595698</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగాగరసమంజరి - ఆంధ్రము - వ 1 ముగ్ధలజ్జా ప్రధానమధ్యలజ్జా మదన సమాన ప్రగల్భ కామప్ర ధానధీర ధైర్యాధైర్యప్రధాన జ్యేష్ఠ, స్నేహాధిక్య ప్రధాన కనిష్ట న్యూన స్నేహప్రధానతృప్తరతిసంత...'</comment>
      <origin>595698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="f04hbd0ouy7s133bvc30o5r23ggtuzd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగాగరసమంజరి - ఆంధ్రము -
వ 1 ముగ్ధలజ్జా ప్రధానమధ్యలజ్జా మదన సమాన ప్రగల్భ కామప్ర
ధానధీర ధైర్యాధైర్యప్రధాన జ్యేష్ఠ, స్నేహాధిక్య ప్రధాన కనిష్ట న్యూన
స్నేహప్రధానతృప్తరతిసంతృప్తఅశృప్తయ రతిసంతృప్తతృపాతృప్తయ
తృపాశాతృప్తయన్యగూఢ చేష్టా ప్రధానముగ్ధవో లె గన్యసామాన్య
ధనస్త్రా ప్రధాన గానష్టవిధ నాయికలనుదహరించితినింకంబూర్వ
గ్రంథసంప్రదా యంబునందొమ్మిదవదియగు ప్రవత్స్యశృతికందెలి
యజేసెడనల్లదిత
క్రై ఇష్త్రయాణోన్ముఖుండగు పతింగలయది- అదిపతి
సాన్నిధ్యంబునం జేసిపోషితభర్తృక విరహోత్కంఠిత విప్రల
బ్ధలయందుం బ్రియునితోగల హించియవమానింపమిఁ గలహాంత
యందున న్యూపభోగ చిహ్నంబులంగనికో పింపమి ఖండితయందుగ
హసజ్జీకరణంబు లేమివాసకసజ్జికాయందుంబలి ప్రయాణంబునివారింప
మిస్వాధీన పతికయందు నభి సరణోత్సవం బుకల్లమినభి సారికయం
దునంతర్భావంబు కాదయ్యేనిటులష్టవిధ
నాయికలయందంతర్భానం
బుకామినంత
స్తాపఁబుకలిమినంగీకరింపంవలసినది కాకువచనము
కాతరవీక్షణముగ మన విఘ్నో పదశ జనముని ర్వేదముసంతాపమున
మ్మోహమునిశ్వాసము బొప్పము మొదలగు చేష్టలంగ లది |
అలముగా ప్రవత్స్యత్పతిక -
చ ॥ పదరుచుబ్రాణనాయకుడు పైనముబోయెదనంచుఁబల్కి
నస్సుడతీయువిన్న బైకడును సూరని మోమఱపొంచియుండగా! బొ
దలిక మీర నెచ్చెలియవూ పొదచాటున నిల్చియిద్దరుం ! బెదరిక వురిగి
లింప నెర
పెంగలకోకిల కాకలీధ్వని
మథ్యాప్రవత్స్యత్పతిక -
చ పొలతికొయిప్పుడూరికినిబో యెదవంచుచుండవల్కినఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f04hbd0ouy7s133bvc30o5r23ggtuzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237829</id>
    <revision>
      <id>595699</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అ శృంగార రసమంజరి .. ఆంధ్రము. నెలకొని చెప్పవూరములనింపడుకన్నుల వెచ్చనూర్పదు ! వలదని విఘ్న వాక్యములువల్క దుతత్తరమందియత్తరిం బలుమరు ఫాలముం దడ పెఁ బాణిని బ్రహ్మలిపింబఠింపఁగ !!...'</comment>
      <origin>595699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="fsnlqyqnoqv50245na9hss6878cyao7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అ
శృంగార రసమంజరి .. ఆంధ్రము.
నెలకొని చెప్పవూరములనింపడుకన్నుల వెచ్చనూర్పదు ! వలదని
విఘ్న వాక్యములువల్క దుతత్తరమందియత్తరిం బలుమరు ఫాలముం
దడ పెఁ బాణిని బ్రహ్మలిపింబఠింపఁగ !!
ప్రౌఢా ప్రవత్స్యత్పతిక -
చ ఒనరిన కూర్మితో ఢవిభుఁడూరికిబోయెదనంచుఁ బల్కిన స్వ
నడుంగీ చేతికిఖీ డెమొసంగుచుబోయిరమ్మునీ! మనమున బయ్
'మెన్నటికినపయినుంచుము ప్ర్రాణనాయకా| వినియెదుషింతగాగ
నిది వెంబడినా శుభవార్తలన్నియ
వరకీయాస్త్రవత్స్యత్పతిక -
చ!మగనితృణీకరించితినిమామకున శ్రకుదుద్దుఁ బెట్టితి న్నె గడిన
నీతిబాసితినిసీతయినీవిక డైన మైనహా వెగటగుఁ బాపమిట్లనుభవిం
పక.ఁదీరు నెయిట్టి మేనికిం |దగుడుగుమన్మధాగ్ని పరితాపసముద్ధగం
సామాన్యా ప్రవత్స్యశృతిక-
చ॥పదరుచునీవీటూరికిని చైనముబోయేదనస్న మాత్రబో యదటున
నేను చిక్కి వలయంబులుజారేను నీదుయుంగరం | బధిర యొసంగినం
గరమునందుధరించెదఁగంక్షణంబుగా! జెదరగని మ్మటంచు వెలచేది
యదూ సేవిటుండునిల్పగ
ఇది కేవలప్రవత్స్యత్పత్తి
కాలక్షణంబగునవమకుసుమము..
వ॥ మరియుంబూర్వగ్రంధసంప్రదాయంబున సమాగచ్ఛత్పతికయ
నియెడుపదియవ నాయిక గ్రహింపంబడియేడునది చేశాంతరగతుడై
యుండితన ణంబున వచ్చునాథునింగనిస మో దానందాశ్రు విర హెూ
పశాంతులంగలది– సద్యస్స మ్మోదము అబ్బురపాటు గగుర్పాటు అద్భు
త్రాలోకనము స్త్రాగ్విగహతాపోప శాంతితపూర్వోత్సాహభాష
ణముముఖవిలాసహర్షాశ్రుసిద్ధమ
మోర థా వాప్తులు మొదలగు
చేష్ట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fsnlqyqnoqv50245na9hss6878cyao7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237830</id>
    <revision>
      <id>595700</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి. ఆంధ్ర ము- అలముగ్ధసమాగచ్ఛత్పతిక - చ। చిరముగ రాడి దే మొయని చింతిలి మార్గముఁజూచిచూచిమం దిరమున కూరనుండి పేడ దేరగ వచ్చిన నాధుగాంచిబి | తరికుచకుం భాఘర్మకణధారలఁ బ...'</comment>
      <origin>595700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2755" sha1="2zv6satdwtshdi7zfkwdf1i943e26t5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి. ఆంధ్ర ము-
అలముగ్ధసమాగచ్ఛత్పతిక -
చ। చిరముగ రాడి దే మొయని చింతిలి మార్గముఁజూచిచూచిమం
దిరమున కూరనుండి పేడ దేరగ
వచ్చిన నాధుగాంచిబి | తరికుచకుం
భాఘర్మకణధారలఁ బాద్య మొసంగినవ్వులు స్విరులనుబూజ జేసికడు
వేగఁజ నెంబడకింటి చాటుకు
మధ్యాసమాగచ్ఛత్పతిక
చ ఒదవిన కూర్మిదూరమున నుండియు వచ్చిన నాధుఁజూచీతా?
గదసిక వుంగలింపగమకంబొనరించునునింటి ఛాయఁబోఁ 1 జంట
ము నందునిట్లుభయషక కుతూహలనిశ్చితాత్మయై కదలుచునిల్చేం
బొమ్మ జిగిగ్రమ్మిన చిత్తరుబొమ్మ కై వడి౯ ||
ప్రౌఢాసమాగచ్ఛత్పతిక—
ఉడి· కన్నులబీ త్తరంబువలిగబ్బిచనుంగవనుబ్బు మోముకు స్వన్నె
గనవ్వుక గెఁబతివచ్చె నెయిప్పుడ దేమి దెచ్చెనీ! సన్నుతపూణకోచం
ద్రునకుచల్లనితమ్మికి చావియిచ్చకుం! దిన్నన చిల్క పల్కులకుదీయన
దెచ్చెవిభుండు నెచ్చెలీ!
పరకీయాసమాగచ్ఛత్పతిక-
చ|| పడతుకయూరనుండి పతి బాసినయానదు వీధిబోవగా! సైడ
యక దాగవాటము
సెకించుక నూరగ
జేసియింటివా । రుడుగళ నాడు
చూటకొకయుత్తగ మొక్కటివే రేయిచ్చుచుం!దడవుగ ఁజూచి మైని
రహతాపమణంచునుఘము వారిధి
సామాన్యాసమాగచ్ఛత్పతిక-
*
చ|| తడయక నూరనుండి పతిదవ్వుల రా నెదు రేగి బాష్పముల్ | వ
డివడిజిందగద్గదిక వార్తలఁ గేహముఁ జేచిశాశయ్యపై! నిడిబహుస్తొ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zv6satdwtshdi7zfkwdf1i943e26t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237831</id>
    <revision>
      <id>595701</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'مري శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము- నెలకొని చప్పపూరములనింపదుకన్నుల వెచ్చనూర్పదు| వలదని విఘ్న వాక్యములువల్కదుతత్తరమందియత్తరిం బలుమరుఫొలముం దడ వెం బాణిని బ్రహ్మ లిపింబఠింపఁగ౯ ||...'</comment>
      <origin>595701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="rx1h2t1vtqou0i1nonbvfjv205yfyig" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مري
శృంగార రసమంజరి - ఆంధ్రము-
నెలకొని చప్పపూరములనింపదుకన్నుల వెచ్చనూర్పదు| వలదని
విఘ్న వాక్యములువల్కదుతత్తరమందియత్తరిం బలుమరుఫొలముం
దడ వెం బాణిని బ్రహ్మ లిపింబఠింపఁగ౯ ||
ప్రౌఢాప్రవత్స్యత్పతిక
చ ఒగరిస కూర్మితోడవిభుఁడూరికిబోయెదనంచుఁ బల్కిన స్వీ
నుడులతాంగిచేతికిని వీడె మొసంగుచుబోయిరమ్మునీ। మనమునబడ
మెన్నటికి మాపయినుంచుము స్త్రాణనాయకా వినియెదువింతగాగ
నిది వెంబడి నాశుభవార్తలన్నియ
చ||
వరకీయాస్త్రవశ్స్యత్పతిక -
నీతి బాసితిని నీతయి నీ కడైన మైనహా
४
మగనితృణీకరించితినిమామకున గకుదుద్దుఁ బెట్టితి స్నె గడిన
వెగటగుఁ బాపమిట్లనుభవిం
పకఁదీరు నెయిట్టి మేనికిం ! దగుదగుమన ధాగ్ని పరితాపసముద్ధతతీ
న వేదలల్ ||
సామాన్యా ప్రవశ్స్యత్పతిక-
చ పదరుచునీనిటూరికిని చైనముబోయేదనన్న మాత్రల్లో యదటున
మేను చిక్కి వలయంబులుజారెను నీదుయుంగరం | బధిర యొసంగినం
గౌరమునందుధరించెదఁగంకణంబుగా! బెదరగని మ్మటంచు వెలచేడి
యదూ సేవిటుండునిల్పగ
ఇది కేవలప్రవత్స్యత్పతికాలక్షణంబగునవమకుసుమము_
వ మరియుంబూర్వగ్రంధసంప్రదాయంబున సమాగచ్ఛత్పతికయ
నియెడుపదియవ నాయిక గ్రహింపంబడియెడునది దేశాంతరగతుడై
యుండితశ ఇంబునవచ్చునాథునింగనిస మ్మో దానం దాశ్రువిర
హెూ
పశాంతులంగలది- సద్యస్స మ్మోదమ, అబ్బుర పాటు గగుర్పాటు అద్భు
తాలోకనముస్త్రాగ్విగహతాపోప శాంతిస్త్మితపూర్వోత్సాహభాష
ణముముఖవిలా
సహరాశ్రుసిద్దమమోరథా వాప్తులు మొదలగు చేరు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rx1h2t1vtqou0i1nonbvfjv205yfyig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237832</id>
    <revision>
      <id>595702</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అంగలయది! శృంగార రసమంజరీ. ఆంధ్రము - అలము శాసమాగచ్ఛత్పతిక- చక్ర చిరముగ రాడి దేమొయని చింతిలిమార్గముఁ జూచి చూచిమం దిరమున కూరనుండి పెడ జరగవచ్చిన నాధు గాంచిబి । శ్రరికుచకుం భౌఘర...'</comment>
      <origin>595702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2722" sha1="bw7ojcgt75gifajuen9680da861xjzm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అంగలయది!
శృంగార రసమంజరీ. ఆంధ్రము -
అలము శాసమాగచ్ఛత్పతిక-
చక్ర చిరముగ రాడి దేమొయని చింతిలిమార్గముఁ జూచి చూచిమం
దిరమున కూరనుండి పెడ జరగవచ్చిన నాధు గాంచిబి । శ్రరికుచకుం
భౌఘర్మకణధారలఁ బాద్య మొసంగినవ్వులు న్విరులనుబూజ జేసికడు
గండకింటి చాయకుడా?
మధ్యాసమాగచ్ఛత్పతిక -
-
చ ఒదవిన కూర్మి దూరముననుండియు వచ్చిన నాధుఁ జూతా ?
గదసిక వుంగలింపగమకంబొనరించునునింటి చాయఁబోఁ బడట
మునందునిట్లుభయపడకుతూహలనిశ్చితాత్మయై కులుచునిం
బొమ్మ జిగిగ్రమ్మినచి త్తరుబొమ్మ కై వడికి
ప్రౌఢాసమాగచ్ఛత్పతిక-
ఉ1 కన్నులచి త్తరంబువలిగబ్బిచనుంగవనుబ్బు మోముకు/వ్వన్నె
గనవ్వుక ఁబతివచ్చె నెయిప్పుడ దేమి దెచ్చెనీ! సన్నుతపూణకాచం
దునకుచల్లనితమ్మికి చావియిచ్చకుం} దిన్నన చిల్క పల్కులకుదీయన
దెచ్చె విభుండు నెచ్చెలీ ||
పరకీయాసమాగచ్ఛత్పతిక -
చ పడతుకయూర నుండి పరిచాసినయాసడు వీధి బోవగా! వెడ
యక దాXవాటము సెకించుక నూరగ జేసి యింటివా | రుదుగక నాడు
మాటకొకయు త్తగ మొక్కటి వేరేయిచ్చుచుండడవుగఁజూచిమైని
రహతాపమణంచునుమమకా వారిధి౯ 1
సామాన్యాసమాగఛ్ఛత్పతిక-
38
చ|| తడయక నూరనుండిపతిదవ్వులరా నెదు రేగిబాష్పముల్ | వ
డివడిజిందగద్గదిక
వార్తలఁ గేహముఁ జేవికాశయ్యపై నిడిబహు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bw7ojcgt75gifajuen9680da861xjzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237833</id>
    <revision>
      <id>595703</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి ఆరగ్రము పచారములనింపొనరింపుచు వారకాంతతా! విడుచుసురొక్క వును భువు వేనుది మెచ్చులుసూటి జీరగ౯ ¥ ఇది కేవలసమాగచ్ఛత్పతికాలక్షణంబగు దశమరుసుమము. వ || గ్రంధవి స్తర...'</comment>
      <origin>595703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2425" sha1="ajsm9hbwgr580sirqu9utrhch3u9dtu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి ఆరగ్రము
పచారములనింపొనరింపుచు వారకాంతతా! విడుచుసురొక్క వును
భువు వేనుది మెచ్చులుసూటి జీరగ౯ ¥
ఇది కేవలసమాగచ్ఛత్పతికాలక్షణంబగు దశమరుసుమము.
వ || గ్రంధవి స్తరభీతిచేనీ నాయికలకు త్తమమధ్యమాధమత్వంబులు వివ
రంపంబడడయ్యే నైన
నవ్విధ త్రయంబందుంబండితులూహించిక నుం
గొనుటసులభంబు- మరియువిశ్వాసంబుకలిగియూరటగాచాశ్వతా
మునందుసంచరించునది సఖియనంబరగు వీసఖియలం కరించుటఉ
పాలంభించుట శిక్షించుటపరిహసించుటలగు నీ కార్యంబులంగల
యది-అందు
అలంకారిక
చ|| కులుకు మెరుంగుగుబ్బపయిఁ గూరిమి నాధుని కిచ్చెలంగగా !
వలసుగఁబత్రికాంకురము వ్రాయు నెపాసరహస్య వేళనా! చెలువుని
గోరుచన్ను మొనజీరినయుల్కి లతాంగియచ్చెలిం! గలువలబంతి చేసి
సరెఁగన్నులనవ్వుచుహుంకరింపుచుకో ||
ఉపాలంభన
ఉ|| మిక్కిలిగజఙ&quot;నేయచును
మేఘము భూస్థలి నెల్లచోటుల! న్నె
క్కువవర్ష భారలనునింపుటింపు విధంబు నాతిరో/ మక్కువనీపయి
న్నిలి పెమంచిదిమత్సఖి పైననీవు మే | లక్కణదేశమవ్విఛునియందిడ
ప్రతి దేమిచిత్రమే
Ε
చ|| వనితనికుంజముండ దీయు వల్లభ శేఖరుఁగృష్ణుఁ జూడనిం/ పె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ajsm9hbwgr580sirqu9utrhch3u9dtu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237834</id>
    <revision>
      <id>595704</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి'. ఆంధ్రము პი 1 స్థానమున నయఁగఁజూచువేళ విభుడిట్లనుచుంగన గూడు మెల్లన ఝుంకృతుల్నేరవుఁ జెంట్లును రేలఁబరిభ్రమించుప 1 జనజటులా గ్ర చంచుపుట చంచలను తచ కోరయూధముల్ 1 పర...'</comment>
      <origin>595704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2647" sha1="qvubgroijgkc9mtpgbjv1dqmu4a8e6n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి'. ఆంధ్రము
პი
1
స్థానమున
నయఁగఁజూచువేళ విభుడిట్లనుచుంగన గూడు మెల్లన
ఝుంకృతుల్నేరవుఁ జెంట్లును రేలఁబరిభ్రమించుప 1 జనజటులా గ్ర
చంచుపుట చంచలను తచ కోరయూధముల్ 1
పరిహాసిక -
४
చ|| చెలులుదశావతారములఁ జిత్రములందులిఖించియిందులో! వె
ల సెరున సమాకృతికి విస్ఫుటనామముఁ దెల్పుమాయనం దులతులసిగ్గు
నిగ్గులుకదొంగలిరెప్పలగుప్పళింపగా జిలిబిలి
ముద్దు లేనగవు చేత నే
యు త్తరమిచ్చె సీతయుజ్ !
x
వ ॥ దౌత్యవ్యాపారపారం గతయగునది దూతి యనంబడునా
దూతి నాయికానాయకులకు సంఘటనంబు సేయుట విగ్రహము దెలుపు
యీ పనులంగా లయది |
అందుసంఘటనము.
చ! రసికులు మెచ్చ గానిప్పుడు రాతిరియయ్యెను చిమ్మ చీకటుల
నలకదంబడాంబరవిలాసమునందిశలా కమించెన 1 య్యసమశరుం
ఈనుత్పలమహాస్త్రము నెక్కి డెయాచతంబుపై ! యొసపరిమాటలేల
సమయోచితకృత్యమునిర్వహింపవే
విరహము దెలుపుట.
ను | సర సీజేక్షణకృష్ణ దేవవినుమీ సత్యంబు నామాట మే| లగగనా
ధదశాంతదీపకళికాభావంబునుం జెంచెడు । న్నెరాయన్నీ వు పదప
మాణనిరతి స్స్నేహంబులూరిఁపుమా! ధరసర్వంబుమహాంధ కారర
హితశ్వంబంధిశ్రీ నింపఁX౯ ||
ఇదిసఖ్యాదిలక్షణంబగు నేకాదశ కుసుమము...
wwwwww
`X ఇదిమతోదండ రామవరప్రసాదలబ్ద చతుర్విధకవితా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qvubgroijgkc9mtpgbjv1dqmu4a8e6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237835</id>
    <revision>
      <id>595705</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రముఖ- ధురీణభారద్వాజగోత్ప్రపంస్త్ర వేంగళ మంత్రి పౌత్రరంగ యామాధ్య పుత్ర సత్కవిజన మిత్రకుక విలతాలవిత్ర గుడిపాటివంశ వయః పారావారరాకాసుధాకర సురకాణీకొద...'</comment>
      <origin>595705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="i0u20uxsm0p0pbkj13twuzheq34onte" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రముఖ-
ధురీణభారద్వాజగోత్ప్రపంస్త్ర వేంగళ మంత్రి
పౌత్రరంగ యామాధ్య
పుత్ర సత్కవిజన మిత్రకుక విలతాలవిత్ర గుడిపాటివంశ వయః
పారావారరాకాసుధాకర సురకాణీకొదండ పతిప్రణీతం
చైనశృంగార రసమంజరియందు ఏకోనసృష్టి పద్యదళంబు
లుంజతందఱో శవచన కేసరంబులుం గలిగియే కాదశోకు
సుమంబులచేనురువణించు ద్వితీయగుచ్ఛము-
సంపూర్ణము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i0u20uxsm0p0pbkj13twuzheq34onte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శృంగారరసమంజరి/ద్వితీయగుచ్ఛము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237836</id>
    <revision>
      <id>595706</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = సురతాని కోదండపతి  | అనువాదం =   | విభాగము  = ద్వితీయగుచ్ఛము  | ముందరి = [[../ప్రథమగుచ్ఛము/]]  | తదుపరి = [[../తృతీయగుచ్ఛము/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1875 }}  &lt;pages index=&quot;శృంగ...'</comment>
      <origin>595706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="629" sha1="byuwbwdo2vl56jzbs4cp6b7239xtbkb" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = సురతాని కోదండపతి
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = ద్వితీయగుచ్ఛము
 | ముందరి = [[../ప్రథమగుచ్ఛము/]]
 | తదుపరి = [[../తృతీయగుచ్ఛము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1875
}}

&lt;pages index=&quot;శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf&quot; from=14 to=33 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>byuwbwdo2vl56jzbs4cp6b7239xtbkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237837</id>
    <revision>
      <id>595707</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ ర స్తు శృంగారు క్రమంజరి -తృతీయగుచ్ఛము- కఠ శ్రీరంగ ధామనఖవికి స్తారితమకరీకలాపధగ ధగితకుచాం! భోరుహకుట లయగుమా! శ్రీరంగేశ్వరియభీష్ట సిద్ధులొసంగు౯౧ వశృంగారరసంబునకు నాయిక...'</comment>
      <origin>595707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2500" sha1="1osw59jxkw1w2y41261losx0ac7ry27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీ ర స్తు
శృంగారు క్రమంజరి -తృతీయగుచ్ఛము-
కఠ శ్రీరంగ ధామనఖవికి స్తారితమకరీకలాపధగ ధగితకుచాం!
భోరుహకుట లయగుమా! శ్రీరంగేశ్వరియభీష్ట సిద్ధులొసంగు౯౧
వశృంగారరసంబునకు నాయికానాయకులిరువురుని రూపింపం
బడందగిన వారైయుండుటనిండా నాయక లక్షణంబు దహరించెదనం
దుఃఖాయకులు పతియు ఉపపతీయు వైశికుండనంద్రివిభులగుడు రెడ్డిన
విధ్యుక్త ప్రకారంబునం దాణిగ్రహణంబొనర్చునతండు పతి
అలపతి-
చ సరస సుధారణంబులను చల్ల గఁజిందుము చందమామపై
రయఫణాతపశ్రముల నీడగ వేయవ^దేల వాసుకీ వరసురవాహినీజలల
వంబులఁజల్లుముమార్గ మెల్లెడం దురుసుగు నెండ చేగిరిజ వను
భ్రాంతివహింపకుండఁగ
వ! ఈపతిఅనుకూలుఁడుదక్షి ణుండు ధృష్టుడు శతుండుననజతు
ర్విధుడగు సెట్లనబ రాంగ నాపరాఙ్ముఖుండై సర్వ దాస్వీయానురక్తుం
డగువాడనుకూలుండు li
ఆలయనుకూలుండు.
B
చ॥ వసుధమృదువ్వ మొందుదిన వల్లభ ప్రత్యము జెందుమాగణ
మా! వెసలఘువృత్తినింగనుము స్వేదమణంచుసమీర చేంత నే! పొసం
గుముదండ కావనమపొమ్మెడ గాగగిరీంద్రసీతయిం ఫెసగఁగన
న్ను గూడి చరియింపుచుఁ గానకువచ్చుచుండఁగ ||
&quot;
వ | నాయికాకదంబంబునందు సహజసమానురక్తిగలవాడుద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1osw59jxkw1w2y41261losx0ac7ry27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237838</id>
    <revision>
      <id>595708</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '३४ శృంగార రసమంజరి – ఆంధ్ర ముఖ అలదక్షిణుండు. ఉ॥ముందటనున్న మన థవి మోహనలోచన లెంద లేని నిందరి యందున శ్రీ. యుగ మేకియని ల్పెదనంచు నెంచారా! నందము మీరమీలి తదృగంచలుఁ డైమధుసూదమండుని...'</comment>
      <origin>595708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2621" sha1="rxbkm31koxfymxam2fij3hnv2jbny0r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;३४
శృంగార రసమంజరి – ఆంధ్ర ముఖ
అలదక్షిణుండు.
ఉ॥ముందటనున్న మన థవి మోహనలోచన లెంద లేని నిందరి
యందున శ్రీ. యుగ మేకియని ల్పెదనంచు నెంచారా! నందము మీరమీలి
తదృగంచలుఁ డైమధుసూదమండునిం| పొందగ మేనఁ గొంబులక
లూరఁగనిల్చెఁదరస్మితాన్యుఁడై ||
2
వ|| నిశ్శంకొంబుగా నేరంబొన చిత్రా యు నాయిక జేఖరిహరింపంబడి
యుఖ్యంబొందక
మరలి ప్రియంబులం జెప్పెడువాడు ధృష్టుఁడు || రా
అలధృష్టుఁడు.
చ విరివిగ దారహారములు వేయుచువాకిలి వెళ్లగొట్టిన 1 గ్గరిమది
ఛుండుదూరమునఁగ ద్దెను చుండెనుశయ్య చెంతలం | గరవలయం
నే వెదుక గ్రక్కునఁ దా వెదుకంగ వచ్చెనే । బరువడిదిట్టినన్మ గుడఁ
చాశ్వ= మునంబవళించెనెచ్చెలీ ॥
వక్ష కాంతలయందుక పటంబొనర్చువాడుశఠుండు!!
ఆలశఠుండు-
చÀవిరీసరికొప్పునందురిమివింతగఁXస్తురిబొట్టమర్చియు కెన్సరసత
హారము ల్నెర పీసమ్మతిఁ గామినివిశ్వసించిన | నరుప గుగాంచికాగు
ణ మొయారముగా సవరించు చాయగా, పెరవునఁ గేలఁబోకముడి వీ
డిచేవి త్తరిత తరింపఁగ ॥
ఇది కేవలపతిలక్షణంబగుఁబధడకునుమము.”
వ ఆచారహీనుండగునాడు ఉపపతియగు
పతి
00
చ! మేల గెడుశంక చేతనని మేషతఁజూడగ రాదు వేడుక౯| వల
యని వాద భీతిసుఖ వైఖరి గౌగిట
జేర్పరాదుగా కులుకు మెఱుంగు మో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rxbkm31koxfymxam2fij3hnv2jbny0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237839</id>
    <revision>
      <id>595709</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి ఆంధ్రము- 3x విఁబలు కుమ్ములు సేయఁగ రాదు నెమ్మదిం ! గలమణితమ్ము గద్గదుప కాంతునిపొందొకపొండెయింతికిక్ ! వl ఈయుపపతికనుకూలదక్షిణదృష్ట శ రత్వంబులుగల వందుశఠత్వం బున...'</comment>
      <origin>595709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2860" sha1="b08keyrru3m1gkmmp0w0k8mcws5uunz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి ఆంధ్రము-
3x
విఁబలు కుమ్ములు సేయఁగ రాదు నెమ్మదిం ! గలమణితమ్ము గద్గదుప
కాంతునిపొందొకపొండెయింతికిక్ !
వl ఈయుపపతికనుకూలదక్షిణదృష్ట శ రత్వంబులుగల వందుశఠత్వం
బునియతంబు.. మరియు సకల వేళ్యోపభోగర సీకుండు వైశికుండు|| ౩
అల వైశికుఁడు-
చల్లే నెలకొనికొంకింకి ణీమణిల్లని మ్రోయగ ఁ గంఠపాళికల! దలగ
కవింతకూ ఒక దారిరవంబులు కుల్క ఁజూపులం | గలయ బెడంగుఁగ
న్బోమలోకానొక టైన చలింప సొంపునః శైల చెడువారకాంతగతి
మెచ్చెద సేవల రాజు సాక్షిగ౯||
४
వ { ఈ వైశీకుండు తమమధ్యమాధమ భేదంబులంద్రీవీధంబులం
గలవాడు - ప్రియ కెంతకోపం బైనన్మరిమరియుపచారంబులోనర్చు
వాడు త్తముందు
అలయు తమ వైశికుడు-
ఉ॥ కేకరలీలనింతికను కెంజిగిజూచియుఁ జూడనట్లుగా! పైకొని
మాటలాడడునుపంతుగ నవ్వడుజూడఁ డెవ్వరిం | దీకో నిశయ్యఁ జేరి
మునతీరున ఁ గాంతకుడెమీయగా! నాకుమడంచు వింతగ మహార
ముఁగూర్చునతో త్తరూంగు డై॥
మధ్యమ వైశికుఁడు-
ఛ అగడున హాస్యలాస్యపరిహాసముమానివిలోచనాబ్జముల్మిగు
లఁగళోణమైనఁగని మెచ్చుచుగుబ్బలఁబత్రీ
కాంగముల్ | వగవగరీ
తి మేనికిని వైఖరిమాపటివేళఁ బెట్టుచుకోు | సొగసులఁ జూతుగాకయ ·
నుచున్ని లిచెన్ని
లయాంగణంబున |
8
వశీ లజ్జాదయాభయంబలువ జిలొంచి కామక్రీడలయందు కృత్యా
కృత్యవిచారంబు చేయనివాడధముండు!
ఆలయధమ వైశికుండు.
ち&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b08keyrru3m1gkmmp0w0k8mcws5uunz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237840</id>
    <revision>
      <id>595710</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము - ఉ॥ న్యాయములఙ్ఞయుంగరుణనమ్మిక కోపభయైక లేశమిం 1 తే యెడజూచినన్మది సుకించుక పెంచక ఁబుప్పుకోమలిం! బూయకఁగం ద జేయ ఖరపాక విచక్షుణు నెందుగాంచిన సూయ రెవైశ...'</comment>
      <origin>595710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2743" sha1="3s5syv1xyreyx7mrzpdleb3bmwzijz2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;36
శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్రము -
ఉ॥
న్యాయములఙ్ఞయుంగరుణనమ్మిక కోపభయైక లేశమిం 1 తే
యెడజూచినన్మది సుకించుక పెంచక ఁబుప్పుకోమలిం! బూయకఁగం
ద జేయ ఖరపాక విచక్షుణు నెందుగాంచిన సూయ రెవైశికాధమళీ
రోమణి వీఁడని పౌర కామినుల్
ఇదియుపపతి వైశికులలక్షణంబగుద్వితీయకునుమ ము-
వ || మానిచతురులుశతాంతర్భావులు
అందుమాని-
చ ॥ మనముమ హేంద్రవజ్రమ గుమాటలు తీయని తేనెకోటలౌక్
నసిచెలినలఁగోపమున నచ్చట నిల్వకు ఁబోయి మళ్లి తా| ననువుగవ
చ్చియుంబ్రియములాడక నావలి మోము చేయునా ! ధునిపయి వ్రా లేటై
న్యగతితో పగనింతికటాక్ష భావముల్
||
వ వా క్చేష్టలవ్యంగ్యముగలవాడుచతురుడాచతురునకువచన
వ్యంగ్యసమాగమము చేష్టావ్యంగ్య సమాగమంబని రెండులక్షణంబు
అందువచనవ్యంగ్యసమాగమము
లు|| 31
ఉ॥ ముద్దియరోభయంకరత మేఘన కూటజటాలమైనయీ
క్రియ
ద్దమ రేయి నేళలనుమహావన వాటికి వాహినీ తటిక్ హద్దిరయొంటి
బోయెద
వేయక్కట తెల్ప వేయేమివింత నే। యొద్దిక మీర నీకు నెవరో
తగినట్టీసహాయ మెన్న ఁX౯ ||
చేష్టాంగ సమాగమము -
గీ ఎమ్మై గాఁడొక్క బంగారునిమ్మపండు కరజముల నెత్తనో
కవింతహరువుమీర| నుందిర ద్వారచితార.. మండలమున 1 బిండు
వొనరించిచనియెఁబూణేఇందువదన
x
వశి పోషితపతిపోషితో పవతిపోషిత వైశికుండనంబ త్రయం
బుఫ్రోషితశ్వ మొందు1,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3s5syv1xyreyx7mrzpdleb3bmwzijz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237841</id>
    <revision>
      <id>595711</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్ర ముఖ ఉ॥ నెమ్మియిరుల్స రుల్నెరులు నెమ్మొగమద్దముకన్నులఁటిమా త మ్ములుమాట లౌయమృత ధారలు గుబ్బలి జోడు గుబ్బలా ! యెమ్మెలరం `భలూరువులుయెవ్వ తెకవ్వని తాశిరో...'</comment>
      <origin>595711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="cmbu15mlh5g7ja2u4ftbslyqkmrqpsh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్ర ముఖ
ఉ॥ నెమ్మియిరుల్స రుల్నెరులు నెమ్మొగమద్దముకన్నులఁటిమా త
మ్ములుమాట లౌయమృత ధారలు గుబ్బలి జోడు గుబ్బలా ! యెమ్మెలరం
`భలూరువులుయెవ్వ తెకవ్వని తాశిరోమణిం గ్రమ్ముకరొమ్ము పైనిడ
కఁగంతునితాపము శాంతిబొందు నే॥
మ ||జల
కేళీ కుతుక ంబునఁజనుచు నిచ్చ స్వంట నేనొంటి రాఁ బుల
కల్గుబ్బలనంకురాగ్పణము పొంగారఁ గాజూచితా !కలితాంతస్మిత
దృక్తరంగితచమత్కారంబులంజాణయా! చెలినన్నుందన సొమ్ము జే
సికొనుటల్ చింతించెడ న్నెమ్మదికో |
ప్రోషిత వెళికుందు.
చ|| కులుకునోయారవును
సుఁగుఁ గొంగగజారగ గుబ్బలుబ్బగా క
సొలపులు మీరఁగాగొసరుఁజూపులఁ జూచుచు రాజవీధిలో
మెలఁ
గుచుగిల్కు గిల్కు మను మెట్టెల మెట్టరీవారకాంతమై! చెలువుగగా
ననౌమదన చేష్టల నెప్పటికిందలం చెద౯ ||
అభిజ్ఞుండుర సాఖాసుండు-
చ||పొలతిరోయెవ్వరుంగననిపూవులతోటకు మెంటిఁబోయితిఁ
న్సొలపున భావగర్భముగఁ జూచితివీ డెములీడులీలగా బలిమిని గుబ్బ
లేర్పడఁగఁబయ్యెద జాచి కాతి నేమి జేసిన 1 న్నెలమినింగి పెరుగు
డేమిటవాని పేరుంగ
జేసెద!
00
వ సఖియుంబో లెనాయికంబరిహసించువాఁడు పరిహాసకుఁడు...
ఈక్రియ ప్రియ కృతపరిహాసము.
చ|| చలమున జుల్క జేసిబొమపై గల జూపిన మీరు
నెచ్చెలు /ల్పించిన
మాటలాడనని స్త్రేమసుగృష్ణుఁడు కేరినవ్వినం గులుకు మెఱుంగు
మోవిపలుగుమ్ముచురుక్కులనుమ్మలింపఁగా నెలకొని రాధసీత్కృ
--&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cmbu15mlh5g7ja2u4ftbslyqkmrqpsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237842</id>
    <revision>
      <id>595712</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్ర ము తులనింపుచు మోమఱవాంచెసిగ్గున౯| 00 వ అవస్థాభేదంబులు నాయికలకుగల్గునట్లు స్వతస్సిద్ధంబు గాన నుకూలదక్షిణధృష్టశఠులగు నాయకులకుం గలుగనేరవు. విప్రలబ్ధఖ...'</comment>
      <origin>595712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="k7mobvgdzk41iexthv76bkv76fdheou" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగారరసమంజరి - ఆంధ్ర ము
తులనింపుచు మోమఱవాంచెసిగ్గున౯|
00
వ అవస్థాభేదంబులు నాయికలకుగల్గునట్లు స్వతస్సిద్ధంబు గాన
నుకూలదక్షిణధృష్టశఠులగు నాయకులకుం గలుగనేరవు. విప్రలబ్ధఖం
శితాది భేదంబులంగీకరింపంబడునవి గా నెన్నంబడు గానీయః సాం
ప్రదాయంబులుకావు - మరియు నక్కప్పుడువ్యత్యాసముగాలు
గం జెప్పిననదిర సాభాసంబగు !
ఇది శృతీయకుసుమము-
వ మరియు నీ నాయకులకు పీఠముడ = వీట చేటవిదూషకులననర్మస
చివులునలు వురుక లరందుకు పిత స్త్రీ ప్ర సాద గుండు పీఠమదుళాఁడుర్
అలపీఠమదుండు-
ఉ॥మాసముమానకున్న ఁ గడుమంచిదిమాటలు దైన్యమందనీ | పూ
నిక సీదు మే నొరసిపోమిపరీమళలీల బెందగా మానిత ఘాణి తాక్షి
చయిమక్కువ నెవ్వనికోపగించితో
వానితపఃఫలంబునకువందన
1
వ॥ కామతంత్య్రకలాకోవిదుండువిటుండు!!
అలవిటుండు.
మ ఇదిగోవ చ్చెను ఢాకరుండుపవ నుండే తెంచెళ్ళంగీతతు|ల్గది
సెన్షంకృతిమీర సిద్ధరసముల్గానిన్ని జేకూర్చియా! మదనుఁ జేయనవ
జవైద్యుఁ డగుచున్సాంగఁ బ్రాణేశు పై/ మదిలో నాగ్రహరోగ
మెట్లునిలుచున, తద్వీ రేఫాలకా!
సంధానకుశలుండుచేటుండు-ఆల చేటుండు
ど
మ అదిగో వచ్చెను నందనందనుఁడు దైవాధీనయత్నంబుగా | నిది
గోవచ్చెను రాధకుంజమునకైయిం పొంద గానంచుదా ! బదటంబం
దుచుఁదీఘితా క న్వెదకుచుంబానీయ సేచ్ఛగా | గద శన్నర సుం,
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k7mobvgdzk41iexthv76bkv76fdheou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237843</id>
    <revision>
      <id>595713</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార రసమంజరి - - ఆంధ్రము- డునింపుదనరంగాఁ గైతవశాంతుఁడై వ || అంగవికారాముల చేఁబరిహసించువాడు నిదూష కుందు ఆలవిదూషకుండు- ఉ॥ పయ్యెదకొంగుఁబట్టియల భామను శయ్యకు వేచియం నేర్ నెయ్యమ...'</comment>
      <origin>595713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2828" sha1="l0vgk705i839spfaedev0vtj00dlon6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార రసమంజరి - - ఆంధ్రము-
డునింపుదనరంగాఁ గైతవశాంతుఁడై
వ || అంగవికారాముల చేఁబరిహసించువాడు నిదూష కుందు
ఆలవిదూషకుండు-
ఉ॥ పయ్యెదకొంగుఁబట్టియల భామను శయ్యకు వేచియం నేర్
నెయ్యము మీరు రైక నుడి నేర్పున వీడుచునంతలోన నే ! యెయ్యెడమో
విదూషకుఁడుయేఁ చెదగంగ మైన చెశానక్కటా! చయ్యన వేకువం
దెలుపుకుక్కుటకంఠ నాదము !!
ఇదిచతుధగా కుసునుము.
చ||తలకొనునట్టిలేజెమట స్తబ్ధతయుంబుల కాంకురంబులుం బ
లుకులఁదోచునట్టిస్వగ భంగముకంపనమున్వివణముం బలుమరు
బాష్పముంబళయభావమునుందగునట్టీలీలలే! యలపడు సాత్వికో
కయగుణాష్టక మైకవిసమ్మతంబుగ ||
సాత్వికోదయము-
చ పలునురుగద్గదస్వరము పొండిను చెక్కుల మేనబుల్క లుం ! బ
లుచన మోవి పైగనులబాష్పము గుబ్బల ఘర్మ పూరము లేలకొనునె
నడత నెమ్మదిలో ఁబ్రళయంబు గాంచియీ | చెలిపుర వీధిలోక
సిక శేఖరురంగు నిజూచె నేమకో !|
వన్డే రసస్థాయీభావంబునశృంగారంబు సంభోగవిలంభ
దంబున ద్వివిధంబగునందుసంభోగశృంగారము-
చ॥ గగనమునించలించెదరకంపముఁ జెందెను జా రెమేఘము
ల్మిగులగులాడ్రులుంబొదలెమీరఁగ నాడెను రాపగోరిక |గరిక
పోతముల్వలి కెనీటుగ నల్లల నాడెఁజింద్రుడా ! సొగసీనరుంచెనంగు
ఫెడఁజుక్కలు రాలెను దిక్కు లేల్లేడ॥
విప్రలంభోశృంగారము-
చ జలధరజాలము లైరయసారెకునీవిటువచ్చు మార్గముఁ గల
కొ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l0vgk705i839spfaedev0vtj00dlon6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237844</id>
    <revision>
      <id>595714</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ శృంగార రసమంజరి – ఆంధ్రము యఁగఁజూడగోరిసతికంఠసమీపముఁ జేరెఁ బ్రాణము/ల్వలవునుమీరి తా నెగరివ చ్ఛెదనంచుదలంచియుబ్బన | స్టైలరుహపత్ప్రదంభమునఁజి నవ రెక్కలుచాచ్చెనద్దిరా || వన్డ...'</comment>
      <origin>595714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="566hrs6t90astp5fyk2i3j8gn2tbwk9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ
శృంగార రసమంజరి – ఆంధ్రము
యఁగఁజూడగోరిసతికంఠసమీపముఁ జేరెఁ బ్రాణము/ల్వలవునుమీరి
తా నెగరివ చ్ఛెదనంచుదలంచియుబ్బన | స్టైలరుహపత్ప్రదంభమునఁజి
నవ రెక్కలుచాచ్చెనద్దిరా ||
వన్డే ఈవిప్రలంభశృంగారమునకుదశావ స్ధలుగలవు వాని వివరిం
ივ
తేగీ తలపులో నభిలాష చింతామ్మృతులును వెలయుగుణకీర్త
మోద్వేగ విలపనములు | నున్నద వ్యాధిజడతలునొనరులయము వలపు
ననుబూనునివిదశావస్థలనఁగ || ౧౮ || ఈయవస్థలయందు సంగ మేఛ్ఛ
యభిలాషమనంబరగు ॥ ౧౫॥ నలయభిలాషముస్లి
తే! గీ ॥ తరుణి నెమ్మేని లావణ్య సరసియందు వేడుకొనువా
లెనాను
మోవీక్షణములు1 మనసుఘనమౌటనచ్చటమగ్నమయ్యే ! జుల్కనివి
గాన దేలా డిజూపులపుడు ॥ ౧౬ | సందశనసంతోవ ప్రకారంబులం
తే॥గీ || సారెకును నేనుయీనికుంజంబుచేంత | నలయఁజే పెదనల
కలకంఠరవము! వేగ రాధకుబోడమును విభోమములు దూరమలరిం
మునయ నాఙ్ఞతోరణములు నిరా ప్రియా సంబంధ చేసాదుల జ్ఞాపకము
స్మృతి#or liఆలస్మృతి ॥
చ||వినుతగుణాఢ్యుఁడైన రఘువీరుఁడదే మొవియోగ మొందియ్య 1
మనముగ బాష్పపూరములగన్ను లనింపఁడునూర్పుదాల్పడిం| పొన
రంగమేనఁ గొంబులకలూరిచలింపక నుండు పిల్లనా ! జనకను తావి
లాసబహుసంస్మరణానుభవస్త్రభావముల్ 1
వ్యవిరహ వేళంగాంతా సంబంధస్మృతియొనర్చుట గుణకీర్తనము ౨౧|
అలగుణకీ ర్తనము-
తేగీ|| గురుకుచొప్పశళా మేస్పశలు కూర్మి మీద ! వెలదిముఖవీక్షణం |
చెపో వీక్షణంబు అంగనాసంగ
కేళికధానులాప | సమయమేకద సమ
యంబుజాణులకును ॥
23
వ॥ కాయక్షేశంబుచేసకలభాగ్యంబులతో హేయంబులని తలంచు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>566hrs6t90astp5fyk2i3j8gn2tbwk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237845</id>
    <revision>
      <id>595715</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '| ఆలయ దే చ|| ధరవివ పాలవి త్తగును గొంతు సామిక శానరోజమదవారణ మైతగునివ్వసంతుని గానితన నీతి వెంతటి పెద్ద వైతివో యిరవుగ నేమిచేసెదవికింతటికన్నను వ॥ ప్రియనాశ్రయించినకల్పితవ్యవహ...'</comment>
      <origin>595715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2520" sha1="381tnvcbc0b1ifuny0inrsdizk3v606" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;|
ఆలయ దే
చ|| ధరవివ పాలవి త్తగును గొంతు సామిక
శానరోజమదవారణ మైతగునివ్వసంతుని గానితన
నీతి వెంతటి పెద్ద వైతివో యిరవుగ
నేమిచేసెదవికింతటికన్నను
వ॥ ప్రియనాశ్రయించినకల్పితవ్యవహారము ప్రలాపము దీనికం
కరణవికారంబు గావించుటయుత్కంఠయగు | ౨౬ | నలయుత్కం
ప్రలాపము!
తే॥ గీ || రామయ వుడఫ్టువీధిని రాకను స్నై ! యెవ్వరేమనిరో లేక
ంతమాత్ర। మైనమదినిల్పు నాయిఁక
నేను నెట్లు | శంబరారా తిశర
వ|
ఔత్సుక్యసంపాదితమసూవిపర్యాసము చేతనూహింపఁబడు
యా శ్రీతవ్యధావ్యాపారము న్మాదమనంబడునది కాయిక వాచికం
లన రెండు విధంబులయ్యెనందుకాయికోన్మాదము ||
చ|| ప్రతిఫలితామృతాంశువును భామముఖంబనియెంచి నాయకుంటే
తులిత లీల మీరఁబరిహాసముఁ జేసిన యెంతయేనియం బ్రతివచనం.
లేమిగని సైదలిమాసముఁ జెందెనంచునా! యతఁడలకాంకితం
నహస్తము చేఁదడవుంబ్రియంబుగ
వాచికొన్మాదము-
'చ నెనరునఁబోయితా
మగుడ సేచి న చూపులుమళ్లకున్న
మ్మనమునుబంప నేగియదిమర్లకు నింతిక ధీనమయ్యె దా | నే నయఁగఁద
క్లినన గుడ నేర నిప్రాణసమీరమున్నదే! యనువున కార్యపద్ధతిసహా
&quot;యము సేయగ నేచుకొనీ యెడ౯I
వప్రియాశ్రయాశాబంఛాప్రా జైసంభవంబగు తాపంబువ్యాధి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>381tnvcbc0b1ifuny0inrsdizk3v606</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237846</id>
    <revision>
      <id>595716</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&quot;అలవ్యాధి ఓక || బాలిక తాపంచార్పళ్ళు ణాళమో సంజ్ఞ చందనంబులు దారి &quot;జాలంగనీ సోమేనని దేలా చిలువలుసుసున్న మిటునిఁ పెడ రెజ్ వ విరహ వేదనావి కారమాత్రం బెరుంగినజీముగ లయవ ప్రజడత అలజడ...'</comment>
      <origin>595716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="icqaunwnkfues136csp5ctcx8l6qel1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;అలవ్యాధి
ఓక || బాలిక తాపంచార్పళ్ళు ణాళమో సంజ్ఞ చందనంబులు దారి
&quot;జాలంగనీ సోమేనని దేలా చిలువలుసుసున్న మిటునిఁ పెడ రెజ్
వ విరహ వేదనావి కారమాత్రం బెరుంగినజీముగ లయవ ప్రజడత
అలజడ
చ|| మెదలినసన్న పైటయని మేమ. వినిశ్చల తారకాక్షులుఁ గదవ
కనుండుటంగరముకంకణ భావవిహీన రావముం జెదర నియట్ట
తికేనిజీ త్తరుబొమ్మకు భేద మొక్క టే | పొదలిక నీదు పేరువి నిపుల్క
జల్కొను మేన లేమకు౯!!
వ || దశ నంబుస్వప్న చిత్రసాక్షాత్కారంబులంద్రివిధంబగున్న
దుస్వపదము ||
ఉరములం గ్రహింపఁ శోకహస్తము కంకణమంట డెంతయుం
గూరిమిమీరరశ్న మయకుండలముగ్ధరియింపఁడేమకో! యోగయని
న్న రాత్రిఁగలయందవతంసిత కేకిపించుఁడై చోరుఁడొకండున్నా
మనమునూ రెలు చెట్టెగ చేతలో ద రీ ॥
చిత్రదశ౯ సము.
చ|| పలువురు మోవియాని మొసపంటనునొక్కుచుఁగబ్బి గుబ్బలు
స్వలపులుమీద గోర చెలవంకలదిద్దుచుహ సలీల చే ! నెలమిని నీవిఁజా|
ర్పఁడిదియేమనియెప్పటిరీతి చెంచితా | పొలతియు భావచిత్రిత్వము'
దగఁ జేరువి మోహితాత్మయై
పొద్దశశానము.
చ చిరగతి నెగ్గులాడకు వెసిగ్గమనంబచలత్వ మొంద కే॥ నెరవ
కుమీని
మేషమును సేశ్రమయించుక తాళుమన్న థా | కరమున
వేణు
వుందనరకణ౯ వతంసిత కేకిపింఛఁడై | సురుచిరలీలవచ్చెని
చూ&quot;
చెద శ్రీధరుఁ డైనకృష్ణుని౯ ఇదిపంచమకుసుమము-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>icqaunwnkfues136csp5ctcx8l6qel1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237847</id>
    <revision>
      <id>595717</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సీ| శ్రీకరసందవరీకాగ్రగణ్యుండువ హీమీరుగుడి పాటినం శభ పుండు | బిరుదుగా వరఘంట సురతాణి పేరఁది మహితుఁడౌ వేంగళ మంత్రిపౌత్రు |డతులితుఁ డారంగయామాత్యతనయుండు వీరమాం జానందవృద్ధిక...'</comment>
      <origin>595717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2128" sha1="dhmxjm259gr2pcqr8d5vgo1d6ps0dmr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సీ| శ్రీకరసందవరీకాగ్రగణ్యుండువ హీమీరుగుడి పాటినం శభ
పుండు | బిరుదుగా వరఘంట సురతాణి పేరఁది మహితుఁడౌ వేంగళ
మంత్రిపౌత్రు |డతులితుఁ డారంగయామాత్యతనయుండు వీరమాం
జానందవృద్ధికారుఁడు - సింగన వెంగన శ్రీనిధులనుజులై భాసిల్లుకోడం
డపతిఘనుండు | సరసక పితాచనుత్కార సార్వభౌముఁడవని శ్రీరం
గధామదయాశ్రితుండు | యెలమీరసమంజరిని రచియించెనందు। నల
ము వైతగుగుచ్ఛత్రయంబుడనర ||
X || ఇది శ్రీమత్కోదండ రామనరప్రసాదలబ్ధచతుర్విధకవితాధు.
రీణభరద్వాజగోత్రపఃత్ర వేంగళ మంత్రి పౌత్రరంగ యామాత్యపు
శ్రసత్కవిజనమిత్రకుకులతాలని శ్రగుడిపాటి వంశ పయః పారావా
రరాకాసుధాకర సురతాణి కోదండ పతిప్రణీతంబైన శృంగారర
సమంజరి యందు చత్వారిం శత్పద్యళంబులు జతుదశ వచన కేస
రంబులుంగలకును, మపంచకంబుచే సెప్పారు శృతీయ గుచ్ఛము
౭ శ్రీ రంగ నాయికానవ | నీరజసమపాదయుగమునేబూ
జింతు | శ్రీరంజిలుగ సమంజరి సూరిస్తుత పారి
జా తసుమమంజరిగ॥
రసమంజరి
సంపూర్ణము...&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dhmxjm259gr2pcqr8d5vgo1d6ps0dmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శృంగారరసమంజరి/తృతీయగుచ్ఛము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237848</id>
    <revision>
      <id>595718</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = సురతాని కోదండపతి  | అనువాదం =   | విభాగము  = తృతీయగుచ్ఛము  | ముందరి = [[../ద్వితీయగుచ్ఛము/]]  | తదుపరి =   | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1875 }}  &lt;pages index=&quot;శృంగారరసమంజరి (సురతా...'</comment>
      <origin>595718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="pfihey7xurmk2cs5pwg4dyw6dltrksg" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = సురతాని కోదండపతి
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = తృతీయగుచ్ఛము
 | ముందరి = [[../ద్వితీయగుచ్ఛము/]]
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1875
}}

&lt;pages index=&quot;శృంగారరసమంజరి (సురతాని కోదండపతి).pdf&quot; from=34 to=44 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>pfihey7xurmk2cs5pwg4dyw6dltrksg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237849</id>
    <revision>
      <id>595720</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'డాక్టర్ జాన్ లీడెన్ 135 1844 సంవత్సరం మార్చి 10వ తేదీనాడు లండన్ లోని కుంపిణీవారు లీడెన్ గ్రంథాలు మోలు మొత్తం మద్రాసుకు పంపడానికి నిశ్చయించినట్టు, పంపుతున్నట్టు లేఖరాశారు.3 గ్ర...'</comment>
      <origin>595720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="jm0otqegwncm7dcyot20pr0hs9sard0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;డాక్టర్ జాన్ లీడెన్
135
1844 సంవత్సరం మార్చి 10వ తేదీనాడు లండన్ లోని కుంపిణీవారు
లీడెన్ గ్రంథాలు మోలు మొత్తం మద్రాసుకు పంపడానికి నిశ్చయించినట్టు,
పంపుతున్నట్టు లేఖరాశారు.3 గ్రంథాలు సురక్షితంగా 1844 సెప్టెంబరు
మాసంలో మద్రాసు చేరాయి. బ్రౌను దొరగారు ప్రయత్నాలు సఫలమైనందుకు
సంతోషించారు. లీడెన్ సంకలనాన్నే బ్రౌను దొరగారు లండన్లో చూసి
కేటలాగు తయారు చేశారని వాటినే మద్రాసుకు తెప్పించారని ఎథీనియం పత్రిక
(3 జనవరి 1885) సంచికలో ఆర్.ఎమ్.మెక్క్డోనాల్డు గారు తెలియచేశారు. 4
లీడన్ గారి సంకలనంలో మొత్తం 2106 సంపుటాలు ఉన్నట్టు ఇంతకు
ముందు తెలుసుకొన్నాం. వీటిలో 1304 సంస్కృత గ్రంథాలు వివిధ లిపులలో
ఉన్నాయి. తెలుగు లిపిలో ఉన్నవి 272 అని లెక్క తేలింది. 802 ప్రాదేశిక
భాషా గ్రంథాలున్నాయి. వీటిలోనూ తెలుగు లిపిలో ఉన్నవి 108. మద్రాసు
ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయంలో ఉన్న వ్రాత ప్రతులలో ఏవేవి లీడెన్గా గారి సేకరణలో
ఇవాళ చెప్పడం అంత తేలిక విషయంకాదు. మెకంజీ, బ్రౌను దొరల
గంగాయమునలలో లీడెన్గారి గ్రంథాలయ సరస్వతి అంతర్లీనమై పోయింది.
3. M.J.L.S. పై సంపుటంలో అదే పుటలో
4. Literary Autobiography of C.P. Brown. P. 101
5. ఈ వ్యాసంలోని వివరాలు ప్రాథమికంగా ఒక ఆకరం నుండి సేకరించినవి. అది 'డిక్షనరీ ఆఫ్ వేషనల్
ఐయోగ్రఫీ, వాల్యూమ్ నెం. 11, ఆశీవర్డ్ యూనివర్శిటీ సెన్సు, లండన్, 1937 - 38. ఇందులోని 1094 95
పుటంలో 'LEYDEN' గారి జీవిత చరిత్ర ప్రచురించారు. ఈ ఆకరంలోలేని ఇతర భోగట్టాలను ఇదే వ్యాసంలో
ఇతర అభోజ్ఞాపికల్లో సూచించాను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jm0otqegwncm7dcyot20pr0hs9sard0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237850</id>
    <revision>
      <id>595721</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- 10 సి.పి.బ్రౌను – సాహిత్య క్రౌను బాల్యంబో అది ఇవాళ అతిశయోక్తి అనిపించవచ్చు. అపత్యంలాగా కనపడవచ్చు. అయితే తెలుగు సాహిత్యం విషయంలో ఒకానొక దొరగారు చెప్పిన ఒక మాట వాస్తవానికి వ...'</comment>
      <origin>595721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="pbzfq86dscm193t7kt0qtjzzn1c4iuc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
10
సి.పి.బ్రౌను – సాహిత్య క్రౌను
బాల్యంబో
అది ఇవాళ అతిశయోక్తి అనిపించవచ్చు. అపత్యంలాగా కనపడవచ్చు.
అయితే తెలుగు సాహిత్యం విషయంలో ఒకానొక దొరగారు చెప్పిన ఒక మాట
వాస్తవానికి విరుద్ధంకాదు. “ఒంటి చేతిమీదుగా ఏ సాహిత్యానికైనా మళ్ళీ ప్రాణం
పోయడం, అందులోనూ ఒక విదేశీయుడు ఆ పని చేయడం నిండా దుష్కరమైన
కార్యం.1825లో తెలుగు సాహిత్యం చచ్చిబం ఉంది. ముప్పయి సంవత్సరాలలో
నేను దానిని బతికించి విలబెట్టాను&quot;. ఈ మాటలన్నది ఛార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌను
దొరగారు.
ఆయన ఆనాడు పూనుకోబట్టి దేశం నలుమూలలా చెల్లాచెదురుగా వివిధ
వ్యక్తులవద్ద ఉపయోగపడుతూవో, నిరుపయోగంగానో ఉన్న వివిధ సాహిత్య
ప్రక్రియలలోఉన్న తెలుగు
ఒకచోటకు చేరాయి. విభిన్న
తాళపత్రాలలో, విలక్షణమైన పాఠభేదాలతో 'లేఖకతప్పుల'తో నిండిఉన్న
కావ్యాలను ఆయన కాగితాలమీదకు ఎక్కించి, పాఠభేదాలు గుర్తించి,
పండితులచేత తీర్పుచేయించి తెలుగువాళ్ళకు తెలుగుసాహిత్య సంపదను
దానంచేసిన ఉదారస్వభావుడు, దాతకెవరూ ఋణపడరు. సర్వదాకృతజ్ఞుడై
ఉంటూ, పేరు చెప్పు కొనడం, అతని చరిత్రను తెలుసుకొనడం
శ్రేయోదాయకం. తెలుగు సాహిత్యానికి ప్రాణం పోసిన ఛార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌను
దొరగారు భారతదేశంలోనే కలకత్తాలో జన్మించారు.
క్రీ.శ. పద్దెనిమిదో శతాబ్ది నాలుగో పాదంలో కలకత్తా పాశ్చాత్య
సమాజంలో అత్యధిక సంఖ్యాకులు విచ్చలవిడిగా పచ్చి విలాస జీవితాలు
గడుపుతున్నా, కొద్దిమంది విద్యావంతులైన తెల్లదొరలలో, తాము దేశాన్ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pbzfq86dscm193t7kt0qtjzzn1c4iuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237851</id>
    <revision>
      <id>595722</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌమ - సాహిత్య క్రౌవ్ 137 పాలిస్తున్నారో ఆ దేశపు సాహిత్య, సాంస్కృతిక, చారిత్రక విషయాలను అధ్యయనం చేయాలనే కాంక్ష జనించక పోలేదు. భారతదేశంలో ఆనాటి అధికార భాషగా ఉన్న పారశీక...'</comment>
      <origin>595722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5074" sha1="rau825alvax90rf6nhqulj12g41zsga" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌమ - సాహిత్య క్రౌవ్
137
పాలిస్తున్నారో ఆ దేశపు సాహిత్య, సాంస్కృతిక, చారిత్రక విషయాలను
అధ్యయనం చేయాలనే కాంక్ష జనించక పోలేదు. భారతదేశంలో ఆనాటి అధికార
భాషగా ఉన్న పారశీకాన్నే కాక భారతీయుల ధర్మశాస్త్రాల, ప్రముఖకావ్యాల ప్రధాన
భాష అయిన సంస్కృతాన్ని అధ్యయనం చేసిన పూజ్యులు ఆనాటి ఆద్యులే.
సర్ విలియం జోన్స్ (1746-94), ఛార్లెసు విల్కిన్స్ (1750-1836),
హెన్రీ థామస్ కోల్ బ్రూక్ (1765–1837), జె.బి.నిల్ క్రిస్టు (1757–1841),
డాక్టర్ విలియం కేరీ (1761-1834), జార్జి అబ్రహామ్ గ్రియర్ సన్ (1861-
19...) మొదలైన ప్రాచ్యభాషల కోవిదులు ఆనాడు కలకత్తాలో ఉండేవారు.
సర్ విలియం జోన్స్ గారు బహుభాషాకోవిదులు. వ్యాయశాస్త్రవేత్తగా -
గొప్పవ్యాఖ్యాన గ్రంథాలు ఇంగ్లండులోనే రచించారు. 1783లో 'పర్' బిరుదాన్ని
ఇచ్చి ఇండియాకు జడ్జిగా పంపారు. 1783 మండి 1794 దాకా పదేళ్ళు
ఇండియాలో ఉంటూ సంస్కృతాన్ని కరతలామలకం చేసుకొన్నారు. గ్రీకు,
లాటిన్ భాషలకూ సంస్కృతానికి గల బంధుత్వాన్నీ, సంస్కృత ప్రాశస్త్యాన్నీ
ఉగ్గడించారు. 1784లో ఏషియాటిక్ సొసైటీని స్థాపించారు. కాళిదాసు అభిజ్ఞాన
శాకుంతలాన్ని మొదట లాటిన్ భాషలోనికి పిదప ఆంగ్లంలోనికి పరివర్తనం చేశారు.
జయదేవుని గీతగోవిందం, నారాయణుని గీతోపదేశాన్నీ, మమస్మృతిని
ఆంగ్లీకరించి యూరోపియన్లకు ప్రాచ్యపాహిత్య సౌధ ద్వారాలు తెరిచారు.
.
ఛార్లెసు విల్కిన్గారు ఆవాటి కలకత్తా పాశ్చాత్య విద్వాంసులలో తలలో
నాలుకేకాక వారి రచనలు ముద్రించే సాంకేతిక నిపుణుడు. సర్విలియం జోన్స్
గారికి సహకరించి ఏషియాటిక్ సొసైటీ స్థాపనలో ఈయన పాలు పంచుకొన్నారు.
మొట్టమొదట సారిగా బెంగాలి అక్షరాలను పోతపోయించారు. పిమ్మట సంస్కృత
నాగరలిపిని పారశీకలిపిని అచ్చు యంత్రాలకు సమకూర్చ గలిగాడు. 1783 లో
భగవద్గీతను అనువదించారు. ఎన్నో గ్రంథాలకు ముద్రాపకులు.
హెన్రీథామస్ కోల్ బ్రూక్ గారు కలకత్తాలో జడ్జీగా ఉంటూ భారతీయ
ధర్మశాస్త్రాలపై పరమప్రామాణిక గ్రంథాల నిగ్గుతేల్చారు. అమరకోశాన్ని
ఆంగ్లవ్యాఖ్యానంతో ప్రచురించారు. వేద శాస్త్రాలపై ఎన్నో వ్యాసాలను రాశారు.
ఏషియాటిక్ సొసైటీకి అధ్యక్షులయ్యారు.
జె.బి.నిల్ గారు 1794లో కలకత్తాకు వచ్చారు. ఉర్దూ,
హిందూస్థానీ భాషలలో పాండిత్యాన్ని సంపాదించారు. హిందూస్థానీ వ్యాకరణాన్ని,
నిఘంటువునూ రచించారు. ప్రాచ్య భాషలను రోమను లిపిలో లిఖించడం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rau825alvax90rf6nhqulj12g41zsga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237852</id>
    <revision>
      <id>595723</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '138 మంచిదని వాదించేవారు. సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX డాక్టర్ విలియం కేరీగారు కలకత్తా సమీపంలో ఉన్న శ్రీరామపురంలో మిషనరీగా ఉటూ భారతీయ భాషలన్నింటిలో బైబిలు ప్రచురణకు నడుంకట్టారు....'</comment>
      <origin>595723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4747" sha1="64gho4gjtj3g0pk05cjlvokgc1mazof" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;138
మంచిదని వాదించేవారు.
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
డాక్టర్ విలియం కేరీగారు కలకత్తా సమీపంలో ఉన్న శ్రీరామపురంలో
మిషనరీగా ఉటూ భారతీయ భాషలన్నింటిలో బైబిలు ప్రచురణకు
నడుంకట్టారు. బెంగాలీ భాషలోనే కాక సంస్కృత, మరాఠీ, తెలుగు, కన్నడ,
పంజాబీ భాషలను అధ్యయనం చేశారు. వివిధ భాషల వ్యాకరణాలను రచించారు.
మూడు సంపుటాలలో రామాయణాన్ని ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించారు.
జార్జి అబ్రహాం గ్రియర్సన్గారు భారతీయ భాషలన్నింటినీ సర్వే చేసిన
కోవిదుడు. 1873లో భారతదేశం పలుప్రాంతాలలో పర్యటనం చేశారు. 1898లో
భారతీయ భాషల పరిశీలనా సంఘం సూపరింటెండెంటుగా నియమితు
లయ్యారు. 30 సంవత్సరాలు కృషి చేసి 11 సంపుటాలలో 'లింగ్విస్టిక్ సర్వే ఆఫ్
ఇండియా' అనే గ్రంథంలో భారతదేశంలోని భాషా కుటుంబాల చరిత్రలను,
వాటి స్వరూపస్వభావాలను విశదం చేశారు.
ప్రాచ్యభాషలు నేర్చిన ఇంతమంది పాశ్చాత్య పండితులతో పాటు
కుంపిణీవారి చాప్లినురోహితులూ, ఇతర పాశ్చాత్యస్థావరాలలో మిషన్లు నెలకొల్పి
మతప్రచారం చేసే క్రైస్తవ బోధకులూ కూడా దేశభాషలలో ప్రావీణ్యం
సంపాదించి కలకత్తాలోనూ, పరిసరాలలోనూ ఉండేవారు.
రివరెండు డేవిడ్ బ్రౌన్ (1762-1812), క్లాడియస్ బఛనన్ (1768-
1815), జాషువా మార్ష్ మన్ (1768-1837), హెన్రీమార్టిన్ (1781-1812),
డేనియల్ కోరీ (1777–1837), థామస్ ట్రూబాడీ లో మాసన్ (?) మొదలైన
క్రైస్తవ మత నిష్ణాతులు ఆనాటి ప్రముఖులు. వీరిలో మొట్టమొదట పేర్కొన్న
రివరెండు డేవిడ్ బ్రౌన్ రే తెలుగు సాహిత్య పునర్వికాసానికి కారకుడైన చార్లెసు
ఫిలిఫ్ బ్రౌన్ దొరగారి తండ్రి.
'డేవిడ్ బ్రౌన్ ఇంగ్లండులోని కేంబ్రిడ్జి విశ్వవిద్యాలయంలో
చదువుకొన్నారు. గ్రీకు లాటిన్ భాషలు అధ్యయనం చేశారు. విద్యార్థిదశలోనే
మానవసేవ చేస్తూ పేదవారికి సాయం చేస్తూ ఉండేవారు. ఆయన సంపన్న రైతు
కుటుంబంలో నుంచి వచ్చిన వ్యక్తి. వ్యవసాయం చేయడం ఇష్టంలేక చర్చి
ఉద్యోగానికి తగిన శిక్షణ కోసం చదువుకొన్నారు. ఈయన సేవా నిరతి తెలుసు
కొన్న మిత్రులు భారతదేశంలోని ఒక విద్యాసంస్థ పర్యవేక్షకునిగా ఈయనను
పంపితే బాగుంటుందని తలచారు. విద్యావంతుడేకాక, బిషప్పుచేత అర్చకునిగా
నియమితుడైనవాడు, వివాహితుడు ఈ ఉద్యోగానికి అర్హుడవుతాడు. అప్పటికి డేవిడ్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64gho4gjtj3g0pk05cjlvokgc1mazof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237853</id>
    <revision>
      <id>595724</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 139 బ్రౌనుకు ఇరవై మూడు సంవత్సరాల వయసు, పెళ్ళికాలేదు. ఏ చర్చిలోని మతగురువూ అర్చక దీక్షను ఇవ్వలేదు. అయితే ఇండియాలో కుంపిణీ వారి కొలువులో చేరదలచిన...'</comment>
      <origin>595724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5136" sha1="ct30z1hf6mhmekjqfl4c1gm0vfaoi43" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
139
బ్రౌనుకు ఇరవై మూడు సంవత్సరాల వయసు, పెళ్ళికాలేదు. ఏ చర్చిలోని
మతగురువూ అర్చక దీక్షను ఇవ్వలేదు.
అయితే ఇండియాలో కుంపిణీ వారి కొలువులో చేరదలచిన డేవిడ్
బ్రౌను మతదీక్ష పుచ్చుకొనడానికి ప్రయత్నించాడు. మొదట ఇద్దరు బిషప్పులు
నిరాకరించినా చివరకు 1785లో కేంటర్ లీ ఆర్చి బిషప్పు స్వయంగా డేవిడ్
బ్రౌనుకు దీక్ష ఇచ్చాడు. ఇంగ్లండులోని క్రైస్తవ విజ్ఞాన ప్రచారక సంఘం
(ఎస్.పి.సి.కె)లో సభ్యునిగా చేర్చుకొన్నారు. డేవిడ్ బ్రౌను తనకు పరిచితురాలైన
మిస్ రాబర్ట్సన్ అనే యువతితో తన కోరికను చెప్పాడు. ఇండియాలోని
'విద్యాసంస్థ-శరణాలయం'లో యాభైమంది బాలబాలికల సంరక్షకులుగా భార్యా
భర్తలమై సేవ చేద్దామని చెప్పాడు. ఆమె అంగీకరించింది. 1785 మార్చి 4వ
తేదీనాడు వివాహం చేసుకొన్నాడు.
వెంటనే భారతదేశానికి వెళ్ళాలనుకొన్న బ్రౌను దంపతులు ఓడ కోసం
ఒక ఏడాది నిరీక్షించవలసి వచ్చింది. 1786లో ఆ దంపతులు ఓడ ఎక్కారు. ఆమె
గర్భవతి. భారతదేశానికి ఆరోజుల్లో ఓడ ప్రయాణం కొన్ని నెలలు పట్టేది. డేవిడ్
బ్రౌను ఓడలోనే తను పని చేయవలసిన వంగ రాష్ట్రంలోని భాష బెంగాలీని
అభ్యసించాడు. అతని సతి ఓడలోనే ఫిబ్రవరి ఒకటవ తేదీనాడు ఒక మగశిశువును
కన్నది. భార్యాబిడ్డలతో డేవిడ్ బ్రౌన్ 1786 జూన్ నెలలో కలకత్తాలో
కాలుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత ఈ ముగ్గురు మరి ఇంగ్లండు ముఖం చూడలేదు.
ఓడలో పుట్టినపిల్లవాడు ఏణ్ణర్ధం లోపునే కన్నుమూశాడు. బోసినోటితో
ఊసులు
చెప్తూ, తప్పటడుగులు వేస్తూ, తల్లిదండ్రులకెంతో ఆనందాన్నిస్తూన్న
ఆ శిశువు మరణించడంతో డేవిడ్ బ్రౌను దంపతులు సహజంగా విచారగ్రస్తులయినా
విద్యాసంస్థ శరణాలయంలో తాము సంరక్షించ వలసిన బాలబాలికల వల్ల
తమవాత్సల్యాన్ని పరిపూర్ణం చేసుకొన్నారు. ఎస్.పి.సి.కె సభ్యునిగా డేవిడ్ బ్రౌను
మిషన్ చర్చి పనులను స్వచ్ఛందంగా చేపట్టారు. శరణాలయం బాధ్యతలను
అధికారులు తప్పించాక ఆయన తన ఇంటి వద్దనే ఒక ధర్మబడిని పెట్టి
విద్యాదానం చేసేవారు. జైళ్ళలో, ఆస్పత్రులలో పౌరోహిత్యపు పనులు
చేసేవారు. నిర్విరామంగా సంఘ సేవా కార్యక్రమాలలో మునిగిపోయేవారు.
భారతదేశంలోని పాశ్చాత్యులలో పురుషులకన్నా స్త్రీల ఆరోగ్యం దెబ్బ
తినే అవకాశాలు ఎక్కువ. డేవిడ్ బ్రౌన్ గారి సతి ఏడేళ్ళపాటే ఆయనతో జీవితాన్ని
పంచుకొంది.1894లో ‘ఆయన ప్రెసిడెన్సీ చాప్లిన్గా నియమితులయ్యారు. సాలీనా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ct30z1hf6mhmekjqfl4c1gm0vfaoi43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/156</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237854</id>
    <revision>
      <id>595725</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX పదివేల రూపాయల జీతం వచ్చే ఈ ఉద్యోగం వల్ల ఆయనకు ఇబ్బందులేవీ ఉండవుగాని భార్యావియోగం తప్పదని శ్రీమతి శ్రావ్ భావించింది. తమ ఇంటికి తరుచుగా వచ్చే కెప్ట...'</comment>
      <origin>595725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5302" sha1="tg2ah9hx904xh07bw0lhfdjn0x9hkbn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;140
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
పదివేల రూపాయల జీతం వచ్చే ఈ ఉద్యోగం వల్ల ఆయనకు ఇబ్బందులేవీ
ఉండవుగాని భార్యావియోగం తప్పదని శ్రీమతి శ్రావ్ భావించింది. తమ ఇంటికి
తరుచుగా వచ్చే కెప్టెవ్ కౌలేగారి కుమార్తె మివ్ ఫ్రాన్సిన్ కౌలే తనభర్తకు
తగినవదువు కాగలదని భావించింది. ఒకవేళ దైవంతనను తీసుకుపోయే పక్షంలో
మిస్ ఫ్రాన్సివా వివాహమాడమనిచెప్పి ఆమె 1894లో మరణించింది.
మరి రెండేళ్ళకుగాని డేవిడ్ బ్రౌను తన మొదటి భార్య అంతిమ
వాంఛను వెరవేర్చలేదు. 1896లో మిస్ ఫ్రాన్సిస్ కౌలేను ఆయన వివాహం
చేసుకొన్నాడు. అక్షరాలా ఒక ఇంటివాడు కావడం కోసం కలకత్తా శివార్లలో
నగరానికి పదిహేను మైళ్ళ దూరంలో, హుగ్లీ నది పశ్చిమతీరంలో ఒక నివాస
గృహాన్ని క్రయంచేశాడు. అది గవర్నరు జనరల్ గారి ఉద్యానవనానికి ఎదురుగా
`ఉండేది. డేవిడ్ బ్రౌన్ తప ఇంటికి 'ఆర్టీవ్' అని పేరుపెట్టారు. ఈ ఇంట్లో బ్రౌను
దంపతులు సంతానవంతులయ్యారు. ముగ్గురు కుమారులే కాక కుమార్తెలు కూడా
ఉన్నారు. రెండవ కుమారుడే చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌను 1798 నవంబరు 10వ తేదీ
వాడు జన్మించారు. ఆ కుటుంబసభ్యులు తొమ్మిది పదిమంది అయినా ఎప్పుడూ
ఇంకో ఆరు మంచి పదిదాకా అతిథులు తప్పక ఆ ఇంట్లో భోంచేసేవారు.
డేవిడ్ బ్రౌన్ గారి ఇల్లు రమారమి ఒక ధర్మపత్రం. తన ఇంటిని
ఆముకొన్నతోటలో ఒక పాడుపడినదేవాలయాన్ని బాగుచేయించి ఒక అతిథి
గృహాన్ని నిర్మించారు. భారతదేశానికి మత ప్రచారం చేయడానికి వచ్చేమిత్రులు
అక్కడ వెలల తరబడి ఉండేవారు. ఇల్లెప్పుడూ ఒక విజ్ఞాన కేంద్రం లాగా ఉండేది.
వివిధ క్రైస్తవ శాఖలకు చెందిన బైబిలు పండితులు అక్కడ చర్చలు జరిపేవారు.
కలకత్తాలో పోర్టు విలియం కళాశాలను సివిల్ సర్వెంట్ల చదువుల కోసం
కుంపిణీ వారు స్థాపించాక దానికి ప్రోవోస్టుగా ప్రెసిడెన్సీ చాప్లిన్ అయిన డేవిడ్
బ్రౌమ గారినే ఎన్నుకొన్నారు. ఆ కళాశాలలోని ఆచార్యులందరూ ఆయనను
చాలా గౌరవించేవారు. వీరిలో ఒక్కొక్కరూ గొప్ప ప్రతిభావంతులు. కోల్ బ్రూక్,
గ్లాడ్వ్, హేలింగ్ వ్, గిల్ క్రిస్టు, బచనవ్, కేరీ మొదలైన పండిత మండలికి
నాయక మణిగా డేవిడ్ బ్రౌను తన ప్రజ్ఞావిశేషాల వల్ల రాణించేవారు.
కళాశాలలో విద్యనేర్పడమే కాక డేవిడ్ బ్రౌను తన కుమారులకు తానే
స్వయంగా చదువు చెప్పేవారు. హీబ్రూ, సిరియన్, అరబ్బీ, పారశీక, గ్రీకు,
లాటిన్ భాషలు కుర్రవాళ్ళు విధిగా వేర్చుకోవాలి. డేవిడ్ బ్రౌమ గొప్ప హిబ్రూ
పండితుడు. బైబులును మూలం నుండే అనువదించాలని అది స్వయంగా తన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tg2ah9hx904xh07bw0lhfdjn0x9hkbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/157</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237855</id>
    <revision>
      <id>595726</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 141 పిల్లలకు నేర్పారు. అరేబియా దేశం నుండి వచ్చిన షాలోమ్ అనే గొప్ప హిబ్రూ పండితుడు డేవిడ్ బ్రౌనుగారి ఇంట్లో అతిథిగా ఉండేవారు. ఆ యిల్లు బెంగాలులోన...'</comment>
      <origin>595726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5124" sha1="ko9q5lwx2ha7u32q1f3yyb9pibi8yld" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
141
పిల్లలకు నేర్పారు. అరేబియా దేశం నుండి వచ్చిన షాలోమ్ అనే గొప్ప హిబ్రూ
పండితుడు డేవిడ్ బ్రౌనుగారి ఇంట్లో అతిథిగా ఉండేవారు. ఆ యిల్లు బెంగాలులోని
'హిబ్రూస్కూలు'గా ప్రఖ్యాతమైంది. ఈ పండితుని దగ్గర కూడా అన్నదమ్ములు
ముగ్గురూ విద్యను అభ్యసించారు.
కలకత్తా సమీపంలో ఉండడం వల్లా, అరబ్బీ, పెర్షియన్ హిందూస్థానీ
భాషలను స్వచ్ఛంగా మాట్లాడే వాళ్ళ మధ్య పెరగడం వల్లా భారతదేశీయులంత
స్పష్టంగా ఆ భాషలను కుర్రవాళ్లు ముగ్గురూ ఉచ్చరించగలిగే వారు. చిన్నప్పుడే
స్థానికుల చెంత నేర్చుకొన్న భాషలు ధ్వనులు కల్తీ లేకుండా అబ్బుతాయి.
నేటివు పండితులు ఈ అన్నదమ్ములకు సంస్కృతం వ్రాయడం, చదవడం
నేర్పారు. ఇది ఉత్తరోత్తరా ఛార్లెసు ఫిలిప్ బ్రౌనుకు ఎంతగానో ఉపకరించింది.
అన్నదమ్ములుముగ్గురూ హిందూస్థానీ భాషలోని 'బాగోబహారు చదువుకొన్నారు.
తనకుమారులు ముగ్గురిలోనూ మధ్యమునికి ఆంగ్ల సాహిత్యం చదవాలనే
ఆకాంక్ష ఉన్నట్టు డేవిడ్ బ్రౌను గ్రహించారు. ఆ అభిరుచిని పెంపొందింప చేశారు.
“మా రెండోవాడు ' పారడైజులాప్ట్ చదివి అర్థం చేసుకొన్నాడు. డ్రైడన్ రచించిన
వర్జిల్,కృతులను (గ్రీకుమాతృకనుండి) కౌపర్అనువదించిన హెలామర్ (ఇలియట్)
ను చదువుకొన్నాడు&quot;. అని డేవిడ్ బ్రౌను తన జ్ఞాపకాలలో ఒక చోట వ్రాశారు.
డేవిడ్ బ్రౌనుగారికి తమ రెండో వాడు చదువుతున్న ఇతర పుస్తకాల
గురించి పూర్తిగా తెలియదు. మిల్టన్, డ్రైడన్ల రచనలు చదివిన మరుచటి
సంవత్సరమే చార్లెసు ఫిలిపుబ్రౌను అప్పుడే తాజాగా ప్రచురితమైన సర్ వాల్టర్
స్కాటు నవలలు 'వే' 'మర్మియన్' చదివి ఎంతగానో ఆనందించారు.
థామసూర్ రచనలు (బహుశా యుటోపియా), బైరన్ కవితలు కూడా
ఆకుర్రవానికి అభిమాన గ్రంథాలే. విపరీతమైన వైచిత్రిగల ఇటువంటి చోద్యపు
పుస్తకాలు ఆ చిన్న వాని అభిరుచికి కొంచెం హెచ్చు మోతాదులో ఉన్నా వాటిని
పఠించేవారు. డేవిడ్ బ్రౌనుగారు చాలా జాగ్రత్త తీసుకొని షేక్స్పియర్ రచనలు
తన కుర్రవాళ్ళకు అందుబాటులో లేకుండా చూశారు. పదహారో యేడు వచ్చే
దాకా ఛార్లెసు ఫిలిప్ బ్రౌనుకు షేక్స్పియర్ రూపకాల పరిచయం
కలుగలేదు. ఆనాటి కాలంలో ప్రాస్పెరో (టెంపెస్టు), ఒథెల్లో వంటి పాత్రలు
వారికి బాగా నచ్చాయి.
డేవిడ్ బ్రౌనుగారు తమ కుమారులకు ముఖ్యంగా మధ్యమునికి
గ్రంథపరిష్కరణలో చిన్నప్పుడే తర్పీదు ఇచ్చారు. అది చాలా ఓపికతో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ko9q5lwx2ha7u32q1f3yyb9pibi8yld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/158</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237856</id>
    <revision>
      <id>595727</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '142 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX కూడుకొన్నపని అని బాల్యంలోనే తెలిసివచ్చింది. తప్పొప్పులపట్టికలు తయారు చేయడం, పాఠభేదాలు గుర్తించడం, గ్రంథపాఠాలను పూరించడం, తండ్రి గారి శిక్షణలో ఛ...'</comment>
      <origin>595727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5121" sha1="pg7lty6cgrn0tguhcoahol5oib6al6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;142
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
కూడుకొన్నపని అని బాల్యంలోనే తెలిసివచ్చింది. తప్పొప్పులపట్టికలు తయారు
చేయడం, పాఠభేదాలు గుర్తించడం, గ్రంథపాఠాలను పూరించడం, తండ్రి గారి
శిక్షణలో ఛార్లెసు బ్రౌను అలవర్చుకొన్నారు. పరమ పేలవంగా ఉండే పరిశోధనలు
సైతం బాల్యంలోనే ఈ చిన్నవానికి ఆకర్షవంతంగా కనపడేవి. ఈపెంపకంలోని
అలవాట్లు ఛార్లెసు ఫిలిప్ బ్రౌనుకేకాక ఆంధ్ర సాహిత్యానికి ఉత్తరోత్తరా
లాభించాయి.
అపూర్వమైన గ్రంథాలు సేకరించడం, అవి సద్వినియోగం అవడానికి
వాటిని సత్కార్యాలకోసం స్థాపించిన సంస్థలకు దానమివ్వడం తండ్రిగారి నుంచి
ఛార్లెసు ఫిలిప్ బ్రౌనుకు సంక్రమించిన మరొక సద్గుణం. డేవిడ్ బ్రౌనుగారు
కలకత్తాలో ఎంతో శ్రమపడి సేకరించిన నూరు ఫోలియో గ్రంథాలను ఆయన
ఫోర్టు విలియం కాలేజీకి దానం చేశాడు. డేవిడ్ బ్రౌనుగారు స్వయంగా స్థాపించిన
ఒక గ్రంథాలయంలో ఎన్నో అపురూపమైనవీ, అమూల్యమైనవీ అయిన
గ్రంథాలు ఉండేవి. ఇవి బైబిలు అనువాదకులకు ఎంతగానో తోడ్పడేవి.
ఆనాడు బైబిలు పండితులెందరో డేవిడ్ బ్రౌనుగారి ఇంటికి వచ్చిపోతూ
ఉండడం పరిపాటి. తమ నాన్నగారిని కలుసు కొనడానికి క్లాడియస్ బఛనన్,
థామస్ ట్రూబడిలో, మాసన్, హెన్రీమార్టిన్, డేనియల్ కోరీ మొదలైన కుంపిణీ
చాప్లిన్ పురోహితులు రావడం ఛార్లెసు ఫిలిపు బ్రౌనుకు బాగా జ్ఞాపకం. డేవిడ్
బ్రౌనుగారి స్వగృహం శ్రీరామపురానికి చేరువలోనే ఉండేది. ఆ డెన్మార్కు
దేశీయుల స్థావరంలో ఉంటూ మిషనరీ కార్యక్రమాలను సాగిస్తున్న డాక్టర్
విలియం కేరీ, జాషువా మార్ష్మన్, హెన్రీ మార్టిన్లు కూడా తరుచూ వచ్చి
వెళ్ళేవారు. ఈ మిషనరీల గ్రంథ ప్రచురణ కార్యక్రమాలు చార్లెసు ఫిలిపు బ్రౌను పై
గట్టి ముద్రవేసి ఉండవచ్చు. వివిధ భారతీయ భాషల పుస్తకాల ముద్రణకు
అవసరమైన అక్షరాలను పోతపోయించడం, అచ్చుపనులు చేయడం మొదలైనవి.
శ్రీరామపురంమిషన్ దైనిక కార్యక్రమాలు.
భారతదేశంలో తన కుమారులు ముగ్గురికీ సాధ్యమైనంత ఉన్నత
విద్యను బోధించి యుక్తవయస్సు వచ్చాక వారిని ఇంగ్లండుకు పంపించాలని, అక్కడి
విశ్వవిద్యాలయాలలో పట్టభద్రులను చేయాలనీ డేవిడ్ బ్రౌనుగారి ఆశయం.
అటుపిమ్మట ఆ ముగ్గురూ మత దీక్షను పుచ్చుకొని క్రైస్తవ జ్ఞాన ప్రచారానికి
భారతదేశానికి వచ్చి సంసేవలు చేయాలని కూడా ఆయన కలలు కన్నారు.
కన్నకలలు ఫలప్రదం కావడం కొందరి జీవితాలలోనే సాధ్యమవుతుంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pg7lty6cgrn0tguhcoahol5oib6al6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/159</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237857</id>
    <revision>
      <id>595728</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 143 డేవిడ్ బ్రౌను ఆరోగ్యం క్షీణించింది. 1812లో ఆయన మరణించారు. ఎంత ఆర్జించారో అంతా ఆయన. అతిథి సత్కారాలకోసం, ఆశయ ప్రచారం కోసం వెచ్చించారు. డేవిడ్ బ్రౌ...'</comment>
      <origin>595728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5143" sha1="g0iut2vm735tgpq5xfvdwjma7ujc6up" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
143
డేవిడ్ బ్రౌను ఆరోగ్యం క్షీణించింది. 1812లో ఆయన మరణించారు. ఎంత
ఆర్జించారో అంతా ఆయన. అతిథి సత్కారాలకోసం, ఆశయ ప్రచారం కోసం
వెచ్చించారు. డేవిడ్ బ్రౌనుగారి భార్య శ్రీమతి ఫ్రాన్సిస్ బ్రౌను తన సంతానాన్ని
తీసుకొని ఇంగ్లండుకు వెళ్ళి, అక్కడ తన భర్త వాంఛించినట్టు వారికి ఉన్నత
విద్యలు చెప్పించాలనుకొంది. ఇందుకు డేవిడ్ బ్రౌను గారి మిత్రులు చందాలు
వేసుకొని సాయం చేయాలనుకొన్నారు. 'మెమోరియల్ స్కెచెస్' అనే పేరుతో
ఒక వ్యాస సంకలనాన్ని డేవిడ్ బ్రౌను గారి సంస్మరణ సంచిక ప్రకటించి,
ఒక్కొక్క ప్రతి నూరు రూపాయలకు ఇవ్వదలిచారు. 193 మంది అభిమానులు
ఆ విధంగా ఆపుస్తకానికి చందాలు ఇచ్చారు. ఈ సంచికలో డేవిడ్ బ్రౌనుగారి
క్రైస్తవ ప్రవచనాల పాఠాలు కూడా చేర్చారు.
పాతికేళ్ళకు పైగా భారతదేశంలో క్రైస్తవపురోహితునిగా, మతప్రచారకునిగా,
కళాశాల ఆచార్యుల అధ్యక్షునిగా, బైబిలు సొసైటీ సంస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేసిన
డేవిడ్ బ్రౌనుగారికి ఎందరో స్నేహితులు ఏర్పడ్డారు. ఆనాటి పాశ్చాత్య
విద్వాంసులు, మిషనరీలు డేవిడ్ బ్రౌను గారి పట్ల తమకు గల గౌరవాన్ని వ్యక్త
పరుస్తూ సంస్మరణ వ్యాసాలను రచించారు. ఈ సంపుటానికి రెవరెండు ఛార్లెస్
సిమియన్ సంపాదకుడు. ఇందులో డేవిడ్ బ్రౌనుగారి జీవిత చరిత్రను
పొందుపరిచారు. ఈగ్రంథం మరినాలుగేళ్ళకు 1816లో అచ్చుపడింది.
(దీనివల్లనే చార్లెసు ఫిలిపు బ్రౌను బాల్యదశలోని వివరాలు తెలుస్తున్నాయి.
చందాదారుల పేర్లు గ్రంథంలో కృతజ్ఞతాసూచకంగా ప్రకటించారు. 193 మంది
తలా వంద రూపాయలు ఇవ్వడంలోనే డేవిడ్ బ్రౌను గారి పట్ల మిత్రుల కున్న
గౌరవం వ్యక్తమైంది.
'మెమోరియల్ స్కెచెస్' వల్ల వచ్చే 19,300 రూపాయలు తనకూ, తన
సంతానానికి ప్రయాణపు ఖర్చులకు కూడా చాలవు. అందుచేత శ్రీమతి ఫ్రాన్సిస్
బ్రౌను అప్పుచేయక తప్పలేదు. కలకత్తాలోని ' ఓల్డ్ చర్చి ఇవాంజిలికల్ పండు'
నుంచి తల్లి తీసుకొన్న ఋణాన్ని ఆమె కుమారులు ఉత్తరోత్తరా చెల్లుపెట్టారు.
చార్లెసు ఫిలిప్ బ్రౌనుకు తన వంతుగా నాలుగు వేల రూపాయలను, అతని
సోదరుడు జార్జి అదే మొత్తాన్ని తాము ఆర్జన పరులయ్యాక బాకీ క్రింద
పండువారికి జమకట్టారు. తన సంతానాన్ని తీసుకొని శ్రీమతి ఫ్రాన్సిస్ బ్రౌను
ఇంగ్లండుకు 1813లో వెళ్ళి పోయింది. అప్పటికి ఛార్లెసు ఫిలిప్ బ్రౌనుకు
పద్నాలుగు వెళ్ళి పదిహేనో యేడు వస్తోంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g0iut2vm735tgpq5xfvdwjma7ujc6up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/160</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237858</id>
    <revision>
      <id>595729</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '144 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - -IX తొలిసారి ఇంగ్లండులో—. భారతదేశంలో తమ కొలువులో మరణించిన వారి కుటుంబ సభ్యులలో చిన్నవాళ్ళను సివిల్ సర్వీసులో చేర్చుకొని, ఉద్యోగాలివ్వడం కుంపిణీ వా...'</comment>
      <origin>595729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4551" sha1="qg1wau64c60yoati9r4wlak15euc1xb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;144
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -
-IX
తొలిసారి ఇంగ్లండులో—.
భారతదేశంలో తమ కొలువులో మరణించిన వారి కుటుంబ సభ్యులలో
చిన్నవాళ్ళను సివిల్ సర్వీసులో చేర్చుకొని, ఉద్యోగాలివ్వడం కుంపిణీ వారు
అనుసరించే ఉదార చర్యలలో ఒకటి. డేవిడ్ బ్రౌనుగారి ముగ్గురు కుమారులనూ
ఆవిధంగానే తమ హెయిలీ బరీ కాలేజీలో విద్యార్థులుగా నమోదు చేసి, సివిల్
సర్వీసుకు కావలసిన శిక్షణ ఇచ్చారు. 1814 జనవరి మాసంలో ఛార్లెసు ఫిలిపు
బ్రౌను ఈ విద్యా సంస్థలో చేరాడు. భారతదేశంలో పుట్టి పెరగడం వల్ల
హిందూస్థానీ ధారాళంగా మాట్లాడడం, రాయడం తెలిసినందువల్ల హెయిలీ బరీ
కాలేజి నిర్వహించిన పోటీలో ఛార్లెసు ఫిలిప్ బ్రౌనుకు ఒక బహుమతి కూడా
సునాయాసంగా లభించింది. రెండేళ్ళపాటు ఈ కళాశాలలో బ్రౌను సోదరులు
చదువుకొన్నారు.
కుంపిణీ వారు తమ సివిల్
సర్వీసులో నమోదుఅయిన విద్యార్ధులకు
ఆదిలోనే భారతదేశంలోని ఏ రాజధానులకు పంపాలో నిర్ణయిస్తారు. ఛార్లెసు
ఫిలిప్ బ్రౌనును మద్రాసు సర్వీసుకు, అతని సోదరులను బెంగాలు సర్వీసుకు
కేటాయించారు. హెయిలీ బరీ కాలేజిలో తనునేర్చుకొన్నది తక్కువే అని ఆయన
తన జీవిత చరిత్రలో రాశారు. కాలమంతా నవలలు, శృంగార కథాకావ్యాలు చదవ
డంలో గడిపేవారు. తనకు తెలిసినది ఏమీలేదని తెలిశాక ఉత్తమ గ్రంథపరనం
ప్రారం భించారు. ఏమైనా పాండిత్యం అలవడితే అది సంపూర్ణంగా తనస్వశక్తి
వల్లనేఅని కూడా చెప్పారు. కళాశాలలో నేర్పేది ఏదైనా, తాను స్వయంగా లాటిన్
కావ్యాలను క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేశారు. లాటిన్తో పాటు గ్రీకును కూడా
చదువుకొన్నారు.
హెయిలీ బరీ కాలేజీలో విద్యలు ఎలా నేర్పేవారో ఈ సంపుటంలోనే
వేరొక ప్రకరణంలో విశదం చేశాను. అక్షర పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాక చార్లెస్ ఫిలిప్
బ్రౌనను 1816 జూన్ 30వ తేదీనాడు మద్రాసు సివిల్ సర్వీసులో రైటరుగా
నియమించారు. చెన్నపట్నంలోని సెంటు జార్జి కోటలోని కాలేజిలో
పూర్తిచేయవలసిన విద్య కోసం భారతదేశానికి పంపించారు. 1817 ఆగస్టు
నాలుగవ తేదీనాడు ఛార్లెసు ఫిలిప్ బ్రౌను ఓడ దిగి చెన్నపట్నంలో కాలు పెట్టారు.
ఆనాటితో ఆయన జీవితంలో నూతన అధ్యాయం ప్రారంభమైంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qg1wau64c60yoati9r4wlak15euc1xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/161</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237859</id>
    <revision>
      <id>595730</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ తొలివిడత కుంపిణీ కొలువులో 145 1817 ఆగస్టు 4వ తేదీనాడు 'కర్ణాటిక్' అనే ఓడలో సీమనుంచి ప్రయాణంచేసి రేవులో దిగిన చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌను ఆ నెల అయిదో తారీ...'</comment>
      <origin>595730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4761" sha1="so53ed950bft6van8jghx5et5838erq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
తొలివిడత కుంపిణీ కొలువులో
145
1817 ఆగస్టు 4వ తేదీనాడు 'కర్ణాటిక్' అనే ఓడలో సీమనుంచి
ప్రయాణంచేసి రేవులో దిగిన చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌను ఆ నెల అయిదో తారీకున
కోటలోని చీపు సెక్రటరీగారిని కలుసుకొని తమ కాగితాలను యిచ్చారు. సెంటు
జార్జి కోట కాలేజీలో సివిల్ సర్వెంటు విద్యార్థిగా చేర్చుకొంటున్నట్టు కాలేజీ
బోర్డువారికి తెలియచేస్తూ రూల్స్ ప్రకారం విద్యాభ్యాసం చేయమని బ్రౌనుకు
తాఖీదులు యిచ్చారు. ఆగస్టు 13వ తారీకునాడు ఆయన కాలేజీలో చేరారు.
ప్రతి విద్యార్థి రెండు ప్రాంతీయ భాషలు అభ్యసించాలి. బ్రౌను తెలుగు, మరాఠీ
భాషలను ఎంచుకున్నారు.
వీటితోపాటు జ్యూడిషియల్ రెగ్యులేషన్ల
అధ్యయనం ముఖ్యం.
కాలేజీలో చేరాక అక్కడే హెడ్ ఇంగ్లీషు మాస్టరుగా ఉదయగిరి
నారాయణయ్యగారు వుంటున్నా. ఆయన బ్రౌనుకు తెలుగు నేర్పమని వెలగపూడి
కోదండ రామయ్యగారికి అప్పచెప్పారు. ఈయనే అక్షరాభ్యాసం చేయించి
బ్రౌనుకు తెలుగురాయడం, చదవడం నేర్పారు. కాలేజీలో చేరిన నాలుగునెలలకే
అర్ధ సంవత్సరపు పరీక్షలు 1817 డిసెంబరులో జరిగాయి. ఇటీవలనే విద్యలు
ప్రారంభించబట్టి కొందరు విద్యార్థుల గురించి పరీక్షాధికారులు తమ
అభిప్రాయాలను వెల్లడించలేదు. వీరిలో బ్రౌను వున్నారు.
1818 జూన్ నెలలో అర్ధ సంవత్సరపు పరీక్షలు జరిగాయి. &quot; ఇందులో
బ్రౌను తదితర విద్యార్ధులు కొందరు ఏ విధమైన అభివృద్ధిని ప్రదర్శించ
లేకపోయారు. వచ్చేసారిపరీక్షలలో వారి తెలుగుభాషా జ్ఞానం మెరుగుపడుతుందని
పరీక్షాధికారులు ఆశించారు. 1818 డిసెంబరు నెలలో జరిగిన పరీక్షల్లో
సంతృప్తి కరంగా నెగ్గినందు వల్ల ఈవిద్యార్ధుల భత్యపు ఖర్చుల అలవెన్సులు నెలసరి
75 పరహాలకు పెంచమని పరీక్షాధికారులైన ఎల్లిస్, కేంబెల్ దొరలు సిఫార్సు
చేశారు. ఇందువల్ల నెలకు మూడు వందల అరవై రూపాయల మొత్తం అదనంగా
బ్రౌనుకు లభించసాగింది.
తెలుగు నేర్చు కొనడంలో శ్రద్ధచూపించినా ఇంకొక ప్రాంతీయ భాషగా
ఎన్నుకొన్న మరాఠీలో బ్రౌను శ్రద్ధ చూపెట్టలేదు. అదనపు ప్రాంతీయ భాషగా
తనకు హిందూస్తానీని నిర్ణయించమని ఆయన
అయితే అందుకు రూల్స్ అంగీకరించవు. ఆదిలో
అధికారులను ప్రార్ధించారు.
ఎంచుకొన్నది చదివి తీరాలి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>so53ed950bft6van8jghx5et5838erq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/162</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237860</id>
    <revision>
      <id>595731</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX అధికారులు బ్రౌను అభ్యర్ధనను త్రోసిపుచ్చారు. మరాఠీని చదవ మన్నారు. 1819 సంవత్సరాంతంలో సైతం బ్రౌను తన విద్యాభ్యాసాన్ని విజయవంతంగా ముగించలేక పోయారు. తె...'</comment>
      <origin>595731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5361" sha1="ge9wwxom4wdw8vnex4lr8992g71sqt8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;146
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
అధికారులు బ్రౌను అభ్యర్ధనను త్రోసిపుచ్చారు. మరాఠీని చదవ మన్నారు.
1819 సంవత్సరాంతంలో సైతం బ్రౌను తన విద్యాభ్యాసాన్ని
విజయవంతంగా ముగించలేక పోయారు. తెలుగు భాషా జ్ఞానం తగినంత వున్నా,
పునాది గట్టిదే అయినా మాటల అర్థాలను సందర్భాన్ని బట్టి వేరువేరు విధాలుగా
నిర్ణయించడం అధికారులకు నచ్చలేదు. బ్రౌను తెలుగు సంభాషణలలో
వ్యాకరణ సూత్రాలను లక్ష్యపెట్టేవారుకాదు. పుస్తకాలు నిర్దేశించే వాటిని
ఉల్లంఘిస్తున్నా చెప్పవలసిన భావాన్ని సరిగ్గానే వ్యక్తం చేయగలిగేవారు. విధిలేక
చదవ వలసిన మరాఠీలో కొంత అభివృద్ధిని కనపరిచారు.
సెంటుజార్జి కోటలోని కాలేజీలో తన విద్యను ముగించుకొనడానికి
బ్రౌనుకు మూడుపంత్సరాలు పట్టింది. 1820 జూన్ నెలలోని పరీక్షలో ఎట్టకేలకు
సెకండ్ క్లాసులో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. తెలుగులో చూపిస్తున్న ప్రావీణ్యం మరాఠీలో
కనబర్చలేకపోయినా కచ్చేరీ పనులు నిర్వహించడానికి తగిన జ్ఞానం వుందని
పరీక్షాధికారులు భావించారు. జ్యూడిషియల్ రెగ్యులేషన్సు ఆనుపానులు బాగా
తెలుసుకొన్నందువల్లా. మూడు సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ కాలేజీలో
వుండకూడదన్న షరతువల్లా బ్రౌనును ఉద్యోగంలో నియమించమన్నారు.
ఇక్కడ ఒక విషయాన్ని గమనించాలి. బ్రౌన్కన్నా ఒక ఏడాది
ఆలస్యంగా కాలేజీలో చేరిన జె.సి. మారిస్ అనే సివిలు సర్వెంటు విద్యార్థి
తెలుగు, హిందూస్తానీ, పర్షియన్ భాషలలో చూపించే ప్రావీణ్యం అద్భుతంగా
వుందని పరీక్షాధికారులు భావించారు. విద్యార్థులందరిలో యితను అసమానుడని
ప్రశంసించారు. ప్రతి పరీక్షలోనూ అతడే ప్రధమస్థానం సంపాదించుకొన్నాడు.
అతనికి వెయ్యి వరహాల పారితోషికం యివ్వమని బోర్డువారు సిఫార్సుచేసి
యిప్పించారు. నిర్దేశించిన గ్రంథాలు బోధించే తెలుగులో యింతటి ప్రజ్ఞను
చూపెట్టిన మారిస్అధికారుల మెప్పునోచుకొన్నారు. ఉత్తరోత్తరా ఇంగ్లీషు-తెలుగు
నిగంటువు నిర్మాణాన్ని కుంపిణీవారు తలపెట్టినప్పుడు ఆ పనిని మారిస్కే
అప్పచెప్పారు. 15,000 రూపాయలు ముట్టచెప్పారు. కాలేజీబోర్డు సెక్రటరీ
అయిన కేంబెల్గా దొరగారికి బ్రౌన్
కన్నా మారిస్ అభిమాన పాత్రుడయ్యాడు.
1820 జూన్ నెలలో పరీక్షలు జరుగుతున్నప్పుడు మద్రాసు గవర్నరు.
బహదూరు అయిన సర్ థామస్ మన్రో ఒక ముగ్గురు విద్యార్థులను ప్రశ్నించడం
స్వయంగా దగ్గరుండి చూశారు. తర్వాత ఆ యేడు ఉత్తీర్ణులవుతున్న
విద్యార్థులందర్నీ వుద్దేశించి హితోపదేశం చేశారు. &quot;దేశ భాషలలో వ్యవహార జ్ఞానం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ge9wwxom4wdw8vnex4lr8992g71sqt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237861</id>
    <revision>
      <id>595732</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 147 లేకపోతే మిగతా జ్ఞానాలన్నీ సివిల్ సర్వీసులో నిరుపయోగమని చెప్పారు. చక్కని భాషా జ్ఞానం ఒక సాధనమే. సత్పరిపాలన గమ్యంగా భావించాలి. ఈ దేశ ప్రజల గుర...'</comment>
      <origin>595732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5156" sha1="fcrbf3yo8nxzvtnrrtkkxd4jiflhp7j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
147
లేకపోతే మిగతా జ్ఞానాలన్నీ సివిల్ సర్వీసులో నిరుపయోగమని చెప్పారు. చక్కని
భాషా జ్ఞానం ఒక సాధనమే. సత్పరిపాలన గమ్యంగా భావించాలి. ఈ దేశ ప్రజల
గురించి ఏర్పరచుకొన్న దురభిప్రాయాలకు స్వస్తి చెప్పండి. భారతీయుల మధ్య
బహుకాలం సంచరిస్తూ జీవించిన వాళ్ళెవరైనా నేటివుల సద్గుణాలను
మెచ్చుకొంటారు. ప్రజలలో సద్భావం వుంటే అదే ఏ ప్రభుత్వానికైనా రక్ష&quot; అని
మన్రోగారు చెప్పారు. ఈ మాటలు ఆ విద్యార్థులపై గట్టి ప్రభావాన్ని
చూపెట్టాయి. బ్రౌన్లో దేశ భాషల పట్లగల అభిప్రాయానికి ప్రాయం వచ్చింది.
సెంటు జార్జికోట కాలేజినుండి ఉత్తీర్ణులయ్యాక బ్రౌనుగారిని సివిల్
సర్వీసులో మొట్టమొదట కడపలో జిల్లా కలెక్టరు గారికి, మేజిస్ట్రేటు గారికి
అసిస్టెంట్గా 1820 ఆగస్టు 8వ తేదీనాడు నియమించారు. ఆ రోజుల్లో హన్జ్బరీ
దొరగారు అక్కడ కలెక్టరుగా వుండేవారు. ఆయన తెలుగు ధారాళంగా
మాట్లాడేవారు. వారిని చూశాక, మన్రో దొరగారి హితోపదేశం గుర్తు వచ్చాక,
హన్ బరీ దొరగారిని మించే సంభాషణా చాతుర్యాన్ని తెలుగులో సంపాదించాలని
బ్రౌను దొరగారు నిశ్చయించుకొన్నారు. ఈ కోరిక సిద్ధించడానికి కడపలో
ఉద్యోగం చేసిన తొలి రెండేళ్ళూ నిండాపట్టాయి.
తెలుగు మాట్లాడడంలో కృషి సాగుతున్నా రాతకోతలన్నీ మునిషిల
ద్వారా జరిగేవి. తెలుగులో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలను కచ్చేరీలోని పండితులే చదివి
వినిపించేవారు. ఉద్యోగ రీత్యా తెలుగు అవసరమైనంత మాత్రమే ఉపయోగిస్తూ
మిగతా సమయాల్లో దొరగారు గ్రీకు, హిబ్రూ, పారశీ భాషలలోని గ్రంథాలను
చదువుతూ వుండేవారు. కలకత్తాలో తామున్నప్పుడు తండ్రిగారు యిచ్చిన శిక్షణ
వల్ల హిబ్రూ భాషబాగా పట్టుబడింది. దాన్ని కడపలో కొనసాగించారు.
తొలి ఉద్యోగం స్వీకరించాక బ్రౌనుదొర గారికి తమ తండ్రిగారి
ఆశయాలు, ఆయన తన మీద పెట్టుకొన్న ఆశలు జ్ఞాపకం వచ్చాయి
కాబోలు.
డేవిడ్ బ్రౌనుగారు తన కుమారులు ముగ్గుర్నీ క్రైస్తవ మత బోధకుల్ని
చేయాలనుకొంటే కుంపిణీవారు సివిలు సర్వెంట్లను చేశారు.
కలకత్తాలో వున్నప్పుడు ఉత్తమ క్రైస్తవ ధర్మాలను ఆచరణలో పెట్టారు.
ధర్మబళ్ళను ఆయన నడిపేవారు. తమ తండ్రిగారి సంఘ సేవను గుర్తుకు
తెచ్చుకుని బ్రౌను దొరగారు కడపలో రెండు ధర్మబళ్ళను నేటివుల విద్యకోసం
స్థాపించారు. తెలుగు హిందూస్థానీ భాషలు నేర్పడానికి వాటిలో
అయ్యవార్లనే నియమించారు.
నేటిపు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fcrbf3yo8nxzvtnrrtkkxd4jiflhp7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/164</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237862</id>
    <revision>
      <id>595733</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX 1822 అక్టోబరు 25 నాటికి బ్రౌను దొర గారు కడప నుండి బదిలీ అయ్యారు. మచిలీపట్నం జిల్లాకు రిజిష్ట్రార్ నియమితులయ్యారు. సహాయక మేజిస్ట్రేట్ హెదాలో ఉంటూ దస్త...'</comment>
      <origin>595733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5071" sha1="pyz2f28w616dlox8tnuq1za3efkox7d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;148
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
1822 అక్టోబరు 25 నాటికి బ్రౌను దొర గారు కడప నుండి బదిలీ
అయ్యారు. మచిలీపట్నం జిల్లాకు రిజిష్ట్రార్ నియమితులయ్యారు. సహాయక
మేజిస్ట్రేట్ హెదాలో ఉంటూ దస్తావేజులు రిజిష్టర్ చేస్తూ వెయ్యిరూపాయల
లోపు సివిల్ దావాలు విచారణ చేసి తీర్పులు చెప్పే సివిల్ సర్వెంటుగా
డిసెంబరు 16 నాడు ప్రమాణ స్వీకారం చేసి విధులను స్వీకరించారు.
1823లో జిల్లా జడ్జిగారు సెలవు మీద వెళ్ళడం వల్ల ఆ ఖాళీలో రెండు
నెలల పాటు జడ్జిగా, క్రిమినల్ జడ్జిగా బ్రౌను దొర గారు వ్యవహరించవలసి
వచ్చింది. అప్పటికే ఆయన పైలా పచ్చీసులో ఉన్నారు. వయస్సు పట్టుమని
పాతిక నిండలేదు. ఉడుకు నెత్తురు. చుట్టూ ఉన్న అవినీతిని,
లంచగొండితనాన్ని చూసి ఆయనకు ధర్మ కోపం వచ్చింది. మచిలీపట్నం
కోర్టు నాజరు మరికొందరు ఉద్యోగులతో కలసి చేస్తున్న అక్రమాలు చూసి
బ్రౌను దొరగారు మండిపడ్డారు. నాజరును బర్తరఫ్ చేశారు. రెగ్యులేషన్లలో ఉన్న
లొసుగులు, రూల్సు ఇచ్చే రక్షణలు బాగా తెలిసిన నాజరు పైఅధికారులకు అర్జీలు
పెట్టుకొన్నాడు. సర్కారు వారు బ్రౌను దొరగారిని సంజాయిషీ అడిగారు.
ఆయన చెప్పిన విషయాలు ఉన్నతాధికారులు స్వీకరించక బర్తరఫ్ ఉత్తరువులు
రద్దు చేశారు. ఈ ఉదంతం యువకులైన దొరగారి మీద ఏమీ ప్రభావం చూపి
నట్టే లేదు. తమ తొందరపాటు, ఆగ్రహాలను అణచుకోవడం నేర్చుకోలేదు.
కడపలో స్ధాపించినట్టే మచిలీ పట్నంలో కూడా బ్రౌను దొరగారు
ధర్మబళ్ళను నెలకొల్పారు. తమ స్వంత విజ్ఞానానికి బెంగాలీ వ్యాకరణాన్ని
పఠించసాగారు. సంస్కృత దేవ నాగరి లిపి నేర్చుకొని మరీ అధ్యయనం
చేయసాగారు. 1823 జూన్ నెలలో ఆరు వారాల పాటు సెలవు తీసుకొని
బందరు నుండి చెన్నపట్నానికి వెళ్ళారు. కొత్త పుస్తకాల కోసం ఆతృతగా
అన్వేషించే ఆయనకు మద్రాసులోనే, బహుశా, ఆబే దుబాయ్ గారు రచించిన
'హిందువుల ఆచారాలు' అనే గ్రంథం తటస్థపడింది. దాన్ని కొని బందరుకు
తీసుకొని వెళ్ళి ఉంటారు. ఆ పుస్తకానికి చాలా చరిత్ర ఉంది. దానిని చదివిన
బ్రౌను దొరగారు తెలుగు సాహిత్యంలో చాలా చాలా చరిత్రను సృష్టించారు.
ఆ దుబాయ్ (1770-1848) పరాసు పాదిరీ, కేతలిక్కు, భారత
దేశంలో క్రైస్తవ మత వ్యాప్తి కోసం 1792 నుండి 1823 దాకా దక్షిణ భారతంలో
పంచరించిన ప్రబోధకుడు. తెలుగు, తమిళ, కన్నడ భాషలు క్షుణ్ణంగా వచ్చు.
సంస్కృత జ్ఞానం కూడా బాగా అలవర్చుకొన్నాడు. భారతీయుల లాగే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pyz2f28w616dlox8tnuq1za3efkox7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237863</id>
    <revision>
      <id>595734</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ పరివ్రాజకుని వేషధారణ చేసి ప్రజలలో కలిసి మెలిసి తిరిగే వారు. 149 అందరూ ఈయనను 'దొడ్డ స్వామయ్య వారు &quot; అని పిలిచే వారు. రెండు దశాబ్దాల పాటు హిందువుల ఆచ...'</comment>
      <origin>595734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5141" sha1="hivus082eteph7v0c9rqam683jwrf39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
పరివ్రాజకుని వేషధారణ చేసి ప్రజలలో కలిసి మెలిసి తిరిగే వారు.
149
అందరూ
ఈయనను 'దొడ్డ స్వామయ్య వారు &quot; అని పిలిచే వారు. రెండు దశాబ్దాల పాటు
హిందువుల ఆచార వ్యవహారాలను పరిశీలించి వాటిపై ఆయన ఫ్రెంచి భాషలో
ఒక గ్రంథం రాశారు. ఇటువంటి గ్రంథం దొరికితే ఆంగ్లంలో ప్రచురించాలని
కుంపిణీ వారు భావిస్తున్నప్పుడు ఈ ఫ్రెంచి గ్రంథం గురించి విన్నారు.
1807లో ఈ వ్రాత ప్రతిని సంపాదించారు. పుత్రికలు పుట్టించి ఒక ప్రతిని
లండన్ పంపారు. 1816 ఏ.డి. కేంబుల్ గారు కాలేజి బోర్డు సెక్రటరీగా
ఉన్నప్పుడు ఆబేదుబాయ్ గ్రంథాన్ని ఆంగ్లం లోనికి అనువదించి ప్రకటిస్తే
బాగుండునని భావించారు. ఒకరు అనువాదం ప్రారంభించారు. మధ్యలో
మరొక ఆలోచన వచ్చింది. అప్పుడు దుబాయ్ పాదరి దక్షిణ భారతంలోనే
ఉన్నారు. ఈ గ్రంథంలో చేర్పులూ మార్పులూ అవసరమైతే ఆ పని
చేయమన్నారు. దుబాయ్ పాదిరీ గారు మూల గ్రంథాన్ని చాలా చోట్ల పెంచి
అదనపు సమాచారంతో తిరగ రాశారు. అయితే ఈ విపులీకరణ ప్రతి అందేలోగా
పూర్వం అనువాదానికి పంపిన పుస్తకాన్ని ఆ ట్రాన్సులేటరు పూర్తిగా తర్జుమా
చేశాడు. ముద్రాపకునికి అందచేశాడు. దాని అచ్చుపని పూర్తయి అమ్మకానికి
పుస్తకాల షాపులోనికి వచ్చింది. వేడి వేడి కేకులలాగ ప్రతులు అమ్ముడయ్యాయి.
బ్రౌను దొరగారు ఈ సంగతి విని పుస్తకాన్ని కొనుక్కొని బందరుకు వెళ్ళారు.
1824లో, అబేదుబాయ్ గారి రచన చదువుతూ ఉంటే దొరగారికి
సహజంగా ఒక చోట అత్యంత విస్మయం కలిగించే వాక్యాలు కనబడ్డాయి. తాము
ఏ కడపలో రెండేళ్ళపాటు ఉద్యోగం చేసి తెలుగు అనర్గళంగా మాట్లాడడం సాధన
చేశారో ఆ కడప జిల్లాలోనే ఒక గొప్ప కవి ఉన్నాడని దుబాయ్ పాదిరీ గారు రాస్తే
సహజంగానే బ్రౌను దొరగారిలో కుతూహలం పెరిగింది. తమ పుస్తకంలో రెండు
చోట్ల దుబాయ్ పాదిరీ వేమన గారిని పేర్కొన్నారు. రెండోసారి ఒక
అధోజ్ఞాపికలో ఇలా చెప్పారు. 'ప్రఖ్యాత కవులలో చాలా ప్రాచుర్యం పొందిన
కవులలో వేమన ఒకరు. వీరి పద్యాలు తెలుగులో రచించినవే అయినా బోలెడు
భాషలలోనికి అనువాదమయినవి. ఈ తాత్త్విక కవి రెడ్డి కులానికి
చెందినవాడనీ, కడప జిల్లాలో 17వ శతాబ్ది చివరి పాదంలో జన్మించినవాడనీ
చెప్పుకొంటారు. ఈయన పద్యాలలోని శావా ఉదాహరణలు నేనువిన్నాను. అవి
వివేకంలోనూ,స్వతంత్రంలోమా శ్రేష్ఠమైనవి.&quot;
దుబాయ్ పాదిరి గారి ఈ వాక్యాలు చదివాక బ్రౌను దొరగారు వేమన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hivus082eteph7v0c9rqam683jwrf39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237864</id>
    <revision>
      <id>595735</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '150 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX పద్యాలను చదవాలను కొన్నారు. తమ పరిచయస్తులయిన నేటివులందరినీ వేమన గురించి ప్రశ్నించారు. ఆ కవి శ్రేష్ఠుని గ్రంథాన్ని తమకు ఇవ్వమన్నారు. మచిలీ పట్నం కో...'</comment>
      <origin>595735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5214" sha1="k3rkgtlnpd08ad5j1uvb1npm02a3fkp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;150
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
పద్యాలను చదవాలను కొన్నారు. తమ పరిచయస్తులయిన నేటివులందరినీ
వేమన గురించి ప్రశ్నించారు. ఆ కవి శ్రేష్ఠుని గ్రంథాన్ని తమకు ఇవ్వమన్నారు.
మచిలీ పట్నం కోర్టులో సదర్ అమీనుగా ఉంటున్న పండితుడు తిప్పాభట్ల
వెంకటశివ శాస్త్రి ఒక ప్రతిని తీసుకొచ్చి ఇచ్చాడు. ఇది దొరగారికి అందిన తొలి
ప్రతి. అందుకు దీనిని 'A' అనే ప్రథమాక్షరంలో గుర్తు చేసుకొన్నారు. ఈ
తాళపత్ర ప్రతిలోని పద్యాలను కాగితాల మీదకు కనకాద్రి ఎక్కించసాగాడు.
ఇంతలో కడప నుండి ఒక ప్రతి వచ్చింది. దీనిని 'C' అని పేర్కొన్నారు.
'A' ప్రతిలోని పద్యాలనూ, 'C' ప్రతి లోని పద్యాలను కనకాద్రి కాగితం మీదకు
ఎక్కించాడు. దీనిని 'B' కనకాద్రి ప్రతి అని వ్యవహరించారు.
ప్రతులు సిద్ధమవుతున్నప్పుడే తర్జుమాకు కావలసిన సరంజామాను
సమకూర్చుకొన్నారు. తెలుగు పద్యాలను ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించాలంటే అర్థ
నిర్ణయం కచ్చితంగా ఉండాలి. తెలుగు పదాలకు ఇంగ్లీషు అర్థాలను ఇచ్చే
నిఘంటువును ఏ.డి.కేంబెల్ దొరగారు రచించారు. దానిని కాలేజి బోర్డు వారు
మూడేళ్ళకిందటే 1921లో అచ్చువేశారు. దీని ప్రతినొకదానిని దొరగారుకొన్నారు.
దానిని కూలంకషంగా పరిశీలించారు. అందులో 14,862పదాలు మాత్రమే
ఉన్నాయి. దీని వల్ల భాష సమగ్రంగా తెలియదు. అందుచేత తెలుగు పదాలకు
ఇంగ్లీషు అర్థాలనిచ్చే T.E.D. నిఘంటువును ప్రారంభించి, కొత్తమాటలు తటస్థ
పడ్డప్పుడు వాటినీ, వాటి అర్ధాలనూ ఆసంపుటానికి ఎక్కించసాగారు. వేమన
పద్యాలలో ఎన్నో అపురూపమైన, అపరిచితమైనపదాలు కనబడుతున్నాయి. ఇవి
నిఘంటువులుకూడా ఎక్కాలిఅని దొరగారు నిర్ణయించుకొన్నారు.
వివిధ ప్రతుల నుండి వేమన పద్యాలను కాగితం సంపుటాలలో
ఎక్కించాక 1824 మార్చి 5 వ తారీఖు నాడు దొరగారు వాటిని ఆంగ్లంలోనికి
అనువదించడానికి పూనుకొన్నారు. పది రోజుల పాటు అశ్లీల పర్వంలోని
పద్యాలనే అనువాదం చేశారు. ఆనాడు వేమన పద్యాల పేరు మీద ఎన్నో మోటు
పద్యాలు, బూతు పద్యాలూ చెలామణిలో ఉండేవి. కొన్ని ఘాటు పద్యాలను
వేమన గారు స్వయంగా చెప్పక పోలేదు. ఈ తరహా వాటి నన్నింటినీ ఒక చోట
చేర్చి దొరగారు ఆ విభాగానికి 'అశ్లీల పర్వం' అనే పేరు పెట్టారు. సాధు పాఠాలు,
శాశ్వత క్రమము నిర్ణయమయ్యే దాకా ఈ సందిగ్ధ పద్యాలను ఇంగ్లీషులోనికి కాక
లాటిన్ లోని అనువదిస్తే మంచిదని దొరగారు నిర్ణయించారు. మార్చి 19వ
తారీకున మొదటి భాగంలోని పద్యాలను అనువదించడం ప్రారంభించారు గాని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k3rkgtlnpd08ad5j1uvb1npm02a3fkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237865</id>
    <revision>
      <id>595736</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ ఒక్క వారం తిరక్క ముందే మార్చి 24వ తేదీ నాడు ఆ పనిని ఆపేశారు. 151 వేమన పద్యాల అనువాదం తాత్కాలికంగా నిలిపి వేయడానికి బలమైన కారణం ఉంది. పాఠ నిర్ణయం చేయ...'</comment>
      <origin>595736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4210" sha1="texqbl3xzzmwkex1encb0gv1xxabv3p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
ఒక్క వారం తిరక్క ముందే మార్చి 24వ తేదీ నాడు ఆ పనిని ఆపేశారు.
151
వేమన పద్యాల అనువాదం తాత్కాలికంగా నిలిపి వేయడానికి బలమైన
కారణం ఉంది. పాఠ నిర్ణయం చేయాలన్నా, లేఖకదోషాలను పరిహరించాలన్నా
ఛందో జ్ఞానం చాలా అవసరం. అందుచేత 1824 మార్చి 24వ తారీఖు నుంచి
ఏప్రిల్ 12వ తారీఖు దాకా ఒక మూడు వారాలపాటు ఛందస్సు నేర్చుకొనడానికి
వినియోగించారు. వారికి గ్రీకు లాటిన్ ఛందస్సుల పరిజ్ఞానం ఉంది. అందుచేత
అతి కొద్దికాలంలోనే తెలుగు ఛందస్సులను అవగాహన చేసుకొన్నారు.
రోజుకోగంట చొప్పున ఒకటి రెండు వారాలు ముఖ్య సూత్రాలను అధ్యయనం
చేస్తే ఏ విద్యార్థికైనా ప్రారంభ దశలో ఛందస్సు పట్టుపడుతుందని ఆయన
స్వానుభవం వల్ల తెలుసుకొన్నారు. ఇంకో రెండు వారాల పాటు కృషి చేస్తే
జటిలమైన ఛందో రహస్యాలు తెలుసుకో వచ్చునని భావించారు.1
1824 ఏప్రిల్ 15వ తారీఖు నుండి స్థిరంగా కూర్చొని పద్యానువాదం
పునః ప్రారంభం చేశారు. జూలై 31 నాటికి ప్రథమ భాగం అనువాదం పూర్తి
చేశారు. అంటే మూడున్నర నెలలపాటు ఈ ఆంగ్లీకరణ సాగిందన్నమాట.
ఒక్కవారం రోజులపాటు విశ్రాంతి తీసుకొని 1924 ఆగస్టు 8 నాడు ద్వితీయ
భాగంలోని పద్యాలను అనువదించ సాగారు.
ఒక వారం రోజులు విశ్రాంతి తీసుకొన్నారంటే ఆ ఏడు రోజులలో ఒక
ముఖ్యమైన పనిని పురమాయించారు. పదాల అర్థాలను నిర్ణయించడానికి
నిఘంటువు సహాయం చాలా అవసరం. మచిలీపట్నంలోనే మామిడి వెంకయ్య
ఉన్నారని దొరగారికి తెలుసు. ఆపండితుడు ఆంధ్ర దీపిక అనే నిఘంటు
రచన చేసి కుంపిణీ వారి కాలేజి బోర్డుకు వెయ్యి వరహాలకు దాని కాపీ రైటును
విక్రయించారనీ తెలుసు. మాతృక నుంచి ఎన్ని పుత్రికలనైనా పుట్టించి తమ
ఇష్టులకు ఇచ్చుకోవచ్చుననే షరతును వెంకయ్యగారు తమకు అట్టి
పెట్టుకొన్నారని కూడా దొరగారికి తెలుసు. అందుచేత ఆంధ్ర దీపికకు తమకు
కావలసిన పద్ధతిలో త్వరగా ఒకప్రతి పుట్టింప చేశారు. 1824 ఆగస్టు 12వ తేదీ
1. ఆంధ్ర గీర్వాణచ్ఛందం - వుట 3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>texqbl3xzzmwkex1encb0gv1xxabv3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237866</id>
    <revision>
      <id>595737</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '152 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX నాటికి ప్రతి సిద్ధమైంది. ఇది దొరగారి సూచన మేరకు వ్యుత్పత్తుల కలం విడిచి పెట్టి మాతృక క్రమాన ఉన్నట్టు వ్రాసిన ప్రతి. ఇదిప్రస్తుతపు అవసరాలకు, భావి స...'</comment>
      <origin>595737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5030" sha1="844a8i5j5dpphpe2gbrbop5io2e3iif" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;152
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
నాటికి ప్రతి సిద్ధమైంది. ఇది దొరగారి సూచన మేరకు వ్యుత్పత్తుల కలం విడిచి
పెట్టి మాతృక క్రమాన ఉన్నట్టు వ్రాసిన ప్రతి. ఇదిప్రస్తుతపు అవసరాలకు, భావి
సమగ్ర రచనకు ప్రాతిపదికరూపంగానూ సరిపోతుందని దొరగారు భావించారు.
రమారమి మూడు నెలల పాటు శ్రమించి నవంబరు నాలుగవ తేదీ నాడు
ద్వితీయ భాగం అమవదిస్తవే కొన్ని పద్యాలను చిల్లర భాగంలోనూ, కొన్ని
అశ్లీల పర్వంలోనూ జమకట్టి వేరే విడిగా ఒక సంపుటిలో వ్రాయసాగారు.
మోటుగా వుండే వాటిని పూర్వంలాగే లాటిన్ భాషలోనికే అనువాదం చేశారు.
తాలి రెండు భాగాలలోని పద్యాలూ, అశ్లీలపర్వంలోని 55 పద్యాలు, చిల్లర
భాగంలోని 91 పద్యాలు మొత్తం అన్నీ కలుపుకొని దొరగారు నవంబరు 4వ తేదీ
నాటికి 1152 పద్యాలను పరిష్కరించి అనువదించారు. వెంకట శివయ్యగారి
ప్రతిలోనూ, కనకాద్రి ప్రతిలోనూ వున్న యావత్తు పద్యాలూ
సంపుటాలలోనికి ఎక్కాయని దొరగారు నోటు చేసుకొన్నారు. అయితే 37
పద్యాలను, అవి పునరుక్తులు కాబట్టి త్రోసిపుచ్చారు.
ఈ
ద్వితీయ భాగం పూర్తి చేసిన మరునాడే నవంబరు 5వ తేదీనాడు
తృతీయ భాగం అమవదించడానికి దొరగారు పూనుకొన్నారు. సగటున రోజుకు
ఎనిమిది పద్యాల చొప్పున పరిష్కృత అనువాదం సాగింది. 19243
సంవత్సరమంతా వేమన పద్యాల తర్జుమా లోనే దొరగారు తమ తీరిక
సమయాల్లోని అన్ని గంటలూ వినియోగించాను.
1824 నవంబరు 23వ తేదీ వాడు దొరగారిని రాజమండ్రి కలెక్టరు గారికి,
మేజస్ట్రేటు గారికి హెడ్ అసిస్టెంటుగా కుంపిణీ వారు నియమించారు. ఉద్యోగ
క్షేత్రం మారినా చేపట్టిన సాహిత్య కార్యక్రమం ఆగలేదు.
అనువాదం చేస్తూనే మధ్యమధ్య ఈసంపుటాలలో నోట్సుతో పాటు
ఉత్తరోత్తరా ఇవి ప్రకటించబోయేటప్పుడు అచ్చువేయవలసిన ఉపోద్ఘాతాలు
దొరగారు వ్రాస్తూ వచ్చారు. డిసెంబరు 23వ తేదీన వేమన పద్యాలపైన 16
పుటలతొలిపలుకులు దొరగారుపూర్తిచేశారు. ఎన్నెన్నోవిషయాలు అందులో
పొందుపరిచారు. సంవత్సరంపూర్తయినా తలపెట్టినకార్యం సంపూర్ణంకాలేదు.
1825లో వేమన పద్యాల అనువాదాన్ని కొనసాగించారు. కిందటి
సంవత్సరం నవంబరు 5వ తారీఖువ 'మొదలెట్టిన తృతీయ భాగపు అనువాదం
ఈయేడు జనవరి 18వ తారీఖు దాకా సాగింది. ఈ భాగంలో మొత్తం 543
పద్యాలను ఆయన తర్జుమా చేశారు. తృతీయ భాగం పూర్తి చేసిన నాడే
చతుర్ధభాగం అనువాదానికి పూనుకొన్నారు. ఏప్రిలు 21వ తేదీ నాటికి నాలుగవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>844a8i5j5dpphpe2gbrbop5io2e3iif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237867</id>
    <revision>
      <id>595738</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్ 153 భాగం సంపూర్ణమయింది. దీనితో పాటు చిల్లరపద్యాలూ, ఆశ్లీల పద్యాలూ ఉన్న పంచమ విభాగం కూడా తుదముట్టింది. వేమన పద్యాలను అనువదిస్తున్న కాలంలో బ్రౌను...'</comment>
      <origin>595738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4981" sha1="4624x0d93wp13ztkifdzlkq6ypjb181" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్
153
భాగం సంపూర్ణమయింది. దీనితో పాటు చిల్లరపద్యాలూ, ఆశ్లీల పద్యాలూ ఉన్న
పంచమ విభాగం కూడా తుదముట్టింది.
వేమన పద్యాలను అనువదిస్తున్న కాలంలో బ్రౌను దొరగారికి
తిప్పాభట్ల వెంకటశివశాస్త్రితోపాటు, వఠ్యం సోదరుల సలహాలు, సహాయాలు
లభించాయి. వీళ్ళు ముగ్గురూ అన్నదమ్ములు. పెద్దాయన పేరు పఠ్యం అద్వైత
బ్రహ్మశాస్త్రి. ఈయనకు బ్రహ్మయ్య అనేది వ్యవహారవామం. ఇతని పెద్ద తమ్ముడు
1825లో 18 ఏళ్ల యువకుడు. పేరు సీతారామశాస్త్రి. చిన్నతమ్ముడు
రామలింగశాస్త్రి. బ్రహ్మయ్యగారు కోర్టు పండితులు. ఈయన దొరగారిని ముందు
భారతం చదవమని ప్రార్ధించసాగారు. ఈ ఆదికావ్యాన్ని సీతారామశాస్త్రితో పాటు
చదవమని విన్నవించారు. రామలింగశాస్త్రి కన్నా సీతారామశాస్త్రి చాలా
తెలివైనవాడు. పైగా కవి. బ్రహ్మయ్యగారి సలహామ
ఆంధ్రమహాభారత పఠనాన్ని వెంటనే ప్రారంభించారో, లేదో తెలియదు.
బ్రహ్మయ్యగారి సలహా ఇచ్చిన విషయాన్నే గ్రంథస్థం చేశారు.
పాటించి దొరగారు
వేమన పద్యాల సంస్కరణలో బ్రహ్మయ్యగారి సలహాలు కొన్ని
ఉన్నాయి. విశేషణాల వ్రాతలో ఐక్యం పనికిరాదని, దానికి బదులు 'యిన' అనే
అక్షరక్రమాన్నే వాడాలని బ్రహ్మయ్యగారి నిర్ణయాత్మకమైన సూచన. (ఆయన
సూచనమేరకు నేను ఇదిఇప్పుడు 'నిర్ణయాత్మకమయివ' అని స్పెల్చేసి ఉండాలి)
వేమన పద్యాల సంస్కరణలో బ్రహ్మయ్యగారు మరొక అభిప్రాయాన్ని
చెప్పారు. 'ఈ పద్యాలను ఎంత శ్రద్ధగా సంస్కరించిన వ్యాకరణ దోషాలూ,
గాల, అలంకారికలో పాలూ ఉండవేఉంటాయి. వీటిని సంస్కరించా
లంటే కొత్త రచన చేయడమే అవుతుంది. అందుచేత దీనినొక భక్తి కావ్యంగా
భావించి ఇప్పుడున్న పద్యాలను యథాతథంగా అచ్చువేయడమే సముచితం.
ఇప్పటి పద్యాలు అందుకు యోగ్యంగానే ఉన్నాయి.' (D-1773-4వ సంపుటి)
బ్రహ్మయగారి నోట ప్రతిరోజూ ఒకే పాట. &quot;వేమన పద్యాలను ఏమీ
సంస్కరించకండి. వాటి పాఠాలను అట్లాగే శాశ్వతంగా ఉండనివ్వండి. తమరు
కావ్యకవుల కృతులను చదవడంలోనే తమ కాలాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోండి&quot;
అని దొరగారు చెవినిల్లు కట్టుకొని బ్రహ్మయ్యగారు శతధా చెప్పేవారు.
మచిలీపట్నంలో బ్రహ్మయ్యగారి సోదరునితో కలసి మహాభారతం
చదివిన దాఖలాలు లేవుగాని, రాజమండ్రి చేరాక కోనసీమలో ఉండే ములుపాక
బుచ్చయ్య శాస్త్రి అనే ఆరామద్రావిడ బ్రాహ్మణ కవితో పరిచయం ఏర్పడింది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4624x0d93wp13ztkifdzlkq6ypjb181</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237868</id>
    <revision>
      <id>595739</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '154 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - JX అనే ఈయన 'వెంకటేశ్వర మహాత్మ్యం', మాఘమహాత్మ్యం' కావ్యాలన రచించారు. దొరగారితో ఎలా పరిచయమైందో తెలియదుగాని, ఈ పండిత కవి దగ్గర కావ్యాలు చదువుకోవాలనీ, చంద...'</comment>
      <origin>595739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4935" sha1="qqzzyg3nrn8ms0gha7tzj7zktclkak8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;154
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - JX
అనే
ఈయన 'వెంకటేశ్వర మహాత్మ్యం', మాఘమహాత్మ్యం' కావ్యాలన
రచించారు. దొరగారితో ఎలా పరిచయమైందో తెలియదుగాని, ఈ పండిత కవి
దగ్గర కావ్యాలు చదువుకోవాలనీ, చందస్సు నేర్చుకోవాలని అభిలషించి ఆ
కోరికను వెంటనే తీర్చుకొనసాగాడు.
కావ్యాలలో భాష సర్వసాధారణమైన తెలుగు వాళ్ళకు బోధపడని
మోతాదులో ఉందని దొరగారు గుర్తించారు. అయితే నిరక్షరాస్యులైన
ఆంగ్లేయులకు మిల్టన్, డ్రైడన్ కవుల భాష కొరుకుడు పడుతుందా? కృషి వల్లనే
సాహిత్య పునర్వికాసం సాధ్యమవుతుందని దొరగారు భావించారు. &quot;షేక్స్పియర్
నాటకాలలోని కొన్ని పలుకుబళ్లూ, నుడికారాలూ ఇవాళ సర్వసామాన్యంగా
అందరికీ అర్ధమవుతున్నాయంటే వ్యాఖ్యాతలు విపులంగా వాటిని వివరించి ప్రాణం
పోయబట్టే అవి భాషలో మళ్ళా చెలామణి అవుతున్నాయి. ఇటువంటి
పునర్వికాసం తెలుగుసాహిత్యంలో కూడా సాధ్యమవుతుందని నమ్మకంగా
ఆశించవచ్చు. అయితే సక్రమమైన పద్ధతులను అనుసరించాలి. &quot;అని దొరగారు
విశ్వసించారు.&quot; &quot;సంస్కృత విద్యలను పునరుద్ధరించిన గౌరవాన్ని ఇంతవరకూ
ఇంగ్లీషు పండితులు నోచుకొన్నారు. ఇకమీద తెలంగాణా భాషలకు తమ
సహాయాన్ని వారు ప్రసాదింతురుగాక!&quot; అని దొరగారు అర్ధించారు. (D-1773,
సంపుటి4) ఆంగ్లేయులందరూ కలసి సహాయంచేస్తే ఎంతటిఉపకారం జరుగు
తుందో అంతాతామొక్కరే ఒంటిచేతిమీదుగా చేయడానికి ప్రణాళిక వేసుకొన్నారు.
తెలుగు సాహిత్యాన్ని పునరుద్ధరించాలంటే ముందు అన్ని కావ్యాలకూ
సుపరిష్కృత ప్రతులు సిద్ధం చేయాలి. సాధుపాఠాలు నిర్ణయించాలి. ప్రాచీన
ప్రయోగాలకు బదులు తమ చిత్తమొచ్చిన పదాలను విలేఖరులు తరతరాలుగా
వ్రాత ప్రతులలో చొప్పిస్తూ వుంటారు. ఈ గతి గ్రీకు కావ్యాలకు కూడా
పట్టింది. ఈ సంగతి తెలిసిన దొరగారు ఒక చోట ఇలా రాశారు. &quot;గ్రీకు
కావ్యాలలో ప్రాచీన కవుల ప్రయోగాలను వ్రాయసకాండ్రు సర్వసాధారణ భాషకు
మార్చేస్తున్నారని విలపిస్తూ వుంటే ప్రస్తుత దైన్యస్థితిలో వున్న తెలుగు
సాహిత్యంలో ఇటువంటి మార్పులు ఎంత విస్తారంగా ఉంటాయో మరి?&quot; (D-
1773. సంపుటి 4.)
తీరిక సమయాలలో సంపూర్ణంగా తెలుగు సాహిత్యానికి అంకితం చేసినా
బ్రౌను దొరగారు కుంపిణీ సివిల్ సర్వెంటుగా తమ విధులను అలక్ష్యం చేయలేదు.
ఇంకా ఉడుకునెత్తురు బాగా మరుగుతూ ఉండడం వల్ల తమ సిబ్బందిలోగాని, తమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qqzzyg3nrn8ms0gha7tzj7zktclkak8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237869</id>
    <revision>
      <id>595740</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 155 అధికారం చెల్లుబడి అవుతున్న శాఖలలోగాని ఏ మాత్రం అవినీతి నైనా సహించలేకపోయారు. 'నమ్మక్షారోగా' ఉద్యోగిగా ఉన్న గవర్రాజు ఉప్పుకొఠార్లలో వర్తకుల...'</comment>
      <origin>595740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5320" sha1="tbxat2gy4mbh4lkp3psp1kmnd1gpxrz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
155
అధికారం చెల్లుబడి అవుతున్న శాఖలలోగాని ఏ మాత్రం అవినీతి నైనా
సహించలేకపోయారు. 'నమ్మక్షారోగా' ఉద్యోగిగా ఉన్న గవర్రాజు
ఉప్పుకొఠార్లలో వర్తకుల నుండి డబ్బు గుంజుతున్నాడన్న నేరారోపణను
పరిశీలించి ఆ ఆసామిని ఉద్యోగం లోంచి బర్తరఫ్ చేయడమే కాక రెండు వేల
రూపాయలు జుల్మాన్ వేశారు. బ్రౌను దొరగారి ఈ చర్య ఉద్యోగులకు సింహ
స్వప్నమయింది. జుల్మానా చెల్లించాక గవర్రాజు చెన్నపట్నంలోని రెవెన్యూ
బోర్డు వారికి, పై అధికారులకు అర్జీ పెట్టుకొన్నారు. వాళ్ళు కేసు మొత్తం పరిశీలించి
గవర్రాజు చేస్తున్నదాంట్లో సంప్రదాయవిరుద్ధమై నదేమీ లేదని తేల్చారు. అతగాడు
వసూలు చేస్తున్న ద్రవ్యం దైవకార్యాలకని సాక్ష్యం పుట్టింది. కట్టిన జుల్మానాను
వడ్డీతో వాపసు చేయమని హుకుం జారీ చేశారు. ఈ కేసులో
గవర్రాజుపై చాడీలు
చెప్తూ ఉప్పందించిన ఇన్ఫార్మర్లు ముట్టచెప్పిన ఇనాము నగదులను తిరిగి
రాబట్టమన్నారు. ధర్మకోపంలో ముక్కుకు సూటిగా పోయే బ్రౌనుదొరగారి
తలకు రెండోబొప్పి ఉద్యోగనిర్వహణలో కట్టింది. మచిలీపట్నంలో ఇంతకు
ముందు ఆయన బర్తరఫ్ చేసిన కోర్టునాజరు హాయిగా మళ్ళా కొలువులో
ఉన్నాడు. ఇప్పుడు ఈ నమ్మక్ దారోగా గవర్రాజు కథ ఇలా అడ్డం తిరిగింది.
కచ్చేరి పనులు ఎలా ఉన్నా కావ్యసేకరణ మూడు పువ్వులు
ఆరుకాయలుగా సాగుతుంది. జెంగాలు సివిల్, సర్వీసులో ఉన్న పాశ్చాత్య
పండితులు హెచ్.హెచ్.విల్సన్ (1786-1860) గారు అప్పుడే సంస్కృత విష్ణు
పురాణాన్ని కలకత్తా నుండి ఆంగ్లేయులకు పరిచయం చేశారు. తెలుగులో ఒక
విష్ణు పురాణం ఉందని బ్రౌను దొరగారు విన్నారు. చెన్నపట్నం కాలేజీలో ఒక
ప్రతి ఉందని తెలుసుకొని దానికొక పుత్రికను పట్టించారు. (D-312) దీనిని
ఆసాంతం పరిశీలించాక ఈప్రతిని ఇతర ప్రతులతో సరిచూడాలని దొరగారు
భావించారు. ముగ్గురు పండితుల పరిష్కరణలు సంపాదించారు.
ములుపాక బుచ్చయ్యగారితోనూ బ్రహ్మయ్యగారితోనూ సంప్రదించాక
మొదట ఏయే కావ్యాలు చదవాలో నిర్ణయించుకొన్నారు. దొరికిన కాడికి
కావ్యాలను తాళపత్రాల నుండి కాగితాల మీదకు ఎక్కింప చేశారు. రూపాయకు
రెండువందల పద్యాల చొప్పున విలేఖరికి కూలి ఇచ్చి కాగితం ప్రతులను సిద్ధం
చేయించారు. రాయసాలకు ఈ రేటు సరిపోతుందిగాని పరిష్కరించే పండితులకు
జీతం అన్నీ కలుపుకొని లెబ్బపెడితే రెట్టింపు సెలవు అవుతుంది. విష్ణుపురాణం
ప్రతి తయారుచేయించడానికి బైండింగు చార్జీలుమినహా 32రూపాయలు పట్టింది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tbxat2gy4mbh4lkp3psp1kmnd1gpxrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237870</id>
    <revision>
      <id>595741</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '156 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX (D-313.ప్రతిలో దొరగారు ఇలా రాశారు. &quot;ఆన 1825లో నేను విష్ణు పురాణాన్ని నిండా శ్రద్ధగా చదివివున్నాను. కాని నాస్వంత ప్రతినిఎవరో దొంగిలించారు. కాబట్టి దొరికిన...'</comment>
      <origin>595741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4599" sha1="j44j17dchowdkdy5ux8p3892ypsjodx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;156
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
(D-313.ప్రతిలో దొరగారు ఇలా రాశారు. &quot;ఆన 1825లో నేను విష్ణు
పురాణాన్ని నిండా శ్రద్ధగా చదివివున్నాను. కాని నాస్వంత ప్రతినిఎవరో
దొంగిలించారు. కాబట్టి దొరికినంత మట్టుకు ప్రశస్తమైన వ్రాత
ప్రతులనుండి ఈ పుస్తకము సిద్దము చేయించినాను. పద్య సంఖ్యలు
తప్పుగా ఉన్నాయి. వా డిక్షనరీలో పొందుపరిచిన అంకెలనుబట్టి పిదప
సవరించినాను.]
చాలా
1825 ఏప్రిలు 25వ తేదీనాటికి వేమన పద్యాల చిత్తు పరిష్కరణా,
ఆంగ్లీకరణా ముగిసింది. కాబట్టి మేనెల మంచి కావ్యసేకరణ ప్రతుల పరిష్కరణ,
విశ్లేషణ ప్రారంభించారు. విష్ణుపురాణమే కాక పద్మపురాణం
ప్రఖ్యాతమైనదని విన్నారు. మడికి సింగన రచించిన ఈ కావ్యాన్ని నిండా
ఆసక్తితో చదివారు. ఇందులోని అహల్యా చరిత్ర వారిని బాగా ఆకట్టుకొంది.
వాస్తవానికి మడికి సింగన ఈ ఘట్టాన్ని ఆకర్షవంతంగా రచించారు. దొరగారు ఈ
రచనకు ముగ్ధులై అహల్యా కథను పింగవ పద్యాల నుండి ఇంగ్లీషులోనికి 1825 మే
18వ తేదీవాడు అనువదించటం ప్రారంభించారు. 25వ తేదీనాడు ముగించారు.
(D-383)
ఒకపని ముగిసిన వెంటనే తీరికూర్చోవడం దొరగారికి చేతకాని విద్య.
అహల్య చరిత్రము ఆంగ్లంలో పూర్తిచేసిన మర్నాడే మే 26వ తారీఖున నీలా
సుందరీ పరిణయాన్ని చదవడం ప్రారంభించి నట్టుంది. కొంతదాకా
ఆంగ్లానువాదం చేశారు. (D-552)
కావ్యపఠనం చేస్తున్నప్పుడు దొరగారి కోభావం కలిగింది. ఇప్పటి దాకా
కాలేజీ బోర్డు వారు తెలుగు అభ్యసించడానికి వీలుగా వ్యాకరణాలూ,
నిఘంటువులూ, పదకోశాలూ, పెలక్షన్ల ప్రకటిస్తున్నారే గాని తెలుగు కావ్యాల
పరిచయం గట్టిగా ఏర్పరుచుకొనదలచిన ఆంగ్లేయులకు పనికి వచ్చే
ఛందోగ్రంథాలను చెన్నపట్నం కాలేజీ వారు ప్రకటించలేదు. కలకత్తాలో
కోల్ బ్రూకారు, యేల్పుగారు గీర్వాణచ్ఛందస్సు గురించి అప్పుడప్పుడు
అక్కడక్కడ వివరాలు ఇస్తున్నారుగాని దక్షిణ భారతంలో ఏ సివిల్ సర్వెంటూ
ఛందస్సు మీద తన దృష్టిని సాగించలేదు. ఆ కార్యం తామే సాధించాలని దొరగారు
భావించారు. చెన్నపట్టణంలోని కాలేజీ బోర్డులో సభ్యుడుగా ఉంటున్న మేస్తర్
రిచర్డు క్లార్కు దొరగారు ప్రోత్సహించడం వల్ల ఈ సంవత్సరంలోనే Analysis of&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j44j17dchowdkdy5ux8p3892ypsjodx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237871</id>
    <revision>
      <id>595742</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ Telugu Prosody&quot; అనే రచన మొదట చేశారు. (D-1260) 157 తెలుగు చందో గ్రంథాలలో కవిజనాశ్రయం అత్యంత ప్రాచీనమైనది. దీని ప్రతిని తయారుచేయించాక తిప్పాభట్లు వెంకటశివశాస్త్...'</comment>
      <origin>595742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="qjy86lxzayj1rcwb2fpzizykgkf31iz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
Telugu Prosody&quot; అనే రచన మొదట చేశారు. (D-1260)
157
తెలుగు చందో గ్రంథాలలో కవిజనాశ్రయం అత్యంత ప్రాచీనమైనది.
దీని ప్రతిని తయారుచేయించాక తిప్పాభట్లు వెంకటశివశాస్త్రిగారు సవరించారు.
&quot;దీనిని నాకు చదువు చెప్పిన పండితులు వెంకటశివయ్యగారు సరిదిద్దారు&quot; అని
కృతజ్ఞతలు చెప్తూ దొరగారు దీనిని అధ్యయనం చేశారు. ఇంతకు ముందు వేమన
పద్యాల పరిష్కరణ కోసం చదివిన ఛందో విషయాలపై రాసిపెట్టుకొన్న
నోట్సును సొంతం తిరగరాశారు. ఈసారి ఛందశ్శాస్త్రంలో నిష్ణాతులైన పండితుల
సన్నిదిలో ఈ పనిచేపట్టారు. కవిజనాశ్రయాన్ని ఇంగ్లీషులోనికి అనువాదం చేశారు.
(D-1279) ఎప్పుడు అనువదించారో గాని అప్పకవీయంలోని తృతీయాశ్వాపానికి
కూడా దొరగారు ఆంగ్లానువాదం చేశారు. యతిప్రాసలకు చెందిన భాగమే
అప్పకవీయంలోంచి తమకు ప్రస్తుతానికి అవసరం కనుక దానితోనే తృప్తి పడ్డారు.
1825 డిసెంబరు నాటికి 'ఆంధ్రగీర్వాణచ్చందము' అనే తెలుగు
పేరుతో &quot;The Prosody of the Telugu and Sanskrit Languages
Explained&quot; అనే ఇంగ్లీషు గ్రంథాన్ని బ్రౌను దొరగారు రచించారు. ఇందులో
ఆరు ప్రకరణాలు ఉన్నాయి. వీటికి ముందు ఒక పదిపుటల ఉపోద్ఘాతంలో
పూర్వం ఛందోబద్ధమైన రచనలలోనే సర్వవిద్యలు రచించే వారనీ,
సంస్కృతంలో వున్న పురాణేతిహాసాలు, కావ్యాలు అన్నీ తెలుగులో
చంపూకావ్యాలుగా అనువదితమయ్యేవని చెప్పారు. తెలుగుసాహిత్య పఠవం ఏ
క్రమంలో సాగాలో చెప్పారు. మొదటి ప్రకరణంలో ఎనిమిది అక్షర గణాలను,
రెండు మూడు మాత్రల గణాలను (హగణ వగణాలను) వివరించారు.
పదమధ్యంలో సంయుక్తాక్షరం ముందున్న లఘువు గురువు అవుతోందని
చెప్పారు. ఈ సూత్రాన్ని ప్రత్యక్షంగా వివరించడానికి ఆదిపర్వంలోని ఒక
పాదాన్ని ఉదాహరణగా ఇచ్చారు.
రెండవ ప్రకరణంలో సమవృత్తాలు, జాతి వృత్తాలు విశదం చేశారు.
మూడవ ప్రకరణంలో ఉపజాతి వృత్తాలు, అక్కరలు, రగడలు బోధపరిచారు.
నాలుగో ప్రకరణంలో కంద పద్యం విశద పర్చారు. అయిదో ప్రకరణంలో
సంస్కృత కావ్యాలలోని ఛందస్సులను పేర్కొన్నారు. ఆరోప్రకరణంలో
యతిప్రాసలు వివరించారు. మొదటి అనుబంధంలో పారిభాషిక పదాలపై
వివరణలు ఇచ్చారు. రెండవ అనుబంధంలో లేఖన విధానం, వర్ణక్రమపద్ధతి
తెలియచేశారు. మూడవ అనుబంధంలో మగణాది, యగణాది ఎనిమిది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjy86lxzayj1rcwb2fpzizykgkf31iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237872</id>
    <revision>
      <id>595743</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '158 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - 1X అక్షరమాత్రా గణాలతో మొదలైన వృత్తాలన్నింటినీ క్రమ పట్టికలో యతిస్థానాన్ని నిర్దేశిస్తూ చూపించారు. నాలుగో అనుబంధంలో తెలుగు వ్రాత ప్రతుల స్థితిని ప...'</comment>
      <origin>595743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5154" sha1="j0wkvf4p6pgsve6pr5zcb39bup9k2x7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;158
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - 1X
అక్షరమాత్రా గణాలతో మొదలైన వృత్తాలన్నింటినీ క్రమ పట్టికలో యతిస్థానాన్ని
నిర్దేశిస్తూ చూపించారు. నాలుగో అనుబంధంలో తెలుగు వ్రాత ప్రతుల స్థితిని
ప్రదర్శించడానికి ఆంధ్రమహా భారత సభాపర్వం ద్వితీయాశ్వాసంలోని 155వ
పద్యం మొదలుకొని 168వ పద్యం దాకా పాఠభేదాలతో పొందుపరిచారు.
బ్రౌను దొరగారు ఈ గ్రంథంలో పాశ్చాత్య, ప్రాచ్య, భారతీయ తెలుగు
పండితులను, గ్రంథకర్తలను, కవులను పేర్కొన్నారు. ఈ చిన్న గ్రంథంలో ఇంత
మంది ప్రామాణిక రచయితల నుండి వివరణలు, ఉదాహరణలు ఇవ్వడం
గమనించదగ్గ సంగతి. బ్రౌను దొరగారు తమ ఆంధ్ర గీర్వాణచ్ఛందంలో ముగ్గురు
సమకాలికులైన తెలుగు పండితులను పేరుపెట్టి ప్రశంసించారు. వారు రావిపాటి
గురుమూర్తి శాస్త్రి, వఠ్యం అద్వైత బ్రహ్మశాస్త్రి, ములుపాక బుచ్చయ్య శాస్త్రి. ఈ
ముగ్గురి సహాయంతోను వారి వద్ద గల ఆంధ్రకావ్యాల ఆధారాలతోను ఈ
ప్రాథమిక ప్రామాణిక గ్రంథాన్ని దొరగారు ఆరు నెలలలో సిద్ధం చేసి 1825
డిసెంబరు 13వ తేదీనాడు ప్రచురణార్థం కాలేజీ బోర్డు వారికి స్వయంగా
తీసుకువెళ్ళి సమర్పించారు.
1826 మార్చి 16వ తారీఖునాడు బ్రౌను దొరగారు సమర్పించిన
ఛందోగ్రంథాన్ని పరిశీలించాక ఏ.డి. కేంబెల్ దొరగారు తమ అభిప్రాయాన్ని చెప్తూ
శ్లాఘనీయమై న
న ఈ పుస్తకంలో కొద్ది మార్పులు చేస్తే ప్రకటన్హార్హమని
గవర్నమెంటు వారికి సిఫార్సు చేశారు. ఈ గ్రంథాన్ని కాలేజీ బోర్డువారు' తమ
ప్రచురణగా అచ్చు వేయిస్తే తనకు 50 అచ్చుప్రతులు తప్ప ఏవిధమైన
పారితోషికం అక్కర్లేదని బ్రౌను దొరగారు స్పష్టం చేశారు. దీనిని ప్రచురించడానికి
ప్రభుత్వం అనుమతించింది. సవరణలకు గ్రంథకర్తకు ప్రతిని పంపారు.
.
బ్రౌను దొరగారు తెలుగు సాహిత్య కృషిలో తలమునకలై ఉంటున్న
1826లోనే మేస్తర్ జారెట్ దొర గారు ఆయనను కలుసుకొన్నారు. వీరికి
పూర్వపరిచయం ఉంది. జారెట్ దొరగారు హీబ్రూ భాషలో మత్తయి సువార్తను
ప్రచురించిన వారు. ఈయన &quot;ఈ తెలుగు సాహిత్య ఝంఝాటం పెట్టుకోవద్దు.
ఈ చురుకు, ఈ ఉద్రేకం ఈ అభినివేశం తొందరలోనే తగ్గిపోతాయి&quot; అంటూ
జోస్యంతో కూడిన సలహా అయాచితంగా ఇచ్చారు. చిన్నప్పుడు అందరూ
'నువ్వు ఉత్త చంచల స్వభావుడవు. నీది నిముషానికొక గుణం' అంటూ తమకు
అస్థిరత్వాన్ని' అంటగట్టేవారని బ్రౌను దొరగారికి జ్ఞాపకం వచ్చింది. అయితే
ఝంఝామారుతంలో ఒకకొమ్మనున్నపత్రం . ఎంత రెపరెపలాడినా పట్టుతప్పదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j0wkvf4p6pgsve6pr5zcb39bup9k2x7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237873</id>
    <revision>
      <id>595744</id>
      <timestamp>2026-10-28T00:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను – సాహిత్య క్రౌన్ 159 1826 జనవరి నెలలో కుంపిణీ వారు బ్రౌను దొరగారిని రాజమండ్రి నుంచి కడపకు బదిలీ చేశారు. అక్కడి జిల్లా కోర్టుకు రిజిష్ట్రార్ నియమించారు. జనవరిలో బద...'</comment>
      <origin>595744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4933" sha1="j38f3rhmlci9a5le1on9fqzf875jgx4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను – సాహిత్య క్రౌన్
159
1826 జనవరి నెలలో కుంపిణీ వారు బ్రౌను దొరగారిని రాజమండ్రి
నుంచి కడపకు బదిలీ చేశారు. అక్కడి జిల్లా కోర్టుకు రిజిష్ట్రార్ నియమించారు.
జనవరిలో బదిలీ ఉత్తరువు జారీ అయినా అప్పుడు దొరగారు మద్రాసులో
సెలవుమీద ఉన్నారు. ఛందోగ్రంథం నిమిత్తం కావచ్చు. మార్చిలో సెలవు
ముగిసింది. మళ్ళా కడపకు రావడం దొరగారికి సంతోషదాయకమే. ఇక్కడి
నేటిపులు చాలా మంది తమకు తెలుసు. తాము పెట్టిన ధర్మబళ్ళలో చదువుకొన్న
వారు ఉన్నారు. తెలుగురాయడం చదవడం తెలిసిన ఉమేదువారీలు ఇక్కడ
తెలిసిన వాళ్ళలోనే దొరుకుతారు. వాళ్ళను ఉపయోగించుకొని తెలుగుకావ్యాలలో
ముఖ్యమైన వాటిని పాఠాంతరాలలో ప్రతులు తయారు చేయించాలి. వాటిని
పండితులచేత పరిష్కరింప చేయాలి. ఈసిబ్బందికి తగిన ఒకస్థావరాన్ని చూడాలి.
తమ బంగాళాలోనే దీనిని కొనసాగించాలంటే ఆ బంగళా విశాలంగా వుండాలి.
ఎప్పుడు ఏ తారీఖునాడు కొన్నారో తెలియదుగాని బ్రౌను దొరగారు
కడపలో పెద్ద తోటలో ఒక బంగాళాను వెయ్యి వరహాలు పెట్టికొన్నారు.
సాహిత్య కార్యక్రమాలు జరిపించడానికి పండితులను నియమిస్తే ఆ బ్రాహ్మణులు
పని చేయడానికి వేరే బంగాళాను ఈ తోటలోనే కట్టించారు. మొత్తం ఈ
ఆవరణలో మూడు కొరిడి బంగాళాలు దొరగారికి వున్నట్టున్నాయి. నడిమి
బంగాళాలో బ్రాహ్మణులు పనులు చేసేవారు. ఈ తోటను ఇరవై సంవత్సరాల
నుంచి కనిపెట్టుకొని వున్న పూలీలు దొరగారి కొలుపులో అదే తోటపని
చేయసాగారు. తోట గొప్పది. రోజూ కపిల తోలేవారు. కాలువలు తీసేవారు.
బంగళాలో కుశినీ, గుర్రపు లాయం వగైరాలన్నీ వుండేవి.
కడప చేరాక దొరగారు కోనసీమ నుంచి ములుపాక బుచ్చయ్య
శాస్త్రిగారిని, యితర పండితులను తమ వద్దకు రప్పించుకొని బంగళాలో
'కాలేజా'ను పెట్టారు. ప్రతుల లేఖకులు, మొకాబిలా చేసేవాళ్లు, పరిష్కరించే
పండితులు అందరూ ఈ 'కాలేజా'లో పనిచేసేవారు. 'బాల్యంనుంచి తమ
దయవల్ల తరిబియ్యము అయి తమ కటాక్షానికి పాత్రుడయిన అయోధ్యాపురం
కృష్ణారెడ్డి అనే సంపన్న కుటుంబంలోని వ్యక్తి బ్రౌను దొరగారికి కుడిభుజం
అయ్యాడు. బంగళా వ్యవహారాలూ, కాలేజా పనుల అజమాయిషీ
చూసుకొనేవాడు.
లేఖకులను, పండితులను నియమించాక 1926లోనే దొరగారు తమకు
కావలసిన గ్రంథాల ప్రతులు రాయించసాగారు. పట్టాభి రామశాస్త్రి గారు వ్రాసిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j38f3rhmlci9a5le1on9fqzf875jgx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237874</id>
    <revision>
      <id>595745</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX 'ఆంధ్ర ధాతుపాఠం' అనే వ్యాకరణ గ్రంథానికి మాతృక చెన్నపట్టణంలోని కాలేజీ చారిలో మాత్రమే వుంది. మరొక ప్రతి ఎక్కడా లేదని దొరగారు విన్నారు. అందుచేత తమ భాస...'</comment>
      <origin>595745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5023" sha1="547sbrzbpty14gfggwx424aam0rt50k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;160
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
'ఆంధ్ర ధాతుపాఠం' అనే వ్యాకరణ గ్రంథానికి మాతృక చెన్నపట్టణంలోని కాలేజీ
చారిలో మాత్రమే వుంది. మరొక ప్రతి ఎక్కడా లేదని దొరగారు విన్నారు.
అందుచేత తమ భాసాకు ఒక ప్రతిని తయారు చేయించారు. నిండా జాగ్రత్తగా
పరిశీలించారు. ఈ గ్రంథం ఒక్క తెలుగు ధాతువులనే వివరిస్తున్నట్టు
చెప్పుకొన్నా 'అట్టాయించు' వంటి హిందూస్తానీ మాటలను
స్వీకరించినట్టు దొరగారు గుర్తించారు. (D.1227 చూపుట31).
కూడా
బహుశా కడపలోని కాలేజీలోనే బ్రౌను దొరగారు తమ 'ఆంధ్ర
గీర్వాణచ్ఛందం'లో కేంబెల్ దొరగారు చేయమన్న మార్పులు చేశారు. ఏయే
మార్పులు కేంబెల్ దొరగారు సూచించారో ప్రస్తుతం లభిస్తున్న ఆకరాల వల్ల
తెలియవు. 1827లో కాలేజీ బోర్డువారు ప్రచురించిన ఈ ఛందో గ్రంధం
మాత్రం కేంబెల్ దొరగారికే 'శానా గౌరవ పూర్వకంగా' అంకితం.
ఏమిటంటే ఈ దొరగారే తెలుగు సాహిత్యం ఇంగ్లీషు పాఠకుల అందుబాటులోనికి
తీసుకువచ్చిన వారట. నిజానికి అప్పటికి కేంబెల్ దొరగారు ఇంగ్లీషులో వ్యాకరణం,
నిఘంటువు మాత్రమే ప్రామాణికమైన తెలుగుభాషా విషయక గ్రంధాలు.
కారణం
ఆంధ్ర గీర్వాణచ్ఛందంలో బ్రౌను దొరగారు తెలుగు సాహిత్యాన్ని
అభ్యసించవలసిన క్రమం వివరించారని యింతకుముందు చెప్పుకొన్నాం. ఆ
క్రమం ఏమిటంటే మొదట వేమన పద్యాల వంటివి చదవాలి. ఇవి కావ్యభాషకు
తగినంత స్థాయిలో గొప్పగా లేకపోయినా అవగాహనకు సరిపోతాయి. ఈ
పద్యాల తర్వాత చక్రవర్తి రాఘవా చార్యులు రచించిన నలచరిత్ర అనే ద్విపద
కావ్యంలో కథ చదవమన్నారు. ఆ పిమ్మట రంగనాథ రామాయణం
పఠించమన్నారు. ఈ ద్విపద కావ్యాల పరిశీలన తర్వాతనే ఆంధ్ర
మహాభారతంలోని కొన్ని పద్యాలు, భాగవతంలోని అష్టము దశమ స్కంధాలు
అధ్యయనం చేయమన్నారు. ఆ తర్వాత అలంకార కావ్యాలు తారా శశాంకం,
సుభద్రా పరిణయం, మను చరిత్ర, దశావతార చరిత్ర, హంస వింశతి వంటివి
చదవాలి. ఆ తర్వాత బాగా చదువుకొన్న పండితులకే కొన్నిచోట్ల చిక్కులు
పెట్టే రాఘవపాండవీయం, వైషధం, విష్ణు చిత్తీయం, చిట్టచివర వసుచరిత్ర నిండా
శ్రద్ధగా పఠించాలి. తెలుగు సాహిత్యంలో వసు చరిత్రకు చాలా పెద్దపీట వేస్తారు.
తెలుగు సాహిత్యం ఎంత విస్తారమైనదో చెప్పడానికి ఈ కొద్దిపాటి
పుస్తకాలను పేర్కొన్నారు. 'ఆంధ్రగీర్వాణచ్ఛందం'లో ప్రామాణిక ప్రయోగాలను
మాత్రం ఎక్కువగా ఈ క్రింది కావ్యాలలోంచే యిచ్చారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>547sbrzbpty14gfggwx424aam0rt50k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237875</id>
    <revision>
      <id>595746</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 1. ఉత్తర రామాయణం 2. తారాశశాంక విజయం 3. దశావతార చరిత్ర 4. పద్మ పురాణం 6. భానుమతీ పరిణయం 161 8. మహాభారతం (ఆది, సభా, అరణ్య, విరాట, కర్ణ పర్వాలు) 9. భాగవతం (దశమ స్కంధ...'</comment>
      <origin>595746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="ip3tdz4fgx9pr0qtemp0bdweg459r67" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
1. ఉత్తర రామాయణం
2. తారాశశాంక విజయం
3. దశావతార చరిత్ర
4. పద్మ పురాణం
6. భానుమతీ పరిణయం
161
8. మహాభారతం (ఆది, సభా, అరణ్య,
విరాట, కర్ణ పర్వాలు)
9. భాగవతం (దశమ స్కంధం)
10. రంగనాథ రామాయణం
11. రాఘవ పాండవీయం
12. వసుచరిత్ర
7. భాస్కర రామాయణం 13. విష్ణు పురాణం
14. హంస వింశతి
పై గ్రంథాలలోని ప్రమాణిక ప్రయోగాలను దొరగారికి ములుపాక
బుచ్చయ్యశాస్త్రి, బ్రహ్మయ్య, వెంకట శివయ్య అందచేసి వివరణలు యిచ్చి
వుంటారు. పందొమ్మిదో శతాబ్దంలోని తెలుగు పండితులకు అలవాటయిన
'పేర్లనే దొరగారు ఈ గ్రంథంలో ఆంధ్రకవులను పేర్కొనేటప్పుడు
ఉపయోగించారు. ఉదాహరణకు భాగవతాన్ని రచించినది 'పోతురాజు' (పుట.
81) కందుకూరి రుద్రయ్యకు బదులు కంసాలి భద్రయ్య (పుట 87, 88) అని
చెప్పారు. వాస్తవానికి అప్పకవి ఉదహరించిన 'వెలగకు వెలయంచు....' అనే
చాటువును కూడా దొరగారు ఈ గ్రంథంలో యిచ్చారు. అయితే &quot;ఇందుకుగాను
వినుకొండలోను గుంటుపల్లి భాస్కరయ్య గారి ముందు కందుకూరి రుద్రయ్యగారు
చెప్పిన పద్యము&quot; అని అప్పకవి చెప్పిన మాటలు బదులు 'రామకృష్ణమ్మ'
ఆక్షేపానికి 'భద్రయ్య' సమాధానంగా పొందుపరిచారు. తెనాలి
రామకృష్ణుని పందొమ్మిదో శతాబ్దపు పండితులు 'రామకృష్ణమ్మ' అని వ్యవహరించే
వారు కాబోలు.
గ్రంథ పరిష్కరణలో అభ్యుదయం యిబ్బడి ముబ్బడిగా సాగాక
లాక్షణికుల ప్రయోగాల విషయంలో చుట్టూ అల్లుకొన్న కొన్ని కట్టుకథలు
పట్టుసడలి వాస్తవం తెలియ వస్తూ వచ్చింది. అయితే ఆంధ్ర గీర్వాణచ్ఛందంలో
'ఓం ప్రథమం' యతిస్థాన విషయంలో బ్రౌను దొరగారు ఏర్పరచిన ఒక వ్యవస్థ
చాలాకాలం తెలుగు పద్య కావ్య ముద్రణలలో అందరూ పాటిస్తూ వచ్చారు.
ప్రతి వృత్తంలోనూ ఒక్కొక్క పాదాన్ని రెండు పంక్తులుగా యతిస్థానం దగ్గర
వింగడించి రాయడం ఆయన ప్రారంభించారు. యతి అక్షరాన్ని సూచించడానికి
దానికి ముందు 'తారకం' అనే పువ్వు గుర్తు పెట్టేవారు. ఉదాహరణకు:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ip3tdz4fgx9pr0qtemp0bdweg459r67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237876</id>
    <revision>
      <id>595747</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '162 'ఉన్నత నీలహారమున సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX * నుత్పల మాలిక చెప్పినామయా' అనంతర ముద్రాపకులు పద్యపాదాన్ని రెండుగా విడదీసి చూపించక పోయినా యతిస్థానం దగ్గర తారకం నిలపడం అలవాటయిపో...'</comment>
      <origin>595747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4487" sha1="ng061qqib5jgnz7lszubfydesfv21ii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;162
'ఉన్నత నీలహారమున
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
* నుత్పల మాలిక చెప్పినామయా'
అనంతర ముద్రాపకులు పద్యపాదాన్ని రెండుగా విడదీసి చూపించక
పోయినా యతిస్థానం దగ్గర తారకం నిలపడం అలవాటయిపోయింది. మామిడి
వెంకయ్యగారు దంత్య తాలవూ భేదాలను సూచించడానికి చజలపై తెలుగు
రెండంకె వేయడం ఎలా మన పండితులకు అలవాటై పోయిందో, పద్య
పాదాలలో యతిస్థానం దగ్గర బ్రౌను దొరగారి తారకం అంత ప్రబలమైన
అలవాటుగా నిలబడి పోయింది. పందొమ్మిదో శతాబ్దంలో అచ్చువేసిన పద్య
కావ్యాలలో విధిగానూ, ఆ తర్వాత కొన్ని కావ్యాలలో విరివిగానూ ఈ గుర్తులు
కనపబడతాయి. తారకానికి బదులు చిన్న డైమండు ( 4 ) లేక మామిడి పిందె )
వంటి గుర్తులు యతిస్థానంలోనికి వచ్చాయి. తెలుగు ముద్రణలో క్రా
పూర్వం అక్షరం కింద గురువులాగ
' వుండేది. దీనివల్ల ముద్రణలో
అసౌకర్యాలు వున్నాయని దీనిని బ్రౌను దొరగారు '' లాగ ' ' ' లాగ మార్చడం
మన పరిశోధకులు యిప్పటికే గుర్తించారు.
వడి
1827లో ఇంగ్లీషులో వెలువడిన మొట్టమొదటి ఛందోగ్రంథం
1977లో మళ్ళా శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వ విద్యాలయం వారు ప్రచురించారు. దీనికి
ఒంగోరె సంపాదకుడు.
ఈ ప్రచురణలో ఆయన
సమకూర్చారు గాని తొందరగా అచ్చు వేయాల్సిన' అవసరం కొద్దీ ఛందో
చారిత్రకోపోద్ఘాతాన్నే
విషయాల జోలికి పోలేదు. వాస్తవానికి ఏదైనా విశ్వ విద్యాలయంలో ఎం.ఫిల్
సిద్ధాంత వ్యాసానికి ఈ 'ఆంధ్ర గీర్వాణచ్ఛందం' ఎంచుకోదగ్గ పుస్తకమే.
కడపలో 'స్థిరపడి బంగళా కొనుక్కొనగానే కుంపిణీవారు అప్పుడే కడప
జిల్లాలో చేరిన కంభం'లో పెట్టిన ఆక్జిలరీ కోర్టు జడ్జీగా దొరగారిని నియమించారు.
కడపలో తమ 'కాలేజు' కొనసాగిస్తూనే అక్కడ చేయవలసిన పనులను కంభం
నుంచే పురమాయిస్తూ దొరగారు యిటు ఉద్యోగ విధులు, అటు సద్యోగ
సాహిత్య నిధులు చూసుకొనేవారు.
అయ్యలరాజు నారాయణ రచించిన హంస వింశతి కావ్యాన్ని దొరగారు
శ్రద్ధగా చదివారు. ఇందులోని కధలకూ, చార్ దర్వీసు, బాగో బహార్, డెకమరాన్,
తోతీనామా మొదలైన పుస్తకాలలోని కధలకూ గల పోలికలను దొరగారు
గుర్తించారు. ఈ కావ్యాన్ని బ్రాహ్మణ విద్వాంసులతో కలసి చదివాను. ఈ కవి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ng061qqib5jgnz7lszubfydesfv21ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237877</id>
    <revision>
      <id>595748</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ గ్రంధంలో వాడిన వందలకొంది అంగీకరించారు&quot;. 163 పదాలు తమకు తెలియవని వారు “ఈ అన్న సత్యాన్ని దొరగారు గ్రంథస్థం చేశారు. పదాలన్నింటిని కవి తాను వర్ణించి...'</comment>
      <origin>595748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="fs7t2xpzwariu6xza6a8uqm8uk954fg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
గ్రంధంలో వాడిన వందలకొంది
అంగీకరించారు&quot;.
163
పదాలు తమకు తెలియవని వారు
“ఈ
అన్న సత్యాన్ని దొరగారు గ్రంథస్థం చేశారు.
పదాలన్నింటిని కవి తాను వర్ణించిన వివిధ వృత్తుల వాళ్ళ నోళ్ళనుండి విని
వుంటాడని&quot; తన పండితులు చెప్పినందువల్ల దొరగారు ఆయా వృత్తులవల్ల,
జీవనోపాధి చూసుకొనే శూద్రుల వద్ద ఆ పదాల అర్ధాలను తెలుసుకొని నోట్
చేసుకొన్నారు. (D-912) నిఘంటు రచనకు యిది అవసరం. ఒకప్పుడు
ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీవారు మహాకోశ నిర్మాణానికి ప్రాతిపదికగా వృత్తి
పదకోశాలను సంకలనం చేయించాలనే మంచి ప్రణాళికను వేసుకొన్నారు.
కొన్ని సంపుటాలు వెలువడ్డాయి. అయితే అన్ని మంచి ప్రయత్నాలలాగే యిదీ
చెట్టెక్కి పోయింది.
పద్యకావ్యాలతో పాటు ద్విపదకావ్యాల ప్రతులను కూడా 1827లో
దొరగారు తయారు చేయించారు. బాణాల శంభుదాసు రచించిన సారంగధర
చరిత్ర ద్విపదను నిండా శ్రద్ధగా చదివారు. ఈ కధకూ పాశ్చాత్య దేశాలలో
ప్రచారంలో ఉన్న కధలకూ గల పోలికలనుఇలా స్పష్ట పరిచారు.
&quot;The adventures of Prince sarangadhara a popular
Telugu Romance, A new Edition carefully revised and
corrected. prepared in the year 1827 - The story in this poem
closely resembles that of Phodra and Hippolitus -or that of
Crispusson of the Emperor Constantine-or that of Antheos and
Cleoboa (Brunk I Anthol 419V). In Byrons Parisina Verse 255
is a similar tale. And the oldest is the one of Joseph and
Patippars wife&quot;. (D-1193; p.1515)
ప్రపంచ కథావాఙ్మయంలో చాలా కథలకు పోలికలు ఉంటాయి. తుల
నాత్మక పరిశీలన చేయగలవారే ఈ సారూప్యాలను సామ్యాలను విశదపరచగలరు.
బాణాల శంబుదాసులాంటి ద్విపద కవుల రచనలేకాక గౌరవ వంటి
ప్రామాణిక కవుల ద్విపదకావ్యాలను బ్రౌను దొరగారు సంపాదించి ప్రతులు
పుట్టించారు. పమిడిపాటి వెంకటనరసయ్య అనే పండితుని చేత తీర్పు ప్రతిని
చేయించారు. (D−1211). ద్విపదకావ్యాలలో గౌరన హరిశ్చంద్ర దొరగారికి చాలా
ఇష్టమైనది కనుక ఒక్క తీర్పు ప్రతితో ఊరుకొనక దీనికి ఒక ఉత్తరోత్తరా
చెప్పించారు. (D-1221).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fs7t2xpzwariu6xza6a8uqm8uk954fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237878</id>
    <revision>
      <id>595749</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '164 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX చేయాలి. 1827లోనే ఇంతకు ముందు వేమన పద్యాలకు తాము చేసిన ఆంగ్లానువాదాలను మళ్ళా ఓ సారి తిరగవేసినట్టుంది. మార్చినెలలో ఒక నోటు రాశారు. దేశంలోని నాలుగు చెరగ...'</comment>
      <origin>595749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4816" sha1="7mde6gmacqtxvij9z8vqke6swj0cm3l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;164
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
చేయాలి.
1827లోనే ఇంతకు ముందు వేమన పద్యాలకు తాము చేసిన
ఆంగ్లానువాదాలను మళ్ళా ఓ సారి తిరగవేసినట్టుంది. మార్చినెలలో ఒక నోటు
రాశారు. దేశంలోని నాలుగు చెరగుల నుంచీ వేమన పద్యాల వ్రాతప్రతులను
దొరగారు తెప్పించారు. అయితే తమ దగ్గర ఉన్న ప్రతులలో ఆరింటిని మాత్రం
సంప్రదించలేదు. &quot;ఈ కృషియావత్తు పునః పరిశీలనం
ఉన్న వ్రాతప్రతులన్నీ మొకాబిలా చేయించాలి. అయితే
నిర్వర్తించడానికి ఇతోధికమైన తీరుబాటు కావాలి. ప్రస్తుతం నాకున్న ముఖ్యమైన
వ్యాపకాల వల్ల యిది సాధ్యపడదు&quot;. అని దొరగారు 1827 మార్చిలో
వ్రాసుకొన్నారు. (D-1773. సంపుటి2)
యీ
పనులు
తాము తెలుగులో సంకలనం చేసి ఆంగ్లానువాదం చేసిన వేమన పద్యాల
ప్రతిని కాలేజీ బోర్డువారికి సమర్పించినాక చీప్ సెక్రటరీ మేస్తర్ హార్కెనెస్
దొరగారు 1827 జూలై 23 తేదీనాడు దాని ప్రచురణను సిఫార్సు చేస్తూ
పారితోషికంగా వేయి వరహాలు బ్రౌనుదొరగారికి మంజూరు చేయమని కూడా
సూచించారు. వేమన పద్యాల ప్రచురణ లైతే కుంపిణీ వారు చేపట్టారుగాని
పారితోషికం సంగతి వారికి పరగడుపైంది.
వేమన పద్యాల ప్రతిని సమర్పిస్తున్నప్పుడే బ్రౌను దొరగారు కాలేజీ
బోర్డు వారికి మరొక సూచన చేశారు. తాము మచిలీపట్నంలో ఆంధ్రసాహిత్య
పఠనం మొదలు పెట్టిన వాటి నుంచి ఎన్నో తెలుగు గ్రంథాలకు ప్రతులను
రాయిస్తూ వస్తున్నారు. ఎందరెందరు నేటివులో తమ పుస్తకాలయాల్లో ఉన్న
గ్రంథాలను దొరగారి లేఖకులు రాసుకొవడానికి ఎరువు ఇచ్చారు. 1927 ఏప్రిల్
14వ తేదీన నాటికి తమ దగ్గర జమ అయిన తెలుగు గ్రంథాల జాబితాను, ఆ
పుస్తకాల కొన్నింటి నమూనాలను పంపించి వీటిని తమ వద్ద నుంచి కొనుక్కొని
సెంటు జార్జి కోట కాలేజి గ్రంథాలయంలో చేర్చమని అర్థించారు. అప్పటికి
కాలేజీలో ఉన్న తెలుగు గ్రంధాలేమిటో, వాటి వివరాలేమిటో బ్రౌను దొరగారికి
బాగా తెలుసు. దాని జాబితాను కూడా భద్రంచేశారు. తమ ఆంధ్ర
గీర్వాణచ్ఛందంతో కలుపుకొని 51 పద్యకావ్యాలూ, 6 ద్విపద కావ్యాలూ, 3
యక్షగానాలూ వెరసి 60 గ్రంథాలే కాలేజీలో ఉన్నాయి. తాము ప్రతులు
వ్రాయించిన గ్రంథాలలో ఒక్కొక్క దానికి ఎంత వెచ్చించిందీ కూడా చెప్తూ
వాటిని తీసుకోమన్నారు. 'కాలేజీ గ్రంథాలయం' అనే ప్రత్యేక సంస్థను
వెలకొల్పమన్నారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7mde6gmacqtxvij9z8vqke6swj0cm3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237879</id>
    <revision>
      <id>595750</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 165 బ్రౌను దొరగారు కొనమన్న కావ్యాలు పరమప్రామాణిక గ్రంథాలే అయినా, ప్రయోజనంగలవే అయినా 'కాలేజీ గ్రంథాలయం' అనే ప్రత్యేక సంస్థను ఆయన సూచించినట్టు ఏర్...'</comment>
      <origin>595750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2234" sha1="odh6zarud3h7bwe0btcrc0u8br1dbnd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
165
బ్రౌను దొరగారు కొనమన్న కావ్యాలు పరమప్రామాణిక గ్రంథాలే
అయినా, ప్రయోజనంగలవే అయినా 'కాలేజీ గ్రంథాలయం' అనే ప్రత్యేక సంస్థను
ఆయన సూచించినట్టు ఏర్పాటు చేయడం చాలాడబ్బు ఖర్చుతో కూడుకొన్నపని
అనిఅంగీకరించలేదు. అయితే బ్రౌనుదొరగారి పుస్తకాల్లో వ్యాకరణాలంకార
శాస్త్రాలు, ప్రసిద్ధకావ్యాలూ పున్నాయి. కనుక 500 రూపాయలు పెట్టి ఆపదహారు
గ్రంథాలను కొనమని బోర్డువారు విజ్ఞాపన చేశారు. ఆ గ్రంథాల వివరాలు ఇవి:
బ్రౌను దొరగారి సంకలనం నుండి ఎంచిన గ్రంథాలు.
వ్యాకరణ ఛందోగ్రంథాలు:
1.ఆంధ్రకౌముది
2.కవిశిరోభూషణం
3500
211
3. లక్షణదీపిక
211
4.అప్పకవీయం
63 1
5. సులక్షణ సారము
421
నిఘంటువులు, అలంకారశాస్త్రాలు:
6. శివాంధ్రము
281
7. విష్ణుఆంధ్రము లేక వేంకటేశాంధ్రము 211
8. ఆంధ్రభాషార్ణవము
421
9.ఆంధ్రభాషాభూషణం
421
10. కావ్యాలంకారచూడామణి
351
పద్యకావ్యాలు:
11.ప్రబంధరాజీయము
281
12.పంచతంత్రి
281
13. రసికజన మనోభిరామము
211
14. రాధామాధవ సంవాదము
241
15.వైజయంతీ విలాసము
221
16. హంసవింశతి
211
500రూ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odh6zarud3h7bwe0btcrc0u8br1dbnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237880</id>
    <revision>
      <id>595752</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '166 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX బ్రౌనుదొరగారి వద్ద ఈ పుస్తకాలను కొనడానికి కాలేజి బోర్డు వారు నిర్ణయించినప్పుడు దొరగారు కంభంలో ఉన్నారు. అక్కడో 'కాలేజీ నడుస్తోంది. కడపలో నిత్యం జర...'</comment>
      <origin>595752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4897" sha1="72ixchyfw8jac04h4j70y88zgd7bp48" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;166
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
బ్రౌనుదొరగారి వద్ద ఈ పుస్తకాలను కొనడానికి కాలేజి బోర్డు వారు
నిర్ణయించినప్పుడు దొరగారు కంభంలో ఉన్నారు. అక్కడో 'కాలేజీ నడుస్తోంది.
కడపలో నిత్యం జరుగుతూన్న 'కాలేజా' ఉంది. పుస్తకాలు కడపలో ఉన్నాయి.
వాటిని సిద్ధం చేయమని దొరగారు అయోధ్యాపురం కృష్ణారెడ్డికి హుకుం రాయించి
పంపారు. కృష్ణారెడ్డి సందిగ్ధంలో పడ్డాడు. “కంభంలో ఉండేవారు కాలేజా వారికి
కావలసిన గ్రంథాలు వ్రాయించినారో లేదో తెలీదు. ఈ గ్రంథాలకు వేరే నూతన
&quot;ప్రతులు పుట్టించి వుండి అంపించితే సరే. లేనినాడు వేరే నూతన ప్రతులు
పుట్టించి ఉండనట్లయితే కాలేజా వారికి ఇవ్వగలందులకై ఆ వ్రాతప్రతులే
అంపించవలెనో, లేక వేరే కొత్త ప్రతులు పుట్టించవలెనో తెలిపినదికాదు. పాత
ప్రతులు కాలేజాకు అప్పగించేయోచన చేస్తే సదరు గ్రంథాలకు తమ దగ్గర వేరే
ప్రతులులేవు .... యే ప్రకారం శలవు అయితే ఆ ప్రకారం శిరసావహించి
నడుచుకొంటూ వున్నాము. అని కృష్ణారెడ్డి దొరగారికి 1828 డిసెంబరు26వ
తేదీనాడు మనివర్జీ రాసుకొన్నాడు.2
తాము సేకరిస్తున్న గ్రంథాలు సర్వులకూ పుషయోగపడాలన్న
తాపత్రయంలో చే దొరగారు కాలేజ్ బోర్డువారికి తమ గ్రంథాలు అమ్మచూపారు.
వీటి పుత్రికలు తమ వద్ద ఉంచుకొని పాతవి ఇలా సద్వినియోగం చేస్తూనే
కొత్తకొత్తగా మరి కొన్ని కావ్యాల ప్రతులను సిద్ధం చేయించసాగారు. కడపలో
ములుపాక బుచ్చయ్య శాస్త్రిగారు ఆంధ్రమహాభారతం తీర్పు ప్రతులు
తయారుచేస్తున్నారు. రావిపాటి గురుమూర్తి శాస్త్రిగారి పంచతంత్ర కథలు
పాఠ్యగ్రంథంగా సుప్రసిద్ధమైనదైనా ఒక పద్యకావ్యం ఈ పేరుతోనే ప్రాచీనమైనది
ఉందని దొరగారు తెలుసుకొన్నారు. బైచరాజు వెంకటనాథుడు చెప్పి
పంచతంత్రానికి ఆరు ప్రతులు సంపాదించి, వాటి నుంచి సాధుపాఠాలు
గుర్తింపచేసి, తీర్పు ప్రతిని సిద్ధపరిచారు. ముగ్గురు పండితుల చేత అర్థాలు
వ్రాయించారు. పదాల ఆకారాది పట్టికను తయారు చేయించారు.
నిఘంటు నిర్మాణం తలపెట్టిన వారికి ప్రసిద్ధ కావ్యాల పద ప్రయోగ
కోశాలు అవసరం. బ్రౌనుదొరగారు తెలుగుభాషకు చక్కని నిఘంటువు తయారు
చేయాలని తలపోశారు. ఆ ఉద్దేశంతోనే మామిడి వెంకయ్యగారి ఆంధ్ర దీపికకు
పుత్రిక వ్రాయించారు. కేంబెల్ నిఘంటువులో పుటల మధ్య తెల్లకాగితాలు
2. M. 411 - పుట 28.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>72ixchyfw8jac04h4j70y88zgd7bp48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237881</id>
    <revision>
      <id>595753</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 167 చేర్చి కొత్తగా బైండు చేయించారు. ఇందులో కొత్తమాటలు ఎక్కించసాగారు. 1828 జూన్ నెలలో 'నా నిఘంటు పుట్టు పూర్వోత్తరాలు' అనే శీర్షికలో ఒక యాదస్తు రాశార...'</comment>
      <origin>595753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4919" sha1="0mlye2xporkmn0omwl2alm7c43leoje" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
167
చేర్చి కొత్తగా బైండు చేయించారు. ఇందులో కొత్తమాటలు ఎక్కించసాగారు.
1828 జూన్ నెలలో 'నా నిఘంటు పుట్టు పూర్వోత్తరాలు' అనే శీర్షికలో ఒక
యాదస్తు రాశారు. కొన్ని భాగాలు తెనిగించాను. చూడండి.
&quot;1921వ సంవత్సరం కడప జిల్లాలో గడిపాను. రెవెన్యూ, పోలీసు
వ్యవహారాలలో శానా చురుకుగా పాల్గొనే వాడిని. వ్యావహారిక భాషలో తగిన
విధంగా గట్టి పరిచయ మేర్పడింది. ఆ భాషలోనే లౌకిక వ్యవహారాలన్నీ
జరుగుతాయి. ఆ సంవత్సరమే నేను గ్రీకు, పెర్షియన్ భాషల అధ్యయనాన్ని
మళ్ళా కొనసాగిస్తిని. ఈ భాషల సంపూర్ణ జ్ఞానం సంపాదించడమే నా
ముఖ్యాశయము. వీటితోనే నాకు నా తీరిక సమయాల్లో సరిపోయేది. ఆ
సంవత్సరాంతంలో మచిలీపట్నం కోర్టులో నన్ను రిజిష్ట్రారుగా నియమించారు.
కేంబెల్ దొరగారి నిఘంటువుతో పరిచయం ఏర్పడడంతో దానికి విపర్య
నిఘంటువుగా ఇంగ్లీషు-తెలుగు, కోశం నిర్మించాలను కొన్నాను. మూడునెలలు
పనిచేశాను. గివ్ క్రిస్టు తన ఇంగ్లీషు-హిందీ నిఘంటువులో ఏ ప్రణాళికను
వేసుకొన్నాడో దానినే అనుసరించాను. నాకు నిండా అభినివేశం సూక్ష్మబుద్ధిగల
బ్రాహ్మణుడు సహాయకునిగా లభించినాడు. సహాయకుడేమిటి? సహశ్రామికుడనాలి.
నానిఘంటు
నిర్మాణము విజయవంతమవుతుందనే నమ్మకం విస్తారంగా కుదిరింది.&quot;
&quot;1828 మధ్యలో నేను చెన్న పట్టణానికి వెళ్ళాను. మొట్టమొదట
'బాయిలూ' కూడా ఇటువంటి నిఘంటు నిర్మాణంలో ఉన్నాడని విన్నాను.
తర్వాత 'మార్టులాక్' కూడా ఈ కృషిలో ఉండడమే కాక తన రచన రమారమీ
పూర్తిచేశాడని తెలిసింది. కేంబెల్ నిఘంటువును ఈయన పూర్తిగా తిరగవేసి
రాశాడు. అయితే కొత్త నోటుతో పూర్తిచేయగలుగుతాననే నమ్మకం లేక ఆయన
తనకాగితాలన్నీ నాకు అప్పగిస్తానని దయతో చెప్పాడు. ఆసమయంలోనే
బాయిలో కూడా తాను మొదలెట్టిన రచన తాలూకు కాగీతాలన్నీ నాకు
ఇచ్చేస్తానన్నాడు.&quot;
&quot;ఈ ప్రతిపాదన గురించి ఏమి చేయాలన్న ఆలోచనలో వున్నప్పుడు
'జాన్ మారిస్' కూడా ఇలాంటి కృషిలోనే ఉన్నాడని ఎవరో చెప్పారు. ఒక
కార్యాన్ని నలుగురు తలపెట్టినట్టు తేలింది. మారిస్ దొరకు కాలేజీ బోర్డు వారి
ఆదరణ లభించిందని నేను తెలుసుకొన్నాక నాశ్రమ ఫలప్రదం కాలేని ప్రతికూల
కార్యమే అని భావించి విరమించాను. మాకు గారు, బాయిలో గారూ ఇచ్చిన
కాగితాల కట్టను వారిండ్లకు వాపసు చేశాను.&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0mlye2xporkmn0omwl2alm7c43leoje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237882</id>
    <revision>
      <id>595754</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '168 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX “మచిలీపట్నం వెళ్ళి తెలుగు బదులు గ్రీకు భాషతో గడిపాను. నిజానికి అదంటేనే నాకు శానా ప్రీతి. ఇదే కాలంలో నేను లాటిన్ పఠనం మొదలెట్టాను. నాతోబాటు కెర్గిల...'</comment>
      <origin>595754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5057" sha1="sjmduvon7nhhtebpgtazdqypt7j0fmh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;168
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
“మచిలీపట్నం వెళ్ళి తెలుగు బదులు గ్రీకు భాషతో గడిపాను. నిజానికి
అదంటేనే నాకు శానా ప్రీతి. ఇదే కాలంలో నేను లాటిన్ పఠనం మొదలెట్టాను.
నాతోబాటు కెర్గిలీ' దొర లాటిన్ గ్రంథాలు చదివాడు. ఆయన కప్పటికే లాటిన్
కవుల కావ్యాలతో పరిచయముంది. 1823-24 రెండేళ్లూ ఇలా గడిచాయి.&quot;
&quot;యధాలాపంగా తెలుగుకవి వేమనను ఎవరో నా దృష్టికి తీసుకువచ్చారు.
మచిలీపట్నానికి తిరిగి రాగానే వేమన పద్యాలు చదువడానికి ప్రయత్నాలు మొదలు
పెట్టాను. ఎట్టకేలకు 1824 ఏప్రిలు నెలలో వేమన పద్యాలను ఇంగ్లీషులోనికి
అనువదించడానికి కూర్చున్నాను. చదివినదే తడవుగా కొత్తమాటలను నేను-
కేంబెల్ నిఘంటువులో పుటల మధ్య కుట్టిన తెల్ల కాగితాలపైన ఎక్కించాను.
అదేసమయంలో నేను తెలుగు ఛందస్సు నేర్చుకొనడానికి మొదలు పెట్టాను. 1824
అంతంలో మారిస్ తన 'ఇంగ్లీషు నుండి తెలుగు' నిఘంటువు నుండి విరమించు
కొన్నాడని విన్నాను. నేను అప్పట్నించీ నిండా సంతోషంగా నాకృషి
కొనసాగించాను. అసలు దానిని విరమించుకొనడమన్నదే నాకు శానా
బాధాకరంగా ఉండేది.&quot;
&quot;నాపూర్వ విధానం లోపభూయిష్టమని గుర్తించి, నా అదనపు పదాలు
చేర్చిన కేంబెల్ నిఘంటువునే ఇప్పుడు ప్రాతిపదికగా ఏర్పరచు కొన్నాను. నా
చేర్పులు బహుశా 4000 పదాలు కావచ్చు. పని శానా మందకొడిగా సాగింది. శ్రమ
నిండా ఎక్కువయింది. ఇది పంచుకోవడానికి సహాయకులు లేరు.&quot;
“రోజుకు రెండు మూడు గంటలు తెలుగుపద్యాలు చదవడంలోనూ,
కొత్తపదాలు కేంబెల్ నిఘంటువులోకి ఎక్కించడంలోనూ గడిపేవాణ్ణి, తరువాత
మూడునాలుగుగంటలు కేంబెలి నిఘంటువు తిరగవేసిరాయడంలో గడిచేది. ప్రతి
మాటాతూచడం, కాపీ చేయడం, జాన్సన్ ఇంగ్లీషు నిఘంటువును ఎక్కించడంతో
ఆ మూడు నాలుగు గంటలూ సరిపోయేది.ఇది ఎంత శ్రమగాఉండేదంటే కోర్టులో
గడపవలసిన కాలంలో, కేసులు విచారించే కాలంలో నాకు ప్రాణం లేచి వచ్చేది.”
1824 చివర నన్ను రాజమండ్రి జిల్లాలో కలక్టరు గారికి సహాయకునిగా
నియమించారు. అక్కడకూడా అదే జమిలి కృషి కొనసాగించాను. అయితే అది
నాశక్తికి మించిన కార్యమని గుర్తించాను. 1825 మధ్యలో ఇంగ్లీషు-తెలుగు
నిఘంటు నిర్మాణం విరమించాను. అయితే తతిమ్మాది, అంటే తెలుగు-ఇంగ్లీషు
నిఘంటు రచననిర్విరామంగా కొనసాగింది. ఈ సమయంలోనే నేను సలక్షణమైన
తెలుగు వ్యాకరణం 'భట్టీయం' అభ్యసించి దానిని ఇంగ్లీషులోనికి, లాటిన్ లోనికి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sjmduvon7nhhtebpgtazdqypt7j0fmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237883</id>
    <revision>
      <id>595755</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 169 అనువదించాను. ఇంగ్లీషు-తెలుగు నిఘంటువు మానుకోడానికి మరో కారణం మారిస్ తన పనిని చురుకుగా జరిగించుతున్నాడని దరిమలా నాకు చెప్పడమే.&quot; &quot;మారిస్ నిజాన...'</comment>
      <origin>595755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4817" sha1="39f8dwc32my4t7zgr5k3tt95aulz268" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
169
అనువదించాను. ఇంగ్లీషు-తెలుగు నిఘంటువు మానుకోడానికి మరో కారణం
మారిస్ తన పనిని చురుకుగా జరిగించుతున్నాడని దరిమలా నాకు చెప్పడమే.&quot;
&quot;మారిస్ నిజానికి ఇప్పటికే తన రచన పూర్తి చేశాడు. దానిని మొదట
కాలేజీ బోర్డు వారు అంగీకరించారు. అయితే ద్వితీయ పరిశీలనలో దానిని
నిరాకరించారు. ఈ లోపున నేను వేమన పద్యాల వ్రాత ప్రతులన్నీ చదవడం,
అనువదించడం కొనసాగించాను. అన్నీ చదివాక వేమన పద్యాలను తొమ్మిది
విభాగాలుగా కేటాయించి ఒక విస్తార ప్రతి తయారుచేశాను.&quot;
&quot;1825 చివరి రోజులలో చెన్న పట్టణం వెళ్ళాను. ఛందస్సు మీద
రచించిన పుస్తకాన్ని ప్రకటనార్థం కాలేజి బోర్డు వారికి సమర్పించాను. దానిని
వారు ఆమోదించి అచ్చు వేశారు. మారిస్ మళ్ళా తన కృషి మానుకొన్నాడని
విన్నాక మూడోసారి ఇంగ్లీషు-తెలుగు నిఘంటు రచనకు నేను ఉపక్రమించాను.
అయితే మళ్ళీ మానుకోవలసి వచ్చింది. ఎందుచేతనంటే మారిస్ తన
నిఘంటువు సరిదిద్ది బోర్డువారి ఆమోదం పొంది అచ్చుకు ఇచ్చాడని విన్నాను.
అయితే అది ఎప్పటికైనా వెలుగు చూస్తుందా అన్నదే సందేహం.&quot;
&quot;ఈలోగా నాముఖ్య కృషి తెలుగు - ఇంగ్లీషు నిఘంటు రచన నిర్విఘ్నంగా
సాగింది. దాని విజయం నేను ఆశించిన దాని కన్నా ఎక్కువే. పదాల అన్వేషణలో
నేను అత్యంతోపయోగమైన తెలుగు కావ్యాలు పరిశీలించాను. పద్య సంఖ్య,
ఆశ్వాస సంఖ్య ఉదహరిస్తూ అన్ని ప్రయోగాలూ చూపించాను. వాడుక భాషలోని
ప్రయోగాలను సేకరించాను. వీటికి కావ్య భాషకూ తేడా వుంది.&quot;
&quot;1825లో తెలుగు కావ్యాలన్నీ సేకరించి నాకోసం కాగితం ప్రతులు
తయారు చేయించాలను కొన్నాను. ఇది మూడేళ్లుగా సాగుతోంది. నాలేఖకులు
శానా మంది వుండడం వల్ల నేను ప్రతి తయారు చేయించని చెప్పుకోదగ్గ
ప్రౌఢకావ్యాలు తెలుగులో శానా కొద్దిగానే ఉన్నాయని చెప్పాలి&quot;.
&quot;కేవల కావ్య సంకలనాలకన్నా సాధుపాఠాలే ఉత్తమ ప్రయోజనకారులు
కనుక వివిధ వ్రాత ప్రతులను మొకాబిలా చేయించి, కావ్యాల పరిష్కరణకు
పూనుకొన్నాను. ఈ పని ఎలా చేస్తున్నదీ కాలేజీ బోర్డువారికి దాఖలు చేసుకొన్న
ఉత్తరంలో వివరించాను. &quot;A Plan for the Revival and Promotion of
Telugu Literature&quot; ( తెలుగు సాహిత్య పునర్వికాసమునకు
ప్రోత్సాహమునకు యోచనలు) అని నేను వ్రాసిన సంపుటంలో ఆ వుత్తరానికి
నకలు వుంది.&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39f8dwc32my4t7zgr5k3tt95aulz268</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237884</id>
    <revision>
      <id>595756</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '170 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX &quot;ఆజాబు నేను రెండు సంవత్సరాల కిందట వ్రాసినది. ఉపయుక్తమైన పుస్తకాలతో వారి గ్రంథాలయాన్ని నింపాలనే నా ప్రతిపాదనను కాలేజీ బోర్డువారు రమారమీ కొట్టిపా...'</comment>
      <origin>595756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="g21nh23gwso211dy9bxr6dvl6ud8jcd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;170
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
&quot;ఆజాబు నేను రెండు సంవత్సరాల కిందట వ్రాసినది. ఉపయుక్తమైన
పుస్తకాలతో వారి గ్రంథాలయాన్ని నింపాలనే నా ప్రతిపాదనను కాలేజీ
బోర్డువారు రమారమీ కొట్టిపారేసినా తెలుగు కావ్యాల సేకరణా, పరిష్కరణా ఈ
ఘడియదాకా నేను ఇంకా కొనసాగిస్తూనే ఉన్నాను జూన్ 1828&quot; [D-1391]
తాము సాగించుతున్న కృషికి ఒక్క తెలుగు జిల్లాలనే ఆయన పరిమితం
చేయలేదు. కుంపిణీ వారు చెన్న రాజధానిలోని దక్షిణ ప్రాంతాలలోని తమిళ
జిల్లాలలోనికి బదిలీ చేసినా అక్కడకూడా తెలుగు గ్రంథసేకరణ చేశారు.
1829లో తిరుచునాపల్లి ప్రొవిన్షియల్ కోర్టుకు దొరగారిని రిజిస్ట్రారుగా
నియమించారు. ఇక్కడ వుంటున్నప్పుడే వారి రెండో పుస్తకం అచ్చయింది.
ముద్రిత గ్రంథాలలో ఇది ద్వితీయమైనా రచనలో మాత్రం మొదటిదే. ఏ
తెలుగుకవి ప్రజ్యాలు తమను ఉత్తేజితుల్ని చేసి ఆంధ్ర సాహిత్య పరిశోధనకు
పురికొల్పాయో ఆవేమనగారి పద్యాలను దొరగారు తమ ఆంగ్లానువాదంతో కాలేజీ
బోర్డు వారిచేత 1829లో ప్రకటింపచేశారు.
ఇది 176 పుటల పుస్తకం. ఇందులో మూడు విభాగాలున్నాయి. ప్రథమ
భాగంలో 200, ద్వితీయ భాగంలో 214, తృతీయ భాగంలో 279 మొత్తం 693
పద్యాలున్నాయి. పుట పై సగంలో తెలుగు పద్యాలు, అడుగు సగంలో
ఆంగ్లామవాదం అచ్చువేశారు. ఆదిలో తొలిపలుకులూ, చివర ప్రతిపద్యంలోని
ఆది పదాలను ఆకారాదిక్రమంలో విశదపరిచే సూచి ఉన్నాయి.
కాలేజీ బోర్డు వారు ఈ పుస్తకానికి 500 ప్రతులు ముద్రించారు. 50
కాపీలు బ్రౌను దొరగారికి ఇచ్చారు. మిగిలిన 450 ప్రతులు దేశంమీదకు
వెళ్ళవలసినదే గాని కాలేజీ డిపోనుదాటి బయటకు వెళ్ళినట్టులేవు. కట్టని
ఈముద్రణ కాగితాలను చుట్టబెట్టి, కాలేజి చిత్తుకాగితాలలో జమకట్టారు. ఇది
ఎవరు చేసిన పనో చెప్పక్కర్లేదు. వేమనగారి పద్యాలను అటువంటి రచనలను
లోనికి రానివ్వనివర్గాల గురించి ఆదిలోనే ఆబేదుబాయ్ ఇలా చెప్పారు. 3
3. ABBE DUBOIS &quot;Hindu Manners and customs&quot;. -(3rd
Edition)
OXFORD, 1906 - (PP 274, 275 Foot note.)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g21nh23gwso211dy9bxr6dvl6ud8jcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237885</id>
    <revision>
      <id>595757</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 171 Amongst the few Hindu works which are written in a free philosophical vein, and in which the Hindu religion and its customs are openly criticized, not one that I know of has been written by a Brabmin. All the works of this kind that I have seen have emanated from authore who were not of this caste. Tiruvalluvar was a Pariah, Pattanattu Pillai and Agastya were both of the Vellal...'</comment>
      <origin>595757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="m44tqwypbxnvps8j4gl0v2tix9x3vb2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
171
Amongst the few Hindu works which are written in a
free philosophical vein, and in which the Hindu religion and its
customs are openly criticized, not one that I know of has been
written by a Brabmin. All the works of this kind that I have
seen have emanated from authore who were not of this caste.
Tiruvalluvar was a Pariah, Pattanattu Pillai and Agastya were
both of the Vellala caste, and their poems are writen in Tamil;
Sarovignaimurti was a Lingayat, and his works are in
Canarese. One of the most famous is Vemana, whose pocide
originally written in Telugu, have since been translated into
several other languages. We are told that this philosopher, who
was of the Reddy caste, and was born in the district of
Cuddapah, died towards the end of the seventeenth century.
His writings, from which I have seen several extracts, appear to
me to be most interesting, and are distinguished by much
discernment and independence. It is to be noticed that the
authors of all these satirical and revelutionary works belong to
recent times. If in earlier days any enlightened writers published
similar works, the Brahmins have taken care that not a trace of
them stall remain. Nowadays they rage against the authors we
have mentioned and speak of their works with contempt. They
cannot, of course succeed in destroying them, but they do
everything in their power to prevent the reading of them-Dubois
తమ 50ప్రతులు అందుకొనడమే తప్ప మిగతావి ఏమయ్యాయో
తెలుసుకొనే అవకాశం దొరగారికి రాలేదు. వేమన పద్యాలను అచ్చువేసి నష్టే తమ
నిఘంటువు అచ్చువేయమని కోరుతూ నమూనా పుటలలో ఒక నివేదికను కాలేజీ
బోర్డు వారికి 1829లో దొరగారు విజ్ఞాపన చేశారు. ఈ కాగితాలను కూడా
బోర్డువారు ఉప్పుపాతరలో ఊరవేశినట్టు ఎక్కడో పెట్టి పట్టించుకోలేదు.
బ్రౌను దొరగారు మాత్రం తాము చేపట్టిన సాహిత్య కృషిని
విడనాడకుండా సాగించారు. తమిళనాడులోనే తెలుగు కావ్య ప్రతులను
సంపాదించారు. నేడు సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయంగా విశ్వవిఖ్యాతమైన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m44tqwypbxnvps8j4gl0v2tix9x3vb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237886</id>
    <revision>
      <id>595758</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '172 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX తంజావూరు రాజాగారి గ్రంథాలయములోని అపూర్వ గ్రంథాలకు ఆనాడే ఆయన కొన్ని ప్రతులు పుట్టించారు. తమ ఆ ఆంధ్ర సాహిత్య వ్యాసంగాన్ని ఆరంభించిన నాటి నుంచి జీవ...'</comment>
      <origin>595758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="mccv4w7ogza3ur8frtspatt178dx10q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;172
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
తంజావూరు రాజాగారి గ్రంథాలయములోని అపూర్వ గ్రంథాలకు ఆనాడే ఆయన
కొన్ని ప్రతులు పుట్టించారు.
తమ
ఆ
ఆంధ్ర సాహిత్య వ్యాసంగాన్ని ఆరంభించిన నాటి నుంచి
జీవితాంతం వరకూ గ్రంథ సేకరణ ఒక పవిత్రమైన కర్తవ్యంగా భావించి
లెక్కలేనన్ని సంపుటాలు సంపాదించిన బ్రౌను దొరగారు ఆదిలో
కార్యక్రమాన్ని ఎలా నిర్వహించగలిగారన్నది కుతూహల భరితమైన విషయం.
తనకు కావలసిన ముడిసరుకు ఎక్కడ దొరుకుతుందన్న ప్రాథమిక 'సర్వే' ప్రతి
వ్యవస్ధలోని వారూ చేయక తప్పదు. తెలుగు సాహిత్య పునర్వికాస ప్రోత్సాహాలకు
ముడిసరుకు గ్రంథాలయాలలోనే లభ్యమవుతోంది. పందొమ్మిదో శతాబ్దంలో
సంపన్న గృహస్తుల మహళ్ళలో,సంస్కారవంతుల గృహాలలో తప్ప పబ్లిక్
లైబ్రరీలు లేవన్న సంగతి బ్రౌను దొరగారికి తెలుసు. అందుచేత ఎవరెవరి దగ్గర
ఏయే గ్రంథ సంచయం వున్నది ఆరాలు తీయించారు. ఆ వ్యక్తులతో
పరిచయాలు ఏర్పరచుకొన్నారు. స్నేహ భావంతో కొందరి వద్దా ద్రవ్యాశ చూపి
కొందరి వద్దా గ్రంథాలు సేకరించారు. వాటికి పుత్రికలు పుట్టించి మాతృకలను
మళ్ళా వాటి పుట్టింటికి అప్ప చెప్పారు.
1828 లో రాసిన యాదస్తులో పేర్కొన్న ప్రణాళిక ప్రారంభకాలం
నాటి నుంచి, ఉత్తరోత్తరా ఒకసారి సీమకు వెళ్ళేదాకా ఆయన ఎవరెవరి
గ్రంథాలయాలను సందర్శించిందీ, ఏయే గ్రంధాలను సంగ్రహణం చేసినదీ
తెలుసుకొందాం. (ఇక్కడ చారిత్రక క్రమంలో కథనం చేస్తున్నా ఈ జాబితా
చరిత్రలో కొంచెం 'ఫాస్టు ఫార్వర్డు' టెక్నిక్ను అనుసరించు తున్నందుకు
మన్నించండి.) బ్రౌను దొరగారు తమకు తెలిసినంతవరకు ఎవరెవరి దగ్గర
గ్రంథాలున్నది ఇలా రాశారు.
&quot;పాత కడపలో ఉన్న చించోలి అప్పన్నా చార్యుల వద్ద చాలా ఘనమైన
సంస్కృత గ్రంథ సంచయం వున్నది.&quot;
వున్నది.
&quot;నొసలంలో
ఉండే రంగారెడ్డిగారి సంస్థానంలో గొప్ప పుస్తకశాల
&quot;దువ్వూరు తాలూకాలోని పల్లెపాడులోని రాఘవాచార్యులుగారి
కుమారుడు యోగ్యులు . అతనివద్ద శానా గ్రంథాలు ఉన్నాయి.&quot;
&quot;వెల్లూరుకు సమీపాన వడ్లపూడిలోని గోపరాజు సుబ్బయ్య ఇంకొక
గట్టి విద్వాంసుడు. ఈయనే దశావతార చరిత్రను నావద్దకు తెచ్చి యిచ్చాడు.&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mccv4w7ogza3ur8frtspatt178dx10q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237887</id>
    <revision>
      <id>595759</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 173 &quot;చిత్తూరుకు దక్షిణాన, కంబానికి సమీపాన వున్న మొగుల్లూరు వాస్తవ్యుడు కొండూరు చిదంబరం నాకొక బండెడు గ్రంథాల రాశి ఇచ్చాడు.&quot; &quot;కోవెల కుంట్ల శివార్ల...'</comment>
      <origin>595759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4696" sha1="lzgx8w4hijar561xale4ubqwqa7rnh8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
173
&quot;చిత్తూరుకు దక్షిణాన, కంబానికి సమీపాన వున్న మొగుల్లూరు
వాస్తవ్యుడు కొండూరు చిదంబరం నాకొక బండెడు గ్రంథాల రాశి ఇచ్చాడు.&quot;
&quot;కోవెల కుంట్ల శివార్ల అవుకులోని అక్షింతల సుబ్బరాయశాస్త్రి
బెంగాలులో ముప్పయి సంవత్సరాలు వాసం చేశారు. ఆయన బెంగాలీ భాష
క్షుణ్ణంగా తెలిసిన విద్వాంసుడు&quot;
ప్రవేశం దొరికింది.
&quot;మచిలీపట్నంలో నాకు మామిడి వెంకయ్యగారి విద్యాలయంలోనికి
కడపలో గజ్జల, రెడ్డిగారి గ్రంథాలయం, పుంగనూరు
రాజావారి పుస్తక భాండాగారం, చెన్నపట్టణంలో లంగరు పాపయ్యగారి కావ్య
సంచయం మొదలైనవన్నీ నాకు అందుబాటులోనికి వచ్చాయి&quot;.
&quot;దువ్వూరు గుడిపాడులోని కరణం లక్ష్మీపతి యింట్లో చక్కని గ్రంథరాశి
వుంది. కంబంలోని నాగిరెడ్డిపల్లి వాస్తవ్యుడు వంగీపురం వెంకటకృష్ణమాచార్యులు
ముప్పయి రెండేళ్ళ వయస్సు, శానా నిరాడంబరుడు, చక్కని విద్వాంసుడు, కవి&quot;.
&quot;కంబానికి మూడామడల దూరంలో వున్నఉయ్యాలవాడ గ్రామకరణం
మిడుతూరిలక్ష్మీ నరసుకు అతిశయమైన విద్వత్తువుంది. అతడు కవిత్వం చెప్తాడు&quot;.
&quot;మంచాల కృష్ణమరాజు అప్పకవీయంలోని మూడు ఆశ్వాసాలను
తీసుకొని వచ్చినాకు ఇచ్చాడు. ఆ పద్యాలన్నీ ఆయనకు కంఠతా వచ్చును&quot;.
&quot;కర్నూలుకు నైఋతి దిశలో యాభై మైళ్ళ దూరంలో వున్న గద్వాల
సంస్థానం ప్రభువులైన, 'రాజమాన రాజ పూజితులైన రాజెసీతారాం భూపాలరావు
బహదరు' వారి ఆస్థాన విద్వాంసులైన కృష్ణమాచార్యులు కవీశ్వరులు. ఈయనకు
భూవసతి, జీతాలు ఏర్పాటు చేశారు. మూడువందల రూపాయల వార్షికం ఇస్తారు.
ఈ సంస్థాధిపతులు 1827 డిసెంబరు 23వ తేదీ నాడు నేనున్న చోటుకు
విజయం చేసి నన్ను కలుసుకున్నారు&quot;.
&quot;కాకినాడ సమీపాన జమీందార్లతో సంబంధాలు గల దంతులూరు
జగన్నాథరాజుగారు విద్వాంసులు. వీరి వద్ద గీర్వాణాంధ్ర గంథ్రాలు కడు ప్రశస్త
మైనవి వున్నాయి&quot;.
&quot;గూటాల జమీందారులైన అప్పారావు గారి బావమరది చెలికాని
వెంకటరాయనం వారు నాకు దశావతార చరిత్రను అంపించారు”.
&quot;సింహాద్రిశాసుర్లవారి వారసులైన బుచ్చయ్య వద్ద రాజమండ్రిలో
'యోనితంత్రం' మొదలైన గ్రంథాలున్నాయని కప్పగంతుల మందప్ప శాస్తుర్లు
చెప్పాడు. ఈ గ్రంథాలను సదరు బుచ్చయ్య స్వయంగా సంకలనం చేయలేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lzgx8w4hijar561xale4ubqwqa7rnh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237888</id>
    <revision>
      <id>595760</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '174 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX ఆస్తిగా లభ్యమైనవి. ఇవి ఎంత మాత్రం ఆయనకు అర్థం కానివి&quot;. &quot;ద్రాక్షారం చెంతనున్న కుయ్యూరు కరణం - మిరాశీ దారుడైన లక్ష్మణ కవి నిండా దొడ్డ కవీశ్వరుడు&quot;. &quot;రాజమ...'</comment>
      <origin>595760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4367" sha1="7e5yyou59g0iw2btnm0yupiy0ylwgnw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;174
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
ఆస్తిగా లభ్యమైనవి. ఇవి ఎంత మాత్రం ఆయనకు అర్థం కానివి&quot;.
&quot;ద్రాక్షారం చెంతనున్న కుయ్యూరు కరణం - మిరాశీ దారుడైన
లక్ష్మణ కవి నిండా దొడ్డ కవీశ్వరుడు&quot;.
&quot;రాజమండ్రిలోని తూపర్ణి శీనయ్య అనే వైష్ణవుని వద్ద చాలా పెద్ద
గ్రంథసంచయం వుంది&quot;.
“మచిలీపట్నంలో ప్రత్యేకంగా గుండుమళ్ల జగన్నాథం వద్దా, రాజా
జగన్నాథరావుల వద్దా పుస్తకాలు వున్నాయి&quot;.
&quot;నెల్లూరు జిల్లాలోని వెంకటగిరి జమిందారీకి చెందిన నెల్లూరు అప్పన్న
పంతులు బాగా చదువూ సంస్కార్థంగల ఆసామి. ఇతని వకీలు మైదవోలు
సుబ్బారావు పమిడి గ్రామ వాస్తవ్యుడే కాని చెన్నపట్టణం తిరువల్లిక్కేని పార్థసారధి
స్వామి కోవెల దగ్గర్లో నివసిస్తూ వుంటాడు. ఈయన ఇంగిత మెరిగిన చక్కని
వ్యక్తి. ఇతడే 'రామలావణ్యసీమ' శతకాన్ని సంపాదించి నాకు అంద చేశాడు&quot;.
వారు. ఈయన
&quot;కల్నల్ మెకంజీ దొరగారి వద్ద పూర్వం మేనేజర్
గా పనిచేసిన కావలి
వేంకట లక్ష్మయ్య ప్రస్తుతం చెంగల్పట్టు జిల్లాలోని తిరువళ్లూరు సమీపాన వున్న
తిన్నలూరులో జాగీరు పొందిన
1829 మార్చినెలలో
వచ్చినన్ను కలుసుకొన్నారు. ఇతని కుమారుడు కావలి వెంకట సుబ్బయ్య
పోషకుడు. దక్కను కవుల చరిత్రను రచించిన కావలి వెంకట రామస్వామి
కుమారుడైన వెంకట కృష్ణయ్య పదిహేడేళ్ళవాడు. ఇతడిని వెంకట సుబ్బయ్య
పరిచయం చేశాడు. (రామస్వామి గ్రంథకర్త) బెంగాలీ బాగా వచ్చు. గుణం 'మొర్రి
బేసికూన పొగరు మోతు.
చదివాడు&quot;.
&quot;షేక్ హమీదు నిండా పెద్ద మనిషి, 1819లో నాతో గ్రంథాలు
&quot;నెల్లూరులోని మంగమూరి లక్ష్మీనరసు అతని సోదరుడు చెంచు
రామయ్య నాకు తెలిసిన వారు&quot;.
&quot;తంజాపూరు రాజ్యంలోని కుంభకోణంలోని సరిగంటి చిత్రై చిన్నసామి
నాయుడు రాజావారి చిత్రకారుడు. ఇతని కుమారుడు తిరుపల్లి సామినాయుడు
మనుమడు అయరమి నాయుడు నాసేవకుడు&quot;.
&quot;కందాళత్రయమూర్తి అసలుపేరు సింగన్నాచారి. ఇతడు భాగవతానికి
హృదయ రంజనీ వ్యాఖ్య,టిక రచించాడు. ఇతని వయస్సు 63 సంత్సరాలు. నేను
తిరుచునాపల్లిలో వున్నప్పుడు ఇతడు ఆ గ్రంథాన్ని నా చెంతకు తీసుకొని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7e5yyou59g0iw2btnm0yupiy0ylwgnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237889</id>
    <revision>
      <id>595761</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్ వచ్చాడు. ఈయన అక్కడే నివసిస్తున్నాడు&quot;. 175 1829 తంజావూరులోని రామారావు ఇరవయ్యెనిమిదేళ్ళ వాడు, బహుయోగ్యుడు. నిండా మర్యాదస్తుడు. మరాఠీ వ్యాకరణాన్ని రచ...'</comment>
      <origin>595761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4950" sha1="rgdrroed1m0bbzncbw8ybjbdar0xp9u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్
వచ్చాడు. ఈయన అక్కడే నివసిస్తున్నాడు&quot;.
175
1829 తంజావూరులోని రామారావు ఇరవయ్యెనిమిదేళ్ళ వాడు,
బహుయోగ్యుడు. నిండా మర్యాదస్తుడు. మరాఠీ వ్యాకరణాన్ని రచించాడు.
'తెరిమఖస్'ను మరాఠీలోనికి అనువదించాడు. ఇతని ఇంగ్లీషు భాషా జ్ఞానం ఆశ్చర్య
కరమైనది. కాలేజీలో హెడ్మాష్టరు పనికి నిండా అర్హతలున్నవాడు. ఇంగ్లీషు మరాఠీ
భాషలు వచ్చుగాని, సంస్కృతంగాని, సాహిత్యం గాని ఎరిగిన వాడుకాదు.'
&quot;తంజావూరు రాజ్యంలో రెసిడెంటు గారి శిరస్తాదారు వెంకటరావుకు
1829లో ముప్పయి సంవత్సరాల వయస్సు. ఇతడు రామారావు కున్నంత పాటి
చదువూ సంస్కారాలుగలవాడే గాని అతనికి సరిసమానుడు మాత్రం కాడు.
తంజావూరులోని రాజావారి గ్రంధాలయంలో ప్రతులను వ్రాస్తున్న లేఖకుల మీద
ఈ వెంకటరావును 'పైగస్తీ' (పర్యవేక్షణ) కు నియమించాను.”
&quot;1826లో నేను నగరిలో వున్నాను. చింతలపట్టు గ్రామంలో రొంపిచర్ల
వెంకటరామరాజు అనే బహునమ్రుడు నిండా పేదవాడైనవ్యక్తి వున్నాడు. జమిందారి
కొలువు చేస్తున్నాడు. ఇతడు నాకు మొల్లరామాయణాన్నితెచ్చి విక్రయించాడు.”
పైన దొరగారి మాటల్లో వారు చెప్పిన విషయాలు వారి నిఘంటు
సంపుటాల యాదస్తులలోనూ&quot; Plan for the Revival and Promotion of
Telugu Literature&quot; అనే ప్రణాళిక నుండి సేకరించినవి. బ్రౌమ దొరగారి
లేఖల సంపుటాలలో గ్రంథ సేకరణ గురించి కొన్ని వందల జాబులు చెప్పే
విషయాలు చాలా ఆసక్తి కరమైనవి. వాటన్నింటిని విశ్లేషణ చేయవలసిన
అవసరం ఉన్నా ప్రస్తుత ప్రకరణం పరిమితికి అవి మించిన విషయాలు. అయినా
కొన్ని లేఖలను గమనించడం పరిశోధకులవిధి.
ఎంత మంది సంపన్న సాహితీ పరులతో సత్సంబంధాలున్నా, ఎంత
మంది సాహిత్య సంపన్నులతో సాదర పరిచయాలున్నా సమకాలిక గ్రంథాలు
కొనుక్కోవాలన్న కోరిక బ్రౌను దొరగారికి ఉంది. భారతీయులు తమ యిళ్ళలో
భద్రంగా చూసుకొనే గ్రంథాలను పూజలో సైతం పెట్టుకొంటారని ఆయనకు
తెలుసు. వాటిని అన్యులకు ఇవ్వడానికి అంగీకరించని వారు అమ్మడానికి ముందు
కొస్తారా? వాటిని చూడడానికి కూడా ఇవ్వరు. ఇటువంటి వారితో స్నేహ భావం
వల్లనే ప్రతులను వ్రాయించు కొనడానికి అవకాశాలను సృష్టించు కోవాలి. ఆపని
దొరగారు చేస్తూనే ఉన్నారు గాని కొందరు వృత్తి రీత్యా ఇతరులకు వ్రాతప్రతులు
రాసి పెట్టే వారున్నారని తెలుసుకొని అటువంటి వారిని అందుకు తన పనులకై&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rgdrroed1m0bbzncbw8ybjbdar0xp9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237890</id>
    <revision>
      <id>595762</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '176 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX వినియోగించారు. కొందరు గడవని వాళ్ళు తమ దగ్గరున్న గ్రంథ సంచయాన్ని యోగ్యులకు అమ్మ చూపుతారు. ఎవరి దగ్గర అలా కొనడానికి వీలైన గ్రంథాలున్నాయో తెలుసుకొన...'</comment>
      <origin>595762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4713" sha1="g0rcbiiqjurh5mgc51s5zur0q67fcl7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;176
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
వినియోగించారు. కొందరు గడవని వాళ్ళు తమ దగ్గరున్న గ్రంథ సంచయాన్ని
యోగ్యులకు అమ్మ చూపుతారు. ఎవరి దగ్గర అలా కొనడానికి వీలైన
గ్రంథాలున్నాయో తెలుసుకొని. వాళ్ళను : కలుసుకోవాలి.
తాము కుంపిణీ ప్రభుత్వంలో పెద్ద హెూదాలో ఉన్నా పుస్తక
సంచయమున్న వారింటికి వెళ్ళి వాటిని పరిశీలించడానికి ఎంత దూరమైనా
వెళ్ళడం బ్రౌను దొరగారికి సమ్మతమే. 1834లో యానాం కాపురస్తుడయిన
మాజేటి రెడ్డి దొరగారికి రాసుకున్న ఒక లేఖలోని భాగాలను చూస్తే ఇది
స్పష్టమవుతుంది.
&quot;మహారాజశ్రీ రాజాధిరాజు సి.పి. బ్రౌను దొరవారి సముఖానకు
యానాం కాపురస్తుడైన మాజేటి రెడ్డి వ్రాసుకొన్న అర్జీ విన్నపములు.
అయిదారు సంవత్సరముల క్రితం కాకినాడ నుంచి తమరు యానాం,
విజయం చేసి యానాం శేపు(Chef) గారు అయిన 'ముశ్యేలే' 'స్పరుదా'
(Monsieur L'Espardat) దొరగారున్న, ముశ్యేరేబం దొరగారున్ను,
తమరున్నూ, మా తండ్రి అయిన సర్వేశలింగమును, నన్ను పిలిపించి నీదగ్గర
ఆంధ్ర గీర్వాణ గ్రంథములు చాలా వున్నవి అని మీ పూరి దొరలు మాతో
చెప్పినారున్ను అని మా తండ్రిని తమరు శలవు యిచ్చినంతలో వున్నవి అని
మనవి చేసిన మీదట తమరున్ను మావూరు దొరలున్నూ మా యింటికి
విజయము చేసి మాదగ్గర వున్న గ్రంథములు యావత్తు చిత్తగించి నీలపల్లిలో
లివారన్ దొరగారి ఇంటి వద్ద మేము వుంటూ వున్నాము. అక్కడికి రావలసినదని
శలవు దయ చేయించి నందున మాతండ్రి సర్వేశలింగం నేనున్ను దర్శనముకు
వచ్చినంతలో అనుగ్రహం మాయందున వుంచి మావద్దనున్న వేమయ్య గ్రంధం
సన్నిధిని వుంపించి మాదారిద్ర్య విచ్ఛిన్న మయేటట్టుగా రొబ్బరూకలుగా కొన్ని
రూపాయలు బహుమతిగా దయ చేయించి అప్పట్లో రక్షించినారు.-
(M 417 - పుటలు 266,267)
ఈ లేఖాలేశం వల్ల కొన్ని విషయాలు విస్పష్టమవుతాయి. యానాం
ఫ్రెంచి వారి స్థావరం. సాధారణంగా ఇంగ్లీషు కుంపిణీ వారు పక్కనున్న
నీలపల్లెలోనే ఉంటారు. అయితే ఫ్రెంచి వారి వూళ్ళో తెలుగు గ్రంథాలున్నాయని
విన్న బ్రౌమ దొరగారు ఆ 'పరరాజ్యాని'కి వెళ్ళడమే కాక ఒక సాధారణ దరిద్రుని
ఇంటికి స్వయంగా వెళ్ళి గ్రంథాలు చూశారంటే వారి పుస్తక' సంపాదనా
వ్యామోహం తెలుస్తుంది. తమకు కావలసిన ఒక గ్రంథం ఎంచుకొని దానికి రొఖ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g0rcbiiqjurh5mgc51s5zur0q67fcl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237891</id>
    <revision>
      <id>595763</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 177 రూకలు ఇచ్చారు. 1834కు అయిదారు సంవత్సరాల క్రిందట అంటే 1828లోనో, 1829లోనో ఇది జరిగిందన్నమాట. అప్పటికి బ్రౌను దొరగారు కడపలో తిరుచురాపల్లిలో వున్నారు. బ...'</comment>
      <origin>595763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4167" sha1="2penrd0s3g005hncku2txbwws8xrcwp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
177
రూకలు ఇచ్చారు. 1834కు అయిదారు సంవత్సరాల క్రిందట అంటే
1828లోనో, 1829లోనో ఇది జరిగిందన్నమాట. అప్పటికి బ్రౌను దొరగారు
కడపలో తిరుచురాపల్లిలో వున్నారు. బహుశా యానాం వెళ్ళిన సంవత్సరం 1825
కావచ్చు. అప్పుడు ఆయన రాజమండ్రిలో హెడ్ అశిష్టాంటు కలక్టరుగా వున్నారు.
వేమన పద్యాలపైనే ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపుతున్న రోజులు. అందుకే వేమయ్య
గ్రంథాన్ని సర్వేశలింగం లైబ్రరి నుండి ఎంచుకొన్నారు. మాజేటి రెడ్డి లేఖలోని
మరికొన్ని భాగాలు కూడా ఆసక్తి దాయికాలే.
H
----
దరిమిలాను పులిచేరు నుంచి మా త్రండి అనేక చిత్రవిచిత్రమైన
ఆంధ్రగ్రంథములు తెచ్చినాడు. తమకు కావలసిన గ్రంథములు ఆజ్ఞాపిస్తే దాఖలు
చేసుకొనడమవుతున్నది----&quot;
( M417, పుట 268)
ఇందులో పేర్కొన్నచిత్ర విచిత్రమైన గ్రంథాలన్నీ ఉత్తరోత్తరా బ్రౌను
దొరగారు సర్వేశలింగం వద్ద నుంచి సేకరించారు. ఈ ప్రకరణానికి అనుబంధంగా
ఇచ్చిన పుస్తకాల రిమార్కుల పట్టికలో మాజేటి సర్వేశలింగం పేరు కనీసం
ముప్పయిసార్లు కనబడుతుంది. 4 సర్వేశలింగం సంకలనం నుండి దొరగారు
మొత్తం 613 గ్రంథాలను స్వీకరించారు. వీటిలో తాంత్రిక, వైద్య, వ్యాకరణ
గ్రంథాలేకాక శతకాలూ, యక్షగానాలూ కూడా ఉన్నాయి. ఈ 613 గ్రంథాలలో
386 సంస్కృత ప్రతులు, మిగతా 227 తెలుగు పుస్తకాలు.
1830లో మచిలీపట్నంలో ఉండే కోటిలింగన్న గారి భార్య అమ్మ
జూపిన గ్రంథాలను 370 రూపాయలు పెట్టి దొరగారు కొన్నారు. ఇందులో
ప్రధానంగా సంస్కృత గ్రంథాలే ఎక్కువ. కొద్దిపాటి తెలుగు గ్రంథాలు లేక
పోలేదు. 13 పురాణాలు, 130 ఉపనిషత్తులు, వేదాంత పౌరాణిక తాంత్రిక
గ్రంథాలు ఈ రాశిలో ఉన్నాయి. రాజమండ్రిలోని ఒక న్యాయవాది
పుస్తకాలయంకూడా దొరగారు ఖరీదు చేశారు. ఇందులో అత్యుత్తమమైన
తర్కశాస్త్ర గ్రంథాలు ఉన్నాయి. తాము ఇచ్చిన వెల స్వల్పముగాని, ఫలమథికం
అని దొరగారు&quot;చెప్పారు.5
4. చూ. అమబంధం వెం.3
5. డా ఆర్. పద్మావతి&quot; గ్రామ తెలుగు కావ్య సముద్దరణముపులు 28.
S-9(10)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2penrd0s3g005hncku2txbwws8xrcwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237892</id>
    <revision>
      <id>595764</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '178 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX 1829 డిసెంబరులో కుంపిణి వారు బ్రౌను దొరగారి హోదాను పెంచారు. అప్పటిదాకా సబార్డినేటు హోదాలో వున్న వారిని అసిస్టెంటు జడ్జిగా, జాయింటు క్రిమినల్ జడ్జిగ...'</comment>
      <origin>595764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4665" sha1="fnxvobae11k6f5rt8gr4gw6hd7p1qfk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;178
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
1829 డిసెంబరులో కుంపిణి వారు బ్రౌను దొరగారి హోదాను
పెంచారు. అప్పటిదాకా సబార్డినేటు హోదాలో వున్న వారిని అసిస్టెంటు జడ్జిగా,
జాయింటు క్రిమినల్ జడ్జిగా ప్రమోటు చేసి రాజమండ్రికి బదిలీ చేశారు. ఒక పక్క
సాహిత్య కృషి చేస్తూనే తమ ఉద్యోగ విధులను చాలా చక్కగా నిర్వర్తించేవారు.
1830 నుండి 33 నవంబరు దాకా రాజమండ్రి, మచిలీపట్నాల లోనే
నార్తరన్ ప్రొవిన్షియల్ కోర్టు క్రింద పని చేశారు.
నుంచి
1830 ఫిబ్రవరిలోనే చెన్నపట్నం
మయ్యే
గవర్నమెంటు గజిట్లో హిందువులు మిక్కిలిగా వాంఛించే సరుకులు ఏమిటనే
విషయం మీద ఒక వాణిజ్య వ్యాసం వ్రాశారు. దీనిని బెంగాలు పత్రికలు
ప్రచురించాయి. ఇది అలాలలా పాకి ఇరవై సంవత్సరాల తర్వాత ఒక అమెరికన్
గ్రంథంలో చోటు చేసుకొంది. (చూ మిసెస్ రాబర్ట్ రచించిన' కేరక్టర్ స్టిక్స్ ఆఫ్
హిందూస్థాన్ 29వ ప్రకరణం)
1829లో విలియం బెంటిక్కు భారత దేశంలో సహగమనాలను
నిషేధించినా, చెల్లాచెదురుగా ఆ దురాచారం సాగుతూనే ఉంది. 1833లో ఇటు
వంటి ఘోరాన్ని తలపెడుతున్న వార్తలు పోలీసులు ఇలానివేదించారు. ఈ ఉత్తరం
చూడండి.
&quot;మహారాజశ్రీ రాజమహేంద్రవరం జిల్లా మేజిస్ట్రీటు వారి సముఖానకు
బాయణి కృష్ణయ్య హెడ్డు పోలైసు తాలుకే పిఠాపురం సన్ ౧౨౨(1242)
ఫసలి ౧౮33(1833)సం జూన్ ది ౨8 (27) తేదీ వరకు సర్కారు పనిలో
హాజరు వుండి వ్రాసుకున్న ఆర్జీ విన్నపములు.
చేబోలు కాపరసుడైన ములగా జన్నప్ప భార్యలు తిర్పతమ్మ, రామమ్మ
వీరు యిద్దరు ఫలహారము పుచ్చుకోక బహుయిబ్బందిలో వుండి యిక్కడ వున్న
పక్షముకు సహగమనముకు అధికార్లు శలవు ఇవ్వరు గనుక యిక్కడి నుంచి లేచి
కాలివాడైనా మరి యెక్కడికైనా లేచి వెళ్ళ వలెనని యెవరెవరి తోట అంటూ
వారిలో వారు ఆలోచనలు చేసుకొంటూ వున్నారనిన్ని వారు లేచి వెళ్ళే యెడల
ఆటంకం చెయ్యవలసి వుండునోలేక వెళ్ళ నివ్వవలసినదో శలవు
యివ్వవలసినదని వారి యిద్దరి వద్ద కాపువున్న తాలుకె మజ్కూరు బంట్రోతులు
యిద్దరు యీ తారీఖున నాపేర వుత్తరం వ్రాసి పంపించినారు. సదరహి
తిరపతమ్మ&quot; రామమ్మ&quot; అనే యిద్దరున్ను అక్కడ నుంచి లేచి వెళ్ళే పక్షముకు
ఆబంక పరచవలసి వుంటున్నదో లేక వుపేక్షగా వుండవలసిన యిందున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnxvobae11k6f5rt8gr4gw6hd7p1qfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237893</id>
    <revision>
      <id>595765</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- పి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 179 గురించి చిత్తవృత్తి శలవు దయ చేయించ వలెను. దివ్య చిత్తానకు తేవలెను. కృష్ణయ్య 'హేడ్డు పోలైసు అని వున్నది. (M417- PP210-11) ఈ సహగమన ప్రయత్నాన్ని దొరగారు ఆప...'</comment>
      <origin>595765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5017" sha1="98572wexzzyslx5p10rkvyqzvlsoujb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
పి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
179
గురించి చిత్తవృత్తి శలవు దయ చేయించ వలెను. దివ్య చిత్తానకు తేవలెను.
కృష్ణయ్య 'హేడ్డు పోలైసు అని వున్నది.
(M417- PP210-11)
ఈ సహగమన ప్రయత్నాన్ని దొరగారు ఆపారను కోవాలి. 1827 లోనే
ఒక సతిని నిరోధించి ఆ విషయమై కూడా వ్యాసం వ్రాసి ఏషియాటిక్ జర్నల్కు
పంపారు. 1828 సంపుటి, పుట 615) హిందువుల ఆచారవ్యవహారాలే కాక వారి
శిల్పాలపైకూడా దొరగారు అధ్యయనం చేశారు. 1827 లోనే హిందువుల విగ్రహాల
నిర్మాణంలో కొలతల నిష్పత్తి మీద వ్యాసం రాశారు. ఇది ఏషియాటిక్ జర్నల్
ప్రచురితమైంది. (1828 సంపుటి. పుట 596) విగ్రహాల విషయంలో వారి
ఆసక్తి ఉత్తరోత్తరా కూడా కొనసాగుతూనే ఉందనడానికి దాఖలాలుగా కొన్ని
లేఖలు కనబడుతున్నాయి.
మహారాజశ్రీ సి.పి. బ్రౌను యిస్కోయరు ఆక్టింగు కల్కిటరు జిల్లా
గుంటూరు సర్కారు మృత్తుజాన్నగరు తాలూకే పల్నాడు వగైరాగారి సముఖానకు
పోలిపెద్ది మల్లయ్య దామోగా డివిజన్ కొండవీడు వ్రాసుకున్న అర్జీ.
యీనెల ది ౧౦(10) తారీఖును 3౭౪ (374) రుస దయ చేయించిన
హుకుములో పురాతన మైన కొన్ని శిలావిగ్రహాలు స్త్రీ పురుష విగ్రహాలలో యెవి
అయినా సరే వేగజం యత్తుకు లోగా వుండేవిగా కావలశిన విన్ని కొండవీడు వగైరా
గ్రామాదులలో యెన్ని దొరికేవిన్ని అవి భిన్నమైనవో సమగ్రంగా వున్నవో
విచారించి యత్తిల్లా చేశేదనిన్నీ భిన్నమైనటువంటె తామ్రలోహకంచు విగ్రహాలు
దొరికే పక్షముకు విచారించి యత్తిల్లా చాయమనిన్ని మయశిల్పమనే శిల్పి
శాస్త్రమున్నూ వాస్తు శాస్త్రమున్నూ గీర్వాణపు గ్రంథాలు దొరికిన పక్షమందు
తెప్పించి పంపిస్తే వాటికి ప్రతులువ్రాయించి తగ్గి పంపించడ మవుతూ వున్నదన్ని
యిత్యాది సంగతులు ఆజ్ఞాపించినారు గన్కు మనవి వ్రాసుకొనేది యేమంటే
యీ డివిజన్ యిలాకాలో కొండ వీడు అమీను బాదాలో శిధిలమైన
దేవస్థలాలలో విగ్రహాలు పూర్వమే యెవరెవరు తీసుకొని పోయినారని తెలిసినది.
యిప్పుడున్నూ కొండవీడు ఖిల్లా వగైరాలలో, వుండే శిథిలమైన
దేవాలయములలో యేమి, యింకా యితర జాగాలను యేమి నేను వెళ్ల విచారిస్తే
యిప్పట్లో విగ్రహాలు యెక్కడా వున్నట్టు జాడా కనుపడలేదు. యింకా యిలాకా
గ్రామాదులలో విచారిస్తున్నాను. వున్న పక్షమందు ఆ విగ్రహాలు యొక్క
తరహాదారీ వగైరాలు జాహిరు చేస్కుంటూ వున్నాను.
భిన్నమైన తాంమ్రలోహకంచు విగ్రహములను గురించి విచారిస్తే యవరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>98572wexzzyslx5p10rkvyqzvlsoujb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237894</id>
    <revision>
      <id>595766</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX వద్ద నున్ను వున్నట్టు కనబడలేదు. యీయిలాకా లోకి ఫిరంగిపురం అనే గ్రామంలో తాండ్రలోహకంచు విగ్రహాలు యెవరైనా కావలెనని ఫర్మాయిస్తే యుక్తమయిన విగ్రహాలు...'</comment>
      <origin>595766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4551" sha1="jl2sugxt1o6g5rsgbd9g5ugy80taawv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;180
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
వద్ద నున్ను వున్నట్టు కనబడలేదు. యీయిలాకా లోకి ఫిరంగిపురం అనే
గ్రామంలో తాండ్రలోహకంచు విగ్రహాలు యెవరైనా కావలెనని ఫర్మాయిస్తే
యుక్తమయిన విగ్రహాలు పోత పోశే కంచర భద్రప్ప అనేవాడు వుండి కాటకంగా
వున్నందున యిక్కడ జరుగుబాటు
మద్యను బందరు
ఆప్రాంత్యముల్కు వెళ్లి నాడని తెలిసినది.
లేక
మయ శిల్పం అనే శిల్పి శాస్త్రమున్నూ వాస్తు శాస్త్రమును గురించిన్ని
విచారించి నంతల్లో యీ వైపుల గ్రంథములను సంపాదన చేశి నవారు యవరూ
లేన్నట్టు తెలిసినది.
మయ శిల్పం అనే శిల్పి శాస్త్రము వాస్తు శాస్త్రము యొక్క సంగతులు
బాగా తెలిశిన వాండ్లు తెనాలి ఠాణా యిలాకా కూచిపూడి అనే గ్రామంలో
మాగులూరు సుబ్బాబత్తుడు అనే కంసాలిన్నీ చేబ్రోలు ఠాణా యిలాకా అమరావతి
ఆ ప్రాంత్యముల రామయోగి అనే కంసాలిన్నీ వున్నట్టు తెలిశినది. యీ
యిద్దరున్నూ యోగ శాస్త్రముల సంగతి యేమి, సదరు శాస్త్రముల సంగతి యేమి
తెలిశిన వాండ్లు గన్కు వాండ్ల వద్దను ఆ గ్రంథములు వుండవచ్చును. మరిన్నీ
- పోతవిగ్రహాలు పోసి వాండ్లున్నూ గన్కుభిన్నమైన విగ్రహాలున్నూ వాండ్లపరంగానే
వుండవచ్చును గన్కు నాకు తెలిశిన సంగతి విశదపర్చు కున్నాను. దివ్య చిత్తానకు
తేవలెను. ది ౧౨ (12) జనేవరి ౧౮౩3 (1833) సం॥ మకాం కొండవీడు
పోలేపెద్ది మల్లయ దారోగా
ఊ కొండవీడు&quot;
( M418–పు.471 to 47 4)
జీవితంలో ఎంత వైవిధ్యముందో దొరగారి గ్రంథ సేకరణలో
జ్ఞానసముపార్జనలో అంత వైవిధ్యముంది. ఆకరాలు సేకరించి అధ్యయనం
చేయగల వారు దేని గురించైనా ప్రామాణిక రచనలు చేయగలరు.
ఎక్కడెక్కడ ఏయేపుస్తకాలు ఏవిధంగా దొరుకుతాయో దొరగారికి
తెలుసు. వివిధ ప్రదేశాల నుంచి వారికి వర్తమానాలు వస్తుంటాయి. పిఠాపురం
కాపురస్తులైన అవసరాల వెంకట్రాయుడు గారి పుస్తకాలు ఆగ్రామం అమీను
కచ్చేరీలో జప్తు అయి ఉన్నాయని తెలుసుకొని దొరగారు తమ ఆజ్ఞాధారకుడైన
బాయణి కృష్ణయ్య పేరు హుకుం రాయించారు. దాని ప్రకారం జప్తులో ఏయే
గ్రంథాలున్నాయో చూసి &quot;సుత ప్రకాశికా ప్రథమ సూత్రమనే గ్రంథం మొదలు
కొని స్వర్గారోహణ పర్వం పరియంతం నెంబర్లు 98 గల గ్రంథముల జాబితా&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jl2sugxt1o6g5rsgbd9g5ugy80taawv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/197</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237895</id>
    <revision>
      <id>595767</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సీ.పీ. బ్రౌను - సాహిత్య-క్రౌవ్ పంపిస్తూ ఉదహరించి ఉన్న అన్ని గ్రంథములూ 181 కావలశినవో లేక కొన్నికాలవసినవో చిత్తవృత్తి శలవు దయచేయమని కృష్ణయ్య లేఖ రాసుకొన్నాడు. (M401- పుట 335) వేలంలో ఈ...'</comment>
      <origin>595767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="ntm8awkvw7r6usod225hx9hwm9xln8v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సీ.పీ. బ్రౌను - సాహిత్య-క్రౌవ్
పంపిస్తూ ఉదహరించి ఉన్న అన్ని గ్రంథములూ
181
కావలశినవో లేక
కొన్నికాలవసినవో చిత్తవృత్తి శలవు దయచేయమని కృష్ణయ్య లేఖ
రాసుకొన్నాడు. (M401- పుట 335) వేలంలో ఈ పుస్తకాలను దొరగారు తన
మనుష్యుల చేత కొనిపించి తెప్పించుకొన్నారు. మొత్తం 790 రూపాయలు
చెల్లించారు. ఈ గ్రంథరాశిలోని ఉద్గ్రంథాలలో సంస్కృతంలోని ప్రధాన
కావ్యాలూ కొన్ని తెలుగు పుస్తకాలూ ఉన్నాయి.
వివిధ జిల్లాలలోని కచ్చేరీలలో వున్న నేటివు వుద్యోగులకు తాఖీదులు
పంపిస్తూ తమకు కావలసిన పుస్తకాల వైనం దొరగారు చెప్పే వారు. 1834
మార్చినెలలో గజవెల్లి కొండయ్య రాసిన ఒక లేఖలోని భాగం ఆసక్తికరంగా ఉంది.
&quot;భారతం 18 పర్వాలున్ను, రంగనాథరామాయణం, భాస్కర
రామాయణం, దశావతార చరిత్ర, సత్యభామా స్వాంతనం, భల్లాణ చరిత్ర,
బహులాశ్వచరిత్రను గురించిన్ని ఆపుస్తకములు ఉన్న వారు ఖరీదుకు ఇచ్చినా
సరే లేక బహుమతి కావలసి వుంటే ఆవైనం తెలియ చేసుకొంటే ఆ చొప్పున
చేయిస్తున్నామని వ్రాయించి నావద్దకు పంపించిన ప్రకటన కాగితం నాకచ్చేరిలో
కట్టించడమే కాకుండా యెవరెవరితోటి పైగా నేనున్ను తెలియ చేస్తూ
వుండడమైనది. ఆ వైనం వెనుక నుంచి వ్రాసుకొంటున్నాను.......&quot;
( M401.P. 341-43)
ఖరీదుకు లభించక, ఎరువుగా ఎవరైనా ఇచ్చిన గ్రంథాలతో పని
తీరిపోయిన వెంటనే వాటిని స్వంత దారులకు వాపసు చేయించడంలో బ్రౌను
దొరగారు చాలా ఖచ్చితంగా ఉండేవారు. 1834 సెప్టెంబరు 28వ తేదీ నాడు
తాడికడప వీరేశలింగం వ్రాసుకొన్న అర్జీ ఈ సంగతిని విశదం చేస్తుంది.
“తమ సముఖము లోపయనం నేను పంపించుకొన్న భారత గ్రంథముల
తాలూకు విమర్శ తేలిపోయినటువంటి గ్రంథములు.
౧. సంపుటం
.భీష్మ పర్వం
౧. ద్రోణ పర్వం
౧. కర్ణపర్వం
౨. సంపుటం1 కి
౧. విరాట పర్వం
౧. ఉద్యోగ పర్వం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ntm8awkvw7r6usod225hx9hwm9xln8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/198</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237896</id>
    <revision>
      <id>595768</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '182 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX వెరశి అయిదు పర్వములున్ను ఈ నెల ది 18 తారీఖున అనుగ్రహ పూర్వకమయిన తమరు దయచేయించిన ఆజ్ఞప్రకారం నిన్నటి రోజు రాత్రి 2 ఘంటలకు సదరహిగ్రంథములు అందినందున ఈ...'</comment>
      <origin>595768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4713" sha1="7fw0f3i4z0s97dioto7sg8s06w1ijof" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;182
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
వెరశి అయిదు పర్వములున్ను ఈ నెల ది 18 తారీఖున అనుగ్రహ
పూర్వకమయిన తమరు దయచేయించిన ఆజ్ఞప్రకారం నిన్నటి రోజు రాత్రి 2
ఘంటలకు సదరహిగ్రంథములు అందినందున ఈ రోజున రాపాక సుబ్బయ్యను
పిలిపించి ఆయన గ్రంథములు ఆయనకు తిరిగి యిప్పించడం అయినది గనుక
యీసంగతి తమ చిత్తానకు విశదం కాగలందులకు విన్నపం వ్రాసుకొన్నాను.....&quot;
[M.417-P.448-9]
బ్రౌను దొరగారు తమ చిత్తానకు విశదం కాగల విన్నపాలు తెలుసుకొని,
ముందు వచ్చిన కోపాన్ని మరచి పోయి నౌకర్లను మెచ్చుకొనే సందర్భాలు చాలా
ఉన్నాయి. ఆయన ఒక వూరి నుంచి ఇంకొక వూరికి బదిలీ అయినప్పుడు తమ
కొత్త హోదాలోనికి ప్రవేశించాక పాతవూరి నుంచి తమ పుస్తకాలను
తెప్పించుకొనే వారు. బందరు పాతరామన్నపేటలో నిలచిపోయిన దొరగారి
బొట్లరు సూదాబత్తుల ఆదినారాయణ 1834 జూలైలో దొరగారి పొస్తుకాలు
బండ్లమీద పంపించాడు. &quot;ఆబుక్కుల బండ్లు బందరు యేటికాడ అటకాయించిన
వాన్ని రెండో మూడో రోజులు ఆ యేరుతీసి పొయ్యేదాకా వుండవలసి
వస్తుందని&quot; తెలుసుకొన్నాక “త్వరపడక అయ్యెట్లో నీట యెల్లిపోయేదాకా అక్కడ
రెండుమూడురోజులు వుండిమరీ బళ్లు తీసుకొని వెళ్ళవలసినదని&quot; ఆదినారాయణ
వర్తమానం పంపాడు. పుస్తకాలు రావడం ఆలస్యమైనందున బ్రౌను దొరగారు
కోప్పడ్డారు. బందరులో ఉన్న దొరగారికి లేఖ రాశారు.
సూదాబత్తుల ఆదినారాయణను పిలిపించి మేస్తరు పూష్టరు దొరగారు
జాబువైనం చెప్పారు. &quot;బుక్కులు మనుష్యులు మీద పంపించ మంటే బళ్ళమీద
పంపించి నావని మీ దొరగారు బహుకోసం చేసినాడని” చెప్పారు. &quot;పెట్టెలునిండా
బరువు వున్నవన్నీ వక వక పెట్టెకు ఎనిమిది మనుష్యలు కావలెనన్ని కూలి
రు.30లు పర్యంతం అవుతుందన్ని బళ్ళ మీద అయితే రు.18లుకు
వెళ్ళినవనిన్ని&quot; సూదాబత్తుల ఆదినారాయణ మనవి చేసుకొన్నాడు [M417; P
499-500] వర్షాకాలంకనుక బళ్ళు ఆలస్యంగా
వస్తాయని బ్రౌనుదొరగారు తర్వాత
తెలుసుకొన్నారు. వర్షాల వల్ల పుస్తకాలకు వచ్చే ప్రమాదం ఆయనకు అవగతమే.
ఒకసారి చల్లా సుబ్బన్న అనే ముఖ్య ఆశ్రితుడు బ్రౌను దొరగారి
సన్నిదిలో చెన్నపట్నం నుండి సెలవు తీసుకొని, తనపరంగా దయచేసిన
పుస్తకాలు పట్టుకొని కడపకు బయల్దేరాడు. తన కష్టాలు ఇలా చెప్పుకొన్నాడు.
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7fw0f3i4z0s97dioto7sg8s06w1ijof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/199</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237897</id>
    <revision>
      <id>595769</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 44 183 శలవు తీసుకొన్న పిమ్మట రెండు మూడు రోజులు వరుష ఆటంకము చాతపట్నంలోనే వుంటిని పిమ్మట మార్గమధ్య మందున యేతన్నిమిత్తం చాతనే నాలుగు మూడు రోజులు ఆట...'</comment>
      <origin>595769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4763" sha1="t1235u0zpfrkjss4nrhf3rc6l84hyy3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
44
183
శలవు తీసుకొన్న పిమ్మట రెండు మూడు రోజులు వరుష
ఆటంకము చాతపట్నంలోనే వుంటిని పిమ్మట మార్గమధ్య మందున
యేతన్నిమిత్తం చాతనే నాలుగు మూడు రోజులు ఆటంకమైనది. తరువాత
కూడా మార్గంలో జలకర్దమం విస్తారంగా వుండడం వల్ల ప్రయాణము జరగక
నున్ను కంచి, తిరుమల మొదలయిన యాత్రలు నాకు అపూర్వం అయినందునా
అవి మార్గంలోనే వున్నందునా అవి సేవించవలెనని నాకు వుంటే కోరికని
నెరవేర్చుకోవలసినది. ముఖ్య ధర్మం అయినందు చాత యే తద్విషయమై కొన్ని
రోజులు అయినది. యీ హేతువల చాతనున్ను తమరు నాపరంగా దయచేసిన
పుస్తకములు యంత భద్రముగా నేను తెచ్చినప్పటికి సవ్వారి అడుగు నుంచి
నీరుపట్టుకొని వచ్చి కొంచెం తడసినందున అవి ఆరవేయడం మొదలయిన
ఆటంకములు కలిగినది గనుకనున్ను యీ నెల 25 తారీఖు మట్టుకు ఇక్కడ
ప్రవేశించినందుకు అంతరాయమయినది. 26 తారీఖుననే యిక్కడ ప్రవేశించి
తక్షణం పుస్తకములు గరిమెళ్ళ వెంకయ్య గారిపరంగా ఇచ్చినాను. ఆయన తమ
స్వార
విజ్ఞాపన పత్రికె వ్రాసుకొని నాపరంగా ఇచ్చినారు. అది యిందులో
మల్పూపు చేసుకొన్నాను గనుక దాఖలు చిత్తగించవలెను. అనివార్యమైన అవశాత్తు
వర్షపవం చాత సంభవించిన దోషమునగా పుస్తకములు కించిత్తు
తడవడమనే తప్పితముకు కరుణ సంకలిత హృదయులయి క్షమించవలెనని
ప్రార్థిస్తాను&quot;.
దొరగారు క్షమించారో లేదో తెలియదు. ఈ లేఖను చల్లా సుబ్బన్న
1838 నవంబరు 26వ తేదీనాడు రాశాడు (M419-పుటలు 481-83). చిన్న
తప్పులయితే క్షమించే స్వభావం వున్నా తన వద్ద పనిచేసే వ్రాయసకాండ్రకు
బుద్ధిరావడానికి వాళ్ళు ఎక్కించే పాఠాలలో ఏ మాత్రం భిన్నత ఉన్నా, దానిని
గుర్తించకపోతే దొరగారు అర్ధరూపాయి లేక పావలా జుల్మానా విధించేవారు. ఈ
లేఖకులకు మంచిజీతాలే ఇచ్చేవారు. రోజుకు నలభైపద్యాలను రాసేవాళ్ళకు
నెలకుఆరురూపాయలు ముట్టేది. తమ కాలీజా కచ్చేరి సిబ్బందిలో అశ్రద్ధ,
అజాగ్రత ఏర్పడకుండా చూసుకొనేవారు.
అనేవ్యక్తి
వారిదయకు
ఒకసాం &quot;'యం. వీరప్ప'
అపాత్రుడయ్యాడు. ఈ నాలుగు మాసాల నుంచి తాము నన్ను తోటలోగా
రావద్దని ఆజ్ఞదయచేసి నప్పటికిన్ని నేటివరకున్ను తమ యొక్క
సింహద్వారమును దర్శనం చేసుకొంటా...&quot; మనివర్ణాలు రాసేవాడు. పద్యాలలో
కూడా వేడుకొనే వాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1235u0zpfrkjss4nrhf3rc6l84hyy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/200</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237898</id>
    <revision>
      <id>595770</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX చంద్రుడెవ్వరికిని చల్లవైయుండుమ పద్మముల్ జేసిన పాపమేమి యిలవవంతుడును పనమెల్లబ్రోపక బాటి జేసిన యదృష్టంబుగాక పంపెంగ వానపల్ చర్చించి శక్యమా యిలలేట...'</comment>
      <origin>595770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3947" sha1="ofv1ojpc870r8tiicvkkb0dt13lspw1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;184
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
చంద్రుడెవ్వరికిని చల్లవైయుండుమ
పద్మముల్ జేసిన పాపమేమి
యిలవవంతుడును పనమెల్లబ్రోపక
బాటి జేసిన యదృష్టంబుగాక
పంపెంగ వానపల్ చర్చించి శక్యమా
యిలలేట్లకు ప్రాప్తిలేదుగాని
హరుడు ప్రమాూపంబువైన చేపట్టడా
గేదంగికిని ప్రాప్తిలేదుగాని
నాకు భాగ్యము లేదు గాబోలు మమ్ము
యెవ్వరికిని నీవు యిచ్చి యిచ్చియిచ్చి రక్షించలేదో
కల్పముల మేటి కందర్పసారుపసాటి.
పరగపమ్మితి బ్రౌమ భూపాలతిలక.
(M430–పుట118)
ఈ వీరప్ప యేతప్పు చేసినా క్షమించవచ్చుగాని యతిప్రాసలులేని ఈ
జబ్బు పద్యందొరగారి ఆమోదం పొందిందని చెప్పలేం. పద్యాలలో కాక
వచనంలో తమ తప్పులను వప్పుకుంటూ సిబ్బందిలోని వారు దొరగారికి రాసిన
ఉత్తరాలు కూడా కొన్ని వున్నాయి. ఈ క్రింది జాబును చూడండి.
&quot;తమ యొక్క రైటరు డిక్షనేరి రామయ్య అనేక సలాములు చేసి
వ్రాసుకొన్న విజ్ఞాపన యేమంటే, నేను చేసిన తప్పు మన్నించ వలసినది.
క్షమించవలెను. రక్షించి కాపాడవలెను. దవడలు వేసుకొన్నాను. చంపలు
వేసుకొన్నాను. బుద్ధివచ్చినది, బుద్ధి వచ్చినది. శరణు శరణు అని తమ్మున
చొచ్చిన వారిని కాపాడే ప్రభువులు రక్షించే ప్రభువులు. నాలుగు
దినములు నాకుకడుపులో బడబానలమ దావాగ్ని జూరబడి బహుశ్రమ
పెట్టుచున్నది. పడ్డ పడక లేవలేదు. ప్రాణాలున్న పోలేదు. నిద్రాఆహారాదులు
లేవు. జీవచ్చవమై పడివున్నాను. అనేక బాధలున్ను కలిగి ఉన్నది. నాకు
అర్ధబలము లేదు. మనష్యుల బలము లేదు. శిఫార్సుల బలము లేదు. బొందిలో
మంచి ప్రాణములు పోలేక తపిస్తున్నది. వాస్థితి యిట్టిదని చెప్పేవారు లేక
పోయిరి. వేమ మనవి చేసుకొన్నందుకు నాకు సంభవించిన ఆపత్తు వల్ల నాకు
బహుబాగా బుద్ధివచ్చినది. నా బుద్ధికి శాప్తి అయినది. నేను బహుదరిద్రుణ్ణి.
వాశ్రమంతా పారద్రోలి నన్ను తమ సన్నిధానానికి రప్పించి నాపనిని నాకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ofv1ojpc870r8tiicvkkb0dt13lspw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/201</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237899</id>
    <revision>
      <id>595771</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్ ప్పించి రక్షించవలెనని ప్రార్థిస్తున్నాను. 1852 మే నెల ఆరవ తేదీ&quot;. 185 [M-431-పుట 6.] ఏయే సందర్భాలలో తమ నిలిపి పోషించారో వారు వదలి వ్రాతప్రతులు పుట్టించడాని...'</comment>
      <origin>595771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3710" sha1="i90fkqt7fsga4f53m6nenmlwyt19l8t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్
ప్పించి రక్షించవలెనని ప్రార్థిస్తున్నాను. 1852 మే నెల ఆరవ తేదీ&quot;.
185
[M-431-పుట 6.]
ఏయే సందర్భాలలో తమ
నిలిపి పోషించారో వారు వదలి
వ్రాతప్రతులు పుట్టించడానికి,
వ్రాయడానికి తమ కొలువులో
బ్రౌను దొరగారు ఎందరెందరిని
సన్నిధానంలో గాని కాలేజా కచ్చేరీలలో గాని
పెట్టి వెళ్ళిన సంపుటాలనిండా సాక్ష్యాలు ఉన్నాయి.
తీర్పు ప్రతులు సిద్ధపరచడానికి, పదసూచికలు
ఎప్పుడూ పదినుంచి ఇరవై దాకా బ్రాహ్మణులూ, శూద్రులూ ఉండేవారని బ్రౌను
దొరగారు తమ నిఘంటువులో విశదం చేశారు. క్రీ.శ. 1827 నుంచి వారిదగ్గర ప్రతి
లేఖకులుగా, మొకాబిలా చేసే వారుగా ఈ క్రింది వారు పని చేశారు.
1. అంకాళు
2.అచ్చి, సిద్ధవటం
3. అప్పన్న శాస్త్రులు
4. అప్పయ్య, అవధాన్ల
5. అప్పయ్య, చిల్లర
6. అప్పయ్య, నందిరాజు
7.అప్పయ్య, బోయినపల్లి
8.అమ్మన్న, పువ్వాడ
9. కనకయ్య, మన్నెం
10. కామాక్షయ్య, పువ్వాడ
11.కిచ్చయ్య
12.కృష్ణయ్య, గుండవరపు
26. నరసింహాచార్యులు, విన్నకోట
27. నరసింహాచార్యులు, సముద్రాల
28. నారాయణ, దంపూరి
29. బసవయ్య, రాయసం
30.బ్రహ్మ, నాగవోటు
31.బ్రహ్మయ్య
32. రామయ్య, చిడ్డు
33. రామస్వామి, వారణాశి
34. రామాచార్యులు, చట్టు
35. లక్ష్మీనారాయణ, జూలూరు
36. వీరవెంకయ్య
37.వెంకటకృష్ణమ్మ(య్య?),చాగంటి
38.వెంకటాచలం (వెంకటాచలం, పరాపు?)
14.కొండలయ్య(కొండలరాయుడు?) 39. వెంకటాచలం,సరాపు(వెంకటాచలం?)
15.కొండలరాయుడు(కొండలయ్య?) 40. వెంకటాచార్యులు, నండూరి
13.కొండయ్య,
తూములూరి
16. కోనప్ప, చెంచయ్య అల్లుడు
17.గరుడప్ప(య్య?), రాయసం
18.గరుడయ్య(ప్ప?), రాయనం
19. చిదంబరం, దిగివోలు
20. చెంచయ్య, బోయినపల్లి
21. చెన్నప్ప, కొర్రపాటి
42.వెంకయ్య, గరిమెళ్ళ
41.వెంకట్రామయ్య
43. శేషయ్య, మై అవరపు
44. శ్రీనివాసు, దేవరాజు
45.సుబ్బన్న
46.సుబ్బారాయడు, అయివాల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i90fkqt7fsga4f53m6nenmlwyt19l8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/202</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237900</id>
    <revision>
      <id>595772</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 22. తిరుమల రాయడు 23. నరసింహాచార్యులు, కొండూరి 24. నరసింహాచార్యులు, చిలకమర్రి 25. నరసింహాచార్యులు,మద్దూరి సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX 47. సుబ్బారావు, కె 48. సోమరాజు, రామవరపు 49. హరిప్రసాదు ఇ...'</comment>
      <origin>595772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2391" sha1="9cfc9bh9l0fzsjm0n0co67vi09uvxlf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;186
22. తిరుమల రాయడు
23. నరసింహాచార్యులు, కొండూరి
24. నరసింహాచార్యులు, చిలకమర్రి
25. నరసింహాచార్యులు,మద్దూరి
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
47. సుబ్బారావు, కె
48. సోమరాజు, రామవరపు
49. హరిప్రసాదు
ఇంతమంది రాయసాలూ, మొకా బిలాదారులు తయారుచేసిన ప్రతులను
పండితులు పరిష్కరించి తీర్పు ప్రతులు సిద్ధం చేసేవారు. బ్రౌను దొరగారి కాలేజ
కచ్చేరిలో వివిధ కాలాలలో ఈ క్రింది పండితులు వుండేవారు. వీరు వివిధ విధులు
నిర్వర్తించేవారు.
1.అద్వైత బ్రహ్మయ్య
2.అనంతాచార్యులు, సముద్రాల
3.అప్పయ్య, జూలూరి
4.కృష్ణమాచార్యులు, ముడుంబి
5.గుర్రాజు, నందివాడ
6. చంద్రయ్య, పట
7. చిన్నయ్య, పరవస్తు
8. చెంచయ్య, బోయినపల్లి
9. తాతాచార్యులు, తిరుపతి.
10. నరసింహాచార్యులు, కంభం
11.నరసింహాచార్యులు, చిలకమర్రి
12. నరసింహాచార్యులు, సముద్రాల
13. బుచ్చయ్యశాస్త్రి, ములు పాక
14.వీరభద్రయ్య, అరణిమఠం
15.వీరాస్వామి, వారణాసి
16.వెంకట కృష్ణమాచార్యులు, వంగీపురం
17.వెంకటనరసయ్య. పైడిపాటి
18. వెంకటసుబ్బశాస్త్రి, దంపూరి
19. వెంకయ్య, గరిమెళ్ళ
20.వెంకయ్య, మామిడి
21.సింగటయ్య, తెన్నెల
22. సుబ్బన్న, నందివాడ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9cfc9bh9l0fzsjm0n0co67vi09uvxlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/203</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237901</id>
    <revision>
      <id>595773</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 23. సుబ్బన్న, బొడ్డపాటి 187 ఇంతమంది విద్యావంతులు ఒక చెయ్యి వెయ్యబట్టే బ్రౌను దొరగారి ప్రణాలికారం కదిలింది. ఈ విద్వాంసుల తోడ్పాటుతోనే ఆయన ఆంధ్రసా...'</comment>
      <origin>595773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4710" sha1="a0vmozgutedq2ph7knn10uoykpzgin7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
23. సుబ్బన్న, బొడ్డపాటి
187
ఇంతమంది విద్యావంతులు ఒక చెయ్యి వెయ్యబట్టే బ్రౌను దొరగారి
ప్రణాలికారం కదిలింది. ఈ విద్వాంసుల తోడ్పాటుతోనే ఆయన
ఆంధ్రసాహిత్య సౌధాన్ని రూపొందించగలిగాడు. దీని నిర్మాణంలో చలువరాళ్ళెత్తిన
సాహిత్యకూలీలందరూ చరితార్ధులే. ఎవరెవరు ఏయే కావ్యాలను పరిష్కరించారో,
టికలు చెప్పారో, వ్యాఖ్యానాలు చేశారో ఈ ప్రకరణానికి పొందుపరచిన
అనుబంధంలో వివరించాను. ఈ పండితులలో కొందరు కడపలోని 'కాలేజా
కచ్చేరి' క్షేత్రంలో ఉంటూ సాహిత్య వ్యవసాయం చేశారు.
అయోధ్యాపురం కృష్ణారెడ్డి తొలినుంచీ, బహుశా దొరగారు బంగళా
కొన్నప్పట్నుంచీ 'కాలేజీ కచ్చేరి' వగయిరాలపై నున్ను, బంగళా వగైరా
పనులున్ను చక్కగా ఖబరుదారి చేశి జర్దిస్తూ వుండేవాడు. 1828లో ఈ పనులు
ప్రారంభించాడు. ఎప్పటికప్పుడు దొరగారు ఏ పూళ్ళో వుంటే ఆ వూరికి లేఖల
ద్వారా వర్తమానాలన్నీ నివేదించేవాడు. ఒక ఉత్తరంలో ఇలా రాశాడు. 7
&quot;కాలీజా కచ్చేరి బ్రాహ్మణులు నవంబరు నెల తాగాయతి వారు కచ్చేరికి
రావడమున్ను వారు చేశ్ని తీర్పులున్నూ విచారించినంతల్లో శానా అశ్రద్దగా
జరించి వున్నారు. యిందు నిమిత్తము అయి నవంబరు నెల తాగాయతి
హరహరదినము వారు వచ్చే ఘంటలున్నూ వారు చేశ్ని పనిన్ని యావత్తున్నూ
విచారిస్తూ వున్నాను. యిందు మీదట యీ అయిదు నెలల్లో వారు హాజరువుండి
నపుకరీ చేశ్ని దినాలు యెన్ని అయినదిన్ని గైరుహాజరు అయిన దినాలున్ను
లెక్కచేసి హాజరు అయిన దినాలకున్నూ చేశ్ని పనికిన్ని వారికి యుక్తం
ప్రకారంగా కొంచము అయివేజు యిప్పించి ఆ తకరారు సంగతి యావత్తున్నూ
పాదాల సముఖానకు విజ్ఞాపన చేస్తూ వున్నాను. హెగ్గు దొరవారు యిప్పించిన
అయివేజు యెవరెవరికి యేమి యిప్పించినదిన్ని ఆవైనం యావత్తున్నూ వారి
చాత రశీదులు తీసుకొని విజ్ఞాపన చేస్తూ వున్నాను&quot;.
కాలీజాకచ్చేరిలో వుండేపండితులకు సరిగ్గాజీతాలు ముట్టేవికావు. అయితే
ఋణాలు పుట్టేవి. వాటితో జీవించేవారు కొన్ని నెలల పాటు జీతాలు రాకపోతే
6. Jr. eodo 30.4.
-
7. బంగోరి సంశోధన 'బ్రౌన్ బాబుల్లో స్థానిక చరిత్ర శకలాలు - కడప జాబుల సంకలనం - శ్రీ వెంకటేశ్వర
విశ్వవిద్యాలయం, తిరుపతి, 1977 - పుట
25.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0vmozgutedq2ph7knn10uoykpzgin7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/204</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237902</id>
    <revision>
      <id>595774</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X అప్పుడు అర్జీ పెట్టుకొనేవారు. అవికూడా కలిపిపెట్టుకొనేవారు. ఒకలేఖ చూడండి.8 &quot;మహారాజు శ్రీ సి.పి.బ్రౌను ఇస్కోయరు దొరగారి సముఖానకు తమ కాలేజి నౌకర్లు వ్...'</comment>
      <origin>595774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4047" sha1="41nwxj45wwy7cdxlyaanbpa9mjizz9f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;188
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
అప్పుడు అర్జీ పెట్టుకొనేవారు. అవికూడా కలిపిపెట్టుకొనేవారు. ఒకలేఖ చూడండి.8
&quot;మహారాజు శ్రీ సి.పి.బ్రౌను ఇస్కోయరు దొరగారి సముఖానకు
తమ కాలేజి నౌకర్లు వ్రాసుకొన్న అర్జీ విన్నపం. మాకు జనేవరు నెల
తాలూకు, ఫిబ్రవరి నెల తాలూకున్ను జీతములు యింతవరకు ముట్టకుండా
వున్నవి. మార్చినెల కూడా జరుగుతూ వున్నది... మా మనవి ముఖ్యముగా
చిత్తగించి సదరహి రెండు నెలల జీతమున్న దయచేయించ వలెనని మిక్కిలి
వినయపూర్వకముగా వేడుకొంటున్నాము. దివ్యచిత్తానకు తేవలెను.
ఆన 1834 సంవత్సరం ది 28 మార్చి
కంభం నరసింహాచార్యులు చేవ్రాలు
జూలూరి అప్పయ్య చేవ్రాలు
వెంకటవర్పు వ్రాలు
సముద్రాల నరసింహాచార్యులవ్రాలు
వారణాశి రామస్వామివ్రాలు
[M-401-పుట 321}
పైజాబులో పైడిపాటి వెంకటనరసయ్య, వంగీపురం నరసింహాచార్యుల
చేవ్రాళ్ళు లేవు. కారణం వారు కడప కాలీజా కచ్చేరిలో కాక, కంభం కాలీజా
కచ్చేరిలో 1829 నుంచి 1834 దాకా వున్నట్టు దాఖలాలు వున్నాయి. దొరగారి
సన్నిధానంలో వుండబట్టి కొందరికి కంభంలో, రాజమండ్రిలో, బందరు
మొదలైన చోట్ల జీతాలు ముట్టేవి కాబోలు. ఏమైనా 1834 బ్రౌను దొరగారి
జీవితంలో చాలా గడ్డుకాలం. ఉద్యోగానికే గండం తెచ్చిన సంవత్సరం.
నందవనామ సంవత్సరం(1832-33) లో చాలా దుర్భరమైన కరువు
వచ్చింది. ప్రజలు కట కట లాడిపోతున్నారు. కరువు పరిస్థితుల వల్ల లూటీలు,
దొంగతవాలు ఎక్కువ అవుతున్నాయి. పసుగ్రాసం లేదు. వానలు ఎడపెట్టాయి.
ఏర్లు ఎండిపోయాయి. అంటువ్యాధులు పెచ్చరిల్లాయి. కట కట లాడించిన ఈ
కరువు కాలంలో దొరగారు గుంటూరు జిల్లాలో కలక్టరుగా ఉండి కళ్ళారా ప్రజల
కష్టాలు చూశారు. కరువును 'కరువు' అవడం అధికారులకు నచ్చదు. అది ఏ
ప్రభుత్వమైనా సరే అనావృష్టి, ప్రకృతి వైపరీత్యం, లేవిడి మొదలైన పదజాలాన్ని
వాడాలేగాని కాటకాన్ని కాటకం అవరు. బ్రౌను దొరగారు కలెక్టరుగా ఆ
8. ఆర్. పద్మావతి పుట 307.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41nwxj45wwy7cdxlyaanbpa9mjizz9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/205</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237903</id>
    <revision>
      <id>595775</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 189 దుర్భిక్షాన్ని 'గుంటూరు కరువు&quot;గా అధికార పత్రాలలో పేర్కొన్నారు. మదరాసులోని పై అధికారులకు కోపం వచ్చింది. పేరుకు 'గుంటూరు కరువు'గాని, కడప, నెల్లూ...'</comment>
      <origin>595775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4434" sha1="346yx4xovogda9jojpfd2whojw3084c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
189
దుర్భిక్షాన్ని 'గుంటూరు కరువు&quot;గా అధికార పత్రాలలో పేర్కొన్నారు.
మదరాసులోని పై అధికారులకు కోపం వచ్చింది.
పేరుకు 'గుంటూరు
కరువు'గాని, కడప, నెల్లూరు, చిత్తూరు మొదలైన అన్ని జిల్లాలకు పట్టిన దుస్థితే.
తమకూ, తమ పండితులకూ వచ్చిన ఆర్థిక కష్టాల కారణాలు
తెలుసుకొనడానికి దొరగారి జీవితంలో ఈ కాలానికి సంబంధించిన కొన్ని
ఘట్టాలు, ఘటనలు తెలుసుకొనడం అవసరం.
1832 దొరగారి ముప్పయి మూడో యేట మచిలీపట్నం జిల్లా
-
జాయింట్ క్రిమినల్ జడ్జిగా పనిచేస్తూ వుండేవారు. తమముందు
విచారణకు వచ్చిన కొన్ని కేసులలో అబద్దపు సాక్ష్యాలూ, దొంగ
సంతకాల పత్రాలు మొదలైనవి కోకొల్లలుగా వున్నాయి. ఒక
కేసులో వాది, ప్రతి వాదులు మొదట ఒక రకంగానూ తర్వాత
యింకో రకంగానూ చెప్పుకొన్నారు. దొరగారు 'దొంగసాక్ష్యం' నేరానికి
మొదట ఒక రకంగా తీర్పుచెప్పి రెండోసారి దాన్ని రద్దుచేసి కఠిన
శిక్షలు వేశారు. ఆగస్టు నెల 6వ తేదీనాడు ఆర్డరు వేశారు. దీనిమీద పై
అధికారులకు నేటివులు అప్పీలు చేసుకొన్నారు. 1832 నవంబరులో
దొరగారు కూడా రెగ్యులేషన్లు ఎలా వ్యాఖ్యానించాలో విశదం చేయాలని
నార్తరన్ ప్రొవిన్షియల్ కోర్టు వారికి ఉత్తరం రాశారు.
-డిసెంబరులో దొరగారిని గుంటూరు జిల్లా ఆక్టింగ్ కలెక్టరుగా
బదిలీచేశారు.ప్రొవిన్షియల్ కోర్టులోని యిద్దరు జడ్జీలు బ్రౌను దొరగారు
జారీ చేసిన ఆగస్టు ఆర్డురులో ఘోరమైన తప్పిదాన్ని చేశారని
డిసెంబరు 18వ తేదీనాడు నిర్ణయించారు.
- డిసెంబరులో గుంటూరు జిల్లాలో విలయతాండవం చేస్తున్న కరువును
'కరువు&quot; అని రిపోర్టులో పేర్కొని దొరగారు చెన్నపట్నంలోని
అధికారులకు కోపం తెప్పించారు.
1833– మార్చినెల 19వ తేదీనాడు అంటే గుంటూరులో పట్టుమని పన్నెండు
వారాలు కలెక్టరుగా పని చేసేసరికి అక్కడ నుంచి చిత్తూరు జిల్లాకు జడ్జిగా
నియమించారు.
- చిత్తూరులో స్థిరపడకుండానే ఒక్క వెళ్ళాళ్ళలో వారిని రాజమండ్రి
ఆగ్జిలరీ కోర్టుకు జడ్జిగా బదిలీ చేశారు.
- ఇది మచీలీపట్నం డివిజనుకు సంబంధించిన హెదా కనుక, బందరు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>346yx4xovogda9jojpfd2whojw3084c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/206</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237904</id>
    <revision>
      <id>595776</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '190 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX తమకు సుపరిచితమైన ప్రదేశం కాబట్టి యిక్కడే ఒక తెలుగు ముద్రాక్షర శాలను స్థాపించాలని, పుస్తకాలు ప్రచురిద్దామని దొరగారు ప్రణాళికలు వేసుకొన్నారు. అన్...'</comment>
      <origin>595776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4592" sha1="frc18iqhrszc3vdjex097d127v1rs6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;190
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
తమకు సుపరిచితమైన ప్రదేశం కాబట్టి యిక్కడే ఒక తెలుగు ముద్రాక్షర
శాలను స్థాపించాలని, పుస్తకాలు ప్రచురిద్దామని దొరగారు ప్రణాళికలు
వేసుకొన్నారు. అన్ని ఏర్పాట్లూ ఎంతో ధనం వెచ్చించి చేశారు.
పైపులు, మిగతా సరంజామా తెప్పించారు. తమతోటి ఆంగ్లేయుని
నమ్మి అతగాడు చేసిన మోసంవల్ల దొరగారు అన్నివిధాలా
నష్టపోయారు. పెట్టిన పెట్టుబడికి మింజుమలె వసుచరిత్రలో నాలుగు
నమూనా పుటలు అచ్చుపడి చేతికి వచ్చాయి. లాభం గూబలలోనికి
వచ్చింది.
1834- ప్రొవిన్షియల్ జడ్జీలు బ్రౌను దొరగారు ఘోరమైన తీర్పు చెప్పారని
నిర్ణయించాక కుంపిణీవారు అందుకు శిక్షగా ఆయనను అక్టోబరు 25వ
తేదీనాడు ఉద్యోగం నుంచి బర్తరఫ్ చేశారు. పదిహేడు సంవత్సరాలు,
ఒక్కరోజు కూడా జబ్బుపడి సెలవు పెట్టకుండా కుంపిణి కొలువులో
పనిచేసిన సర్వీసు ఒక్క కాగితం ముక్కతో తుడిచిపెట్టుకు పోయింది.
ఈ పదిహేడేళ్ళపాటు తాము ఏఏ రంగాలలో ఎటువంటి సేవలు చేశారో.
మనవి చేసుకొంటూ, మళ్ళా సర్వీసులో చేర్చుకోమని ప్రార్థిస్తూ
బ్రౌనుదొరగారు నవంబరు 4వ తేదీనాడు ఆర్జీ పెట్టుకొన్నారు. ఈ
విన్నపాన్ని మన్నించవలసిన అవసరం లేదని నవంబరు 14వ తేదీనాడు.
చెన్నపట్నం కుంపిణీవారు 'డిస్మిసల్ ఆర్డరు' ఖాయం చేశారు.
- నవంబరు 26వ తేదీనాడు బ్రౌనుదొరగారు లండన్లోని డైరెక్టర్ల
కోర్టువారికి విజ్ఞాపన ఒకటి లిఖించి చెన్నపట్నం అధికారులకు యిచ్చి
సీమకు పంపమన్నారు. దీనిని రూల్సు ప్రకారం ఆ సర్కారు వారు 20
రోజులపాటు నోటీసు బోర్డులో పెట్టి లోకానికి చాటారు.
-
-
-
- డిసెంబరు 2వ తేదీనాడు బ్రౌను దొరగారు స్వదేశ ప్రయాణం నిమిత్తం
మూడేళ్ళ 'ఫర్లో' సెలవు మంజూరు చేయించమని అర్జీ పెట్టారు.
– డిసెంబరు 17వ తేదీనాడు కోరింగ రేవులో సీమకు వెళ్ళే ఓడ ఎక్కారు.
అది బందరులోనూ, చెన్నపట్నంలోనూ ఆగాక చెప్పవలసిన వారికి
అన్నీ చెప్పి చివరకు చెన్నపట్నంలో తమ పదిహేడు సంత్సరాల
సర్వీసుకు 'గుడ్ బై చెప్పి కదలసాగారు.
ఉత్తముడు, ఉన్నతాదర్శాలు గల వ్యక్తికి ఉద్యోగం ఊడి, ఇన్నాళ్ళు
చేసిన కృషి నీళ్ళుకారి పోతూందని తెలుసుకొన్న వాళ్ళంతా చాలా బాధపడ్డారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>frc18iqhrszc3vdjex097d127v1rs6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/207</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237905</id>
    <revision>
      <id>595777</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 191 కోరంగి రేవులో వారివద్ద సెలవు తీసుకొన్న వాళ్ళలో ద్రాక్షారం జమీందారుగారు, వారి వకీలు మొదలైన వారున్నారు. దేవరకొండ లక్ష్మీకాంతం అనే ఆ వకీలు యిల...'</comment>
      <origin>595777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4727" sha1="mxv4h7jb8xz2c419g7zt25doh0nksyh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
191
కోరంగి రేవులో వారివద్ద సెలవు తీసుకొన్న వాళ్ళలో ద్రాక్షారం జమీందారుగారు,
వారి వకీలు మొదలైన వారున్నారు. దేవరకొండ లక్ష్మీకాంతం అనే ఆ వకీలు
యిలా ఒక లేఖలో రాశాడు.
దేశం నుంచి తమరు లండరన్కు విజయం
శాయగలందులకు కోరంగి రేవుకు వచ్చిన సీమ వాడమీద వేంచేసి యుండగా.....
శెలవు పుచ్చుకొని వచ్చిన దారభ్య తమరు కార్య సఫలమును పొంది దౌలతు
అభివృద్ధియై త్వరగా విజయం శాయగలందులకు దేవుని వేడుకొంటూనే
వున్నాను....... యీ జిల్లాలో వుండే అన్యాయమనే చీకటి తమ అధికారమే అన్న
సూర్యోదయమై మిక్కిలి న్యాయం కలిగి అబద్దములు, అన్యాయములు
హరించిపోయి, దుర్మార్గులైన ప్రజలు దేశాంతర వ్యవస్థులై పోయినారు.
అటువంటి పనికి యీ జిల్లా ప్రజల యొక్క దుర అదృష్టం చాత తమరు శీమకు
విజయం శాయడం తటస్థమై నందున దుర్మార్గులకు యేమి హర్షమై వున్నదో కాని
యితరమైన ప్రజలకు తమరు యెప్పుడు విజయం చేతురని కోరుతూ తమ
రాకడకే నిరీక్షించి యున్నారు.
(M.417- P.217-223)
బ్రౌను దొరగారు మచిలీపట్నంలో మొట్టమొదట వేమన పద్యాలు
చదవడం ప్రారంభించిన నాటినుంచి వారితో కలసి మెలసి సాహిత్య కృషి చేసిన
పఠ్యం అద్వైత బ్రహ్మ య్యగారు చాలాఆవేదన చెందారు. &quot;ప్రత్తుతం తమవిషయమై
జరిగిన కార్యమును గురించి తమఆశ్రితుల గ్రహచారము వల్లనే సంభవించినట్లుగా
భావించి చాలా విచారమును పొందినాను&quot; అని ఒక లేఖలో మును పేరాశారు.
(1834 నవంబరు 14వ తేదీ M-425- పుట 442)
ఇన్నేళ్ళుగా తాము సంపాదించిన గ్రంథాలను ఎవరెవరి దగ్గర జాగ్రత్త
చేయాలో వారి దగ్గర వుంచారు. కడపలో తాము ధర్మబడిలో చదువుకొని,
తరువాత తమ వద్దనే గుర్రాల మీదా, సామానుమీదా తైనాతీగా పనిచేసిన మండెల
కొండల రాయుడికి ఏమి అప్పగించారో అతని లేఖలోని భాగంవల్ల తెలుస్తుంది.
&quot;అంతట తమరు శీమ వెళ్ళేటప్పుడు వాడమీద నీలపల్లి నుంచి
బందరుకు వచ్చినంతల్లో తకు తదనంతరం బందరులో వున్న సామాను
యావత్తు ఊషు దొరగారికి అప్పగించమని సెలవు యిచ్చినారు. అంతట తమరు
బందరుకు వొచ్చి తిరిగి శీమక- వెళ్ళేటప్పుడు పిన్నీషు (pinnace) మీద కొంత
సామాను వేసుకొని వాడ దగ్గరకు వెళ్ళేటప్పుడు నాకు సెలవు యిచ్చినది.
యేమంటే యిది వర్కు బందరులో వున్న సామాను యావత్తు యెలాగున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mxv4h7jb8xz2c419g7zt25doh0nksyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/208</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237906</id>
    <revision>
      <id>595778</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '192 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - -IX కనిపెట్టుకొని వున్నావో ఆలాగుననే నీలపల్లెలో లీనారసు (Linarce) దొరగారి తరపున సామాను నేను వచ్చిన దనుక ఆ సామానును బహు జాగ్రత్తగా చూచుకొంటూ వుండవలసినదని ల...'</comment>
      <origin>595778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4549" sha1="ghrawhpuk8dyxgs9u48afw11v9l6bdt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;192
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -
-IX
కనిపెట్టుకొని వున్నావో ఆలాగుననే నీలపల్లెలో లీనారసు (Linarce) దొరగారి
తరపున సామాను నేను వచ్చిన దనుక ఆ సామానును బహు జాగ్రత్తగా
చూచుకొంటూ వుండవలసినదని లీనారసు దొరగారికి యేలినవారు వాడమీద
ఉత్తరం వ్రాసి యిచ్చి నీలపల్లెలో వున్న సామాను దగ్గరికి వెళ్ళమని సెలవు
యిచ్చినారు. ఏలినవారి యొక్క ఆజ్ఞ ప్రకారం నేను నీలపల్లెకు వెళ్ళి లీనారసు
దొరవారికి వుత్తరం యిచ్చినంతల్లో ఆ సామాను దగ్గర నన్నున్నూ, వర్రె
వీరవెంకయ్య నాయుణ్ని ఆ సామాను, గ్రంథములు యావత్తున్ను చిల్లర
సామాను బహుజాగ్రత్తగా చూసుకొంటూ వున్నంతల్లో
(M - 417 పుట 228-230)
ఓడ చెన్నపట్నంలో ఆగాక బ్రౌను దొరగారు అక్కడ అందరి దగ్గరా
సెలవు తీసుకొన్నారు. వారిని కోరంగిలో ఓడ ఎక్కించిన ద్రాక్షారం జమీందారు
అంగర బ్రహ్మాజీ కృష్ణాజీ పంతులుగారు 1835 జనవరి 8వ తేదీనాడు ఒక
దొరగారికి ఒక వుత్తరం రాశారు. ఆ లేఖలో దొరగారి తరపున వారి
శ్రేయోభిలాషులందరూ ప్రభుత్వం వారికి దాఖలు చేసిన ఆర్జీల సంగతి
విశదమవుతుంది. లేఖను చూడండి.
&quot;.... కోరంగి నుంచి బయలు వెళ్ళి ది 6 జనవరి ఆన 1835 సం॥
తారీఖున చన్నాపట్నం ప్రవేశించి నంద్ను సమస్తమయిన దొరలున్ను తమర్ని
సంతోషంగా వుండగలందులకు అనుకూలమైన మాటలు విశదపరుస్తూ
వున్నారున్ను గౌనరు బహదరు వారున్ను తమ బంధువులవల్ల తమ సంగతి తెల్సి
తిర్గి శీమకు వ్రాయించినారనిన్ని ఈ నెల ది. 20 తారీఖున మీరు వ్రాయించిన
పుత్తరం అందినందునా సంతోషం వ్రాయడంకు ఆలస్యమైనది. సముద్ర
మందు వున్నవార్కి వాడ దొరికినట్టు సంతోషించినాను. తమయందు వున్న
సుగుణ సంపతిన్ని, నిష్పక్ష పాతమున్ను, ధర్మ గుణమున్ను విద్యా నిధిత్వమున్ను
సుగుణములు కల్గిన మిమ్మున
మాట్లాడిన
సుగుణవంతులయిన దొరలు అందరు మిక్కిలి సంతోషించి తమరు అభివృద్ధి
కాగలందుకు కోరుతూ వుంటారన్న నమ్మకం కలిగినందుకు దొరలు అంతా
తమతో యుక్తంగా ముచ్చటించినారని వ్రాయించినందున సంతోషించినాను.
గౌనరు బహదరు వారున్ను సమస్తమయిన ధర్మములు తెల్సివున్న
అయినందున అప్పట్లో ఆయన ప్రయాణపు తొందర చాత• మీ విషయమయి
మొదలయిన
చూశి
వారె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ghrawhpuk8dyxgs9u48afw11v9l6bdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/209</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237907</id>
    <revision>
      <id>595779</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను &quot; సాహిత్య క్రౌన్ 193 జవాబు వ్యతిరిక్తంగా యిచ్చినప్పటికి యిప్పుడు మీ అభీష్టం చొప్పున త్వరగా సంభవింప చేస్తారనిన్ని తమ ప్రయోజకత్వపు శక్తివల్లనున్ను, ప్రజా పరిపా...'</comment>
      <origin>595779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5089" sha1="qqo8jp5iu73mg7sprrm0th1dt7epz72" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను &quot; సాహిత్య క్రౌన్
193
జవాబు వ్యతిరిక్తంగా యిచ్చినప్పటికి యిప్పుడు మీ అభీష్టం చొప్పున త్వరగా
సంభవింప చేస్తారనిన్ని తమ ప్రయోజకత్వపు శక్తివల్లనున్ను, ప్రజా పరిపాలన
ధర్మంవల్లనున్ను తమ అభీష్టసిద్ధి అయి వస్తున్నారవన్ని నమ్మి త్వరగా తమ
సంకల్పం అయి రాగలందులకు దేముణ్ని ప్రార్ధిస్తున్నాను. కోరంగిలో తమవద్ద
సెలవు పుచ్చుకొని తమరిని వదలిన విచారం చాత యటూ తోచక
ద్రాక్షారామంలోనే యింత పరియంతం వుండి యిప్పుడు గౌనరువారు బందరుకు
వచ్చినారని తెల్సి రాజ మహేంద్రవరం వచ్చినాను. డాక్టరు గారిని చూస్తె
ఆయనకు బదిలి అయినదని ఆయన వల్ల తెల్పి ఆయన్ని దూరస్థలముకు
వెళ్లుతారని విచారమయినది. మేస్తరు స్యూ జడ్జిగారిని మేస్తరు కల్తీవీణమలీ
దొరగారిని చూడడమయినది. గవునరు వారు ది 16 జనవరు తారీఖ్ను బందరు
వచ్చి మూడు రోజులు వుండి ది18 తారీఖున బెజవాడ వచ్చినారున్ను
మార్గంగా యీ రాజ మహేంద్రవరం వచ్చి తూర్పు వెళ్లుతారని తెలస్తున్నాది.
ర
మేస్తరు క్రాలి దొరగారి ద్వారా గౌనరు వారి దర్శనం అయి వేమ అర్జీ
యిచ్చిన పిమ్మట జరిగిన సంగతులు వ్రాస్తున్నాను. తమ శక్తి యుక్తులా నేర్పు
వల్లనూ ప్రముఖులయిన దొరలు వశ్యులయిన కార్యసామకూలమయి తమరు
శీఘ్రంగా రాగలందులకు నిత్యం దేముణ్ని ప్రార్థిస్తున్నాను. నాకు తోచిన
సంగతులు వ్రాసుకోవడం వల్ల వుత్తరంకు కాగితం వఇప్పుడు విస్తరించును
గనుక నటుపె యిడ్డుగా
చొప్పున తమరు పంపిస్తూ
పపించడాముకు రీజన వున్న పక్షముకు ఆ
వుండవలెనని కోరుతాను. తమరు సుఖంగా
ఖులాసాగా వుంటూ తమ మనోభీష్టం చొప్పున త్వరగా రాగలందుకున్ను
దేముణ్ని ప్రార్థిస్తున్నాను. గవునరు బహాదరు వారిని రాజ మహేంద్రవరంలో
కల్సుకొని భీముని పట్నం
వున్నంద్ను తమ వుత్తరం
వ్రాయడముకున్ను విలంబం
పరియంతం వెళ్ళి దేహస్వస్థత లేక నేను వచ్చి
పంపించడమునున్ను దొరలను చూశి సంగతులు
అయినంద్కు క్షమించవలెనని కోరుతాము.
నాల్గు రోజులలో యిక్కడ నాకు తెల్సిన సంగతులు వయినంగా వ్రాస్కుంటాను.
తమ దీవెనలు వల్ల అంతా సురక్షితంగా వున్నారు. తమ సంతోషంతో త్వరగా
తమ దర్శనం శాయగలంద్కు దేముణ్ని ప్రార్థిస్తున్నాను. చిత్తానకు తేవలెను.
13 మార్చి ఆన 1835 సం&quot;
(M-401-PP.119-21)
ఎవరెన్ని రకాలుగా దేవుణ్ణి ప్రార్థించారో గాని శ్రేయోభిలాషులు
సంతోషించేటట్టు బ్రౌను దొరగారు లండన్ చేరుకొన్నారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qqo8jp5iu73mg7sprrm0th1dt7epz72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/210</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237908</id>
    <revision>
      <id>595780</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '194 మలిసారి సెలవు మీద ఇంగ్లండులో— సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX ఎప్పుడో నూ నూగు మీసాల నూత్నయౌవనం కూడా సరిగ్గా వచ్చీ రాని వయసులో బ్రౌను దొరగారు ఇంగ్లండులోని హెయిలీ బరి కాలేజీలో చదు...'</comment>
      <origin>595780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4670" sha1="1kvpplt73307j8r5ifywxpfp63qga8j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;194
మలిసారి సెలవు మీద ఇంగ్లండులో—
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
ఎప్పుడో నూ నూగు మీసాల నూత్నయౌవనం కూడా సరిగ్గా వచ్చీ
రాని వయసులో బ్రౌను దొరగారు ఇంగ్లండులోని హెయిలీ బరి కాలేజీలో
చదువుకొని భారతదేశానికి వెళ్ళారు. 17 సంవత్సరాల పాటు స్వతంత్రంగా
జీవించి, 'సర్వాధికారాలతో సాంబ్రాజ్యం' చేసి, ఉడుకుపాలు తగ్గక ఉగ్రకోపంతో
వ్యవహరించి, ఉద్యోగం ఊడకొట్టుకొని స్వదేశానికి తిరిగి చేరుకోవలసి వచ్చింది.
ఆదినుంచీ బ్రౌను దొరగారిది పుస్తకాలలో విస్తరించిన జ్ఞానమే తప్ప లౌక్యాలు
చాలా తక్కువగానే తెలుసు. ముక్కుకు సూటిగా పోతే చిక్కుల్లో పడతామని
మూడోసారి తలబొప్పికట్టాక లోకవ్యవహారం కొద్దికొద్దిగా తెలుస్తూవచ్చింది.
భారతదేశంలో తాము అధికార నిర్వహణలో చేసినవి తప్పిదాలే అని
నొప్పుకొంటూ డైరక్టర్ల కోర్టు వారికి అర్జీరాసి ఇవ్వక తప్పలేదు. స్వదేశంలో
బంధుమిత్రులను కలుసుకొని చూడవలసిన ప్రదేశాలు చూసి లండన్లో కుంపిణీ
వారి ఉత్తరువుల కోసం కాచుకొని వున్నారు. మూడేళ్ళపాటు సీమలో ఉండవలసి
వచ్చింది. నిరంతర సాహిత్య వ్యాసంగం చేసే దొరగారు చూడవలసిన ప్రదేశాలన్నీ
చూశాక, లండన్ బ్రౌను దొరగారు స్తిమితంగా కూర్చొని తమ రచనా
వ్యాసంగం ప్రారంభించారు. స్వదేశానికి వస్తున్నప్పుడు తమ పుస్తకాలన్నింటినీ
భారతదేశంలోనే విడిచిపెట్టలేదు. కొన్ని తమతో తెచ్చుకొన్నారు. వీటిలో
1829లోనే ప్రారంభించిన నిఘంటు సంపుటాలూ, అంతకు ముందు 1825లో
నోట్సు రాసుకొన్న వ్యాకరణ గ్రంథాలూ, భట్టియం, బాలసరస్వతి
అనువాదాలూ మొదలైనవి ఉన్నాయి.
1835 నవంబరు నెలలో డర్బీషైర్లో ఉన్న వాల్టన్హల్ 27వ నెంబరు
గృహంలో కూర్చొని 'ఏగ్రామర్ ఆఫ్ ది తెలుగు లాంగ్వేజి' అనే 'పేరుతో
ఇంగ్లీషులో ఆంధ్రవ్యాకరణ రచనకు ఉపక్రమించారు. ఇందులో ఛందస్సుకు
సంబంధించిన ప్రకరణం చేర్చాలని తలచారు. లండన్లో విద్వన్మిత్రులు వచ్చి
వెళుతూ ఉండేవారు. వీరిలో ప్రొఫెసర్ రోసెన్ (ROSEN) అనే పండితుడు
సంస్కృత ఛందస్సుల గురించి కుతూహలం ప్రదర్శించారు. ఆయన అభ్యర్థన పై
దొరగారు గీర్వాణ ఛందస్సుల గురించి ' A Familior Analysis of Sanskrit
Prosody” అను ఒక పెద్ద వ్యాసం వ్రాసి ఏషియాటిక్ జర్నల్లో ప్రచురించారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1kvpplt73307j8r5ifywxpfp63qga8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/211</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237909</id>
    <revision>
      <id>595781</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య వ్ 195 (1837 సంవత్సరావు సంపుటి. పుటలు 153-241) ఉత్తరోత్తరా ఇది ఒక చిన్న సైజు పుస్తకంగా వెలువడింది. - ఒక పక్క రచన చేస్తూనే బ్రిటిష్ మ్యూజియం, బోదిలియర్, ఇండియా ఆఫీస...'</comment>
      <origin>595781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5084" sha1="3uvoyv54eeih12nif7rgw4769bkfo4h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య వ్
195
(1837 సంవత్సరావు సంపుటి. పుటలు 153-241) ఉత్తరోత్తరా ఇది ఒక చిన్న
సైజు పుస్తకంగా వెలువడింది.
-
ఒక పక్క రచన చేస్తూనే బ్రిటిష్ మ్యూజియం, బోదిలియర్, ఇండియా
ఆఫీసు మొదలైన ప్రదేశాలలోని గ్రంథాలయాలలో పరిశోధనా వ్యాసంగం
చేస్తూవచ్చారు. ఇండియా ఆఫీసు లైబ్రరీలో కుప్పలుగా పడున్న తెలుగు, కన్నడ
గ్రంథాలను చూసి, వాటిని పరిశీలించి ఒక కేటలాగు తయారు చేశారు. ఇది
ప్రొఫసర్ విల్సన్ గారి కోరికపై చేశారు. ఈ పుస్తకాలు ఇక్కడ దిక్కు మొక్కు
లేకుండా పడి ఉండడం కన్నా వీటిని భారతదేశానికి ముఖ్యంగా చెన్నపట్టణానికి
పంపమని సిఫార్సు చేశారు. అక్కడ ఉన్న దక్షిణ భారత గ్రంథాల సంఖ్య మొత్తం
2,106. వీటిలో చాలా భాగం డాక్టర్ లీడన్ గారి సేకరణలే. (చూడాక్టర్ లీడన్ గారి
జీవిత విశేషాల ప్రకరణం) ఈ కేటలాగును తయారుచేసి ఇచ్చినందుకు కుంపిణీ
డైరక్టర్ల కోర్టువారు 1837 మార్చిలో దొరగారికి ధన్యవాదాలు తెలియచేశారు.
1836లో దొరగారు ఆక్స్ఫర్డ్ ప్రొఫెసర్ విల్సన్ గారి ఆతిధ్యం
స్వీకరించారు. ఆయన తాంత్రిక విషయాలపైనా, శాక్తేయ విధానాలపైనా ఆసక్తి
చూపించారు. భారతదేశంలో తాము సేకరించిన గ్రంథాలలో తంత్రం పై చాలా
గ్రంధాలు ప్రామాణికమై నవి ఉన్నాయి. చదివిన విషయాలు జ్ఞాపకం తెచ్చుకొని
ఒక వ్యాసం రాశారు. ఇది చిత్తు ప్రతిగానే మిగిలింది.
ఇంగ్లండులో నిలకడగా కూర్చొనగలగడం వలన దొరగారు తమ
తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువును ఒక రకంగా పూర్తి చేశారు. ఇది వ్రాతలో తొమ్మిది
సంపుటాల ఉద్గ్రంధం. ఈ రచన ఎలా సాగినదీ వివరిస్తూ ఎన్నోనోట్సు కొన్ని
కొన్ని సంపుటాలలో పొందుపరిచారు. ఉత్తరోత్తరా వ్రాసుకొన్న తమ సాహిత్య
జీవిత చరిత్రలో లేని భోగట్టాలు బోలెడన్ని యిందులో వున్నాయి. తమ
నిఘంటువుకు ఏ పేరు పెట్టాలా అన్న మీమాంసలో పడ్డారు. రకరకాల
సూచనలు రాసుకొన్నారు. చివరకు 'బ్రౌణీయం' అనే పేరును తామే
నిర్దేశించుకొన్నారు. (D.1391). దీనిని ఇవాళ మనం 'బ్రౌణ్యం' అని
వ్యవహరిస్తున్నాం. సీమలో ఉన్నప్పుడే వారికి ఒకసారి వెమతిరిగి చూసుకొని
జమా ఖర్చులు తేల్చుకోవాలన్న
ఊహకలిగింది. భారతదేశంలో తాను సేకరించిన
తాళపత్ర గంథాలు, వాటిని కాగితం మీదకు ఎక్కించిన వైనాలు, ఆ ప్రతుల నుండి
తీర్పు చేయించిన గ్రంథాలు, చెప్పించిన వ్యాఖ్యానాలు, చేయించిన టీకలు,
వ్రాయసగాళ్ళకు ఇచ్చిన జీతాలు, పండితులకు ముట్టచెప్పిన వేతనాలు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3uvoyv54eeih12nif7rgw4769bkfo4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/212</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237910</id>
    <revision>
      <id>595782</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '196 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX కాగితాలు, కలాలు, బైండింగు ఖర్చులు అన్నీ కలుపుకొని ఏ మాత్రం ఖరీదు చేస్తాయని దొరగారు ఒక అంచనా వేసుకొన్నారు. 1836 నాటికి 30,000 అక్షరాలా ముప్పయి వేల రూపాయలు...'</comment>
      <origin>595782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4993" sha1="hx19l1hyc80jykjbghr0xcs8hv3col3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;196
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
కాగితాలు, కలాలు, బైండింగు ఖర్చులు అన్నీ కలుపుకొని ఏ మాత్రం ఖరీదు
చేస్తాయని దొరగారు ఒక అంచనా వేసుకొన్నారు. 1836 నాటికి 30,000
అక్షరాలా ముప్పయి వేల రూపాయలు వీటి మీద ఖర్చు పెట్టినట్టు ఉజ్జాయింపుగా
తేలింది!! (D.1391) 1836 మే 20వ తేదీ నాటికి నిఘంటు సంపుటాలు సాపు
చేయటం పూర్తయింది. ఇంగ్లీషు-తెలుగు నిఘంటువులో Furlough అనే
మాటకు 'శలవు మీద దేశమునకు పోయి వుండే కాలము' అని అర్థం ఇస్తూ *1
completed the Telugu Dictionary during furlough in England'
అనే వాక్యాన్ని ఉదాహరణగా ఇచ్చారు.
ప్రారంభించిన వ్యాకరణ గ్రంథం 1837 లో పూర్తయింది. 'దానిని
మొదట 'ది ఎంటైర్ గ్రామర్ ఆఫ్ తెలుగు' అని పేరు పెట్టారు. తర్వాత 'దిగ్రామర్
ఆఫ్ తెలుగు లాంగ్వేజి' అన్నదే ఖాయం చేశారు. నిఘంటువు వ్యాకరణం రచిస్తూనే
తీరిక సమయాలలో వినోదానికి షేక్స్పియర్ నాటకాలను వీక్షించేవారు. ఆ
ప్రదర్శనలు వినోదానికి బదులు వివేచనను, విచారాన్ని కలిగించేవి. పేరుకు
షేక్స్పియర్ నాటకమే గాని అందులో డ్రైడన్ చేసిన మార్పులు చాలా ఉన్నాయి.
నాటక ప్రదర్శన చూశాక ఒళ్ళు మండి దొరగారు లేఖ రాశారు (రెండేళ్ళ
తర్వాతగాని షేక్స్పియర్ నాటకాలలో ఇతరులు చేర్పులు, మార్పులు
చొప్పించకూడదనే నిర్ణయానికి క్రమంగా నాటక ప్రయోక్తలు వచ్చారు).
భారతదేశంలో ఉన్నప్పుడు సీమలోని కుంపిణీ డైరక్టర్ల కోర్టువారికి
పెట్టుకొన్న విజ్ఞాపనలో వేరగాళ్ళను శిక్షించడానికి బదులు, వాళ్ళ మీద తీర్పు
చెప్పిన జడ్జీని శిక్షించడం ఏం బాగుండదంటూ ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన వైఖరిని
దొరగారు శీమలో మార్చుకొన్నారు. &quot;నేను చేసినది సూత్ర బద్దమైన
న్యాయవిచారణ కాదు, అయితే చేసిన తప్పిదాన్ని నాచిత్తశుద్ధి క్షాళన
చేస్తుందనుకొన్నాను. ఇప్పుడు నాబాధలు నాకళ్ళు తెరిపించాయి.&quot; అన్న
ధోరణికి మారారు. కుంపిణీ డైరక్టర్లు కూడా &quot;కొంచం తొందరపాటు మనిషేగాని
ఒళ్ళు దాచుకొనకుండా పనిచేసే పెద్ద మనిషి, పదిహేడు సంవత్సరాలు
మనకొలువు చేశాడు. ఈ మూడేళ్ళపాటు సాలీనా కేవలం 500 పౌన్ల జీతం మీద
ఇతడు పడ్డ కష్టాలు చాలు. మళ్ళా సర్వీసులో చేర్చుకొందాం&quot; అని భావించారు.
అయితే తమవౌకరుకు బుద్ధిరావడానికి ఒక షరతు పెట్టారు. మళ్ళా భారతదేశానికి
వెళ్ళాక ఒక్క ఏడాదిపాటు రివెన్యూ, జూడిషియల్ శాఖలలో ఏవిధమైన పనులూ
చేయకూడదనే ఆంక్షతో 'ఫైనల్ ఆర్డర్లు' వేసి పత్రాలు చేతికిచ్చారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hx19l1hyc80jykjbghr0xcs8hv3col3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237911</id>
    <revision>
      <id>595783</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్ 197 పరమ సంతోషంతో బ్రౌను దొరగారు మళ్ళా ఇంకొ పదిహేడు సంవత్సరాలపాటు సివిల్ సర్వీసులోన, తెలుగు సాహిత్య రంగం లోనూ కృషి చేయడానికి 1837 ఆగస్టు 30వ తేదీనాడు...'</comment>
      <origin>595783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4908" sha1="opohidt7rw38314wwldkp5k8vzgcsu9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్
197
పరమ సంతోషంతో బ్రౌను దొరగారు మళ్ళా ఇంకొ పదిహేడు
సంవత్సరాలపాటు సివిల్ సర్వీసులోన, తెలుగు సాహిత్య రంగం లోనూ కృషి
చేయడానికి 1837 ఆగస్టు 30వ తేదీనాడు ఓడ ఎక్కారు. కొన్ని కారణాల చేత
ఒక పక్షం రోజులు ఓడ కదలలేదు. చివరకు సెప్టెంబరులో సబురు మొదలైంది.
మలివిడత కుంపిణీ కొలువులో
1837 ఆగస్టు 30వ తేదీ నాడు బయలుదేరవలసిన &quot;మేరీ ఆన్&quot; అనే
ఓడ మరో రెండు వారాల తర్వాత మరమ్మత్తులు పూర్తి చేసుకొని భారత దేశానికి
పయనించింది. 1838 జనవరి మొదటి వారంలో గాని ఈ నౌక చెన్నపట్నం
చేరుకోలేదు. నాలుగు నెలలకు పైగా సాగిన ఈ ప్రయాణంలో బ్రౌవ్ దొరగారికి
తగిన స్నేహితులే లభించారు.
రాబర్ట్ కాల్డ్వెల్ (1814–91) అనే మిషనరీ పరిచమయయ్యాడు. ఈ
ఇరవై నాలుగేళ్ళ యువకుడు తమిళ జిల్లాలలో మత ప్రచారం చేయడానికి
వెళుతున్నాడు. బ్రౌను దొరగారు తెలుగు నేర్పుతామన్నారు. తనకు తమిళ
భాష ప్రస్తుతం అవసరమని, కోరమండల్ కోస్తాలో ఆ భాషలో పనిచేయాలని
కాల్డ్వెల్ చెప్పారు. బహుశా ఈ తొలి పరిచయంలోనే &quot;కోరమాండల్&quot; అన్న
ప్రయోగం తప్పని, అది ' నిజానికి కర్రి మండలమని బ్రౌను దొరగారు చెప్పారు.
కాల్డ్ వెల్ ఈ నాలుగు నెలలూ దొరగారి దగ్గర సంస్కృతంతో పాటు ఎన్నో
నేర్చుకొన్నాడు. ఈ మిషనరీయే తర్వాత రైట్ రెవరెండ్ కార్డ్వెల్గా ప్రసిద్ధుడై
&quot;ద్రావిడ భాషల తులనాత్మక వ్యాకరణం&quot; అవే ప్రఖ్యాత గ్రంథాన్ని 1856లో
రచించాడు (ఇందులో బ్రౌను దొరగారిని ఆరు సందర్భాలలో పేర్కొన్నాడు).
నాలుగు నెలల పాటు కలిసి మెలిసి ప్రయాణం చేయడంతో కాల్డ్వెల్
బ్రౌను దొరగారిని బాగా పరీక్షగా అర్థం చేసుకొన్నాడు. &quot;ఈయనిది పిచ్చి
పాండిత్యం ఇతడు విడ్డూరమైన వికార స్వభావుడు. ఒక్క క్షణం నిలకడగా,
నిశ్చింతగా ఉండలేడు. ఈయన చాలా విజ్ఞానవంతుడేగాని, వీరి అభిప్రాయాలను
పూర్తిగా అంగీకరించలేము. పరమ విసుగెత్తించేస్తాడు. వీరికున్న ధారణాశక్తి గల
వ్యక్తిని మరెవరినీ నేను ఇప్పటి దాకా చూడలేదు. గ్రీకు, లాటివ్ కవుల
పాదాలను ఘడియ ఘడియకు ఉదాహరిస్తూ ఉంటారు. అంతేకాదు మన
స్కాట్లండు దేశపు కవుల పద్యాలను పాదాలకు పాదాలు యాకరవు పెట్టగలడు.
ఈయన ఒక పనికిరాని పరిజ్ఞాన సర్వస్వం. ఎవ్వరూ చదవని పుస్తకాల పుట్ట.
సనాతన వస్తు సామగ్రి కేటలాగు. క్రైస్తవ విజ్ఞానంలో ఈయన ద్వితీయ శ్రేణి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>opohidt7rw38314wwldkp5k8vzgcsu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237912</id>
    <revision>
      <id>595784</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX సంస్కారవాదుల రచనలు చాలా చదివాడు. స్పానిష్ జెసూట్ల గురించి ఎక్కువగా తెలుసు. స్వవచోఘాతాలు కోకొల్లలు. వీరి ఊహలు ఊసరవెల్లులు. తనకు తాను తప్ప మరెవ్వరూ...'</comment>
      <origin>595784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="66hrv12q725w417d8bmn21vrxygglr9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;198
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
సంస్కారవాదుల రచనలు చాలా చదివాడు. స్పానిష్ జెసూట్ల గురించి ఎక్కువగా
తెలుసు. స్వవచోఘాతాలు కోకొల్లలు. వీరి ఊహలు ఊసరవెల్లులు. తనకు
తాను తప్ప మరెవ్వరూ సాటిరారు. చిన్నప్పుడే దేశాన్ని వదలి పెట్టి
ఇండియాకు వచ్చి హిందూ మహమ్మదీయులతో స్నేహ సంబంధాలు
పెట్టుకొన్న ఇలాంటి వాళ్ళంతా ఒక్కటే. యుక్త వయస్సులో ఆక్స్ఫర్డ్ వంటి
విశ్వవిద్యాలయాల్లో చదువు కొని ఉంటే ఈయన ఇంకొక విధంగా పరిణమించి
ఉండేవాడు&quot;. అంటూ తనఅనుభవాలను కాల్డ్వెల్ గ్రంథస్థం చేశాడు. 9 మురారిలాగ
బ్రౌను దొరగారిది తృతీయ పంధా అని ఎవరైనా భావిస్తారు. భారత దేశంలో
చాలామంది తెల్లదొరలు ఆయనతో చాలా విషయాలలో ఏకీభవించలేరు.
1838 జనవరి 7 వ తేదీ నాడు దొరగారు చెన్నపట్నంలో
అధికారులను కలుసుకొని డ్యూటీలో చేరారు.
డైరెక్టర్ల కోర్టు వారి
ఆదేశానుసారం దొరగారిని రెవెన్యూ, జ్యుడిషియల్ శాఖలలో నియమించక
పెర్షియన్ ట్రాన్స్లేటరుగా జనవరి 23న ధ్రువపరిచారు. నెలకు కేవలం నాలుగు
వందల రూపాయిలు మాత్రమే జీతం. మద్రాసులో ఇది ఏమి సరిపోదు. ఇంకో
పూరులోని ఉద్యోగాలలో వేయరాదు.
బ్రౌను దొరగారు చెన్నపట్నం చేరగానే గజెట్లో
లో ఈ వార్త
ప్రచురితమైంది. ఈ వార్తను చదివి దొరగారి శ్రేయోభిలాషులు సంతోషించారు.
ద్రాక్షారం జమిందారు అంగర బ్రహ్మాజీ కృష్ణాజి పంతులు వెంటనే ఇలా రాశారు.
&quot;.... తమరు ఈ నెల 7 వ తారీఖున పట్నంలో ప్రవేశించినారని
గేజిబు వల్ల తెల్పినట్టు మంచాల పురుషోత్తం ఉత్తరం వల్ల నాకు తెలిసినందున
అమితమైన సంతోషమై నది. తమరు నిర్దోషులు, బహు పుణ్యాత్ములు
అయినందున తమరు యెక్కడ వున్నా ఖులాసాలే గాని తమ ప్రాపకం కోరి వున్న
వారికి తమరు ఈ దేశమునకు రావడం నుంచి హద్దులేని సంతోషముకు హేతువు
అయినది. ఈ మధ్య అనేక మంది అనేక విధాల అనుకొంటూ వున్న తమ పని
గురించి నేను పొంది వున్న సంకోచం అనే చీకటి తమరు ప్రవేశించడంతో
సూర్యోదయ శ్రవణంలోనే వదలినది....&quot;
(M-407 P.35-36)
9. Reminiscences of Bishop caldwell (as quated in Literary Autobiography
of C.P. Brown. P. 85 onwords.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66hrv12q725w417d8bmn21vrxygglr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/215</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237913</id>
    <revision>
      <id>595785</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 199 తరువాత సంగతి తెలియచేస్తూ బ్రౌను దొరగారు జనవరి 9 వ తేదీ నాడు కడపలో తమ బంగళాను చూసుకొనే అయోధ్యాపురం కృష్ణారెడ్డికి ఒక లేఖ ద్వారా తెలియచేశారు. ఇ...'</comment>
      <origin>595785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4379" sha1="it2k7zaahhcmtirqqcst4fvs06pgvya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
199
తరువాత సంగతి తెలియచేస్తూ బ్రౌను దొరగారు జనవరి 9 వ తేదీ
నాడు కడపలో తమ బంగళాను చూసుకొనే అయోధ్యాపురం కృష్ణారెడ్డికి ఒక లేఖ
ద్వారా తెలియచేశారు. ఇప్పుడు ఈ నమ్మిన బంటు కదిరి మునసబు అయ్యాడు.
దొరగారికి ఇలా జవాబు రాశాడు.
*
యేలిన వారు యీ నెల 9వ తారీఖున వ్రాయబడిన ఆజ్ఞా పత్రిక
ఈ దినం పగలు 7 గంటల వేళ నాకు చేరినందున తాము శీమకు పోయిన
వర్తమానం తెలిసిన దారభ్యం యీ దినం వరకు తమ యొక్క క్షేమ సమాచారం.
యేదిన్ని తెలియకుండా వుండినందున అహర్నిశం నాకు కలిగి వుండే
అత్యంతమైన వ్యసనం ఈ దినంతోటి పరిహారమై విశేషమైన సంతోషాన్ని
పొంది వున్నాను. .... తమరు వ్రాయించిన ఆజ్ఞ ప్రకారం తాము శీమకు విజయం
చేసిన దినం మొదలుకొని ఈ దినం వరకు తమ యొక్క బంగళా అద్దె సంబంధం
లెజ్జ యావత్తున్ను వివరగతిగా నాలుగైదు దినములలో సముఖములోకి
పంపిస్తున్నాను (1838 జనవరి నెల 20వ తేదీ).
(M. 432- పుట 51)
కృష్ణా రెడ్డికి కబురు రాసినట్లే దొరగారు తమ నౌఖరు మండెల
కొండలరాయుడికి కూడా వర్తమానం పంపాడు. అతడు ఒక లేఖలో ఇలా రాశాడు.
మా అదృష్ట యోగం వల్ల 1938 సంవత్సరం ది 9 జనవరి
నెలలో యేలిన వారు చెన్నపట్నం విజయం చేస్తూనే శలవు యిచ్చిన ప్రకారం
యానములో వున్న సామాను వగైరా వాడ మీద వేసుకొని నేనున్నూ, నా
తమ్ముడైన స్వామిన్నీ వాడ మీద యెక్కి యేలిన వారి యొక్క పాదాలు
చూచినంతల్లో మా యొక్క దరిద్రము విచ్ఛిన్నమైనదని సంతోషిస్తూ వున్న
తర్వాత పదిహేను రోజులుకు యేలిన వారు శలవు యిచ్చినది యేమంటే
యిప్పుడు పని యేమిన్నీ లేదున్ను ముందు పని వచ్చినంతల్లో పిలిపిస్తున్నామని
ఆజ్ఞ చేసినారు.....&quot;
( M 417- పుట 232)
పాత సిబ్బందిని పిలిపించుకొని చెన్న పట్నంలో &quot;కాలీజాకచ్చేరి&quot;ని
మళ్ళా జరిపించాలంటే అది అంచెల మీద సాగవలసిన పని. జీతాలు ఇవ్వగలగాలి.
ఇంతకు పూర్వం తయారు చేయించిన తీర్పు ప్రతులు గ్రంథాలయంలో
మూలుగుతున్నాయి. అవి వెలుగు చూపే ఏర్పాట్లు చేయాలి. దేనికైనా డబ్బు
ముఖ్యం. దొరగారు అప్పుల మీద బతుకుతున్నారు. ఒక ఇంగ్లీషు వర్తకుని వద్ద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>it2k7zaahhcmtirqqcst4fvs06pgvya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237914</id>
    <revision>
      <id>595786</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '200 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX అప్పులు చేశారు. ఉత్తరోత్తర అసలు ఫాయిదాలతో కలిపి 60,000 అక్షరాలా అరవై వేల రూపాయలు చెల్లించి దొరగారు ఋణ విముక్తులయ్యారు. ఇందులో ముప్పయి వేలు అసలు, ముప్ప...'</comment>
      <origin>595786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4537" sha1="kv8tiqec30rlos8augev0irspbw6e7i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;200
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
అప్పులు చేశారు. ఉత్తరోత్తర అసలు ఫాయిదాలతో కలిపి 60,000 అక్షరాలా
అరవై వేల రూపాయలు చెల్లించి దొరగారు ఋణ విముక్తులయ్యారు. ఇందులో
ముప్పయి వేలు అసలు, ముప్పయివేలు వడ్డీ. ఈ గుది బండ తొలగేదాకా
ఆయనకు జైల్లో పడతామని భయమే ఉండేది. ఆ రోజుల్లో బాకీలు తీర్చలేని
వాళ్ళను చెరసాలపాలు చేసేవారు. కుంఫిణీ కొలవులో బాధ్యతాయుతమైన
నౌకరీ చేస్తూ ఉంటే అప్పులు పుడతాయన్నది దొరగారికి విశదమైన సంగతే.
అయితే ఇబ్బందికరమైన సందర్భాలలో అప్పుల వాళ్ళు సగం బాకీ అయినా
తీర్చమని ఒత్తిడి చేస్తారు. లోగడ నండూరి వెంకటాచలం అనే ఏలూరు
వాస్తవ్యుడు రాసిన ఉత్తరం ఆయనకు బాగా జ్ఞాపకం. అందులో కొంత భాగం
ఇలా ఉంది.
&quot;... దేవరవారి దాపున ది 25 ఫిబ్రవరి తారీఖున శలవు పుచ్చుకొని
యింటికి వచ్చి తిథి ప్రయోజనం జరుపుకొని యేలినవారి సముఖానికి రావలెనని
వస్తూ ఉండగా యింటి వద్ద వున్న వాండ్లకు జీవనం జరపగలందులకు ధాన్యం
మూలంగా బదులు యిచ్చిన సాహుకారు నా బాకీ పైసలు చేసి పొమ్మనమని
బంట్రోతును &quot;మొహప్పలు &quot; చేసి రానివ్వనందున ఆ బాకీ లెజ్జ చూచుకొంటే
రూ.33-10-0 ముప్పయి మూడు రూపాయల పది అణాలు
అయినది.
అందుకు అనేక విధముల ఆ సాహుకారును బతిమాలుకొంటే సగం రూపాయలు
యిప్పుడు యివ్వవలసివదన్ని కడమ సగమున్ను మీదొరగారు మీకు పని చెప్పగానే
యిత్తురుగాని అని అన్నారు. గనుక... యేలిన వారు దయచేసి జుములా పదమాడు
రూపాయల పదమూడు అణాలు దయ చేయించి యేలూరులో యిచ్చే లాగున
పుత్తరం వ్రాయిస్తే సాహుకారును &quot;సముజాయించు&quot; కొని యేలిన వారి
సముఖానకు చేరి నాకుంటుంబ రక్షణము చేసుకొంటున్నాను...”
(M-417-పుట 332–34)
ఈ లేఖలోని &quot;మొహస్సలు&quot;, &quot;జుములా&quot;, &quot;సముజాయించు&quot; అనే
పదాలను కుండలీకరణాలలో &quot;యిబ్బంది&quot;, &quot;మొత్తం&quot;, &quot;బతిమాలు&quot; అనే
అర్థాలను దొరగారు పూర్వమే రాపి పెట్టుకొన్నారు. తమ నౌఖరీలో వున్న
వాళ్ళ కష్టాలను పట్టించుకొని తమ కష్టాల మండి తాము గట్టెక్కి సాహిత్య
కార్యక్రమాలను కొనసాగించాలి.
పూర్వం అచ్చుకు సిద్ధంగా ఉన్న తమ గ్రంథాలను వెంటనే ముద్రించే
ఏర్పాట్లు చేయాలి. 1829 లో వేమన పద్యాలను కాలేజీ బోర్డు వారు ప్రచురిస్తే,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kv8tiqec30rlos8augev0irspbw6e7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237915</id>
    <revision>
      <id>595787</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌసు - సాహిత్య క్రౌవ్ 201 1839 వాటికి ఈ తమకు ఇచ్చిన 50 ప్రతులు మాత్రమే వెలుగు చూశాయి. పదేళ్ళలో వేమన పద్యాలపై తమ మక్కువ ఎక్కువైంది. 1834 లోనే పైడిపాటి వెంకట నరసయ్యకు పంపిన తాకీ...'</comment>
      <origin>595787</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4082" sha1="pyq7oksnf9kfsol8cs4wtnjxlik4lav" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌసు - సాహిత్య క్రౌవ్
201
1839 వాటికి ఈ
తమకు ఇచ్చిన 50 ప్రతులు మాత్రమే వెలుగు చూశాయి.
పదేళ్ళలో వేమన పద్యాలపై తమ మక్కువ ఎక్కువైంది. 1834 లోనే పైడిపాటి
వెంకట నరసయ్యకు పంపిన తాకీదులోని కొన్ని వాక్యాల వల్ల దొరగారి
అభిమానం తెలుస్తుంది.
&quot;వేమన పద్యాలను గురించి మీరు ఎంత దూరం జరిగించినారో ఆ
సంగతి తెలియ చాయవలసినది. ఇది జబ్బుకావ్యం అయినా సరి దీని మీద నాకు
బహు దయ కలిగినట్లు విచారించి తొందరపడి తీర్పు చేయిస్తూ రావలసినది....
వేదములన్నీ వాదములు సుమ్మీ అనే పద్యం పిచ్చి తప్పులతో వున్నట్లు గుర్తించి
వున్నాము. అది ఒక గణంగా లేనందున వచనంగా యేర్పరుచుకొని పది
పన్నెండు చరణములు దనుకా సాగినా సరిగాని ఈ పద్యం నాకు ఒక దరువు
మర్యాదా వున్నదని తెలుస్తున్నది. ఈ పని త్వరమీద వుంచవలసినదని మాకు
తాత్పర్యం లేదుగానీ నిర్దోషంగా నియమించవలెనని మిక్కిలి తాత్పర్యముగా
వున్నాము. ఈ చిత్తు గ్రంథము మాకు ముఖ్యమైన దస్తావేజు అవుతూ
వున్నది..... యిటు పిమ్మట సర్వ గ్రంథములకు మహా సులభమైన ఒక వ్యాఖ్య
అల్లించేటందుకు బుద్ధి వున్నది..... యిది గ్రామ్యోక్ష గ్రంథం అయినా వరి....&quot;
(M-401, P 185-89)
దొరగారు ఈ భావాలను కాగితాలపై పెట్టిన తేదీ 1834 జనవరి 3 వ
తారీఖు. అయితే అంతకు ముందే 1827 లో వేసుకొన్న ప్రణాళికలోనే
కఠినమైనా
జటిలం కాకపోయినా సరే, సకల (లాటివ్)
కావ్యాలకున్నట్లుగానే ఉత్తరోత్తరా ముద్రించే ఏ తెలుగు కావ్యానికైనా సరే
వ్యాఖ్యానం వుండాలని భావించారు. ఈఉద్దేశ్యంతోనే తారా శశాంక విజయానికీ,.
పంచ తంత్రానికీ టీకలు చెప్పించారు. 1834 నాటికి వారి ప్రణాళికలో ఈ
క్రింది 14 కావ్యాలకు టీకా వ్యాఖ్యానాలు తప్పనిసరిగా ఉండాలనిపించింది.
అందుకే కొందరు పండితులచే ఆపని చేయించారు.
1.అవిరుద్ధ చరిత్ర
2. ఇళాదేవీయం
3. కవికర్ణ రసాయనం
4. తారకథ
-
వ్యాఖ్యాత
&quot;జూలూరి అప్పయ్య
- వెంకటనరసయ్య
జూలూరిఅప్పయ్య పంతులు
-నరసింహాచార్యులు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pyq7oksnf9kfsol8cs4wtnjxlik4lav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237916</id>
    <revision>
      <id>595788</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '202 5. దశావతార చరిత్ర 6. బిల్హణీయం 7. భల్లాణ చరిత్ర 8. భాస్కర శతకం 9. మనుచరిత్ర 10. రాఘవ పాండవీయం 11. రాధామాధవం 12. వసు చరిత్ర 13. విజయ విలాసం 14. సుమతీ శతకం సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX -గరిమెళ్ళ వెం...'</comment>
      <origin>595788</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="qvmsv8r03m37nxk3m4fjhya0iofitcc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;202
5. దశావతార చరిత్ర
6. బిల్హణీయం
7. భల్లాణ చరిత్ర
8. భాస్కర శతకం
9. మనుచరిత్ర
10. రాఘవ పాండవీయం
11. రాధామాధవం
12. వసు చరిత్ర
13. విజయ విలాసం
14. సుమతీ శతకం
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
-గరిమెళ్ళ వెంకయ్య
-వెంకట నరసు(?)
-
-పైడిపాటి వెంకట నరసు
జూలూరి అప్పయ్య పంతులు
నరసింహాచారి
-వెంకట నరసు
జూలూరి అప్పయ్య పంతులు
-వెంకట నరసు శాస్త్రి
-పైడిపాటి వెంకట నరసు
1834 నాటికి ఈ పధ్నాలుగే పరిగణనలోకి వచ్చిన గ్రంథాలు. వీటిలో
శతకాలు కూడా ఉండటం గమనించ దగ్గ విషయం. ప్రణాళికలో ఏయే
గ్రంథాలను ఏయే పండితుల పరిష్కరణ కోసం కేటాయించారో రాశారు గాని
ఒక్కొక్క కావ్యాన్ని నలుగురైదుగురు చేత వ్యాఖ్యానం చేయించిన సందర్భాలు
ఉన్నాయి. ఒకరి కివ్వ వలసిన కావ్యాన్ని ఇంకొకరి చేత చెప్పించిన దాఖలాలు
ఉన్నాయి.
ఉదాహరణకు 1830 డిసెంబరులో విజయ విలాసానికి జూలూరి
అప్పయ్య గారి చేత వ్యాఖ్యానం చెప్పించారు. ( D-782-785)
పై ప్రణాళిక పట్టికలో లేదు గాని 1831 నాటికే శుకసప్తతికి ఒక ప్రతిని
తయారుచేయించారు. దీనికి అవతారిక లేదు. నాలుగో ఆశ్వాసంలో కథ
నిలిచిపోయింది.మొత్తం 20 కథలేఉన్నాయి. (D-836) ఈ కావ్యాన్ని పరిష్కరించి
సవరించమని జూలూరి అప్పయ్య గారికి అప్పగించారు. నిండా శ్రద్ధగా కొనియాడ
దగ్గట్టుగాను పంతులు గారు పరిష్కరించారని దొరగారు భావించారు. హంసవింశతి
కన్నా ఈ కావ్యంలోనే మేలైన శైలి ఉన్నదనే అభిప్రాయం గ్రంథస్థం చేశారు.
1833 నాటికే వైజయంతీ విలాసంలో గ్రంథం పొడుగునా దొరగారు.
ఇంగ్లీషులో నోట్సు వ్రాసుకొన్నారు. దీనికి పైడిపాటి వెంకట నరసయ్య
వ్యాఖ్యానం చేశారు. ఈ కావ్యానికి 'లేడిస్ లేజర్
' అనే ఇంగ్లీషు పేరు దొరగారు
పెట్టారు. ఇది సురులను గాని, భాసురులనుగాని మన్నన చేయని గ్రంథం అని
రిమార్కు వ్రాశారు.
ఒక్క సాహిత్యం గ్రంథాలనే కాక దొరగారు సంగీత గ్రంధాలను కూడా
సేకరించారు. 1833 'చిత్రి' మాసంలో, చిత్తూరులో వుండే కుప్పయ్య గారి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qvmsv8r03m37nxk3m4fjhya0iofitcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237917</id>
    <revision>
      <id>595789</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను &quot; సాహిత్య క్రౌన్ 203 శేషయ్య'జాతిస్వర సాహిత్యము' అనే సంగీత గ్రంథాన్ని దొరగారికి వ్రాసి యిచ్చాడు.( D -2536) పైన పేర్కొన్న ప్రణాళికలో చేర్చలేదు గాని 1834 వాటికే 'ఆముక్త మాల్...'</comment>
      <origin>595789</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4758" sha1="4tziifxkilqqps9odl4kyzbr6mgdo61" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను &quot; సాహిత్య క్రౌన్
203
శేషయ్య'జాతిస్వర సాహిత్యము' అనే సంగీత గ్రంథాన్ని దొరగారికి వ్రాసి
యిచ్చాడు.( D -2536)
పైన పేర్కొన్న ప్రణాళికలో చేర్చలేదు గాని 1834 వాటికే 'ఆముక్త
మాల్యద' వ్యాఖ్యానం తప్పని సరిగా వుండదగ్గ కావ్యమని గుర్తించారు. ఒక ప్రతిని
సంపాదించాడు. 1813లో జోగి జగన్నాథ రాజుగారు ఒక వ్యాఖ్యానం చేశారు.
'బుదమనస్తోమణి వ్యాఖ్యానసహితమైన ఈఆముక్త మాల్యదను దొరగారు జూలూరి
అప్పయ్యగారిచేత సరిదిద్దించారు. కావ్యంకన్నా వ్యాఖ్యానం జటిలంగా ఉండ
కూడదు. 'మహాసులభమైన వ్యాఖ్య అల్లించేటందుకు' వారు పూనుకున్నారు కదా!
చేతికి వచ్చిన ఏపుస్తకాన్నయినా దొరగారు మెచ్చుకోలేదు. 1832లోనే
'శ్రీపర్వత పురాణం' అనే కావ్యాన్ని గజవెల్లి కొండయ్య సంపాదించి ఇచ్చాడు.
దీనిని వారణాసి రామస్వామి, కొర్రపాటి చన్నప్ప మెకాబిలా చేశారు. గ్రంథాన్ని
సొంతం దొరగారు చదివారు.&quot;It is a silly stupid book; Utterly
worthless yet written by a man of learning in a good style of
Poetry&quot;) అని నిర్మొహమాటంగా రిమార్కు రాశారు. ( D-360)
దొరగారు సీమ నుండి తిరిగి వచ్చిన 1838 నాటికి వారి సాహిత్య కృషి
ఒక స్ధాయికి చేరుకొంది. 1838 జనవరి నెలలో అనగా సీమ నుంచి వచ్చిన
కొత్తలోనే 'దేశి' పరదేశి నిఘంటువు' అనే గ్రంథాన్ని దొరగారు చూశారు. ఒకటే
గ్రంథానికి నాలుగు ప్రతులున్నాయని గుర్తించారు. మిగతావి బందరు,
చెన్నపట్నం, కంచి నగరాలలో వున్నాయి. ఇది అకారాదిగా చేసిన నిఘంటువు
(D-1375)
కడపలో గరిమెళ్ల వెంకయ్యగారు తదితర పండితులు ఆంధ్రమహాభారతం
పద్దెనిమిది పర్వాలు రమారమి పూర్తిగా పాఠభేదాలు గుర్తించి, శుద్ధప్రతులు
తయారు చేశారు. ప్రస్తుతం ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయంలో 89 తాళ పత్ర
ప్రతులలో మహాభారతం వివిధ పర్వాలున్నాయి. వీటిలో దొరగారు సేకరించినవి
ఇప్పుడు ప్రత్యేకించడం కష్టం. దొరగారి నౌఖరీలో వున్నవారు చాలా చోట్లనుంచి
సేకరించి పంపించారు. మన్నెంకనకయ్య, తాడిగడప వీరేశలింగం ఎక్కువ ప్రతులు
సంపాదించారు. భారతం శుద్ధప్రతిని తయారు చేయించడంలో 12 సమగ్ర
తాళపత్ర ప్రతులను సంప్రదించినట్టు దొరగారే ఒక వ్యాసంలో పేర్కొన్నారు.
ప్రతి ఆశ్వాసంలో పద్య సంఖ్యలు ఖచ్చితంగా దొరగారి ఆదేశం ప్రకారం ఇచ్చారు.
(D-163) ఈ శుద్ధ ప్రతులను తయారు చేయించడానికి 2,714 రూపాయలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4tziifxkilqqps9odl4kyzbr6mgdo61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237918</id>
    <revision>
      <id>595791</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '204 పెట్టుబడి పెట్టారు. సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX తమ వద్ద ఎన్ని కావ్యాల ప్రతులున్నా కొత్తవాటి గురించి ఎవరు ఎక్కడ ఏది రాసినా దొరగారు వెంటనే ఆప్రతి కోసం ప్రయత్నించేవారు. `పరశురా...'</comment>
      <origin>595791</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4949" sha1="pg8kxgz1pvrtwf6rl39c7akpqsr8us9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;204
పెట్టుబడి పెట్టారు.
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
తమ వద్ద ఎన్ని కావ్యాల ప్రతులున్నా కొత్తవాటి గురించి ఎవరు ఎక్కడ
ఏది రాసినా దొరగారు వెంటనే ఆప్రతి కోసం ప్రయత్నించేవారు.
`పరశురామాయణం' అనే ద్విపద కావ్యం గురించి టైలరు దొరగారు 1838
ఏప్రిలు వెలలో మద్రాసు నుండి వెలువడే పత్రికలో ఒక వ్యాసం రాశారు. ఈ
పుస్తకాన్ని తెప్పించి వ్రాయసగాడు కాగితాలకు ఎక్కించే టప్పుడే దొరగారు
చూసి ఇది చెత్త! వ్రాసినందు వల్ల ప్రయోజనం లేదు&quot; అని గట్టిగా వాదించారు.
ఈ పామర కవికి యతి ప్రాసల గురించి కూడా తెలియదు' అని చెప్పారు.
(D -1111). ఇలాగే 'భల్లాణ చరిత్ర గురించి కూడ ఆదొరగారు తమ
అభిప్రాయం రాశారు. 'ఈ కావ్యము జబ్బుగా వున్నది. యతులు ప్రాసలు గురించి
మాత్రం తెలియని కవి చెప్పినది. పనికి రాదు&quot; అని తెలుగులోనే రిమార్కు
రాశారు. శ్రమ నిష్ఫలం కాకూడదని ఆదిలోనే జాగ్రత్త పడేవారు.
ప్రసిద్ధ చంపూ ప్రబంధాలకు ప్రతులు సిద్ధం చేయించాక 'దొరగారి
దృష్టి 1839లో ద్విపద కావ్యాలపై మళ్ళింది. జూలై నెలలో పండితారాధ్య చరిత్ర
పరిష్కరణ మొదలు పెట్టాక ఆరణి మఠం వీర భద్రయ్య అనే వీరశైవగురువు.
పండితుడు దొరగారి సలహా ప్రకారం మూడు ప్రతుల నుండి పాఠభేదాలు
సేకరించారు. ఈ కావ్యం తీర్పు ప్రతిని తయారు చేయించే సరికి మూడేళ్లు
పట్టింది. (D-1087) 'ప్రభులింగలీల' అనే ద్విపదను నరసింహాచారిగారు.
పరిష్కరించారు. వైష్ణవులను శైవ, జైన గ్రంథాల గురించి అడగకూడదని,
దొరగారికి తెలుసు. అలా ఆడిగితే వారు విభ్రాంతులవుతారని తెలుసు. కానీ సహజ
గంభీర్తులైన విద్వాంసులు తమ భావాలను బయట పడనీయకుండా తామెన్నడూ
అలాంటి గ్రంథాల గురించి వినలేదని చెప్తారు. ఇది గ్రంథ సేకరణలో పరిపాటి.
అయితే తమ వద్ద పనిచేసే పండితులు వైష్ణవులేనా, శైవులైనా చెప్పిన పని చేయాలి
కనుక నరసింహాచారి చేత ప్రభులింగ లీలను తీర్పు చేయించారు. దొరగారి
అభిమాన గ్రంథాలలో ఇదొకటి.
1839లో దొరగారు జంగాల సాహిత్యం' అని పేరు పెట్టి పిలిచే వీరశైవ
వాఙ్మయంపై కృషి ఇనుమడింప చేశారు. సెప్టెంబరు 13 నాటికి దొరగారు
వ్రాయిస్తున్న 'వీర మాహేశ్వరాచార సంగ్రహం' అనే ద్విపద కావ్యం ప్రతి సిద్ద
మయింది. దీనిని కూలంకషంగా చదివి దొరగారు రిమార్కు రాశారు &quot;బసవేశ్వరుని
సిద్ధాంతాలకు విరుద్ధమైన బ్రాహ్మణ మూఢాచారాలను అంగీకరించడానికి ఇది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pg8kxgz1pvrtwf6rl39c7akpqsr8us9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237919</id>
    <revision>
      <id>595792</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 205 తాపత్రయపడే గ్రంథం. ఇటువంటివి స్మార్తులకూ, ఆరాధ్యులకూ పొత్తు కుదిర్చే ఉద్దేశంలో రచించినవి. వీటిని మత విరుద్ధాలుగా జంగాలు కొట్టి పారేస్తే ఆశ...'</comment>
      <origin>595792</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4850" sha1="oufulpmj1tlplbj16tuf8utnkmsgqm6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
205
తాపత్రయపడే గ్రంథం. ఇటువంటివి స్మార్తులకూ, ఆరాధ్యులకూ పొత్తు కుదిర్చే
ఉద్దేశంలో రచించినవి. వీటిని మత విరుద్ధాలుగా జంగాలు కొట్టి పారేస్తే ఆశ్చర్యం
లేదు. బసవేశ్వరుడు ఏ ఆచారాలను నిర్మూలించడానికి పాటు పడ్డాడో వాటిని ఈ
గ్రంథం ప్రబోధిస్తుంది. మరీ ముఖ్యంగా 424వ పుటలో చెప్పిన మంత్రాలు,
మొదలైనవాటిని బసవేశ్వరుడు గర్తించాడు&quot; అంటూ దొరగారు నిర్ణయించారు.
రంగనాథ రామాయణాన్ని 15 ప్రతుల నుండి పాఠభేదాలు గుర్తించి
తీర్పు ప్రతిని పుట్టించారు. (D-982) సెప్టెంబరు 19వ తేదీ నాడు పరిష్కరణ
ప్రారంభించారు. ఏడాది ముగిసినా పని ముగియలేదు. మరో వారం రోజులు
పట్టింది. నాలుగునెలల పాటు ఆరుగురు మనుష్యులు నిత్యం దానిమీద పని చేశారు.
ఒకపక్క కొత్త ప్రతులు పుట్టిస్తూనే పాత వాటిలో ముఖ్యమైన పుస్తక
ప్రచురణలపై దృష్టి కేంద్రీకరించాలనిపించింది. చెన్నపట్టణంలో ముద్రాక్షరశాలలు
కూడా నెలకొల్పడానికి నేటివులు ముందుకొస్తున్నారు. మిషనరీలు సరేసరి.
1829లో ఇంగ్లీషు అనువాదంతో ప్రచురించిన వేమన పద్యాలను 1839లో
ఆంగ్లాను వాద రహితంగా ప్రచురించారు. తొలి ముద్రణ కన్నా పద్యాల సంఖ్య
పెరిగింది. మూడు భాగాలలోనూ (అనుబంధం లోని రెండు
పద్యాలనుకలుపుకొని) వెరసి 1165 పద్యాలు ఈ ఎడిషన్లో ఉన్నాయి. ఇది
అమెరికన్ మిషన్ ప్రెస్లో అచ్చుపడింది.10
తాము ఇంగ్లీషులో రచించిన తెలుగు వ్యాకరణాన్ని కాలేజీ బోర్డు వారు
ఎలాగూ ప్రకటించరని నిశ్చయించు కొన్నాక దొరగారు 1840లో ఎస్.కె.పి.డి.
వారి వేపేరి మిషన్ ప్రెస్ అచ్చువేయించారు. ఈ కాలంలో ఆయన
మద్రాసులోని వేపేరిలో ఉండేవారు. సీమనుంచి వచ్చిన కొత్తలోనే వారిని కాలేజి
బోర్డు సభ్యునిగా ఎన్నుకొన్నారు. ఈబోర్డువారి వేటివ్ ఎడ్యుకేషన్ కమిటీకి
ఆక్టింగ్ సెక్రటరీగా కూడా పని చేశారు. కాలేజి బోర్డు వారిలో యింత అనుబంధం
వున్నా తెలుగు వ్యాకరణం ముద్రణ మాత్రం ప్రైవేటు రంగానికి ఇవ్వవలసి
వచ్చింది. మద్రాసు ఆగ్జిలరీ బైబిల్ సొసైటీ, ఎస్.కె.పి.డి. మొదలైన క్రైస్తవ
సంఘాలతో దొరగారికి ప్రగాఢమైన అనుబంధం ఉంది. సీమ నుంచి రాగానే
10. ఈ 1830 నాటి ప్రతిని తిరిగి 1980లో యోగి వేమన తెలుగు విజ్ఞాన కేంద్రం హైదరాబాదు వారు
పునర్ముద్రించారు. సంపాదకుడు బంగోరె.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oufulpmj1tlplbj16tuf8utnkmsgqm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237920</id>
    <revision>
      <id>595793</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '206 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX బైబిల్ సొసైటీ వారే దొరగారు అనువదించిన లూకాసువార్తకు ‘లూకాచేత వ్రాయబడిన శుభవర్త మానము' అనే పేరుతో అచ్చువేశారు. సీమ నుంచి తిరిగి వచ్చినది మొదలు బ్ర...'</comment>
      <origin>595793</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3883" sha1="4h7v94fjlczn7tfc5y3xo6pvm1j3hiu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;206
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
బైబిల్ సొసైటీ వారే దొరగారు అనువదించిన లూకాసువార్తకు
‘లూకాచేత వ్రాయబడిన శుభవర్త మానము' అనే పేరుతో అచ్చువేశారు.
సీమ నుంచి తిరిగి వచ్చినది మొదలు బ్రౌను దొరగారు
చెన్నపట్నంలోనే రమారమీ స్థిరనివాసులయ్యారు. ఈ కారణం చేత నగరంలోని
పాశ్చాత్య సాహిత్య సమావేశాలలో పాల్గొంటూ 'మద్రాసు లిటరరీ సొసైటీ'
సభ్యులుగా చురుకుగా కార్యక్రమాలలో పాల్గొనసాగారు. 1829 నుంచి
మద్రాసులో 'అగ్జిలరీ రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ' కూడా పని చేస్తోంది.
1830లో మదరాసులోని లిటరరీ సొసైటీలో మైసూరు, తంజావూరు,
తిరువాన్కూరు, పుదుక్కోట రాజులూ, ఆర్కాటు నవాబు, కర్నూలు నవాబు
గౌరవ సభ్యులుగా చేరారు. 1833 నుంచి 'జర్నల్ ఆఫ్ లిటరేచర్ అండ్ సైన్సు'
అనే పత్రికను లిటరరీ సొసైటీ వారు ప్రచురించేవారు. ఇది సంవత్సరానికి మూడు
మారులు నాలుగు నెలల కొకసారి వచ్చే పత్రిక. దీనిని 'మద్రాసు జర్నలు' అని
కూడా వ్యవహరించే వారు.M.J.L.S. అనే పొడి అక్షరాలతో దీనికి ఇంకో పేరు
ఉంది. 1839 జనవరి నుంచి అంటే 9వ సంపుటం ప్రాంరభం నుండి ఈ
పత్రికకు బ్రౌను దొరగారు సంయుక్త సంపాదకులయ్యారు. సొసైటీకి జాయింటు
సెక్రటరీగా కూడా నియమితులయ్యారు.
పదవ సంపుటం నుంచీ (1835 జూలై డిసెంబరు సంచికల ఉమ్మడి
సంపుటి) దొరగారు ఈ పత్రికలో వరుసగా వ్యాసాలు వ్రాసి ఇంగ్లీషు భాషలో
తెలుగు సాహిత్యం గురించి, అనుబంధ విషయాలగురించి లోకానికి తెలియ చేశారు.
10వ సంపుటం
Essay on the Language and
(1839 × జూలై– డిసెంబరు) Literature of the
Telugus (P.43-59)
ఇది 62 పెద్ద పేరాగ్రాఫుల వ్యాసం. మొదటి భాగంపుట 380
నుండి 387 దాకా, రెండవ భాగం 13 నుండి 85 దాకా
వచ్చాయి. తరువాత అనుబంధాలు ఇచ్చారు.
11వ సంపుటం: Essay on the
creed, custums
(1840) (జనవరి– జూన్) and Literature of the Jangams. (p-143-177)
ఈ వ్యాసాన్ని దొరగారు సొసైటీ సమావేశంలో చదివారు.
ఏప్రిల్ 1840: Note regarding the sects of Hindus called
Tangala and Vadagala.(P-300-302)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4h7v94fjlczn7tfc5y3xo6pvm1j3hiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237921</id>
    <revision>
      <id>595794</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 207 12వ సంపుటం| Notice of Some Roman Catholic books existing in Telugu Language. (1840) (జూలై- డిసెంబరు) (P-54-58) 1840: (అక్టోబరు) 13వ సంపుటం: (రెండవభాగం) 1844 Account of Basava Purana-the Principal book used as a religious code by the Jangams. (p-271) Translation of Maratta document. Account of...'</comment>
      <origin>595794</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4000" sha1="p0cl5xtrufl4unym30y21opukwrzo62" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
207
12వ సంపుటం| Notice of Some Roman Catholic books existing
in Telugu Language.
(1840)
(జూలై- డిసెంబరు) (P-54-58)
1840:
(అక్టోబరు)
13వ సంపుటం:
(రెండవభాగం)
1844
Account of Basava Purana-the
Principal book used as a religious code by the
Jangams. (p-271)
Translation of Maratta
document. Account of the Tribes of Maharatta
Brahmins. (Machenjii Mss- No.851)
ఈ ఆంగ్ల వ్యాసాల్లో ఆంధ్ర సాహిత్యం గురించి చాలా వివరగతిగా
దొరగారు రాశారు. ఒక రకంగా ఆనాటికి తెలియ వచ్చిన తెలుగు సాహిత్య చరిత్రగా
మొదటి వ్యాసాన్ని పరిగణించవచ్చు. చారిత్రక ప్రాధాన్యం గల ఈ వ్యాసంలోని
కొన్ని కొన్ని భాగాలను మాత్రమే అనాటి అభిప్రాయాలకు మచ్చుతునకలుగా
దొరగారి మాటలలోనే చెప్పుకొని గమనిద్దాం.
“పూర్వకాలంలో మనం లాటిన్ నుంచి ఇంగ్లీషు పుట్టిందని
చెప్పుకొన్నట్టే తెలుగు వాళ్ళు సంస్కృతం తమ తల్లి భాష అని చాటుకొంటారు&quot;
అంటూ ఆంగ్లేయులకు విశద పరిచారు. 'వీళ్ళ ప్రాచీన వ్యాకరణాలు సంస్కృత
భాషలో సంస్కృత సూత్రాల ప్రకారం రచించ బట్టి ఇలాంటి అభిప్రాయం
సహజమే గాని సంస్కృత విద్య సర్వసామాన్యం కాదు. (పేరా-44)
&quot;ఉత్తరాది జిల్లాల తెలుగు భాష చాలా హుందాగా వుంటుందని తెలుగు
వాళ్ళే అంగీకరిస్తారు. (దీన్ని వాళ్లు తూర్పు భాష అంటారు) మదరాసులో
మాట్లాడేది భ్రష్టం అంటారు. పరదేశీయులకు అన్నీ ఒకలాగే వుంటాయంటే
క్షమించాలి. ఎక్కడ చూసినా హిందూస్థానీ పదాలతోనూ, ఇంగ్లీషు ముక్కలతోనూ
తెలుగు సంకరమై పోయింది. బొబ్బిలికథ, బళిరకరివేల్పు శతకం వంటి ఆధునిక
రచనలు అన్యదేశాల మయం. క్రీ.శ. 1700లో ఇంగ్లీషు ఎలాగైతే ఫ్రెంచి స్పానిష్
భాషల పదాల కలగలుపో ఇప్పటి వ్యవహారపు తెలుగు అలాగే ఉంది.&quot; (పేరా, 45)
ఆంధ్ర సాహిత్యంలో మూడుయుగాలున్నాయి. నన్నయ భీమనలూ,
తొలి ముగ్గురు జంగం కవులూ తొలియుగంలో ఉన్నారు. తర్వాత క్రీ.శ.1200
లో తిక్కన యుగం, పిమ్మట రెండు వందల ఏళ్ళకు భట్టు మూర్తి మజ్జ్బందిన
భాస్కరుడై వెలిగాడు. 'ఆరయశాలివాహన శకాబ్దములద్రి గజాగ్ని సోములన్ తారణ
4&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p0cl5xtrufl4unym30y21opukwrzo62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237922</id>
    <revision>
      <id>595795</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '208 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX &quot; వత్సరంబు' అన్న చాటు పద్యం ఆధారంగా కృష్ణరాయలు A.D. 1458లో మరణించాడని చెప్పాలి. (పేరా.46) 'ఆంధ్రమహాభారతం అంచెలుగా రచించినది. ఇందులో 23,000 పద్యాలున్నాయి. భారతంల...'</comment>
      <origin>595795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4852" sha1="3k3h5tvassaqm58vh98eqmalsnuo7ae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;208
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
&quot;
వత్సరంబు' అన్న చాటు పద్యం ఆధారంగా కృష్ణరాయలు A.D. 1458లో
మరణించాడని చెప్పాలి. (పేరా.46)
'ఆంధ్రమహాభారతం అంచెలుగా రచించినది. ఇందులో 23,000
పద్యాలున్నాయి. భారతంలో తప్ప విరివిగా వచనం మరెక్కడా వాడినట్టు
లేదు. (పేరా.48) 'భాగవతం సొంతం అందరూ చదవరు. దశమస్కంధం పఠిస్తారు.
ఇందులోనూ రుక్మిణీ కళ్యాణం, జలక్రీడలు ఆసక్తిగా చదువుతారు. గజేంద్ర
మోక్షం లాంటి యితర ఘట్టాలు ప్రచారంలో వున్నాయి. (పేరా.50)
70
అన్నింటి కన్నా రామాయణమే ఎక్కువ ప్రచారంలో వుంది. వెన్నెల్లో
రంగనాథ రామామణాన్ని వింటారు. భాస్కర రామాయణపు సంస్కృత 36
శామ్యూల్ జాన్సన్ గారు వాడే లాటిన్ భూయిష్ట కృతకాంగ్ల శైలిలాగ వుంటుంది.&quot;
(పేరా.48) రంగ నాథరామాయణం ఇతర కావ్యాల కన్నా మూలానికి విధేయంగా
వుంటుంది. అయితే ఒక గమనించ దగ్గ విషయం చెప్పాలి. యుద్ధ కాండలో
రాముడు శివలింగాన్ని అర్చించే సుదీర్ఘ ఘట్టం వుంది. రావణుడు ఎంతటి
దుర్మార్గుడైనా బ్రాహ్మణుడట. బ్రహ్మహత్య దోషాన్ని పోగొట్టు కొనడానికి ఈ
పూజట. ఈ ఘట్టం రంగనాథ రామాయణంలో, తెలుగు ఆధ్యాత్మ
రామాయణంలో వుంది. అయితే అన్ని వ్రాత ప్రతులలో లేదు. ఈ ఘట్టం
భాస్కర రామాయణంలో లేదు. మరో రెండు తెలుగు రామాయణాలలో
కనబడదు. దక్షిణ భారత దేశంలో మనకు లభించే సంస్కృత రామాయణపు
ప్రతులలో కూడా ఇది కనబడదు. (పుట. 369)
మహాకవులకు బంధ కవిత్వం పిచ్చిలేదు. ద్విపద కవులలో కూడా ఇది
కనపడదు. ఆధునిక కావ్యాలలో ఒకటో రెండో తప్పించి అన్నింటి లోనూ ఈ
దుర్గుణం తాండవిస్తుంది. (పు.364)
&quot;మొట్టమొదట పేర్కొన వలసిన కవి భట్టుమూర్తి. ఇంగ్లీషు వాళ్లు మిల్టన్
కవిని మెచ్చుకొన్నట్టు తెలుగు వాళ్లు భట్టు మూర్తిని శ్లాఘిస్తారు. వసు చరిత్ర
రచించాడు. ఇతని అసలు పేరు రామరాజు. వసు చరిత్రను రామరాజ భూషణమని
పేర్కొంటారు. సరస భూపాలీయం, హరిశ్చంద్రనలోపాఖ్యానం ఇతని ఇతర
కృతులు[[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) ఈకవే పాంచాలీ పరిణయం రచించినట్టు చెప్తారు. అటువంటి
పేరుతో ఏకావ్యమూ నాకు చిక్కలేదు. భట్టుమూర్తి అనే బిరుదును అతని
పోషకుడైన కృష్ణరాయలు ఇచ్చాడు. ఈరాయలు నరసరాయని దాసీ పుత్రుడు.
తండ్రి తరువాత రాజ్యానికి వచ్చాడు. (పుట 363)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3k3h5tvassaqm58vh98eqmalsnuo7ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237923</id>
    <revision>
      <id>595796</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పి.పి. బ్రౌమ - సాహిత్య క్రౌన్ 209 శ్రీనాథుడు నైషధాన్ని ఆంధ్రీకరించాడు. కాశీ ఖండాన్ని, భీమఖండాన్ని స్కాందపురాణంనుంచి తెలిగించాడు. ఈ కవి మరుక్తరాట్చరిత్రను, హరివిలాసాన్ని, శాల...'</comment>
      <origin>595796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4545" sha1="fymzombdbo3bzz9nhlx77smias3gpiy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పి.పి. బ్రౌమ - సాహిత్య క్రౌన్
209
శ్రీనాథుడు నైషధాన్ని ఆంధ్రీకరించాడు. కాశీ ఖండాన్ని, భీమఖండాన్ని
స్కాందపురాణంనుంచి తెలిగించాడు. ఈ కవి మరుక్తరాట్చరిత్రను, హరివిలాసాన్ని,
శాలివాహన సప్తశతిని రచించాడంటారు. అయితే ఈ గ్రంథాలు నాకు లభించలేదు.
శ్రీనాథుడు వీధి నాటకం అనే పేరుతో చాలా యక్షగానాలు రచించాడు. మౌఖిక
సంప్రదాయంతో సుమారు 30 రచనలు మాత్రం లభిస్తున్నాయి.' (పేరా–74)
తెలుగు గ్రంథాలను సామాన్య కావ్యాలూ, మహా కావ్యాలు అని రెండు
వర్గాలుగా విభజించ వచ్చు. సామాన్య కావ్యాలు, ద్విపద ఛందస్సులో ఉంటాయి.
మహాకావ్యాలు చంపూ ప్రబంధాలు, బ్రాహ్మణ విద్వాంసుల అంచనా ప్రకారం
నిరాడంబరత ఒక దోషం. ద్విపదలలో ఈగుణం ఉంటుంది. అదీ కాక ద్విపద
కావ్యాల్లో చాలా మట్టుకు, బహుశా అన్నీని శూద్ర రచనలు కావచ్చును.
పద్యకావ్యాలు సర్వసాధారణంగా పవిత్ర కులం వాళ్ల రచనలు. అయితే తెలుగు
వాళ్లు గర్వంగా చాటుకునే వసు చరిత్ర శూద్రడు చెప్పినదే.&quot; (పుట.360)
తమ కాలానికి ఆంధ్రసాహితీ పరులు చెప్పుకునే కథలను బట్టి, తమ
ప్రత్యేక పరిశీలన వల్లా బ్రౌను దొరగారు ఈ సుదీర్ఘమైన వ్యాసంలో
ఆంధ్రసాహిత్య చరిత్రను తొలిసారిగా ఆంగ్లంలో ఉదాహరణలతో సైతం చెప్పారు.
అనంతర పరిశోధనల వల్ల కొన్ని వాస్తవాలు కావని తేలినా, మొత్తం మీద దొరగారి
అంచనా చాలా వరకు హేతుబద్ధంగానే ఉంది. ఒక పరదేశీయుడు పట్టుమని
పదిహేను సంవత్సరాలలో ఆనాటికి లభ్యమైన ఆంధ్ర సాహిత్యాన్నంతా ఔపాసన
పట్టగలగడం శ్లాఘించదగ్గ విషయమే. బ్రౌను దొరగారు రచించిన ఆంగ్ల వ్యాసాలు
గ్రంథరూపంలో మొన్నటి వరకూ అలభ్యాలు. నిన్న ఆచార్య జి.యన్. రెడ్డి గారు
సంకలనం చేసి గ్రంథరూపంలో తెచ్చారు. 11
ఆంధ్రసాహిత్యంలో తమ కాలపు పండితులు వసు చరిత్రకు చాలా పెద్ద
పీట వేయబట్టి బ్రౌను దొరగారు మొట్టమొదట ఈ కావ్యాన్ని అచ్చువేయించే
ప్రయత్నాలు చేశారు. 1839-40లో ముద్రణ ప్రారంభమైనా ఇది హరి
నాలుగేళ్లకు గాని సంపూర్ణ ప్రతి బయటకు రాలేదు. 1842 నాటికి తొలి
నాలుగాశ్వాసాలే అమ్మకానికి సిద్ధమయ్యాయి. మిగతా మూడు ఆశ్వాసాలు
11. Prof G.N.Reddy-'Selected Essays of C.P.Brown( 1798-1884) on Telugu
Literature and Culture, Tirupati, 1988.
S-9(11)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fymzombdbo3bzz9nhlx77smias3gpiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237924</id>
    <revision>
      <id>595797</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '210 1844లో గాని ముద్రాక్షర శాల నుండి బయట పడలేదు. సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX బ్రౌను దొరగారు ఆదేశించి అచ్చు వేయించిన తొలి తెలుగు కావ్యం చక్రపురి రాఘవాచార్యులు రచించిన నల చరిత్ర. ద్వి...'</comment>
      <origin>595797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3757" sha1="d2nkolgdyyvv3zuuyuytvgnlqtquscd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;210
1844లో గాని ముద్రాక్షర శాల నుండి బయట పడలేదు.
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
బ్రౌను దొరగారు ఆదేశించి అచ్చు వేయించిన తొలి తెలుగు కావ్యం
చక్రపురి రాఘవాచార్యులు రచించిన నల చరిత్ర. ద్విపద. ఇది 1841లో
ప్రచురిత మైంది. దీనిని అమెరికన్ మిషన్ ప్రెస్లో అచ్చు వేశారు. ఈ గ్రంథ
ప్రచురణ దొరగారికి ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చింది. కావ్య సేకరణలో తమకు
తోడ్పడిన వాళ్లకు దీని ప్రతులను పంపి కృతజ్ఞతలు ఒక రకంగా చెప్పుకొన్నారు.
1841 అక్టోబరు 22 తేదీనాడు గుండవరపు కృష్ణయ్య దొరగారికి ఒక ఉత్తరం
రాస్తూ&quot;తమరు నాయందు కృప చేసి పంపించిన నల చరిత్ర ప్రింటు
పొస్తకమున్ను పుత్తరమున్ను యేక కాలమందే అంది అపారమైన సంతోషాన్ని
పొందినాను'. అని తెలియ చేశారు. (M.418; పుట 333) నల చరిత్ర
పంపుతూ రాసిన ఉత్తరంలో దొరగారు 'యింకా కొన్నాళ్ళకు హరిశ్చంద్ర చరిత్ర
ద్విపద, సారంగథర చరిత్ర ద్విపద, ప్రభులింగ లీల ద్విపద మొదలైన కొన్ని
ప్రబంధములు అచ్చు వేయించడానికి వుద్యుక్తులైనాము&quot;. అని వివరించి తమకు
గౌరన రచించిన నవనాథ చరిత్ర ప్రతి చాలా జరూరు అని తెలియ చేశారు.
(M.418; పుట 338)
1842లో గౌరన చెప్పిన హరిశ్చంద్ర ద్విపదల్ను వేపేరి మిషన్ ప్రెస్లో
అచ్చువేయించారు. ఈ కావ్యంలో 'ఆకవే చెప్పిన నవనాథ చరిత్ర ద్విపద
కావ్యంలో యుండేటి యొక కథకూడా జోడించారు. ఈ పుస్తకంలోనే 1842లో
అచ్చుపడి అమ్మకానికి సిద్ధంగా వున్న గ్రంథాల జాబితాను ఇలా తెలియ జేశారు.
1.వసు చరిత్ర సవ్యాఖ్యానం
2. మనుచరిత్ర (రెండు భాగాలు)
3. కుచేలో పాఖ్యానం
4. ఆంధ్రభాగవతం (సప్తమస్కంధం)
5. హరిశ్చంద్ర ద్విపద
6. నలచరిత్ర ద్విపద
7. వేమన పద్యములు (మూడుభాగాలు)
8. సుమతి, భాస్కర, కాళహస్తి, కోదండరామ, బళిర
కరివేల్పు, లావణ్య సీమ శతకాలు
9. తెలుగు లిపిలో వున్న భగవద్గీత మూలం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2nkolgdyyvv3zuuyuytvgnlqtquscd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237925</id>
    <revision>
      <id>595798</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 10. అమరకోశం (సవ్యాఖ్యానం) 11. ఆంధ్రవ్యాకరణము. అచ్చులో వున్న గ్రంథాలు 1. సారంగధర ద్విపద 2.ప్రభులింగ లీల 3. నెల్లూరు శంకర కవి హరిశ్చంద్ర కావ్యం (5 ఆశ్వాసా...'</comment>
      <origin>595798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4396" sha1="0c5deqws2bazkfuivwg8b6cduzb86ze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
10. అమరకోశం (సవ్యాఖ్యానం)
11. ఆంధ్రవ్యాకరణము.
అచ్చులో వున్న గ్రంథాలు
1. సారంగధర ద్విపద
2.ప్రభులింగ లీల
3. నెల్లూరు శంకర కవి హరిశ్చంద్ర కావ్యం (5
ఆశ్వాసాలు)
4. కంచి వీరశరభయ్య హరిశ్చంద్రకావ్యం (5 ఆశ్వాసాలు)
5. ఆదిపర్వం
211
1842 నాటికే మదరాసులో నేటివులు ముద్రాక్షరశాలలు నెల కొల్ప
సాగారు. పురాణం హయగ్రీవశాస్త్రి, పువ్వాడ వెంకటరావు వంటి విద్యావంతులు
బ్రౌన దొరగారి దగ్గర ' పండితులు సిద్ధం చేసిన తీర్పు ప్రతులను తీసుకొని గ్రంథ
ప్రచురణకు పూనుకొన్నారు. 1842లో వర్తమాన తరంగిణి పత్రికలో
రుక్మిణీ కల్యాణం, ప్రహ్లాద చరిత్ర మొదలైన పుస్తకాలు వెలకు దొరకుతాయని
ప్రకటించారు. (చూ.11వ సంపుటంలో మొదటి తెలుగు పత్రికలు అనే
ప్రకరణం). దొరగారి కలలు నిజమవడం ప్రారంభించాయి. అభిలషించే వారందరికీ
అన్ని పుస్తకాలు అందుబాటులో ఉండాలన్నది వారి ఆశయం. ఈ ఆశయంతోనే
ఆయన గ్రంథాలయాలలో కూడా సామాన్యులకు సౌకర్యాలు కలిగించారు.
మదరాసు లిబరరీ సొసైటీలో రెండు రకాల చందాదారులు సభ్యులుగా
ఉండేవారు. 35 రూపాయలు విరాళం ఇచ్చి నాలుగు నెలలకు 22 రూపాయలు
చందా యిచ్చేవారిని ప్రథమ తరగతి సభ్యులుగా పరిగణించేవారు. అన్ని కొత్త
పుస్తకాలూ పత్రికలతో సహా సభ్యులకు వంతుల వారీగా అందచేసేవారు. సొసైటీ
సౌకర్యాలన్నీ వీరు వాడుకోవచ్చు. పదిహేను రూపాయల విరాళం చెల్లించి
నాలుగునెలలకు 10 రూపాయలు చొప్పున చందాలు యిచ్చే వారిని రెండో
తరగతి సభ్యులుగా చేర్చుకొనేవారు. వీరు గ్రంథాలయంలోనే కూర్చొని
చదువుకోవాలి. బ్రౌను దొరగారు సామాన్య పౌరులలో సాహిత్య పిపాస గలవారిని
దృష్టిలో పెట్టుకొని మూడవ తరగతి సభ్యులను కూడా చేర్చుకోవాలనే
ప్రతిపాదన తీసుకువచ్చారు. వీరు నెలకి రూపాయి మాత్రమే చందా కడితే చాలు.
పుస్తకాలు ఇంటికి తీసుకెళ్ళాలంటే ఈ మూడవ తరగతి సభ్యులు పుస్తకానికి ఇరవై
రూపాయిలు ధరావత్తు కట్టాలి. అంతా నగదు రూపంలో ఇవ్వక్కర్లేదు. సగం
రొఖం చెల్లించి మిగతా సగానికి ప్రోనోటు రాసి యిస్తే చాలు. తీసుకెళ్ళే పుస్తకాలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0c5deqws2bazkfuivwg8b6cduzb86ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237926</id>
    <revision>
      <id>595799</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '212 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX సైజును బట్టి దానిని ఇంట్లో వుంచుకొనే కాలాన్ని నిర్ణయించాలి. ఆమోదించి, ఆక్టేవ్ సైజు సంపుటం క్వార్టో సెజుసంపుటం ఫోలియోసైజుసంపుటం ఒకవారం రెండువారా...'</comment>
      <origin>595799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4650" sha1="ft4q4gsny8zd6n0vyiv9dav1tqtm1xk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;212
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX
సైజును బట్టి దానిని ఇంట్లో వుంచుకొనే కాలాన్ని నిర్ణయించాలి.
ఆమోదించి,
ఆక్టేవ్ సైజు సంపుటం
క్వార్టో సెజుసంపుటం
ఫోలియోసైజుసంపుటం
ఒకవారం
రెండువారాలు
మూడువారాలు
బ్రౌను దొరగారు ఈ బహుజన ప్రయోజనకారి అయిన ప్రతిపాదనను
1848 వార్షిక సమావేశంలో సభవారికి సూచించారు. ఈ తీర్మానాన్ని సభ్యులు
మేనేజింగు కమిటీని తగు చర్యలు తీసుకోమని
ఆదేశించింది(M.J.L. S. Vol.15-35 of 1849. పుట 381) లిటరరీ
సొసైటీలో రాజాలు, నవాబులు మాత్రమే కాక కచ్చేరి గుమాస్తాలు, సాధారణ
సాహితీపరులు కూడా సభ్యులుగా చేరే అవకాశాన్ని కలిగించిన దొరగారు
అభినందనీయులు.
తెలుగు సాహిత్యంలోని ప్రసిద్ధ కవుల కావ్యాలనే కాక శతకాలను,
యక్షగానాలనూ ప్రచురింపచేస్తూ బ్రౌను దొరగారు తాము స్వయంగా రచించిన
గ్రంథాల ప్రచురణకు ఏర్పాట్లు చేసుకొన్నారు. 1840 జనవరి చివరి రోజున
పఠ్యం అద్వైత బ్రహ్మయ గారికి రాసిన వుత్తరంలో &quot;మేము చెప్పుకొన్న
ఆంధ్రవ్యాకరణమున్ను, ఆంధ్ర నిఘంటువున్ను, ఇంగ్లీషు నిఘంటువున్ను ఈ
మూడు గ్రంథములున్ను తామే అయి చాఫా చెయ్యడముకు యిక్కడ వుండే షక
పుస్తకాల వర్తకుడు యత్నపడి మా దగ్గర దరఖాస్తు చేసినాడు గనుక ఈ మూడు
పుస్తకాలున్ను నేను యేర్పరచిన ప్రకారమే స్వచ్ఛంగా పుట్టే సమయం వచ్చినది&quot;
అని దొరగారు తెలియచేశారు. ఆంధ్ర వ్యాకరణం అచ్చుపడింది. నిఘంటువులకు
ఎస్.పి.సి.కె. వారితో ఒప్పందం చేసుకొని 1844లో వాటి ముద్రణ పనులు
ప్రారంభింప చేశారు. వెయ్యి పేజీలలో పూర్తవుతుందనుకొన్న పని మూడు వేల
పేజీల దాకా విస్తరించింది. 1852లో తెలుగు - ఇంగ్లీషు నిఘంటువు, ఇంగ్లీషు-
తెలుగు నిఘంటువులు అచ్చుకూటం నుండి బయటకు వచ్చాయి.
నిఘంటు నిర్మాణానికి అత్యవసరమైన ప్రామాణిక ప్రయోగాల కోపమే
బ్రౌను దొరగారు ఆంధ్ర సాహిత్యంలోని ప్రసిద్ధ గ్రంథాలన్నింటిని సేకరించారు.
నిఘంటువుల అచ్చు పని ప్రారంభించాక తమ గ్రంథాలయం తమ ఒక్కరికే కాక
సర్వులకూ ఉపయోగపడాలని 1845 జనవరి ఇరవై ఏడవ తేదీనాడు ఒక లేఖ
వ్రాస్తూ దొరగారు తమ ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయాన్ని కుంపిణీ సర్కారు వారికి
బహూకరించారు. మద్రాసు లిటరరీ సొసైటీ వారికి దానిని స్వాధీనం చేశారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ft4q4gsny8zd6n0vyiv9dav1tqtm1xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237927</id>
    <revision>
      <id>595800</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య వ్ 213 1,615 తాళపత్ర సంపుటాలు, 836 బైండు చేసిన కాగితం సంపుటాలు గల ఈ సంస్కృతాంధ్ర గ్రంథాలయాన్ని సంరక్షించడానికి తాము నియమించిన ముగ్గురు నేటివులను ఆదే వుద్యో...'</comment>
      <origin>595800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4780" sha1="ohclpbntaw4y7utfyqeemze4l7bfxm1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య వ్
213
1,615 తాళపత్ర సంపుటాలు, 836 బైండు చేసిన కాగితం సంపుటాలు గల ఈ
సంస్కృతాంధ్ర గ్రంథాలయాన్ని సంరక్షించడానికి తాము నియమించిన ముగ్గురు
నేటివులను ఆదే వుద్యోగంలో వుంచమని కోరారు. వాళ్ళకు వెలవరి ఇవ్వవలసిన
జీతాల పరిమితి ఏమిటో తెలియపర్చారు.
1845 ఫిబ్రవరి 1వ తేదీవాడు మద్రాసు లిటరరీ పాపైటీవారి వార్షిక
సమావేశం జరిగింది. అందులో జె.పి. మారిన్ దొరగారు ఒక తీర్మానాన్ని
ప్రవేశపెట్టారు. వాల్టర్ ఇలియట్ దొరగారు దానిని బలపర్చారు. మహత్తరమైన
ఔదార్యంతో సి.పి.బ్రౌను ఇస్కోయరుగారు తమ ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయాన్ని
బహూకరించినందుకు ధన్యవాదాలు తెలుపుతున్నాము అని దాని సారాంశం. ఈ
గ్రంథాలయ సంరక్షణ నిమిత్తం పెట్టవలసిన ఖర్చుల విషయమై మద్రాసులోని
ప్రభుత్వం వారికి, బెంగాలులోని సుప్రీం ప్రభుత్వం వారికి అనుమతి కోసం
విజ్ఞాపనలు సొసైటీ వారు వ్రాసుకొన్నారు. ఈ గ్రంథాలయం విలువను కట్టి
తమకు తెలపమని సుప్రీం ప్రభుత్వం వారు అడిగారు. అందు నిమిత్తం ఒక సబ్
కమిటీని వేశారు.
ఈ గ్రంథాలయం విలువము రూపాయణాపైసలతో కట్టడం
అసాధ్యమని సబ్ కమిటీ వారు సవినయంగా మనవి చేశారు. దీనికి సరిసమానమైన
సంకలనం దక్షిణ భారతంలో ఇంకేదీ లేదని తెలియచేశారు.
మద్రాసు లిటరరీ పాసైటీకి దొరగారు దానం చేసిన గ్రంథాల సంఖ్య
మొత్తం 2,440. ఇందులో సంస్కృత గ్రంథాలు సగానికి పైగా ఉన్నాయి.
(1,299). మిగతావి చాల మట్టుకు తెలుగు గ్రంథాలే (1,116). ఇది అక్షరాలా
వెయ్యి నూటపదహార్లు (శేషించిన వాటిలో 18 కన్నడ గ్రంథాలూ, 3 మళయాళ
గ్రంథాలు, 4 బర్మా భాషలోని గ్రంథాలు ఉన్నాయి). 1824లో తెలుగుభాషను
శ్రద్ధగా చదవడం మొదలుపెట్టినప్పుడు దొరగారి వద్ద ఒక్క తెలుగు గ్రంథం లేదు.
ఇరవై ఒక్క సంవత్సరాలలో వెయ్యి మాటపదహారు గ్రంథాలను సేకరించారు.
(పూర్తి వివరాలకు చూడుము అమబంధం వెం.5).
ఇంత పెద్ద గ్రంథాలయాన్ని బహూకరించాక బ్రౌమ దొరగారు తమ
సాహిత్య కృషికి స్వస్తి చెప్పలేదు. పూర్వం లాగే కొనసాగించారు. ఉదాహరణకు
1849లో తమ స్వంత ఖర్చులపైన ఆముక్తమాల్యదకు శబ్ద సూచిని తయారు
చేయించారు. 1850 సెప్టెంబరులో రామాభ్యుదయానికి కొత్త తీర్పు ప్రతిని
పూర్తి చేయించారు (D.714). &quot;విండా అరుదైన ఈ కావ్యానికి విశేషమైన కీర్తి
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ohclpbntaw4y7utfyqeemze4l7bfxm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237928</id>
    <revision>
      <id>595801</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '214 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX వున్నా శానాకాలం వరకు దీనికి మారు ప్రతి నాకు లభించలేదు. ఆ తరువాత మెకంజీ సంకలనంలో ఒక ప్రతిని గుర్తించాడు. అయితే దీనిలో అవతారిక లోపించింది. ఆ పిమ్మట న...'</comment>
      <origin>595801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="5pjq6o8g7xqjxaxy0e5bz7j2w1q3ggz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;214
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
వున్నా శానాకాలం వరకు దీనికి మారు ప్రతి నాకు లభించలేదు. ఆ తరువాత
మెకంజీ సంకలనంలో ఒక ప్రతిని గుర్తించాడు. అయితే దీనిలో అవతారిక
లోపించింది. ఆ పిమ్మట నాలుగు ప్రతులు సంపాదించాను.&quot; అని చెప్పి, శైలిని
బట్టి ఎలా కాల నిర్ణయం చేయాలో, పరిష్కరణ విధానం ఎలా వుండాలో విశదం
చేస్తూ చాలా పెద్ద రిమార్కులు దొరగారు రాశారు. (D.715)
ఎనిమిదేళ్ళ కిందట 1842లో మొదలెట్టిన పల్నాటి వీరచరిత్ర తీర్పు..
ప్రతిని 1850లో తయారు చేయించారు. ఆరణిమఠం వీర భద్రయ్య ఈ కార్యాన్ని
నెరవేర్చాడు. దొరగారు ఇంగ్లీషులో నోట్సు, కథా సంగ్రహం రాశారు. (D.1130).
ఒకపక్క ఇటువంటి సాహిత్య కృషి చేస్తూనే బ్రౌను దొరగారు తమ
ప్రధాన ఆశయం నెరవేరడానికి రచనలుచేశారు. ఆయన ఆంధ్రభాషా సాహిత్యాలను'
అధ్యయంనం చేసి, ప్రావీణ్యం సంపాందిచుకొనడంలో మొట్టమొదటి
తాత్పర్యం ఇంగ్లీషు వాళ్ళకు తెలుగునేర్పడమే. &quot;Few had opend a way for
English men to learn Telugu 'అని గుర్తించబట్టే లోటును భర్తీచేయ
దలిచారు. &quot;My object has been to introduce Telugu to English
giving each a command of both Languages.&quot; అని కూడా చెప్పారు.
ఆరోజుల్లో తెలుగు నేర్చుకోవాలనుకొనే ఆంగ్లేయులు రెండు రకాల
వాళ్ళే ఉండేవారు. ఒకరు కుంపిణీ వారి సివిల్ సర్వీసులో చేరి “జుడైశాలు పనికిగాని
రివిన్యూ పనికిగాని ' వచ్చి 'తెలుగు మాటలున్ను తెలుగు చదువులున్ను' వచ్చాక
'గొప్ప ప్రభుత్వమునకు పైంటు అవుతూ' 'దౌలతు అభివృద్ధి' కాగా 'సకల
సాంబ్రాజ్య అఖండిత తేజో విభవాతి శయంబులు' పొందక పొందడమే. రెండవ'
రకం ఆంగ్లేయులు మిషనరీలుగా సేవచేస్తూ సువార్తను ప్రచారం చేసి దేవుని'
సమస్తమైన వాక్యమును తెనిగించదలుస్తారు. ఇంగ్లీషు నేర్చుకొన దలచుకొన్న
తెలుగు వాళ్ళు కచ్చేరీలలో ఉమేదు వారీగా ప్రవేశించి, వృద్దిలోనికి వచ్చి
నాలుగురాళ్ళు
కుటుంబాన్ని జరిపించుకొనడమే.
&quot;ప్రకృతమందు సదరహీ ఇంగ్లీషు విద్య ఈ దేశమందు ప్రబలముగా వ్యాపించి
యున్నది. ముఖ్యముగా యీరాజధానిలో సమస్తమైన వారికి గృహముల
యందున్ను ఇంగ్లీషు విద్య పారాయణముగా నున్నది. కడపట పంచాంగములు
జెప్పే బొట్లు యనే పేరు గల వారి చిన్నవాండ్రుగూడా అధ్యయన పారాయణము
చేయడమునకు బదులుగా నింగ్లీషు విద్యనే పారాయణము చేయుచున్నారు.&quot;
సంపాదించుకొని
(M-430; P.349-55)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5pjq6o8g7xqjxaxy0e5bz7j2w1q3ggz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237929</id>
    <revision>
      <id>595802</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్ 215 తెలుగు వారికి ఇంగ్లీషులోనూ, ఇంగ్లీషు వారికి తెలుగులోనూ ప్రావీణ్యం సిద్ధించి నిత్య వ్యవహారాలు వాటిలో జరిపించడానికి తగిన విధంగా పుస్తకాలు ల...'</comment>
      <origin>595802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5017" sha1="trb9b396qv50iw4km3gekiyrk88snka" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌవ్
215
తెలుగు వారికి ఇంగ్లీషులోనూ, ఇంగ్లీషు వారికి తెలుగులోనూ ప్రావీణ్యం
సిద్ధించి నిత్య వ్యవహారాలు వాటిలో జరిపించడానికి తగిన విధంగా పుస్తకాలు లేవు.
ఈ లోటును భర్తీ చేసి తమ ఆశయాలను నఫలం చేయడానికి నూతన
విధానాలతో పాఠ్యగ్రంథాలుగా కొన్ని వాచకాలను దొరగారు రచించారు.
1840లో ఇంగ్లీషులో తెలుగు వ్యాకరణాన్ని రాసి ప్రచురించారు.
1841లో డైలాగులు అనే ఇంగ్లీషు తెలుగు సంభాషణల నాచకాన్ని
రచించారు. ఇందులో వ్యాకరణ విశ్లేషణ కూడా ఉంది.
1852లో ఒకటికాదు, రెండుకాదు నాలుగు వాచకాలను రచించి
ప్రచురించారు. వీటిలో ఆంధ్ర మార్గదర్శి అనే 'తెలుగు రీడర్ ప్రధానమైంది. ఈ
పుస్తకంలో కథలు, అర్జీలు, కేసుల విచారణ పత్రాలు మొదలైనవి. 'సివిలు
సర్వెంటు' విద్యార్థులకు ఉపయోగించే విధంగా వున్నాయి. ఈ 'రీడరు'లోని
ఉత్తరాలను చదివితే తెలుగువాళ్ళ మనస్తత్వాలు అవగాహన అవుతాయని దొరగారి
భావం. ఈ పుస్తకంలోని తెలుగు భాగాలను ఇంగ్లీషులోనికి తర్జుమా చేసి వేరే
సంపుటంగా కూడా ప్రకటించారు. వ్యాకరణ విశ్లేషణ, లఘు నిఘంటువు దీనికి
జతచేశారు. ఇతర ప్రాంతీయ భాషలను అభ్యసించదలచిన సివిల్ సర్వీసు
విద్యార్థుల కోసం ఈ రీడర్ను తమిళ, కన్నడ, మళయాల భాషలలోనికి
అనువాదం చేయించదలిచారు. అంతేకాక తమ ప్రాపకం కోరిన ఒక ఓడ్ర
యువకుని చేత ఒరియా భాషలోనికి కూడా ఈ గ్రంథాన్ని పరివర్తన చేయించారు.
.
1852లోనే 'వ్యాక్యావళి' అనే గ్రంథాన్ని రాశారు. దీనికి మేస్తర్
పియర్సన్ గారి బెంగాలీ పుస్తకం 'బాక్యబొళి' ఆధారం. ఇందులో జాతీయాలు
నుడికారం బోధించారు.
తెలుగు భాషను అభ్యసిస్తున్న ప్రారంభదశలోని విద్యార్థుల కోసం ఇన్ని
పుస్తకాలు ప్రచురిస్తున్నప్పుడే బైబిలును అనువదించడానికి ప్రారంభించారు.
నమూనా తర్జుమా కాగితాలను సమర్పిస్తే దొరగారి తెనిగింపును బైబిల్ సొసైటీ
కమిటీ వారు తిరస్కరించారు. కమిటీ వారికి తెలుగులో చాలా కొద్ది పరిచయమే
ఉన్నందున ఇలా జరిగిందని దొరగారు భావించారు. పట్టుమని పదేళ్ళయినా
ఆంధ్రభాషా సాహిత్యాలను అధ్యయనం చేయని వారు పవిత్ర గ్రంధాలను
తెనిగించబూనడం దురదృష్టకరమని వారి విశ్వాసం. బైబిలును ఆంధ్రీకరించడానికి
దొరగారు సంస్కృత, బెంగాలీ, తమిళ, మరాఠీ, కన్నడ భాషలలోని
అనువాదాలను సంప్రదించేవారు. వీటిని గ్రీకు, హిబ్రూ పాఠాలతో సరిపోల్చి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trb9b396qv50iw4km3gekiyrk88snka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237930</id>
    <revision>
      <id>595803</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '216 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX చూసేవారు. ఈ అనువాద కార్యక్రమంలో జీతమిచ్చి, సమర్థులైన నేటివులను నియమించారు. వారే ఈ ఆంధ్రీకరణ పరిసమాప్తం చేశారు. బ్రౌను దొరగారు ప్రొటెస్టెంబు క్రైస...'</comment>
      <origin>595803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4809" sha1="5qzbp2yj38djxaxalq8qjr8qvyq77if" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;216
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
చూసేవారు. ఈ అనువాద కార్యక్రమంలో జీతమిచ్చి, సమర్థులైన నేటివులను
నియమించారు. వారే ఈ ఆంధ్రీకరణ పరిసమాప్తం చేశారు.
బ్రౌను దొరగారు ప్రొటెస్టెంబు క్రైస్తవులు. ఇతర శాఖల వారిపట్ల
ఔదార్యం కొంత తక్కువగా చూపేవారు. 'మద్రాసు జర్నల్ ఆఫ్ లిటరేచర్ అండ్
సైన్స్ 1840 జూలైపంచికలో రోమను కేథలిక్కుల విగ్రహారాధనపై చేసిన
విమర్శలు కొంచెం సంచలనం కలిగించాయి. 1840లోనే క్రైస్తవకావ్యాలలో
ఒకటైన 'జ్ఞానబోధనము' అనేవ్రాతప్రతిని సంపాదించారు. ఇది కేథలిక్కుల
గ్రంథం.1840 ఆగస్టు 3వతేదీనాడు దీనిపైన ఇలాగఅభిప్రాయం గ్రంథస్తం చేశారు.
“ఇది క్రీస్తుమతం బోరచేసే గ్రంథమైవున్నది. మెట్టుకు యిది బయబిల్
బోధ తాలూకా కాదు. మతము గురించీ, వీతిని గురించీ, పాపం, పుణ్యం, మోక్షం
ఇత్యాదుల గురించి ప్రసంగించి వున్నదిగానీ వీరవంగా జబ్బుగా చెప్పి వున్నది. ఇది
వ్రాసిన మీదట ఇతరమైన వొకప్రతి దొరికి కొంతమట్టుకు సంప్రదించుతున్నాము
గాని యెక్కువ ఫాయిదా లేదు. &quot;అవి తెలుగులోనే రాశారు. (డి.2098)
సాటి క్రైస్తవ శాఖనే అభిమానించని వారు హిందువులతో సాయిలా
ఫాయిలాగా ఉండగలరా? &quot;కడచిన ముప్పయి సంవత్సరాలలో నేను
హిందువులతో ఎన్నడూ మిళితం కాలేదు. వాళ్ళ పండుగలూ, పబ్బాలూ
పట్టించుకోలేదు. వా నౌకరీలో పని చేసేవాళ్ళు తప్పించి నాకు చాలా తక్కువ
మందితో పరిచయాలు వుండేవి. వన్న వచ్చి కలుసుకొనే నేటివులు బహు
అరుదు. వేను హిందూ మత విగ్రహారాధనను పని కట్టుకొని ప్రతిఘటిస్తానని
చెప్పుకొనేవారు. బ్రాహ్మణులను విమర్శించే వేమనపద్యాలను ప్రచురించినందుకు,
జంగాలను వెనకేసుకొని వచ్చినందుకు, నా హైందవ వ్యతిరేకత రుజువు
అయినదని భావించేవారు&quot;. అని ఆత్మకథలో దొరగారు రాసుకొన్నారు.
హిందువుల ఆచారవ్యవహారాలలో కొన్నింటిని తమ అంతరాంతరాలలో
బ్రౌనుదొరగారు పూర్తిగా గర్తిస్తారు. ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య గారి కాశీ యాత్ర
చరిత్ర వ్రాతప్రతిలో కొన్ని చోట్ల ఘాటైన మాటలలో రిమార్కులు రాశారు.
వ్రాతప్రతి పుట 208 లో కాశీలో ప్రవేశించాక &quot;ఆ మరునాడు నాతో కూడా
వచ్చిన బ్రాహ్మణులందరి చేత తీర్ధ శ్రాద్ధాలు పెట్టించడమైనది.నాకు స్త్రీల
నెలసరి విరోధం పొసగినందున అందుకు) నాలుగో దినము నేను తీర్ధ శ్రాద్ధము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5qzbp2yj38djxaxalq8qjr8qvyq77if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237931</id>
    <revision>
      <id>595804</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 217 పెట్టడమయినది&quot; అని వీరా స్వామయ్యగారు రాశారు. 12 ఇక్కడ మార్జిన్లో దొరగారు &quot;No bramin can write a book without making this allusion. The printed copy omits it అని రాశారు. పైన ఉదహరించిన వాక్యంలో కుండ...'</comment>
      <origin>595804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4731" sha1="9xz5hmxfcn0nttxrtcllbby7hrcu7ah" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
217
పెట్టడమయినది&quot; అని వీరా స్వామయ్యగారు రాశారు. 12 ఇక్కడ మార్జిన్లో
దొరగారు &quot;No bramin can write a book without making this
allusion. The printed copy omits it అని రాశారు. పైన ఉదహరించిన
వాక్యంలో కుండలీ కరణాలల్లో వున్న వాక్యం అచ్చు పుస్తకంలో లేని మాట
నిజమే. తమ ఆడవారు బయట ఉన్నదన్న విషయాన్ని వీరాస్వామయ్యగారు
చెప్పడం దొరగారు &quot;ఫెల్తి&quot;రోత, అసహ్యం అన్నారు.
ఈఒక్కచోట మాత్రమేకాదు. కాశీయాత్ర చరిత్రలో వీరాస్వామయ్యగారు
స్త్రీలు కేవలం పురుషులకు భోగార్తులా? లేక పురుషుల వీరున్నూ జ్ఞాన
వంతులై మోక్షార్హులా? అవే జిజ్ఞాువలో పడ్డారు. ఇతి హాపాదులలో పురుషులకు
ఫలాని ఫలాని సుకర్మను చేస్తే స్వర్గములో అనుభవించడానికి రంభాద్యప్ప రసలు
వున్నారని ఆశ చూపించి యున్నదిగాని, ఫలాని మంచి కర్మము స్త్రీలు చేయుట
వల్ల ఫలాని దేవతలతో స్వర్గములో క్రీడిస్తూ వుండవచ్చువని ఆశకూడా
చూపలేదే! ఇలాంటి భావాలు వెలిబుచ్చి తమ సిద్ధాంతాన్ని ఇలా రాశారు.
&quot;నాబుద్ధిద్వారా విశ్చయముచేసినది యేమంటే స్త్రీలకు పురుషులకున్ను
హృత్కమలములు ఊర్ధ్వాదో భాగముల యందు రెండేపి గ్రంథులనే ముళ్ళు గలిగి
వుండేదినిశ్చయము. అధోభాగమందుండే గ్రంధి పరమాత్మ సంబంధమయినదిన్ని
ఊర్ధ్వభాగమందుండే గ్రంధిసంకల్ప రూపంబయిన మాయాసంబంధమయిన
దిన్ని ఔను. స్త్రీలకు గర్భదారణ నిమిత్తమయి అధోభాగమందుండే గ్రంధి
పలకారము రాగావే ఏడబడి ఋతువనే సంజ్ఞము పొందుచున్నది. పురుషులకు
మాయాసంబంధమయిన పూర్వభాగ మందుండే గ్రంధి ఫలకాలము రాగానే
జ్ఞానోదయ సామగ్రిని చేయడానికి వేయిపుగా ఏడబడి పోవుచున్నది. యిందుకు
దృష్టాంతమేమంటే పురుషులకు యౌవన ప్రారంభమయిన వెనక బాల్యము
నందుండే కంఠధ్వని సౌషనము వుండేది లేదు; భేదింపు చున్నది. స్త్రీలకు
మాత్రము జననాదారభ్య కంఠధ్వని యొకటే రీతిగా పురుషులకంటే హెచ్చుగా
యధోచితమయిన శ్రావ్యతకలిగి ఉంటున్నది.&quot;
(పుట 149–50)
ఈ వాక్యాలు పున్నచోట వ్రాతప్రతిలో దొరగారు 'observe the
Scoundrel black-qurdism of bramins here &quot; అని రిమార్కు రాశారు.
'తుచ్ఛబ్రాహ్మణుల దౌష్ట్యాన్ని గమనించండి' అని వారి ఉద్దేశం. వ్రాత ప్రతి
(డి. 1407 - పుట 211). ఈ రిమార్కులను గుర్తించారో లేదోగాని మన
12. కాశీయాత్ర చరిత్ర - 1941 ముద్రణలో పుల 157.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xz5hmxfcn0nttxrtcllbby7hrcu7ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237932</id>
    <revision>
      <id>595805</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '218 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX పరిశోధకులు &quot;సి.పి.బ్రౌను దొరగారు వీరికి స్నేహితులు. ఈ బ్రౌను దొరగారు 1852–54 మధ్య ప్రకటించిన తెలుగు నిఘంటువులో ఇంద్రాణి, లేదా, సొలకట్టు, పలవరకాయ అనుపదా...'</comment>
      <origin>595805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4595" sha1="9jt5tp1qbiw82tjcv4t20yav9ep7w8e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;218
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
పరిశోధకులు &quot;సి.పి.బ్రౌను దొరగారు వీరికి స్నేహితులు. ఈ బ్రౌను దొరగారు
1852–54 మధ్య ప్రకటించిన తెలుగు నిఘంటువులో ఇంద్రాణి, లేదా, సొలకట్టు,
పలవరకాయ అనుపదాల అర్థాలకు వీరాస్వామయ్య గారిని ప్రామాణికంగా
పేర్కొన్నారు.&quot; అని వ్రాశారు.13 భాషా ప్రయోగాలను స్వీకరించడం వేరు,
భావాలను తెగనాడడం వేరు.
తమకు మంత్రసిద్ధులున్నాయని, దేవరహస్యాలు తెలుసునని లోకులను
నమ్మించేవారు. బ్రౌనుదొరగారి వద్దకూడా ఆ విధమైన జ్ఞానం ప్రదర్శించ
దలిచారు. &quot;లోకేశ్వరులైన ధూర్జటి వెంకటాచలయ్య.&quot; &quot;అయిదారు
సంవత్సరాలుగా తపము చేసి యీశ్వరాజ్ఞద్వారా తమ కులాభివృద్ధిన్ని బావుటాకు
సహకారిణియైన గగన సృష్టియనేది యిప్పుడు నూతనముగా సృష్టింపబడినది.
హిందువులకు యెంత మాత్రము తెలియకూడని శీమ రహస్యముతో
సమానమైనది. దొరలలో తాము సర్వజ్ఞులౌట చేత తమకు మాత్రమగుపరచి
యింకాకొన్ని దేవతా రహస్యము తమకు మన్విచేయవలసిన అత్యక్కరచేత
ఉత్తరం రాశారు. (M.430-9122) దొరగారు సర్వజ్ఞులైతే వారికి ముందే ఈ
లోకేశ్వరులు చెప్పబోయే దేమిటో తెలిసి ఉండాలి కదా!
సి. రంగనాయకులు అనే వ్యక్తి దొరగారికి గ్రంథసేకరణ అంటే ఇష్టమని
తెలిసి 'సారార్ధసంగ్రహం' అనే పుస్తకానికి ప్రతివ్రాశాడు. దేవుడు తన కలలో కనపడి
ఫలానాపుస్తకం కాపీచేసి దొరగారికి యివ్వరా
అని ఆజ్ఞాపించాడని చెప్తూ, గ్రంథాన్ని
సమర్పించుకొంటూ ఉత్తరంరాశాడు. దీనిపైనదొరగారు &quot;Pity! the God didnot
happen to know that I already possesed this poem&quot; అని రాశారు.
(M- 427 - పుట 231)
బ్రౌను దొరగారు దైవభక్తి, పాపభీతి ఉన్నవారే. ఆయన పరమ నైష్టిక
క్రైస్తవులు. ఎన్నడూ సబ్బాతు నియమాన్ని ఉల్లంఘించలేదు. వారానికి ఆరు
రోజులు, ప్రతిదినం తెల్లవారుఝామున అయిదునుంచి, ప్రొద్దుట పది దాకా
సాహిత్య కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నా ఆదివారం పూర్తిగా విశ్రాంతి దినమే. ఆ రోజు
తమ నిఘంటు నిర్మాణం నిలుపుదల చేసేవారు. తాము సేకరించిన అంతర్జాతీయ
గ్రంథాలలో ఇంగ్లీషు, గ్రీకు, లాటిన్, ఫ్రెంచి, పారశీక భాషల గ్రంధాలు
ఉన్నాయి. హిందువుల శాస్త్రాలతో పాటు వీటన్నిటినీ అధ్యయనం చేసేవారు.
1-
13. దిగవల్లి వెంకట శివరావు కాశీయాత్ర చరిత్ర. పుట 4&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9jt5tp1qbiw82tjcv4t20yav9ep7w8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237933</id>
    <revision>
      <id>595806</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 219 'డైయిజమ్' ను హృదయములో చేర్చుకోవచ్చు. క్రైస్తవ మతంలో పుట్టి, ఆ మత సిద్ధాంతాలను త్యజించి, క్రీస్తు దేవుడు కాదనే వాదనను 'డైయిజమ్' అంటారు. డైయిస్టు...'</comment>
      <origin>595806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4845" sha1="ljngc4mz4ukvua4ew21ykpkza2rprhh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
219
'డైయిజమ్' ను హృదయములో చేర్చుకోవచ్చు. క్రైస్తవ మతంలో పుట్టి, ఆ మత
సిద్ధాంతాలను త్యజించి, క్రీస్తు దేవుడు కాదనే వాదనను 'డైయిజమ్' అంటారు.
డైయిస్టులు నాస్తికులు కాదు. దేవుడు ఒకడున్నాడని ఒప్పుకొని బైబిలులో వుండే
సిద్దాంతం అక్కర లేదనే మతస్థులు. వీరు ఏకేశ్వర వాదులు. హిందూ
మహమ్మదీయ విద్యావంతులందరూ డైయిస్టులే అని దొరగారి నమ్మకం. 14
తమకు సబ్బాతు పట్టింపు వున్నట్టే హిందువులకు కొన్ని పట్టింపులు
ఉంటాయని గుర్తించడం అవసరం. తాము ఆదివారం నిఘంటు పనులు
ఆపుచేసినట్టు పురాణం హయగ్రీవ శాస్త్రిగారు. &quot;ఈ దేశమందు ఫాదర్ల చేత
నేర్పరచి యుండే ముద్రాక్షరశాలల యందు శ్రీ మద్రామాయణమును అచ్చు
వేయంచుటకు సమ్మతి పడక&quot; స్వంతంగా ప్రచురించారు. దొందూ దొందే!
బ్రౌను దొరగారికి భూత దయ, పేదసాదల పట్ల సానుభూతి విస్తారంగా
ఉన్నాయి. తమ ఆర్జనలోని ప్రతిఒక్క రూపాయిలో ఒక పైసను దాన ధర్మాలకు
కేటాయించారు. (ఆనాడు రూపాయికి 192 పైసలు ఉండేవి ప్రతినెలా కుంటి,
గుడ్డి, అవిటి వాళ్ళకు అయిదువందల రూపాయలదాకా ధర్మం చేసేవారు.
ఎందరో బిచ్చగాళ్ళు సైతం దొరగారికి ఉత్తరాలు రాసిన దాఖలాలు ఉన్నాయి.
&quot;యేలిన వారి ధర్మ టిక్కట్టు వల్ల జీవనం జరుపుతూ వుండి
చనిపోయిన బిక్షగాడైన పొన్నప్ప కుమార్తెనున్ను కుష్టు సంకటం చేత తండ్రి
అన్న వస్త్రములలో పాలుపడి జరుపుతూ వున్న అఖిలాండ మనేదిక్కుమాలిన
బిక్షగత్తె వినయ విధేయతలతో చనిపోయిన తన తండ్రి ధర్మటిక్కట్టు దొరగారి
సముఖంలో దాఖలు చేసి పెద్ద సంకటం చేత యెందుకూ కొరగాని
తనకు ఆ
టిక్కెట్టు ఇవ్వమని ప్రార్ధించింది. &quot; (1852 అక్టోబరు-M-432, పు.6-7)
దిక్కులేని వాళ్ళను ఆదుకోవడమే కాక ఎందరో బీద విద్యార్థులకు తమ
ధర్మ బళ్ళలో దొరగారు చదువులు చెప్పించారు. బందరులో వుండే వరదయ్య
అనే చిన్నవాడి తల్లి కూలికి దించి, ఒక అయ్యవారికి నెల ఒక్కింటికి ఒక పావలా
చొప్పున ఇప్పించి తెనుగు చదువు నేర్పించింది. అటు తర్వాత యింగ్లీషు
నేర్చుకోవలెనంటే చెన్నపట్టణములో ధర్మ బళ్ళు శానాపున్నవని అతనిని యీ
దేశము లోకి తీసుకువచ్చి, యెళుంబూరిలో వుండే బ్రౌనుదొరగారి ధర్మబడిలో
విడిపించి, ఆమెయెప్పటివలెనే కూలికి పోతూ కుమారుని కాపాడుతూ వుండెను.
14 Literary Autobiography. P.40&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ljngc4mz4ukvua4ew21ykpkza2rprhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237934</id>
    <revision>
      <id>595807</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '220 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X యిట్లా కొన్ని దివాలు జరుగుతూ వచ్చెను. పిమ్మట ఆమె పరమపదము చేరెను. వరదయ్య దొరగానికి అర్జీ పెట్టుకొన్నాడు. 15 ఇలాంటి లేఖలు ఎన్నో ఉన్నాయి. వ్యక్తులు తమ స...'</comment>
      <origin>595807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="hb92e5b92wpp67ku4nv13qetdka1k3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;220
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
యిట్లా కొన్ని దివాలు జరుగుతూ వచ్చెను. పిమ్మట ఆమె పరమపదము చేరెను.
వరదయ్య దొరగానికి అర్జీ పెట్టుకొన్నాడు. 15 ఇలాంటి లేఖలు ఎన్నో ఉన్నాయి.
వ్యక్తులు తమ స్వంత విషయాలు చెప్పుకొటూ చదువు చెప్పించమని
కోరడమే కాక, కొన్ని పేటలలోని వ్యక్తులు సమిష్టిగా దొరగారికి విద్యావిషయమై
రాసిన లేఖలు వున్నాయి. ఒకసారి మద్రామలోని మూడు పేటల కాపులు ఇలా
రాసుకొన్నారు.
“కొత్త పేట - తిరువల్లిక్కేణి యెళుంబూరు యీ మూడు గ్రామముల
కాపులు మిక్కిలి వినయవిధేయులై సలాములు చేసి వ్రాసుకొన్న మనవి యేమంటే-
మాయొక్క చిన్ననాండ్లకు బాల్యములోనే యింగ్లీషు విద్యాభ్యాసము
చేయించడముకు వుపాధ్యాయులను వుంచి జీతం మొదలయినది యివ్వడముకు .
పుషకృతిలేక చింతిస్తూ వుంటిమి. ఇంతలో అంధుడికి నేత్రములున్ను
యేరుదాటవలవిలేని వానికి వాపదొరికి పట్టున్న దాహం గొన్న వానికి
గంగామృతం దొరికి పట్టుగా తమరవే పత్ప్రభువులు ధర్మపరిపాలన యందున్ను,
దీనపహాయము యందున్న మనస్కరించి అంతఃకరణ పూర్వకముగా
కొత్తపేటలో నొక పాఠశాల యేర్పరచి పుపాధ్యాయులను వుంచి జీతం
మొదలైనవి తమ స్వంత ద్రవ్యం దయ చేయించి విద్యాభ్యాసం చేయిస్తూ....
(గోవింద మొదలిని నియోగించారు. విద్యాభ్యాసమునకు వుపయోగమైన
పుస్తకములు, కాకితములు, పేనాలు మొదలైనని యిప్పించగలందులకున్ను సదాపై
విచారణ జరపించడానికి, అతమ ఉత్తరువు ప్రకారము జరిపించవలసిన కార్యాలలో
మోసం చేశాడు.
4 సంవత్సరాలుగా యెప్పుడు పాఠశాలకు రాలేదు. బాలురము
పరీక్షచేయలేదు. ఈ సంగతి దొరగారికి తెలిపి నిండా కోపగించి పాఠశాల నిలిపి
వేయాలని విశ్చయించారు.&quot;(ఎమ్.432.పి.15–18)
33 గ్గురు సంతకాలు పెట్టి మహాజరు ఇచ్చారు. సంతకాలు తెలుగు,
తమిళం, ఇంగ్లీషు, ఉర్దూ భాషల్లో ఉన్నాయి.)
విద్యాదానం విషయమై పలువురు అర్జీలు పెట్టుకొంటే కొందరు
కవ్యాదానం చేయించమని మహజరు పెట్టుకొన్నారు. రాచూరి తాలూకాలో చేరిన
ఆత్మకూరి కరణం ఆలూరి నారాయణప్ప ఇలా రాశాడు.
15 ఆంధ్ర మార్గదర్శి - తెలుగు రీడరు - పులు 73.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hb92e5b92wpp67ku4nv13qetdka1k3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237935</id>
    <revision>
      <id>595808</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- పి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 221 &quot;పది సంవత్సరముల కిందట నాకు వివాహమై నిరుడు దైవోపహతం చేత నా భార్య వియోగమై నది.... మా బ్రాహ్మణ యిండల మొదటి పెండ్లికి చిన్నదాని నిమిత్తమై వందపరియం...'</comment>
      <origin>595808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4521" sha1="hi4n370exhws9r8ep5r5mpijbdhssb2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
పి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
221
&quot;పది సంవత్సరముల కిందట నాకు వివాహమై నిరుడు దైవోపహతం చేత
నా భార్య వియోగమై నది.... మా బ్రాహ్మణ యిండల మొదటి పెండ్లికి చిన్నదాని
నిమిత్తమై వందపరియంతం పుచ్చుకొంటారు. లాగంటిపనికి రెండో పెళ్ళి అనగానే
నాలుగు మూడువందలురూపాయలు అడుగుతారు... నేను వివాహముచేసుకోకుండా
విరక్తిమార్గాన వుండడానికియింకా నాకు కొన్నిదినములు సంసారము చేయవలెననే
యిచ్ఛవున్నది... సకలధర్మస్వరూపులు నా వంటి దీనునకు కన్యాదానంచేయించి
ఇల్లు నిలుపవలెను&quot; అని 1833లోనే ప్రార్ధించాడు. 16
నారాయణప్పకు కన్యాదానం చేయించారో లేదో తెలియదుగానీ
దొరగారు మాత్రం వివాహం చేసుకొన్నట్లు లేదు. సంసారం లేని వాడికి
సహవాసాలూ, సరదాలూ ఎక్కువంటారు. ఇది దొరగారి పట్ల వర్తిస్తుంది. ఆర్జన
బాగా ఇనుమడించాక అతిథి సత్కారాలు ఎక్కువ చేశారు. దొరసానులను పార్టీలకు
పిలిచేవారు. ఎన్నడూ ఇరవైమందికి
తక్కువగా అతిథులు లేకపోయినా ఆర్భాటంగా
విందుభోజనాలు ఏర్పాటు చేసేవారు. దొరగారికి డబ్బు ఖాతరులేదని, చాలా
దూబరా చేసేవారని ప్రఖ్యాతి వచ్చింది. తమ బంగళాలో భుజించేవారెవ్వరూ
వాళ్ళ ఇంటికి దొరగారిని ఆహ్వానించి విందులు చేయలేనివారే.
రాయపురంలో రాజప్రాసాద మంత బంగళా, తోట రెండు సవారీ
బళ్ళు. ఆరు గుర్రాలు, ప్రాంగణమంతా పాలరాతి శిల్పాలు, డెబ్బయి తైలవర్ణ
చిత్రాలు, అంగరంగ వైభోగాలతో దొరగారు జీవించ సాగారు. గవర్నరు
బహదూరుగారి మహలులో కన్నా ఘనంగా తమ బంగళాలోనే షడ్రసాన్న
భోజనాలు అతిథులకు వడ్డించే వారని&quot; My table was more Splendid
than that of Governor'&quot; అని దొరగారు ఆత్మకథలో రాసుకున్నారు. ఇంగ్లీషు
నుడికారం తెలియని వారు ఈ వాక్యాన్ని ఇక తన డైనింగ్ టేబుల్ గవర్నర్
ఇంట్లో దాని కంటే జిగేల్ మనేదని వ్రాసుకున్నాడు.' అని ఆంధ్రీకరించారు. 17
1846లో చెన్నపట్నంలోని పోస్టు మాస్టర్ పదవి ఖాళీ అయింది.
మారిస్ దొరగారు తెలుగు అనువాదకుని పదవికి రాజీనామా చేశారు. ఈ రెండు
స్థానాలలో బ్రౌను దొరగారిని కుంపిణీ వారు నియమించారు. వీటితో పాటు
-
16. ఆంధ్ర మార్గదర్శి తెలుగురీడరు - పుటలు 195-96
17.బంగోరె&quot; 'బ్రౌను లేఖలు పులు 141&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hi4n370exhws9r8ep5r5mpijbdhssb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237936</id>
    <revision>
      <id>595809</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '222 పెర్షియన్ ట్రాన్స్లేటరు కూడా పని చేసేవారు. సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX రోజుకు పదిగిన్నె కాసులు ఆదాయం వచ్చేది. అంటే దినసరి పదిహేడున్నర రూపాయిలు అంటే నెలకు 565 రూపాయలు (దొరగారు త...'</comment>
      <origin>595809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5090" sha1="j3jexk9r7fgd4dhcgm7p1mz3gypelv4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;222
పెర్షియన్ ట్రాన్స్లేటరు కూడా పని చేసేవారు.
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
రోజుకు పదిగిన్నె కాసులు
ఆదాయం వచ్చేది. అంటే దినసరి పదిహేడున్నర రూపాయిలు అంటే నెలకు
565 రూపాయలు (దొరగారు తమ మిశ్ర నిఘంటువులో 'గిన్నెకాసు' అంటే
అయిదు వరహాలు లేక పదిహేడున్నర రూపాయలని అర్ధవివరణ రాశారు) వేతనం
ముట్టే ఉద్యోగాలు కాక, జీతం లేని గౌరవోద్యోగాలు మరికొన్ని వుండేవి. విద్యా
సంఘంలో సభ్యునిగా, మద్రాసు బ్యాంకిలో గవర్నమెంటు డైరెక్టరుగా, మద్రాసు
కాలేజీ గ్రంధాలయంలోని వ్రాత ప్రతుల క్యూరేటరుగా కాలేజీ బోర్డు
ఎగ్జామినర్లలో సీనియర్ సభ్యునిగా దొరగారు పదవులు నిర్వహించారు.
వ్రాతపతుల క్యూరేటరుగా వున్నప్పుడు మెకంజీ కైఫీయత్తుల స్థితిని
గమనించారు. అవి శిధిలమవుతూ వుండడం చూసి మేలురకం ఇంగ్లీషు పేపరు
మీద స్థానిక చరిత్రలను కాపీ చేయించారు. ఇండియాకు వచ్చిన కొత్తలో
నేర్చుకొన్న మరాఠీ భాషా జ్ఞానాన్ని సార్థకం చేసుకొంటూ
సంపుటాలలో వుండే మరాఠీ వ్రాత ప్రతులు చదివారు. ఆ భాష నుండి హైదరు
చరిత్రను ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించి 1849లో అచ్చువేశారు.
మెకంజీ స్థానిక చరిత్రలను అధ్యయనం చేసి 1850లో తెలుగు కన్నడ
దేశాల చరిత్రలలో వచ్చే హిందూ ముస్లిం తారీఖుల కాలక్రమ సూచికను తయారు
చేశారు. 70 పుటల ఈ ముద్రిత గ్రంథం పేరు 'సైక్లిక్ టేబుల్స్'. ఉత్తరోత్తరా ఇది
పెరిగి ‘కర్నాటిక్ క్రోనాలజి” అనే పేరుతో మరో ముద్రణ పొందింది. తొలితరాల
వారు రాసిపెట్టి పోయిన గ్రంథాలలోంచి సమకాలిక సమస్యలకు సంబంధించిన
విషయాలను సేకరించి వివరగతి గ్రంథాలు రాయడం పరిశోధకుల కర్తవ్యం.
ఆనాడు మిరాశీ వాదంపై చర్చలూ దర్యాప్తులూ జరిగాయి. దొరగారు ఒక
పరిశోధక వ్యాసం రాశారు. ఎల్లిస్, బ్లాక్ బర్న్, సర్ థామస్ మన్రో దొరలు
వ్రాసిన గ్రంథాలలోంచి కుంపిణీ డైరక్టర్ల రిమార్కుల నుండి సారాంశాన్ని
సమకూర్చి'మిరాసీ సామ్యం' అనే గ్రంథాన్ని 1850లో రచించారు. కుంపిణీ వారి
అనుమతి లేకుండా ఈ రచన చేసినందుకు సర్కారు వారి మందలింపులకు గురి
అయ్యారు గాని దీనిని 1852లో ప్రచురించారు.
1852లోనే బ్రౌను దొరగారికి ఫస్టు క్లాసు సివిల్ సర్వెంటు అన్న
హెూదా వచ్చింది. ఈ యేడే చాలా పుస్తకాలు ప్రచురించారు. (చూ బ్రౌను
చరనల కాలక్రమ సూచిక అనుబంధం, నెంబరు-6) ఏది చేసినా పగడ్బందీగా
చేసే దొరగారు జిల్లా నిఘంటువు' అనే గ్రంధాన్ని చాలా జబ్బుగా, నీరసంగా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3jexk9r7fgd4dhcgm7p1mz3gypelv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237937</id>
    <revision>
      <id>595810</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను &quot; సాహిత్య క్రౌన్ 223 రచించి అచ్చు వేశారు. రివెన్యూ బోర్డు వారు ఇందులో లోపాలను ఎత్తి చూపారు. దొరగారు క్షమాపణలు చెప్పుకున్నారు. ఇంతటి పేలవమైన జబ్బు రచన చేయడానికి బ...'</comment>
      <origin>595810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4757" sha1="dpuj8pin39426nuye7u5y884dh4ea5b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను &quot; సాహిత్య క్రౌన్
223
రచించి అచ్చు వేశారు. రివెన్యూ బోర్డు వారు ఇందులో లోపాలను ఎత్తి చూపారు.
దొరగారు క్షమాపణలు చెప్పుకున్నారు. ఇంతటి పేలవమైన జబ్బు రచన
చేయడానికి బహుశా వారికి నిజంగా జబ్బు చేయడమే కారణం కావచ్చు. 1853
ఏప్రిలు 16వ తారీఖున ఆయనకు పక్షవాతం వచ్చింది. వైద్యులు మద్రాసులో
ఉండరాదన్నారు. నీలగిరి కొండలకు వెళ్ళ మన్నారు. లోగడ చాలా సార్లు
1845లో, 1848లో చాలా జబ్బుపడి కోలుకొన్నారు. 1849లో గుర్రం మీంచి
కింద పడి పక్క యెముక, కుడి బొటన వేలు విరుచుకున్నారు. రచయితకే కాక
మానవునికి కుడి బొటన వేలు లేకపోతే బతుకు లేనట్టే. సరిగ్గా ఈ
సమయంలోనే దొరగారి నిఘంటువులు అచ్చు అవుతున్నాయి. మొండి ఘటం
కనుక దొరగారు ఎడమ చేత్తో రాత అలవర్చుకొని నిఘంటువు పూపులను వామ
హస్తంతోనే దిద్దారు. మిగతా రుగ్మతలు వేరు, పక్షవాతం వేరు. అందుచేత దొరగారు
తమ యాభైఅయిదోయేట వైద్యుల
సలహాను పాటించి ఉదకమండలానికి వెళ్ళారు.
నీలగిరి శీతల వాతావరణం ఉపశమనంగా ఉంది. తిమురు వాయువు
రోగం తిరుగు ముఖం పట్టింది. పూర్తిగా కోలుకొన్నారు. నీలగిరిలో ఒక క్రైస్తవ
కుటుంబం వారి అతిధిగా ఉన్నారు. తమ సాహిత్య జీవిత చరిత్రను
రాసుకొన్నారు. LANX SATURA May1853 అని మొదటలో పేరు
పెట్టినా 'C. P. Brown's oothaca mand Memoranda June 1853&quot;
అని దొరగారు దీనికి శీర్షిక పెట్టారు. దీని ప్రతి ఇంగ్లండులోని ఇండియా ఆఫీసు
గ్రంథాలయంలో ఉంది. (EUR-c-65)
అర్ధాంతరంగా వచ్చిన అర్థాంగరుగ్మత నయమయ్యాక బెంగళూరు,
మైసూరు, శ్రీరంగపట్టణాల పర్యటన చేశారు. 1854లో మద్రాసుకు తిరిగి
వచ్చారు. ఆరోగ్యం మళ్ళా దెబ్బతినడం మొదలైంది. ఇంగ్లండులో ఉన్న దొరగారి
తోడబుట్టు పడచులు స్వదేశానికి వచ్చెయ్యమని ఉత్తరాలు రాశారు. 1854మే
ఒకటవ తారీఖునాడు సర్వీసు నుంచి రిటైరు అవడానికి నిశ్చయించి రాజీనామా
చేశారు. 1838లో సీమ నుంచి తిరిగి వచ్చాక మరో పదిహేడు సంవత్సరాలు
చెన్నపట్నంలో కుంపిణీ వా కొలువులో పని చేశారు. సాలీనా 920 పొన్ల
పింఛను సర్కారు వారు మంజూరు చేశారు.
ఇంగ్లండుకు వెళ్ళి పోయే ప్రయత్నంలో తమ వద్దనున్న అయిదు వేల
సంపుటాల యూరోపియన్ సాహిత్య గ్రంధాలను అమ్మకానికి పెట్టారు. కొనేవారే
కరువయ్యారు. ఒక్కొక్క సంపుటానికి ఒక షిల్లింగు కన్నా తక్కువ వెల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dpuj8pin39426nuye7u5y884dh4ea5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237938</id>
    <revision>
      <id>595811</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '224 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX కొనుక్కొనే వారు ఇచ్చారు. దొరగారి దగ్గర బైబిలు సాహిత్యం ఎన్నో సంపుటాలు ఉన్నాయి.వాటినన్నింటిని బైబిల్స్సటీవారికి బహూకరించారు. తాము జీతమిచ్చి నేటి...'</comment>
      <origin>595811</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5284" sha1="i7utbqcdbkdi7qmi3okdiw98hlzh921" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;224
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
కొనుక్కొనే వారు ఇచ్చారు. దొరగారి దగ్గర బైబిలు సాహిత్యం ఎన్నో సంపుటాలు
ఉన్నాయి.వాటినన్నింటిని బైబిల్స్సటీవారికి బహూకరించారు. తాము జీతమిచ్చి
నేటివుల చేత తెనుగింప చేసిన బైబిలు సంపూర్ణమైంది. తమ నిఘంటువులో
మూడవది మిశ్ర భాషా నిఘంటువుకూడా ప్రెస్సునుండి బయటకు వచ్చింది.
తాము రచించ దలచిన వ్యాకరణ నిఘంటువులు ముద్రితాలయి వెలుగు చూశాయి.
కనుక స్వదేశానికి నిశ్చింతగా వెళ్ళ వచ్చునని భావించారు. ఈ ప్రయాణపు
హడావిడిలో కూడా పుస్తక ప్రచురణ మరచిపోలేదు. తమ దగ్గర రమారమీ ఆస్థావ
పండితునిగా, హాస్య చతురినిగా పని చేసిన తాతా చార్యులు చెప్పిన కథలను గ్రంథ
రూపంలో ప్రకటించారు. ఇది తెలుగు వారికి దొరగారి వీడ్కోలు బహుమతి.
మొత్తం మీద 34 సంవత్సరాలు బ్రౌను దొరగారు కుంపిణీ సర్వీసులో
భారతదేశంలో వున్నారు. రమారమి మూడుదశాబ్దాలు తెలుగు భాషా సారస్వతాలకే
జీవితాన్ని అంకితం చేశారు. వివిధ కాలాలలో వివిధ పండితులచేత లభించినన్ని
తెలుగు కావ్యాలకు తీర్పు ప్రతులు, టీకాలు, వ్యాఖ్యానాలు చేయించారు. తాము
చేయించిన ఈ సాహిత్య కార్య ఫలితాలను చెన్నపట్నం లోనే భావి తరాల కోసం
ఇచ్చిపోయారు.మద్రాసు ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయంలో మొత్తం 206 సంపుటా
లలో వారి రిమార్కులున్న గ్రంథాలున్నాయి. (చూ అనుబంధం నెం. 3) ఇవన్నీ
ఒక ఎత్తు, వారు 17 పెద్ద సంపుటాలలో సేకరించి భద్రపరిచిన లేఖలు, అర్జీలు
మరొక ఎత్తు. తెలుగు ప్రజలలో వివిధ వర్గాల వారి నుంచి, వివిధ అంతస్తుల,
మతాల, హెూదాల వ్యక్తుల నుంచి సంపాదించిన ఈ పత్రాలు మొత్తం 1591
ఉన్నాయి.(M 417 నుంచి M431 దాకా ఉన్న 15 సంపుటాలలో పత్రాల
సూచికను నేను తయారు చేయించాను. ఈ లేఖలవల్లనే దొరగారి జీవితాన్ని
ఇంతకన్నా విపులంగా పునర్నిర్మించవచ్చు. కోరిక ఉన్నా అందుకు తీరిక కావాలి.
కేవలం పుస్తకాల వల్ల జీవద్భాషను నేర్చుకోలేమని దొరగారికి తెలుసు.
ప్రజాజీవనాన్నిమించిన పాఠశాలలేదు. అందుకే రాజులూ, రైతులూ, పండితులూ,
పామరులూ, వాదులూపకీళ్లు, వైద్యులు వేటగాళ్లు, వర్తకులు, వాడకళాసీలు ఒకరేమిటి
అన్నివర్గాల వారి భాషనూ ఆయన అధ్యయనం చేశారు. అందుకే తమ బట్లరు,
గుర్రపు వాడు, దర్జీ మేస్త్రి, కంపోజిటర్లు, బీరు డిపార్టుమెంటు మేస్త్రి, బుక్కు
బైండర్లు మొదలైన వారందరూ రాసిన ఉత్తరాలను దొరగారు భద్రంచేశారు. తెలుగు
ప్రజంతా తనకు చదువు చెప్పిన గురువులే అని దొరగారు కృతజ్ఞతలు చెప్పుకొని
స్వదేశానికి తిరిగివెళ్ళారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7utbqcdbkdi7qmi3okdiw98hlzh921</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237939</id>
    <revision>
      <id>595812</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య శ్రావ్ కడపారి ఇంగ్లండులో – 225 భౌగోళికంగా భారతదేశాన్ని విడిచి వెళ్ళినా బ్రౌమ దొరగారు మానసికంగా ఎన్నడూ ఆంధ్రభాషా సాహిత్యాలను విస్మరించ లేదు. పైగా విస్...'</comment>
      <origin>595812</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4605" sha1="b41kt60kvhjufoom6dco7k5ebmnsnhi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య శ్రావ్
కడపారి ఇంగ్లండులో –
225
భౌగోళికంగా భారతదేశాన్ని విడిచి వెళ్ళినా బ్రౌమ దొరగారు
మానసికంగా ఎన్నడూ ఆంధ్రభాషా సాహిత్యాలను విస్మరించ లేదు. పైగా
విస్మరించని దినమున్నది లేదని చెప్పుకోవచ్చు. ఆయన 1855 ఏప్రిలు వెలలో
ఇంగ్లండుకు వెళ్ళి పోయినా మరో మూడు దశాబ్దాల పాటు తమ దేశంలో ఆరోగ్య
వంతులై జీవించారు. తమతో పాటు తీసుకు వెళ్ళిన తమ గ్రంథాలను
కొన్నింటిని తిరగరాశారు. తమకు అంతకు ముందు అలభ్యమై నవీ, అధ్యయనం
చేయనినీ తెలుగుకు సంబంధించిన పుస్తకాలు ఏ భాషలో వున్నా సంపాదించి,
కొన్ని స్వంత ద్రవ్యంతో కొని ఆపాంతం చదివి విశ్లేషణ చేశారు. చెప్ప వలసిన
వాటిని నిస్సంకోచంగా, నిర్దాక్షిణ్యంగా, నిక్కచ్చిగా గ్రంథస్థం చేశారు.
బ్రౌమ దొరగారు ఇంగ్లండులో తాము జీవించిన ముప్పయి
సంవత్సరాలలో ఎప్పుడు ఏయే సాహిత్య కార్యక్రమాలు చేపట్టివదీ తమ
పుస్తకాలలో తారీకులతో సహా తెలియ చేశారు. ఈ గ్రంథాల ఇరవైవేల పుటల
పాఠాలను మై క్రోఫిల్ముల మీదకు ఎక్కించి శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలోని
'బ్రౌమ రిపెర్చి ప్రాజెక్టు' వారు తెప్పించారు. నేను 1983లో ఇంగ్లండుకు
వెళ్ళినప్పుడు మూడు వారాలు ఇండియా ఆఫీసు లైబ్రరీ వారి పఠన మందిరంలో,
బ్రౌమ దొరగారి గ్రంథ పరిచయంలో ఆసక్తికరమైన వాటిని పరిశీలించి నోట్సు
రాసుకున్నాను. నేను స్వయంగా తెలుసుకొన్న విషయాలనే కాలక్రమామ పారం
కింద పొందు పరుస్తున్నాను.
లోగడ ఆరోగ్యం కోపం వీలగిరిలో వున్నప్పుడు రచించిన తమ
ఆత్మకథ LANX SATURA 1857 లో దొరగారు తిరగ రాశారు. (EUR-B-
56) ఇందులో చెప్పిన కొత్త విషయాలను పాత ప్రతిలో తులవాత్మకంగా
పరిశీలించి గాని తెలుసుకోలేము.
అది ఆంధ్ర దేశం కావిప్పండి, ఆంగ్లదేశం కానివ్వండి పుస్తకాల కోసం
దొరగారు గాలించని ప్రదేశముండదు. లండన్లో ఒక పుస్తకాల షాపులో ఒక
అపురూపమైన వ్రాతప్రతిలభించింది. ఇది పరామ పాదిరీలు తెలుగు భాషను
ఫ్రెంచిలో బోధపరుస్తూ రచించిన విఘంటువు. దీనిని దొరగారు కొన్నారు. ఈ
గ్రంథాన్ని ఆపాదిరీలు 1720-1730 ప్రాంతాలలో రచించారు. తెలుగుమ 'బడగ
అని పిలిచే వారు. 1860లో దొరగారు ఈ విఘంటువున శ్రద్ధగా పరిశీలించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b41kt60kvhjufoom6dco7k5ebmnsnhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237940</id>
    <revision>
      <id>595813</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '226 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX ఇందులో కనబడ్డ కొత్త ప్రయోగాలను గుర్తించారు. తాము 1852లో ప్రచురించిన తమ నిఘంటువులోనికి ఈ నూతన ప్రయోగాలను ఆగస్టు మాసంలో ఎక్కించారు. రిమార్కులు రాశారు...'</comment>
      <origin>595813</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4801" sha1="6hgcv9dk4jfiul6ib3m5owy3vqm9pjt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;226
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
ఇందులో కనబడ్డ కొత్త ప్రయోగాలను గుర్తించారు. తాము 1852లో ప్రచురించిన
తమ నిఘంటువులోనికి ఈ నూతన ప్రయోగాలను ఆగస్టు మాసంలో
ఎక్కించారు. రిమార్కులు రాశారు. (EUR-F-70)
తెలుగు భాషా సాహిత్యాల మీద పరమ ప్రామాణికులు గనుక బ్రౌను
దొరగారికి గ్రంథకర్తలు భారతదేశం నుండి తమ నూతన ప్రచురణలను
పంపిచేవారు. మద్రాసు ఇంజనీరింగు కాలేజీలో మున్షీగా ఉన్న ఎం. లక్ష్మీ
నరసయ్య తన ఉత్తమాకాంక్షలతో అభినందనలు 1861 జూలై రెండవ
తారీఖునాడు తాను రచించిన తెలుగు గ్రామరు పుస్తకాన్ని బహూకరిస్తూ
పంపించాడు. దొరగారు దీనిని చదివి విమర్శించారు. 'ఈ వ్యాకరణం ద్వారా
ఎవ్వరూ భాషను నేర్చుకోలేరు.' అని తొలిపేజీలోనే దొరగారు తీర్పు రాశారు.
లోపల పుటలలో 'చిట్ట చివరకు గోతిలో పడవేసే అడ్డదారులలో ఇదొకటి.
అయ్యవార్లవారి నట్టిల్లు ఎంత స్పష్టంగా వుంటుందో ఈ గ్రంథం కూడా
సర్వశూన్యమై స్పష్టంగా ఉంటుంది' అనే అర్థం వచ్చే రిమార్కులు ఇంగ్లీషులో
రాశారు. ప్రతిపుటలోనూ కాకపోయినా చాలా చోట్ల ఈ విమర్శలు రాశారు.
పదమూడవ పుటలో 'ఇతగాడు కళ ద్రుతములు విడిచి పెట్టాడు. విలియం బ్రౌను,
విలియం కేరీ కూడా అంతే. శానా మంది బ్రాహ్మణులకు ఈ అంశాలు అవగాహన
కావు' అని రాశారు. (EUR-B-58)
ఇంగ్లండులో విశ్రాంతి చిక్కేదాకా విలియం కేరీగారు 1841లోనే
ప్రచురించిన తెలుగు గ్రామరును చదివే అవకాశం బ్రౌను దొరగారికి చిక్కలేదు.
కాబోలు. 1863లో దీని ప్రతిని ఒక దానిని చదివి &quot;కేరీగారు ఇందులో శానా కొద్ది
సూత్రాలనే చెప్పారు. వాటిలో శానా కొద్ది సూత్రాలే సుబద్ధమైనవి' అని రాశారు.
కేరీగారు తమ పుస్తకానికి 'ఎగ్రామర్ ఆఫ్ తిలింగ లాంగ్వేజి' అని పేరు పెట్టారు. '
ఈభాష పేరు 'తెలుగు' కాని 'తిలింగ' కాదు ' అని బ్రౌను దొరగారు రాశారు.
కేరీగారి బైబిలు అనువాదం గురించి తమ అభిప్రాయం 187వ పుటలో
చూడనున్నారు. పుస్తకం చివర 'సమాప్తం' అనే చోట 'ఫినిష్' అన్న చోట 'ఫినిష్
ఆఫ్ కేరీస్ ఎర్రర్స్' 'కేరీ ప్రమాదాలు పరిసమాప్తం' అని దొరగారు రాశారు. పుస్తకం
నిండా ఎక్కడెక్కడ కేరీ గారు పొరబడ్డారో విశద పరుస్తూ నోట్సు
ఉన్నాయి.(EUR-B-57)
బ్రౌను దొరగారి ఆంధ్ర భాషాధ్యయనం వేమన పద్యాలతో
ప్రారంభమైంది. జీవితమంతా వేమన గారిపై ఆలోచిస్తూనే ఉన్నారు. 1866లో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6hgcv9dk4jfiul6ib3m5owy3vqm9pjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237941</id>
    <revision>
      <id>595814</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్ 227 వేమన పద్యాలపై మేజరు మేల్డోనాల్డు మద్రాసు జర్నలులో ప్రశంసా వాక్యాలను రాశారు. ఈ సంగతిని నోటు చేస్తూ తమ ప్రతిలో ప్రతిపేజీలోనూ కొత్త నోట్సు దొరగ...'</comment>
      <origin>595814</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4900" sha1="4mwtj0ltupntqxffygg34c5ln10me36" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను సాహిత్య క్రౌన్
227
వేమన పద్యాలపై మేజరు మేల్డోనాల్డు మద్రాసు జర్నలులో ప్రశంసా వాక్యాలను
రాశారు. ఈ సంగతిని నోటు చేస్తూ తమ ప్రతిలో ప్రతిపేజీలోనూ కొత్త నోట్సు
దొరగారు రాసుకొన్నారు. సాధారణంగా అందరూ తెలుగు లోని వేమన
పద్యాలకూ, తమిళంలోని 'తిరుక్కురళ్కు పోలికలు చూస్తారు. బ్రౌను దొరగారు
'కురళ్ 'కన్నా 'శివవాక్యం' అనే తమిళ గ్రంథం కొంచెం స్థాయి తక్కువ
తమిళంలో ఉన్నా వేమనగారి శైలికి దగ్గర్లో ఉంటుందని రాశారు. తాము మళ్ళా
వేమన పద్యాలను అచ్చువేస్తే ఒకే సంపుటంలో వేమన, చౌడప్ప, కాళహస్తి,
కోదండరామశతకాలు నాలుగింటినీ ఒకే సంపుటంలో చేరుస్తామని చెప్పారు. ఈ
వేమన పద్యాల పుస్తకం చాలా విలువైనది. (EUR-B-1)
-
భారత దేశంలో ఎన్నో విలువైన పుస్తకాలను విడిచి పెట్టినా స్వదేశానికి
వస్తున్నప్పుడు తమతో బాటు దొరగారు తెచ్చుకొన్న గ్రంథాలలో ఒకటి మరీ
ముఖ్యమైనది ఉంది. అది తెలుగు తాళపత్ర గ్రంధముల వివరణ పట్టిక. ఈ వ్రాత
ప్రతి 105 ఫోలియోల గ్రంథం. మొదటి నుంచి 68వ ఫోలియో ఎడమ చేతి
పుట్టదాకా తెలుగు గ్రంథాల వివరణలు చాలా స్పష్టంగా వున్నాయి. తెలుగు,
కన్నడ, తమిళ, మళయాళ, ఓడ్ర భాషలలో వున్న గ్రంథాల వివరణ పట్టిక ఒక
సంపుటంలో ఇమడ లేదు. మరో సంపుటిలో కూడా చేర్చారు. ఈ రెండు
సంపుటాలనూ బ్రౌను దొరగారు 1867 మార్చి 4వ తేదీనాడు డాక్టర్ రీయన్
దొరగారికి ఎరువు ఇచ్చారు. ( MSS-TEL D-9) ఇవి సాహిత్య పరిశోధకులు
పునఃపరిశీలన చేయవలసిన సంపుటద్వయం. 18
పరాసు పాదిరీలు ఫ్రెంచి భాషలో రచించిన తెలుగు నిఘంటువును ఒక
దానిని ఇంతకు ముందు దొరగారు 1860లో కొన్నారు. మళ్ళా 1865లో ఇంకో
ఫ్రెంచి వారి తెలుగు నిఘంటువు దొరగారి దృష్టిలోనికి వచ్చింది. దీని రచనా
కాలం ఏమిటో ఎక్కడో రాతలో కనపడదు. అయితే ఈ కాగితాల ప్రతిని బాగా
పరిశీలించి కాగితం వాటర్ మార్క్ 1794 కాబట్టి పుస్తకాన్ని ఆతర్వాత రచించి
ఉంటారని దొరగారు పత్తేదారి పని చేసి కూపీలాగారు. దీనిని ఇంగ్లండులో ఇరవై
అయిదు షిల్లింగులు పెట్టి దొరగారు కొన్నారు. తమ నిఘంటువులో చేర్చడానికి
ఒక్క నూతన ప్రయోగం కూడా లభించలేదు కాబోలు&quot; ఇది శుద్ధంగా పనికి
మాలిన గ్రంథము&quot; అని తెలుగులో స్పష్టంగా దొరగారు రాసిపెట్టారు. ఇది 289
-
18. ఈసంపుటాలలో ఉన్న దొరగారి సంపుటాల వివరగతి ఆకారాది పట్టికకు మా అమబందం 30.7.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mwtj0ltupntqxffygg34c5ln10me36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237942</id>
    <revision>
      <id>595815</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '228 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX పుటల ఫుల్ స్కేపు పుస్తకం. ఈ గ్రంథాన్ని ఇంగ్లండులో వున్న తెలుగు పరిశోధకులు పరిశీలించారు. 19 నిఘంటువు, వ్యాకరణాలు రచించే వారికి తమ కృషి విత్యం కొనసాగ...'</comment>
      <origin>595815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4588" sha1="hssprxt4y7if50p1qqs6923v7ywb7on" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;228
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
పుటల ఫుల్ స్కేపు పుస్తకం. ఈ గ్రంథాన్ని ఇంగ్లండులో వున్న తెలుగు
పరిశోధకులు పరిశీలించారు. 19
నిఘంటువు, వ్యాకరణాలు రచించే వారికి తమ కృషి విత్యం కొనసాగించ
వలసిన కార్యంగానే కనబడుతుంది. పుస్తకాల ఒక ముద్రణ పూర్తి కాగానే దానికి
పువః పరిశీలన చేసి తిరగ రాయడం ప్రారంభించాలి. దొరగారు ఇదే చేసే వారు.
దీనికి అవసరమైన ఆకరాలు ఎప్పుడూ అందుబాబులో ఉండాలి.
1857లో ప్రచురితమైన తమ తెలుగు గ్రామర్ ప్రతిలో మధ్య మధ్య
ఫారాలు లాగ తెల్లకాగితాలు చేర్చారు. వాటి మీద పెంపుదల నోట్పు రాశారు. ఒక
పుటలో 1869లో తమదగ్గరవున్న పుస్తకాల, పత్రాల వివర గతి పట్టికను పొందు
పర్చారు. ఇందులో 15 ఉపయుక్త గ్రంథాల పేర్లు ఉన్నాయి. (EUR-B-53)
తమ తెలుగు గ్రామరు ప్రతిని ఇంకొక దానిని కూడా మూడవ ముద్రణకు
సిద్దం చేశారు. 1869 నవంబరు 5వ తేదీ వాడు ఈ సంగతి రాస్తూ &quot;Entirely
in the Hand writing of C.P.Brown&quot; అని వృష్ట పరిచారు. ఇంగ్లండులో
తమ గ్రంథాలను కాపీ చేసే వ్రాయపగళ్ళు కూడా ఉండేవారేమో. (EUR-B-
1869ండియన్ సివిల్ సర్వీసులో చేరడానికి తెలుగు అధ్యయనం
చేపే ఆంగ్ల యువకులను పరిక్షించే బాధ్యతను దొరగారు స్వీకరించారు.
కుర్రాళ్ళ చేత తెలుగు రాయించే వారేమో.
ఈ
తాము చేసిన తెలుగు గ్రామరు గ్రంథంలోంచే లండన్ యూనివర్సిటీలో
తెలుగు ప్రొఫెపర్ వుంటూ 1868 మంచీ పాఠాలు చెప్పేవారు. అయితే ఇతర
ఆంగ్లేయులు రచించిన తెలుగు గ్రామర్లు కూడా చర్చలోనికి వచ్చేవి కాబోలు.
1870లో మళ్ళా విలియం కేరీగారి వ్యాకరణం పై దొరగారు విరుచుకుపడ్డారు.
&quot;వేమ కేరీగారి అజ్ఞానాన్ని ఆడిపోసుకోవడంలేదు. వారి అవివేకం క్షమించదగ్గదే.
వారి వెర్రి తొందరపాటునే
నిందిస్తున్నాను.... తను తొలిపలుకులలో కేరీగారు తమకొక తెలుగు పండితుడు
సహాయం చేసినట్టు చెప్పుకొన్నారు. పాపం! ఆ మానవుడు నిందకు బాధ్యుడు
కాడు.&quot; రచూటలు 1870లో దొరగారు రాశారు. (EUR-B-57)
అయితే ముందూ వెనకా చూపుకోవి
కొత్తతరంలోని ఆంగ్లేయులు తెలుగు వ్యాకరణాలను ఇంగ్లీషులో రాస్తూ
19. J.P.L. GWYNN గారు తెలుగు వాణ్ణి పత్రికతో తీసుకురించి ఒక వ్యాసం రాశారు. సంపుర్, పంచి 4,
1980. ఈ వ్యాస ద్రలేమిని నాకు గ్వినారు ఇంగ్లండులో అందచేశారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hssprxt4y7if50p1qqs6923v7ywb7on</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237943</id>
    <revision>
      <id>595816</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 229 'వున్నారు. ఎ.హెచ్. ఆర్డెన్ 1873లో 'ఏ ప్రోగ్రసివ్ గ్రామర్ ఆఫ్ తెలుగు లాంగ్వేజీ' అనే గ్రంథాన్ని రచించారు. దీనిని బ్రౌను దొరగారు 1873 ఆగస్టు 15 నాడు మొదట చ...'</comment>
      <origin>595816</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4734" sha1="lrbyjlp0i7lmmiw3v91w4ul5x013qdh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
229
'వున్నారు. ఎ.హెచ్. ఆర్డెన్ 1873లో 'ఏ ప్రోగ్రసివ్ గ్రామర్ ఆఫ్ తెలుగు
లాంగ్వేజీ' అనే గ్రంథాన్ని రచించారు. దీనిని బ్రౌను దొరగారు 1873 ఆగస్టు 15
నాడు మొదట చూశారు. ఆ తారీఖును నమోదు చేశారు. ' నాగ్రంథాన్ని ఇతగాడు
ఎన్నడూ చూడలేదనుకొంటాను. కొన్ని కొన్ని విషయాల మూలంగా ఈ
పుస్తకాన్ని మేస్టర్ షార్కీ రచించి ఉంటాడని నేను భావిస్తాను. ఈ పుస్తకానికి
రివరెండు జె.క్లే గారు సహాయం చేసి వుండడం నిజమైతే ఆయన గొప్ప
పండితుడు కాడని తెలుస్తూంది&quot; ఇటువంటి రిమార్కులతో ఆర్డెన్ వ్యాకరణాన్ని
దొరగారు కొట్టి పారేశారు.
1857లో మామిడిపూడి వెంకట కృష్ణమాచార్యులు ఆంధ్ర శబ్ద
చింతామణిని, బాల సరస్వతీయాన్ని ముద్రించారు. దీని ప్రతి దొరగారు చూశారు.
ఇతరుల వ్యాకరణాలను విమర్శిస్తూన్నప్పుడు తమ వ్యాకరణాల తొలి ముద్రణలు
మరొకసారి పరిశీలించి ఉంటారు. 1825లో తాము ఆంగ్లంలోనికి అనువదించిన
నన్నయ భట్టీయం, బాలసరస్వతీయం ప్రతులను 1876లో ఆయన మళ్ళా
బయటకు తీశారు. 1827 లో, 1840లో, 1846లో తాము చేసిన కృషిని నోటు
చేశారు. తమ గ్రంధాలలో TE 625 నెంబరుగల పుస్తకం బాలసరస్వతీయం అని
దాని 12వ పేజీలో గ్రంథకర్త వెంకన్న&quot; అని ఉన్నట్టు చెప్తూ బహుశా బాలసరస్వతి
అసలు పేరు వెంకన్న కావచ్చా? అన్న సందేహాన్ని వెలిబుచ్చారు. (TEL D.8)
ఇంగ్లండులోని ఇండియా ఆఫీసు గ్రంథాలయంలో లభించే దొరగారి
పుస్తకాలలో ఆయన తారీఖులు పేర్కొంటూ రాసిన రిమార్కుల సంగతే
ఇప్పటిదాకా కాల క్రమానుసారం కథనం చేశారు. ఇంకా చాలా గ్రంథాలలో వారి
విమర్శనాత్మకమైన వాక్యాలు ఉన్నాయి. వీటిని ఇంగ్లండులో ఉన్న మూడు
దశాబ్దాల కాలంలో ఎప్పుడు రాశారో తెలియదు. కొన్ని కొన్ని విషయాలు చాలా
ఆసక్తికరంగా వున్నాయి.
వాక్యాలలో వివరించిన తెలుగు నుడికారాల గ్రంథం ప్రతి ఒకటి
ఇంగ్లండులో ఉంది. (MSS EUR B.63) ఈ వ్రాతప్రతిని తాము 1826లో
ప్రారంభించినట్టు నోటు చేశారు.&quot; ప్రయోగశరణాపయ్యాకరణాః&quot;అని చెప్పి “ A
Grammar is a record of usages ' అనే నిర్వచనం రాశారు.
'లోమాట్-ఇ-తెలింగ అనే పేరుతో తెలుగు పారశీక నిఘంటువు ఒకటి
ఇండియా ఆఫీసు గ్రంథాలయంలో ఉంది. ఇది పూర్తిగా పారశీక లిపిలోనే వున్న
గ్రంధం. ముందు ఉపోద్ఘాతంలో తెలుగు అరబ్బీ భాషంత మధురమై నదని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lrbyjlp0i7lmmiw3v91w4ul5x013qdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237944</id>
    <revision>
      <id>595817</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '230 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX చెప్పారు. తెలుగు మాటలను ఎర్రసిరాతోనూ, పారశీకంలోని అర్థాలను నల్లసిరాతోనూ రాశారు. ఈ పుస్తకాన్ని దొరగారు చూశారో లేదో తెలియదు. గ్రంథం మీద తారీఖు ఏదీ క...'</comment>
      <origin>595817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4611" sha1="9yv9zr29bltkc91c843b7bcjymk9y6r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;230
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
చెప్పారు. తెలుగు మాటలను ఎర్రసిరాతోనూ, పారశీకంలోని అర్థాలను
నల్లసిరాతోనూ రాశారు. ఈ పుస్తకాన్ని దొరగారు చూశారో లేదో తెలియదు.
గ్రంథం మీద తారీఖు ఏదీ కనపడదు. నేను లండన్ పరిశోధనలు
చేస్తున్నప్పుడు ఈ గ్రంథాన్ని ఆ గ్రంథాలయం లోనే నాలాగే పరిశోధనలు
చేస్తున్న ఒక ముస్లిం విదుషీమణి చేత చదివించుకొన్నాను. (పుస్తకం నెంబరు
2529) దొరగారు భారత దేశంలో కుంపిణీ వారి పెర్షియన్ ట్రాన్స్ టర్గా
చాలాకాలం పనిచేశారని గుర్తుంచుకోవాలి.
1884 లో దొరగారికి ఎనభై ఆరు సంవత్సరాల వయసు వచ్చింది. తమ
జన్మదినానికి ఒక వారం రోజులు ముందుగా ఒక “ఊయలు' రాశారు. ఇంగ్లండులో
తాము గడచిన మూడు దశాబ్దాలలో సేకరించిన ప్రాచీన లిఖిత, ముద్రిత
గ్రంధాలలోని తమ నోట్సును ఇండియా ఆఫీసు గ్రంథాలయానికి దానం చేశారు.
తాము ఇచ్చిన గ్రంథాలను స్వాధీనపరుచుకోడానికి అయ్యే ఖర్చుల మింజుమలె
ఒక పది పౌండ్లను కూడా దానం చేశారు. తమ విల్లును అమలు పరచవలసిన
వాళ్ళలో ఒకరైన రివరెండు జార్జి బ్రౌనుకు తమ గ్రంథాలయంలో అతనికి
నచ్చిన నూరు పంపుటాలను దానం చేశారు. దొరగారి బంధువుల పేర్లూ,
వివరాలూ పరిశోధిస్తే తెలుసుకొనడానికి తగినన్ని ఆకరాలు వారి విల్లులోనూ,
ఇతర పత్రాలలోనూ ఉన్నాయి.
భారతదేశంలో ఉన్నప్పుడు ఎందరో తెలుగుపండితుల సహాయసహకారా
లతో బ్రౌను దొరగారు తెలుగు సాహిత్య జ్యోతిని మళ్ళా వెలిగించారు. స్వదేశానికి
వెళ్ళిపోయాక 'అసహాయసూరి' గానే గొప్పకృషిచేశారు. ఆయన ఇతరులపై
రాసినరిమార్కులు చూస్తే ఈయన 'దిసణాహంకా సంభారదోహల భాషార్ణవ మూర్తి'
గా కనబడతారు. తమకు తెలిసినంత తెలుగు ఇంకే ఆంగ్లేయునికి తెలియదని
ఆయన నమ్మకం. ఆంగ్లేయులకే కాదు బహుశా ఆంధ్రులకు కూడా తెలియదేమో.
మరణశాసనాన్ని రాసిన అయిదు వారాల తర్వాత తమ ఎనభైఆరోయేట
బ్రౌను దొరగారు కీర్తిశేషులయ్యారు. మరణించిన వారందరూ కీర్తిశేషులుకారు.
చరితార్థులు మాత్రమే ఈపదానికి అర్హులు. తెలుగును బతికించిన ఆయన
చిరస్మరణీయులు.
మన భాషా సాహిత్యాల కోసం ఇంతటి మహత్తర కృషిని చేసిన బ్రౌను
దొర గారి జ్ఞాపకార్థం మనం ఏమేమి చేశామన్నది వేసుకోవలసిన ప్రశ్న.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9yv9zr29bltkc91c843b7bcjymk9y6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237945</id>
    <revision>
      <id>595818</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్ 231 ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ వారు 1963లో డాక్టర్ కొత్తపల్లి వీరభద్రరావు గారిచేత 'సి.పి.బ్రౌన్ (1798-1884)' అనే జీవిత చరిత్రను రాయించారు. దీనిని వీరభద్ర...'</comment>
      <origin>595818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5020" sha1="c4odouazzyhxphzzqgn86xcdh8517mu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సి.పి. బ్రౌను - సాహిత్య క్రౌన్
231
ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ వారు 1963లో డాక్టర్ కొత్తపల్లి వీరభద్రరావు
గారిచేత 'సి.పి.బ్రౌన్ (1798-1884)' అనే జీవిత చరిత్రను రాయించారు. దీనిని
వీరభద్రరావుగారు .అమెరికాలో విస్కాన్సిన్ విశ్వవిద్యాలయంలో వుంటున్నప్పుడు
రచించారు. చాలా ముద్రిత గ్రంథాలను సంప్రదించారు కానీ, మద్రాసు ప్రాచ్య
లిఖిత గ్రంథాలయంలో ఉన్న వ్రాత ప్రతుల సంపుటాలను చూడలేకపోయారు.
అందుకే ప్రయత్నం ఎంత ప్రాథమికమో ఫలితం కూడా అంత ప్రాథమికంగానే
పరిణమించింది.
అయితే, ఈ గ్రంథంలో డాక్టర్ వీరభద్రరావు గారు రాసిన &quot;తెలుగు
ప్రజలు-బ్రౌను
దొర&quot; అనే అధ్యాయం చాలా చక్కని ప్రణాళికతో రాశారు. బ్రౌన్
దొరగారి 1591 లేఖల పత్రాల సంపుటాలను వీరభద్రరావు గారు చూసి వుంటే
చెప్పుకోదగ్గ గ్రంథమే ఈ శీర్షికలో వ్రాయగలిగి వుండేవారు.
తెలుగు భాషా సమితివారు తయారు చేయించిన విజ్ఞాన సర్వస్వం
మూడవ సంపుటిలోని అక్షరాది సూచిలో బ్రౌన్ పేరేలేదు. సంగ్రహాంధ్ర విజ్ఞాన
కోశంలో కూడా బ్రౌన్ జీవిత చరిత్ర ప్రత్యేకంగా లేదు. భాషా సమితి పునః
సంశోధిత ప్రతిలో అయిదుసార్లు బ్రౌన్పరు అకారాది సూచికలో కనబడుతుంది.
తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు తమ విజ్ఞాన సర్వస్వ కేంద్రం ద్వారా
1988లో ప్రచురించిన తెలుగు సంస్కృతి- 2వ సంపుటం లో బ్రౌను దొరగారి
జీవిత విశేషాలు చేర్చారు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో డాక్టరేటు పట్టాకోసం
ఆర్. పద్మావతి గారు ఒక సిద్ధాంత గ్రంథాన్ని రచించారు. 'బ్రౌను
తెలుగు కావ్య
సముద్ధరణము' అనే ఈ గ్రంథం 1986లో ప్రచురితమైంది. ఈ గ్రంథానికి
'అభినందన'గా ముందు మాటరాస్తూ 'నిజానికి బ్రౌను సాహిత్యాన్ని గురించి, అతని
జీవితాన్నిగురించి పరిశోధించడానికి కనీసంపదిమంది పరిశోధకులు చేపట్టతగినంత
సామగ్రిఉంది' అని ఆచార్య జి.ఎన్.రెడ్డిగారు చెప్పారు. ఇవిఅక్షర సత్యాలు.
శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం వారు మాత్రం చెప్పుకోతగ్గ
కార్యక్రమాన్ని చేపట్టారు. సి.పి. బ్రౌన్ రిసెర్చి ప్రాజెక్టు అనే పథకాన్ని
రూపొందించి ఈ విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖ బ్రౌన్ గ్రంథాలను నాలుగింటిని
ప్రకటించింది. లండన్ లోని ఇండియా ఆఫీసు గ్రంథాలయంలో వున్న బ్రౌనుకు
సంబంధించిన పత్రాలనూ, పుస్తకాలనూ మైక్రోఫిలింమీద ఎక్కింపించి,
తెప్పించింది. ఇవి ఇరవై వేల పుటలలో వున్న ఆకరాల గమలు. ఈ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c4odouazzyhxphzzqgn86xcdh8517mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237946</id>
    <revision>
      <id>595819</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '232 -IX సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం · భోగట్టాలన్నింటినీ ఓపికతో పరిశీలించి బ్రౌన్ సమగ్ర సాహిత్యసేవను అంచనా వేయకుండానే ఈ ప్రాజెక్టు నిలిచిపోవడం దురదృష్టకరం. బ్రౌను గురించి చెప్పుకొన...'</comment>
      <origin>595819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="4rau7zh2w0fj621hwv4q47km2sx95r4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;232
-IX
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం ·
భోగట్టాలన్నింటినీ ఓపికతో పరిశీలించి బ్రౌన్ సమగ్ర సాహిత్యసేవను అంచనా
వేయకుండానే ఈ ప్రాజెక్టు నిలిచిపోవడం దురదృష్టకరం. బ్రౌను గురించి
చెప్పుకొనేటప్పుడు బంగోరె గురించి చెప్పుకొనక తప్పదు. అతనికి బ్రౌన్
పిచ్చినావల్లనే సంక్రమించింది. 'బ్రౌన్ జాబులు- తెలుగు జర్నలిజం చరిత్ర అనే
చిన్న సంకలనాన్ని నాకు కూడా అంకితమిస్తూ 'బ్రౌన్ గురించి
పరిశోధించవలసిన సోర్సెస్ చాలా వున్నాయంటూ తనకు తెలియకుండానే
నన్ను ఈ కృషికి పురిగొల్పిన' వాడుగా నన్ను పేర్కొన్నాడు. ఇది 1973 లో
జరిగింది. బంగోరె దీక్షగా పరిశోధనలు చేసినా దక్షతలోపించడం వల్లా, నిగ్రహం
కోల్పోయి నందువల్లా ప్రాజెక్టును పూర్తిచేయలేక పోయాడు. అయితే
రాకాసిపట్టుదలతో మౌలికమైన పరిశోధనలు చేసి బ్రౌన్ 'సాహిత్య స్వీయ
చరిత్రను ఎడిట్చేసి నందుకు అతన్ని ఎంతగా మెచ్చుకోవాలో, అతని అకాల
బలవన్మరణానికి అంతబాధపడాలి. బ్రౌన్ విషయంలో అతడు చేసినవి, చేయనివీ,
చేయకూడనివీ, చేయవలసినవీ ఎన్నో అతనికే చాలా సార్లు చెప్పాను. అంతటి
దీక్షతో పరిశోధనలు చేసేవాళ్ళు ఇప్పుడూ, ఎప్పుడూ మనకి కావాలి.
చేయవలసినది అశేషం, చెప్పవలసినది ఎప్పుడూ సశేషం.
'బ్రౌణోచ్ఛిష్టం జగత్సర్వం' అ వ్యాసంలో నిడదవోలు
సుందరేశ్వరరావు గారు ఎంతరాసినా మిగిలిపోయేది ఎంత చెప్పినా తనివి తీరనిది
బ్రౌన్ కథ” అన్నారు.20
నిజమే మరి.
20 కడపజిల్లా రచయితం ఎనిమిదవ మహాసభలు, సి.పి.బ్రౌన్ వేమన సంస్కరణ సంచిక, 1984&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4rau7zh2w0fj621hwv4q47km2sx95r4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237947</id>
    <revision>
      <id>595820</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:18:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '11 కొందరుపండితులూ, గ్రంథకర్తలు సమాజంలో చారిత్రకమైన మార్పులు సంభవించినప్పుడు వాటికి అనుగుణమైన తీరులోనే రచనాప్రక్రియలు మారుతూఉంటాయి. పద్యకావ్యాలూ, శతకాలూ మొదలైన సంప్రదాయ...'</comment>
      <origin>595820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3624" sha1="1n2h495u24rn8lvui6m8eoiandxr9fz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;11
కొందరుపండితులూ, గ్రంథకర్తలు
సమాజంలో చారిత్రకమైన మార్పులు సంభవించినప్పుడు వాటికి
అనుగుణమైన తీరులోనే రచనాప్రక్రియలు మారుతూఉంటాయి. పద్యకావ్యాలూ,
శతకాలూ మొదలైన సంప్రదాయానుసారమైన రచనలకన్నా వినూత్నమైనవి
చేయవలసిన అవసరం కుంపిణీ యుగంలో ఏర్పడింది. అందుకు తగినట్టుగానే
చాలా మంది పండితులు తెల్లవారి పరిచయం వల్ల నిఘంటువులూ, వ్యాకరణాలూ,
వాక్యగ్రంథాలు మొదలైనవి రచించారు. ఈ యుగంలోనే కొందరు పండితులు
ఏయే గ్రంథాలు రచించారో తెలుసుకొనడం ఆవశ్యకం.
1.మామిడి వెంకయ్య (1764–1834)
పాశ్చాత్య పద్ధతులలో ఆధునిక ప్రణాళికతో అకారాది తెలుగు
నిఘంటువును రచించిన మొదటి ఆంధ్రుడు మామిడి వెంకయ్యగారు. క్రీ.శ.1764
లో పాలకొల్లులో జన్మించారు. అప్పుడా గ్రామం వాణిజ్యకేంద్రం. వెంకయ్య గారు
జన్మతః వైశ్యులే అయినా ప్రవృత్తి చేత విద్యాన్వేషణలో ఉన్నవారు.
జన్మస్థానంలో తాము కోరుకొనే జ్ఞానాభివృద్ధి జరగదని మచిలీపట్నానికి మకాం
మార్చుకొని అక్కడే ఎనలేనికృషి సల్పారు. సంస్కృతాంధ్రభాషలలో అపారమైన
ప్రజ్ఞను సాధించారు.
మేధావి, కోవిదుడు, వేదశాస్త్ర పారంగతుడు
అయినవెంకయ్యగారు అమరకోశానికి వ్యాఖ్య రచించారు. 'బాలామర' బిరుదును
పొందారు. ఉత్తరోత్తరాసాహిత్య చక్రవర్తిఅనే ఖ్యాతికూడా వచ్చింది. శబ్దకల్పతరువు,
ఆంధ్రదీపిక, ఆంధ్రలక్షణం, పర్యాయరత్నమాల, అలఘు రేఫలక్షణం, వెంకయ్య
వ్యాకరణం, సశేషామరకోశం అనే గ్రంథాలను రచించారు.
వెంకయ్యగారు చేసిన ఆంధ్రదీపిక కాలానుగుణ్యమైనది. దీని
ప్రయోజనాన్ని తెల్లదొరలు గుర్తించారు. దానిని వెంకయ్యగారు 1805 నాటికి
సిద్ధం 'చేస్తున్నారు'. శాలివాహనశక వర్షములు 1729 అక్షయనామ వైశాఖ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1n2h495u24rn8lvui6m8eoiandxr9fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237948</id>
    <revision>
      <id>595821</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '234 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - -EX వారు దీని పూర్ణిమనాడు, అనగా క్రీ.శ.1806 మే 7 వ తేదీనాడు గ్రంథం సంపూర్ణం చేశారు. దీని ప్రాశస్థ్యాన్ని గుర్తించి కలకత్తాలోని ఫోర్టువిలియం కాలేజీ వారూ, చ...'</comment>
      <origin>595821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="tdne8d2rzz2lp3n2204fzehjpo4xdsj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;234
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -
-EX
వారు దీని
పూర్ణిమనాడు, అనగా క్రీ.శ.1806 మే 7 వ తేదీనాడు గ్రంథం సంపూర్ణం చేశారు.
దీని ప్రాశస్థ్యాన్ని గుర్తించి కలకత్తాలోని ఫోర్టువిలియం కాలేజీ వారూ,
చెన్నపట్నంలోని కుంపిణీ
హక్కులు పుచ్చుకొనడానికి
ప్రయత్నించారు. 1812 లో చెన్నపట్నంలోని కాలేజీ బోర్డువారు ఈ
నిఘంటువునుకొని అచ్చువేయదలచారు. తమ గ్రంథ ప్రచురణలలో ఇదే
మొదటిదిగా చేయాలనుకొన్నారు. 1813 లో వెయ్యి పూల వరహాలు ఇచ్చి
కాపీరైటుకొనుక్కొన్నారు.
వెంకయ్యగారు తమకు నగదుకాక భూవసతిని ఇవ్వమనికోరాడు. గాని
కుంపిణీ వారు భూములన్నీ జమీందారులవని సాకుచూపించి తప్పుకోచూశారు.
వెంకయ్యగారికి రూల్సు బాగా తెలుసు. భూములు జమీందారులవైనా
అవసరమొచ్చినప్పుడు వాటిని స్వాధీనం చేసుకొనే హక్కుల తోపే పెర్మనెంటు
కవుళ్ళను ఇచ్చిన వైనాన్ని గుర్తు చేశారు. ఆంధ్ర దీపికతో పాటు తాము చేసిన
'శబ్దార్ధ కల్పతరువు' అనే సంస్కృత నిఘంటువును కూడా బేరానికి పెట్టారు.
కుంపిణీ వారు ఒక్క 'అంధ్రదీపిక నే కొన దలిచారు. కాలేజీ బోర్డు తరఫున
ఎ.డి.కేంబెల్ దొరగారు ఉత్తరాలు రాశారు. వెంకయ్యగారు వేయిపూల వరహాలకు
తమ గ్రంథాన్ని అమ్మక తప్పలేదు. 1814 మే 7 వ తేదీనాడు ఒడంబడిక
రాసుకొన్నారు. ఆ ఒడంబడికలో ఆయన కొన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకొన్నారు.
&quot;నేను నా స్వకీయ కావ్యమును గురించి యచ్చువేయవలయునది లేదు.
అచ్చువేయించవలయుననియు లేదు. అయితే నేనేనియు, నా వంశస్థులేనియు నీ
పుస్తకమును జూచి మరియొకపుస్తకమును వ్రాయించి మనమునకు దోచునట్టి వాని
కీయవచ్చును.&quot;
ఈ షరతు ఆంధ్రదీపికను బతికించింది. నిఘంటువును కొన్నారేగాని
దాని రెండు సంపుటాలను కుంపిణీవారు అచ్చువేయలేదు. దాన్ని ఆధారం
చేసుకొని 'కేంబెల్ దొరగారి చేత ఇంకో విస్తృత నిఘంటువును రాయించదలిచారు.
వెంకయ్యగారు తమ ప్రతికి పుత్రికలు పుట్టించికోరిన వారికి ఇచ్చారు. సి.పి.బ్రౌను
దొరగారు తాము మచిలీపట్నంలో ఉన్నప్పుడు దీనికి ఒక పుత్రికను పుట్టించి
తమ గ్రంథాలయ మందు పెట్టుకొన్నారు. అది నేడు ప్రాచ్య లిఖిత
గ్రంథాలయంలో ఉంది. (D-1333). దీనిని బ్రౌను దొరగారు 1824 ఆగస్టు 12
వ తేదీనాటికి రాయించుకొన్నారు. కూలంకషంగా పరిశీలించి విశ్లేషణ చేశారు.
ఆంధ్ర దీపిక ప్రారంభ భాగంలో వెంకయ్యగారు ఒక చిన్నవివరణలాంటి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tdne8d2rzz2lp3n2204fzehjpo4xdsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237949</id>
    <revision>
      <id>595822</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 235 వ్యాకరణం రాశారు. ఉచ్చారణ భేదాలను సూచించడానికి అక్షరాలపై ౧,ని,ని, అనే తెలుగు అంకెలను వేసేవారు. తాలవ్యములైన చకార జకారముల మీద దంత్యములైన చకార క...'</comment>
      <origin>595822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="7d1eeqxmy12oyycigffft62jvzysji5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
235
వ్యాకరణం రాశారు. ఉచ్చారణ భేదాలను సూచించడానికి అక్షరాలపై ౧,ని,ని,
అనే తెలుగు అంకెలను వేసేవారు.
తాలవ్యములైన చకార జకారముల మీద
దంత్యములైన చకార కారముల మీద
రేఫమీద
శకట రేఫ మీద
(0)
( ౨)
(0)
సంస్కృత 'థ' కారంపైన
ధకారము మీద
( ౨)
( ౨)
(v)
కుంపిణీ యుగంలో మొదలైన ఈ అక్షరాల మీద అంకెలు ఒక్క
దంత్యాల పైన ౨ గుర్తుపెట్టడం అనే సంప్రదాయంగా తరవాత ఎన్నో తరాల
దాకా వచ్చింది. ఇప్పటికీ ఈ రెండంకె రంకె వేస్తూనే ఉంది.
బ్రౌనుదొరగారు పరిశీలించిన ఎన్నో కావ్యాల వ్రాత ప్రతులలో ఎక్కడా
శకటరేఫు కనబడలేదు. అందుచేత దాని అవసరం తెలుగుభాషలో లేదని
గుర్తించారు. మన భాషలో ఉన్నట్టే పాశ్చాత్య సాహిత్యంలో కూడా పట్టింపులు
ఉండేవని ఆయనకు తెలుసు. 'ఆంగ్లో శాక్షనులు' పూర్వం ఒక రకమైన 'ర' కారం
ఉచ్చరించేవారు. దానికి లాటిన్ 'ర' కారం ఉన్న పదాలకు ప్రాస చెల్లదని
పోపుడ్రైడన్ల కవిత్వాలే అసాధువులనీ, వాళ్ళు అజ్ఞానులనీ పాశ్చాత్య విమర్శకులు
తేల్చడం బ్రౌను దొరగారు గమనించక పోలేదు. అంధ్రదీనికలో వెంకయ్యగారు
శకటరేఫ గురించి ఇలా రాశారు.
&quot;ఇప్పుడు వాడికగా ఏలవ్రాయడము లేదంటే ఏ శబ్దమందు
రేఫయుండవలెనో ఏ శబ్దమందు శకటరేఫ యుండవలెనో విభజన చేసి
వ్రాయడము ప్రయాసగనుకను, పరీక్షలేకపోయి నందుకును, అశ్రద్ధ చేతను
వ్రాయడము లేక పోయినది. ఇప్పుడున్ను కవిత్వం వ్రాయవలసి వచ్చితే అపుడు
విమర్శించి విభజనగా చెప్పబడుచున్నది. ఈ లాగునకే ఈ అర్ధ బిందువులన్నూ
వాఁడు, వీఁడు, నాఁ, లేఁక, దాఁక మొదలైన శబ్దము లందు నోట పలుకుచూ
నుండిన్ని పరీక్ష లేకపోవడము చేతను అనాస్థచేతను వ్రాయడము లేకపోయినది.
ఈ భాషయందే గాకుండా సంస్కృతమందున్ను తవర్గద్వితీయ వర్ణమైన 'థ'
అనాస్థచేతను ఆంధ్రమందు శకటరేఫము వలెనే వ్రాయడము
కారము
లేకపోయినది.&quot; (D.1313, పు 7 a)
వెంకయ్యగారు తమ కాలానికే వాడుకలో లేవన్న బండిరాలను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7d1eeqxmy12oyycigffft62jvzysji5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/252</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237950</id>
    <revision>
      <id>595823</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '236 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX అరసున్నలను ఉత్తరోత్తరా గ్రాంథికవాదులు రెక్కపట్టుకొని తీసుకువచ్చి గ్రంథాలలో చొప్పించారు. వెంకయ్యగారికి గ్రామ్యాల గురించి తెలుసు. &quot;శాస్త్ర శిక్...'</comment>
      <origin>595823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="94amunpw82czfnk50v73htzfha7s6ly" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;236
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
అరసున్నలను ఉత్తరోత్తరా గ్రాంథికవాదులు రెక్కపట్టుకొని తీసుకువచ్చి
గ్రంథాలలో చొప్పించారు. వెంకయ్యగారికి గ్రామ్యాల గురించి తెలుసు. &quot;శాస్త్ర
శిక్ష రాక న్యూనాధిక వర్ణంఋలుగల శబ్దంఋ గ్రామ్యంబుల యే
యపశబ్దములు&quot; అని సూత్రీకరించారు.
బ్రౌను దొరగారి 'ఆంధ్రదీపిక ప్రతిలో 638 పుటలు ఉన్నాయి.
సగటున పుటకు 32 మాటలున్నాయి. అంటే &quot;గ్రంథం మొత్తం మీద 21,416
మాటలు ఉండాలి&quot; అని లెక్కకట్టి 'అబ్బో! అన్నా?? అసంభవం' అని దొరగారు.
రిమార్కు రాశారు. మెరవడి, అలవోక,కొసరు, విడ్డూరం అనే పదాలకు
వెంకయ్యగారు కష్టం కాబట్టి అర్థాలు ఇవ్వలేదని గుర్తించారు.
&quot;
*మామిడి వెంకయ్యగారి పాండిత్యం పట్లా, శ్రద్ధపట్లా గల గౌరవంవల్లనే
నేనీ విమర్శ చేశాను. పుట్టుకవల్ల, పరిస్థితులవల్ల బందరులో దుకాణదారుడుగా
ఉండేవ్యక్తికి యింత పాండిత్యం ఉందంటే అది ప్రత్యేకంగా కొని యాడదగ్గది
అని దొరగారు మెచ్చుకొంటూ వెంకయ్యగారి శబ్దార్థకల్పతరువును కొనక పోయినా
కుంపిణీవారు వాడుకొనడం గమనించారు. ఈ విషయాన్ని తమ సంపుటాలలో
రాసిపెట్టుకొన్నారు. &quot;వెంకయ్యగారి శబ్దార్థ కల్పతరువును ప్రొఫెసరు విల్సన్ గారు
తమ సంస్కృత నిఘంటు నిర్మాణంలో ఉపయోగించుకొన్నారు. మేదినీ కోశాన్ని
అనుసరించడం వల్ల కల్పతరువులో మాటల క్రమం ఏ ప్రారంభకునికి సుకరంగా
ఉండదు.&quot;
వెంకయ్యగారి తెలుగునిఘంటువు, సంస్కృత కోశమూ వారి
జీవితకాలములో అచ్చుపడలేదు. ఒకానొక 'ఆంధ్రదీపిక&quot; ఒకసారి కాదు
మూడుముద్రణలనునోచుకొంది. 1848 లో ఒకసారి, 1872 లో రెండవసారి,
1882 లో మూడవ సారి ముద్రణ పొందిన 'ఆంధ్రదీపిక'కు కర్త చుండూరు
రంగనాయకులు శ్రేష్ఠిగారు. ఈయన కుంపిణివారి కచ్చేరీలలో తమిళ, మహారాష్ట్ర,
మళయాళ భాషలకు వైభాషికులు (బ్రాన్సులేటరు). మామిడి వెంకయ్యగారి
పుస్తకం పేరును మాత్రమే వాడుకొన్నారో, లేక గ్రంధాన్ని కూడా
చుండూరువారు వాడుకొన్నారో తులనాత్మక పరీక్షచేసి చెప్పడానికి భావిపరిశోధన
అవసరం. చుండూరి వారి ఆంధ్రదీపిక ప్రతి (1882 నాటిది) ఆడయారు
గ్రంథాలయంలో ఉంది. మామిడి వారి ప్రతి ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయంలో ఉంది.
వెంకయ్యగారి శబ్దార్థ కల్పతరువు 1961 లో గాని వెలుగు చూడలేదు.
మచిలీపట్నం లోని వాసవీ గ్రంథ ప్రచురణ సమితి వారికోసం శ్రీ శుద్ధ
చైతన్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>94amunpw82czfnk50v73htzfha7s6ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/253</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237951</id>
    <revision>
      <id>595824</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 237 స్వామి గారు దీనిని పరిష్కరించి వాగు-తెలుగు లిపులలో ప్రకటించారు. దీనిని ఉపయోగించుకొనడానికి కొన్ని పద్ధతులు తెలుసుకొనడం ప్రాథమికావసరం. మామ...'</comment>
      <origin>595824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4720" sha1="hse8bjr7oemf3xp46aijehlcplvxkoe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
237
స్వామి గారు దీనిని పరిష్కరించి వాగు-తెలుగు లిపులలో ప్రకటించారు. దీనిని
ఉపయోగించుకొనడానికి కొన్ని పద్ధతులు తెలుసుకొనడం ప్రాథమికావసరం.
మామిడి వెంకయ్యగారి ఆంధ్ర దీపికను వారి పేరుతోనే మళ్ళా ప్రచురించే
అవకాశం 1965లో శ్రీ వాసవీ గ్రంథ ప్రచురణ సమితివారికే లభించింది.
పేరుతో
వెంకయ్యగారి
కోశాన్ని
ఈ
తెలుగుదేశానికి
ఇచ్చినందుకు ఎంతపంతోషించాలో చెప్పలేము. అయితే వెంకయ్యగారి గ్రంథాన్ని
వారు రచించినట్లు యథాతథంగా గాక ఇతర విఘంటువు నుండి మాటలు
ఎరువుతెచ్చి చేర్చినందుకు చింతించాలి. &quot;వృద్ధయయిన తల్లికి పెద్ద వారైన
బిడ్డలవలె ఈ యాంధ్ర దీపికకు ఇప్పటి ఆంధ్ర నిఘంటువులు ఇంచుక
అక్కఱకు వచ్చెను&quot; అని ఇప్పటి పరిష్కర్తలు భావించారు.
మామిడి వెంకయ్యగారు విఘంటువులనే కాక వ్యాకరణాన్ని కూడా
రచించినట్టు తెలుస్తుంది. చెళ్లపిళ్ల వెంకటశాస్త్రిగారు తాము 1780 ప్రాంతాలలో
నీలపల్లి లోకల్ పండు స్కూల్లో వాలుగో క్లాసు చదువుకొనేటప్పుడు ఒక శేషయ్య
వ్యాకరణం చదువుకొనేవారు. &quot;శేషయ్య వ్యాకరణం ఇప్పుడెక్కడా
కవబడడంలేదు. అది వెంకయ్య వ్యాకరణానికి బదులుగా బయలుదేరింది. వీరభద్ర
పళ్ళేనికి హనుమత్పళ్ళెం వంటిది. శేషయ్య అనే ఆయన వ్రాశారని తోస్తుంది.
వెంకయ్య వ్యాకరణం మాత్రం వెంకయ్య వేయించిందిగాని రచించిందికాదు.
అయితే ఆయన పేరుతో వ్యవహరించడం &quot;పుణ్యైర్యశోలభ్యతే అవే
అభిప్రాయానికి ఉదాహరణం అనుకోవాలి. నన్నయభట్టీయం మాత్రాలకు
బాలసరస్వతి వ్రాసినటీకమ విడదీసి తాడివాడ వెంకయ్యగారుఅచ్చువేయించివారు.
ఇప్పటికీ ఆ పేరుతోనే వ్యవహరింపబడుతూ ఉంది. ' తో వెంకయ్య గారి
వ్యాకరణం ఒకటి వావిళ్ళవారు 1914 లో ప్రచురించారు. ఆంధ్ర వ్యాకరణము
తా. వెంకయ్యచేత చేయబడినది అవి అట్టమీద గట్టిగా ప్రకటించారు. మామిడి
వెంకయ్యగారి వ్యాకరణం ఏమై పోయిందో చెప్పలేము.
తన రచనలవల్ల పరభాషల వాళ్ళు తెలుగు వేర్చుకోవడానికి ఉపకరించిన
మామిడి వెంకయ్యగారు తమ డెబ్బయ్యో ఏట 1834 లో మరణించారు.
అపరిమితమైన వారి భాషాజ్ఞానం పరిమిత ప్రయోజనాలకే ఉపయోగపడడం
గమనించదగ్గ విషయం.
1. చెర్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రి &quot;కరుణ గారలు&quot;, ప్రకము భాగం పుట 406.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hse8bjr7oemf3xp46aijehlcplvxkoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/254</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237952</id>
    <revision>
      <id>595825</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '238 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X 2.సామినేని ముద్దు నరసింహం: (1792 (?) 1856): ఇంగ్లీషువారికి ఉపయోగపడేగ్రంథాలు మన భాషలో రచించిన వారు కుంపిణీ యుగంలో ఉన్నట్టే ఇంగ్లీషువారి పరిచయంతో వారి గ్రంథా...'</comment>
      <origin>595825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="o5gfhhn4gzi8fptshf8325mjmptq75i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;238
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
2.సామినేని ముద్దు నరసింహం: (1792 (?) 1856):
ఇంగ్లీషువారికి ఉపయోగపడేగ్రంథాలు మన భాషలో రచించిన వారు
కుంపిణీ యుగంలో ఉన్నట్టే ఇంగ్లీషువారి పరిచయంతో వారి గ్రంథాలు
అధ్యయనం వల్ల భావవిప్లవం కలిగి మన భాషలోనే మన జాతి బాగుపడడానికి
ఉపయోగించే గ్రంథాలు రాసిన వారు కూడా ఉన్నారు. అటువంటి రచయిత
పేరు సామినేని ముద్దు నరసింహం. అతని గ్రంథం పేరు 'హిత సూచని.&quot;
అచ్చువేయాలి&quot; అని
&quot;వ్యావహారిక భాష ప్రయోజనాన్ని గుర్తించి ఆ వాదాన్ని ప్రారంభించిన
వాడు ఈ ముద్దు నరసింహం అంతే కాదు సంఘసంస్కారము, మతాంతర
వివాహము, బ్రహ్మ సమాజము ద్వారా బంగళా దేశం నుంచి ఆంధ్ర దేశంలోకి
దిగుమతి కావడం కాదు. అంతకు పూర్వమే మన తెలుగు వాడొకడు ఈ
ఉద్యమాన్ని తలపెట్టి ప్రచారం చేసిన వాడున్నాడు అని రుజువు చేయడానికి ఈ
హితసూచని ఆధారం. అందుచేతను ఈ గ్రంధం తిరిగి
1924 లోనే గిడుగు రామమూర్తిగారు చెప్పారు. ఈ మాటలు అక్షరసత్యాలు.
సామినేనివంశీయులు
తరతరాలుగా రాజమండ్రీవాస్తవ్యులు. ఈస్టిండియా
కుంపిణీ వారి దుబాషులుగా వ్యవహరించిన వారు. సామినేని ముద్దు నరసింహంగారు
తమ పదోయేటో, పదమూడోయేటో వీధిబడిచదువులు ముగించుకొని
కుంపిణీవారి కచ్చేరీలో ఉమేదువారీగా కారు. వారికి పధ్నాలుగో యేడు రాగానే
వారికి పోషకుడైన తెల్లదొరఒకాయన రాజు కండ్రినుండి కోయంబత్తూరుకు బదిలీ
అయ్యాడు. ఆనాటివేటివు గుమస్తాలందరిలాగే ముద్దు నరసింహంగారు ఆదొర
కొలుపులో చేరడానికి కోయంబత్తూరు వెళ్ళారు. ఆరోజుల్లో రాకపోకలకు సౌకర్యాలు
లేవు. అందుచేత రాజమండ్రి నుంచి నాటున ప్రయాణం చేసి బందరుకు వెళ్ళి
అక్కడి ఓడ ఎక్కి మద్రాసు చేరి ఆ నగరం నుంచి నాటున కుంభకోణం చేరాడు.
ఏదొర దగ్గర ఎన్నాళ్లు పనిచేశారో ప్రస్తుతం లభించే ఆకరాల వల్ల తెలియదు.
అయితే 1813 నుంచి 1817 దాకా
గుంటూరు జిల్లాలో
'సాయర్మాతర్పా సూపరెంటెండెంటు' ఉద్యోగం చేశారని చెప్పడానికి దాఖలాలు
ఉన్నాయి. బ్రౌను దొరగారు సేకరించిన జాబుల సంకలనాలలో సామినేని
నరసింహం నాయుడు గారికి వారి చేతికింది చౌకీ గుమస్తాలు రాసిన ఉత్తరాలు
ఒకటికాదు రెండుకాదు ఏడు భద్రంగా ఉన్నాయి.2 1816 లో గుంటూరు
2 ప్రాచ్య లిఖిత గ్రంథాలయంలో M. 418 సంపుటంలో 147వ పుల నుంచి 168వ పుట దాకా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o5gfhhn4gzi8fptshf8325mjmptq75i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/255</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237953</id>
    <revision>
      <id>595826</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 239 జిల్లాలో 'పిండారీ గుర్రము' వచ్చినట్టు ఒక లేఖ చెప్తుంది. పిండారీలు దేశం మీద పడి దోచుకొనడం ఆరోజుల్లో పరిపాటి. ఈకాలంలో ఒకసారి ముద్దు నరసింహం ఒం...'</comment>
      <origin>595826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4941" sha1="0w7dmu2lpdtd5wp1mcl7c67tvbvtqen" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
239
జిల్లాలో 'పిండారీ గుర్రము' వచ్చినట్టు ఒక లేఖ చెప్తుంది. పిండారీలు దేశం మీద
పడి దోచుకొనడం ఆరోజుల్లో పరిపాటి. ఈకాలంలో ఒకసారి ముద్దు నరసింహం
ఒంగోలులో ఉన్నారు. పిండారీ వారిని ఎదిరించి వీరత్వం చూపించారు.
&quot; ఒంగోలు దగ్గిర కొత్త పట్నంలో వివాహానికి ఆయన (ముద్దు
నరసింహం) వెళ్ళాడు. రాత్రి పెళ్ళి జరుగుతూ ఉండగా మరాఠా దండు
దోచుకొనడానికి వస్తూ వుందని వార్త వచ్చింది అప్పుడు ముద్దు నరసింహం
ఆడవాళ్ళను, పిల్లల్ని అటక మీదకు ఎక్కించాడు. తలుపులన్నీ బార్లా తీయించి
వేసి గుమ్మం పక్కకు ఒక తలుపు చాటున తనూ, మరొక తలుపు చాటున తన
నౌఖరూ నక్కి ఉన్నారు. ఒక్కొక్క దోపిడీ వాడు లోపల కాలుపెట్టగానే ముద్దు
నరసింహం వాడి తల నరకడమూ, నౌఖరు ఆ తలను మొండాన్నీ పక్కకు లాగి
పారేయడమూ పద్ధతిని ఏడుగురు దోపిడీదార్లను చంపి ఆ శవాలను వీధిలో
పారేయించి కత్తులు పట్టుకొని తనూ నౌఖరూ వీధిలోకి వచ్చేటప్పటికి
ఇరుగుపొరుగు వాళ్ళు ధైర్యం తెచ్చుకొని కత్తులూ, కర్రలూ పట్టుకొని వచ్చి
మరాఠీ దండును తరిమి వేశారు.&quot; అని ముద్దు నరసింహం గారి ముని మనుమడు
సామినేని ముద్దు కృష్ణ తమ తాత తండ్రులు చెప్పిన వైనాలను కథనం చేశాడు. 3
ముద్దు నరసింహం గారు కత్తి సాములో ఆరితేరిన వారని పై కథనం వల్ల
చెప్పవచ్చు. తమ గ్రంధంలో 'శరీరారోగ్యమునకు జరూరైన సంగతులు బాగా
తెలుసుకొనే వాడిక' వ్యాయామం వల్ల వారికి ఉండేదని భావించడానికి ఆధారాలు
ఉన్నాయి. వెలమవారిలో కత్తి పట్టడం కొందరికీ, కర్రపట్టడం కొందరికీ విద్య.
ముద్దు నరసింహంగారు ఆదివెలమలు. తెలుగు దేశంలో వెలమదొరలలో రెండు
రకాల వారున్నారు. పద్మ వెలమలు లేక పెద్ద వెలమలు లేక రాచవెలమలు అనే శాఖ
ఒకటి. ఆది వెలమలు అనే శాఖ ఇంకొకటి. పద్మ వెలమల స్త్రీలు ఘోషాను
పాటిస్తారు. ఆదివెలమలు పరదాను పాటించరు.
ఎక్కడెక్కడ ఏ యే ఉద్యోగాలు చేశారో ప్రస్తుత పరిశోధనల వల్ల
చెప్పలేము గాని ముద్దు నరసింహంగారు 1848 నాటికి, రాజమండ్రిలో పెద్ద
హెూదాలో ఉన్నారు. ఆదిలో వృత్తి పన్నులు వసూలు చేసే 'మోతర్ఫాదారో'గా'
రెవెన్యూ శాఖలో ఉన్నా ఉత్తరోత్తరా జుడిషియల్ శాఖలోనికి వచ్చారు. 1848
నుండి 1852 దాకా అయిదేళ్ళు ఆయన రాజమండ్రిలో సెకండుక్లాసు డిస్ట్రిక్టు
3 సంస్కృతి&quot; - పి పవర్ప్రైస్ వారి పక్షపత్రిక - 1-5-1959&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0w7dmu2lpdtd5wp1mcl7c67tvbvtqen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/256</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237954</id>
    <revision>
      <id>595827</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '240 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X మునసబుగా పనిచేశారు. 1852 లో ఆయనను ఫస్టుక్లాపు జిల్లా మునసబుగా ప్రమోటు చేసి పీతా నగరంలో నియమించారు. అయితే ఏ కారణాల వల్లనో తెలియదుగాని మరుచటి పంవత్సరం...'</comment>
      <origin>595827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="c6en2ivpbzbisg6igjj5xhjlajxp5yy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;240
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
మునసబుగా పనిచేశారు. 1852 లో ఆయనను ఫస్టుక్లాపు జిల్లా మునసబుగా
ప్రమోటు చేసి పీతా నగరంలో నియమించారు. అయితే ఏ కారణాల వల్లనో
తెలియదుగాని మరుచటి పంవత్సరం రాజమండ్రి జిల్లా కోర్టులో ఆయనను థర్డ్
క్లావ్ డిస్ట్రిక్ట్ మునసబుగా వేశారు. 1855 దాకా ఆ మూడేళ్ళూ ఆయన
ఆపెూదాలోనే ఉండేవారు. 1856 లో ఆయన పెద్దాపురంలో మరణించారు.
ఉద్యోగధర్మాలలోనే కాక స్నేహరీత్యా కూడా ముద్దు నరసింహంగారు
తెల్లదొరలతో పాయిలాపాయిలాగా ఉండేవారు. భారతీయుల బాగు కోసం చాలా
ఆలోచించారు. 1853 లో &quot;విద్యలు సమస్త ప్రయోజనములకు ఆవశ్యకములై
వున్నవి. అవి గ్రంథస్వరూపములపై యున్నవి...
వర్తమాన కాలములో విజ్ఞాన
దాయకమైన పుస్తకాలు వాక్యగ్రంథాలుగా&quot; వ్రాయాలని, అచ్చు వేయాలని ఆయన
భావించారు. 'హితమాచని' అనే వాక్యగ్రంథాన్ని మోరణ వ్ క్టర్గా ఆయన
ఎనిమిది ప్రకరణాలలో రచించారు. ఇవాళ మనం పచపగ్రంథం అనే దానిని
ఆయన వాక్యగ్రంథమన్నాడు. నేడు వ్యాసము' అనేపడానికి ఆయన
‘ప్రమేయము'
అని పేరు పెట్టాడు. హితపూచని లోని ఎనిమిది ప్రమేయాలు ఇలాగే ఉన్నాయి.
1.విద్యాప్రమేయము
2. వైద్య ప్రమేయము
3. సువర్ణప్రమేయము
4.మమ స్యేతర జంతుసంజ్ఞా ప్రమేయము
5. పక్షఃప్రభృతి ప్రమేయము
6. మంత్రప్రమేయము
7.పరోక్షాది జ్ఞాువ ప్రమేయము
8. వివాహ ప్రమేయము,
ముద్దు నరసింహంగారు ప్రాక్త గ్రంథంలో వెలుబుచ్చిన అభ్యుదయ
భావాలు గొప్పవి. ఆయప వేగుచుక్క, మూఢాచారాలు, అంధవిశ్వాసాలు చిమ్మ
చీకట్లులాగే ఆవరించిన విశా సమయంలో ఇంక ఆరుణోదయం
కాబోతున్నదని చాటే వెలుగు చుక్క ఇహలోక విరుద్ధాలయిన వాటిని ఆయన
తోపి పుచ్చిన హేతువాది. ఆడపిల్లలను రజస్వలావంతరమే కాక పూర్ణ వయస్సు
వచ్చాక వాళ్ళ ఇష్టంతోనే పెళ్ళి చేయాలని వప్రమాణంగా వాదించిన దిట్ట.
దెయ్యాలూ, భూతాలూ, దివ్యదృష్టి వగైరాలను తూర్పారపట్టిన గట్టివాడు. ఇతర
లోహాలను బంగారం చేయడం అసంభవమని రుజువు చేసిన వేత్త. వాడుక భాషలో
వాక్య గ్రంథాలకు బహుశా ఆద్యుడు.
పండిత పామర సాధారణంగా వుండే వాక్యగ్రంథం లేకపోవడం చేత
హిందూ దేశము వారికి విద్యలు రావడం కఠినమై వదవి ఈయన గుర్తించారు.
తెలుగులో శాస్త్ర గ్రంథాలు ఏర్పాటు చేయాలంటే సంస్కృతం మొదలైన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6en2ivpbzbisg6igjj5xhjlajxp5yy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/257</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237955</id>
    <revision>
      <id>595828</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంతకర్తలు 241 భాషలను ఆశ్రయించాలి. ఇద్దరు ముగ్గురు పండితులను గూర్చి వారికి కావలసిన గ్రంథాలను తెప్పించి ఇస్తే కాలసిన పుస్తకాలు త్వరగా ఏర్పాటు కావచ్చునని...'</comment>
      <origin>595828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5064" sha1="sow00jg6yk1ip1164l3nbslsbzvkpr3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంతకర్తలు
241
భాషలను ఆశ్రయించాలి. ఇద్దరు ముగ్గురు పండితులను గూర్చి వారికి కావలసిన
గ్రంథాలను తెప్పించి ఇస్తే కాలసిన పుస్తకాలు త్వరగా ఏర్పాటు కావచ్చునని
ఆనాడే చెప్పారు. &quot;ఇంగిలీషు బాగా తెలిసిన అసలు గ్రంథము యొక్క
ముఖ్యాభిప్రాయములు సులభముగా బోధపడి తగినట్టు దేశ భాషకు సంగ్రహము
చెయ్యడమునకు లాయలైన వారు పూనుకొన్న పక్షములో, తెలుగు వాళ్ళు
విజ్ఞానవంతులవుతారని ముద్దు నరసింహంగారి నమ్మకం. ఆయన 1853 లో
సూచించినపద్ధతిని తెలుగుఅకాడమీ చేపట్టడానికి నూటిరవై సంవత్సరాలు పట్టింది.
ముద్దు నరసింహంగారు 1853 లో రచించిన గ్రంథాన్ని వారి
కుమారుడు రంగప్రసాదు గారు 1862 లో ప్రచురించారు. అప్పటికి కందుకూరి
వీరేశలింగంగారు సుమారు 14 సంవత్సరాల కుర్రవాడు. వీరేశలింగం గారు
హితసూచని చదివి ప్రభావితులయ్యారు. వీరేశలింగం గారి సంతకంతో వున్న
హితసూచని పుస్తకం వడ్లమూడి గోపాల కృష్ణయ్యగారి దగ్గర ఉంది. 4
వీరేశలింగంగారిని, గిడుగు రామమూర్తిగారిని ప్రభావితులను చేసి ముందుకు
నడిపించిన 'హితసూచని' ప్రథమ తాంబూలం పొందదగ్గ గ్రంథంలో ముద్దు
నరసింహంగారు ప్రశంసనీయులు.
3. రావి పాటి గురుమూర్తి శాస్త్రి (1770-1838),
తెల్లదొరల నిమిత్తం తెలుగులో వాక్య గ్రంథాలు రచించిన ప్రధములలో
బహుశా మొదటివారు రావిపాటి గురుమూర్తి శాస్త్రిగారు. ఈయనకు తల్లిదండ్రులు
'బారసాల' నాడు పెట్టిన పేరు ఉత్త గురుమూర్తి మాత్రమే. ఆర్వేల నియోగుల
కుటుంబంలో పుట్టిన వాడుకనుక పేరులో 'శాస్త్రి' పదం తొలినుంచీ లేదు.
1819లో సెంటు జార్జికోట కాలేజీవారు ప్రచురించిన ' విక్రమార్కుని కథలు'
పుస్తకంలో 'యార్వేలనియోగి యగు రావిపాటి గురుమూర్తి' అన్న పేరే
కనబడుతుంది. పెంటుజార్జికోటలో కాలేజీని స్థాపించిన ప్రారంభ సంవత్సరాల
లోనే గురుమూర్తిగారిని తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా తీసుకొన్నారు. వేదం
పట్టాభిరామ శాస్త్రిగారు ప్రధానాంధ్ర సంస్కృతో పాధ్యాయులు. గురుమూర్తి గారు
4. వడ్లమూడి గోపాల కృష్ణయ్య గారి 'వ్యావహారిక ఆంధ్ర భాషా వ్యాకరణము&quot; - సరస్వతీ పవర్ ప్రెస్,
రాజమహేంద్ర వరం - 1958. వుల సంఖ్యలు ఇవ్వలేదు గాని ఇందులో ముద్దు నరసింహంగారిపైన వ్రాసిన
భాగంలో ఇది వడ్లమూడి వారు చెప్పారు.
5.ఇది 1986లో నా ప్రవేశికతో పునర్ముద్రణ పొందింది రాజమహేంద్రవరం ఆంధ్రశేవరి యువజన సమితివారు
ప్రచురించారు.
S-9(12)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sow00jg6yk1ip1164l3nbslsbzvkpr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/258</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237956</id>
    <revision>
      <id>595829</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '242 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - - IX 242 డిప్యూటీ తెలుగు మాష్టరు. తెల్ల దొరలకు పాఠ్య గ్రంధంగా ఉపయోగపడడానికి గురుమూర్తిగారు 'విక్రమార్కుని కథలు' అనే వాక్య గ్రంథాన్ని 104 పుటలలో రచించారు....'</comment>
      <origin>595829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="rgnxw9jymunhw1u2frbtch1djg6632c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;242
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -
- IX
242
డిప్యూటీ తెలుగు మాష్టరు. తెల్ల దొరలకు పాఠ్య గ్రంధంగా ఉపయోగపడడానికి
గురుమూర్తిగారు 'విక్రమార్కుని కథలు' అనే వాక్య గ్రంథాన్ని 104 పుటలలో
రచించారు. దీనిని 1819 లో కాలేజీ బోర్డువారు అచ్చువేశారు. ఇదొక్కటే ఆనాటి
ప్రామాణిక పాఠ్య గ్రంథం. ఇది 1828లో, 1850లో, 1858 లో మూడు
పునర్ముద్రణలు పొందింది.
'విక్రమార్కుని కథలు' ప్రతులను మద్రాసులోని సివిలు సర్వెంటు
విద్యార్థులే కాక సీమలోని వారుకూడా చదువుకొనడానికి వీలుగా కాపీలను
ఇంగ్లాండుకు పంపించారు. అంతేకాదు. గురుమూర్తిగారి జీతాన్ని పెంచారు.
ఆయనకు బంగారు కడియాల జతను కూడా బహూకరించారు.
చనిపోయారు.
1820 లో వేదం పట్టాభిరామ శాస్త్రి గారు
ప్రధానోపాధ్యాయుడనే హోదాలో గురుమూర్తిగారిని నియమించారు. ఒక శాఖలో
ప్రధాన స్థానాన్ని అధిష్టించే ఆచార్యుని పేరులో ఆ హెూదాను సూచించే పదం
ఉండాలని కాబోలు ఆయనను 'గురుమూర్తి శాస్త్రి' అని సగౌరవంగా పిలువసాగారు.
ఒక్క చెన్నపట్నం కుంపిణీ కాలేజీ పనులకే కాక చెన్న రాజధాని
విద్యావిధానం విషయంలో కూడా సర్కారు వారు గురుమూర్తి శాస్త్రిగారి
సలహాలను తీసుకొనేవారు. ఆయన 1833 లో కలెక్టరేటు ఇస్కూళ్ళలో
బోధించవలసిన పుస్తకాలను ఇలా నిర్దేశించారు.
1.ప్రభవల పుస్తకము
2. సులభమైన మాటలుగల పుస్తకములు
3.వచన రూపముగానుండే వ్యాకరణము
4.కొంచెము ఛందస్సు
5.సులభమైన మాటలు గల పద్యముల పుస్తకము
6. అకారాది శబ్ద పుస్తకము
7. జాబులు
8. భారతములో ఆది పర్వము
ఇవి అన్నిన్నీ అర్థములతో గూడ చెప్పవలసినది.
కాలేజీలో ప్రధానాంధ్రోపాధ్యాయునిగా గురుమూర్తిశాస్త్రిగారు సివిల్
సర్వెంట్లకు తెలుగునేర్పడమే గాక ఆ విద్యాభ్యాసంలో వారి అభివృద్ధి ఎలా
ఉందో కొన్ని నిర్ణీత సమయాలలో పరీక్షలు కూడా సీనియర్ కాలేజి బోర్డు
సభ్యులతో పాటు జరిపేవారు. తనవద్ద చదువుకొన్న తెల్లదొరలు పెద్ద హెూదాలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rgnxw9jymunhw1u2frbtch1djg6632c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/259</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237957</id>
    <revision>
      <id>595830</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 243 ప్రవేశించినా తమకువచ్చే సందేహాలను భాషావిషయంలోని అనుమానాలనూ గురుమూర్తి శాస్త్రి గారికి లేఖల ద్వారా తెలిపి సందేహనివృత్తి చేసుకొనేవారు. 1827 ల...'</comment>
      <origin>595830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="g6cl4v38zbummpzkj7p2s6i213ll9ew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
243
ప్రవేశించినా తమకువచ్చే సందేహాలను భాషావిషయంలోని అనుమానాలనూ
గురుమూర్తి శాస్త్రి గారికి లేఖల ద్వారా తెలిపి సందేహనివృత్తి చేసుకొనేవారు.
1827 లో సి.పి.బ్రౌన్ దొరగారు 'అలమోక, 'డాబాలు' అనే మాటల అర్థాలు
వ్రాసిపంపమని కోరారు. గురుమూర్తిశాస్త్రిగారు ఒకలేఖలో విడమర్చి చెప్పారు.
1834లో గురుమూర్తిశాస్త్రిగారు &quot;తెలుగుభాష జదువుకొను విద్యార్థులకు
లోక వ్యవహారాను సారముగా జదువనేర్చుకొనుటకు...&quot; పంచతంత్ర కథలు అనే
ఇంకో వాక్యగ్రంథాన్ని రచించారు. ఇదికూడా ఉపయుక్త గ్రంధమైంది. 1842,
1848,1864,1869 సంవత్సరాలలో మరినాలుగు పునర్ముద్రణలు నోచుకొంది.
తెలుగుమాటలకు ఇంగ్లీషు అర్థాలనిచ్చే నిఘంటువు, తెలుగును ఇంగ్లీషు
లో బోధించేవ్యాకరణాలు, వాక్యగ్రంథాలు రచిస్తే ఆమోదించినవాటికి నగదు
పారితోషికం ఇస్తామనికాలేజీ బోర్డువారు ప్రకటించడంవల్ల చాలా మంది సివిల్
సర్వెంట్లు ఆకృషి ప్రారంభించారు. గురుమూర్తిశాస్త్రిగారు తమపూర్వ విద్యార్థులకు
చేదోడువాదోడుగా ఉండేవాడు. జె.సి. మారిస్ దొర రచించిన నిఘంటువులో
గురుమూర్తిశాస్త్రిగారి పాత్ర ఎంతో ఉంది. 1835లో ఈ నిఘంటువు అచ్చు
పడిప్పుడు మారిస్ తన గురువు గారికి కృతజ్ఞతలను పీఠికలో చెప్పుకొన్నారు.
తెలుగువారికి తెలుగులోనే వ్యాకరణం నేర్పవలసిన అవసరాన్ని
గురుమూర్తిశాస్త్రి గారు గుర్తించారు. 1836 లో 'తెలుగు వ్యాకరణము' అనే
పేరుతో అయిదు ప్రకరణాలలో 316 లక్షణ వాక్యాలతో ఒక గ్రంధాన్ని
రచించారు. సంస్కృత వ్యాకరణ సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి సూత్ర పద్ధతిలో
కాక ఆంగ్లవ్యాకరణ పద్ధతులను అవగాహన చేసుకొని 'వాక్య పద్ధతి'లో వ్యాకరణాన్ని
చెప్పడం ఒక విశేషం. ఇందులోని ప్రకరణాల వివరాలు ఇవి:
1. అక్షరలక్షణ ప్రకరణము
2. సంధి ప్రకరణము
3. విశేష్య ప్రకరణము
4. విశేషణ ప్రకరణము
5. క్రియా ప్రకరణము
అక్షర లక్షణ ప్రకరణంలో అక్షర స్వరూపాలు చెప్తూ అచ్చులు
స్వతంత్రంగా రాసేటప్పుడు ఎలా ఉంటాయో, హల్లులతో చేర్చి రాసేటప్పుడు ఏ
గుర్తులు ఉంటాయో వాటి పేర్లు ఏమిటో విశదం చేశారు. గుణింతం విశద
పరిచారు. సంధి ప్రకరణంలో తెలుగు భాషలో సకలమైన శబ్దాలు కళలు అనీ,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6cl4v38zbummpzkj7p2s6i213ll9ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/260</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237958</id>
    <revision>
      <id>595831</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '244 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX ద్రుతప్రకృతులు అని రెండు రకాలని చెప్పారు. ఈ భాషలో రెండచ్చులు అవ్యవహితములుగా ఉండవు. కనుక అజంత శబ్దాలకు అజాది శబ్దాలు పరమైతే సంధియైనా వస్తుంది- రాన...'</comment>
      <origin>595831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="4fhs7bzae4hjy51pd9gftb0091g66gh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;244
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
ద్రుతప్రకృతులు అని రెండు రకాలని చెప్పారు. ఈ భాషలో రెండచ్చులు
అవ్యవహితములుగా ఉండవు. కనుక అజంత శబ్దాలకు అజాది శబ్దాలు పరమైతే
సంధియైనా వస్తుంది- రాని పక్షాన రెండు శబ్దాల నడుమ యకారమైనా,
ద్రుతమైనా వస్తుందన్నారు. అంటే ఆ రెండు శబ్దాలలో పూర్వశబ్దం కళలలో
చేరినదైతే 'య' కారం, ద్రుతప్రకృతులలోని దైతే 'న' కారం వస్తుందని చెప్పారు.
విశేష్య ప్రకరణంలో తెలుగు భాష దేశ్యము, తత్సమము, తద్భవము,
గ్రామ్యము అని నాలుగువిధాలని చెప్పారు. మొదటదేశ్యాన్ని పేర్కొనడంలో విశేష
ముంది. దేశ్యము రెండువిధాలు. అచ్ఛదేశ్యము, అన్యదేశ్యము అనివాటిని అంటారు.
అచ్చ దేశ్యమనగా తెలుగుదేశపు మాటలు, అన్య దేశ్యమనగా తెలుగు విభక్తులు చేర్చి
పలుకబడుచున్న ద్రావిడాది దేశముల మాటలు గ్రామ్యమనగా లక్షణమునకు
విరుద్ధముగా సర్వజనులచేత సాధారణముగా వ్యవహరింపబడుచున్నమాటలు.
భాషా తత్త్వం బాగా తెలిసిన వారు కాబట్టి గురుమూర్తి శాస్త్రిగారు
సర్వజనుల చేత సాధారణముగా వ్యవహరింపబడే గ్రామ్యానికి కూడా తమ
వ్యాకరణంలో లక్షణం చెప్పారు. ఉదాహరణకు కొన్ని చూడండి.
“202, గ్రామ్య భాషయందు వీని, వాని అనెడు ద్వితీయాంతములు
వీణ్ని, వాణ్ని అనియు ఏ తటములు - వీడి వాఁడి అనియు చెప్పబడును.&quot;
&quot;228. గ్రామ్యభాషయందు ఁడు వర్ణాంత శబ్దమునకు మవర్ణకము రాక
*ఁడు' వర్ణము పోయి '' అనువర్ణము వచ్చును. నేను ఘనుణ్ణి. నేను చెలికాణ్ణి. అది
అనే శబ్దము కొసనుగల దానికి నువర్ణకము రాక అది అను దానికి 'దాన్ని' అనునది
వచ్చును. నేను గొల్లదాన్ని, నేను చిన్న దాన్ని ఇత్యాది. &quot;
ఆదిలో ఇలాగ లక్షణ వాక్యపద్ధతిలో గురుమూర్తి శాస్త్రిగారు చెప్పినట్టే
ఇప్పుడు వ్యాకరణం బోధిస్తే మంచిది. ఆంధ్రభాషాబోధనలో మన విద్యాధికారులు
చిన్నయసూరికి పెద్దపీట వేయడానికి పూర్వం గురు మూర్తి శాస్త్రి గారి వాక్య
గ్రంథాలూ, వ్యాకరణం ఎందరికో ఉపకరించేవి. గురుమూర్తి శాస్త్రి గురి
పాండిత్యం, ప్రామాణికత్వం పట్ల బ్రౌను దొరగారికి ఎంతో గారి ఉంది. తన
రచనలను ఆయన ఆమోదించినందుకు బ్రౌను దొరగారు ఆ సంగతిని ఎంతో
సగర్వంగా చెప్పుకొంటూ &quot;I mention his name because, his talents
6.తె.మలు వ్యాకరణము 'రావిపాటి గురుమూర్తి శాస్త్రి' వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్ మద్రాసు,
1951.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4fhs7bzae4hjy51pd9gftb0091g66gh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/261</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237959</id>
    <revision>
      <id>595832</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 245 and good sence always entitled his judgement and respect&quot; e 1839 లో ప్రశంసించారు. 7 అయితే ఇదే బ్రౌను దొరగారు 1850 లో గురుమూర్తి శాస్త్రిగారి వ్యాకరణం, పంచతంత్రం, ఇతరులు రచించిన ఆంధ్ర భా...'</comment>
      <origin>595832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4498" sha1="b2i7vi705td4eldvssbzcib96x4sp0y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
245
and good sence always entitled his judgement and respect&quot; e
1839 లో ప్రశంసించారు. 7
అయితే ఇదే బ్రౌను దొరగారు 1850 లో గురుమూర్తి శాస్త్రిగారి
వ్యాకరణం, పంచతంత్రం, ఇతరులు రచించిన ఆంధ్ర భాషా సంగ్రహం,
అరేబియన్ నైట్సు అనే పుస్తకాలతో పాటు పాఠశాలలో బాధించడం
నిష్ప్రయోజనమని పై అధికారులకు తెలియచేశారు. 8 కుంపిణీ వారికి కావలసినవి
తక్షణ ప్రయోజనాలే. గురుమూర్తి శాస్త్రిగారు 1835 ప్రాంతాలలో రిటైరు
అయ్యారు. కుంపిణీవారు కొంత మొత్తాన్ని సముచిత పారితోషికంగా ఆయనకు
ఇచ్చారు. అయితే ఆయన పూర్వ విద్యార్థులెవరో ఆయనకు కడప జిల్లా కదిరిలో
డిస్ట్రిక్టు మునసబుగా ఉద్యోగ మిచ్చారు. మళ్ళా కొలువులో ఉంటున్నందు వల్ల
పూర్వం పుచ్చుకొన్న 'గ్రాడ్యూయిటి' మొత్తాన్ని వాపసు చేయమని కుంపిణీ వారు
తాఖీదు పంపించారు. కుంపిణీవారి విశ్వాసాలు అలా ఉంటాయి. గురుమూర్తి శాస్త్రి
గారు 1936 లో మరణించారు. ఆయన కుమారుడు గురవయ్యను మాత్రం
కాలేజీలో ఉపాధ్యాయునిగా వేసుకొన్నారు. 'గుడ్డిలో మెల్ల
-
4. పాఠ్యం అద్వైత బ్రహ్మయ్య శాస్తుర్లు (? 1840)
తమకు పూర్వం చదువు చెప్పిన మాస్టర్లకు ఉత్తరోత్తరా పెద్ద
హోదాలో ప్రవేశం కలిగేటట్టు ఉద్యోగాలు వేయించినట్టే తాము జూడిషయల్
శాఖలో పనిచేస్తున్నప్పుడు తమ కోర్టులో ప్రజ్ఞాపాటవాలను ప్రదర్శించిన సర్కారు.
పండితుల దగ్గర కూడా బహుకాలం నేర్వదగ్గ విద్యలుంటే నేర్చుకొనడం కూడా
సివిలు సర్వెంట్లకు అబ్బిన సుగుణాలలో ఒకటి. 1822లో మచిలీపట్నం జిల్లా
కోర్టులో రిజిష్టార్ హోదాలో ప్రవేశించిన బ్రౌను దొరగారికి ఆ కోర్టు
పండితులైన వ్యం అద్వైత బ్రహ్మయ్య శాస్తుర్లు గారితో పరిచయమైంది. అందరూ
ఆయనను బ్రహ్మయ్యగారని పిలిచేవారు. వఠ్యం వారు గుంటూరు జిల్లా రేపల్లె
తాలూకా కారుమూరు గ్రామకాపురస్తులు. బందరులో స్థిరపడ్డారు. వీరు
ముగ్గురన్నదమ్ములు. పెద్దవారు బ్రహ్మయ్యగారు. ఈయనకు సీతారామ శాస్త్రి,
రామలింగశాస్త్రి అనే ఇద్దరు సోదరులున్నారు. తమ్ముళ్ళకు బ్రహ్మయ్యగారు
చదువులు చెప్పించారు. ఉద్యోగాలు వేయించారు.
7.Literary Autobiography of C.P. Brown
8.M.J.L.S. Vol. X (1839).
P.134.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b2i7vi705td4eldvssbzcib96x4sp0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/262</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237960</id>
    <revision>
      <id>595833</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '246 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX బ్రహ్మయ్యగారికి అపారమైన సంస్కృత భాషా జ్ఞానం, ధర్మశాస్త్ర వైదుష్యం ఉన్నాయి. బ్రౌను దొరగారికి ఈయన విద్యానాథుని ప్రతాప రుద్ర యశోభూషణంలోని శ్లోకాలన...'</comment>
      <origin>595833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4997" sha1="q8ksg8x3mxoa33s6q71vkq5iq6uk7d2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;246
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX
బ్రహ్మయ్యగారికి అపారమైన సంస్కృత భాషా జ్ఞానం, ధర్మశాస్త్ర
వైదుష్యం ఉన్నాయి. బ్రౌను దొరగారికి ఈయన విద్యానాథుని ప్రతాప రుద్ర
యశోభూషణంలోని శ్లోకాలను ఉదాహరిస్తూ ఏకశిలానగరం గురించి చెప్పారు.
సంస్కృత రాఘవ పాండవీయం, ఓద్రాక్షరాలలో ఉన్నది పూర్వం తెప్పించుకొని
ఆ లిపి తెలిసిన వారిని సంప్రదించి, బందరులో ఓడ్రం బాగా వచ్చిన వ్యక్తి
పరిచయమైనందున అతని ద్వారా తెలుగు లిపిలో రాయించి చదివారు. పూరీ
జగన్నాథంలో పీతాంబర దేవుగారికి జమీందారుగారి పేర ఉత్తరం రాసి దీనికి
వ్యాఖ్యానం రాయించి తెప్పించే ప్రయత్నాలు చేశారు. బ్రౌను దొరగారికి భర్తృహరి
సుభాషితం మూడు శతకాలు సేకరించి ఇచ్చారు. బ్రహ్మయ్య గారికి చక్కని
గ్రంథాలయం ఉంది. ఇంట్లో ఉన్న పుస్తకాలన్నీ విచారించి దొరగారికి కావలసినవి
వ్రాయించి ఇచ్చేవారు. యరువు మార్గములో చాలామంది వీరి పుస్తకాలు
తీసుకువెళ్ళి పుత్రికలు పుట్టించుకొనేవారు.
బ్రహ్మయ్యగారికి తెలుగులో తమ పరిమితులు బాగా తెలుసు. బ్రౌను
దొరగారికి ఆవశ్యకమైన వ్యాఖ్యానాలను రచించడానికి ఆనాటి పండితులలో కల్లా
మేటి అయిన వారు జూలూరి అప్పయ్యగారని బ్రహ్మయ్యగారు భావించారు. ఆ
పండితుణ్ణి బ్రౌను దొరగారికి పరిచయం చేసి తెలుగు సాహిత్యానికి చక్కని
వ్యాఖ్యాన సంపదను సముపార్జింప చేశారు.
బందరులో సదరు కోర్టు పండితులుగా ఉండి ఎందరో జడ్జీలను
మెప్పించి చివరకు మద్రాసులోని సదర్, ఫౌజు దారీ అదాలత్తులలో సీనియర్
పండితులుగా నియమితులయ్యారు.
1834 అక్టోబరులో బ్రౌనుదొరగారి ఉద్యోగంలో కష్టాలు వచ్చాయి.
18వ తేదీనాడు బ్రహ్మయ్యగారు దొరగారికి ఒక లేఖ రాస్తూ
&quot;ప్రస్తుతం తమ విషయమై జరిగిన కార్యమును గురించి తమ ఆశ్రితుల యొక్క
గ్రహచారము వల్లనే సంభవించినట్టుగా భావించి చాలా విచారము పొందినాను.
తిరిగి తమరు ఎప్పటిలాగే అభ్యుదయము పొందవలెనని ఈశ్వర ప్రార్థన చేస్తూ
వున్నాము.” అని రాశారు. బ్రౌన్ దొరగారు సెలవు పెట్టి లండన్ వెళ్ళిపోయారు.
1837 లో గాని రాలేదు. మద్రాసుకు తిరిగి వచ్చిన బ్రౌను దొరగారు
బ్రహ్మయ్యగారిని 1838 లో వచ్చి కలుసుకోమన్నారు. కలుసుకొన్నాక
బ్రహ్మయ్యగారిని బ్రౌను దొరగారు వసుచరిత్ర ముద్రణ విషయంలో
పర్యవేక్షకునిగా ఎంచుకొన్నారు. నాలుగా శ్వాసాల పర్యంతం ముద్రణ జరిగాక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q8ksg8x3mxoa33s6q71vkq5iq6uk7d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/263</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237961</id>
    <revision>
      <id>595834</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 247 బ్రహ్మయ్యగారికి అనారోగ్యం వచ్చింది. చెన్నపట్నం వదలి బందరు వెళ్ళిపోయారు. 1840 లో మరణించారు. బ్రహ్మయ్యగారికి ఏ విధమైన బంధువులో తెలియదు గాని ఇదే...'</comment>
      <origin>595834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="4bey98mb0eiikqho4qd8ktr6whrfbft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
247
బ్రహ్మయ్యగారికి అనారోగ్యం వచ్చింది. చెన్నపట్నం వదలి బందరు
వెళ్ళిపోయారు. 1840 లో మరణించారు.
బ్రహ్మయ్యగారికి ఏ విధమైన బంధువులో తెలియదు గాని ఇదే
కాలంలో పఠ్యం వాసుదేవ పరబ్రహ్మ శాస్త్రుల వారనే ఉద్దండ పండితులు ఒకాయన
ఉన్నారు. ఈయన కూడా చెన్నపట్టణంలోనే ఉంటూ చాలా మంది దొరల
పరిచయాల నేర్పరచుకొన్నారు. వాళ్ళలో 1835 నుండి కాలేజీ బోర్డు
సభ్యులుగా ఉన్న జాన్ ప్రైయర్ థామస్ దొరగారు ముఖ్యుడు. వీరు సివిల్
సర్వెంట్లకు సంస్కృత భాషలో పరీక్షాధికారిగా ఉండేవారు. ఈయన చెన్న
రాజధాని గవర్నరుగారికౌన్సిల్లో కూడా సభ్యులయ్యారు. సంస్కృత పండితులైన
జాన్ ప్రైయర్ థామస్ గారు వాసుదేవ పరబ్రహ్మయ్య గారి ధర్మశాస్త్ర పాండిత్యానికి
ఆనందించి 'వ్యవహార దర్పణము' అనే ప్రామాణిక గ్రంధాన్ని రచింపచేశారు.
హిందూ రాజ్యములో ఉండే ఆంధ్రులు, ద్రావిడులు మొదలయిన వారు విభాగము
మొదలయిన సకల వ్యవహారములను విజ్ఞానేశ్వరీయము, స్మృతి చంద్రిక,
సరస్వతీ విలాసము, మాధవీయము, వరదరాజీయము, భగవద్భాస్కరం,
నందపండితీయం దత్తత చంద్రిక మొదలైన ధర్మశాస్త్ర గ్రంథములలో చెప్పి ఉండే
ప్రకారం ఆచరిస్తున్నారు. అయితే ఆ గ్రంధములు యావత్తు సంపూర్ణంగా
చూస్తేనేగాని అన్ని వ్యవహారముల యొక్క రీతిన్ని తెలియదు. మరిన్ని ఎప్పుడు
వాడుకలో లేకుండా వుండే సంగతులు కూడా ఆ గ్రంథంలో చాలా
చెప్పబడిఉన్నాయి. అందుచేత ప్రస్తుతం వ్యవహారము యొక్క స్వరూపాన్ని
తెలియచేయడానికి యావదంశములో సంగ్రహించి గీర్వాణ భాషలో వ్యవహార
దర్పణం రచింపచేశారు. అందులోని దాయ భాగంలోని విషయాలకు తెలుగు
వాక్యాలు కూడా వాసుదేవ పరబ్రహ్మయ్యగారు రచించారు. ఈ పుస్తకానికి 'జాన్
ప్రైయర్టామస్భూపాలీయము' అని పేరు పెట్టారు.
బ్రౌను దొరగారి లేఖల సంకలనాల సంపుటాలలో బ్రహ్మయ్యగారు
రాసిన లేఖలు తొమ్మిది దొరుకుతున్నాయి. బహుశా ఇదే ఆయనకు దొరగారు
రాసిన చివరి లేఖ- అందులో వసుచరిత్ర ముద్రణ గురించి తమ ఆత్రుతను
ఆశయాలను దొరగారు వ్యక్తం చేశారు. లేఖ చూడండి.
&quot;రాజశ్రీ వళెం అద్వైత బ్రహ్మయ్య శాస్తుర్లగారికి సల్లాం. ఈ.
ఆదేశము మీరు చేర్ని తరువాత మీకు ఆరోగ్యమైన సంగతిన్ని కాని
సంగతిన్ని వినకపోవడము వల్ల నిండా విచారముగా వున్నాము. దైవసహాయం వల్ల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bey98mb0eiikqho4qd8ktr6whrfbft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/264</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237962</id>
    <revision>
      <id>595835</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '248 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX త్వరగా ఆరోగ్యము కావలెనని కోరి యున్నాము. మెట్టుకు యిందును గురిచి త్వరగా మాకు యెరుక చేస్తే బహు సంతోషిస్తూ వున్నాము. &quot;ప్రస్తుతం వ్రాయించే సంగతి యేమం...'</comment>
      <origin>595835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4767" sha1="f4s8a5oplskjpqna48chopw6px4vukv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;248
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
త్వరగా ఆరోగ్యము కావలెనని కోరి యున్నాము. మెట్టుకు యిందును గురిచి
త్వరగా మాకు యెరుక చేస్తే బహు సంతోషిస్తూ వున్నాము.
&quot;ప్రస్తుతం వ్రాయించే సంగతి యేమంటే పోయిన నెల ఆరంభం నుంచి
వసుచరిత్ర ఛాఫా చేసే పని బొత్తిగా నిల్చిపోయినది. యిందువల్ల మనకు చాలా
ఫలం రావలసినంద్కు. ఫలం రాకుండా నష్టం సంభవించబోతున్నదని చింత పడి
యున్నాము. ఈ పని యెందుకు నిల్చి పోయినదో అని విచారించినంతల్లో ఛాఫా
చేశే వాండ్లకు మనము అయిదు వందల రూపాయిల మట్టుకు బాకీ పడినట్టుగా
తెల్సినది.&quot;
&quot;యీ పని యింతదూరం జరించి వుండి మధ్య చాలించుకోవడం మహా
హానికరంగానీ మరి ఒకటి కాదు. ఇంటికి గోడలు కట్టిన తర్వాత పై కప్పు మాత్రం
బాకీ వుంచి ఆ కొంచం కుదిరించకుండా యిల్లు యావత్తు పాడు చెయ్యడం
యంతపని అవునో యిదిన్ని అలాగ్నునే వున్నది. యీ పని చాలించే
ఒక వేళ ఉదయించినదేమో అని సందేహించి మనకు పత్యామ్నాయం యితరులు
యీపనిమీదపడేటట్టు యోచించియున్నాముగాని ఆచొప్పున కుదరకపోయ్నిది.”
మీకు
&quot;యెందు నుండి అంటే పని సఘం మట్టుకు జగ్గివుండగా పరులు
యిందులో చెయ్యి వేశేటందుకు సంకోచిస్తూ వున్నారు. మరిన్ని వాండ్లు అట్లా
సంకోచించడం న్యాయమేలే. యెందుకంటే వకరు ఆరంభించిన పనిని మరి
వకరు ఉద్యోగించి తీర్చడం అపరూపమై బుద్ది దూరమై వుండును. యీ పని
యీ తీరుగా పడి యుంటే మనకు యావత్తు నష్ట సంభవించకుండా మీకు
యెరుకచేయడం మాకు ధర్మమే: మీరై యీ పని కడాకు జర్గించడానకు బుద్ధి
లేకపోయ్ని పక్షముకు ఉత్తరోత్తరా పరులు యిందులో ప్రవేశించి కడాకుసాగించిన
పక్షమందు దీని యొక్క ఫలమేమి, పెట్టు బడి రూకలు యేమి తగ్గి మనకు
రావడానకు ఆకరంకనుపించలేదు.&quot;
&quot;దివ్యఫలమున్నూ శాశ్వతమైన పేరున్నూ రావలశ్ని పని యెడల సుఖం
యంతమాత్రం సంభవించకుండా నష్టం తెచ్చుకోవడం లేతపని అవును గన్కు
మీరు ఆవశ్యకరముగా నేను యీ సారి చెప్పుకున్న బుద్ధిని ఆలోచనకు తెచ్చి, ఆ
వర్సగా మన సుబ్బారావు యీ పని ఆఖరు పర్యంతం కాజేశేలాగు మీరు ఆవశ్యముగా
యేర్పరచవలెనని యీ జాబు మీ పేరిట వ్రాయించడమైనది.”
&quot;యిది గాక మేము చెప్పుకున్న ఆంధ్ర వ్యాకరణమున్ను ఆంధ్ర
నిఘంటున్ను యింగిలీషు నిఘంటున్ను యీ మూడు గ్రంథములున్ను తామే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f4s8a5oplskjpqna48chopw6px4vukv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/265</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237963</id>
    <revision>
      <id>595836</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 249 అయి ఛాఫా చెయ్యడముకు యిక్కడ వుండే వక పుస్తకాల వర్తకుడు యత్నపడి మా దగ్గర దరఖాస్తు చేసినాడు గన్కు యీ మూడు పొస్తకాలున్ను నేను యేర్పరించిన ప్రక...'</comment>
      <origin>595836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="3b49tt1lwqdhjxuq3k8r3hig9d8b0xb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
249
అయి ఛాఫా చెయ్యడముకు యిక్కడ వుండే వక పుస్తకాల వర్తకుడు యత్నపడి
మా దగ్గర దరఖాస్తు చేసినాడు గన్కు యీ మూడు పొస్తకాలున్ను నేను
యేర్పరించిన ప్రకారమే స్వచ్ఛంగా పుట్టే సమయం వచ్చినది కాబట్టి యీ
సమాచారం మీకున్ను సంతోషకరమే గన్కు రాయించడమైనది యింతే. సల్లాం.
c.p. Brown&quot;
వసుచరిత్ర బ్రహ్మయ్యగారి మరణానంతరమే సవ్యాఖ్యానంగా
వెలుగు చూసింది. ఈ వ్యాఖ్యానం జూలూరి అప్పయ్య గారు చెప్పినది. బ్రౌను
దొరగారికి జూలూరి అప్పయ్యగారిని ఎరుక పర్చినందుకు బ్రహ్మ య్య గారు
వందనీయులు.
1840 జనవరి 31
5. జూలూరి అప్పయ్య పంతులు (18వ శతాబ్దం ప్రథమ ద్వితీయ
పాదాలు):
ఆపర నన్నయ భట్టునని లోకుల ముందూ, సాటి సాహితీ పరులు
ముందూ చాటుకొన్నా, నాకేం తెలియదని కనీసం దేవుని దగ్గర చెప్పుకొనే
వినయం నిజమైన విద్యావంతుల లక్షణం. 'ఇప్పుడు దేశంలో ఉన్న పండితులలో
ఇంతటి వాడు ఇంకెవరూ లేరని పర్యం అద్వైత బ్రహ్మయ్యవంటి వారు బ్రౌను
దొరగారికి ఎరుక పరచిన జూలూరి అప్పయ్య పంతులు తాను రచించిన
'యదువంశభూషణ శతకం'లో స్వవిషయం తెలుపుకొన్నారు.
తలపగసాహితీ చతురతా లవలేశము లేదు, లక్షణం
బుం తెఱగెట్టిదో తెలియబోందు పూర్వకవి ప్రయోగ వా
గ్విలసమాయెఱుగనుగవిత్వము జెప్పబూనినాడన
న్నెలమి గృతార్థుజేయడగుగృష్ణ హరియదువంశ భూషణా
(D. 1665)
అయితే నిజానికి తనకేయే ప్రజ్ఞలు లేవని ఈ పద్యంలో సవినయంగా
చాటినా ఆ లక్షణాలన్నీ ఆయనలో ఉన్నాయి. జూలూరి అప్పయ్య గారు బాపట్ల
దగ్గర నున్న వేటపాలెం వాస్తవ్యులు. వేపారి పంతులు. వేటపాలెం ఆనాడు
నాయుడుపల్లి అనే ఉరఫ్ నామంతో కూడా వాడుకలో ఉండేది. బ్రౌను దొరగారు
బందరులో ఉన్నప్పుడు బహుశా 1824 లో అప్పయగారిని పిలిపించుకొని వారి
వైదుష్యాన్ని చూసి తమ భాసా కచ్చేరీలో పండితునిగా చేర్చుకొని ఉంటారు.
తెలుగు మాటలకు ఇంగ్లీషు అర్థాలను ఇచ్చే నిఘంటు నిర్మాణానికి ఆంధ్ర
భాషలోని ప్రసిద్ధ గ్రంథాలలోని పద ప్రయోగాలను పరిశీలించాలి. కావ్యాల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3b49tt1lwqdhjxuq3k8r3hig9d8b0xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/266</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237964</id>
    <revision>
      <id>595837</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '250 - సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం X 250 సంస్కరణా, వాటి ప్రతి పదార్థాలూ, కఠినమైన వాటికి టికలూ అవసరం. ఈ పని చేయడానికి సమర్థులైన పండితులు కావాలి. వారిపైన 'పైగస్తీ' పెద్దగా ఉద్దండ పండితుడు, ఉద...'</comment>
      <origin>595837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="79da902anfqv2vhjdyjlrd2n4i18jav" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;250
-
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం X
250
సంస్కరణా, వాటి ప్రతి పదార్థాలూ, కఠినమైన వాటికి టికలూ అవసరం. ఈ
పని చేయడానికి సమర్థులైన పండితులు కావాలి. వారిపైన 'పైగస్తీ' పెద్దగా ఉద్దండ
పండితుడు, ఉదార స్వభావుడూ, తేలిక మాటలతో క్లిష్టమైన విషయాలు
చెప్పగలవాడూ కావాలి. అతడు పరమ ప్రామాణికుడై వుండాలి. అందుకే బ్రౌను
దొరగారు అప్పయ్యగారికి జీతమిచ్చి వసుచరిత్రకూ, మను చరిత్రకూ టీకా
తాత్పర్య వ్యాఖ్యాన ప్రతులను చెప్పించారు.
ఇతర పండితుల చేత కూడాకొన్ని కావ్యాలకు టీకాలు చేయించారుగాని
ఆ పోకడలు నచ్చక మళ్ళా అవే కావ్యాలకు అప్పయ్యగారిని టిక చెప్పమని
కోరారు. ఉదాహరణకు వసు చరిత్రకు ములు పాకబుచ్చయ్య శాస్త్రి మూడాశ్వాసాల
దాకా టీక చెప్పాడు. ఈ విధానం నచ్చక బ్రౌను దొరగారు అంతటితో ఆపని
ఆపు చేయించారు. (D. 760;761). అప్పయ్యగారి టికనే ఆదరించి ఉత్తరోత్తరా
అచ్చువేయించారు.
అప్పయ్యగారు టీకా తాత్పర్యాలు చెప్పే విధానమూ వ్యాఖ్యాన వైఖరి
తెలుసుకోవాలంటే వసుచరిత్రలో తొలి పద్యానికి వారు చెప్పిన మాటలు
మచ్చుకు చూస్తే చాలు.
శ్రీభూపుత్రి
వివాహవేళ
నిజమంజీరాగ్రరత్నవ్వలీ
లాభివ్యక్తి పరాంమ్రిరేణుభవకవ్యాలీల యంచున్మదివ్
దా భావింప శుభక్రమాకలవచేఁ దద్రత్నముం గప్పునీ
తాభామాపతి ప్రోవుతం దిరుమలేంద్ర శ్రీమహారాయనిన్,
టిక. శ్రీ భూపుత్రి శ్రీలక్ష్మీ స్వరూపురాలైన, భూపుత్రి = భూమికి
కొమార్తెయైన సీతాదేవి, వివాహవేళ పెండ్లికాలమందు, అనగా వరుడున్ను
తానున్ను ఒక చోట గూర్చున్న సమమయమందనుట, నిజ... వ్యక్తి
నిజతనయొక్క, మంజీర కాలి అందెయొక్క, అగ్రరత్న
శ్రేష్టమైన
నాయకరత్నమందలి, స్వలీలా = స్వకీయమైన విలాసాకృతియొక్క అభివ్యక్తి &quot;
ప్రతిబింబమును, వరాంఫ్రీ... యంచువ్వర = పెనిమిటియైన రామస్వామి యొక్క
అంఘ్రరేణుభవ = పాదరేణువువలన బుట్టినటువంటి, కన్యాలీలయంచున్ =
కన్యకయొక్క విలాసమని, మదించాభావింప =
200
మనస్సు యందు తాను
ఊహించుతూ నుండగాను, ఇక్కడ శ్రీరామపాద రేణువు వలన నహల్యాదేవి
పాషాణరూపమువిడిచి స్త్రీ రూపమువహించి నందువ మంజీరాతర్నమున్ను
పాషాణజాతే గనక తత్పాదరేణు స్పర్శ చేతను యీ రత్నమున్ను స్త్రీ రూపము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>79da902anfqv2vhjdyjlrd2n4i18jav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/267</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237965</id>
    <revision>
      <id>595838</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రుతకర్తలు 251 వహించెనా యేమి అనేటట్టుగా నూహించెనని ఆశయము. శుభక్రమాకలనచే - శుభలీలచేతను, తద్రత్నముంగప్పు సీతాభామాపతి - . = ఆరత్నమును కప్పిపెట్టునటువంటి, సీతా...'</comment>
      <origin>595838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4696" sha1="mm2046pjisd7h8sioew6d9aojzesz6n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రుతకర్తలు
251
వహించెనా యేమి అనేటట్టుగా నూహించెనని ఆశయము. శుభక్రమాకలనచే -
శుభలీలచేతను, తద్రత్నముంగప్పు
సీతాభామాపతి
-
.
=
ఆరత్నమును కప్పిపెట్టునటువంటి,
సీతాంగనకు నాథుడైన శ్రీరామస్వామి, తిరుమలేంద్ర
శ్రీమహారాయనిన్ = తిరుమలదేవరాయ శ్రేష్టునిని, ప్రోవుతన్ = రక్షించుగాక అని
కృతిపతి కాశీర్వచనము. ఇందులో శుభక్రమాకలనచే అన్నచోట క్రమపాద విక్షేపే
అనెడి ధాతువువలన సన్నికల్లు ద్రొక్కించడమనే వ్యాజముచేతను రత్నము
గొప్పెనని ప్రకారాంతరము చేత నర్థము చెప్పుచున్నారుగాని, సన్నికల్లు
ద్రొక్కించువేళ సీతాదేవి నిలిచియుండవలసినది. ఆలాగున నిలిచియున్నప్పుడు
నిజమంజీరాగ్రరత్నమందు నిజాకార ప్రతిఫలనము లెస్సగా సంభవించదు.
ఇంతేకాకుండా శుభక్రమాకలనయనగా శుభపాదవిక్షేపణాకలనమని చెప్పితే
క్లిష్టనామకదోషమున్ను ప్రాప్తమగుచున్నది. శుభక్రమాకలన యనెడు పదమునకు
పాదవి క్షేపణాకల నరూ పార్థమే కవి హృదయమైనట్టయితే పదక్రమాకలన యని
రచించును. అలాగున లేదు గనక ప్రకారాంతర మంగీకరించదగినది కాదు.
ఇక్కడ సీతాదేవికి స్వాధీనపతి కాత్వమున్ను శ్రీరాములకు
అనుకూలనాయకత్వమున్ను తెలియబడుచున్నది. &quot;ప్రియోపలాలితా నిత్యం
స్వాధీనపతికామతా, ఏకాయల్లోనుకూలస్వాయ దితితల్లక్షణమ్&quot;. అనగా వివాహ
నమయమందు సీతాదేవి సిగ్గుచేత తలవంచుకొని పాదముల వంకనే చూచుతున్న
యెడల కాలి అందెయొక్క నాయకమణి యందు ప్రతిఫలించిన తన రూపమును
తానే చూచి అదివరకు పాషాణమును స్త్రీనిగా జేసినటువంటి శ్రీరాముల వారి
పాదరేణువువలన యీరత్నమున్ను పాషాణమే గనక స్త్రీ అయినాదా యేమి
అనేటట్టుగా భ్రాంతిని పొందుచునుండగాను ఆ భావము తెలిసి విలాసగతిగాను ఆ
రత్నముమీద చెయివేసి కప్పినవాడై ఆమెయొక్క భ్రాంతిని పోగొట్టెనని
తాత్పర్యము.
(D.759, p.p.1007,1008)
అప్పయ్యగారి పద్ధతి యింత సరళమైనది కనుకనే బ్రౌనుదొరగారు.
ఒకటి కాదు, రెండుకాదు పది కావ్యాలకు అప్పయ్యగారి చేత తీర్పు, టీక
చెప్పించారు. వీటిలో కొన్ని ఇతరులు చెప్పిన వాటికి సవరణలుకుదింపులు.
(చూ॥ అనుబంధం-4. బ్రౌను పండితులు.) అప్పయ్యగారిశంఖంలో పోస్తేనే గాని
బ్రౌను దొరగారికి ఏ తీర్పూ తీర్ధం కాదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mm2046pjisd7h8sioew6d9aojzesz6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/268</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237966</id>
    <revision>
      <id>595839</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '252 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX అప్పయ్యగారు 'యదువంశభూషణ' శతకమే కాక 'రామహం శాశత్కందం' అనే యాభై కందపద్యాల కృతినీ 'శ్రీనివాసతారావళీ' అనే 27 పద్యాల విప్రలంభ శృంగార రచననూ చెప్పారు. వీటి ప...'</comment>
      <origin>595839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="sj9ifspm76xirq1rc6f2zp1uycq1xy6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;252
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
అప్పయ్యగారు 'యదువంశభూషణ' శతకమే కాక 'రామహం శాశత్కందం'
అనే యాభై కందపద్యాల కృతినీ 'శ్రీనివాసతారావళీ' అనే 27 పద్యాల విప్రలంభ
శృంగార రచననూ చెప్పారు. వీటి ప్రతులు
ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయంలో D.731
అనే పెద్ద బుక్కు సంపుటంలో ఉన్నాయి. (నెంబర్లు 391, 472.
D. కేటలాగులో D.730 లక్ష్మీనారాయణ సంవాదం అనే పేరుతో ఈ పెద్ద
బుక్కును పొరబాటున పేర్కొన్నారు.)
జూలూరి అప్పయ్యపంతులు గారికి కవిగా పేరు రాలేదు గాని గొప్ప
వ్యాఖ్యాతగా చెదరని స్థానం తెలుగుసాహిత్యంలో ఎప్పటికీ ఉంటుంది.
6. ములుపాక బుచ్చన్న శాస్త్రి:
నందలూరు వాస్తవ్యుడైన ఈ కవిపండితుడు బ్రౌను దొరగారి
కొలువులో కడప బంగళాలోని కాలేజీ కచ్చేరీ లో నేల జీతం మీద పని చేశాడు...
ఈయన 'వెంకటేశ్వర మాహాత్మ్యం', మాఘ మాహాత్మ్యం' అనే కావ్యాలను
రచించాడు. మొదటికావ్యానికి నాలుగుప్రతులు ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయంలో
ఉన్నాయి. వీటిలో
రెండు తాళపత్ర ప్రతులు. రెండుకాగితం ప్రతులు. కాగితం
ప్రతులలో ఒకటి అసమగ్రం. (D-355), ఈ కావ్యం వల్ల ఇతడుకోనసీమద్రావిడ
బ్రాహ్మణుడనీ, శంకరశాస్త్రి శిష్యుడనీ మల్లవారు పాలించిన గుడ్లూరులో
వుండేవాడని తెలుస్తూంది.
రసము పాకంబు శయ్యయు రక్తి వృత్తి
రీతి వ్యంగ్యంఋల కృతి ఖ్యాతి మీర
గలుగ జెప్పంగ వలయు సత్కవికి నిన్ని
యెల్లుగల్లు వటంచు మాహించుచుండ
ఈయనను 'దేవుడు కరుణించాడట. కృతులు చెప్పాక ఈయనకు
బ్రౌనుదొరగారి ప్రాపకందొరికింది. కవికదా! వసుచరిత్రకు టీక చెప్పలేడా? అని
ఆ పనిలో దొరగారు ఇతణ్ణి నియోగించారు. 'ప్రతిపదార్థ ప్రవేశిక అనే పేరుతో
రచించాడు. సర్వసాధారణంగా స్వతంత్ర కావ్యాలలో చెప్పే మాదిరి
కృత్యాది పద్యాలు రచించాడు. బ్రౌను దొర గారిని ప్రస్తుతించాడు. ఈనాడు
దేశంలో బాగా ప్రచారం పొందిన ఈ క్రింది పద్యం అందులోనిదే.
మారార్లు లెక్క సేయక
పేర్లందిన విబుధ జనుల బిలిపించుచు వే
మార్లర్ల మిచ్చు వితరణి
చార్లు ఫిలిప్పు బ్రౌమ సాహెబు కరుణన్
(D.760)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sj9ifspm76xirq1rc6f2zp1uycq1xy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/269</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237967</id>
    <revision>
      <id>595840</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 253 పేర్లందిన విబుధుడుకదా అని పిలిపించి బ్రౌను దొరగారు 'సరసోక్తులచే ' టిక రాయమంటే కొరకరాని కొయ్యలాగ దానిని బుచ్చన్న చెప్పాడు. జీతం అంటే ఇచ్చారు...'</comment>
      <origin>595840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4975" sha1="d01t80n82y0mqfpu5u1b6c5y3kls1iv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
253
పేర్లందిన విబుధుడుకదా అని పిలిపించి బ్రౌను దొరగారు 'సరసోక్తులచే '
టిక రాయమంటే కొరకరాని కొయ్యలాగ దానిని బుచ్చన్న చెప్పాడు. జీతం
అంటే ఇచ్చారు గాని టికను దొరగారు ఆమోదించలేదు. ఆ సంగతి తెలుప లేదు.
దొరగారికి బుచ్చన్న కడప నుంచి ఒక లేఖ రాసుకొన్నాడు.
&quot;తమ పండితుడుములుపాక బుచ్చయ్య శాస్త్రి వినయపూర్వకముగా అనేక
సలాములు జేసి వ్రాసుకున్నవిజ్ఞాపన పత్రిక యేమంటే, తమ శెలవు ప్రకారము
కృష్ణారెడ్డి పంపించిన వసుచరిత్ర ప్రతిపదార్థప్రకాశిక తమరు అంగీకరించినదీ లేనిదీ
తెలియలేదు. యిక్కడనైతే బహుమంది పెద్దలు అంగీకరించి బహుదేశముల వారు
వ్రాసుకొని పోతూనూ వున్నారు. ఆ ప్రకారము బహుమంది విద్యార్థులు
వ్రాసుకొని వర్ణిస్తా వున్నారు. తమ పేరిట కృతి గనుక తనంతటనే విస్తరిల్లుతూ
వున్నది. నేను తమరు సుకృతంగా పాఠకశాల పెట్టి అనేక మందికి గీర్వాణ
వ్యాకరణ కావ్యనాటకాలంకారాది గ్రంథములు అభ్యసింపచేస్తూ వున్నాను. యింత
పర్యంతము తమరు ఇప్పిస్తూ వచ్చిన ద్రవ్యముపయోగించి కాలయాపన చేస్తూ
వుంటిని. యిప్పుడా ద్రవ్యము సరిపోయినందున అశవాచ్చాదనాలకు నేనా
శ్రమపడుతూ వున్నాను. లోగడ సముఖాన మనవి జేసుకున్న ప్రకారము
నాఘటము వున్నంతకు అన్నము ఇచ్చి కాపాడితే తమకు బహుపుణ్యము వస్తూ
వున్నది. తమరుఉపేక్ష చేసిన పక్షమందు యీ వార్ధికములో బహు కష్టపడేను.
కాంగా నాయందు కటాక్షించి నాకు అన్నానకుగా కృష్ణారెడ్డికి వ్రాయించి
దయచేయకర్తలు. పత్రిక ముఖాంతరం విశేషము యేమి వ్రాయవలసినది యీ
పత్రికనే నన్నుగా కటాక్షించి అన్నమిచ్చి కాపాడవలెనని కోరుతూవున్నాను.
యీ చిన్న గురువరాజు మనవి చేయగా నావర్తమానమంతా చిత్తానకు
వచ్చేని యింతే విజ్ఞాపన పత్రిక. &quot;
తను వేసుకొన్న పథకాలకుతోడ్పడే పండితులనే బ్రౌను దొరగారు
పోషించేవారు. ఆయన ఒక సివిల్ సర్వెంటేగాని జమీందారు కాడు. ఆశ్రితులు
మాత్రం చాలామంది. ఎందరికని అన్నం పెట్టగలడు?
7. బేతపూడి సుందరరాయుడు (1800 (?) 1860),
ఒకరి దగ్గర కొలువు చేస్తూ అంతకన్నా మంచి ఉద్యోగం కోసం
ప్రయత్నించడం మెచ్చుకోదగ్గ విషయమే. కృష్ణాతీరం పులివర్తిసమీపంలో ఉన్న
బేతపూడి గ్రామవాసి సుందరరాయుడు మచిలీపట్నం వెళ్ళి చదువుకొని
మద్రాసులోని కాలేజీ పాఠశాలలో చదువుకొని కలెక్టరేటు టీచరుగా పనిచేసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d01t80n82y0mqfpu5u1b6c5y3kls1iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/270</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237968</id>
    <revision>
      <id>595841</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '.254 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X రిడక్షన్ ఉద్యోగం పోయినా దొరల ప్రాపకంవల్ల తెల్లదొరలకు చదువు చెప్పే మునిషిగా ఉద్యోగం సంపాదించుకొన్నాడు. ఆ దొరలకు చదువు చెప్పడానికి వాళ్ళతో పాటు న...'</comment>
      <origin>595841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4759" sha1="6u6rhka88x1q3avmrazis0u0w6fpevp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.254
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
రిడక్షన్ ఉద్యోగం పోయినా దొరల ప్రాపకంవల్ల తెల్లదొరలకు చదువు చెప్పే
మునిషిగా ఉద్యోగం సంపాదించుకొన్నాడు. ఆ దొరలకు చదువు చెప్పడానికి
వాళ్ళతో పాటు నీలగిరి కొండలకు వెళ్ళి అక్కడే కొన్నాళ్ళు ఉన్నాడు.
నీలగిరికివెళ్లేటప్పుడు మిత్రుల కోరికమీద నీలగిరికిపొయ్యే మార్గంలో
ఉన్న బస్తీగ్రామముల చర్యలు, ఆకొండమీద జరిగేచర్యలు వచన పూర్వకముగా
సంధినియమములేక నూతనముగా విద్యనభ్యసించేవారలకు సులభముగా ఆర్థ
మయ్యేటట్లు ఒకసమాచారపత్రికను వ్రాసిపంపుతూఉండేవాడు. ఇదే 'నీలగిరి చరిత్ర
అనే పుస్తకరూపం దాల్చింది. దీనిని తెల్లదొరలు చదువుకొనే వారు. దీని వ్రాతప్రతి
ఒకటి ఇంగ్లండులోని హెయిలీబరీ కాలేజివారికోసం పంపాడు. ఈస్టిండియా
కాలేజి లైబ్రరీలోని Mss-Tel.D.4 అనే ప్రతిలో మూడు ప్రకరణలు ఉన్నాయి.
బేతపూడి సుందరరాయుడు ఇంగ్లీషు చదువులవల్ల ప్రభావితుడైనట్టు
కొంతవరకే కనపడుతుంది. ఈ నీలగిరి చరిత్రను నారదుడు నందికేశ్వరునికి
చెప్పినట్టు కథనం చేశాడు. నీలగిరిని కనిపెట్టిన 'ఛవలను' దొర (SULLIVAN)
కు కొండమీద వుండే హనుమంతుడుదొరగారి పూర్వజన్మమును గురుతెరిగిన
వాడుకనుక దారి చూపించాడట. ఇటువంటి సనాతన భావాలు తప్పిస్తే సమకాలిక
విషయాలు చాలా ఈ చరిత్రలో సుందరరాయుడు చెప్పాడు. ఇంగ్లండు లోని ఈ
పుస్తకాన్ని సివిల్సర్వెంట్లు చదువుకొన్న దాఖలాలు ఆ పుటలలో రాసుకొన్న
అనువాద పదాల వల్ల తెలుస్తూంది.
బేతపూడి సుందరరాయుడు నీలగిరి చరిత్రలో మార్గ పద్ధతి-
కొండస్వాధీనమవుట, కొండ వృత్తాంతము, స్థలమాహాత్మ్యము అనే ప్రకరణాలు
-మొదట రాయించాడు. తరువాత 'కాలేజీ వృత్తాంతము
-
పొగబండి సంగతి'
అదనంగా చేర్చాడు. రెండవ భాగంలో అర్జీలు చేర్చాడు. &quot;రెవిన్యూ అండు
మేజస్ట్రీబుడిపార్టుమెంటు, జ్యూడీ సైయాలి పార్టుమెంటు, పబ్లిక్వర్కు డిపార్టు
మెంబు, మిలిటేరి డిపార్టుమెంటు' అనే నాలుగు విభాగాలలో అర్జీలున్నాయి.
కాలేజీవృత్తాంతంలో స్వవిషయం కొంతచెప్పుకొన్నారు. దానివల్లఆనాటి
చదువుల సంగతి మరింత విశదమవుతుంది. ఆ భాగాలను విపులంగానే
పరిశోధకులు ఇంతకు ముందు ఉదాహరించారు. 9
9. కొత్తపల్లి వీరభద్రరావు - తెలుగు సాహిత్యంపై ఇంగ్లీషు ప్రభావం పుల 207&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6u6rhka88x1q3avmrazis0u0w6fpevp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/271</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237969</id>
    <revision>
      <id>595842</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు - 255 &quot;నేను మచిలీపట్టణమునుంచి వచ్చి చెన్నపట్టణపు కాలేజియను పాఠశాల యందు ప్రవేశించి సంస్కృతము -తెలుగు - ఇంగిలీషు - యీ మూడు భాషలు అభ్యసించుటకై సర్కా...'</comment>
      <origin>595842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4865" sha1="6x1mobev4cd3ztdwcj8gx2o3o23kvdj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
-
255
&quot;నేను మచిలీపట్టణమునుంచి వచ్చి చెన్నపట్టణపు కాలేజియను పాఠశాల
యందు ప్రవేశించి సంస్కృతము -తెలుగు - ఇంగిలీషు - యీ మూడు భాషలు
అభ్యసించుటకై సర్కారు వారివల్ల నెలకి ర్పూ - జీతము గల కల్కటరే
టీచర్ పనిలో యేడు సంవత్సరములు వుంటిని -తరువాత గౌరన్మెంటు
రిడక్షన్లో ౧౮౩౬ సంవత్సరములో ఆ పని నిల్చినది - వెంటనే ఏ-డి-క్యేంబిల్
దొరగారి ప్రాపకమువల్ల కేపటన్ రౌల్యాండసన్ దొర శక్రటేరిగా వుండేటప్పుడు
తిరిగి కాలీజీలో ప్రవేశించి మునిషి పనులవల్ల జీవనము జరుపుకొంటూ-
దొరలదగ్గర యోగ్యతా పత్రికలను పొందుతూ బహుకాలము జరిపినాను-
ఇదిన్నిగాక యీ చెన్నపట్టణపు రాజధానికి వచ్చే దొరలు సదరహి
కాలీజిలోనే కొందరు మునిషిలవల్ల ఆయాదేశభాషలు చదివి ఆదినుంచి తెలుగు
పరీక్షాధికారులగు దొరలలో మహారాజే శ్రీ-జాన్-మక్కెరల్-ఏ-డి-కెంబెల్ -జె-
సిమారీసు సిపి-బ్రౌన్ - జే-డి-సిం-కేప్టన్ జే &quot;సి&quot;మనల్ అనే
దొరలవల్ల వారిదగ్గిర హిందువులలో పరంపరగా సన్నిధానవర్తులున్ను ఇంగిలీషు
సంస్కృతాంధ్ర భాషలయందు పూర్ణపండితులున్నగు శ్రీ-సైదాపేట-
మీనాక్షయ్య (2) రావిపాటి గురుమూతిన్
శాస్త్రి (3) అడక్కి సుబ్బరావు (4)
శ్రీ పెరుంబుభూదూరు -కృష్ణమాచార్యులు (5) రావిపాటి గురువయ్య వీరి
ద్వారా పరీక్షింపబడి యోగ్యతా పత్రికలువహించి వారివారి హెూదాల ప్రకారము-
దొరలు”ఆయా జిల్లాల్లలకు- సర్వాధికాలుగా గవరన్మెంటువారి
వలననియమింపబడి వ్యవహరిస్తూ వుందురు మరిన్ని-హైయిస్కూలనే హిందూ
పాఠశాలయందు-ఇంగిలీషులో సకల విద్యా పారంగతులయిన ఇబి. పవల్ అనే
ఇంగిలీషు దొరగారు పైన చెప్పిన రాజధానిలో ప్రవేశించుటవలన
సమస్తమైన
హిందువులకు ఇంగిలీషు పాండిత్యము కలగజేసి
వుండేసకలశాస్త్రముల యందున్ను యోగ్యతల కలగచేసినారు అందువల్లనే
హిందూదేశస్థులందరున్ను ఆ దొరగారి పేరు చెప్పుకొని కష్టపడి చదివి యోగ్యతా
పత్రికలనుపొంది పైన చెప్పి రాజధానిలో చేరిన ఆయా జిల్లాలలో గొప్ప
హెూదాలను కలగచేసుకొని ్యమాలను జెందుతున్నారు&quot; (నీలగిరి చరిత్ర:
-
భాషయందు
నీలగిరిలో దొరల&quot;&quot;&quot; పారాలు చెప్తూనే ఆ చలి భరించలేక
మద్రాసులో ఉద్యోగం కోసం సురగ రాయుడు ప్రయత్నించాడు. తనకు పూర్వ
పరిచయం ఉన్న బ్రౌను దొరగారికి ఈ కింది ఉత్తరం రాశాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6x1mobev4cd3ztdwcj8gx2o3o23kvdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/272</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237970</id>
    <revision>
      <id>595843</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '256 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X “మహారాజు శ్రీ సి.పి. బ్రౌన్ దొరగారి సముఖానకు తమ ఆశ్రితుడు బేతపూడి సుందరరాయుడు అనేకసలాములు చేసి వ్రాసుకున్న అర్జీ విన్నపము యేమంటె&quot;, &quot;నా దగ్గర చదువుత...'</comment>
      <origin>595843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4866" sha1="g091b14eb1g6lgbht79g9nw3boc6906" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;256
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
“మహారాజు శ్రీ సి.పి. బ్రౌన్ దొరగారి సముఖానకు తమ ఆశ్రితుడు
బేతపూడి సుందరరాయుడు అనేకసలాములు చేసి వ్రాసుకున్న అర్జీ విన్నపము
యేమంటె&quot;,
&quot;నా దగ్గర చదువుతూవుండె దొరలలో వాగిలివి దొరగారు తెనుగులో
అర్జీలు చదుపగలరు. తనంతట తాను తర్జుమా కొంచం సుమారుగా చెయ్యగలరు.
మాటలు కూడా సుమారుగా మాట్లాడగలరు. గ్రామరు విషయం బాగా
తెలుసును. యిదిగాక లూయను దొరగారు నాదగ్గర మూడు నెలల నుంచి
చదువుతున్నారు. ఆయన ఆర్థగ్రాహ్యము చేసుకోగలరు. కొంచం మాట్లాడగలరు.
తర్జుమా కొచం కొంచం యిప్పుడు ఆరంభం చేస్తూవున్నారు. అయితె బుద్ధి
బహుసూక్ష్మంగా వున్నది. శీఘ్రంగా గ్రహించదగ్గవారె. వారికి కూడా ఆర్జీల మీదనె
పాటు చేయిస్తున్నాను. సదరహి యిద్దరు దొరలు అరవ భాషలోను ఇదే
ప్రకారం కొంచం యెచ్చు తగ్గుగా వున్నారు. మార్చివెలలో తమ సముఖములోకి
వచ్చి పరీక్షివ్వవలెననివున్నారు. గనక యీ సంగతులు తమ చిత్తానకు విశదం
కాగలందుల్కు మనవి వ్రాశినాను.”
&quot;యిదిగాక కాలీజీ తెలుగుమునిషీలలో విశ్వంభర శాస్త్రులు రాజీనామా
యిచ్చినట్టు నాకు తెలిసినది. ఆ మాట నిజమైతె సరే. లేక యిఖ మీద
రాజీనామా దాఖలు చేసేలాగున వుండెనా నేను బహుదినములనుంచి
కాలీజీలో సరటపకెట్టు సంపాదించుకోవలెనని అక్కడనే కనిపెట్టి తమదయను
కూడా అనుసరించుకొని వున్నాను. ఆ యిలాకా రిడక్షన్ పనిపోయినందున
అక్కడ తిరిగి వకటి ఖాలి అయితే నాకు యిత్తురనే అభిప్రాయంతో జీవనానికి
గడియక నానా శ్రమ పడుతూ యీ నీలగిరికిన్ని వచ్చి దేహానికి సరిపడక వున్నా
నేను చదువు చెప్పే దొరలకు నావల్ల విఘాతం లేకుండా వారి దయకున్ను
పాత్రుణ్ని కావలెననివున్నాను. అయితే యిదివర్కు నా గ్రహచార సామాన్యం వల్ల
అనేక పనులు కాలి అయినా వకటైనా నాకు దొరకక పోవడం తమ
చిత్తానికే విశదం అయి వుండడం చేత నేను విస్తరించి వ్రాసుకోలేదు. యీ విశ్వంభర
శాస్త్రుల సరిటఫకేట్టు నాకుదయచేసి నన్ను పరీక్ష చెయ్యవలెనని తప
అభిప్రాయం వుంటే అది అయ్యేవరకు ఆపని వకరికిన్నీ యివ్వక నిలిపి
పెట్టవలెననిన్ని నేను వచ్చిన మీదట నన్ను తమరు పరీక్ష చేసి తరువాతనైనా
నాకు ఆ పని ఖాయంగా చేసి యవ్వవలెనని ప్రార్థిస్తున్నాను.”
&quot;మరిన్ని యిక్కడికి వచ్చిన మునీషీలు దొరలకు చదువుసాగక మునుపె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g091b14eb1g6lgbht79g9nw3boc6906</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/273</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237971</id>
    <revision>
      <id>595844</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 257 వారి చదువుకువిచ్చిత్తు కలగచేసి, తిరిగి పట్నం లేచిపోతూవుండివా వేనుమాత్రం అన్ని కష్టములకు లోబడి వారి చదువుకు ఆటంకం లేకుండా సాగించవలెననిన్న...'</comment>
      <origin>595844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="emijbnq5bqcchkb44fd07kpmtc9uchu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
257
వారి చదువుకువిచ్చిత్తు కలగచేసి, తిరిగి పట్నం లేచిపోతూవుండివా వేనుమాత్రం
అన్ని కష్టములకు లోబడి వారి చదువుకు ఆటంకం లేకుండా సాగించవలెననిన్ని
అట్లా లేచివస్తే తమ చిత్తానకుయెక్కడ కోపం వస్తుందో అనే భయం చేత
యిక్కడనే వున్నాను. అయితే ఈ సమయంలో వేమ అక్కడ లేవందువ ఆ ఖాలి
అయ్యె సరటఫకెట్టు యవరికైనా యిస్తారేమో అవి విండా భయంగా వున్నది.
నాకు ఆ భయం లేకుండా నన్ను కాపాడవలశివ భారకులు తమ గమక
విన్నపం వ్రాసుకొన్నాను.”
&quot;మరిన్ని నేను నా కొలువు సమగ్రంగా చేసి, 'పేరుతెచ్చుకోవలెనని
వున్నందున యీ కొండ మీద మంచు, చలిచేత యెన్ని కష్టములు సంభవించినా
అవి అన్ని వోర్చుకొని యిక్కడనే వున్నాను. వకవేళ వేను యిప్పుడే
రావలశినట్టున్ను అట్లారాకపోతే పని దొరకదు అని వున్నట్టు అయితె యిప్పుడె
రావలెను. అరణ్యమధ్యలో వున్నందున యేమి తోచకున్నాము. మెట్టుకు
ఆసరటపడేటు నాకు వకటి దయచేసి నన్ను యట్లా ముందుకు తేవలెవో అట్లా
తెచ్చి ఆజ్ఞయే చొ॥ దయచేయిస్తే ఆ చొప్పున నడుచుకొంటున్నాను. గాని నా
స్వతంత్రం మీద వకటిన్ని చేయను. యిందున గురించి కాలేజీలో అర్జీ
యిచ్చెలాగ్ను వక అర్జీ నాతమ్ముడైన మల్లయ్య దగ్గిరికి అంపిస్తున్నాను గనక
ముందుగా తమకు విన్నపం వ్రాసుకున్నాను.
1842 సం జనవరి వెల 9 తేది&quot;
(M.420 PP.282-85)
బ్రౌనుదొరగారు సిఫార్సు చేశారో లేదో తెలియదు. మందరరాయుడు
దర్శనం చేసుకొన్నప్పుడు గానీ అతని తమ్ముడు మల్లయ్య వచ్చినప్పుడుగాని
దొరగారు 'నవనాధ చరిత్ర వ్రాత ప్రతి గురించి వాకబు చేసినట్టున్నారు.
సుందరరాయుడు హైదరాబాదులో ఉన్న తన అన్నగారు బేతపూడి పాంబయ్య
గారికి ఆ పుస్తకం గురించి చాలాగా రాశాడు. &quot;నీవు వ్రాసిన ప్రయోజనము నాకు
స్వకార్యమే గనుక యెక్కడయినా ఆ గ్రంథం జాడ దొరికిన పక్షమందు సాధించి
పంపిస్తున్నాను&quot; అని అన్నగారు జవాబు రాశారు. (M.411–PP.102–104).
బ్రౌను దొరగారి ప్రాపకం దొరకక పోయినా బేతపూడిమందరరావుకు
అతని దగ్గిర చదువుకొన్న ఆర్.యస్. ఎల్లిప్ చాలా పెద్ద హోదాలో ప్రవేశించాక
నీలగిరి చరిత్రను అతనికి అంకితం ఇచ్చాడు. ఇది 1864లో మందరరాయని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emijbnq5bqcchkb44fd07kpmtc9uchu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/274</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237972</id>
    <revision>
      <id>595845</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '258 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX మరణానంతరం అచ్చు పడింది. అయితే ఇందులోని భాగాలు 1830-40 మధ్య చెన్నపట్నం నుండి వెలుపడుతున్న 'వృత్తాంతి' అనేపత్రికలో మొదట ప్రచురితమయ్యాయి. ఈ నీలగిరి చరిత్...'</comment>
      <origin>595845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4403" sha1="emkccw2v7bvz5r4rvlhb3ypbksb3o04" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;258
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
మరణానంతరం అచ్చు పడింది. అయితే ఇందులోని భాగాలు 1830-40 మధ్య
చెన్నపట్నం నుండి వెలుపడుతున్న 'వృత్తాంతి' అనేపత్రికలో మొదట
ప్రచురితమయ్యాయి. ఈ నీలగిరి చరిత్ర ఇటువంటి గ్రంధాలకు దారితీసింది.
8 కోలా శేషాచలం ( ?)
నీలగిరిని కనిపెట్టాక ఆ శీతల వాతావరణం తమ దేశీయులకు వేసవిలో
అనువైనదని మద్రాసు లోని తెల్లదొరలు భావించారు. గవర్నరు మొదలుకొని,
ఎందరెందరో ఎండాకాలంలో నీలగిరికి వలస వెళ్ళేవారు. అదివేసవి రాజధానిగా
మారడం వల్ల సివిల్ సర్వెంట్లూ వాళ్ళు కచ్చేరీలో పనిచేసే నేటివు ఉద్యోగులూ
ఫైళ్ళు బళ్ళకెత్తించి అక్కడకు పయనమయ్యేవారు. థామస్ సిప్సన్ దొరగారి
కచ్చేరిలో మాంగాడు శ్రీనివాస మొదలి ప్రధానోద్యోగిగా ఉండేవాడు. ఈయన
దగ్గర కోలా శేషాచలం గుమస్తాగా పనిచేసేవాడు. ఇతడు కవి. మద్రాసు
చింతాద్రిపేటలోని వెంకటాచల నాయని పుత్రుడు. యాదవుడు. విద్యలు
నేర్చికచ్చేరీ కొలువులో చేరాడు. తన పై ఉద్యోగి శ్రీనివాస మొదలియారు వద్ద
గణిత శాస్త్రాన్ని అభ్యసించాడు.
1846 మేనెలలో చెన్నపట్నం నుండి బయలు దేరి శేషాచలం నీలగిరికి
వెళ్ళాడు. 1847 జనవరి 13 తేదీనాడు మరలా స్వగ్రామానికి వచ్చాడు. ఈ మధ్య
కాలంలో తాను చేసిన పయనాలు, చూసినవాటి వైనాలు 'నీలగిరి యాత్ర అనే
వచన గ్రంథంగా ఉత్తరోత్తరా రచించాడు. ఆనాడు అందరూ సామాన్యంగా రాసే
వాడుక భాషలో గాక కృతకగ్రాంథికంలో దీనినిరచించడం ఒక విశేషం. ఇదిచిన్నయ్య
సూరి రచనలకు ఒక దశాబ్దం ముందుగానే బయలు దేరిన కొత్త ఫ్యాషను.10
శేషాచలం గ్రంథంలో మూడుప్రకరణాలు ఉన్నాయి. నీలగిరి చేరేదాకా
వున్న వృత్తాతం తొలిప్రకరణంలో, నీలగిరి విశేషాలు రెండో ప్రకరణంలో,
తిరుగు ప్రయాణం చివరి ప్రకరణంలో వున్నాయి. 'స్వదేశ భాషాభ్యాస
బాలుర కనవధిక వాచక వైభవోన్మేషకరంబునుసమధిగత శాస్త్రలక్షణ విచక్షణ
బు' శేషాచలం రచించాడు. దాన్ని పాఠ్య గ్రంథంగా
పెడతారని ఆశించాడేమో. అలా జరగలేదు.
10. శేషాచలం గ్రంథ రచనా కాలం వివాదాస్పదం. దీని గురించి తరువాత సంపుటంలో గోడేవారి ప్రకరణంలో
విశదపరచాను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emkccw2v7bvz5r4rvlhb3ypbksb3o04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/275</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237973</id>
    <revision>
      <id>595846</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 259 &quot;అత్యావశ్యకంబులగుట చేసి 'ఇంగిలీషు' మొదలగు కతిపయగ్రామ్య పదంబులు ప్రస్తుత వ్యవహారాను గుణముగా వాడకతప్పలేదు. అలా వాడినచోట్లు పువ్వు గుర్తు 'ఆమ...'</comment>
      <origin>595846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4776" sha1="31u0tboi1ou60hz8w7o0ukeoyd017ti" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
259
&quot;అత్యావశ్యకంబులగుట చేసి 'ఇంగిలీషు' మొదలగు కతిపయగ్రామ్య
పదంబులు ప్రస్తుత వ్యవహారాను గుణముగా వాడకతప్పలేదు. అలా వాడినచోట్లు
పువ్వు గుర్తు 'ఆమాటదగ్గరవాడాడు. బేతపూడి సుందరరాయుడు
的
సంజ్ఞవాడ కుండానే ఇంగ్లీషు మాటలు ప్రయోగించాడు. ఇద్దరి పుస్తకాలను కొద్దిగా
పార వేద్దాం.
“మరిన్ని
ఆకొండల మీదనున్న.. మంచున్ను చల్లని గాలిన్ని పురలగడ్డలు,
మెట్టమోసు, కాళిళ్ల, తరవాస, కార్రట్టు, ముల్లంగి, పటానీలు, చిన్నపెద్ద బీనసు,
సీమ గుమ్మడికాయ మొదలయినవి వుండడము వల్ల మనస్వదేశముకంటే
అతిశయము ఆ నవలను దొర యేర్పరచినాడు&quot; అని సుందర రాయడు రాశాడు.
** ఎంగిలీషు రెడిష్ బీట్రూట్ *నోల్కోల్ *ట్నప్స్ *కాల్డాట్అను
గడ్డలు *స్పిన్నేజ్ అనుశాకపత్రంబులు *కాలీఫ్లవర్
అనుపువ్వు విజటేబిల్ మారొ
యను శాకశలాటువు *రాస్బెఱి *మెలె బెఱి స్ట్రాబెఱి *బ్లాక్ బెఱి *హిల్గూస్
బెఱి * పీచ్పెస్ పియర్ *ఆప్పిల్అనంబడు ఫలంబులు నమ్మలయందగలుగు
చున్నయవి. ఎంగిలీషు రెడిషనగా సీమముల్లంగి. ఇది యీ దేశపు ముల్లంగికంటె
(గొంతనిడుద సన్నంబయియెఱడాఱు మీఱికాఱంబును గొఱవడియున్నయది.
బీట్ రూట్టను కందంబులు త్రివిధంబులగురోహిత వర్ణంబులయియుండును.&quot;
ఈ విధంగా శేషాచలం ఎంగిలీషు నామంబులు వ్రాయబడి
కంద కాశాకాశలాటుల గురించి 58 పంక్తుల వచనం రాశాడు.
ఈ 'నీలగిరి యాత్ర'ను శేషాచలం గొడే జగ్గారావు గారికి అంకిత
మిచ్చాడు. (చూ.11వ సంపుటంలోని గొడేవారు అనే ప్రకరణం).11
కృతిభర్త ఈ గ్రంథాన్ని ఎలా మెచ్చుకొన్నారో. ఇందులో ప్రకరణాల
ముందూ చివరా ఆశ్వాస ప్రారంభంలోనూ అంతంలోనూ ఉన్నట్టు పద్యాలు
సాధారణ వృత్తాలలోనే కాక స్రగ్విణి, భుజంగప్రయాతం, పంచచామరం
మొదలైనవీ, గర్భకవిత, బంధ కవిత్వాలూ, పాదగోపనాలు మొదలైన పాండిత్య
వున్నాయి. తనకృతిని
కావలసినవన్నీ
విరహితులైగైకొనుండు' అని శేషాచలం ప్రార్ధించాడు. ఈ కృతిని చూసి ఇవాళ
ఎవరూ అసూయ కాదుగదా గర్వపడనూ పడరు. తెలుగు వచనం కృతక గ్రాంథిక
ప్రకర్షకు
'అసూయా
11 బేతపూడి మందిరరాయుడితో తులవాత్మక విశ్లేషణ చేయడానికి కోలా శేషాచలం సంగతి ఇక్కడ
చెప్పుకొంటున్నా&quot; ఇతడు కొంచెం అర్వాచీనుడు తరువాత సంపుటంలో గొడేవారి ప్రకరణంలో వివరాలు
ఉన్నాయి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>31u0tboi1ou60hz8w7o0ukeoyd017ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/276</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237974</id>
    <revision>
      <id>595847</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '260 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX రూపాన్ని సంతరించు కొంటున్నందుకు సిగ్గుపడడం ప్రారంభిస్తారు. 9. పెరన శ్రీమన్నారాయణ (1834) యుగధర్మం ఏమిటో తెలియకుండా అన్ని గ్రంధాలనూ ఛందో బద్ధం చేయబూనడ...'</comment>
      <origin>595847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4933" sha1="s520blyz1txsgybu7ekr03anhgog5au" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;260
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
రూపాన్ని సంతరించు కొంటున్నందుకు సిగ్గుపడడం ప్రారంభిస్తారు.
9. పెరన శ్రీమన్నారాయణ (1834)
యుగధర్మం ఏమిటో తెలియకుండా అన్ని గ్రంధాలనూ ఛందో బద్ధం
చేయబూనడం అవివేకం. కుంపిణీ యుగంలో నిఘంటువులూ, వ్యాకరణాలూ
సమస్తం వాక్య గ్రంథాల రూపంలో వస్తున్నప్పుడు సర్కారు వారి రెగ్యులేషన్లను
పద్యకావ్యంగా చెప్పాలనుకొన్న ఘనుడొకడున్నాడు. బ్రౌను దొరగారికి అతడు
రాసిన ఉత్తరాన్ని చూడండి.
“మహారాజ శ్రీ సి.పి. బ్రౌన్ దొర యిస్కాయరు జడిజీజిల్లే రాజమహేంద్రి
గారి దివ్యసముఖాన్కు ఆశ్రితుడు పరన శ్రీమన్నారాయణ వ్రాసుకొన్న అర్జీ
విన్నపములు. ఆన 1802 సంవత్సరం ది. 13 జూలయి తారీఖున మహారాజశ్రీ
గౌనరుకంపలేర్లు వారి చాత కరణముల నిమిత్తం నిర్ణయింపబడ్డ యిరువది
తొమ్మిదో రిగ్యులేషన్ వున్న పందొమ్మిదో శిక్సనుల తాత్పర్యమున్ను నేను
తెలుగున పద్యకావ్యం చేసివాను. తదారభ్య ఆ గ్రంథం ఆ మట్టున అట్టే వున్నది.
తమరు సకల ధర్మ స్వరూపులు. పండిత శ్రేష్ఠులు ఆంధ్ర గీర్వాణముల యెందు
కవిత్వములు విమర్శించే యెడల భోజరాజులని తమ యొక్క కీర్తి జగద్వితమై
యున్నది గనుక ఆ గ్రంథం తమ సన్నిధికి పంపిస్తిని. యిరువయ తొమ్మిదో
రెగ్యులేషన్ చిత్తగించి ప్రవేశిక్యమ భావము పద్యముల యెందు విమర్శించి తప్పులు
వున్న పక్షమందు క్రమచేసిదిద్దించి కరణములు యీ గ్రంథము కంఠోపాఠము
చేసుకొనేలాగు సరికెలెరు ఉఖం దయచేయించి ప్రకటన చేయించవలెనని
వేడుకొంటూ వున్నాను. యింకా ముఖ్యమయిన కొన్ని రెగ్యులేషనులు శలవు
ప్రకారం పద్యకావ్యం చెయ్యవలెనని తాత్పర్యం వున్నది. సకలధర్మ స్వరూపులైన
మహారాజశ్రీ గౌనరుమెంటు వారిచాత విరచింపబడ్డ రిగ్యులేషనులు భారతభాగవత
రామాయణాది గ్రంథములవలెను ఛందోబద్ధములు శాశ్వితమై ఆచంద్రార్క
వుంటున్నవి. 'వేమదర్శనానకువచ్చి సముఖమందు నాఖీకత్తు విజ్ఞాపన చేసుకొందా
మంటే పెద్దవాణ్ణిన్ని శరీరరుగ్మత కలవాణ్నిన్ని అయివుండి నా దగ్గిర చదువు
కుంటూ వున్న భట్రాజు మా గ్రంథ యిచ్చి పంపిస్తిని. దాఖలు చిత్తగించవలెను.
దొరముందువుండి ధ్యానం చేసినంత మాత్రంచాత గజేంద్ర ద్రౌపదుల ప్రాణ
మానములు రక్షించివనారాయణహంశసంభూతులు గనుక నిర్భయంగా అభయం
వేడుకొని అర్జీవిన్నపంవ్రాసుకొన్నాను. 10 అక్టోబరు 1834.&quot; (M.417 పుట452)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s520blyz1txsgybu7ekr03anhgog5au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/277</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237975</id>
    <revision>
      <id>595848</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు 261 మారుతున్నలోకంతో మారనివాళ్లూ వుంటారు. మారిబాగుపడ్డ వారూ ఉంటారు. 10. “ఉద్యోగస్తులలో ఒకరు” (1793 ప్రాంతాలు): స్వదేశీయ ధర్మశాస్త్రాలు న్యాయ విచారణల...'</comment>
      <origin>595848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4108" sha1="p1dlhkzibhrj3xcqfocnvp68im63ge7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కొందరు పండితులూ, గ్రంథకర్తలు
261
మారుతున్నలోకంతో మారనివాళ్లూ వుంటారు. మారిబాగుపడ్డ
వారూ
ఉంటారు.
10. “ఉద్యోగస్తులలో ఒకరు” (1793 ప్రాంతాలు): స్వదేశీయ
ధర్మశాస్త్రాలు న్యాయ విచారణలో ఎంత ముఖ్యమో, పరిపాలన ప్రారంభమయ్యాక
ఆ ప్రభువులు ఏర్పాటుచేసిన రెగ్యులేషన్ల పరిధిలోనే వ్యాజ్యాలు నడుస్తాయి కమక
&quot;అదాలతు చట్ట చిట్టాలు&quot; ప్రజలు తెలుసుకోవాలి. ఇంగ్లీషు వారు తమ భాషలో
రచించిన వీటిని ప్రాంతీయ భాషలలో అనువదించి ప్రజలకు తెలియచేయాలి.
ఈ పనిని ఇంగ్లీషు తెలుగు తెలిసిన విద్యావంతుడు ఒకడు చేసి లాభం పొందాడు.
లండస్ఇండియాఆఫీసు గంథాలయంలో చాలా వ్రాతప్రతులు ఉన్నాయి.
వాటిని ఓపికగాపరిశీలిస్తే ఇటువంటి విషయాలు బయటపడతాయి. ఆగ్రంథా
లయంలో ' Mss-Tel C-1 అనే నెంబరు గల పుస్తకం చాలా ఆసక్తి దాయకంగా
ఉంది. ఇది 120 ఫోలియో పుటలుగల గ్రంధం. మొదటిపద్దునుండి ఎనభై ఎనిమిదో
పద్దుదాకా చట్టదిట్టాలు విశదం చేశాడు. ఆ పుస్తకం ముఖచిత్రం ఇలా వుంది.
(కుంప్పని వారి జాగీరు భూమిలో నుంన్న మరింన్ని
టీపు సుల్తాన్ వల్ల విడ్పపడ్ని తాలూకా
నీతి న్యాయం నడిపించ్చే నిమిత్యం చట్ట దిట్టాలు
చెంన్నపట్ణంలో వుండె
కౌంస్సిల్లో గవర్నర్ వారి ఆజ్ఞ ప్రకారం
హానరబుల్ కుంప్పిని వారి వుద్యోగస్తులలో
ఒకడు అలక్ సాంద్దర్ ఫాలొ ్కవర్ అనే వారి వల్లను
యింగిల్చిను తెల్గు భాషలూ
తరజ్మ చాయ పడింద్ది
౧౭౯౩ సంవత్సరంలో
పద్దెనిమిదో శతాబ్దంలతోనే 'ఒకడు' ఇలా ఆదాలతు చట్టదిట్టాలను
వాక్యరూపంలో 'తరజ్మ' చేయడం సమకాలిక ప్రయోజనాలను దృష్టిలో
పెట్టుకొనే.
11. రావినూతల రామయ్య (1840 ప్రాంతాలు)
.
1793 లో కుంపిణీ ఉద్యోగులలో ' ఒకడు' తన పేరు చెప్పుకోక కోర్టు
గ్రంథాలు తెనిగించాడు గానీ, 1846 నాటికి ముందే రావిమాతల రామయ్య అనే
ఆయన 'కోడ 'ఆఫ్ రెగ్యులేషన్స్ అండ్ లెజిస్లేటివ్ ఆక్టులు' తర్జుమా చేసి
ప్రచురించారు. 1846లో ఇంకొకగ్రంథం ప్రచురించారు. ముఖపత్రం ఇలా వుంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p1dlhkzibhrj3xcqfocnvp68im63ge7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/278</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237976</id>
    <revision>
      <id>595849</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '262 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం X ఫౌజుదారీ అదాలతు కోర్టు యొక్క సరిక్యూలరువులు ౧౮౦౫సం మొదలు ౧౮౪2 సం॥ జూన్ తేదీ వరకు యిందులో కడపట యిండెక్సు అనే సూచి చేర్చబడినది. చన్నపట్నం కలక్టర్ కచే...'</comment>
      <origin>595849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4191" sha1="c0n4kluzuoljog6p029bl3dr61ermh7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;262
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం X
ఫౌజుదారీ అదాలతు కోర్టు యొక్క సరిక్యూలరువులు
౧౮౦౫సం మొదలు ౧౮౪2 సం॥ జూన్ తేదీ వరకు
యిందులో కడపట యిండెక్సు అనే సూచి చేర్చబడినది.
చన్నపట్నం కలక్టర్ కచేరి లేటునవుకరు రావినూతల
రామయ్య వల్ల
తర్జుమా చేయబడ్డది చన్నపట్నం
వర్తమాన తరంగిణి ముద్రాక్షరశాల
(౧౮౪౬ సం॥)
ఇది 409 పుటల గ్రంథం-76 పుటల ఇండెక్సు ఉంది. సాంఘిక
చరిత్రకు చాలా ఉపయోగపడుతుంది. ఈ ముద్రిత గ్రంథం లండన్ లోని
ఇండియా ఆఫీసు గ్రంథాలయంలో ఉంది. (కాల్ నెంబరు TELC-466)
ఇటువంటి గ్రంథాలను వర్తమాన తరంగిణి ముద్రాక్షర శాలవారు చాలా
ప్రచురించారు. కర్నల్ కాలిన్ మెకంజీ దొరగారు 'తయారు చేసిన కలెక్షన్ లో
నుంచి కయిఫియ్యతులు ఇప్పటికీ మన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు ప్రచురించే
ప్రయత్నాలలోనే ఉన్నారుగాని 'వర్తమానతరంగిణి' వారు ఎప్పుడో వాటిలోని
పనికొచ్చే భాగాలను అచ్చువేసి అమ్ముకొన్నారు. లండన్లోని ఇండియా ఆఫీసు
గ్రంథాలయంలో వున్న 'OR. 9672' అనే కైఫియత్తులుగ్రంథంలో ఇలా ఉంది.
ఈ
&quot;యీపయికనుపరిచిన విషయములుయావత్తు ముందు రచింప
బొయ్యెడి గ్రంథమునకు అనుక్రమణికగా నగుచున్నవి. ప్రకృత మాయారాజుల
నామములను వారు జీవించి యుండినకాలములను లేక వారి ప్రభుత్వ ప్రాబల్యము
యొక్క సమయములను మాత్రమే తెలియ చేయుచున్నాము.
పంచాంగములను పుచ్చుకొనెడి వారు సంవత్సరం 1 కి రు.3 చొప్పున మాకు
చెల్లించుట కంగీకరించి వకసంవత్సరపు పయకమును ముందుగా పంపించిన
యడల సదరు విషయముతో చేరిన గ్రంథము సాంగముగా రచించుటకు
నిశ్చయించడమైనది. పు. వెంకట్రావు అని వున్నది.&quot; (పుట 51)
చందాదారులు చేరారో లేరో, ఆ గ్రంథం సాంగంగా రచించడం
జరిగిందో లేదో ప్రస్తుతం లభించే ఆకరాల వల్ల తెలియదు.
కుంపిణీ యుగంలోని చరిత్రలను సాంగం రచించడానికి ఇతోధిక కృషి
చాలాఅవసరం. దక్షతగలపరిశోధకుడు దీక్షగా లండన్ ఇండియాఆఫీసు గ్రంథాలయం
లో పరిశోధనలు చేస్తే చాలా విషయాలు వెలుగు చూస్తాయి.
తమసోమా జ్యోతిర్గమయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c0n4kluzuoljog6p029bl3dr61ermh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/279</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237977</id>
    <revision>
      <id>595850</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 అచ్చుకూటాలూ—పుస్తకప్రచురణలు (షూల్టి నుంచి సూరిదాకా) కుంపిణీ యుగంలోనూ దీనికి పూర్వ యుగాలలోనూ మన కావ్యాల చివర ఒక పద్యం కృతికర్తలు పొందుపరుస్తూ ఉంటారు. ఉదాహరణకు అల్లసాని...'</comment>
      <origin>595850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2374" sha1="5gs58fmzp96dq934z239idocnjkcvgo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;12
అచ్చుకూటాలూ—పుస్తకప్రచురణలు
(షూల్టి నుంచి సూరిదాకా)
కుంపిణీ యుగంలోనూ దీనికి పూర్వ యుగాలలోనూ మన
కావ్యాల చివర ఒక పద్యం కృతికర్తలు పొందుపరుస్తూ ఉంటారు. ఉదాహరణకు
అల్లసాని పెద్దనగారు స్వారోచిషమను సంభవం అనే పేరుతో మనుచరిత్ర
రచించారు. దాని ఆఖరి ఆశ్వాసంలో ఈక్రింది పద్యం కనబడుతుంది.
(మను-6–121)
కోరిక నీ స్వారోచిషు
చారిత్రము వినిన, వ్రాయ, చదివిన, ధన ధా
న్యారోగ్యపుత్ర సంతతులు
వైరూఢిగ గండ్రు పిదవనమరత్వంబున్
పద్యకావ్యాలలోనే కాదు ద్విపద కావ్యాలలో కూడా ఇటువంటి
ఫలశ్రుతి ఉంటుంది. పాల్కురికి సోమనాధుడు తన పండితారాధ్యచరిత్ర
చిట్టచివర దానిని విన్నా చదివినా వ్రాసినా అభిమతఫలాలు పొందవచ్చునని
స్పష్టంచేసి...
కావున నీకృతి గారవించినను
వావిరి చదివిన వ్రాసిన వివిన
పరువొంద వారల కభిమతార్థంబులు
గరుణించు శివుడు మంగళ మహ శ్రీలు
గ్రంథకర్తలు సంపూర్ణంగా విరచించిన కృతిని ఎవరైనా వినడం,
చదవడం బాగానే ఉందిగాని మళ్ళా వ్రాయడం ఏమిటనే ప్రశ్న ఇవాళ మనలో
చాలా మందికి కలగవచ్చుగాని పూర్వం రచయితలు తమ గ్రంథాలను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5gs58fmzp96dq934z239idocnjkcvgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/280</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237978</id>
    <revision>
      <id>595851</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '264 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX 'చెప్పేవారు', 'చేసేవారు వ్రాయసగాళ్లు రాసుకొనేవారు. మాతృక నుంచి పుత్రికలు పుట్టించుకొవేవారు. అందుకే చాలా వ్రాత ప్రతులలో చిట్టచివర లేఖకుడు ఒక హెచ్చర...'</comment>
      <origin>595851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2711" sha1="nokjq1m3vk9ekznoggq9395n7zvjdku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;264
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
'చెప్పేవారు', 'చేసేవారు వ్రాయసగాళ్లు రాసుకొనేవారు. మాతృక నుంచి
పుత్రికలు పుట్టించుకొవేవారు. అందుకే చాలా వ్రాత ప్రతులలో చిట్టచివర
లేఖకుడు ఒక హెచ్చరిక చేసేవాడు.
ప్రతిచూచి వ్రాసినాడను
అతి పెబ్రలు వ్రాలు, చూడవన్నియు దప్పుల్
యతియును బ్రావము వెఱుగను
176)
మతిమంతులు తప్పుదిన్ది మన్నింపరయా.
(చాటు పద్యరత్నాకరం-
రాకముందు
తు
అచ్చుకూటాలు, పుస్తక ప్రచురణలు
పాఠకులకు శరణ్యం కమక లేఖకులకు ఫలశ్రుతిని చెప్పడం తొలిరోజుల రివాజు.
అచ్చు పుస్తకాలు వచ్చినా ఆ గ్రంథాల రచయితలు వాటిని 'వ్రాసినట్టు
ముఖపత్రం మీద చెప్పేవారు కాదు. ఉదాహరణకు 1842లో ప్రచురించిన
హరిశ్చంద్ర ద్విపద కావ్యం అట్టమీద ఇలా తెలుగులో చెప్పారు.
&quot;ఈ గ్రంథము గౌరవమంత్రి చేత చెప్పబడ్డ సమగ్రమైన
హరిశ్చంద్ర ద్విపద కావ్యమున్ను
ఆయవనే చెప్పిన నవవాథ చరిత్ర
ద్విపద కావ్యములో యుండేటి యొక కధయున్నుగలది”.
ఇంకో ఉదాహరణ చూడాలంటే 'దాశరథీ శతకం' అట్టమీద ఇలా ఉంది.
శుభమస్తు
గోపకవీశ్వరునిచేత చేయబడిన
దాశరథీ శతకము
తప్పులు లేనట్లు పరిశోధింపించి
అ.అనంతాచార్యుల వారిచేత
పరస్వతీ పీఠ ముద్రాక్షరశాలయం
దచ్చువేయంబడియె
శాలివాహవశకంబులు౧౭౬ ౭
విశ్వావసు సం|| పంగునివెల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nokjq1m3vk9ekznoggq9395n7zvjdku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/281</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237979</id>
    <revision>
      <id>595852</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూబాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 265 ఈపై రెండు ఉదాహరణల వల్ల గ్రంథకర్తలు తమ కృతులను 'చెప్పేవారు', 'చేసేవారు' అన్న సంగతి తెలుగులో పుస్తక ప్రచురణ ముమ్మరంగా సాగుతున్న 1845 ప్రాంతాలలో స...'</comment>
      <origin>595852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="0zr0xids4rzkwkvgqlnwkwnspe17q49" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూబాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
265
ఈపై రెండు ఉదాహరణల వల్ల గ్రంథకర్తలు తమ కృతులను
'చెప్పేవారు', 'చేసేవారు' అన్న సంగతి తెలుగులో పుస్తక ప్రచురణ ముమ్మరంగా
సాగుతున్న 1845 ప్రాంతాలలో సైతం 'జనవాడుకగా ఉండేది. అయితే 1869
వాటికి రచయితలు తమ గ్రంథాలను 'వ్రాయడం' రచించడానికి
పర్యాయపదమయింది. ఏనుగుల వీరాస్వామిగారి కాశీయాత్ర చరిత్ర రెండవ
ముద్రణ ముఖపత్రం ఇలా ఉంది.
కాశీయాత్ర చరిత్ర
యేనుగుల వీరాస్వామయ్యవారి
చేత వ్రాయబడి
కోమలేశ్వరపురం శ్రీనివాసపిళ్లగారి
పుత్తరువు ప్రకారం
పుదూరి నారాయణశాస్త్రి చేత
లేఖక తప్పులు దిద్దబడి
౧౮౩౮ వండి ఏప్రిల్ నెలలో
అచ్చువేయబడిన యీ పుస్తకము గవరవ్మెంటు వారి వుత్తరవు ప్రకారము
వర్తమాన తరంగణి ముద్రాక్షరశాలయందు
పువ్వాడ వెంకటరావుగారి వలవ
రెండవ తూలి ముద్రింపబడినది
౦౮౬౯ పం డిసెంబరు నెల
తెలుగులో పుస్తక ముద్రణ చరిత్రము ఇప్పటిదాకా ఎవ్వరూ
మినహాయింపులు లేకుండా సమగ్ర పరచలేదు. దానికి ఇతోధిక పరిశోధన
అవసరం. భారతదేశంలో కుంపిణీ వారి రాజ్యాలన్నింటిలో ఒక్క చెన్న
రాజధానిలో మొట్టమొదటి సారిగా క్రీ.శ.1711లో ముద్రణ యంత్రాన్ని
నెలకొల్పారని చరిత్రకారులు చెప్తున్నారు. కలకత్తాలో 1779లో గాని ముద్రాక్షర
శాలను స్థాపించలేదట! చెన్నరాజధానిలో ఆంగ్లేయులు ముద్రణ యంత్రాన్ని
1. C.J.NIRMAL-THE JOURNAL OF INDIAN HISTORY-VOL XLIV. PART-II
1966, P. 483&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0zr0xids4rzkwkvgqlnwkwnspe17q49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/282</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237980</id>
    <revision>
      <id>595853</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '266 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX వాడుతున్న కాలంలోనే తంజావూరు దగ్గర ఉన్న తరంగం బాడి అనే డెన్మార్కు దేశపువారి మిషనరీలు ప్రెస్సును స్థాపించి తమిళ పుస్తకాలను అచ్చువేయడం ప్రారంభించా...'</comment>
      <origin>595853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4811" sha1="57v04c1myq2z477v442rx8fxiwyasd2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;266
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
వాడుతున్న కాలంలోనే తంజావూరు దగ్గర ఉన్న తరంగం బాడి అనే డెన్మార్కు
దేశపువారి మిషనరీలు ప్రెస్సును స్థాపించి తమిళ పుస్తకాలను అచ్చువేయడం
ప్రారంభించారు. వీరిలోనే ఉత్తరోత్తరా తెలుగు పుస్తకాన్ని ప్రచురించిన ప్రసిద్ధుడు
ఉన్నాడు.
మొట్టమొదటి తెలుగు పుస్తకాన్ని అందులోనూ విదేశంలో అచ్చువేసిన
గొప్ప వ్యక్తిగా బెంజమన్ షూల్జి (1689-1760) అనే జర్మను పాదిరిని మనం
జ్ఞాపకం పెట్టుకోవాలి. ఇతడు క్రైస్తవ మత ప్రచారానికి తన ఇరవై తొమ్మిదో
యేట భారతదేశానికి వచ్చాడు. ఇరవై మూడు సంవత్సరాలు దక్షిణ భారతంలో
సేవ చేశాడు. స్వదేశం చేరుకొన్నాక, అక్కడ పదిహేడు సంవత్సరాల పాటు
తెలుగు పుస్తకాల ముద్రణలో బతుకువెళ్ళ బుచ్చాడు. మాతృదేశంలో సైతం
తెలుగును విస్మరించనందుకు షూల్జిని అభినందించాలి.
షూల్జి జర్మనీలోని సోనెల్బర్గ్ నివాసి. ప్రఖ్యాతమైన 'హాలే
విశ్వవిద్యాలయంలో చదివి పట్టభద్రుడయ్యాడు. అప్పటికే ఆ యూనివర్శిటీ
నుండి కొందరు ఉత్సాహవంతులు ప్రచారం కోసం భారతదేశానికి వెళ్ళారు. హాలే
విశ్వవిద్యాలయంలో మత విద్యాశాఖకు ఆచార్యుడుగా ఉండే అగస్టస్ హెర్మన్
ఫ్రాంక్ మెరికల్లాంటి కుర్రాళ్ళను తయారు చేశాడు. సువార్త ప్రచారానికి
దీక్షపూనిన సంస్థల తరపున వాళ్ళను విదేశాలకు పంపేవాడు. 1710లోనే అతడు
హాలే నగరంలో మొట్టమొదటి బైబిల్ సొసైటీని సంస్థాపించాడు.
పదిపన్నెండేళ్ళకు ముందుగానే ఇంగ్లండులో రెండు సువార్త సంఘాలు
వెలిశాయి. క్రీ.శ 1699లో స్థాపించిన క్రైస్తవ జ్ఞానాభివృద్ధి సంఘం (ఎస్.పి.సి.కె.),
1701లో స్థాపించిన సువార్త ప్రచారక సంఘం (ఎస్.పి.జి.) చాలా చురుకుగా
పనిచేస్తున్నాయి. అయితే ఈ సంఘాల వారు మత ప్రచారానికి మిషనరీలను
భారతదేశానికి పంపలేక పోయారు. అందుకు రాజకీయమైన కారణాలు
ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషు తూర్పిండియా కుంపిణీ వారు దేశీయుల మతవిశ్వాసాల
జోలికి ఎవ్వరినీ పోనివ్వరు, వాణిజ్యానికి అడొచ్చే మత ప్రచారం అందరు
వర్తకులూ అంగీకరించరు.
రాజశాసనం అయితే దేనికైనా వర్తకులు శిరసావహించాలి. డెన్మార్కు
దేశీయులు అప్పటికే భారతదేశంలో కొన్ని గిడ్డంగులు కట్టుకొని వర్తకం
చేస్తున్నారు. ఆదేశపు రాజుకు క్రైస్తవ మత ప్రచారం పట్ల చాలా ఆసక్తి ఉంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57v04c1myq2z477v442rx8fxiwyasd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/283</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237981</id>
    <revision>
      <id>595854</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 267 భారతదేశంలో తన ఏలుబడిలోని యువకులు విలాసపురుషులు, తాగుబోతులు, వ్యభిచారులు అని రాజపురోహితుడు చెప్పాక హాలే విశ్వవిద్యాలయంలో యోగ్యులయిన జర్మ...'</comment>
      <origin>595854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="8jfwcivnciftr4t9g2r140ev2bkvjm3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
267
భారతదేశంలో తన ఏలుబడిలోని యువకులు విలాసపురుషులు, తాగుబోతులు,
వ్యభిచారులు అని రాజపురోహితుడు చెప్పాక హాలే విశ్వవిద్యాలయంలో
యోగ్యులయిన జర్మన్ యువకులను ఎన్నికచేసి దక్షిణ భారతంలో ప్రచారానికి
డెన్మార్కు రాజు నాలుగో ఫ్రెడరిక్ పంపించాడు. 2
తంజావూరు సీమలో తరంగం బాడి అనే కరపట్టణం ఉంది. 1620
వాటికే అక్కడ డేనులు గిడ్డంగి నెలకొల్పారు. కోట కట్టుకొన్నారు. అక్కడి
తెల్లవారు శ్రద్ధగల క్రైస్తవులు. విద్యాప్రియులు. 1706లో డెన్మార్కు రాజు
పంపించగా ఇద్దరు జర్మను పాదిరీలు తరంగం బాడికి చేరుకొన్నారు. బర్తలోమయి
జిగింబాగ్, హెన్రీ ఫూచో అవే ఈ ఇద్దరూ అమితోత్సాహంతో మత ప్రచారం
మొదలు పెట్టారు. బడులు నడిపారు. భాషలు నేర్చుకొన్నారు. బైబిల్
అనువదించారు. దేశీయ ఛందస్సులో దేశీయ సంగీతానికి అనువుగా కీర్తనలు
కట్టారు. ఉత్తరోత్తరా ఒక ముద్రణ యంత్రాన్ని నెలకొల్పిన వెంటనే గ్రంథాలు
అచ్చువేశారు.
ప్రశంసనీయమైన ఈ సేవలో ప్రధమునిగా ప్రముఖునిగా జిగింబాగున్ను
పేర్కొనాలి. బైబిల్ను తమిళంలోనికి అనువదించ ప్రారంభించాడు. భారతీయ
మతాన్నీ, ఆచార వ్యవహారాలనూ అర్ధం చేసుకొనడానికి ప్రయత్నించాడు.
తమిళదేశపు దైవాల పుట్టపూర్వోత్తరాలపై రెండు వందల పందొమ్మిది పుటల
గ్రంథాన్ని వ్రాశాడు. క్రీ.శ.1711లో ఇంగ్లీషు సొసైటీ వారు బహూకరించిన ఒక
ముద్రణ యంత్రం, లాటిన్ పైపులు తరంగం బాడికి చేరాయి. జిగింబాగ్ తన
లాటిన్ గ్రంథాన్ని అచ్చు వేశాడు. దీనిని జర్మనీకి పంపితే అక్కడి మతాధికారులకు
ఆక్షేపణీయమైన భాగాలు కనపడ్డాయి. ఆంక్షలు విధించారు.
జిగింబాగ్ తమిళంలో నీతివెణ్బా, కొండ్రేవేందన్, ఉలగనీతి, అనే
కావ్యాలు రచించాడు. 1713లో జర్మన్ మిత్రులు బహూకరించిన తమిళప్రెస్
తరంగం బాడికి వచ్చింది. ఆ సంవత్సరం సెప్టెంబరు మాసంలో తంజావూరు
రాజ్యంలో మొట్టమొదటి సారిగా ఒక తమిళ గ్రంథం, అచ్చుపడింది. జిగింబాగ్కు
ఉత్సాహం గల సహాయకులు తోడ్పడ్డారు. అయితే వీళ్ళ ఉత్సాహం మీద చన్నీళ్లు
2. E.ARNO LEHMAN-It Began at Tranquebar-P.3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8jfwcivnciftr4t9g2r140ev2bkvjm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/284</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237982</id>
    <revision>
      <id>595855</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '268 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX చల్లే ప్రయత్నాలు జర్మనీలోని మతాధికారులు తలపెట్టడం వల్ల తరంగంబాడి మిషనరీలు డెన్మార్కు రాజుగారికి ఒక విజ్ఞాపన చేసుకొన్నారు. 1714లో డెన్మార్కు దేశపు...'</comment>
      <origin>595855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4352" sha1="0vgkqmk1dacl5du08hxjzm1ru9ayy6m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;268
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX
చల్లే ప్రయత్నాలు జర్మనీలోని మతాధికారులు తలపెట్టడం వల్ల తరంగంబాడి
మిషనరీలు డెన్మార్కు రాజుగారికి ఒక విజ్ఞాపన చేసుకొన్నారు.
1714లో డెన్మార్కు దేశపురాజు తరంగం బాడిలో ఉన్న మిషనరీలు
ఏవిధమైన నారు ఆంక్షలకూ లోబడక తమకు తోచిన పుస్తకాలను
తమిళంలోమా తదితరమైన ఏ భాషలోనైనా యథేచ్ఛగా అచ్చువేసి
ప్రకటించుకోవచ్చునని ఆదేశం ఇచ్చాడు. (సెన్సారు బాధలకు పూర్వం ఈ
మిషనరీలు గురి అయ్యారు. వీరు రచించిన గ్రంథాలను 'హాలే' నగరానికి పంపిస్తే
అక్కడి మతాధికారులు వాటిని తొక్కిపెట్టారు) డెన్మార్కు రాజు ఈ మిషనరీలకు
ద్రవ్యం ఇతోధికంగా పంపించాడు.
డెన్మార్కు రాజు ఫ్రెడరిక్ లాగే అతని తమ్ముడు కూడా సువార్త
ప్రచారానికి పూనుకున్నాడు. ఈయన ఇంగ్లాండు రాజవంశంలోని ఒక
రాకుమార్తెవి పెళ్ళి చేసుకొన్నాడు. డెన్మార్కు ఇంగ్లాండుల
వియ్యాలవారయ్యారు. డెన్మార్కు రాజుగారి తమ్ముని ప్రోత్సాహం వల్లనే
ఇంగ్లండులో క్రైస్తవ జ్ఞానాభివృద్ధి సంఘం (ఎస్.పి.సి.కె.) 1699లో స్థాపించడం
లోగడ జరిగింది. 3 తరంగంబాడి మిషనరీలకు ఎస్.పి.సి.కె. వారు ధన
సహాయం, ముద్రణ యంత్ర దానం చేశారు.
1706లో జిగింబాగ్, ఫ్లూచె తరంగంబాడికి వస్తే 1709లో మరి
ముగ్గురు జర్మనులు మత ప్రచారానికి వచ్చారు. వీళ్ళకు జిగింబాగ్ శిక్షణ
ఇచ్చాడు. భాషలు నేర్పాడు. వీళ్ళలో జావ్ ఎర్నస్టప్ గ్రుండ్లర్ (1677-1720)
చాలా సమర్ధుడు. మరి పదేళ్ళ దాకా ఇంకెవరూ జర్మనీ నుండి రాలేదు.
1719లో బెంజమన్ మార్జి ఇంకో ఇద్దరితో భారతదేశానికి వచ్చాడు. అప్పటికి
జిగింబాగ్ మరణించాడు. గ్రుండ్లర్ ఒక్కడే కొనప్రాణంతో ఉన్నాడు. ఇద్దరు
మిత్రులతో షూల్జి రాపడం చూశాక గ్రుండ్లర్ ప్రాణం లేచి వచ్చింది. షూల్జి
స్నేహితులు భారతదేశానికి ప్రచారం కోసం
వచ్చినా పాదిరీ దీక్షను పొందలేదు.
వెనువెంటనే గ్రుండ్లర్ షూల్జి ఒక్కడివే పాదిరీగా వియమించాడు. ఇది 1720
3. ఆర్చిటికన్-ఎస్.ఎస్ స్టవ్ 8న.సి. యస్. ముందరేట్ ఇండియా పాకిస్తాన్ల క్రైస్తవ సంఘ చరిత్ర - C.L. Sమద్రామా.
1956 పుట 62&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0vgkqmk1dacl5du08hxjzm1ru9ayy6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/285</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237983</id>
    <revision>
      <id>595856</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూబాలూ—పుస్తక ప్రచురణలు 269 జనవరి ముప్పయి ఒకటో తేదీన జరిగింది. మార్చి 19వ తారీఖున గ్రుండ్లర్ మరణించాడు. తరంగం బాడి మిషన్కు మార్జి నిర్వాహకుడయ్యాడు. షూల్జి అన్ని విధాల గ...'</comment>
      <origin>595856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4793" sha1="3nlz0yr4kdidklnojbekznjdtih6yow" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూబాలూ—పుస్తక ప్రచురణలు
269
జనవరి ముప్పయి ఒకటో తేదీన జరిగింది. మార్చి 19వ తారీఖున గ్రుండ్లర్
మరణించాడు. తరంగం బాడి మిషన్కు మార్జి నిర్వాహకుడయ్యాడు.
షూల్జి అన్ని విధాల గ్రుండ్లర్ను అనుసరించాడు. గ్రుండ్లర్ భారతీయుడు
లాగే వ స్త్రధారణ చేసేవాడు. అచ్చుపనులు శ్రద్ధగా చూపేవాడు. మార్జి కూడా
ముద్రణ పనులలో తలమునకలయ్యాడు. పోర్చుగీసు, డేనిష్, తమిళ భాషల్లో
ఇరవై పుస్తకాలను ఆరేళ్ళలో ప్రకటించాడు. 1721లో 48 సంకీర్తనల
సంకలనాన్ని ప్రకటిస్తే 1723లో 160 సంకీర్తనల సంకలవాన్ని అచ్చువేశాడు.
రెండేళ్ళలో 112 సంకీర్తనలను షూల్జి రచించాడు. వాలుగైదు సంకీర్తనలు సిద్ధం
కాగానే వాటిని విడికాగితాల మీద అచ్చువేసి విద్యార్థులకు పంచిపెట్టేవాడు. ప్రతి
క్రైస్తవ పర్వ దినానికి ఒక పాట కొత్తది కట్టవలసిందే.
తమిళంలో బైబిల్ లేదనే చింతతో షూల్జి ఆ కొరతమ తీర్చదలిచాడు.
జిగింబాగ్ విడిచిపెట్టిన అనువాదకార్యాన్ని స్వీకరించాడు. వివిధ పాఠభేదాలున్న
హిబ్రూ గ్రంథాలను ఎదుట పెట్టుకొని ఒక లేఖకుణ్ణి పక్కన పెట్టుకొని షూల్జి
1725 నవంబరు 24వ తేదీనాటికి బైబిల్ తమిళామవాదం పూర్తి చేశాడు.
గ్రంధాన్ని సొంతం ప్రతిపద పరిశీలనతో
తిరగవేయడం ప్రారంభించాడు.
షూల్జి బైబిలు అనువాదం పూర్తిచేసిన 1725 వాటికి తరంగం
బాడిలోని డేనులు నిర్బంధ విద్యావిధానాన్ని తమ ఏలుబడిలో ఉన్న గ్రామాలలో
అమలు పెట్టారు. గ్రామవాసులందరూ విధిగా తమ పిల్లలను బడికి పంపాలన్న
నిబంధన రాగానే తరంగం బాడి డేనిష్ మిషన్ అదుపులోనికి ఇరవై
ఒక్క పాఠశాలలు వచ్చాయి. విద్యార్థులు రాయడం, చదవడం, లెక్కలు కట్టడం
నేర్చుకోవాలి. కొత్త నిబంధనతో పాటు క్రైస్తవ పాఠాలు చదవాలి. ప్రశ్నోత్తర
క్రమంలో మత సూత్రాలు కంఠతా పెట్టాలి. ఇందుకుగాను విద్యార్థులకు
పుస్తకాలు అవసరమయ్యాయి. వీటికే మిషన్ వారి అచ్చు కూటం చాలా
ఉపయోగపడింది. ఈ ముద్రణ కార్యక్రమాలను ఏడేళ్ళు షూల్జి నిర్వహించాడు.
1728లో తన బైబిల్ అనువాదాన్ని అచ్చు వేయించాడు.
తన సహచరులతో షూల్జికి అభిప్రాయభేదాలు వచ్చాయి. మార్జి చాలా
సమర్ధుడే, తెలివితేటలు కలవాడే కాని ఒంటెత్తు గుణం వున్నావాడు. తలబిరుసు
జాస్తి. ఇతరులతో సర్దుకుపోలేడు. అందుచేత తరంగం బాడి బాధ్యతమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3nlz0yr4kdidklnojbekznjdtih6yow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/286</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237984</id>
    <revision>
      <id>595857</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '270 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X సహచరులకు అప్పచెప్పి కొత్త ప్రదేశాలలో మత ప్రచారం చేయడానికి 1726లో బయలుదేరాడు. సువార్తను ప్రచారం చేయడానికి ఇంగ్లండులో రెండు సంఘాలు ఏర్పడినా భారతదేశం...'</comment>
      <origin>595857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4446" sha1="cqjmbgxulf2u5epr5s89imy8p4wh79g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;270
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
సహచరులకు అప్పచెప్పి కొత్త ప్రదేశాలలో మత ప్రచారం చేయడానికి 1726లో
బయలుదేరాడు.
సువార్తను ప్రచారం చేయడానికి ఇంగ్లండులో రెండు సంఘాలు
ఏర్పడినా భారతదేశంలో ప్రబోధించడానికి ఒక్క ఆంగ్లేయుడూ వాళ్ళకు
దొరకలేదు. డెన్మార్కు దేశపు రాజు, జర్మనీ దేశపు యువకులను ఇంగ్లండు దేశపు
సంస్థల సాయంతో ఇండియాకు పంపవలసి వచ్చింది. ఆంగ్లేయుల
అజమాయిషీలో అప్పుడు కడలూరు, మద్రాసు పట్టణాలు ఉండేవి. అక్కడ మత
ప్రచారం చేయడానికి ఆంగ్లేయుడు దొరకనందున షూల్జీ ఆపని కోసం
నడుంకట్టాడు. 1726లో షూల్జి కడలూరు, మద్రాసు, ప్రళయకావేరి
పట్టణాలలో పర్యటన చేశాడు.
షూల్జి భారతీయుల లాగే వస్త్రధారణ చేయడమేకాక, జోళ్ళు లేకుండా
నడిచేవాడు. అడవుల్లో కాళ్ళు చెక్కుకుపోతున్నా రక్తం కారినాసరే
లక్ష్యపెట్టకుండా నడిచేవాడు. పాదచారిగా తప్ప ప్రయాణం చేసే వాడు కాదు. 4
1726 సెప్టెంబరు 1వ తేదీన షూల్జి మద్రాసులో స్థిరపడ్డాడు. పొద్దున ఊళ్ళో
దిగిన షూల్జి మధ్యాహ్నం సెంటుజార్జికోటలోని కుంపిణీ గవర్నరును
కలుసుకున్నాడు. సుదీర్ఘ సంభాషణ జరిగింది. నల్లవాండ్ల కోసం బడి పెట్టాలని
నిర్ణయం జరిగింది. సెప్టెంబరు 5వ తేదీన కోటబురుజుల మీద నుంచి దండోరా
వేశారు. గవర్నరు గారి ఉత్తరువు మీద పాఠశాలను ఏర్పాటు చేస్తున్నట్టు
దేశీయులలో షూల్జి ఒక అభిప్రాయాన్ని కలిగించాడు. పదిరోజుల్లో పాఠశాల
ప్రారంభమయింది. ఇది ధర్మబడి. రోజుకో గంటసేపు పోర్చుగీసు, ఇంగ్లీషు
పాఠాలు చెప్పేవారు. మిగతాకాలంలో తమిళ చదవులు సాగేవి.
ఆనాడు చెన్నపట్టణంలో తెలుగువారు చాలా మంది ఉండేవారు. అదే
ప్రధాన భాష, అందుచేత పూర్జి తెలుగు విభాగాన్ని కూడా పాఠశాలలో ఏర్పాటు
చేశాడు. ఒక పంతులును నియమించాడు. విద్యార్థులతో పాటు తాను కూడా
తెలుగు నేర్చుకొన్నాడు. ఈ తెలుగు చెప్పే అయ్యవారు బ్రాహ్మణుడు. ఇతనికి
పూర్ణి బైబిలు పాఠాలను నేర్పసాగాడు. కొత్త నిబంధనలోని కధా సన్నివేశాలను
చెప్పాడు. యేసునాథుణ్ణి బాప్టిస్టులు 'దైవశాబకం' (ల్యాంబ్ ఆఫ్ గాడ్) అని
a
4. History of the christianity in India- J.Hough Vol III P.380&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqjmbgxulf2u5epr5s89imy8p4wh79g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/287</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237985</id>
    <revision>
      <id>595858</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూబాలూ—పుస్తక ప్రచురణలు 271 పిలవడం ఈ పంతులు గారికి బాగా నచ్చింది. ఈయన మతం మారుతాడని పూల్జి భావించాడు. కాని అది జరిగేలోగా ఆ పంతులుగారు మరణించారు. 5 తెలుగు నేర్చుకొంటున్న...'</comment>
      <origin>595858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3884" sha1="b6rxm43jq59wo3uvw7ai8lw9dz9xvbj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూబాలూ—పుస్తక ప్రచురణలు
271
పిలవడం ఈ పంతులు గారికి బాగా నచ్చింది. ఈయన మతం మారుతాడని
పూల్జి భావించాడు. కాని అది జరిగేలోగా ఆ పంతులుగారు మరణించారు. 5
తెలుగు నేర్చుకొంటున్నప్పుడు దాని వ్యాకరణాన్ని తనకోపమేకాక
ఇతరులు అధ్యయనం చేయడానికి కూడా వీలుగా 1728లో పూల్జి ఎనిమిది
ప్రకరణాల్లో రచించాడు. వర్ణమాల, ఉచ్ఛారణ, నామవాచకాలూ, విశేషణాలు,
సర్వనామాలు, క్రియలు, వాక్యనిర్మాణం అనే విభాగాలతో చేసిన ఈ గ్రంథానికి
షూల్జి 'GRAMMATICA TELUGICA' అని పేరు పెట్టాడు. ఇందులో తెలుగు
విభాగాన్ని తెలుగు లిపిలోనే వ్రాశాడు. షూల్టి కృషివల్లనే తెలుగు గ్రంథాలు మొదటి
సారిగా పాశ్చాత్య దేశాలలో నైనా ముద్రణ పొందడం ప్రారంభించాయి. పూర్ణి
స్వహస్త లిఖితమైన తెలుగు అక్షరాల స్వరూపం ఎలాఉంటుందో మచ్చుకు అతడు
చేసిన వ్యాకరణంలోని కాగుణింతాన్ని చూస్తే తెలుస్తుంది. (చూ271 ఎ)
బెంజమన్ ఘాల్జికన్నా ముందుగానే భారతదేశంలో తెలుగు
ప్రాంతాలతో సంబంధమున్న పాశ్చాత్యులు తెలుగు భాషను నేర్చుకొని కొన్ని
పదాలను గ్రంథస్తంచేయక పోలేదు. క్రీ.శ. 1680 నుంచి 1713 దాకా ప్రాచ్య
భాషలపై యాదస్తును థామస్ బౌరే అనే ఆయన భద్రపరిచాడు. 1709లో
ప్రచురితమైన 'మలే డిక్షనరీ'లోని ఒక ప్రూపు కాగితం బ్రిటిష్ మ్యూజియం
గ్రంథాలయంలో దొరుకుతుంది. (Mss, EVR E192) దాని నుంచి నేను
కాపీ చేసుకొన్న ఈ క్రింది ఇంగ్లీషు తెలుగు మాటలు 1701 నాటి పాశ్చాత్యుల
తెలుగు వర్ణక్రమ విధానాన్ని తెలియ చేస్తుంది.
-
బరమేశ్వరుడు
· నక్షత్రం
God
Star
Earth
- వెల్ల
Wind
- గాలి
Cold
పళ్ళి
Sun
- సూర్యుండు
5. History of Christianity in India-J Hough Vol III, P.381
6. మార్తి వ్రాతప్రతి హాలే విశ్వవిద్యాలయంలో చిరకాలం భద్రం చేశారు. ఇది 1984లో తొలిసారి జర్మన్ డెమాక్రటిక్
రిపబ్లిక్ వారి ఔదార్యంతో అచ్చుపడి వెలుగు చూపింది. ఇందుకు ఆంధ్రులందరూ సంతోషించాలి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b6rxm43jq59wo3uvw7ai8lw9dz9xvbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/288</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237986</id>
    <revision>
      <id>595859</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '271 ఎ సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX శా.హుదీన, మిస్తె రౌ దమ పెంపు గౌరు గుర్తి శ్రీ విత్తణ ఎర్కే పెంప్పై రౌకు కొత్యదుపై శా. వొత్తుల పెంపై. శు అవుత్వం చిన్తి శాడా అవుతృక పెంపు కారు తల.. వెల్...'</comment>
      <origin>595859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="djqfsi2jn8yhzz0tmnqe8ghurd8e9iz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;271 ఎ
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
శా.హుదీన, మిస్తె రౌ దమ పెంపు గౌరు గుర్తి శ్రీ
విత్తణ ఎర్కే పెంప్పై రౌకు కొత్యదుపై శా. వొత్తుల పెంపై.
శు అవుత్వం చిన్తి శాడా అవుతృక పెంపు కారు తల..
వెల్లతె ఏకే మెడ సువుల్లు పెంపు గౌరు దాపలసుం పైకితె
శాహల్లు పెంపు రేకు లావత్తు మల్లా వత్తు 13
పిరౌకు తావత్తు వీస్తె శ్రీ తావత్తు పెంపు రౌకు నా
కచ్చే తూపత్తుపింపై గౌరు పావత్తు యిుస్తెర్ట్ పావిత్తు
క్షేమంపై కాపు దావత్తు యిస్తె వ్వ దావత్తు పింపి నౌ కం
సౌవిత్తుఎత్తి శ్రీ నా విత్తు పెంచి రౌకు togâయిస్తే
య్యెడి పెంప్పి రౌకు ద్రోహము శ్రీ శ్రీవావతీ
పెండ్లి కాకండ రౌ ఢీ శశిందకాఎంపై రౌం
ఇది బెంజమన్ మాల్టి దస్తూరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>djqfsi2jn8yhzz0tmnqe8ghurd8e9iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/289</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237987</id>
    <revision>
      <id>595860</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '272 రాశులు - A boat పద్ద A castle - కొత్త వారాలు సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX మెశం, వూశబ్దం, మిధునం, కటకం, శింహం, కన్ని, వ్రచ్చికం, ధనుసు, మకరం, కుంబం, మీనం, అద్దివారం, సాంవ్వారం, మంగలారం, బుద్దవారం, బ...'</comment>
      <origin>595860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="15h55lh53peh2zqwd19ithuvz75t8q6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;272
రాశులు
-
A boat
పద్ద
A castle
- కొత్త
వారాలు
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
మెశం, వూశబ్దం, మిధునం, కటకం, శింహం, కన్ని, వ్రచ్చికం, ధనుసు,
మకరం, కుంబం, మీనం, అద్దివారం, సాంవ్వారం, మంగలారం, బుద్దవారం,
బ్రూహస్పితి, శుక్రవారం, శన్నివారం
The Alphabet of the TELANGA on the coast of choramandal in
EAST INDIA THE WONAW MAHHA or the First Part of the Alphabet..
ఒనమః సివాయః శిద్ధం నమః
అఆ ఇఈ ఉఊ రురూ లులూ
ఎఐ ఒఔ అం అః
The Second part of the Alphabetలో క, ఖ, గ, ఘ, ఙ అంటూ
మిగతావన్నీ యిచ్చారు. ఒకటి నుంచి నూరు, వెయ్యిదాకా సంఖ్యలున్నాయి.
తనకు ఒకతరం పూర్వులైన పాశ్చాత్యులు నేరుకున్న పద్ధతిలోనే
షూల్జి తెలుగు భాషను అభ్యసించాడు. అయితే తాను నేర్చుకొంటున్నటుప్పుడే
తన తెలుగు గురువుగారికి బైబిలు పాఠాలు చెప్పి మన్ననలు పొందాడు.
తెలుగు పంతులుగారికి చేసిన ప్రబోధాలు ఫలించడం వల్ల తమిళ
వాద్యారయ్యలకు బైబిల్ పాఠాలు చెప్పడం మొదలు పెట్టాడు. వాళ్ళ
సహాయంతో పాత నిబంధన అనువదించాడు. అచ్చు వేయించాడు. 1727 లో
కొత్త నిబంధన అనువాదాన్ని పూర్తిచేశాడు. తెలుగు నేర్చుకోవడం మొదలుపెట్టి
రెండు నెలలు పూర్తికాక ముందే ఈ భాషలోనికి బైబిల్ అనువాదం చేపట్టడం
మహాసాహసమే. అయినా మాల్జి పట్టుదలకు యిది నిదర్శనం. అతని తమిళ
అమవాదం కూడా తొందరపాటు పనే. ఈ రెండు భాషల్లోనికే కాదు దక్కను
వర్దూ భాషలోనికి కూడా షూల్జి బైబిల్ను అనువదించాడు. హిందూస్థానీ భాషకు
ఒక వ్యాకరణం కూడా రచించాడు.
భారత దేశంలో ఇరవైమూడు సంవత్సరాలు మత ప్రచారం చేసి,
పుస్తకాలు అచ్చువేసి, విద్యాశాలలు నడిపి అనారోగ్య కారణాలవల్ల 1743లో
మార్జి స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్ళిపోయాడు. హాలే నగరంలోనే జీవిత శేషాన్ని
గడిపాడు. గ్రంథ ప్రచురణకు పూనుకొన్నాడు.
తెలుగు టైపులు
S-9(131&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>15h55lh53peh2zqwd19ithuvz75t8q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/290</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237988</id>
    <revision>
      <id>595861</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 273 పోతపోయించి నాలుగు పుస్తకాలను ప్రచురించాడు. ఇవి ప్రఖ్యాత జర్మన్ లూథరన్ తత్వవేత్త జోహాన్ ఆర్నెస్ట్ (1555–1621) రచించిన నాలుగు గ్రంథాలకు అనువాదాల...'</comment>
      <origin>595861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="kf57gwreqlhclvbmr0dszmjaq4vdczj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
273
పోతపోయించి నాలుగు పుస్తకాలను ప్రచురించాడు. ఇవి ప్రఖ్యాత జర్మన్
లూథరన్ తత్వవేత్త జోహాన్ ఆర్నెస్ట్ (1555–1621) రచించిన నాలుగు
గ్రంథాలకు అనువాదాలు. 7
వీటి వివరాలు యివీ
1.
2.
3.
4.
`సత్యమైన వెదంలో వుండే జ్ఞాన ఉపదేశాల యొక్క సంక్షేపం
-24 పుటలు 1746లో హాలేలో ముద్రణ.
'మోక్షానికి కొంచ్చుపొయ్యెదొవ' - 47 పుటలు. 1746లో
హాలేలో ముద్రణ. ఈ పుస్తకానికి 24 పుటల 'ఎడిషన్
ఒకటివేరే ఉన్నట్టుంది.
&quot;వక గురువు అందు బ్రాహ్మ లయొక్క నడిమను కూర్చుండి
విండ్లతోను..... ఆకాసమును భూమిని సృష్టించ్చిన పెద్ద,
స్వామిమీద ప్రసంగించిన తకణమితె' - 48 పుటలు,
1747లో హాలేలో ముద్రణ.
'బుద్ధి కలిగిన తెలుగు వాండ్లలోపల వొక డొకడికి పుణ్యపు
దొవచూపించ్చెనూరు జ్ఞానవచనాల యొక్క చింన్న పుస్తకం
ఇతి× -48 పుటలు. 1747లో హాలేలో ముద్రణ దీనికి కూడా
ఇంకో ఎడిషన్ వున్నట్టుంది.
పై నాలుగు పుస్తకాల ముఖ పత్రంమీద యింత పొడుగాటి పేర్లు
వివరంగా వున్నా పెద్దక్షరాలతో చిన్న పేర్లను సూచించాడు. మొదటిది
‘సంక్షేపం' అనీ, రెండవది 'మోక్షానికి' అని, మూడోది 'పెద్దస్వామి' అనీ నాలుగోది
'నూరుజ్ఞాన వచనాల' అని పేర్కొనవచ్చు.
పూల్జి ప్రచురించిన ఈ పుస్తకాల ప్రతులు లండన్ బ్రిటిష్
మ్యూజియం గ్రంథాలయంలోనూ, కోపెన్హాగన్లోని రాయల్
గ్రంథాలయంలోనూ వున్నాయి. భారతదేశంలో శ్రీరాంపూరు మిషను
గ్రంథాలయంలో రెండు పుస్తకాలే వున్నాయి. మొట్టమొదటి తెలుగు
పుస్తకంలోని మచ్చుపుటను కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు సంపాదకత్వం
వహించిన 'ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వం'లో 1932లో ప్రచురించారు. ప్రథమ
7. It began at Tranqucbar - E. Amo Lehman - p.119&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kf57gwreqlhclvbmr0dszmjaq4vdczj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/291</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237989</id>
    <revision>
      <id>595862</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '274 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX సంపుటం - పుట 323) అప్పటికి మాల్టీమీదా, క్రైస్తవ మిషనరీల మీదా విపుల పరిశోధనలు జరగక పోవడం వల్ల వ్యాసకర్త గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు గారు కొన్ని పొరపాట్...'</comment>
      <origin>595862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4783" sha1="eyoxmto4b6es2d1mf0hzf3vx7frgrt0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;274
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX
సంపుటం - పుట 323) అప్పటికి మాల్టీమీదా, క్రైస్తవ మిషనరీల మీదా విపుల
పరిశోధనలు జరగక పోవడం వల్ల వ్యాసకర్త గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు గారు
కొన్ని పొరపాట్లు రాశారు. ఈ పొరపాట్లను ఎత్తిచూపుతూ డాక్టర్ జె.
మంగమ్మ గారు తమ 'బుక్ ప్రింటింగ్ ఇన్ ఇండియా' అనే గ్రంథంలో షూల్జి
పుస్తకాల ముఖపత్రాలు నాలుగింటి మచ్చుపుటలతో బాటు ప్రకటించారు.
ఈ మచ్చుపుటల వల్లనే ఎన్నో విషయాలు తెలుస్తాయి. షూల్జి
తెలుగు అంకెలనే తన పుస్తకాల్లో వాడాడు. భాష సర్వ సాధారణమైన
వాడుకభాష, 18వ శతాబ్దంలో తెలుగు వాళ్ళు అవలంబించే లేఖన పద్ధతులనే
పూల్జికూడా అనుసరించాడు. అనుస్వారం తర్వాత వచ్చే అక్షరానికి ద్విత్వం,
ఒక అక్షరం తరువాత సంపూర్ణాక్షరానికి బదులు అప్పుడప్పుడు అక్ష' పు వత్తు
రాయడం (ఉదా! లెబ్బ అని వ్రాయడాని కల్లె అని రాయడం) వబ్రసుడికి బదులు
అక్షరాన్ని ఇకారాంతం చేసి క్రాపడి వాడడం (ఉదా? సృష్టించు అనే మాటను
'స్క్రిష్టించు' అని రాయడం) మొదలైన ప్రాచీన పద్ధతులు కనబడతాయి.
ముఖపత్రంలో పెద్ద వాక్యంలో పుస్తకం పేరు రాసినా వివిధ పంక్తులలో దాన్ని
లిఖించడంలో పాశ్చాత్య ధోరణి కనబడుతుంది.
క్రైస్తవ మతాన్ని షూల్జి 'కిరస్తాం' అని పేర్కొనేవాడు. ఏసుక్రీస్తును
'సర్వేశ్వరుడి యొక్క కుమారుడైన యజుస్సు క్రీస్తుస్సు అయ్యవారు' అని
వివరించేవాడు. బైబిలును 'సత్యవేదం' అనేవాడు. 'తిరుసభ' అనే కొన్ని తమిళ
ప్రయోగాలను కూడా వాడేవాడు. తెలుగు ప్రజలకు తెలియని మతాన్ని
బోధిస్తున్నా తెలిసే భాషలోనూ తన సమాసాలు నిర్మించుకొని చెప్పాడు.,
తత్సమ పదాలు ఎక్కువ వాడేవాడు. ఉదాహరణకు 'ఉపదేశాల సంక్షేపం'లో
చేసిన వివరణ చూడండి.
'పది కల్పెనలుంన్ను, విశ్వాసం యొక్క మంత్రమున్ను, పదమండల
మంత్రమున్ను జ్ఞాన స్నానం యొక్క వర్తమానమున్ను, జ్ఞానమైన రాత్రి
భోజనం యొక్క వర్తమాన మున్ను పాపం సంకీర్తన చేసే మంత్రమున్ను.
భోంచేయపోయేటందుకు మునుపు చెప్ప వలశిన మంత్రమున్ను భోంచేసిన
వెనక చెప్పవలశిన మంత్ర మున్ను పొద్దున్నే లేచేటప్పుడు చెప్పవలశిన
మంత్రమున్ను, రాత్రి పండుకొనేటప్పుడు చెప్పవలశిన మంత్రమున్ను అణిగి
వున్నది' అనే విషయ సూచిక వివరణలో క్రైస్తవ మంత్రాలను హైందవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eyoxmto4b6es2d1mf0hzf3vx7frgrt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/292</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237990</id>
    <revision>
      <id>595863</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ-పుస్తక ప్రచురణలు 275 పరిభాషలోనే చెప్పాడు. మోక్షం నిత్యజీవం అనీ, నరకం నిత్యమరణమనీ వివరించాడు. షూల్జి ఆనాడు ప్రయోగించిన పదాలు ఈనాడు తెలుగు క్రైస్తవులలో ప్రచారం ప...'</comment>
      <origin>595863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4639" sha1="6q9yx529e9at80865lephbu84badvbm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ-పుస్తక ప్రచురణలు
275
పరిభాషలోనే చెప్పాడు. మోక్షం నిత్యజీవం అనీ, నరకం నిత్యమరణమనీ
వివరించాడు.
షూల్జి ఆనాడు ప్రయోగించిన పదాలు ఈనాడు తెలుగు క్రైస్తవులలో
ప్రచారం పొందలేదు. యెహోవా అనే పదానికి సర్వేశ్వరుడు అనే అనువాదాన్ని
షూల్జి చేశాడు. తర్వాత చాలామంది దానినే వాడుతూ వచ్చారు. అయినా ఈ
ప్రయోగం మీద చాలా చర్చ జరిగింది. దీనిని క్రైస్తవులు తమ ప్రయోగాలనుండి
తొలగించారు. సర్వశక్తుడు, సర్వోన్నతుడు అనే మాటలేగాని సర్వేశ్వరుడు
అనేపదం 'తెలుగు, బైబిల్ నిఘంటువులో ఈనాడు కనబడదు. అనాడు మాల్టి
చేసిన తమిళ అనువాదాలుగానీ, తమిళ కీర్తనలు
గానీ ఈనాడు ఎవరూ
వాడడంలేదు.
కేవలం మత గ్రంథాలనేకాక పూల్జి యితర పుస్తకాలను కూడా రాశాడు.
తెలుగు అక్షరాలను, గుణింతాన్నీ, వాటి ఉచ్ఛారణలనూ సులభ పదాలను
వివరించే ఒక పన్నెండు పుటల గ్రంథాన్ని లాటిన్ భాషలో రాసి 1747లో
ప్రచురించాడు. 'కాన్స్పెక్టస్' అనేపేరు దీనికి వాడాడు. తెలుగుభాష సమగ్ర
స్వరూపం చూపించాలనే ప్రయత్నమిది. స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్ళాక అక్కడ
తమిళంతోపాటు తెలుగు బోధించడానికి 1728లో రచించిన వ్యాకరణాన్ని
ఇంగ్లీషు, తెలుగు తమిళ, లాటిన్ భాషలలో రచించిన నిఘంటువులను, ఈ
'కాన్స్పెక్టస్' పుస్తకాన్నీ ఉపయోగించుకొన్నాడు. ఈ పుస్తకం సాహిత్యపరంగా
నిరుపయోగమని డాక్టరు మంగమ్మగారి అభిప్రాయం.
తమిళులు తెలుగును
పూల్జి కాలంలో తెలుగును పామరులు 'వరుగె' అని పిల్చేవారు. ఇది
తమిళ భాషా ప్రభావం వల్ల తెల్లవాళ్ళకు అలవడ్డది.
'వడక్కు' అనీ తెలుగు వాళ్లను 'వడుగర్' అని పిలుస్తారు. వాళ్ళ కావ్యాలలో ఈ
ప్రయోగాలే వున్నాయి. షూల్జి తరంగంబాడిలో మొదట తమిళ శిక్షణ
పొందినవాడు కనుక తెలుగును 'వడగే' అని వ్యవహరించేవాడు. 'రడయోరబేదః'
కమక జాతుల వాళ్ళ ఉచ్ఛారణలో 'వడగె' అన్నమాట 'వరుగె' అని మారింది.
తెలుగును పామరులు ఈ పదంతో వ్యవహరిస్తారని షూల్జి తన 'కాన్స్పెక్టస్
గ్రంథం ముఖపత్రంలోనే వివరించాడు. మరో వంద సంవత్సరాలకు తెలుగును
'జెంటూ' అని పామరులు పిలిచేవారు. దీనిని కేంబెల్ వంటి వాళ్ళు ఖండించారు.
తెలుగు భాషకు 'వరుగె' జెంటూ' అనే మాటలేకాక 'వర్తక్' అనే పర్యాయపదం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6q9yx529e9at80865lephbu84badvbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/293</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237991</id>
    <revision>
      <id>595864</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '276 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX వుందని డాక్టర్ మంగమ్మగారు చెప్తున్నారు. ఈ అభిప్రాయానికి ఆధారం మృగ్యం. దీనిని అనంతర షూల్జి ఒక లౌకిక గ్రంథాన్ని కూడా రాశాడు. పరిశోధకులు 'మద్రాసు డైలా...'</comment>
      <origin>595864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4353" sha1="h2opyfo57jxotcdzh2642r5ynftxqlv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;276
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
వుందని డాక్టర్ మంగమ్మగారు చెప్తున్నారు. ఈ అభిప్రాయానికి ఆధారం
మృగ్యం.
దీనిని అనంతర
షూల్జి ఒక లౌకిక గ్రంథాన్ని కూడా రాశాడు.
పరిశోధకులు 'మద్రాసు డైలాగ్స్' అని పేర్కొంటారు.8 ఇది ముప్పయి
సంభాషణలున్న నూరు పేజీల గ్రంథం. ఇందులో ఆనాటి చెన్న పట్టణపు
సాంఘిక పరిస్థితులను షూర్జి వివిధ వ్యక్తుల సంభాషణ రూపంలో వివరించాడు.
ప్రశ్నోత్తరాల రూపంలో మత గ్రంథాలు రచించడం అలవాటయిన మార్జి అదే
బాణిలో దీనిని రాశాడు. ఇందులో వేటిపుల కౌశల్యం ఆచార వ్యవహారాలు,
నడవడిక, వర్తక వ్యాపారాలు, గృహ నిర్వహణ, పాడిపంటలు, తోటలు దొడ్లూ
మొదలయిన అంశాలను చర్చించాడు. బ్రదర్ జోన్, బ్రదర్ పీటర్
సంభాషణల్లో ఆనాటి జాతుల వాండ్ల ఆహార పానీయాల చర్చ సాగించాడు.
పెర్సివల్స్పయరు ఈ గ్రంథం నుండి ఎన్నో ఉదాహరణలను తన పుస్తకంలో
ఉటంకించాడు. దీనిని అపురూపమైన, ఆసక్తిదాయకమైన పుస్తకమని
మెచ్చుకొన్నారు.
చెప్పుకోదగ్గ విశేషమేమిటంటే మార్జి ఈ 'డైలాగ్స్ 'ను మొదట
తెలుగులో రచించి, పిదప దానిని ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించాడు.
వ్రాతప్రతి హాలేలో వుందేమో.
తెలుగు
ఉంటే దానివల్ల ఎన్నో ఆనాటి తెలుగు
వ్యావహారిక రూపాలు తెలుస్తాయి. తెలుగు మీద మార్జికి చాలా మక్కువ.
లేకపోతే తాను అనువదించి ప్రకటించిన హిందూస్తానీ బైబిల్లో ఒక తెలుగు
అధ్యాయాన్ని కూడా చేర్చుతాడా!
తెలుగును యింతగా ప్రేమించి తెలుగు అక్షరాలను మొదటిసారిగా
చెక్కించి, పోత పోయించి, తెలుగు గ్రంథాన్ని మొట్టమొదటిసారి అచ్చువేసిన ఈ
ప్రథమ పాశ్చాత్యుడు 'న్యాయం తీర్చే వాటిలోల్డె వొప్పగించగానే &quot;నిత్య జీవం
అయిన మోక్షంలో&quot; తప్పక ప్రవేశించుతాడు.
జీవిస్తున్నప్పుడు షూల్జి మద్రాసులో ప్రవేశించడం తెలుగువారి
అదృష్టం. ఆదిలో చెన్న పట్టణంలో ఇంగ్లీషువారు కోటకట్టుకొన్నాక 'జాతుల
వీళ్లకు క్రైస్తవ పురోహితులు
వాండ్ల' సంఖ్య ఎక్కువ కాజొచ్చింది.
కుంపిణీవారు 'చాప్లిన్' అనబడే పురోహితుణ్ణి ఒక్కొక్క
అవసరమయ్యారు.
8. PERCIVEL SPEAR - The Nabobs' Oxford paper Backs, p.118&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h2opyfo57jxotcdzh2642r5ynftxqlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/294</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237992</id>
    <revision>
      <id>595865</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 277 స్థావరానికి ఒక్కొక్కణ్ణి నియమించి సీమనుంచి పంపేవారు. వీళ్ళలో కొందరు దేశ భాషలు అధ్యయనం చేసేవారు. గ్రంథాలు రచించేవారు. 1727 లో చెన్నపట్టణం చాప...'</comment>
      <origin>595865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4027" sha1="spph6etbjzypgcy29qsnqiyr1kak0di" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
277
స్థావరానికి ఒక్కొక్కణ్ణి నియమించి సీమనుంచి పంపేవారు. వీళ్ళలో కొందరు
దేశ భాషలు అధ్యయనం చేసేవారు. గ్రంథాలు రచించేవారు.
1727 లో చెన్నపట్టణం చాప్లిన్గా థామస్ కన్సెట్టస్ వచ్చాడు. ఇతడు
షూల్జి సమకాలికుడు. పూర్జి లాగే పట్టభద్రుడు. ఎటొచ్చీ ఈయన కేంబ్రిడ్జ్
విశ్వ విద్యాలయంలో చదువుకొన్నవాడు. కన్సెట్టస్ 1727లో మద్రాసుకు
రాగానే తెలుగు నేర్చుకొన్నాడు. తెలుగు వ్యాకరణాన్ని ఇంగ్లీషులోనికి
అనువదించాడు. ఇది ఏ గ్రంథానికి అనువాదమో తెలియదు. బహుశా కన్సెట్టస్
స్వయంగా రాసుకొన్న నోట్సుకు ఒక రూపం కావచ్చు. లేక షూల్జి లాటిన్లో
రచించిన గ్రంధానికి అనువాదం కావచ్చు. కనె పెట్టస్ మూడేళ్ళే
చెన్నపట్టణంలో జీవించాడు. 1730లో మరణించాడు. ఇంకొన్నాళ్ళు బతికితే
ం గ్రంథాలు రాసేవాడో. ఏమైనా తెలుగు వ్యాకరణం మీద ఇంగ్లీషులో
గ్రంథ రచన చేసిన మొదటి ఆంగ్లేయుడిగా కన్సెట్టస్ మొదటి వాళ్ళ జాబితాలో
చేరుతున్నాడు.
'జోహాన్ ఫెడరిక్ ఫ్రిట్జ్' అనే పాదిరీ కూడా షూల్జి సమకాలికులలో
ఒకడు. ఈయన 'కర్త ఉపదేశించిన జపం' వివిధ భాషలలో సంకలనం చేశాడు.
రోమన్ లిపిలో ఆయా భాషల్లోని లార్ట్ ఫెయరు లిఖించాడు. 1748లో ఈ
గ్రంధాన్ని లీగ్ లో అచ్చువేశాడు. ఒక ప్రతిని షూల్జికి యిచ్చాడు. ఇందులో
మొదటి సారిగా 'కర్త ఉపదేశించిన జపం' తెలుగు మాటలలో గ్రంధస్తం అయింది.
ఇప్పుడు తెలుగు క్రైస్తవులు 'ప్రభువు పార్ధన'లో పరలోక మందున్న
మా తండ్రి! నీ నామము పరిశుద్ధ పరచబడుగాక....' అంటూ
1748లో జర్మనీలో గ్రంథానికి ఎక్కిన ప్రార్ధన యిలా వుందిః
&quot;పరమండలాల్లో వుండే మాతండ్రి
'మీయొక్క నామధేయము పడ్పింప పరపట్టుగాను
మీయొక్క రాజ్యము రానీ
మీయొక్క చిత్తము వరమండలములో
పాఠ్యపడుమ వలెను భూమిలో మన్ను
పాఠ్యపడుపట్టుగాను
వావాంట కలుగు మాభోజనము మాకు వేరు
9. History of Christianity in India-J Hough Vol. III p. 385
పఠిస్తారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>spph6etbjzypgcy29qsnqiyr1kak0di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/295</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237993</id>
    <revision>
      <id>595866</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '278 ఇచ్చేండి మాఅప్పుల వారికి మేము తాళినట్టుందలవె సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X మీరున్ను మా అప్పులు మాకు తాళండి మమ్మును వచ్ఛోదనలో ప్రవేశింపకుండి అయితేము కీడులో మండి మమ్మును రక్షి...'</comment>
      <origin>595866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3683" sha1="3aqblj2b312frv0satplfl2cqmyjmpn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;278
ఇచ్చేండి
మాఅప్పుల వారికి మేము తాళినట్టుందలవె
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
మీరున్ను మా అప్పులు మాకు తాళండి
మమ్మును వచ్ఛోదనలో ప్రవేశింపకుండి
అయితేము కీడులో మండి మమ్మును రక్షించుకొండి
అదే మంటే రాజ్యమును బలమును మహిమమును
మీకు ఏనాటికి నేటికి కలిగుండును
ఔను&quot;
ఇందువల్ల 18వ శతాబ్దంలో తెలుగు క్రైస్తవులు పరించే ప్రభువు ప్రార్థన
విశదమవుతుంది. 'లార్జ్ ప్రియర్ అనే మాటకు సి.పి. బ్రౌను దొరగారు
ఉత్తరోత్తరా 'కర్తవుపదేశించిన మంత్రం' అని అర్థమిచ్చారు.
ఆదిలో షూల్జ్ పాటు మరి ఇద్దరు పాదరీలు తరంగం బాడికి
వచ్చారు. వాళ్ళ కృషి గురించి ఏమీ తెలియదు. తరంగం బాడి అచ్చుకూటంలో
తమిళ గ్రంథాలతో పాటు చిన్నచిన్న తెలుగు పుస్తకాలను కూడా
అచ్చువేసేవారా? 1712లోనే తరంగంబాడిలో అచ్చుకూటం నెలకొల్పారు.
1719లో ఒక తెలుగు బైబిల్ గ్రంథం చెన్నపట్టణం సెంటు జార్జికోటలోని
గ్రంథాలలో ఉన్నట్టు దాఖలాలు ఉన్నాయి.10 ఇది అచ్చుపుస్తకం కాక వ్రాత
ప్రతిఅయి ఉండ వచ్చునని మంగమ్మగారి అభిప్రాయం.11 ఆ నాటికి తెలుగులో
ముద్రణ సౌకర్యాలు విరివిగా లేకపోవడమే ఆమె అనుమానానికి, అభిప్రాయాలకీ
కారణం. సెంటు జార్జికోటలోని పుస్తకాలలో 1719లోనే నమోదు అయిన
తెలుగు బైబిల్ అచ్చు పుస్తకమే అయితే మాలకన్నా ముందే ఎవరో మొదటి
తెలుగు పుస్తకాన్ని అచ్చువేశారని భావించక తప్పదు. అతని పేరు మాత్రం చరిత్ర
పుటల్లో మరుగు పడిందని చెప్పకతప్పదు. అయినా బెంజమన్ షూల్జ్ చేసిన
సేవ, గొప్పతనం ఈషణ్మాత్రం తగ్గదు.
ఆ
షూల్జి అతని సమకాలికులు చెన్నపట్టణంలో నివసిస్తూ ధర్మబళ్లూ
సువార్త ప్రకటనం చేస్తున్న రోజుల్లో కుంపిణీ వారికి చాప్లిన్ పురోహితులు
10. The Nababs Percival Spear P. 188
11-Book Printing in India- Dr.J.Mangamma P.30&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3aqblj2b312frv0satplfl2cqmyjmpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/296</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237994</id>
    <revision>
      <id>595867</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూబాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 279 కావలసి వచ్చారు. కనుక మత ప్రచారానికి చూసి చూడనట్టు అనుమతి ఇచ్చారు. పురపాలన, పౌరసంబంధాలు, లావాదేవీలు, కోర్టు వ్యవహారాలూ, సాంఘిక జీవనానికి కావల...'</comment>
      <origin>595867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4587" sha1="orhlxf1d07epwcgaleaooghzcoampu9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూబాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
279
కావలసి వచ్చారు. కనుక మత ప్రచారానికి చూసి చూడనట్టు అనుమతి ఇచ్చారు.
పురపాలన, పౌరసంబంధాలు, లావాదేవీలు, కోర్టు వ్యవహారాలూ, సాంఘిక
జీవనానికి కావలసిన సదుపాయాలు మొదలైనవి అవసరమయ్యాక కుంపిణీ వారు
చాలా పరిమితమైన మోతాదులో అచ్చు యంత్రాలను ఉపయోగించుకున్నారు.
1761లో ఫ్రెంచి వారితో యుద్ధం వచ్చాక, పుదుచ్చేరిని పట్టుకొని
కొల్లగొట్టి ఆవూళ్ళోని సరుకులన్నింటినీ ఇంగ్లీషువారు చెన్నపట్నం
తెచ్చుకొన్నారు. పుదుచ్చేరిలో ఒక అచ్చుయంత్రం వారికి లభించింది. దీన్ని
తీసుకొని వచ్చి వేపేరిలో ఉండే ఎస్.పి.సి.కె. మిషను వారికి కుంపిణీ వారు
బహూకరించారు. అవసరమైనప్పుడల్లా దీనిని తాము వాడుకోవచ్చుననే షరతు
మీదనే
ఇచ్చారు.
మద్రాసులో అలెగ్జాండర్ డేవిడ్సన్ (1785-86) గవర్నరుగా
ఉన్నప్పుడూ ఇతని తర్వాత ఆర్చిబాల్డ్ కేంబెల్ 1786-1790) పాలనలోనూ
శాంతియుత పరిస్థితులు నెలకొన్నాయి. ఖగోళ పరిశోధనలూ, వైద్యశాఖ, తపాలా
సౌకర్యాలు, పంపిణీ గ్రంథాలయాలూ వృక్షశాస్త్రీయ వనాలు&quot; ఆంగ్రోబెలగారి
ధర్మబడి మొదలైనవి వర్థిల్లిన ఆప్రశాంత వాతావరణంలో మొట్టమొదటి పత్రికగా
'మద్రాసు కురియర్' ఇంగ్లీషు భాషలో 1785లో వెలుగు చూసి కొన్నాళ్లు
ప్రసరించింది. కుంపిణీ వారి ప్రింటరుగా ఉండే రిచర్డ్ జాన్స్టన్ దీనిని
ప్రారంభించాడు. 1788 నుండి హ్యూబాయిడ్ దీనికి ఎడిటరు. 1780లోనే
ప్రారంభమైన బెంగాలులోని పత్రిక మద్రాసు వారికి ప్రోద్బలమైంది. 1789లో
బొంబాయిలో 'బోంబే హెరాల్డ్' రంగప్రవేశం చేసింది. 1795లో 'మెడ్రాస్
గజెట్టు' అనే కొత్త పత్రికను ఆర్. విలియమ్స్ తీసుకువచ్చాడు. సర్కారు వారి
అనుమతి లేకుండా ఇండియా హెరాల్డ్ అనే పత్రికను 'హంపరీస్' అనే
తెల్లదొర ప్రకటించగానే అతణ్ణి అరస్టు చేశారు. సీమకు పంపించి వేస్తే ఓడనుండి
తప్పించుకొన్నాడు. ఇవన్నీ ఆంగ్లేయులు, ఆంగ్లేయుల కొరకు ఆంగ్లభాషలో
ప్రచురించే పత్రికలు.
పత్రికల ప్రభావం ఇనుమడించడం ప్రారంభమైతే పాలకులు జాగ్రత్త
పడతారు. అనుమతి లేని పత్రికలు వెలువడటంతో 1795లో సెన్సారు
నియమాలను ప్రవేశ పెట్టారు. 1799లో పత్రికలకు కలిగించిన ఉచిత తపాలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>orhlxf1d07epwcgaleaooghzcoampu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/297</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237995</id>
    <revision>
      <id>595868</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '280 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX సౌకర్యాలను రద్దు చేశారు. 'దిగవర్నమెంట్ గజెట్' అనే పత్రికను ప్రభుత్వమే ప్రచురించ సాగింది. కుంపిణీ పాలకులు వారి జాగీర్లతో నివసించే తెల్లవాళ్ళు కాక మ...'</comment>
      <origin>595868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4731" sha1="084m30k7ds8fe7m5v83fmsovrp7l4ts" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;280
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
సౌకర్యాలను రద్దు చేశారు. 'దిగవర్నమెంట్ గజెట్' అనే పత్రికను ప్రభుత్వమే
ప్రచురించ సాగింది.
కుంపిణీ పాలకులు వారి జాగీర్లతో నివసించే తెల్లవాళ్ళు కాక మిషనరీలే
ప్రాంతీయ భాషల గురించి ఎక్కువగా పట్టించుకొనే వారు. ఆభాషలు మాట్లాడే
ప్రజలలో మత బోధనలు చేయాలి కనుక వారికి భాషా జ్ఞానం, రాతకోతలు,
చదువుసంధ్యలు ఆయా భాషలలో అవసరమయ్యాయి. భారత దేశంలోని
కుంపిణీ పాలకులు తమతమ విశ్వాసాల వల్ల క్రైస్తవులే గానీ భారతీయులలో
ఆమత ప్రచారానికి సుముఖులు కారు. వారికి కావలసినది వర్తకం, లాభాలు.
నేటిపులలో అసంతృప్తిని రేకెత్తించే ఏకార్యక్రమానికైనా వారు వ్యతిరేకులు,
ఇంగ్లాండులోని పార్లమెంటు కూడా వీరి ప్రయోజనాలను కాపాడే చర్యలే
తీసుకుంది.
క్రీ.శ. 1793లో తూర్పిండియా కుంపిణీ వారికి పార్లమెంటులో
ప్రసాదించిన ప్రభుత్వ శాసన పత్రం (ఛార్టర్)లో కుంపిణీ వారికి చిక్కులు
కలిగించే మతసంబంధ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనే ఇంగ్లీషు పౌరులను భారత
దేశంలో ప్రవేశించడానికి అనుమతి నిరాకరించ వచ్చు. లైసెన్సులు లేని వారు
కుంపిణీ రాజ్యాలలో సంచరించ కూడదు” అనే అభ్యనుజ్ఞను ఇచ్చారు. దీని
ఫలితంగానే భారత దేశంలోని ఆంగ్లేయుల జాగీరులలో కాక బుడత కీచు, డచ్చి,
ఫ్రెంచి, డేనిష్ స్థావరాలనే మిషనరీలు వాసం ఏర్పరచుకొని మత ప్రచారం, పుస్తక
ప్రచురణ మొదలైన కార్యక్రమాలను చేపట్టారు. అందుకే డెన్మార్కు దేశీయుల
అధీనంలో ఉన్న తరంగం బాడిలో అంతటి కృషి ఆదినుంచి దక్షిణ భారత
భాషలలో జరిగింది.
వాస్తవానికి మొదటి తెలుగు పుస్తకాలను భారత దేశంలో ప్రచురించిన
శ్రీరామపురం మిషనరీల విషయంలో కూడా చాలా ఆసక్తి కరమైన చరిత్ర
ఉంది. అధికార రీత్యా కుంపిణీవారు తమ జాగీరులలో మత ప్రచారకులను
నిషేధించినా, సీమలోని డైరక్టర్ల కోర్టులో ప్రముఖులు క్రైస్తవులే కనుక కుంపిణీ
సర్జన్లు మొదలైన వారు సువార్త ప్రచారం చేసుకొనే అవకాశాన్ని కలిగించారు.
1793లో అటువంటి ఒక పర్జను గారి మిత్రునిగా విలియం కేరీగారు కలకత్తాకు
ఒక డెన్మార్కు దేశపు ఓడలో వచ్చారు. ఆ సర్జను గారి 'కీర్తి' కేరీ గారిని
ఇబ్బందుల పాలు చేసింది. ఆయవ బెంగాలులోని సీలిమందు పొలాలలో మేప్రిగా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>084m30k7ds8fe7m5v83fmsovrp7l4ts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/298</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237996</id>
    <revision>
      <id>595869</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూబాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 281 పని చేసి కావలసిన ధనాన్ని, బెంగాలీ భాషా జ్ఞానాన్నీ సంపాదించాడు. బాప్టిస్టు మిషను కార్యక్రమాలను చేపట్టాడు. 1799లో కేరీగారు ఒక గిడ్డంగిని కొన్న...'</comment>
      <origin>595869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4616" sha1="qs3uwochvlj1aetkujqx4wwigbretb2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూబాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
281
పని చేసి కావలసిన ధనాన్ని, బెంగాలీ భాషా జ్ఞానాన్నీ సంపాదించాడు. బాప్టిస్టు
మిషను కార్యక్రమాలను చేపట్టాడు. 1799లో కేరీగారు ఒక గిడ్డంగిని కొన్నారు.
దాని లాభాలతో మత ప్రచారం చేయమని ఇంగ్లాండు నుంచి నలుగురు
మిత్రులను రప్పించాడు. అమెరికన్ ఓడలో వస్తున్న ఈ మిషనరీల రాకకు
కలకత్తాలోని కుంపిణీ వారు ఆందోళన చెందారు. వాళ్ళను ఓడ దిగనివ్వలేదు.
కలకత్తాలో అడుగుపెట్టడానికి అనుమతి ఇవ్వలేదు.
అయితే ఈ నలుగురు తమ దృఢ నిశ్చయాన్ని సడలించలేదు. కలకత్తా
ఆంగ్లేయులదైనా దానికి సమీపంలో ఉన్న శ్రీరామపురం డెన్మార్కు దేశీయుల
స్వాధీనంలో ఉన్న స్థావరం కనుక చాటుగా నాటు పడవలు ఎక్కి అక్కడకు
చేరుకొని ఆడేనిష్ అధికారులశరణు కోరారు. ఈ ఇంగ్లీషు వారిని తమకు
అప్పగించాలని, వారిని మళ్ళా ఇంగ్లాండుకు తాము పంపించి వేస్తామని గవర్నర్
జనరల్ వెల్లస్లీ శ్రీరామపురం డేనిష్ పాలకులను గట్టిగా అడిగాడు. అయితే 'తమ
దేశపు రాజులు సువార్త ప్రచారానికి సుముఖుడే కాక ప్రధాన పోషకుడు కనుక
ఆనలుగురు ఆంగ్లేయులకు శ్రీరామపురంలో ఆశ్రయమే కాక
కలిగింది.
రక్షణ
తన మిత్రులున్న శ్రీరామపురంలోనే తన గిడ్డంగిని, కార్యక్రమాలను
కొనసాగించాలని విలియం కేరీగారు నిశ్చయించుకొని కలకత్తా నుంచి మకాం
మార్చి వేశారు.12. ఈ విధంగా శ్రీరామపురంలో మిషను కార్యక్రమాలు
ఉత్తరోత్తరా తెలుగు పుస్తక ప్రచురణలు ప్రారంభమయ్యాయి.
కేరీగారి సహాయకులుగా నలుగురు ఇంగ్లండు నుండి బెంగాలుకు
వచ్చినా అందులో ఇద్దరు అకాల మరణం చెందారు. మిగిలిన ఇద్దరూ దీర్ఘకాలం
పాటు కేరీగారితో కలిసి చేసిన మత గ్రంథ చురణల కార్యక్రమం వల్లా
విద్యాభివృద్ధి సంసేవల వల్లా చరిత్ర కెక్కి చిరస్మరణీయులయ్యారు.
వీరిలో
విలియం వార్డు వృత్తిరీత్యా ముద్రాపకునిగా తర్ఫీదు పొందిన వాడు. జాషువా
మార్ష్మన్ ఇంగ్లండులో ఒక ధర్మబడిలో ఉపాధ్యాయుడు. కొన్నాళ్ళు పుస్తక
విక్రేత. ఈ ఇద్దరు సహాయకులు తమ సేవలతో సువార్త ప్రకటనకూ గ్రంథ
ప్రచురణకు ద్రవ్యం ఆర్జించడానికి కేరీగారికి తోడ్పడదలిచారు.
12.P. THOMAS-CHRISTIANS AND CHRISTIANITY IN INDIA AND
PAKISTAN -GEORGE ALLEN AND UNWIN LTD. LONDON-1954, P. 165&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qs3uwochvlj1aetkujqx4wwigbretb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/299</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237997</id>
    <revision>
      <id>595870</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '282 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX ఆరోజుల్లో కలకత్తా చుట్టు పక్కల చాలా ఆంగ్లేయ కుటుంబాలు ఉండేవి. తమ పిల్లల చదువు సంధ్యల గురించి ఈ సంసారులు చాలా ఇబ్బంది పడేవారు. సరైన పద్ధతులలో పాఠశా...'</comment>
      <origin>595870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4614" sha1="m9od4q4nq4o0djkgjarchrjo403z6wh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;282
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX
ఆరోజుల్లో కలకత్తా చుట్టు పక్కల చాలా ఆంగ్లేయ కుటుంబాలు
ఉండేవి. తమ పిల్లల చదువు సంధ్యల గురించి ఈ సంసారులు చాలా ఇబ్బంది
పడేవారు. సరైన పద్ధతులలో పాఠశాలలు లేవు. తమ సంతానాన్ని ఇంగ్లాండు
పంపించి సక్రమమైన విద్యలు నేర్పించాలంటే అసౌకర్యాలు జాస్తి. ఈ
పరిస్థితులను గమనించి కేరీగారు శ్రీరామపురంలో ఆంగ్లేయ బాలుర కోసం ఒక
వసతి బడిని స్థాపించారు. నెలకి ముప్పయి అయిదు రూపాయల చొప్పున
ఒకొక్క విద్యార్థి జీతం చెల్లించాలి. పాఠశాలలో లాటిన్, గ్రీకు, హిబ్రూ,
పెర్షియన్, సంస్కృత భాషలను బోధించే వారు. ఈ పాఠశాల వల్ల సాలీనా వెయ్యి
పౌస్ల ఆదాయం వచ్చేది.
1800 ప్రాంతాలలో కుంపిణీ కొలువులో సివిలు సర్వెంట్లుగా
ప్రవేశించే యువకులకు ప్రాచ్య విద్యలు నేర్పడానికి ఫోర్డు విలియం కళాశాలను
స్థాపించారు. అందులో సంస్కృత, బెంగాలీ, మరాఠీ భాషల ఆచార్యునిగా విలియం
కేరీ గారినే ఎన్ను కొన్నారు. సాలీనా వెయ్యి పొన్ల ఆదాయం అధికంగా దీని వల్ల
శ్రీరామపురం మిషను కార్యక్రమాలకు లభించాయి.
పెట్టుబడి లభించాక, భవనాలు, ముద్రణా యంత్రశాల, దాని పరికరాలు
సంపాదించారు. విలియం వార్డు తన సాంకేతిక జ్ఞానాన్ని సద్వినియోగం చేసి
శ్రీరామపురంలో అచ్చు పోత పోసే యంత్రాన్ని, కాగితం తయారు చేసే
యంత్రాన్నీ నిర్మించాడు. అచ్చుదిమ్మల తయారీలో స్థానిక పంచాణం
కులాలలోని శిల్పులను చేర్చుకొన్నారు. పంచానన అనే కమ్మరీ, మనోహర్ అనే
అతని సహాయకుడు వివిధ భారతీయ భాషల లిపులకు తగిన అక్షరాలు పోత
పోయడంలో పాటుపడ్డారు.
కేరీ గారి నిరంతర కృషి వల్ల బైబిలు తర్జుమాలు వివిధ భాషలలో
కొనసాగాయి. క్రీ.శ. 1800 మార్చి 18వ తేదీనాడు శ్రీరామపురం మిషనులోని
ముద్రాక్షరశాలలో 'న్యూటెస్టిమెంట్' తొలిపత్రం అచ్చుపడింది. నాటి నుండి
నిర్విరామంగా పని చేయబడ్డ 1801 ఫిబ్రవరి 7వ తేదీనాటికి ఈ కొత్త నిబంధన
గ్రంథం అచ్చు పూర్తయింది.
శ్రీరామపురంలో వివిధ భాషలలో బైబిలు అనువాదాలు, వ్రాత ప్రతులు
వేయడానికి వ్యవధి పట్టింది. 1807 లో తెలుగు
అక్షరాల ఫౌంటును ఇంగ్లండు నుంచి దిగుమతి చేయదలిచారు. 1811 నాటికి
సిద్ధమవుతున్నా వాటిని అచ్చు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m9od4q4nq4o0djkgjarchrjo403z6wh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237998</id>
    <revision>
      <id>595871</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 283 తెలుగు గ్రంథాల అచ్చుపని సాగుతుంది. హిందీ, మరాఠీ, సంస్కృతం, గుజరాతీ, ఒరియా, తెలుగు, కన్నడం, మళయాళం వంటి ముప్పయి ఆరు భాషలలో శ్రీరామపురం వారు బైబ...'</comment>
      <origin>595871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="s8r2fd0h90ulsooewzbrjs4ca2rtok1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
283
తెలుగు గ్రంథాల అచ్చుపని సాగుతుంది. హిందీ, మరాఠీ, సంస్కృతం, గుజరాతీ,
ఒరియా, తెలుగు, కన్నడం, మళయాళం వంటి ముప్పయి ఆరు భాషలలో
శ్రీరామపురం వారు బైబిలు గ్రంథాలను ప్రచురించారు. చైనీసు, బర్మీసు
భాషలను కూడా చేపట్టారు.
కేరీగారు బహుముఖ వ్యాపకాలలో ఉన్నా మూడు తెలుగు గ్రంథాలను
రచించి శ్రీరామపురం నుండి ప్రచురించారు. అయితే 1820లో ఒక నిర్ణయానికి
వచ్చారు. తెలుగు పుస్తకాల ప్రచురణ తెలుగు భాష ప్రాచుర్యంగల ప్రాంతాల
నుండే జరిగితే మంచిదనే యోచన వచ్చింది. అందుచేత తమ వద్ద గల తెలుగు
గ్రంథాల ముద్రణ బాధ్యతలను మద్రాసులోని ఆగ్జిలరీ బైబిల్ సొసైటీ వారికి
అప్పగించారు. అప్పటికి దేశంలో మిషనరీల పట్ల కుంపిణీ ప్రభుత్వం వారి వైఖరి
మారింది. ఆదిలో మత ప్రచారానికి అనుమతించని వారు ఇప్పుడు చట్టరీత్యా
మిషనరీల జోలికి వెళ్ళ కూడని పరిస్థితి వచ్చింది.
ప్రతి ఇరవై సంవత్సరాలకూ బ్రిటిష్ పార్లమెంటు కుంపిణీ వారికి
ఛార్టరును ఇవ్వాలి. 1793లో ససేమిరా మిషనరీలు భారత దేశ ప్రజలకు
అసంతృప్తి కలిగించే మత ప్రచారం చేయకూడదన్న కుంపిణీ వాణిజ్య వర్గాల
వారు మొండి కెత్తారు గాని, ఇరవయ్యేళ్ళలో 1814లో ఛార్టరును పొందే
సమయానికి ఇంగ్లాండులోని మిషనరీ విద్యల నిరంతర పోరాటం వల్ల క్రైస్తవ
జ్ఞానాన్ని భారత దేశంలో ప్రచారంచేయడానికి ఎవరైనా రావచ్చుననే అభ్యనుజ్ఞ
రాజశాసన పత్రంలో ప్రవేశించింది. ప్రెస్సులు పెట్టుకొనడానికి పూర్వపు
నిర్బంధాలు లేవు.
కుంపిణీ వారు తమ బావుటా క్రింద చెల్లే రాజ్యాలలో మిషనరీల
ముద్రణ సాగనివ్వనప్పుడు డెన్మార్కు పతాకం కింద చేల్లే తరంగంబాడిలో,
శ్రీరామపురంలో మిషనరీలు ఆశ్రయం పొందే వారు. ఇతర ప్రాంతాలలో మత
ప్రచారం చేయడానికి దక్షిణాదికి వచ్చే మిషనరీలు మొదట తరంగం బాడికే వచ్చే
వారనిపిస్తుంది.
తెలుగు భాషలో క్రైస్తవ గ్రంథాలు అనువాదం చేసిన ప్రచారకులకూ,
తరంగం బాడికి ఏదో సంబంధం ఉన్నట్టుంది. బెంజమనాూల్జి తరంగం
బాడిలో మొదట పనిచేశాక చెన్నపట్టణానికి చేరి తెలుగులో అనువాదాలు చేశారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s8r2fd0h90ulsooewzbrjs4ca2rtok1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>237999</id>
    <revision>
      <id>595872</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '284 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—-IX ఉత్తరోత్తరా విశాఖ పట్టణంలో స్థిరపడిన ఇద్దరు ఆంగ్లేయులు కూడా మొదట తరంగం బాడిలోనే ఓడదిగారు. 1804, ఫిబ్రవరి మాసంలో లండన్ మిషను సొసైటీ వారు జార్జిక్రేన...'</comment>
      <origin>595872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4782" sha1="7p9atytrps93zbuvz8icmzcuourlnrh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;284
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—-IX
ఉత్తరోత్తరా విశాఖ పట్టణంలో స్థిరపడిన ఇద్దరు ఆంగ్లేయులు కూడా మొదట
తరంగం బాడిలోనే ఓడదిగారు.
1804, ఫిబ్రవరి మాసంలో లండన్ మిషను సొసైటీ వారు జార్జిక్రేన్,
ఆగస్టస్ డిగ్రాంజన్ అనే ఇద్దరు మిషనరీలను భారత దేశానికి పంపించారు. వీరు
డిసెంబరు నెలలో తరంగం బాడికి చేరారు. కొన్నాళ్ళ పాటు అక్కడ ఉండి
ఉత్తర సర్కార్లలో మత ప్రచారం చేయడానికి నిశ్చయించుకొని 1805 జులై 25వ
తేదీ నాడు విశాఖ పట్టణం చేరుకొని అక్కడ స్థిరపడ్డారు.
జార్జిన్, అగస్టన్ డిగ్రాంజన్ వెనువెంటనే తెలుగు నేర్చుకొనడానికి
ఉపక్రమించారు. ప్రాథమిక గ్రంథాల కోసం, వ్యాకరణం కోసం ప్రయత్నాలు
చేశారు. చెన్న పట్టణంలోని స్నేహితులకు వీటి గురించి ఉత్తరాలురాశారు.
స్థానికుల వద్ద అక్షరాభ్యాసం చేశారు. స్వయంకృషితో నిఘంటు నిర్మాణానికి,
వ్యాకరణ రచనకూ కావలసిన పదజాలాన్ని, తదితర వస్తు సామగ్రిని సమకూర్చు
కొన్నారు. అయితే వీరి ఆశయం నిఘంటువును గానీ వ్యాకరణాన్ని గానీ
రచించడం కాదు. బైబిలును తెనిగించడమే వారి సంకల్పం. ఇది నెరవేరడానికి
క్రైస్తవ మతాన్నిస్వీకరించిన ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు తోడ్పడ్డాడు. అతని పేరు
ఆనందరావు.
మైసూరు సైన్యాల కొలువులో సుబ్బారావు అనే దేశస్త బ్రాహ్మణుడు
పద్దు గుమస్తాగా ఉండేవాడు. మహారాష్ట్ర నుండి ఎప్పుడో వలస వచ్చి, ముఖ్యంగా
గుంటూరు పరగణాలో స్థిరపడిన బ్రాహ్మణులను దేశస్తులంటారు. జన్మతః
మహారాష్ట్ర బ్రాహ్మణుడైన సుబ్బారావుకు తెలుగు బాగా వచ్చు. టిప్పుసుల్తాన్
ఓడిపోయాక సుబ్బారావు ఒక ఇంగ్లీషు ఆఫీసరు కొలువులో చేరాడు.
చాలా ఎక్కువగా ఉండేది. పరాసు
సుబ్బారావుకు ఆధ్యాత్మిక చింతన
వాళ్ళతోటి, ఇంగ్లీషు వాళ్ళతోటి ఏర్పడిన పరిచయం వల్ల అతనిలో తాత్విక
మైన ప్రశ్నలు రేగి వుండవచ్చు. తీర్థయాత్రలు చేశాడు. ఒకనాడు ఒక
దేవాలయానికి వెళ్ళి అక్కడ ఉన్న ఒక వృద్ధ బ్రాహ్మణుని చూసి శాశ్వతానందం
ఎలా దొరుకుతుందని ప్రశ్నించాడు. ఆయన ఏదో మంత్రం ఉపదేశించి నాలుగు
కోట్ల సార్లు పునశ్చరణ చేయమన్నాడు. ఎన్నో పూజావిధులు కూడా
నిర్దేశించాడు. సుబ్బారావు అన్నీ చేశాడు గాని ఆశించిన ఫలితం చేకూరలేదు.
సుబ్బారావు విసిగిపోయి ఇంటికి పోదామనుకొన్నాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7p9atytrps93zbuvz8icmzcuourlnrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/302</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238000</id>
    <revision>
      <id>595873</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ—పుస్తక ప్రచురణలు 285 దారిలో ఒక రోమను కేతలిక్కును కలుసుకొన్నాడు. మాటల సందర్భంలో మత ప్రసక్తి వచ్చింది. చాలా సేపు చర్చించుకొన్నారు. ఆ రోమను మతస్థుడు క్రైస్తవ మతం...'</comment>
      <origin>595873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4697" sha1="50zlft2sfm8318kk0tukrjwq3teb61h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ—పుస్తక ప్రచురణలు
285
దారిలో ఒక రోమను కేతలిక్కును కలుసుకొన్నాడు. మాటల
సందర్భంలో మత ప్రసక్తి వచ్చింది. చాలా సేపు చర్చించుకొన్నారు. ఆ
రోమను మతస్థుడు క్రైస్తవ మతం గురించి రెండు తెలుగు పుస్తకాలను
సుబ్బారావుకు ఇచ్చాడు. వాటిని చదివాక సుబ్బారావులో పరివర్తన కలిగింది.
క్రైసవ మతంలో చేరాలను కొన్నాడు. అతని బంధు మిత్రులు ఇది గ్రహించి
చాలా నొచ్చుకున్నారు. ఎలాగైనా ఆపాలని ఎన్నో ఆశలు పెట్టారు.
మడిమాన్యాలు ఇవ్వ చూపారు. సుబ్బారావు వాదించాడు. తన నిర్ణయం
మారదన్నాడు. బంధువులను విడిచి దూరంగా ఎక్కడికైనా పోతానన్నాడు.
భార్యను తనతో రమ్మన్నాడు. ఆమె ఇష్ట పడలేదు. సుబ్బారావు భార్యను విడిచి
పెట్టి నిష్క్రమించాడు.
తనకు పుస్తకాల నిచ్చిన రోమను కాథలిక్ మిషనరీని సుబ్బారావు
కలుసుకున్నాడు. ఆయన సుబ్బారావు స ఇచ్చాడు.
ఆనందరాయుడు అనే కొత్త పేరును పెట్టాడు. రోమను మతస్థుల తెలుగు
పేర్లలో 'ఆనంద' పదం ఉంటుంది. రెవరెండ్ ఫెలిక్సు 'భాగ్యానంద స్వామి' అనే
పేరును పెట్టుకొన్నాడు. 'జోకిమ్ డిసుజా' 'అధికానంద స్వామి' అనే పేరును
పెట్టుకొన్నాడు. అందుకే కాబోలు బాప్పిస్మం పొందుతూ సుబ్బారావు
ఆనందరాయడు అనే పేరును వాంచించినట్టుంది. మతం మారే ముందు మళ్ళా
బ్రాహ్మణ్యంలో కలవడానికి వీలులేకుండా అతడు తన శిఖాయజ్ఞోపవీతాలను
విసర్జించాడు. కొన్ని నెలలు గతించాక' మిషనరీ అతడిని పుదుచ్చేరికి
పంపించాడు.
పుదుచ్చేరిలో మత సంబంధమైన మానసికానందం ఆనందరావుకు
కలగకపోయినా పంసార విషయంలో ఆనందం లభించింది. అతని భార్య భర్తను
వెదుక్కొంటూ వచ్చింది. కలుసుకొంది. ఆమె భర్త
భరించలేకపోయింది. మతం మారినా సరే అతడిని విడవలేననుకొంది.
వియోగాన్ని
బంధువులు ఎన్నో హింసలు పెట్టారు. వాటిని పడలేక పారిపోయి భర్తను
చేరుకొంది. సంసారం కుదుటపడ్డా ఆనందరావులో అసంతృప్తి హెచ్చింది.
రోమను మతంలో కూడా విగ్రహారాధన ఉంది. ఇది ఆనందరావుకు నచ్చలేదు.
తరంగం బాడిలో ఒక మిషను ఉందని విన్నాడు. భార్యతో కలిసి అక్కడకు
వెళ్ళాడు.
-
తరంగం బాడిలో బైబిలు అనువాదం చేస్తున్నారని విని ఆనందరావు
సంబరపడ్డాడు. తానూ సహాయం చేస్తానన్నాడు. అక్కడ మిషనరీలు మొదట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50zlft2sfm8318kk0tukrjwq3teb61h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/303</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238001</id>
    <revision>
      <id>595874</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '286 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-1X అతణ్ణి అనుమానించినా తరువాత తమలో కలుపుకొన్నారు. అంతకుముందు ఎన్నడూ చూడని మత గ్రంథాలను ఆనందరావు తరంగంబాడిలో చూశాడు. ఆబగా చదివాడు. తమిళం నుండి గ్రంథా...'</comment>
      <origin>595874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4636" sha1="j2raggme1w81k1ljtls0wzcy1r1po56" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;286
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-1X
అతణ్ణి అనుమానించినా తరువాత తమలో కలుపుకొన్నారు. అంతకుముందు
ఎన్నడూ చూడని మత గ్రంథాలను ఆనందరావు తరంగంబాడిలో చూశాడు.
ఆబగా చదివాడు. తమిళం నుండి గ్రంథాలు తెనిగించాడు. అతనికి తెలుగు భాష
మంచినీళ్ళ ప్రాయం. మరాఠీ భాషలో కూడా ధారాళంగా రాయగలడు. అతనికి
మదరాసులోగాని, తంజావూరులో గాని మంచి ఉద్యోగం ఇప్పించాలని మిత్రులు
ప్రయత్నించారు గాని ఆనందరావు నిరాకరించాడు. దైవ సేవలో కాలం గడపాలని
నిర్ణయించుకొన్నాడు.
తరంగం బాడిలో కొన్ని నెలలు ఉన్నాక విశాఖపట్టణంలో స్థిరపడిన
ఇంగ్లీషు మిషనరీల గురించి విన్నాడు. వాళ్ళు బైబిలును తెనిగిస్తున్నారని
తెలుసుకొన్నాడు. తెలుగు వాళ్ళ మధ్యనుంటే తన సేవలు ఇతోధికంగా
ఉపయోగపడతాయని ఆనందరావు భావించాడు. తనను విశాఖపట్టణం పంపమని
తరంగం బాడి మిషనరీలను కోరాడు. వాళ్ళు సంతోషించారు. ఆనందంగా
పంపించారు.
విశాఖపట్టణంలో అప్పటికే క్రేన్, డిగ్రాంజెస్ ఒక స్థలం కొన్నారు. ఇల్లు
కట్టారు. ఒక బడిని పెట్టారు. విశాఖపట్టణం ఒక కోటలో ఉండే కుంపిణీ
సిబ్బందికీ రాణువలోని సోల్జర్లకూ పురోహిత్యం చేస్తూ వుండేవారు. దీనివల్ల
కొంత ఆర్థిక ప్రతిఫలం వచ్చేది. ఇది మిషను కార్యక్రమాలకు పనికి వచ్చేది.
అప్పుడు విశాఖపట్టణంలో 20 వేల మంది జనాభా. మిషనరీలు ఒక ఇంగ్లీషు
బడిని ప్రారంభించగానే ఎందరో విద్యార్థులు అందులో చేరారు. ముగ్గురు
బ్రాహ్మణ బాలురు కూడా ఉన్నారు. బడికి మంచి పేరు వచ్చింది. ముప్పయి
మైళ్ల దూరం నుండి కూడా విద్యార్థులు వచ్చేవారు. ఉత్తరోత్తరా ఒక పెద్ద
ధర్మబడిని కట్టవలసినంతగా ఈ పాఠశాల నడచింది.
ఆనందరావు భార్యతో పాటు విశాఖపట్టణం చేరాక మిషనరీలకు
కొండంత సహాయం లభించింది. బైబిలు అనువాదంలోనే కాక పాఠశాల
నిర్వహణలో కూడా ఆనందరా&quot;) తోడ్పడేవారు. తెలుగు బడిలో 40 మంది
విద్యార్థులు, ఇంగ్లీషు బడిలో 20 మంది వుండే వాళ్లు. సరస్వతీ ప్రార్థనకు
బదులుగా ఒక పద్యాన్ని ఆనందరావు రచించాడు. బడి మూసేటప్పుడు
ప్రతిరోజూ విధిగా దీనిని విద్యార్థులు చదవాలి. ఒకరు ఒక పాఠం చదివితే మిగతా
వాళ్లు అతని తరువాత గొంతు కలిపి చదివేవారు. మిషనరీల భార్యలు కూడా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j2raggme1w81k1ljtls0wzcy1r1po56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/304</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238002</id>
    <revision>
      <id>595875</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూబాల పుస్తక ప్రచురణలు 287 బాలికా పాఠశాలలు నడిపేవారు. ఆనందరావు భార్య విశాఖపట్టణంలో బాప్సిన్మం పుచ్చుకొంది. మత ప్రచార కార్యక్రమాలు ఒకప్రక్క కావిస్తూనే మిషనరీలు బైబిల...'</comment>
      <origin>595875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4298" sha1="teeiy0ic7k3n936b4a3lmybpld3ibzu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూబాల పుస్తక ప్రచురణలు
287
బాలికా పాఠశాలలు నడిపేవారు. ఆనందరావు భార్య విశాఖపట్టణంలో బాప్సిన్మం
పుచ్చుకొంది.
మత ప్రచార కార్యక్రమాలు ఒకప్రక్క కావిస్తూనే మిషనరీలు బైబిలు
అనువాదం కొనసాగించారు. మత ప్రచారం కోసం కొన్ని కరపత్రాలు ముందు
తెనిగించారు. వాటిని చెన్నపట్టణానికి పంపిస్తే డాక్టర్ కేర్ సంతోషించి తన
అజమాయిషీలో ఉండే అసైలమ్ ప్రెస్సులో అచ్చువేశాడు. ఈ ముద్రిత ప్రతులు
చూసి క్రేన్, డిగ్రాంజెస్ పొంగిపోయారు. బైబిలు అంతా ఇలాగే నిర్దుష్టంగా
కుదురుగా ఉండాలని ఆశించారు.
ఆ ఆశలు ఫలించేలోగా 1809 జనవరి 8వ తేదీ నాడు జార్జి క్రేన్
మరణించాడు. డిగ్రాంజెస్ క్రుంగిపోయాడు. స్నేహితుని మరణం వల్ల చెయ్యి
విరిగినట్టయింది. మనోవ్యాధి పెరిగింది. డిగ్రాంజెస్ 1810 జూలై నాలుగో
తేదీనాడు మంచానపడ్డాడు. అతని భార్య అలాగే పక్క గదిలో మంచాన పడి
ఉంది. జానార్డన్ అనే కొత్త మిషనరీ అదృష్టవశాత్తూ విశాఖపట్టణంలో మత
ప్రచారానికి వచ్చాడు. అతనికి బైబిలు అనువాద బాధ్యతనూ, ఆనందరావునూ
డిగ్రాంజెస్ అప్పచెప్పాడు. ఆ మంచం దగ్గర ఆనందరావు ప్రమాణం చేశాడు.
&quot;ఈ ప్రదేశం విడిచిపెట్టి వెళ్ళను. దేవుడు నాకు శక్తి ఇచ్చినంత కాలం రెండు
నిబంధనలూ అలాగే అనువాదం చేసుకొంటూపోతాను. మీరు కన్నుమూసిన
చోటే నేనూ మరణిస్తాను. ఈ గోడలు దాటి ఇంకెక్కడకూ వెళ్ళము అని తన
దృఢ నిశ్చయాన్ని చెప్పాడు.&quot;
&quot;13
1810 జూలై 12వ తేదీన డిగ్రాంజెన్ మరణించడానికి ముందు,
మత్తయి, మార్కు, లూకా మూడు సువార్తల అనువాదాన్ని పూర్తి చేశాడు. వీటిని
1812లో శ్రీరాంపురంలో అచ్చు వేశారు. &quot;దేవుని యొక్క సమస్తమైన వాక్యము&quot;
&quot;సువిశేషము మమ్మును రక్షించే కర్త అయిన యేసుక్రీస్తు యొక్క శుభ
సమాచారము” అనే పేరుతో ప్రకటించారు. జి. క్రేన్, ఆనందరాయర్ల
సహాయంతో గ్రీకు భాష నుండి అగస్టవ్ డిగ్రాంజెస్ అనువదించినట్టు
తెలియచేశారు. ఇది 319 పుటల గ్రంధం
13 1.Hough - History of the christianity Vol.JV. దీనిలో 262 పుట నుంచీ ఆనందరావుజీవిత
చరిత్ర వివరాలు కొన్ని లభిస్తాయి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>teeiy0ic7k3n936b4a3lmybpld3ibzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/305</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238003</id>
    <revision>
      <id>595876</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '288 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-X డిగ్రాంజెన్ మరణించిన రెండేళ్ళకు 1812లో ఎడ్వర్డ్ ప్రిచ్చెట్ అవే పాదిరి విశాఖపట్టణం మిషను అధికారిగా వచ్చాడు. ఆయన కూడా తెలుగులో నిష్ణాతుడు. డిగ్రాంజెస...'</comment>
      <origin>595876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="jwxpig6frkcxbl1v5ti8mgzhj4de5zt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;288
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-X
డిగ్రాంజెన్ మరణించిన రెండేళ్ళకు 1812లో ఎడ్వర్డ్ ప్రిచ్చెట్ అవే
పాదిరి విశాఖపట్టణం మిషను అధికారిగా వచ్చాడు. ఆయన కూడా తెలుగులో
నిష్ణాతుడు. డిగ్రాంజెస్ విడిచి పెట్టిన భాగాలను అనువదించసాగాడు. మూడు
సువార్తల ప్రచురణ తర్వాత ఆరేళ్ళకు సంపూర్ణంగా బైబిల్ అనువాదం పూర్తయి
మద్రాసు కమర్షియల్ ప్రెస్ 1818లో అచ్చయింది. జావ్ గార్డవ్,
ఆనందరాయర్ల సహాయంతో ఎడ్వర్డ్ ప్రిచ్చెట్ అనువదించినట్లు ముఖపత్రంపై
ఉంది. ఈ గ్రంథము యేసు క్రీస్తు యొక్క మాతన నిర్ణయమై యున్నది అవి
గ్రంథనామాన్ని విశదపర్చారు. దీనిని బాప్టిస్టు అండ్ ఫారెన్ బైబిల్ పొసైటీ వారు
ప్రచురించారు. ఇది 800 పైచిలుకు పుటల గ్రంథం.
ప్రిచ్చెట్గారి బైబిల్ ముద్రణ పొందిన 1818 లోనే శ్రీరాంపురంలోని
మిషనరీలు అనువదించిన 860 పుటల తెలుగు బైబిలు వారి ముద్రణాలయంలో
అచ్చువేశారు. దీని పేరు 'ఈశ్వరుని అన్నిమాటలు.. ఇది దమన్ పుస్తకము'
ఇందులో పాత కొత్త నిబంధనలు రెండూ తర్జుమా చేశారు. ఈ అమవాదానికి
ఆదరణ లభించినట్టు లేదు. ప్రిచ్చెట్ గారి అనువాదాన్నే ఆధారం చేసుకొని
ఎన్నో పునర్ముద్రణలు తరువాత వచ్చాయి. 1831, 1854 సంవత్సరాల
కూర్పులు విశాఖ పట్టణం మిషనరీల అనువాదాన్ని ఆధారం చేసుకొనే
అచ్చువేశారు.
ప్రిచ్చెట్ అనువాదం సరళంగానూ సుబోధకంగానూ ఉంటుంది కమక
జమలకు తగి ఉన్నదని కాంబెల్ దొరగారు అభిప్రాయపడ్డారు. సెంటు జార్జి
కోట కాలేజీలో ఉండే ఒక మహా పండితుని అభిప్రాయం కూడా ఇదే.14
1824లో, గోర్డెన్ 1828లో మరణించారు. ఆనందరావు
ఎప్పుడు పుట్టాడో, ఎప్పుడు మరణించాడో తెలియదు. బైబిలు అమవాదంలో
వరుసగా ముగ్గురు మిషనరీలకు చేదోడు వాదోడుగా ఉండి అన్ని
కూర్పులలోనూ సహాయకుడనే హోదాలో ముఖపత్రం మీద తన
అచ్చుకెక్కిన ఘనత ఆనందరావుదే.
పేరు
ఈ యుగంలో చాలా మంది ఆనంద నామధారులు కనబడతారు.
వేదాంత రసాయనం అనే క్రైస్తవ కావ్యాన్ని మంగళగిరి ఆనందయ్య రచించాడు.
మెకంజీ దొర కొలువులో ఆనందరావు అనే ఒక గుమస్తా ఉండేవాడు. ఈ
14J.Hough - History of Christianity in India, Vol. IV P.270.n.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jwxpig6frkcxbl1v5ti8mgzhj4de5zt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/306</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238004</id>
    <revision>
      <id>595877</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు - 289 ముగ్గురు ఆనందరావులూ ఒకరే అని నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు &quot;ఆంధ్ర వచన వాజ్మయం&quot;లో రెండు బైబిలు అనువాదాల గురించి చెప్పి ఇలా రాశారు. 15 పై రెండు క్రై...'</comment>
      <origin>595877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4446" sha1="sc85t3m9efp6dwz763iyadun0175i2p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
-
289
ముగ్గురు ఆనందరావులూ ఒకరే అని నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు &quot;ఆంధ్ర
వచన వాజ్మయం&quot;లో రెండు బైబిలు అనువాదాల గురించి చెప్పి ఇలా రాశారు. 15
పై రెండు క్రైస్తవ గ్రంధాలను తెలుగు వచనముగా రచియించిన
ఆనందరాయరు మంగళగిరి ఆనంద కవి. ఇతడి వచన గ్రంథమునేగాక, వేదాంత
రసాయనమను పద్యకావ్యమును రచియించినాడు. ఇది యేసు క్రీస్తు చరిత్రను
తెలుపు నాల్గా శ్వాసముల ప్రశస్త కృతి. టీకా తాత్పర్యములలో 1882లో
ముద్రితమైనది. బ్రౌను దొరవారి గ్రంథమును గూర్చి 1840లో The Madras
journal of literature and science అను పత్రికలో వ్రాసియున్నారు.
విజయనందన విలాసము అనునది యీతని మరియొక పద్యకృతి. ఈతడే స్థానిక
చరిత్రలకు మూల పురుషుడగు కర్నలు మెకంజీ దొరవారి వల్ల నియమితుడై
అమరావతీ స్తూపమును మొదట పరిశోధించిన శాసనములకు ప్రతులు
వ్రాసినవాడు. ఈతని దిన చర్యనే &quot;Dairy of Ananda Rao&quot; అని
యుందురు. ఈతని దిన చర్యలో అమరావతి ప్రాంతమున దొరికిన
రత్నములను మెకంజీ దొరవారి ప్రతినిధియగు కావలి లక్ష్మయ్యగారికి పంపినట్లు
కలదు. (Tylor Vol III Page 505)
ఈ సంగతి
పైన వెంకటరావుగారు పేర్కొన్న బ్రౌను వ్యాసంలో వేదాంత
రసాయనం రాసిన ఆనందకవి అప్పటి నూరేళ్ళ కిందటివాడని దొరగారు
చెప్పారు. బ్రౌను దొరగారి అంచనా కూడా తప్పే.
వెంకటరావుగారు పట్టించుకోలేదు. వెంకటరావుగారి మాటలను పట్టుకొని డాక్టర్
జె. మంగమ్మగారు తమ 'బుక్ ప్రింటింగ్ ఇన్ ఇండియా' అనే గ్రంధంలో
ముగ్గురు ఆనందనామ ధారులూ ఒకరే అని భావించినట్టు కనబడుతుంది.
(పుట63)
ముగ్గురు ఆనందనామధారులు భిన్న వ్యక్తులని ఉత్తరోత్తరా గ్రహించి
నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు 'ఆంధ్ర వచన వాఙ్మయము' రెండవ ముద్రణం
(1977)లో పైన నేను ఉదాహరించిన వాక్యాలను తొలగించారు.
తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో చోటు చేసుకొందికి ఆనందరావు చేసిన
బైబిలు అనువాద సహాయం ఒక్కటే చాలు.
దక్షిణ భారతంలోని ప్రాంతీయ భాషలలో గ్రంథ ప్రచురణ
కార్యక్రమాన్ని ప్రధానంగా మిషనరీలే చేపట్టినా, సెంటు జార్జికోటలో కాలేజీని
-
15 విడుదవోలు వెంకటరావు ఆంధ్రవచన వాఙ్మయం, ఆంధ్ర గ్రంధమాల, 1954–పులు 71.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sc85t3m9efp6dwz763iyadun0175i2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/307</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238005</id>
    <revision>
      <id>595878</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '290 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—X పెట్టాక మద్రాసు కుంపిణీ సర్కారువారు ప్రాథమిక పాఠ్య గ్రంథాలను స్వయంగా ప్రచురించక తప్పలేదు కోటలో కాలేజీకి అనుబంధంగా ఒక ప్రెస్సూ, ఒక డిపో 1812లోనే తలప...'</comment>
      <origin>595878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3998" sha1="re3ukip74ysr4oav58w2jiuya3vaw2f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;290
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—X
పెట్టాక మద్రాసు కుంపిణీ సర్కారువారు ప్రాథమిక పాఠ్య గ్రంథాలను స్వయంగా
ప్రచురించక తప్పలేదు కోటలో కాలేజీకి అనుబంధంగా ఒక ప్రెస్సూ, ఒక డిపో
1812లోనే తలపెట్టారు. లాటిన్, ఇంగ్లీషు, తమిళ, తెలుగు భాషలలో గ్రంథ
ప్రచురణ ప్రయత్నాలు మొదలు పెట్టారు. తెలుగు అక్షరాలను పోతపోసే పడి
అచ్చు' మూల యంత్రాలను, పరికరాలను కొనడానికి పెట్టుబడిని మంజూరు
చేశారు.
కాలేజీ బోర్డువారు ప్రచురించిన తెలుగు భాషకు సంబంధించిన
గ్రంథాలలో కొన్ని వ్యాకరణాలు, వాక్య గ్రంధాలు, పదకోశాలు, ఎంచిన
సంకలనాలు వున్నాయి.
వ్యాకరణం.
1816 ఎ.డి. కేంబెల్ దొరగారు ఇంగ్లీషులో చేసిన తెలుగు
1819 - రావిపాటి గురుమూర్తిగారి విక్రమార్కుని కదలు
1820 - ఎ.డి. కేంబెల్
గారి వ్యాకరణం రెండో ముద్రణ
1821 - ఎ.డి. కేంబెల్ గారి తెలుగు నిఘంటువు.
కాలేజీ బోర్డువారు తాము అభిమానించే వారు చేసిన గ్రంథాలనే
ప్రచురిస్తున్నారు. కనుక ఆ రచయితలకన్నా ముందుగా అటువంటి గ్రంథాలను
రచించినవారు ప్రైవేటు ముద్రాక్షరశాలల్లో తమ గ్రంథాలు యిదే కాలంలో అచ్చు
వేయించుకొన్నారు. ఇది కమర్షియల్ ప్రెస్లో ముద్రించారు.
1817 - విలియం బ్రౌనుగారి తెలుగు వ్యాకరణం
1818 - విలియం బ్రౌనుగారి వొకాబ్యులరీ.
కుంఫిణీ వారి సివిల్ సర్వెంట్లు చాలా మంది పాఠ్యగ్రంథాలుగా
ఉపయోగపడే పుస్తకాలను రచించసాగారు. మిషనరీలు భారతదేశంలోని కుంఫిణీ
రాజ్యాలలో యథేచ్ఛగా ప్రచారం చేసుకోవచ్చుననే హక్కును 1814 నాటి
ఛార్టరులో పొందుపరిచాక 1817లో బళ్ళారిలో వెర్నాక్యులర్ ట్రాక్టు సొసైటీని
సంస్థాపించారు. కరపత్రాల వంటి చిరుపొత్తాలను యిక్కడ మిషనరీలు
ప్రచురణకు సిద్ధపరిచేవారు. 1825 నాటికి బళ్ళారిలో అచ్చుకూటం ఒకటి
వీరు స్థాపించారు.
1818లో మద్రాసులోనూ, 1840లో విశాఖపట్నంలో
ట్రాక్టుల కోసం అచ్చు కూబాలు వచ్చాయి. మిషనరీల గ్రంథ ప్రచురణలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>re3ukip74ysr4oav58w2jiuya3vaw2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/308</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238006</id>
    <revision>
      <id>595879</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 291 క్రైస్తవ జ్ఞానాభివృద్ధికి పుద్దేశించినవి. విద్యాలయాలలో పాఠ్య గ్రంథాల ప్రచురణ విభిన్నమైన విషయం. 1820లో మద్రాసు స్కూలుక్ సొసైటీని సర్కారు వా...'</comment>
      <origin>595879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2431" sha1="jypmocu2r6bort07mz0el6ymzowzaeo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
291
క్రైస్తవ జ్ఞానాభివృద్ధికి పుద్దేశించినవి. విద్యాలయాలలో పాఠ్య గ్రంథాల
ప్రచురణ విభిన్నమైన విషయం.
1820లో మద్రాసు స్కూలుక్ సొసైటీని సర్కారు వారు స్థాపించారు.
పదేళ్ళలో కొన్ని పాఠ్య గ్రంథాలు, తత్తుల్యమైనవీ ప్రచురించారు. 1842
వాటికి కాలేజీలో అమ్మే పుస్తకాల గురించి పత్రికలలో వివరాలు వున్నాయి. 16
కాలేజీలో అమ్మే పుస్తకాలు
తెలుగు
కేమిల్ గ్రామరు చేనాకాగితాలది కట్టినది.
రు.-అ-పై
4-0-0
3-8-0
కట్ట
ఈ దొరగారి తెలుగున్ను యింగిలీషున్ను
డిక్షన్రెరీ గోవా కాగితాలది
15-0-0
చీనా కాగితాలది
6-0-0
వేమన పద్యాలు కట్టినది ఇంగ్లీషు
2-0-0
అర్ధం సహా
కట్ట
1-12-0
మారీసు తెలుగు పెలక్షన్ చీనా
4-0-0
వుండే రెండు వాలాల డిక్షవేరీ
డిటో - ఇంగ్లీషున్ను తెలుగున్న
35-0-0
కట్ట
32-8-0
బ్రౌమ చందస్సు తెయిdన్ను
0-8-0
రావిపాటి గురుమూర్తి శాస్త్రులవారు
చేసిన విక్రమార్కుని కథలు
3-8-0
కట్టని
2-12-0
గురుమూర్తి శాస్త్రు వారి తెలుగు
వ్యాకరణం కట్టవిది
విశ్వంభరశాస్త్రి అమరకోశం
2-8-0
2-8-0
పుష్టలరు దొరగారు చేసిన తెలుగు
16 వర్తమాన తరంగిణి - ఆశ్వాసం 1 పంచిక19, 1842 అక్టోబరు 13.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jypmocu2r6bort07mz0el6ymzowzaeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/309</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238007</id>
    <revision>
      <id>595880</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '292 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం=X అరేబియన్ నైట్సు 1300 కట్టనిది 12-0-0 బొ| సుబ్రావు యింగిలీషు తెలుగు సినానిమసు డిక్షనేరి అచ్చులో 300 హంశవింశతి తెనుగు వచన కావ్యం; వేణుగోపాలశతకం.&quot; ఈ పుస్తకాల వి...'</comment>
      <origin>595880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3912" sha1="g8br7gfpecb9i04wd3hc2fsan8a6xgg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;292
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం=X
అరేబియన్
నైట్సు
1300
కట్టనిది
12-0-0
బొ| సుబ్రావు యింగిలీషు తెలుగు
సినానిమసు డిక్షనేరి
అచ్చులో
300
హంశవింశతి తెనుగు వచన కావ్యం; వేణుగోపాలశతకం.&quot;
ఈ పుస్తకాల వివరాలలో కొన్నింటిని 'కట్టనివి'గా కొన్ని 'కట్టినవి'గా
తెలియ చేయడంలో ఒక విశేషముంది. తొలి రోజుల్లో ప్రచురణ కర్తలే అన్ని
పుస్తకాలను బైండు చేయించే వారుకాదు. విడివిడి పుటల ఫారాలను కట్టకుండా
అమ్మేవారు. కొనుక్కొనే వారు బైండు చేయించుకొనేవారు.
ఇటువంటి
వాటినే 'కట్టనివి' అని పేర్కొనేవారు. ప్రచురణ కర్తలే బైండు చేసిన వాటిని
'కట్టినవి' అని పేర్కొనేవారు.
అన్ని శరహాల పుస్తకాలనూ తాము ప్రకటించవలసిన అవసరం లేదని
కాలేజీ బోర్డువారు, స్కూల్ బుక్ సొసైటీ వారు భావించారు. ప్రైవేటు వ్యక్తులు
నడిపే ప్రెస్సులలో వాటిని వివిధ ప్రచురణ కర్తలు ముద్రించుకొవడమే మంచిదని
భావించారు. అయితే అచ్చుకూటాలను పెట్టుకోడానికి పత్రికలు
ప్రచురించడానికీ సర్కారువారి అనుమతి కావాలి. పత్రికా స్వాతంత్ర్యంపై
తీవ్రమైన నిర్బంధాలు వుండేవి. అభ్యంతరకరమైన రచనలు చేసిన తెల్లవాళ్ళని
భారత దేశంనుంచి బహిష్కరించేవారు. 1835లో సర్ చార్లెస్ మెట్కాప్
గవర్నరు జనరల్ గా పదవిని స్వీకరించాక 'నేటివ్ ప్రెప్పై నిర్బంధాలను పూర్తిగా
రద్దు చేశాడు.
అచ్చుకూటాలు పెట్ట దలచుకొన్నవారుగానీ, పత్రికలు
నడపదలచుకొన్న వారు గానీ మేజిస్ట్రేటు దగ్గర 'డిక్లరేషన్' తీసుకొంటేచాలు,
వాటిని నిర్వహించవచ్చుననే ఉదారమైన ఆజ్ఞలు మెట్కాప్ జారీ చేశాడు. భారత
దేశంలోనూ, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోనూ, తెలుగు సాంస్కృతిక రంగంలోనూ
చెప్పుకోదగ్గ మార్పులు వచ్చాయి.
1836వ సంవత్సరంలో ప్రచురితమైన మద్రాస్ ఆల్మక వార్షిక
సంచికలో ఒక్క చెన్న పట్నంలోనే 20 ప్రైవేటు ముద్రాక్షరశాలలు వున్నట్టు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g8br7gfpecb9i04wd3hc2fsan8a6xgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/310</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238008</id>
    <revision>
      <id>595881</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 293 చిరునామాలతో సైతం ప్రకటించాడు.17 ఈ ముద్రాక్షర శాలల జాబితాలో ప్రతియేడు కొత్త అచ్చుకూటాల పేర్లు వచ్చి చేరేవి. వృత్తాంతిని, వర్తమాన తరంగిణి అనే...'</comment>
      <origin>595881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2740" sha1="6wmz048pidx8x2k1bwoukgjtdkejkpj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
293
చిరునామాలతో సైతం ప్రకటించాడు.17 ఈ ముద్రాక్షర శాలల జాబితాలో
ప్రతియేడు కొత్త అచ్చుకూటాల పేర్లు వచ్చి చేరేవి. వృత్తాంతిని, వర్తమాన
తరంగిణి అనే ముద్రాక్షరశాలలు కూడా ఏర్పడ్డాయి. పత్రికా ప్రకటనంతో పాటు
పుస్తక ప్రచురణ కూడా లాభసాటి వ్యాపారమే కాక జ్ఞానాభివృద్ధికి మార్గం అని
విద్వత్కుటుంబాలలోని వ్యక్తులు గ్రహించారు. 1842 నాటికి 'వర్తమాన
తరంగిణి' వారి దగ్గర లభించే పుస్తకాల కేటాలాగును ప్రచురించారు.
44
ఈ దిగువను మా పత్రికలో ప్రశిద్ధపరచి వుండే సకల
గ్రంథములున్ను రొఖరూకలకు క్రయానికి యీ చాపాఖానాలో దొరకడమవును.
ఇంగ్లీషు తెలుగు
బహు విధముల అనేక మాటలు కొత్తగా చేర్చి విశేషములైన
సంగతులున్ను వ్యవహారపు విషయములున్ను చదువుకొనేవారి కొన్ని తక్కిన
వారికిన్ని ఉపయోగించే లాగున కాంబి రామకృష్ణ శాస్తులవారివల్ల ఏర్పరచబడిన
వొక్కిల్లేరి డైలాగు మొదలైన గ్రంథం.
00.4
8
ప్రశ్నోత్తరములుగా వ్యాకరణము
06.1
ఆ 8
యిర్రిగ్యులర్ వెర్చులు
రు.1
అ 8
కార్పెంటర్సు సినానిమిసు డిక్లైనేరి
00.4
యింగ్లీషు అరవము
గ
క్రొత్తగా యేర్పరచబడిన వొక్కిల్లేరి
8.2
అ 12
రు.7
మొదలయినవి
తెనుగు
కామరము
80.7
17. Vide - ARUDRA'S BEGININGS OF TELUGU JOURNALISM-IN-&quot;STUDIES
IN THE HISTORY OF TELUGU JOURNALISM&quot; -Ed. K.R. SESHAGIRI RAO,
DELHI, 1968 P.17&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6wmz048pidx8x2k1bwoukgjtdkejkpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/311</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238009</id>
    <revision>
      <id>595882</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '294 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం=IX రు.1 08 . మూలం అమరం మనుచరిత్ర మూలం ఆదిపర్వం వసుచరిత్ర టీకలో 4 గో ఆశ్వాసము పర్యంతం తయారుగా వున్నవి. మిగిలిన రెండు అశ్వాసములున్ను పూర్తిగానే యిప్పించడమవ...'</comment>
      <origin>595882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1668" sha1="pkpjh58iqhqn3xr0cynomqvv2ifrkoj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;294
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం=IX
రు.1
08
.
మూలం అమరం
మనుచరిత్ర మూలం
ఆదిపర్వం
వసుచరిత్ర టీకలో 4 గో ఆశ్వాసము
పర్యంతం తయారుగా వున్నవి. మిగిలిన
రెండు అశ్వాసములున్ను పూర్తిగానే
యిప్పించడమవును.
కుచేలో పాఖ్యానం
m
వేమన పద్యములు 3 భాగములు
భర్తృలహరిః సంస్కృత శోక్లములు
80.8
రు. 10
రు.1
8
66.2
తెలుగు భాషలో భాగములు
い
8.1
ఆంధ్రనామ సంగ్రహం టీకతో
0.1
హరిశ్చంద్ర నళోపాఖ్యానము
యక్షగానము గరుడా చలము
రు.4
రుక్మిణీ కల్యాణము
ప్రహ్లాద చరిత్ర
రు.1
4
భగవద్గీతలు
రు.1
బాల రామాయణము అర్థముతో
అ
14
బాలశిక్ష
అ 14
భజగోవింద శ్లోకములు అర్థముతో
కవిజన రంజనం
శుకరంభాసంవాదం రంభా రావణ సంవాదం
నరశింహ్మ శతకం
ఆ 8
ఆ 12
12
ఆ 12
రామ తారక శతకం
ఆ 12
కాళహస్తి శతకం
08
కలువాయి శతకం
కాంతాలలామ శతకం
లావణ్య శతకం
G
8
8&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pkpjh58iqhqn3xr0cynomqvv2ifrkoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/312</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238010</id>
    <revision>
      <id>595883</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూబాలూ పుస్తక ప్రచురణలు సిద్ధరామ శతకం భళిర కరవేల్ప శతకం చమడప్ప శతకం దాశరథీ శతకం సుమతీ శతకమున్ను ఛందస్సున్ను అ 8 6 6 అగ 295 భాస్కర శతకం జానకీ పతి శతకం పరయోగీంద్ర శతకం పంచతం...'</comment>
      <origin>595883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3565" sha1="cfd6cblq03ef567adehsrwqw1ef56yg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూబాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
సిద్ధరామ శతకం
భళిర కరవేల్ప శతకం
చమడప్ప శతకం
దాశరథీ శతకం
సుమతీ శతకమున్ను ఛందస్సున్ను
అ 8
6
6
అగ
295
భాస్కర శతకం
జానకీ పతి శతకం
పరయోగీంద్ర శతకం
పంచతంత్ర
కథలు
9
అ
అం౨
గురుమూర్తి శాస్తుల్ల వారు చేసిన వ్యాకరణం రు౨ అలా
ప్రశ్నోత్తరాంధ్ర వ్యాకరణం
రు 3 అ లా
అరవం—కనడం—హిందూస్థానీ పుస్తకాల పట్టికలు కూడా ఉన్నాయి.
(వర్తమాన తరంగిణి-పుస్తకం 1, సంచిక -9, 1842 ఆగస్టు 4)
1842 నాటికి ఇన్ని పుస్తకాలు ప్రచురితమైనట్లు దాఖలాలు
కనబడుతున్నా ఒక అర పుష్కర కాలం ముందుగానే ప్రామాణిక గ్రంధ
ప్రచురణలు ప్రారంభమయ్యాయని భావించవచ్చు. ఏనుగుల వీరా
స్వామయ్యగారి కాశీయాత్ర చరిత్రను 1838లో పుదూరు నారాయణ శాస్త్రి గారు
-‘లేఖక తప్పులు' దిద్ది ప్రచురించారు. ఈ పేరులో ఉన్న 'పుదూరు అన్న
గ్రామనామం. నెల్లూరు జిల్లా నాయుడు పేటకు కోసెడు దూరంలో ఈ
గ్రామముంది. ' ఏభైయిళ్ల విద్వన్మండలి ఈ గ్రామంలో ఉన్నట్టు వీరాస్వామయ్య
గారు చెప్పారు. ( కాశీయాత్ర చరిత్ర పుట 360). ఈ విద్వత్కుటుంబాలలోని
వారందరికీ గ్రామనామం 'పుదూరు' అని మొదట ఉన్నా ఇంటి పేర్లుగా వేరే
పౌరుష గ్రామ నామాలు కూడా పేరుతో చేర్చుతారు.
వీరందరూ ద్రావిడ
బ్రాహ్మణ శాఖకు చెందిన వారు. వేదం, పురాణం, వావిళ్ళ, చదలువాడ అనే
ఇంటి పేర్లు ప్రచురణ రంగంలో ప్రసిద్ధమైనవి.
7.
పురాణం వారిలో కృష్ణ శాస్త్రులు, హయగ్రీవ శాస్త్రులు అనే సోదరులు
సంస్కృతాంధ్ర పండితులు. కృష్ణ శాస్త్రులుగారు 1840లో శంకర భగవత్పాదుల
'ఆత్మబోధ ప్రకాశిక ప్రతి పదార్థ వ్యాఖ్యాన సహితంగా అనువదించారు.
ఆంధ్రీ కరణాన్ని అనుసరించి రామామజ కవి రాయలు ఒక తమిళాను వాదం
ఈ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cfd6cblq03ef567adehsrwqw1ef56yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/313</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238011</id>
    <revision>
      <id>595884</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '296 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX తయారు చేశారు. తమ సోదరుల లాగే హయగ్రీయశాస్త్రి గారు పుస్తక ప్రచురణలో అభిలాష గలవారు. ముమ్మిడి శెట్టి పార్థసారధి శెట్టి గారితో కలసి 'వివేకాదర్శం' అనే అ...'</comment>
      <origin>595884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4727" sha1="2lq7de88m8efutfebjmmgpl2wqxqltl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;296
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
తయారు చేశారు. తమ సోదరుల లాగే హయగ్రీయశాస్త్రి గారు పుస్తక ప్రచురణలో
అభిలాష గలవారు. ముమ్మిడి శెట్టి పార్థసారధి శెట్టి గారితో కలసి 'వివేకాదర్శం'
అనే అచ్చుకూటాన్ని నెలకొల్పారు. శాస్త్రి గారు ఎటువంటి పుస్తకాలు
ప్రకటించదలిచారో ఆయన బ్రౌను దొరగారికి రాసిన ఈ క్రింది లేఖ వల్ల
విశదమవుతుంది.
&quot; మహారాజశ్రీ ఆంధ్ర భాషా పండితులగు బ్రౌమ పాహెబు గార్కి
పురాణం హయగ్రీవ శాస్త్రి అనేక సలాములు చేసి వ్రాసుకున్న మనవి యేమంటే,
వాల్మీకియ్యమగు శ్రీ మద్రామాయణమును అనేకమూల ప్రతుల మన్ను
వుంచుకొని పరిష్కరించి కొన్ని దురూహములగు ( 'దురవగాహములగు' అని
బ్రౌను దిద్దు బాటు) ఘట్టముల యందు వ్యాఖ్యావ కారుల అభిప్రాయమును
సంగ్రహముగా నున్ను తేటగా మన్ను తెలియవ్రాశి, ప్రతి ఆధ్యాయ కథను
సంగ్రహముగా ముందు దెలిపి యింకా కొన్ని పద్దతులను వవీవంగా నేర్పరచి
ముద్రాక్షరముల యందు అచ్చు వేయించే లాగువ విశ్చయిస్తివి గవక వా
వుద్యమమును సఫలపరచుటకు తమ్మువేడడ మేమంటే ముందు తాము అనేక
ప్రతులను వుంచుకొని పరిష్కరించి యుండే రామాయణము తమ సన్నిధానము
నందు వున్నదని వింటిమి గనక ఆ రామాయణమందు బాలకాండ నన్ను
అయోధ్యకాండ నున్ను దయచేసి పంపడము మాత్రమే గాక, రామాయణ
వ్యాఖ్యానములగు రామానుజియ్యము, గోవింద రాజియ్యము, భావ ప్రకాశిక, టీకా
శిరోమణి, కతక టీక, వెద్యనాదియ్యము, వోగోజీ పండితియ్యము, వీటిలో యేది
వుండినా దయ చేసి పంపడము వల్ల చాలా సహాయముగా వుండును. లోగడ
కలకత్తాలో ముద్రాక్షర విరచిత రామాయణము తమ వద్ద వున్నట్టున్న పదరహి
గ్రంథము ప్రకృతమందు నేను దిద్ది యేర్పరచబొయ్యే రామాయణ గ్రంథమునకు
చాలా సహాయ పడుననిన్ని దాన్ని యిప్పించే లాగున మన్ను లోగా రా.రా. పార్థ
సారధి శెట్టి వ్రాయించి పంపించిన జాబు వల్ల తెలియపగుమ.
సదరహి రామాయణము క్రౌదరు సాహేబుల వద్ద బాల కాండ
మాత్రము వుండగాను దాన్ని తెచ్చి యీ దేశపు పుస్తకములలో వరి చూడగా
ప్రతి శ్లోకమున్ను వేరుపడి యున్నది. కొన్ని చోట్ల శ్లోకములు లేక యున్న,
కొన్ని స్థలముల యందు అధికముగా నన్ను యిట్లు మ్యావాధిక్యముల చేత
యీ దేశమందు గల పుస్తకములకు శానా వేరుపడి యున్నది. గనుక అది యీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2lq7de88m8efutfebjmmgpl2wqxqltl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/314</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238012</id>
    <revision>
      <id>595885</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాల పుస్తక ప్రచురణలు 297 దేశస్థులకు చాలా విరుద్ధముగా నున్నందున నాకు సహాయపడ నేరదని నమ్ముతున్నాను. దీన్ని గాక కాశీ దేశస్థ నాగోజీ పండితీయ్యమనే వ్యాఖ్యానమునకున్ను కూడ...'</comment>
      <origin>595885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4568" sha1="m5go5i49haxjpgwnrwfbxcuzwgbdxvv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాల పుస్తక ప్రచురణలు
297
దేశస్థులకు చాలా విరుద్ధముగా నున్నందున నాకు సహాయపడ నేరదని
నమ్ముతున్నాను. దీన్ని గాక కాశీ దేశస్థ నాగోజీ పండితీయ్యమనే
వ్యాఖ్యానమునకున్ను కూడా అది విరుద్ధంగానే వున్నందున అచ్చు వేయించే
యెడల పండితుల కృత్రిమం వల్ల అట్లా జరిగినట్లు నాకు తోస్తున్నది.
యిదిగాక యీ దేశమందు ఫాదర్లు చేత నేర్పరచియుండే ముద్రాక్షర
శాలల యందు శ్రీమద్రామాయణమును అచ్చు వేయించుటకు సమ్మతి
పడకపోయినందున నా స్వంతంలోనే అచ్చు ఆఫీసు వేయించే లాగున కొన్ని
మంది సహాయమున్ను పొందడము వల్ల నిశ్చయిస్తిని. అందులో తెలుగు
అక్షరములును సిద్ధపరచితిని. ఆ అక్షరములు తమరు ప్రకృత మందు వేయించే
ఆది పర్వంలో అక్షరముల వంటివి అయి వాటికంటే కుదిరికెగా నున్నవి.
ప్రమాణ మందు వాటిలో జతగా నున్న కుదిరికెలో తమరు అచ్చు వేయించిన
లూకా గ్రంథము నందు వుండే అక్షరములకు జతగా నున్నవి. యీ నెల 20
తారీఖున ఆఫీసు యేర్పరిచే లాగున నిశ్చయిస్తిని గనక తమ్ము వేడడ మేమంటే
యీ క్రింద వ్రాశే పుస్తకములను దయ చేసి నాకు అచ్చు వేసే లాగున యిప్పించి
సహాయము చేయవలెను.
ప్రకృత మందు కావలసిన పుస్తకములు తారాశశాంకము, కుచేలో
పాఖ్యానము, సారంగధర చరిత్రము, మైరావణ చరిత్ర, సుభద్రా పరిణయము,
రాధికా స్వాంతము, రాఘవ పాండవియ్యము సవ్యాఖ్యానము, మనుచరిత్ర
సవ్యాఖ్యానము, తెలుగు పద్యములలో కూడా వుండే కర్ణామృతములు 3
శతకములున్న, కొద్ది రోజులకు పిమ్మట కావలశిన పుస్తకములు భారతము
యుద్ధ పంచకము, రంగనాథ రామాయణము, తెలుగు భాగవతము, హరిశ్చంద్ర
నలో సాఖ్యానము సవ్యాఖ్యానము, వీటిలో యెవరికైనా అచ్చు వేయుటకు యిచ్చే
లాగున ముందు వాగ్దత్తము చేశియున్న పక్షమందు ఆ పుస్తుకములను దక్క తక్కిన
పుస్తకములను నాకే యిచ్చేన లాగున దయ చేయవలెనని కోరుతున్నాను.
తమరు యీ విషయమందు సర్వజ్ఞులు గనక యింకా యే పుస్తకములు
అచ్చు వేయించుటకు సుపయుక్తంగా తమకు తోస్తున్నదో వాటిని తెలియ
చేయవలెనని కోరుతున్నాను.
'యీ అచ్చు వేళే విషయమును గురించి తమరు సర్వసాధారణముగా
సహాయము చేయవలెనని తలంపుగల ప్రభువులయినందు వల్లనున్ను. ఆంధ్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m5go5i49haxjpgwnrwfbxcuzwgbdxvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/315</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238013</id>
    <revision>
      <id>595886</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '298 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX భాష యందుగల పుస్తకములు సుష్టుగా దిద్ది వేయించవలెననే కోరిక గలవారైనందున నున్ను నా విషయముగా అచ్చుకు కావలసిన పుస్తకముల నిచ్చి సహాయం చేస్తామని లోగడ న...'</comment>
      <origin>595886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4629" sha1="j4blitafz4a1v9dkbabw0qzh3h4dd8x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;298
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX
భాష యందుగల పుస్తకములు సుష్టుగా దిద్ది వేయించవలెననే కోరిక
గలవారైనందున నున్ను నా విషయముగా అచ్చుకు కావలసిన పుస్తకముల నిచ్చి
సహాయం చేస్తామని లోగడ నొకతూరి జాబు వ్రాసి పంపించి యుండడం
నున్ను, సదరహి మూడు హేతువులవల్ల యీ రీతిగా వ్రాయడమైనది.
చిత్తగించవలెను.
సంస్కృత గ్రంథములు ప్రాయశః నావద్దనే ప్రకృత మందు వుండడము
వల్ల వాటిని గురించి తమకు వ్రాయలేదు. విశేషముగా కావలసిన పక్షమందు
మనవి చేసుకొంటున్నాను. చిత్తగించవలెను. యిదే అనేక సలాములు.
తా! నాకు పంపే పుస్తకములను యీ జాబును తెచ్చే రా.రా. పార్థసారధి
శెట్టి గుండా పంపితే చేరుతున్నది. గనుక దయ చేసి పంపవలెను'.
(10-4-1840 M. 401 P.P. 297-99)
అనేక సంస్కృతాంధ్ర గ్రంథాలను పురాణం హయగ్రీవశాస్త్రి గారు
ప్రామాణికంగా ప్రచురించారు. పురాణం వారి తరువాత అదే పుదూరి ద్రావిడ
శాఖకు చెందిన 'వావిళ్ళ' వారు సుప్రసిద్ధులు. వీరు నలుగురు సోదరులు. వీరిలో
రామస్వామి శాస్తుర్లుగారు (1832-1891) కడగొట్టు వారైనా గ్రంథ ప్రచురణ
రంగంలో నేటికీ ప్రథమ శ్రేణిలో లెక్కింపవలసిన వారు.
రామ స్వామి శాస్తుర్లు గారి పెద్దన్న గారి పేరు వెంకట రమణ శాస్త్రి.
వీరు బళ్ళారిలో కలక్టరు గుమస్తా శిరస్తాదారుగా పని చేశారు. రెండవ అన్నగారు
సుబ్బరాయ శాస్త్రి, సామాన్య విద్యతో సంతృప్తిపడి దండిగుంట'లో స్థిరపడ్డారు.
రామస్వామి శాస్త్రి గారు తమ మూడో అన్నగారు అనంత నారాయణ శాస్త్రితో
కలిసి నెల్లూరులో గట్టుపల్లి శాస్త్రుల వారి వద్ద వేదాధ్యయనం చేశారు. తరువాత
ఈ అన్నదమ్ములిద్దరూ కలసి కోనసీమకు వెళ్ళి బులుసు పాపయ్య శాస్త్రిగారి వద్ద
వ్యాకరణం చదువుకొన్నారు. తరువాత చెన్నపట్నానికి వచ్చి
తండయార్పేటలోని తంజావూరు రామానాయుడి గారి సంస్కృత పాఠశాలలో
వ్యాకరణ సాహిత్యాల కృషి కొనసాగించారు. అంతతో ఆగక మైసూరుకు వెళ్ళి
చదువు కొనసాగించారు. అక్కడే ముద్రాక్షరశాలలు స్థాపించాలనే ఆలోచన
వచ్చింది. ముమ్మడి కృష్ణరాజ వడయరు కాలంలో వారి ప్రోత్సాహం వల్ల ఒక
ప్రెస్సును పెట్టి కన్నడ పుస్తక ప్రచురణ ప్రారంభించారు. కాని సహాయ
సంపత్తిలేక దానిని కొనసాగించలేకపోయారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j4blitafz4a1v9dkbabw0qzh3h4dd8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/316</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238014</id>
    <revision>
      <id>595887</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు 299 మద్రాసుకు ఈ అన్నదమ్ములు తిరిగి వచ్చాక రామస్వామి శాస్తుర్లుగారు వారి సోదరుల మామగారైన వేదం వెంకటాచల శాస్త్రి గారితో కలిసి వివేకాదర్శన ముద్...'</comment>
      <origin>595887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4930" sha1="k472tcgpnt4xnbthkfchj13oeqi7yu9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ పుస్తక ప్రచురణలు
299
మద్రాసుకు ఈ అన్నదమ్ములు తిరిగి వచ్చాక రామస్వామి శాస్తుర్లుగారు
వారి సోదరుల మామగారైన వేదం వెంకటాచల శాస్త్రి గారితో కలిసి వివేకాదర్శన
ముద్రాలయం స్థాపించారు. ఇది కూడా మూన్నాళ్ళ ముచ్చటయింది.
అన్నగారు అనంత నారాయణ శాస్త్రి గారితో కలిసి వివేక రత్నాకరమనే
అచ్చుకూటాన్ని నెలకొల్పారు. అయితే అనంత నారాయణ శాస్త్రి గారికి
మైసూరు సంస్కృత పాఠశాలలో ఉద్యోగం లభించడం వల్ల ఆయన
భాగస్వామ్యం వదులుకున్నారు. రామస్వామి శాస్తుర్లు వారు ఒంటరిగా తంటాలు
పడ్డారు. హిందూ భాషా సంజీవిని అనే అచ్చుకూటాన్ని కొన్నాళ్ళు నడిపారు.
ఇంతలో సరస్వతి తిరు వేంకటాచార్యులు గారు వచ్చి కలిశారు. ఇద్దరూ సరస్వతీ
నిలయ ముద్రాక్షర శాలను స్థాపించారు. ఇది కూడా అల్పాయుష్షు సంస్థగానే
పరిణమించింది.
ఇతరులతో పొత్తుల వ్యాపారంగా కాక స్వకీయ సంస్థగా రామస్వామి
శాస్తుర్లు గారు ఆది సరస్వతీ నిలయ ముద్రాక్షర శాలను నెలకొల్పి కాళ్లు
నిలదొక్కుకున్నారు. 1854లో మొదటిసారిగా ఈ అచ్చు కూటాన్నుండి ఒక
పుస్తకం వెలుగు చూసింది. నాటి నుంచి రామస్వామి శాస్తుర్లు గారి ' వావిళ్ళ
సంస్థ' ఇటీవల మబ్బులు మూసినా వెలుతురు వెదజల్లుతూనే ఉంది.
రామస్వామి శాస్త్రి గారి అల్లుడు చదలవాడ సుందర రామ శాస్త్రిగారు
(1840–1925) కూడా ముద్రాపకులే. 'శారదాంబా విలాస ముద్రాక్షర శాల'ను
స్థాపించి ప్రామాణిక గ్రంథాలను ప్రచురించారు. వాల్మీకి రామాయణానికి ప్రతి
పదటికా సహితాంధ్ర వ్యాఖ్యానాన్ని 15 సంపుటాలలో ప్రచురించారు. మామ
గారు పోయాక వావిళ్ళ సంస్థను ఈయనే కొన్నాళ్లు నిలబెట్టారు. రామస్వామి
శాషర్ల వారి కుమారుడు వెంకటేశ్వర శాస్త్రి గారు (1885-1956) ఆ తర్వాత ఆ
సంస్థకు వారసులయ్యారు.
పుదూరు ద్రావిడ బ్రాహ్మణులే కాక భువనగిరి రంగయ్య శెట్టి, పువ్వాడ
వెంకటరావు, నరసప్పశెట్టి మొదలైన వారు గ్రంథ ప్రచురణలు చేపట్టిన దిట్టలే.
రంగయ్య శెట్టిగారు జూలూరి అప్పయ్య పంతులు గారి చీకతో 'మనుచరిత్ర'
1851లో ప్రచురించారు. పువ్వాడ వెంకటరావుగారు ఇతరులతో కలిసి బ్రౌను
దొరగారి పరిష్కరణలు ఆధారంగా మహాభారతం అన్ని పర్వాలూ అచ్చు వేశారు.
నరసప్పశెట్టి గారు తమ హిందూ ముద్రాక్షర శాలలో కాంబెల్ దొర గారి
వ్యాకరణం, నిఘంటువుల పునర్ముద్రణ చేపట్టారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k472tcgpnt4xnbthkfchj13oeqi7yu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/317</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238015</id>
    <revision>
      <id>595888</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '300 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX తెలుగు సాహిత్యానికి గ్రాంథిక శృంఖలాలను తగిలించిన చిన్నయసూరి గారు (1809–1862) వాణీ దర్పణమనే అచ్చుకూటంలో 1853లో తమ నీతి చరిత్రను ముద్రించారు. ఇంతకు ముందు వై...'</comment>
      <origin>595888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="rsoqgivnfrxed8wm3tdagvtmfcpl9l0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;300
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
తెలుగు సాహిత్యానికి గ్రాంథిక శృంఖలాలను తగిలించిన చిన్నయసూరి
గారు (1809–1862) వాణీ దర్పణమనే అచ్చుకూటంలో 1853లో తమ నీతి
చరిత్రను ముద్రించారు. ఇంతకు ముందు వైయాకరణం రామానుజాచార్యులు
గారు వాడుక భాషలో రచించిన ఆదిపర్వం వచన గ్రంథాన్ని 1847లో
భాషనేం మార్చలేదు.
సరిచూశారు.
చిన్నయసూరిగారు
'సుజనరంజని' అనే పత్రికను నడిపారు. వీరి నీతి చంద్రిక, బాలవ్యాకరణాలు
ప్రాచుర్యం పొందాక తెలుగులో గ్రంథ ప్రచురణల ధోరణి మారి తెలుగు
సాహిత్యం మారుగొంతుకతో మాట్లాడసాగింది.
అయితే మళ్ళా కొన్నాళ్ళకు స్వంత గొంతుక తెచ్చుకొంది.
త్యాగరాజస్వామి చెప్పినట్టు 'ఎందరో మహామభావులు'. వందనాలు చెందవలసిన
ఈ అందరూ అచ్చుకూబాలు పెట్టి గ్రంథాలు ప్రచురించారు. ఈ అందరి పేర్లూ,
వాళ్ళ ప్రెస్సుల పేర్లూ పూర్తి వివరాలతో లభించలేదు. అయితే దొరికినంత
మట్టుకు కుంపిణీ యుగంలో ముద్రాక్షరశాలల పేర్లు అకారాది క్రమంలో
చెప్పుకొందాం.
ప్రెస్సు పేరు
అమెరికన్ మిషన్ ప్రెస్
ఆదివిద్యానిలయము ద్రాక్షరశాల
ఆదివివేకాదర్శ ముద్రాక్షరశాల
ఊరు
కాణం
మద్రాసు 1941-65
1851
ఆల్బియన్ ప్రెస్
1836
ఎథీనియం ప్రెస్
1836
ఎస్.పి.సి.1 ప్రెస్
1836-1910
పేరు
ఊ
కాలం
ఓరియంటలిస్ట్ ప్రెస్
1837
కమర్షియల్ ప్రెస్
1818
కర్ణాటిక్ క్రానికల్
1836
కల్వివిళక్కుఅచ్చుకూటం
1836
కళానిధిప్రెస్
1853-56
కాలేజి ప్రెస్
1819-29&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsoqgivnfrxed8wm3tdagvtmfcpl9l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/318</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238016</id>
    <revision>
      <id>595889</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అచ్చుకూటాలూ—పుస్తక ప్రచురణలు 'కొలసుట్-ఉల్-అక్బర్' క్రిష్టియన్ నాలెడ్జి సొసైటీ సి.కె.ఎస్ ప్రెస్ జ్ఞానసూర్యోదయ ముద్రాక్షరశాల జ్యోతిష్కళానిధి ముద్రాక్షరశాల 1836 1 844-91 1829-36 చర్చి...'</comment>
      <origin>595889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1797" sha1="39q2uj24z51ti3kte1c2jxp6yb4yg33" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అచ్చుకూటాలూ—పుస్తక ప్రచురణలు
'కొలసుట్-ఉల్-అక్బర్'
క్రిష్టియన్ నాలెడ్జి సొసైటీ
సి.కె.ఎస్ ప్రెస్
జ్ఞానసూర్యోదయ ముద్రాక్షరశాల
జ్యోతిష్కళానిధి ముద్రాక్షరశాల
1836
1 844-91
1829-36
చర్చిమిషన్
ప్రెస్
&quot;
1853
అ
1837
ది కన్సర్వేటివ్ ప్రెస్
1836
దిస్పెక్టేటర్
1837
పబ్లిక్ ఇన్స్ట్రక్షన్ ప్రెస్.
1857-67
మద్రాసుకూరియర్ ప్రెస్
1836
మద్రాసు గజిట్ ప్రెస్
1836
మద్రాసు సర్క్యులేటర్
అండ్ జనరల్ క్రానికల్
1836
మాస్టర్ సి.జె. టేలర్
గారి
అధీనంలో ఉన్న
పురుశవాకంలోని ప్రెస్
1836
మిషన్ ప్రెస్
బళ్ళారి 1835-44
విశాఖపట్నం 1840-59
మద్రాసు
1842
పేరు
ఊరు
కాలం
(వేపేరి)
శ్రీరామపురం
1814-18
మిస్టర్ గారి
లిథో గ్రాఫిక్ ప్రెస్
మద్రాసు
1836
మేల్ ఎసైలమ్ ప్రెస్
మేస్తర్ ఇ.గార్డన్ గారి అధీనంలో
ఉన్న రాయపురంలోని ప్రెస్
లండన్ మిషన్ ప్రెస్
1836
..
1836
విశాఖపట్నం
1856-66
301&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39q2uj24z51ti3kte1c2jxp6yb4yg33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/319</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238017</id>
    <revision>
      <id>595890</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '302 వర్తమానతరంగిణి ముద్రాక్షరశాల వాణిదర్పణ ముద్రాక్షరశాల వాణీవిలాసముద్రాక్షరశాల విద్యానిలయ ముద్రాక్షరశాల సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX మద్రాసు 1847 1853 &quot; వివేకకళానిధిము ద్రాక్షరశ...'</comment>
      <origin>595890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="p8fveinraw6l2t5ga0t2f7eqv7hmflg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;302
వర్తమానతరంగిణి
ముద్రాక్షరశాల
వాణిదర్పణ ముద్రాక్షరశాల
వాణీవిలాసముద్రాక్షరశాల
విద్యానిలయ ముద్రాక్షరశాల
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం—IX
మద్రాసు 1847
1853
&quot;
వివేకకళానిధిము ద్రాక్షరశాల
వివేకదర్పణముద్రాక్షరశాల
1853
&quot;వివేకధర్మముద్రాక్షరశాల
1843
వివేకరత్నాకరముద్రాక్షరశాల మద్రాసు
వివేకవిద్యానిలఁకుముద్రాక్షరశాల
1864
వివే కాదర్శముద్రాక్షరశాల
1843
వృత్తాంతిని ప్రెస్
1838
శారదానిలయముద్రాక్షరశాల
సరస్వతీఅచ్చుకూటం
1836
సరస్వతీ పీఠముద్రాక్షరశాల
1845
సూర్యాలోకముద్రాక్షరశాల
సేలమ్ స్
స్కాటిష్ ప్రెస్
స్టాండర్డ్స్
1836
1857-62
1836
హిందూ ప్రక్షిప్తముద్రాక్షరశాల
హిందూ ప్రెస్
1848
విబుధవరుల వల్ల విన్నంత, కన్నంత, తెలియవచ్చినంత తేటపరిచినపై
పట్టికలో తేదీలవైనాలు
కొన్ని సవరణలకూ, వివరణలకు తావిస్తాయి. దీనికి
ఇలోధిక పరిశోధన అవసరం. ఏమైనా షూల్జి నుంచి సూరిదాకా సాగిన తెలుగు
గ్రంథ ప్రచురణ చరిత్ర ఆంధ్రసాహిత్య వికాసానికి చేతనైన సేవలు, చేర్చదగిన
చేపలు చెప్పుకోతగ్గ విధంగానే ఇంకా దొరకవచ్చు. ఏ పరిశోధనైనా అనంతం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p8fveinraw6l2t5ga0t2f7eqv7hmflg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/320</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238018</id>
    <revision>
      <id>595891</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '13 చిట్టచివరకారల్ మార్క్సు విశ్లేషణ దాకా ఇప్పటిదాకా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం కుంపిణీ యుగం సంపుటంలో వివిధ చరిత్ర కారులు తూర్పు ఇండియా కంపెనీ స్థాపన నుంచి ఉద్వాసన చెప్పిన భోగట్...'</comment>
      <origin>595891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3172" sha1="8dhi4766q3t3576v55bkn3l2004qhmt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;13
చిట్టచివరకారల్ మార్క్సు విశ్లేషణ
దాకా
ఇప్పటిదాకా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం కుంపిణీ యుగం సంపుటంలో
వివిధ చరిత్ర కారులు తూర్పు ఇండియా కంపెనీ స్థాపన నుంచి ఉద్వాసన
చెప్పిన భోగట్టాలు, చేసిన అంచనాలు, చూపెట్టిన దాఖలాలు పొందు పరుస్తూ
ఈయుగ చరిత్రమ అవగాహన చేసుకొనడానికి ప్రయత్నించాం. అయితే శాస్త్రీయ
సామ్యవాద దృక్పధంతో ఈ యుగ చరిత్రను అధ్యయనం చెయ్యడం అవసరం.
గతితార్కిక, చారిత్రక భౌతిక వాదాల ప్రాతిపదికపై శాస్త్రీయ సామ్యవాద
స్థాపనాచార్యులైన కారల్ మార్క్స్, ఫ్రెడరిక్ ఏంగెల్స్ భారత దేశ చరిత్రనూ,
తూర్పు ఇండియా కంపెనీ పుట్టుపూర్వోత్తరాలనూ దాని కట్టకడపటి దశనూ,
భావి ఫలితాలనూ చర్చిస్తూ తమ రచనలలో చక్కని విశ్లేషణ చేశారు. కారల్
మార్క్స్ 1853 జూన్ 10వ తేదీనుండి కొన్ని ముఖ్యాంశాలను చెప్పుకొనడం
మన అవగాహనకు తప్పని సరి ప్రాతిపదిక. ఆసంగతులను నివేదిస్తాను.
బంగారాలను విదేశాలకు
తూర్పుఇండియా కంపెనీ తన వ్యవహారాలను ప్రారంభించే ప్రప్రధమ
దశలోనే ఎలిజబెత్ రాణి రాజ్య కాలం (1533-1603)లో తన వర్తక వ్యాపారాన్ని
లాభసాటిగా కొనసాగించడానికి ఏటా ముప్పయివేల పౌన్ల విలువగల వెండి,
సంపాదించింది. ఇండియా నుండి దిగుమతి చేసుకొనే వస్తువులను ఇతర దేశాలకే
ఎగుమతి చెయ్యడానికి రాజమకుటానుమతిని
ప్రధానంగా మళ్ళా ఎగుమతి చేసుకొంటారు. కనుక వీటి కోసం భారత దేశానికి
చెల్లించే వెండి, బంగారాల కంటే, కొత్త ఎగుమతుల వల్ల లభించే ముద్ద వెండి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8dhi4766q3t3576v55bkn3l2004qhmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/321</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238019</id>
    <revision>
      <id>595892</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '304 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX బంగారాల పరిమాణాలు అత్యధికం అని ఆనాటి ఆర్థిక వేత్తలు భావించినట్టు మార్క్స్ గమనించారు.1 16886* ప్రధాన భూస్వామ్య పారిశ్రామికాధిపతుల ప్రయోజనాలతోనూ, అగ్...'</comment>
      <origin>595892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4300" sha1="gya4teyvh29jlp8ituxxmtyf0yq53at" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;304
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
బంగారాల పరిమాణాలు అత్యధికం అని ఆనాటి ఆర్థిక వేత్తలు భావించినట్టు
మార్క్స్ గమనించారు.1
16886* ప్రధాన భూస్వామ్య పారిశ్రామికాధిపతుల
ప్రయోజనాలతోనూ, అగ్రవాణిజ్య వేత్తల ప్రయోజనాలతోనూ ఇంగ్లండులో
రాజ్యాంగ ప్రణాళికాబద్ధమైన రాచరికవ్యవస్థ బలపడినా, సార్వభౌమాధికారసంస్థగా
పార్లమెంటును రూపొందించడానికి అభివృద్ధి నిరోధక భూస్వామ్య వర్గం సహాయ
పడింది. తూర్పు ఇండియా కంపెనీ తమ దేశంలో అధికారంలో ఉన్న వారికి
ఏటా పన్నెండు వందల పొన్లను 'కానుకలు'గా చెల్లిస్తూ వచ్చేది. 1693 నాటికి
ఈ మొత్తం ఏటా తొంభై వేల పొన్లకు పెరిగింది. లంచానికి 'కానుక' అన్నది
ముద్దుపేరు. ఇంగ్లండురాజుగారే పదివేల పౌన్ల లంచం పుచ్చుకొన్నారు. ఒక
డ్యూక్ గారు అయిదువేల పౌన్లలంచం తిన్నారు. ప్రత్యక్షంగా పుచ్చుకొన్న ఈ
లంచాలు ఇలా వుండగా బ్రహ్మాండమైన మొత్తాలను ధర్మ వడ్డీకి అప్పుఇస్తానని
ప్రభుత్వానికి కంపెనీ ఆశ చూపింది. పోటీ కంపెనీల డైరక్టర్లను కొని వేసింది.
భారత దేశంలో కంపెనీ వారు రాజ్య విస్తరణప్రారంభించే సరికి
ప్రజాస్వామ్య దేశమైన ఇంగ్లండులో ఒక వర్గం ఒక నూతన వాదాన్ని లేవ
తీసింది. బ్రిటిష్ ప్రజలైన కంపెనీ వారు రాజమకుటంతో ఎలాంటి సంబంధం
లేకుండా స్వతంత్రంగా తాము చెలాయించగలిగే సార్వభౌమాధికారాలను
సొంతంగా కలిగి ఉండటానికి ఎంత మాత్రం వీలులేదని ఈ వాదం ఉద్ఘాటిస్తుంది.
ఇటీవల లభించిన దిగ్విజయాల ఫలితంగా లభించాయని విశ్వసించే
'అద్భుతమైన నిధి నిక్షేపాల'లో తమకు కూడా వంతు కావాలని ఆనాటి
మంత్రులూ, ప్రజలూ ఇంగ్లండులో కోరారు. జాతీయ ఇజానాకు ఏటా నాలుగు
లక్షల పొన్లు చెల్లించడానికి కంపెనీ 1767లో ఒప్పందం చేసుకొని బయట
పడేసరికి తలప్రాణం తోకకు వచ్చింది. 2 అయితే ఒప్పందం ప్రకారం ఈ
కప్పాన్ని చెల్లించడానికి మారుగా కంపెనీ డబ్బు చిక్కుల్లో పడి ధన సహాయం
కోసం పార్లమెంటునే అర్ధించింది.
1. ప్రథమ భారత స్వాతంత్య్ర సంగ్రామం-పుట 30
2. అదే పుస్తకంలో పుట 26
S-9(14)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gya4teyvh29jlp8ituxxmtyf0yq53at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/322</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238020</id>
    <revision>
      <id>595893</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చిట్టచివర కారల్ మార్కు విశ్లేషణ 305 1784లో పార్లమెంటు ఈస్టు ఇండియా కంపెనీపై అజమాయిషీ చేసే ఒక బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ను ఏర్పాటు చేసింది. కంపెనీ అధికారాన్ని రాజమకుటం నియమించే కమీష...'</comment>
      <origin>595893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4458" sha1="rezqhdigoj70a82r9ykd6hldmmsaxlj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చిట్టచివర కారల్ మార్కు విశ్లేషణ
305
1784లో పార్లమెంటు ఈస్టు ఇండియా కంపెనీపై అజమాయిషీ చేసే
ఒక బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ను ఏర్పాటు చేసింది. కంపెనీ అధికారాన్ని రాజమకుటం
నియమించే కమీషనర్లకు బదిలీ చేసింది. కంపెనీ డైరక్టర్లూ మంత్రిత్వ సభ్యులూ
కుమ్మక్కయ్యారు. 'ఈస్టిండియా కంపెనీ దాని చరిత్ర, ఫలితాలు' అనే
వ్యాసంలో కారల్ మార్క్స్ నాలుగు విభిన్న కోణాల నుంచి భారత దేశ
సమస్యలను పరిశీలించారు.
స్తాపించుకొనే
కంపెనీ తన
కార్యకలాపాలను
ఒకప్పుడు కేవలం
తన ఏజెంట్లకు వ్యాపార స్థావరాలు
నిర్మించుకొనడంలోనూ, తన సరుకులు నిలువ చేసుకొనడానికి గిడ్డంగులు.
ప్రయత్నాలలోనూ
ప్రారంభించింది. కోటలునిర్మించు కొంది. 1889లోనే ఇండియాలో రాజ్యాన్ని
స్థాపించుకొని ఈ భూభాగాలనుండి వచ్చే ఆదాయాన్ని తమ లాభాలకు ఒక
మూలాధారం చేసుకొనే కోరిక కంపెనీ వారికి ఉన్నప్పటికీ 1744 దాకా
బొంబాయి, మద్రాసు, కలకత్తా చుట్టుపక్కల ఏవో అప్రధానాలైన కొద్దిపాటి
ప్రదేశాలు తప్ప మరివేటినీ సంపాదించలేదు. అయితే క్లైవ్ సాధించిన విజయాల
ఫలితంగా బెంగాలు, బీహారు, ఒరిస్సాలో తరువాత క్రమంగా లక్షా అరవైయేడు వేల
చదరపు మైళ్ళ విస్తీర్ణంగల భూభాగాన్ని ఆక్రమించు కొంది. స్వదేశ
సంస్థానాలన్నింటి చుట్టూ కంపెనీ వారి అధీనంలో ఉన్న ప్రాంతాలే విస్తరించి
ఉంటూ బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం రూపాన్ని సంతరించు కొంటోంది.
ఈ విధంగా భారత దేశపు నైసర్గికమైన సరిహద్దులకు తుట్టతుదకు
చేరుకొనే వరకూ కంపెనీ పేరు మీదుగానే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం రెండు శతాబ్దులుగా
సంఘర్షణలు సాగించింది. బూటక ప్రశాంతి వచనాలు అందరి కంటే మించి
గొంతు చించుకొని అరవడానికి నిశ్చయించుకొన్న వారితోసహా ఇంగ్లండులోని
అన్ని పక్షాలూ ఒకే ఒక్క బృహద్భారత సామ్రాజ్యం యొక్క సరిహద్దులు
స్పష్టరూపం సంతరించుకొనే వరకూ ఆపరిణామం జరుగు తున్నంత కాలం ఈ
చర్యను చూసి చూడనట్టుండి నోరు మెదపకుండా ఎందుకు ఊరుకొందో
మనకు ఇప్పుడు అర్ధం అవుతోందని కారల్ మార్క్స్ చెప్పారు. 3 ఆయన ఇంకా
ఇలా విశద పరిచారు.
3. అదే పుస్తకంలో పులు 29&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rezqhdigoj70a82r9ykd6hldmmsaxlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/323</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238021</id>
    <revision>
      <id>595894</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '306 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX &quot;ఇండియానుండి ఇంగ్లండుకు రవాణా చేయబడిన ధనరాసులన్నీ, సాపేక్షంగా అత్యంత స్వల్పమయిన వాణిజ్య వ్యాపారంలో సంపాదితమైనవి కాకుండా సరాసరి ఆదేశాన్ని ప్రత్...'</comment>
      <origin>595894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4957" sha1="jrh4zpmrt5l519u5i5n2w5959vhg8bk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;306
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
&quot;ఇండియానుండి ఇంగ్లండుకు రవాణా చేయబడిన ధనరాసులన్నీ,
సాపేక్షంగా అత్యంత స్వల్పమయిన వాణిజ్య వ్యాపారంలో సంపాదితమైనవి
కాకుండా సరాసరి ఆదేశాన్ని ప్రత్యక్షంగా దోపిడీ చేయడం వల్ల సంపాదితమై,
ఆదేశంలో బలాత్కారంగా గుంజి పోగు చేసుకొని, ఇంగ్లండుకు తరలించి
వేయబడినట్టి అపారములైన నిధులే. 1813లో ఎట్టి నిర్బంధాలు లేకుండా
వర్తకం ఆరంభమవడంతో, ఇండియా వర్తక వ్యాపారం అతిస్వల్పకాలంలో
మూడింతలకు పైగా పెరిగింది. ఇంతే కాదు, వర్తకం యొక్క స్వభావమే పూర్తిగా
మారిపోయింది. 1813 వరకూ ప్రధానంగా ఎగుమతి చేసే దేశంగా వుండినట్టి
ఇండియా ఇప్పుడు దిగుమతి చేసుకొనే దేశమయిపోయింది. ఇది కూడా ఎంత
త్వరితగతిని జరిగిందంటే, అంత వరకూ రూపాయకి 2 షిల్లింగుల 6పెన్నీ
లుండిన మారకపు రేటు, 1823 నాటికే 2షిల్లింగులకు పడిపోయింది. అనాది
నుండి ప్రపంచాని కంతటికీ నూలు వస్త్రాలను తయారు చేసి పెట్టే బృహత్తర
కర్మాగారమైన ఇండియా, ఆనాటికే ఇంగ్లీషు నూలు కట్టలు, నూలు వస్త్రాల
ప్రళయ ప్రవాహంలో మునిగి పోయింది.&quot;
&quot;ఇండియాను తమ
ఎస్టేట్లుగా మార్చివేసినట్టి
డబ్బు సంచులవర్గం యొక్క ప్రయోజనాలూ, ఆదేశాన్ని తమ సేనలతో
జయించినట్టి అల్పజన పరిపాలక వర్గం యొక్క ప్రయోజనాలూ, ఆదేశాన్ని
తమ జౌళి సరకులతో ముంచి వేసిన మిల్లు యజమాని వర్గం యొక్క
ప్రయోజనాలూ ఆనాటి వరకూ చెట్టాపట్టాలు వేసుకొనే పురోగమించాయి. కాని
ఇండియన్ మార్కెట్టు పైనే పరిశ్రమాధిపతి వర్గ ప్రయోజనాలు
అధికంకాజొచ్చిన కొద్దీ, ఆదేశంలో వున్న దేశీయ పరిశ్రమను నాశనం గావించిన
తరువాత, ఇక ఆదేశంలో ఉత్పాదక శక్తులను సరికొత్తగా సృష్టింపజేసే
ఆవశ్యకతను పరిశ్రమాధిపతి వర్గం మరింతగా గుర్తింప నారంభించింది. ఒక దేశాన్ని
మీరు మీ ఫ్యాక్టరీ సరుకులతో ఎల్లకాలం ముంచి వేస్తూనే ఉండాలంటే మీ
సరుకులకు ప్రతిఫలంగా ఆదేశం ఏదో ఒక దినుసును మీకు పంపించ గలిగే
సామర్థ్యాన్ని మీరు దానికి కలుగు జేస్తేనే గాని వీలుండదు.&quot;
“ఇటు పరిశ్రమాధిపతి వర్గానికీ, అటు డబ్బు సంచుల వర్గానికి జరిగిన
సంఘర్షణలో ఇండియా యుద్ధ భూమిగా పరిణమించింది. ఇంగ్లండులో తమ
అత్యధిక ప్రాబల్యాన్ని తెలుసుకొన్న పరిశ్రమాధిపతి వర్గం తమకు వ్యతిరేకంగా
వున్న ఈశక్తుల విధ్వంసాన్నీ పురాతన కాలం నుంచీ వస్తున్న భారతీయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrh4zpmrt5l519u5i5n2w5959vhg8bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/324</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238022</id>
    <revision>
      <id>595895</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చిట్టచివర కాళలా మార్కు విశ్లేషణ 307 పరిపాలనా యంత్రాంగ వ్యవస్థ యావత్తు నాశనాన్ని ఇండియా కంపెనీ యొక్క అంతిమ అస్తమయాన్ని ఇప్పుడు కోరుకొంటుంది.&quot; 18వ శతాబ్దం మొత్తం మీద సర్వదశలల...'</comment>
      <origin>595895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4659" sha1="d3gule99uuo978tpn6tw2u25uoe8ry0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చిట్టచివర కాళలా మార్కు విశ్లేషణ
307
పరిపాలనా యంత్రాంగ వ్యవస్థ యావత్తు నాశనాన్ని ఇండియా కంపెనీ యొక్క
అంతిమ అస్తమయాన్ని ఇప్పుడు కోరుకొంటుంది.&quot;
18వ శతాబ్దం మొత్తం మీద సర్వదశలలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ
విషయాలలో పార్లమెంటు జోక్యం కలిగించు కోవలసిందిగా ఒక కోరిక
వెల్లడయింది. అయితే ఇది వాణిజ్య వర్గాల నుండి గాక పారిశ్రామిక వర్గాల నుండి
బయలు దేరింది. పార్లమెంటు ఒక చట్టం ప్రకారం ఇండియా పర్షియా చైనాల
నుండి ఎగుమతి కాబడిన చేనేత వస్త్రాలనుగాని, అద్దకం చేసిన లేదా రంగు వేసిన
మాలు వస్త్రాలను గాని ధరించడం నిషేధించింది. వాటిని తమ దగ్గర ఉంచుకొన్న
వారికి అమ్మే వారికి 200 పౌన్ల జరిమానా విధించే వారు.
భారతదేశపు చేమగ్గాన్ని నాశనం చేసినదీ, వడకు రాట్నాన్ని ధ్వంపం
చేసినదీ దేశంలో చొరబడిన బ్రిటిష్ వాడే తప్ప మరెవ్వడూ కాదు.
యూరోపియన్ మార్కెట్ల నుండి హిందూ దేశపు నూలు బట్టలను తరిమి
వేయడంతో ఇంగ్లండు తన విధ్వంసన కార్యం ప్రారంభించింది. ఇదైన తరువాత
హిందూ స్థానానికి నూలు ఎగుమతి ప్రారంభించి, చివరకు పత్తికి పుట్టిల్లయిన
దేశాన్నే నూలువస్త్రాలతో ముంచేసింది. 1818 నుండి 1836 వరకు
ఇండియాకు గ్రేట్ బ్రిటన్ ఎగుమతి చేసిన నూలు సరుకులు 1:5,200
నిష్పత్తిలో పెరిగిపోయాయి. ఇండియాకు బ్రిటన్ సన్ననూలు వస్త్రాల ఎగుమతి
1824లో 10 లక్షల గజాలుండగా, 1837లో 6కోట్ల 40 లక్షలకు మించింది.
కాని అదే సమయంలో ఢక్కాపట్నపు జనసంఖ్య 1,50,000 నుండి 20,000
వరకూ తగ్గిపోయింది. వస్త్రాల ఉత్పత్తికి ప్రసిద్ధి కెక్కిన ఇండియా దేశపు
పట్టణాలు ఈ విధంగా క్షీణించి పోవడం ఒక్కటే దుష్పలితమై యుంటే ఒక
విధంగా వుండేది. కాని అంతకంటే ఘోరమైన దేమంటే వ్యవసాయానికి వస్తూత్పత్తి
పరిశ్రమకీ ఉండే ఐక్యతను బ్రిటిష్ ఆవిరి యంత్రమూ, బ్రిటిష్ విజ్ఞాన శాస్త్రమూ
హిందూ స్థానం యావత్తు భూభాగంపై నుండి కూలంకషంగా పెకలించి వేశాయి.&quot;
ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సుదీర్ఘ చరిత్రలో పార్లమెంటు జోక్యం వల్ల
ఎటువంటి మార్పులు వచ్చాయో మార్క్స్ చాలా స్పష్టంగా విశద పర్చారు.
1858లో న్యూయార్క్ డెయిలీ ట్రిబ్యూన్ పత్రికకు 'ఇండియా చట్టం' పైన ఒక
వ్యాసం రాస్తూ అందులో ఇలా చెప్పారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3gule99uuo978tpn6tw2u25uoe8ry0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/325</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238023</id>
    <revision>
      <id>595896</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '308 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX &quot;17845 చట్టం ప్రకారం, ఆచరణలో కంపెనీ పరిపాలనాధికారం, బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ద్వారా మంత్రి మండలి పర్యవేక్షణ కిందికి వచ్చింది. చైనా వర్తకంలో కంపెనీ కున్న గు...'</comment>
      <origin>595896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5147" sha1="lmpfxn1gkme12oc06hjino9z1gfwtv4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;308
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
&quot;17845 చట్టం ప్రకారం, ఆచరణలో కంపెనీ
పరిపాలనాధికారం, బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ద్వారా మంత్రి మండలి పర్యవేక్షణ
కిందికి వచ్చింది. చైనా వర్తకంలో కంపెనీ కున్న గుత్తాధిపత్యం ఒక్కటే తప్ప,
కంపెనీ కుండిన ఇతర వాణిజ్య గుత్తాధిపత్యమంతా 1813 శాసనంలో అంతరించి
పోయింది. కంపెనీ కుండిన వాణిజ్యపు స్వభావమంతా 1834 శాపనం
సంపూర్ణంగా రద్దు చేసింది. ఇకపోతే ఇండియా పరిపాలనాధికారం ఒక్కటే తప్ప
కడమ అన్ని అధికారాలను 1854 శాసనం తుడిసి పెట్టేసింది. చరిత్ర
పరిభ్రమణంలో 1612లో వాటాదార్ల కంపెనీగా మారిన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ
మళ్ళీ తన తొల్లిటి స్వరూపమే ధరించుతూంది. ఎటు దిరిగి, వర్తకం చేయని
భాగస్వాముల వర్తక కంపెనీగామా, స్థిరంగా నిర్ణయించ బడిన డివిడెండ్లు మాత్రమే
అనుభవించే హక్కును కలిగినట్టి డబ్బూ దసకం లేని వాటాదార్ల కంపెనీ గామా
ఈ నాడు రూపొందింది. &quot;
1857లో 'ఇండియా సమస్యపై వ్యాసం రాస్తూ కారల్ మార్క్స్
అప్పటి టోరీ నాయకుడు డిజ్రేలి ఉపవ్యాస భాగాలను 'న్యూయార్క్ డెయిలీ
ట్రిబ్యూన్ లో ఉదాహరించారు. అవి ఇలా ఉన్నాయి.
&quot;విభజించి పాలించు అవే పురాతన సూత్ర ప్రాతిపదిక పైవే గత
పదేళ్ళ వరకూ ఇండియాలో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం స్థాపింపబడిందనీ- అయితే
ఇండియాలో వున్న వివిధ జాతీయతలపట్ల గౌరవాన్ని చూపడం ద్వారానే, వారి
మతాలతో ఏవిధంగామా జోక్యం కలుగు జేసుకోకుండా ఉండేటట్టు జాగ్రత్త
వహించడం వల్లనే భూవపతిని గలిగిన వారి ఆస్థిని పరిరక్షించడం వల్లనే ఈ
సూత్రం అమలు జరపడం జరిగిందనీ ఈయన ఉద్ఘాటించాడు దేశంలో వున్న
అల్లరి చిల్లర జనానికి ఉపాధి కల్పించి, తనలోకి ఆకర్షించే రక్షక కవాటంగా
అయితే ఇటీవల సంవత్సరాలలో,
సిపాయి సేన ఉపయోగ పడింది.
జాతీయతను నాశనం చేసే మాత్రం ఒకటి ఇండియా పరిపాలనలో
అవలంబించడం జరుగుతూ వచ్చింది. బలప్రయోగం చేసి దేశీయ
సంస్థానాధీశులను సర్వవాశనం చేయడమూ, ఆస్థుల అనుభవానికి అవరోధాలు
కల్గించడము ప్రజల మతంలో జోక్యం కలుగ జేసుకోవడమూ ఇట్టి రూపాలలో
ఈసూత్రం అమలు పరచడం జరిగింది. 1848లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ
ఆర్ధిక స్థితి ఎంతగా చెడిపోయిందంటే, ఏదో ఒక విధంగా కంపెనీ ఆదాయాన్ని
పెంచుతేవే గాని గత్యంతరం లేక పోయింది. అప్పుడు కౌన్సిల్ ప్రకటించిన ఒక
తీర్మానంలో ఆదాయం పెంచడానికి దేశీయ సంస్థాపనాధీశులకు వష్టం
సంభవించే విధంగా బ్రిటిష్ భూభాగాలను విస్తరింప చేయడం ఒక్కటే పద్ధతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lmpfxn1gkme12oc06hjino9z1gfwtv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/326</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238024</id>
    <revision>
      <id>595897</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చిట్టచివర కారల్ మార్కు విశ్లేషణ 309 అనే సూత్రం ఇంచుమించు ఎట్టి దాపరికమూ లేకుండానే నిర్వచించ బడింది. తరువాత, సతారా రాజు చనిపోవడం సంభవించగా, ఈసూత్రం అనుసరించి. ఈస్ట్ ఇండియా కం...'</comment>
      <origin>595897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5242" sha1="aycqdktg0peeuwg57l9a7uy8fifydts" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చిట్టచివర కారల్ మార్కు విశ్లేషణ
309
అనే సూత్రం ఇంచుమించు ఎట్టి దాపరికమూ లేకుండానే నిర్వచించ బడింది.
తరువాత, సతారా రాజు చనిపోవడం సంభవించగా, ఈసూత్రం అనుసరించి.
ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వారు అతని పెంపకపు కొడుకుని వారసునిగా గుర్తింపు
నిరాకరించి, ఆసంస్థానాన్ని తమ రాజ్యంలో కలిపేసుకున్నారు. ఆక్షణం నుండి,
ఏదేశీయ సంస్థానాధీశుడైనా సరే నిస్సంతుగా చనిపోయాడనే సరికి ఈ బలాత్కార
ఆక్రమణ పద్ధతి వినియోగించబడుతుండేది.
హిందూదేశ సమాజానికి
మూలస్తంభమైనట్టి దత్తత సూత్రాన్నే ప్రభుత్వం ఒక క్రమపద్ధతిలో రద్దు
చేయసాగింది. ఈ విధంగా 1848-1854 మధ్యకాలంలో ఒక డజనుకు పైగా
స్వతంత్ర సంస్థానాధీశుల రాజ్యాలు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలోకి బలాత్కారంగా
కలిపేసు కోవడం జరిగింది. 80,000 చదరపు మైళ్ళ విస్తీర్ణం గలిగి, 40 లక్షల
నుండి 50 లక్షల వరకూ జనసంఖ్య, బ్రహ్మాండమైన ఐశ్వర్యమూ కలిగిన బేరార్
రాజ్యాన్ని 1854లో బలప్రయోగం చేసి కాజేశారు. హిందువులే కాకుండా
మహమ్మదీయులు కూడా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో తలపడడానికి దారి
తీసినట్టి అయోధ్య ఆక్రమణను పేర్కొంటూ, ఈ అక్రమణల జాబితాను పూర్తి
చేశాడు మిస్టర్ డిజ్రేలీ. గత పదేళ్ళుగా ప్రభుత్వంచే అవలంబింపబడిన నూతన
విధానం ఇండియా లో వున్న ఆస్థి అనుభవ పద్దతిని ఎలాగైతే గందరగోళ
పరచిందో మిస్టర్ డిజ్రేలీ వివరించాడు&quot;.
ఇండియాలో భూమి అనుభవం హక్కుల పైన మార్క్స్ చాలా
కూలంకషమైన అధ్యయనం చేశారు. భారతీయ సైనికుల తిరుగుబాటుకు
నేపధ్యంగా భూమి సమస్యపై విశ్లేషణాత్మకమైన వివరణ ఇచ్చారు.
&quot;పురాతన హిందూ సాంఘిక సంస్థల ప్రకారం భూస్వామ్యపు హక్కు
గ్రామ సంఘాలకే ఉండేదని, ఏయే వ్యక్తులు ఎంతెంత భూమి సాగు చెయ్యాలో
నిర్ణయించి భూమిని వ్యక్తులకు పంపిణీ చేసే హక్కు వీటికే ఉండేదనీ,
జమీందార్లూ, తాలూకార్లు కేవలం ప్రభుత్వోద్యోగులేననీ, గ్రామంలోని
భూముల సాగుబడిని అజమాయిషీ చేసి, గ్రామం నుండి రాజుకు రావలసిన శిస్తు
వసూలు చేసి రాజుకు చెల్లించే విధులు మాత్రమే వీరు నిర్వహించుతుండేవారనీ
ఇప్పుడు తెలుస్తూంది&quot;.
&quot;హిందూ దేశంలో ఇంగ్లీషు వారు నేరుగా పరిపాలన సాగించుతున్న
రాష్ట్రాలలో ఇటీవలి సంవత్సరాలలో భూమి అనుభవ విధానమూ భూమిశిస్తు
ఆదాయ విధానము అవలంబించడంలో ఈ అభిప్రాయం యొక్క ప్రభావమే
చాలా వరకూ ప్రస్ఫుటమైంది. భూమిపై సర్వహక్కులూ ఇతరుల కెవ్వరికీ
లేకుండా తమకే, తమ కొక్కరికే ఉన్నాయని జమీందార్లూ, తాలుక్టార్లూ చేసిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aycqdktg0peeuwg57l9a7uy8fifydts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/327</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238025</id>
    <revision>
      <id>595898</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '310 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX వాదనకు ప్రభుత్వమూ, రైతులూ, ఇద్దరికీ వుండిన హక్కులను సహితమూ వీరు హస్తగతం చేసుకోవడమే మూలాధారమని ఇప్పుడొక అభిప్రాయం ఏర్పడింది. ఈ అభిప్రాయ ఫలితంగా వా...'</comment>
      <origin>595898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5202" sha1="hr3p0cqvdj6b5bs9c2289jifqvg2dw6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;310
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX
వాదనకు ప్రభుత్వమూ, రైతులూ, ఇద్దరికీ వుండిన హక్కులను సహితమూ వీరు
హస్తగతం చేసుకోవడమే మూలాధారమని ఇప్పుడొక అభిప్రాయం ఏర్పడింది.
ఈ అభిప్రాయ ఫలితంగా వాస్తవంగా భూమిని సాగు చేసే రైతులకూ దేశం యొక్క
సాధారణ పురోభివృద్ధికి గుదిబండగా తయారైన వీరిని వదిలించుకోవడానికి సర్వ
ప్రయత్నాలూ జరిగాయి. ఈ మధ్యవర్తుల హక్కులకు గల మూలాధారాలు
ఏవైనప్పటికీ, ఇవి చిరకాల భుక్తం వల్ల ఏర్పడిన హక్కులని వారు చెబుతున్న
కారణంగా, ప్రజల పట్ల ఈ హక్కులు ఎంత బాధాకరంగానూ, నిరంకుశంగానూ,
హింసాత్మకంగానూ ఉన్నప్పటికీ కూడా వీటిని సాంతమూ కొట్టి పారేయడానికి
న్యాయశాస్త్రం ఒప్పుకోదు. కాబట్టి వీటిని కొంత వరకైనా గుర్తించక తప్పింది
కాదు. అయోధ్యలో బలహీనులైన దేశీయ రాజుల పరిపాలన ఫలితంగా, ఈ
ఫ్యూడల్ భూస్వాములు ప్రభుత్వానికి చెందాల్సిన స్వామ్యాలకు రైతులకుండిన
హక్కులకూ ఎసరు పెట్టి, వాటిని తమ గుప్పిట్లో అంకించుకున్నారు. పోతే
దరిమిలా ఆ రాజ్యాన్ని కలిపేసుకోవడం జరిగిన తదుపరి, ఈ విషయం పరిశీలన
కొచ్చినప్పుడు భూమి శిస్తు పైసలను నిర్ణయించే వ్యవహారానికై నియమించబడిన
కమీషనర్లకీ, యదార్థంగా తమకున్న హక్కుల పరిమితులను గురించి
జమీందార్లూ, తాలూక్టార్లకీ, నిర్దాక్షిణ్యమైన వాగ్యుద్ధం చెలరేగింది. దీని ఫలితంగా
వీరిలో తీవ్రమైన అసంతృప్తి ప్రబలి, తిరుగుబాటు చేసిన సిపాయిలతో వీరు
చేతులు కలిపి ఏకమవడానికి కారణమైంది&quot;.
భారత దేశంలో జాతీయ విముక్తి పోరాటం ప్రారంభమైన కాలంలో
1858 లో బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రిగా ఉన్న డార్బీ అవలంభించిన దృక్పథం
గురించి మార్క్స్ ఇలా రాశారు.
&quot;వేళ్ళు పాదుకొన్న హక్కులను అనుభవించుతున్న వర్గం యొక్క
ప్రయోజనాలే పవిత్రమైనవిగా ఎంచి, భూస్వామ్య ప్రభువర్గ ప్రయోజనాలను
నిలబెట్టడం యొక్క ప్రాముఖ్యతను సమర్ధించే టోరీ, లేక కన్సర్వెటివ్ పార్టీ
సామాన్య సూత్రాలతో సరిగ్గా అనుగుణ్యంగానే ఉంటుంది. తమ స్వదేశంలోని
భూస్వామ్య ప్రయోజనాలను పేర్కొనేటప్పుడల్లా, భూస్వాములను గురించీ,
శిస్తులను అనుభవించే వారి గురించే వారు చెబుతారు కాని, శిస్తులు చెల్లించే వారి
గురించి కాని, భూమిని వాస్తవంగా సాగు చేసే రైతులును గురించికాని వారు
ఎత్తుకొనే ఎత్తుకోరు. ఇందుచేత జమీందార్ల, తాలూకార్ల సంఖ్య వాస్తవంగా ఎంత
స్వల్పంగా ఉన్నప్పటికీ వీరి ప్రయోజనాలనే అత్యధిక సంఖ్యాకులైన ప్రజల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hr3p0cqvdj6b5bs9c2289jifqvg2dw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/328</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238026</id>
    <revision>
      <id>595899</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చిట్టచివర కారల్ మార్కుని శ్లేషణ 311 యొక్క ప్రయోజనాలతో డార్బీ మంత్రి వర్గం సమానం చెయ్యడంలో ఏమీ ఆశ్చర్యం లేదు&quot;. భారత దేశంలో ఫ్యూడల్ వర్గాలు మాత్రమే కాక యురోపియన్ విజ్ఞాన శాస్...'</comment>
      <origin>595899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4798" sha1="krkgqzrpkmoj252yrr4deysu2yxn11t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చిట్టచివర కారల్ మార్కుని శ్లేషణ
311
యొక్క ప్రయోజనాలతో డార్బీ మంత్రి వర్గం సమానం చెయ్యడంలో ఏమీ
ఆశ్చర్యం లేదు&quot;.
భారత దేశంలో ఫ్యూడల్ వర్గాలు మాత్రమే కాక యురోపియన్ విజ్ఞాన
శాస్త్రీయ భావాలను అవగాహన చేసుకొన్నట్టి ఒక మాతన వర్గం
ప్రాదుర్భవించడం మార్క్స్ గమనించారు. భారత దేశంలోని జాతీయ విముక్తి
తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో పాల్గొన్న ఆఫీసర్లు అంగీకరించిన సత్యాలను
మార్క్స్ ఇలా చెప్పారు.
&quot;ఇండియా ప్రజావీకంలో అశేష జనానికి గొప్ప పారిశ్రామికశీలమైన శక్తి
వుంది. పెట్టుబడిని పరిచయం చేసుకోవడానికి తగిన సామర్థ్యం వుంది. గణిత
శాస్త్రాలను గ్రహించగలిగే స్ఫుటమైన మేధాశక్తి వుంది. లెక్కలు కట్టడానికీ, భౌతిక
శాస్త్రాలు ఆకళింపు చేసుకోవడానికీ, చక్కని ప్రజ్ఞ వుంది. వారి బుద్ధి కుశలతలు
అత్యంత శ్రేష్టమై నవి&quot;.
&quot;ఇండియాలో బ్రిటిష్ పాలన భావి ఫలితాలను
అంచనావేస్తూ మార్క్స్ యిలా చెప్పారు.
అంతకంతకు మరింత
18535*3
&quot;తమ ఉత్పత్తులకు అవసరమయ్యే పత్తి మొదలైన ముడి సరుకులను,
చౌకగా గుంజుకోగలగడమవే ఏకైక లక్ష్యంతోనే
ఇండియాకు రైల్వేలను సమకూర్చే అభిప్రాయం ఇంగ్లీషు మిల్లు అధిపతి వర్గానికి
ఉందని నాకు తెలుసు. కాని, ఒక దేశంలో వున్న రవాణా వ్యవస్థలో ఒకసారి
గనుక మీరు యంత్రాలు ప్రవేశపెట్టారంటే, ఆ దేశంలో ముడి ఇనుమూ, రాక్షపే
బొగ్గూ ఉన్న పక్షంలో యంత్రోత్పత్తి చేయకుండా ఆ దేశాన్ని ఆపడం ఇక
మీతరం కాదు. రైల్వే రవాణా యొక్క తక్షణ వర్తమాన అవసరాలను తీర్చగలిగే
పారిశ్రామిక విధానాలను ఆ దేశంలో ప్రవేశపెట్టవిదే, ఒక బ్రహ్మాండమైన దేశంలో
విస్తృతమైన రైల్వే మార్గాల అల్లికను మీరు కొనసాగించి దానిని సరైన స్థితిలో
ఉంచలేరు. అంతేకాదు రవాణా వ్యవస్థలో యంత్ర వినియోగాన్ని
ప్రవేశపెట్టడం, రైల్వేలతో తక్షణం సంబంధం లేవట్టి ఇతర పారిశ్రామిక
రంగాలలో కూడా యంత్ర వినియోగానికి తప్పక దారి తీసి తీరుతుంది.
అందుచేత ఇండియాలో ఆధునిక పరిశ్రమకు రైల్వే విధానం నిజమైన
అంకురార్పణే అవుతుంది. మాతవ శ్రమకు అలవాటు పడగలిగే ప్రత్యేక బుద్ధి
కుశలతను అలవర్చుకోవేట్టూ, అందుకు అవసరమైన యంత్రశాస్త్ర పరిజ్ఞానాన్ని
నేర్చుకొనేటట్లు హిందూ దేశస్థులకు బ్రిటిష్ వారి వల్లనే అవకాశాలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>krkgqzrpkmoj252yrr4deysu2yxn11t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/329</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238027</id>
    <revision>
      <id>595900</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '312 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X లభించుతాయి. కాబట్టి ఇది జరగడం తధ్యం. కలకత్తా టంకశాలలో కొన్ని సంవత్సరాలుగా ఆవిరి యంత్రాలను పని చేయించుతున్నట్టి దేశీయ ఇంజవీర్లూ. హరిద్వార్ రాక్షస...'</comment>
      <origin>595900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2906" sha1="9ebx8ssox56bhm2q87iflobkeutd536" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;312
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
లభించుతాయి. కాబట్టి ఇది జరగడం తధ్యం. కలకత్తా టంకశాలలో కొన్ని
సంవత్సరాలుగా ఆవిరి యంత్రాలను పని చేయించుతున్నట్టి దేశీయ ఇంజవీర్లూ.
హరిద్వార్ రాక్షసి బొగ్గు జిల్లాలో ఉన్న అనేక ఆవిరి యంత్రాలు పనిచేయడంలో
నియమితులైనట్టి దేశీయ కార్మికులూ, ఇంకా ఇతర దృష్టాంతాలూ
ప్రదర్శించుతున్నట్టి శక్తి సామర్ధ్యాలూ నైపుణ్య కుశలతలూ ఇందుకు ప్రబల
నిదర్శనాలు&quot;.
&quot;గ్రేట్ బ్రిటన్లో వేడున్న పాలక వర్గాల స్థానాన్ని పారిశ్రామిక కార్మిక
వర్గం ఆక్రమించుకొనే సమయం వస్తేవే తప్ప లేదా తమపై ఇంగ్లీషు వారు
విధించిన దాస్య శృంఖలాలను భారతీయులు తమంతట తామే తుత్తునియులుగా
తెంచి వేసే శక్తి అభివృద్ధి చేసుకోగలిగే సమయం వస్తేనే తప్ప తమ మధ్య
అక్కడక్కడ చెదురుమదురుగా బ్రిటిష్ బూర్జువా వర్గం వెదజల్లిన మాతవ
సాంఘిక బీజం ఫలితాలను భారతీయులు అంతవరకూ అనుభవించ
లేకపోతారు...' మహత్తరమై పట్టి. ఆసక్తిదాయకమై పట్టి ఆ దేశం యొక్క
పునరుద్ధరణ అధ్యతన భావిలో కాకపోతే ముదూర భవిష్యత్తులోనైనా వరే తప్పక
సంభవించి తీరుతుందవే మనం వివ్పందేహంగా ఆశించవచ్చు&quot;. అవి కారల్ మార్క్స్
1853 లోనే విశదపరిచారు. ఈ మాటలను ఆయన వ్రాసిన తరువాత
నూరేళ్ళలోగా భారత దేశంలో గొప్ప మార్పులు వచ్చాయి. కారల్ మార్క్స్
క్రాంత దర్శనం శాస్త్రీయమై నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ebx8ssox56bhm2q87iflobkeutd536</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/330</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238028</id>
    <revision>
      <id>595901</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం—I జిల్లా కచ్చేరీలలో ఉద్యోగులు (నెలసరి జీతాలతో) అ. హుజూరు కచ్చేరి I.శిరస్తాఖానా (సెక్రటేరియేట్) ౧. శిరస్తా డిపార్ట్ మెంట్ (నేటివు అకౌంట్లు) 1. హుజూరు శిరస్తాదార్ రూ 210-700 2....'</comment>
      <origin>595901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1485" sha1="e6n6o9tgv4qd0hg2lrrr6x7qklogd55" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం—I
జిల్లా కచ్చేరీలలో ఉద్యోగులు
(నెలసరి జీతాలతో)
అ. హుజూరు కచ్చేరి
I.శిరస్తాఖానా (సెక్రటేరియేట్)
౧. శిరస్తా డిపార్ట్ మెంట్ (నేటివు అకౌంట్లు)
1. హుజూరు శిరస్తాదార్ రూ 210-700
2. నాయబ్ శిరస్తాదార్
3. అశిస్టాంట్
శిరస్తాదార్
4. హెడ్ గుమస్తా
5.మత్తుగా
6 నుండి 8 మంది.
6. ముంచి 6నుండి 8మంది
120-175
100-120
70-100
20-15
12-15
౨. మున్షీ డిపార్టు మెంటు (నేటివు లేఖలు)
1. హెడ్ జవాబునీస్ లేక మున్షీ 70-85
2. అశిస్టెంట్ జవాబ్ సీస్
ఇద్దర
21-30
3. మద్దత్తుగార్ ముగ్గురు, నలుగురు 10-14
4. ఆశిష్టాంట్ మద్దతుగార్లు
ఒక
5-7
5. ఉమేదు వారీలు వలంటీర్లు జీతంలేదు.
3. ఇంగ్లీషు డిపార్టుమెంటు (పద్దులు లేఖలు)
1. హెడ్ ఇంగ్లీషు ఎకౌంటెంట్
100&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6n6o9tgv4qd0hg2lrrr6x7qklogd55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/331</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238029</id>
    <revision>
      <id>595902</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '314 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం IX 2. హెడ్ ఇంగ్లీషు రైటర్ 70 3. ఇంగ్లీషు ట్రాన్స్ లేటర్ 70 4. డిప్యూటీ ఎకౌంటెంట్ 60 5. డిప్యూటీ రైటర్ 40 6. రైటర్స్ అయిదు నుండి ఏడుమంది 17-30 ౪. ట్రెజరీ డిపార్టుమెంటు 1.క...'</comment>
      <origin>595902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="n01fn4dt7u6qbgv39x9ieqw45d898qx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;314
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం IX
2. హెడ్ ఇంగ్లీషు రైటర్
70
3. ఇంగ్లీషు ట్రాన్స్ లేటర్
70
4. డిప్యూటీ ఎకౌంటెంట్
60
5. డిప్యూటీ రైటర్
40
6. రైటర్స్ అయిదు నుండి ఏడుమంది 17-30
౪. ట్రెజరీ డిపార్టుమెంటు
1.కేష్ కీపర్
80-100
2. ఆశిష్టాంట్ కేష్ కీపర్
28
3. హెడ్ షరాఫ్
40
14
4. అసిస్టెంట్ షరాఫ్
5. గుమాస్తాలు ఇద్దరు ముగ్గురు 10-20
౫. దఫ్తరానా (రికార్డు ఆఫీసు)
1. దస్తర్దార్ (ఇంగ్లీషు రికార్డు కీపర్) 35
2. నేటివ్ రికార్డు కీపర్
3. గుమస్తాలు ఇద్దరు
4. దస్తర్ బంద్ ఇద్దరు
5. ఉమేదు వారీలు ఇద్దరు
30
15-20
7-10
జీతంలేదు
౬. సాదరవారదు ఇలాకా (సామగ్రి సంరక్షణ)
1. జమాదారులు. ముగ్గురు దాకా
2. ప్యూనులు అయిదారుగురు 15
10-20
3. దళారీలు. పన్నెండు మంది పైగా 6-15
4. ముచ్చి (పుస్తకాల బైండర్లు,
పేనాలు కాగితాలు ఇచ్చేవాళ్ళు,
ఇతర శారీరక శ్రమలు చేసే
వారు) ముగ్గురు
5. మంచినీటి పందిరి బ్రాహ్మణులు
ఇద్దరు ముగ్గురు
6. సిరా తయారుదారులు. ఇద్దరు
7-17
9
7&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n01fn4dt7u6qbgv39x9ieqw45d898qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/332</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238030</id>
    <revision>
      <id>595903</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం ! 7. మషాల్చీ. నలుగురు 8. ఊడ్చేవాళ్ళు. నలుగురైదుగురు (మగాళ్లు, ఆడవాళ్లు, కుర్రాళ్ళు) 11రాబడి శాఖ ౧. భూమి శిస్తు ఇలాకా 3 2 1. పేష్కార్ 35 2.ఇంగ్లీషు 30 3. జవాబ్సిస్ ఇద్దరు 25-30 4. మద్దత్తు...'</comment>
      <origin>595903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1596" sha1="3tja1t47e6qdnazao80grqywwbfsv2y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం !
7. మషాల్చీ. నలుగురు
8. ఊడ్చేవాళ్ళు. నలుగురైదుగురు
(మగాళ్లు, ఆడవాళ్లు, కుర్రాళ్ళు)
11రాబడి శాఖ
౧. భూమి శిస్తు ఇలాకా
3
2
1. పేష్కార్
35
2.ఇంగ్లీషు
30
3. జవాబ్సిస్ ఇద్దరు
25-30
4. మద్దత్తుగార్. ఎనమండుగురు
15-30
5. అశిష్టాంట్ మున్షీ ఇద్దరు
6. ఉమేదు వారీలు
౨. సమక్ ఇలాకా (ఉప్పు డిపార్టుమెంటు)
1. పేష్కార్
7
ద
35
2. ఇంగ్లీషు రైటర్
30
3. జవాబ్సిస్ ఇద్దరు
25-30
4. మద్దత్తుగార్ ఇద్దరు
20-30
3. సాయదు ఇలాకా (సుంకం వమాలు)
1. పేష్కారు
2. మద్దత్తుగార్. ఇద్దరు
3. జవాబ్సీప్. ఇద్దరు
35
12-20
10-15
౪. మోతర్పా(ఇంటి పన్నులు) ఇలాకా
1. మద్దత్తుగార్ ఇద్దరు
2. జవాబ్సెన్
12-20
10
౫. అబ్కారీ ఇలాకా (సారాయి, నల్లమందు)
1. మద్దత్తుగార్. ఇద్దరు
2. జవాబీ ్పన్. ఒకరు లేకపోయివా
12-20
ఫరవాలేదు
7-10
315&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3tja1t47e6qdnazao80grqywwbfsv2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/333</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238031</id>
    <revision>
      <id>595904</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం IX 316 ౬. రేవు సుంకాల ఇలాకా 1. మత్తుగా 8. స్టాంపు పత్రాల ఇలాకా 1. మద్దత్తుగార్ ౮. చిల్లర మల్లర ఇజారాల ఇలాకా 12-14 12-14 12 IIIపోలెస్ పాలన (మేజిస్ట్రేట్ శాఖ) ౧. శిరస్తా ఖానా 1....'</comment>
      <origin>595904</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1420" sha1="8un32m8eew3ag73abel5wbzdb1i2xa4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం IX
316
౬. రేవు సుంకాల ఇలాకా
1. మత్తుగా
8. స్టాంపు పత్రాల ఇలాకా
1. మద్దత్తుగార్
౮. చిల్లర మల్లర ఇజారాల ఇలాకా
12-14
12-14
12
IIIపోలెస్ పాలన (మేజిస్ట్రేట్ శాఖ)
౧. శిరస్తా ఖానా
1. మేనేజర
2. ఇంగ్లీషు రైటర్
70
35
3. జవాబ్సిస్ (మున్షీ) ఆరుగురు
పైగా 14-35
4. పాఖాలి (నీళ్ళు మోసే వ్యక్తి)
5. శిరా తయారీ మనిషి
6. మషాల్చీ (దీపం మనిషి)
౨. సిబ్బంది (బందోబస్తు) ఇలాకా
3. రాణా
2.హవల్దార్. ఇద్దరు
3. నాయక్. ఇద్దరు
12
5
4
20
10
7
4. ప్యూన్ (జవాను) 30 లేక 40 మంది 5
1. డఫేదార్
2. దళారీ 12 నుంచి 15 మంది
3. ప్యూను. 20 నుంచి 30 మంది
౪. బందేఖానా (జైలు)
1. జైలరు
2. వేజానాయక్(లేన్స్ నాయక్)
3. ప్యూను 23 నుంచి 34 మంది
10
6-7
5
14
7
5&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8un32m8eew3ag73abel5wbzdb1i2xa4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/334</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238032</id>
    <revision>
      <id>595905</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం ౫. ప్రమాణం చేయించే న్యాయశాఖ 1. బ్రాహ్మణ పండితుడు 2. ఖురాన్ ముల్లా 3. జంగం 10 10 7 IVఅమాంబాపతు (జనరల్) శాఖలు [ఈ శాఖలు సుస్థిరంగా ఏర్పాటుకాలేదు. వివిధ కచ్చేరీల వ్యక్తులు వీటిని...'</comment>
      <origin>595905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1469" sha1="kzpwbewbwl58fbcl7n32ljz3k39plub" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం
౫. ప్రమాణం చేయించే న్యాయశాఖ
1. బ్రాహ్మణ పండితుడు
2. ఖురాన్ ముల్లా
3. జంగం
10
10
7
IVఅమాంబాపతు (జనరల్) శాఖలు
[ఈ శాఖలు సుస్థిరంగా ఏర్పాటుకాలేదు. వివిధ కచ్చేరీల వ్యక్తులు వీటిని
చూసుకొనే వారు.)
౧. మరామ్మత్తు పనులు
1. తణిఖీదారులు
౨. డాక్ తపాలా
1. పోస్ట్ మాష్టరు
3. ఆరోగ్య శాఖ
1. డ్రెస్సర్లు
2. టీకాల వాళ్ళు
3. మద్దత్తుగార్లు
ఆ. గేబత్తు కచ్చేరీలు
(తాలూకా ఠాణా కచ్చేరీలు)
I తాహసీల్దారీ శాఖ
1. రెవెన్యూ అమీన్ (పోలీసు పనులు 60-100
అయితే 100-200)
2. నాయక్ అన్
3. శిరదార్
4. పేష్కార్
30-50
14-35
20-30
ఈ మూడు ఉద్యోగాలు ఒక్కరికే ఉమ్మడిగా ఇవ్వవచ్చు
5. హెడ్మద్దతుగార్
12-17
6. మద్దతుగార్. ఇద్దరుముగ్గురు 10-12
317&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kzpwbewbwl58fbcl7n32ljz3k39plub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/335</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238033</id>
    <revision>
      <id>595906</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '318 3 7. జవాబ్సిస్ ఇద్దరు ముగ్గురు 7-10 8. మషాల్చి 9. ఊడ్చేవాళ్ళు II ఠాణాదారీ శాఖ 1. పోలీసు అమీను 3. మాదార్ 2. మ 4. 5. నాయక్ 2 40-100 10-12 15-20 10 7 6. ప్యూన్లు. ముప్పయినుంచి యాభైమంది 7. బందిఖానా డఫేదార్ 8. బందిఖ...'</comment>
      <origin>595906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1158" sha1="6omu5r5wtd8a146hzkgjvnhdwp9xdhl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;318
3
7. జవాబ్సిస్ ఇద్దరు ముగ్గురు 7-10
8. మషాల్చి
9. ఊడ్చేవాళ్ళు
II ఠాణాదారీ శాఖ
1. పోలీసు అమీను
3. మాదార్
2. మ
4.
5. నాయక్
2
40-100
10-12
15-20
10
7
6. ప్యూన్లు. ముప్పయినుంచి
యాభైమంది
7. బందిఖానా డఫేదార్
8. బందిఖానా ప్యూన్లు
ముప్పయి నుంచి యాభై
5
7
మంది
4
III. నమక్ ఇలాకా
1. నమక్ ఠాణేదార్
40-60
20-30
3. గుమస్తా
15-20
4.
12-14
5. న వీసింద (జవాట్సస్,
మ) ఇద్దరు
10-12
6. షరాబు. ఇద్దరు ముగ్గురు 10-14.
7. కొలతలు కొలిచే మనిషి
ఇద్దరు ముగ్గురు
5-7
8. డఫేదారు. ఇద్దరు ముగ్గురు 7-15
9. ప్యూను. 30నుంచి
50 మంది
5
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం JIX&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6omu5r5wtd8a146hzkgjvnhdwp9xdhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/336</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238034</id>
    <revision>
      <id>595907</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం 10. మషాలిజి 11. భారీ మరక్కల్ 12. ఉప్పువీరకొట్టేవారు ముగ్గురు పైగా 13. ఊడ్చేవాళ్ళు. ఇద్దరు 3 2.5 2.5 2 IV సముతు చావళ్ళు, సాయరు చౌకీలు ౧. సముతుచావడిలు (ఇవి గుంటూరు జిల్లాలో 105 వున్నాయి)...'</comment>
      <origin>595907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1477" sha1="rfh5lowpauo46z489u39e7190c3xckp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం
10. మషాలిజి
11. భారీ మరక్కల్
12. ఉప్పువీరకొట్టేవారు
ముగ్గురు
పైగా
13. ఊడ్చేవాళ్ళు. ఇద్దరు
3
2.5
2.5
2
IV సముతు చావళ్ళు, సాయరు చౌకీలు
౧. సముతుచావడిలు (ఇవి గుంటూరు జిల్లాలో 105 వున్నాయి)
1. సముతుదారు
2. గుమస్తా
10-14
7
3. పైగస్తీ (ఓవర్ సీల్)
5
4. ము
5
5. ప్యూన్లు ఇద్దరు ముగ్గురు 4
౨. పాయరుచౌకీలలో (46 రహదార్లు 2 రేవులు)
1. గుమస్తా
8
2. ప్యూను నలుగురి నుండి ఆరుగురు 4
ఇ.జూడీషియల్ కచ్చేరీలు
I జిల్లా కోర్టు – సివిల్ శాఖ
1
1. శిరదార్
100
2. నాజిర్ (ఇన్స్పెక్టర్)
45
3. రికార్డుకీపర్
35
4. హెడ్ గుమస్తా
24
5. గుమస్తా అయిదుగురు
మంచి యాభై మంది 10-21
6. హెడ్ రైటర్ (ఇంగ్లీషు) 70
7. రైటర్. ఇద్దరు ముగ్గురు 21-35
8. షరాబు
9. మున్షీ
10
7
319&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rfh5lowpauo46z489u39e7190c3xckp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/337</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238035</id>
    <revision>
      <id>595908</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '320 10. హెడ్మెసింజర్ 11. మెసింజర్ 12, మసాలిజి 13. ఊడ్చేవాళ్ళు. ఇద్దరు 10 གྲུཙ 5-7 3 2 II జిల్లా కోర్టు - క్రిమినల్ శాఖ 1. రికార్డు కీపర్ (ఇంటర్ ప్రీటర్ కూడా 2. జవాబునీస్ 3. గుమస్తా 4. ట్రాన్సులేటర్ 30...'</comment>
      <origin>595908</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="4ofopycudufkcw97808vbmm0z836lte" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;320
10. హెడ్మెసింజర్
11. మెసింజర్
12, మసాలిజి
13. ఊడ్చేవాళ్ళు. ఇద్దరు
10
གྲུཙ
5-7
3
2
II జిల్లా కోర్టు - క్రిమినల్ శాఖ
1. రికార్డు కీపర్ (ఇంటర్
ప్రీటర్ కూడా
2. జవాబునీస్
3. గుమస్తా
4. ట్రాన్సులేటర్
30
28
38 00 O
18
50
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం X
III. సబార్డినేట్ (ఆగ్జిలరీ) కోర్టు (1840లో)
1. ప్రిన్సిపల్ సదర్ అమీను
2. కాజీ లేక ముస్తీ అమీను
IV. జిల్లా మునసబు కోర్టులు
1. ఫస్టుక్లాసు మునసబు
500
200
140
2. సెకండు క్లాసు మునసబు
115
3. థర్డు క్లాసు మునసబు
100&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ofopycudufkcw97808vbmm0z836lte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/338</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238036</id>
    <revision>
      <id>595909</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం-II హిందూలిటరరీసొసైటీ—మదరాసు పండితులు: అయ్యా శాస్త్రిగళ్ వడపూరి దీ క్షితర్ వాజపేయ యాజి యన్.కృష్ణమాచార్యర్ ఆర్. గురుమూర్తి శాస్త్రులు ఆది శేషయ్య సిద్ధాంతి గన్ నరసి...'</comment>
      <origin>595909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="874" sha1="fz7dkqwhpdy25uvhmdepnnggao7txp2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం-II
హిందూలిటరరీసొసైటీ—మదరాసు
పండితులు:
అయ్యా శాస్త్రిగళ్
వడపూరి దీ క్షితర్ వాజపేయ యాజి
యన్.కృష్ణమాచార్యర్
ఆర్. గురుమూర్తి శాస్త్రులు
ఆది శేషయ్య సిద్ధాంతి గన్
నరసింహశాస్త్రులు
టి. వెంకటాచల మొదలియార్
కరస్పాండింగ్ మెంబర్లు:
Patrons:
George Norton Esq
Col. Monteith K.L.S; T.M. Lane Esq
Lt. T.S. Taylor
T.G.Taylor Esq
Lt. Mcphirson
Lt.M.J. Rawlandson
ఎం. వెంకటస్వామి నాయుడు
సి. రాఘవా చెట్టియార్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fz7dkqwhpdy25uvhmdepnnggao7txp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/339</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238037</id>
    <revision>
      <id>595910</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '322 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -IX బి.వి. రామానుజులు నాయుడు సి. శ్రీనివాస పిళ్లై ఎ. నమశ్శివాయ సెట్టి ఎల్. అరుణాచల చెట్టి రాజసఘీవర్ధమానయు రాజు గారు పి. చెంగల్వ రాయ పిళ్ళె ఎల్. వెంకటపతి న...'</comment>
      <origin>595910</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1692" sha1="tv1yhg41r1es1fe69l0y2t9nk28h54e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;322
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -IX
బి.వి. రామానుజులు నాయుడు
సి. శ్రీనివాస పిళ్లై
ఎ. నమశ్శివాయ సెట్టి
ఎల్. అరుణాచల చెట్టి
రాజసఘీవర్ధమానయు రాజు గారు
పి. చెంగల్వ రాయ పిళ్ళె
ఎల్. వెంకటపతి నాయుడు (కోశాధిపతి)
డాక్టర్ డబ్ల్యు.ఎస్. స్వామి నాయుడు
ఎం. కేశవులునాయుడు
సి. ఏకాంబర మొదలియార్'
పి. శివ శంకర పాండ్య
వి. అప్పలస్వామి మొదలియారు
ఎం. షణ్ముగ రాయ పిళ్ళె
:
కావలి వెంకట లక్ష్మయ్యగారు
వైస్ ప్రెసిడెంట్లు :
వై. వీరాస్వామి అయ్యగారు
సి. మీనాక్షి అయ్యగారు
సి. ఆర్ముగ మొదలియారు
పి. గురుస్వామి నాయుడు
ఎం.వి. అన్నాస్వామి
సి. కేశవ పెరుమాళ్ళ పిళ్ళె
పి. కృష్ణమ నాయుడు
మొదలియారు
ఎం. ఎ. పార్థసారధి రావు
డి. పెరుమాళ్ళు నాయుడు
సి. చొక్కప్ప చెట్టియార్
సి.వి. రామస్వామి అయ్యగారు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tv1yhg41r1es1fe69l0y2t9nk28h54e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/340</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238038</id>
    <revision>
      <id>595911</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '323 అనుబందం II సెక్రటరీ : ఎం.ఎ. పార్ధసారధిరావు డిప్యూటీ సెక్రటరీ : సి. రామస్వామి అయ్యర్ మేనేజింగ్ కమిటీ : ఎం. సోమసుందర మొదలియారు (సీనియర్మెంబరు) పి. అగస్తీశ్వర మొదలియారు ఆర్. దేశిక...'</comment>
      <origin>595911</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2216" sha1="7aq9uo0g9hp07qwirhi8gz7e3oyhadz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;323
అనుబందం II
సెక్రటరీ :
ఎం.ఎ. పార్ధసారధిరావు
డిప్యూటీ సెక్రటరీ :
సి. రామస్వామి అయ్యర్
మేనేజింగ్ కమిటీ :
ఎం. సోమసుందర మొదలియారు
(సీనియర్మెంబరు)
పి. అగస్తీశ్వర మొదలియారు
ఆర్. దేశికాచార్లు
ఎస్.సి. వీరాస్వామి చెట్టియార్
డి.ఎస్. రామానుజులు నాయుడు
పి. కొండల్రాయ చెట్టియారు
డి. నారాయణస్వామి మొదలియారు
పి. వెంకటస్వామి మొదలియారు
డబ్ల్యు. దేవనాయక మొదలియారు
పి. వెంకటరెడ్డి నాయుడు
వి. నరసింగయ్య బ్రామినీ
సి. వెంకటాచల చెట్టియారు
. ఎం. ఎల్లయ్య చెట్టియారు (సెక్రటరీ)
ట్రాన్సులేటర్లు :
సి. రంగయ్య నాయుడు తెలుగు
పి. బాలు పిళ్ళె తమిళం
-
వి. కిష్నారావు - మరాఠా
వెలువడే అపైలమ్ మద్రాసు ఆల్ మనాక్ 1835వ సంవత్సరం సంపుటంలో
సంస్థాపించిన హిందూ లిటరరీ సొసైటీ గురించి వివరాలు మద్రాసు నుండి
పై అరవై మంది సభ్యులతో చెన్నపట్నంలో క్రీ.శ. 1834లో
సంస్థలో నల్లవాళ్ళతో పాటు తెల్లవాళ్లు కూడా
మెంబర్లుగా ఉండడం ఆనాటి సాహిత్య సాంస్కృతిక జీవనంలోని సౌమ్య
ఉన్నాయి.
ఈ
కర్పస్పాడింగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7aq9uo0g9hp07qwirhi8gz7e3oyhadz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/341</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238039</id>
    <revision>
      <id>595912</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '324 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -IX సంబంధాల నిదర్శనం. ఇంత మంది విద్యావంతుల మధ్య ప్రెసిడెంటుగా మన్ననలు పొందిన కావలి వెంకట లక్ష్మయ్యగారి ఔన్నత్యం శ్లాఘనీయం.'</comment>
      <origin>595912</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="402" sha1="o2ji8dvyy5h7yxe2m81cmk094r37vf1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;324
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -IX
సంబంధాల నిదర్శనం. ఇంత మంది విద్యావంతుల మధ్య ప్రెసిడెంటుగా
మన్ననలు పొందిన కావలి వెంకట లక్ష్మయ్యగారి ఔన్నత్యం శ్లాఘనీయం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2ji8dvyy5h7yxe2m81cmk094r37vf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/342</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238040</id>
    <revision>
      <id>595913</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం –III పద్యకావ్యాలు బ్రౌనుదొరగారి సాహిత్య రిమార్కులు. పండితుల గుమస్తాల వివరాలు. వరుస D.నెం. రిమార్కు ఉత్తరరామాయణం తిక్కనగారిది. దొరగారి రిమార్కులు మార్జిన్లో వున్నాయ...'</comment>
      <origin>595913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1106" sha1="lqgya39qdyp5nodlobqijf6pd1xl455" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం –III
పద్యకావ్యాలు
బ్రౌనుదొరగారి సాహిత్య రిమార్కులు.
పండితుల గుమస్తాల వివరాలు.
వరుస D.నెం.
రిమార్కు
ఉత్తరరామాయణం తిక్కనగారిది. దొరగారి రిమార్కులు
మార్జిన్లో వున్నాయి.
1
D.4
2.
D. 14 జైమిని భారతం
This is one of the poems
which are looked upon as
పంచడబ్బులు or mere fictions
or Apoctryphal Tales. అని
మొదటి పేజీలో వ్రాశారు. 346వ పేజీలో
సరిదిద్దుకొన్నారు. Wrong the
పంచడబ్బులు were written by
other poets. They are seperate
poets. They are seperate poems
(Zuluri Appaiah Says)
entitled. మైరావణ చరిత్ర, శతముఖ
రామాయణం, కృష్ణార్జున సంవాదం, గంగాగౌరీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lqgya39qdyp5nodlobqijf6pd1xl455</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/343</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238041</id>
    <revision>
      <id>595914</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '326 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X 3 D. 18 పద్మ పురాణం 4 D.19 5 D.27 బాల భాగవతం 6 D.34 బ్ర హ్మోత్తరఖండం 7 D.45 00 8 9 D.103 | D. 117 ప భాగవతం సంవాదం, కుశలవకధ. These x పంచడబ్బులు అని జూలూరి అప్పయ్య పండితుడు చెప్పినాడు. other poets. They...'</comment>
      <origin>595914</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="61hyd5fmvxf0k0so25uu0syp2655v0p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;326
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
3
D. 18 పద్మ పురాణం
4
D.19
5
D.27
బాల భాగవతం
6
D.34 బ్ర హ్మోత్తరఖండం
7
D.45
00
8
9
D.103
| D. 117
ప
భాగవతం
సంవాదం, కుశలవకధ. These x
పంచడబ్బులు అని జూలూరి అప్పయ్య
పండితుడు చెప్పినాడు.
other poets. They are
మడికిసింగన. 1832లో బ్రౌన; దొరగారి
ఆజ్ఞానుసారం 5 వ్రాతప్రతులను
సరిజూసి జూలూరి అప్పయ్యగారు
బందరులో తయారు చేశారు. P.36లో
అప్పయ్యగారి తీరు.
పాద్మం. The language used in
this translation is easy and very
beautiful.
మెకంజీగుమస్తాలు సేకరించినది సానిదె
లక్ష్మణరావు, నారాయణ రావు. 1812
మార్చిలో మాహెలో వున్నాడు.
ది. 29 నవంబరు 1831 సం మొకాబిలా
చాయడమైనది వారణాశి రామస్వామి
వ్రాలు. వండూరు వెంకటాచార్యులు
లు.
ప్రథమ, తృతీయ, ఏకాదశస్కంధాలు.
బ్రౌను దొరగారు దిద్దించిన గ్రంథం అని
వ్రాత.
దశమస్కంధం 1.61-957.
ఆంగ్లటిప్పణి.
This is a very poor manscript of
the Seventh book of the
Bhagavat which has been
Printed at Madras 1840-C.P
Brown.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>61hyd5fmvxf0k0so25uu0syp2655v0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/344</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238042</id>
    <revision>
      <id>595915</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 10 |D.163 | మహాభారతము 11 D.166 ప్రతులను పాఠాలు మహాభారతం &quot;దీనిమీద ఎక్కించిన ప్రతిభేదాలు&quot; 12 D.169 మహాభారతం పాఠభేదాల ప్రతులు 13 D.172 | to 187 14 | D.211 మహాభారతం 15 |D.233 మహాభారతం 327 పాఠభేదాల ప్రతి.The Mahabharata...'</comment>
      <origin>595915</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1813" sha1="8eapblnlt6a7krlh1lklar81c4kxi20" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
10 |D.163 | మహాభారతము
11 D.166
ప్రతులను
పాఠాలు
మహాభారతం
&quot;దీనిమీద
ఎక్కించిన
ప్రతిభేదాలు&quot;
12 D.169 మహాభారతం
పాఠభేదాల ప్రతులు
13 D.172
| to 187
14 | D.211
మహాభారతం
15 |D.233
మహాభారతం
327
పాఠభేదాల ప్రతి.The Mahabharata
now first rendered to numerical
arrengement and copied in
seperate verses and lines by the
Directions of charles Philip.
Brown. the alterations made in
this copy show the various
readings found in some copies
compared by me. సంస్కృత
అధ్యాయసంఖ్యలు కూడా ఇచ్చారు.
ప్రతిభేదాల వివరాలు (Paper) 8ప్రతులు
1. రాబ్రం పంతులు ప్రతి, యానాం
2. రాచర్ల గోపన్న ప్రతి
3.గా. కొండన్న ప్రతి
4.వద్దిపర్తి వెంకయ్య ప్రతి
5. మన్నెం కనకయ్య ప్రతి.
సోయానాం
6. ఆచంట లింగరాజు ప్రతి
7. తాడిగడప
వీరేశలింగంప్రతి. పెనుగొండ.
కొన్నికొత్త పేర్లు cf above
This is the new edition corrected
and ready for Printing. కడప
వాస్తవ్యులు గరిమెళ్ల వెంకయ్యగారి
పరిష్కరణ. (1837-38)
&quot;ప్రతిభేదములు విమర్శించి నిర్దోషముగా
నియమించిన క్రొత్త గ్రంథము. యిది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8eapblnlt6a7krlh1lklar81c4kxi20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/345</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238043</id>
    <revision>
      <id>595916</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '328 సమగ్ర ఆంద్ర సాహిత్యం - X పుట్టినది మహారాజశ్రీ బ్రౌమదొరవారి ఆజ్ఞప్రకారం ౧౮ళి రవంవత్సరం జూలై లేక వరకు చెన్నపట్టణ మందు మహాభారతంబు వందు విరాటపర్వము తీర్పు చేయించబడ్డది. 16 D.309 |...'</comment>
      <origin>595916</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2060" sha1="h91p6j1v56odjauq8unm6086atrq9qc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;328
సమగ్ర ఆంద్ర సాహిత్యం - X
పుట్టినది మహారాజశ్రీ బ్రౌమదొరవారి
ఆజ్ఞప్రకారం ౧౮ళి రవంవత్సరం
జూలై లేక వరకు
చెన్నపట్టణ మందు మహాభారతంబు
వందు విరాటపర్వము తీర్పు
చేయించబడ్డది.
16 D.309 | వాసిష్టరామాయణం మాజేటి సర్వేశలింగం వ్రాసెను.
17 D.311
విష్ణుపురాణం
18 D.312
తాళపత్రం.
I have collected this copy and
recorded all the diviations which
occurred in the two last books.
The rest are of less conse
quence.They are sadly imper-
fect. The binder has misplaced
the 7th and 8th books and the
3rd and 4th. I can not find the
6th book any where in it.
కాలేజి ప్రతిమం వ్రాసుకొన్నది. ఇతర
ప్రతులతో పరి చూడాలి. అయితే
ఆసాంతం వేమ దీనిని చదివాము. ముగ్గురు
(1885లో కాబోలు, పండితుల పరిష్కరణలు సంపాదించాను.
19 D.313
విష్ణుపురాణం
రూపాయికి రెండు వందల పద్యాల చొ
విలేకరికి కూలి.కాగితాలు, బైండింగు,
పరిష్కరించే పండితుని జీతం అన్నీ
కలుపుకొంటే రెట్టింపు అవుతుంది.
32 రూపాయలు. తప్పుబైండింగు.
ఆవ 1825లో వేము విష్ణుపురాణాన్ని
నిండా శ్రద్ధగా చదివిప్తున్నాను. కాని
వాస్వంత ప్రతిని ఎవరో దొంగలించారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h91p6j1v56odjauq8unm6086atrq9qc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/346</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238044</id>
    <revision>
      <id>595917</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 20 D.324 స్కాందపురాణం (సూతసంహిత) 21 D.325 హరివంశం 22 D.330 కాశీఖండం 23 D.356 శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యం (32పుటలలో) 24 D.357 329 కాబట్టి దొరికి నంతమట్టుకు ప్రశస్తమైన వ్రాత ప్రతుల నుండి ఈ పుస్తకము...'</comment>
      <origin>595917</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2239" sha1="p9gxjpz8r5nzyjjx93d4f8q9solp28c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
20 D.324 స్కాందపురాణం
(సూతసంహిత)
21 D.325
హరివంశం
22 D.330 కాశీఖండం
23 D.356
శ్రీకాళహస్తి
మాహాత్మ్యం
(32పుటలలో)
24 D.357
329
కాబట్టి దొరికి నంతమట్టుకు ప్రశస్తమైన
వ్రాత ప్రతుల నుండి ఈ పుస్తకము
సిద్ధము చేయించినాను. పద్య సంఖ్యలు
తప్పులు. నాడికనేరిలో పొందుపరిచిన
అంకెలను బట్టి సవరించినాను.
మెకాబిలా చాయడమైనది. D.30
డిసెంబరు ౧౮ 30 సం
భట్టరామాచార్యుల వ్రాలు, కొండూరి
నరసింహాచార్యుల వ్రాలు.
విష్ణుపురాణం పీఠికలో విల్సన్ దొర ఇలా
అన్నారు. (పుట. 58) అని ఉదాహరణ.
ఈ గ్రంథము నాకోరికపైన దగ్గర ఉండే
నాపండితుడు నరసింహాచారి సిద్ధము
చేసినాడు. అతడు నాలుగు ప్రతులతో
బాటు సంస్కృత మూలము కూడా
చూసినాడు. అయినా ఫలితము
తృప్తికరముగా లేదు. వచనములలో
శ్రీనాథుడు వాడిన శబ్దాలేమిటో
గుర్తించలేనంతగా పాఠభేదాలలో చాలా
పెద్ద తేడాలు వున్నవి.
&quot;New Edition 1840. Founded
on a comparision of four
MSS. and an English Summary
of the story&quot;.
of this rare poem until 1833. I
never was able to obtain but one
copy. గద్వాల నుండి 1832లో ఒక
కాపీ వ్రాయించారు. కాణాదం పెద్దన గారి
భద్రాపరిణయం కూడా ఈ ప్రతిలోనికి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p9gxjpz8r5nzyjjx93d4f8q9solp28c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/347</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238045</id>
    <revision>
      <id>595918</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '330 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX ఎక్కింది. మెకంజీ సంకలనంలో ఉన్నప్రతిలోని పాఠభేదాలను ఇందులో ఎక్కించారు. 25 D.360 శ్రీపర్వతపురాణం It is a silly stupid book utter by 26 D.361 27 D.363 28 29 29 worth less yet written by a man of learning and in a good style of Poetry. &quot;తెల...'</comment>
      <origin>595918</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2007" sha1="616568hgwds1dg7qyxtz9xe2pxnzq08" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;330
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
ఎక్కింది. మెకంజీ సంకలనంలో
ఉన్నప్రతిలోని పాఠభేదాలను ఇందులో
ఎక్కించారు.
25 D.360 శ్రీపర్వతపురాణం It is a silly stupid book utter by
26 D.361
27 D.363
28
29
29
worth less yet written by a man
of learning and in a good style
of Poetry.
&quot;తెలుగు శ్రీశైలమాహాత్మ్యం,
రాజమహేంద్రం జిల్లా యర్రనగూడెం
పోలీసు అమీనయిన గజవల్లి కొండయ్య
.&quot;
దొరగారి నోటు కూడా వుంది.
దీ౯ ఆగస్టు ఆ ౧౮౭౨ సంవత్సరం
మొకాబిలా చాయడమైనది. వారణాసి
రామస్వామి వ్రాలు.కొర్రపాటి
చన్నప్పవ్రాలు.
D.370 అంబరీష చరిత్రం | Begun 29-3-40. copied from a
D.379 అనిరుద్ధ చరిత్ర
(సవ్యాఖ్యానం)
30 D.383 అహల్యా చరిత్రము
Ms. in the Mackenzie library.
(కర్తః హర్యపరాజు రంగశాయి.)
బ్రౌనుదొరగారి అనుమతిపై పైటిపోటి
వెంకటనరసయ్య వ్రాసిన వ్యాఖ్యానం.
1834. ఇంగ్లీషులో కథాసంగ్రహం.
ఇంగ్లీషు అనువాదం. ప్రారంభం. 18th
May 1825. ముగింపు 25th may
1825. మడికి సింగన రచనకు
|31|D.384 | అహల్యాసంక్రందన | the original of this was given to
విలాపం
me by Vemulapati Venkaiah at
Ongole on 29th June 1833.
వేమనారాధ్యుల సంగమేశం రచన.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>616568hgwds1dg7qyxtz9xe2pxnzq08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/348</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238046</id>
    <revision>
      <id>595919</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 32 D.387 అహల్యా సంక్రందనం 33 D.388 ఆదిలక్ష్మి విలాపం పులిచేరిలో మాజేటి సర్వేశలింగం వ్రాసుకొన్న ప్రతి. 331 This poem is so obscured with pandantry it is quite worthless. అక్కినేపల్లి నరసింహం రచన. 34 D.392. ఆముక్తమాల్యద S...'</comment>
      <origin>595919</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2213" sha1="dq65zf2g32i57t09cj3gbjg4uqmir0i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
32 D.387
అహల్యా
సంక్రందనం
33 D.388 ఆదిలక్ష్మి విలాపం
పులిచేరిలో మాజేటి సర్వేశలింగం
వ్రాసుకొన్న ప్రతి.
331
This poem is so obscured with
pandantry it is quite worthless.
అక్కినేపల్లి నరసింహం రచన.
34 D.392. ఆముక్తమాల్యద Small summery. 5-6 lines.
35 D.405
36 D.423 ఆముక్తమాల్యదా
37 D.449
శబ్దసూచి
రసాయనం
38 D.453
1
-4
1832
39 D.464
40 D.481 గణపతీయం
బుధ స్తోమణి వ్యాఖ్యాన సహితం.
(1813). This manuscript has
been corrected throughout by the
very learned critic Zuluri
Appaya is 1834. The third book
of this poem is wanting. జోగి
జగన్నాథరాజు వ్యాఖ్యాత.
1849 - బ్రౌను దొరగారి స్వంత
ఖర్చులపై తయారు చేసినది.
ముంధాత చరిత్ర అన్నపేరే సమంజసం
అవి దొరగారి రిమార్కు...
నందననామ సంవత్సర మార్గశిర శు॥ 2
శుక్రవారం వరకు బందరు పట్టణంలో
. న్యాయాధికారిగా నున్నటు వంటి
మహారాజశ్రీ చార్లీసు ఫిలిప్ బ్రౌను
దొరగారి సెలవు ప్రకారము జూలూరి
అప్పయ్య కవికర్ణ రసాయన
ప్రబంధమునకు సంపూర్ణముగా టీక
రచించడమైనది.
9 ప్రతుల నుండి పాఠభేదాలు గుర్తించి
సవరించి తయారు చేసిన తీర్పు ప్రతి
దొరగారి నోట్సు చాలా వుంది
41 |D.491 | చంద్రరేఖావిలాపం | దొరగారి పీఠిక. చాలా పెద్దదే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dq65zf2g32i57t09cj3gbjg4uqmir0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/349</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238047</id>
    <revision>
      <id>595920</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '332 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X 42 D.497 29 I శబ్ద సూచి D.500 చంద్రాగద చరిత్ర 44 D.501 | చంద్రాగద చరిత్ర 45 D.502 ఆంగ్లపీఠిక, కధాసంగ్రహం పైడిమర్రి వెంకటపతి రచన.) సోమవారమాహాత్మ్యం అనే ద్విపద కావ్యం ఇదే వి...'</comment>
      <origin>595920</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1729" sha1="d9w3x9mwp7u2l185tso2z10z2q40u73" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;332
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
42 D.497
29
I
శబ్ద సూచి
D.500 చంద్రాగద చరిత్ర
44 D.501 | చంద్రాగద చరిత్ర
45 D.502
ఆంగ్లపీఠిక, కధాసంగ్రహం పైడిమర్రి
వెంకటపతి రచన.)
సోమవారమాహాత్మ్యం అనే ద్విపద
కావ్యం ఇదే విషయాన్ని ప్రతిపాదించినా
కథ వేరు అని దొరగారు గుర్తించారు.
I have taken a copy of this
book. C.P.Brown. 1840
46.510మమంజరి సింహాద్రి వెంకటాచార్యుల రచన. This
poem is useless, it is composed
in a bud pedentic style and is in
many places nearly
un intelligible. Yet it is much
admired by some learned
Telugus. The subject of the
poem is the marriage of krsna
which is the theme of at least
twenty Telugu poems.
దశావతార చరిత్ర | 7వ ఆశ్వాసం (55-199) అహల్యకథ.
47 D.524
48 D.528
I వ్యాఖ్య
49 D.531
50 D.552
పదసూచి
నీలాసుందరీ
పరిణయం
దొరగారి నోట్సు చాలా వుంది.
గరిమెళ్ల వెంకయ్య చేసిన టీక. పది
ఆశ్వాసాలకు. 1834 మార్చి 14 వరకు
ఆంగ్లానువాదం కొంతదాకా 25 మే.
1825
51 |D.593 | బిల్హణో పాఖ్యానం | ఇంగ్లీషు నోట్సు అక్కడక్కడ వున్నాయి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d9w3x9mwp7u2l185tso2z10z2q40u73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/350</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238048</id>
    <revision>
      <id>595921</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 52 |D.598 | భల్లాణచరిత్ర 53.606 భానుమద్విజయం 333 మల్లవరపు వాలేశ్వరుని రచన. దొరగారు విషయ సూచికను వ్రాశారు. 2.2.43 వెలగపూడి కృష్ణయ్య రచన. This entertaining and useful book is extremely rare. This poem is translated in Tamil perhaps from Telugu. The Title...'</comment>
      <origin>595921</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1352" sha1="dmh32yxzu0dr0p4bs0pdxwsdxd1dg2x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
52 |D.598 | భల్లాణచరిత్ర
53.606 భానుమద్విజయం
333
మల్లవరపు వాలేశ్వరుని రచన. దొరగారు
విషయ సూచికను వ్రాశారు. 2.2.43
వెలగపూడి కృష్ణయ్య రచన. This
entertaining and useful book is
extremely rare. This poem is
translated in Tamil perhaps from
Telugu. The Title is affixed to it
Tannul Ariyum Perumall. Bo
తెలుగు విషయసూచికలు ఇంగ్లీషు
టిప్పణి.
54 D.611s 27-D.(18)41. This is a learned
55
D.641 మనుచరిత్ర
and useful commentary యోగశాస్త్ర
వ్యాఖ్యానం వేరే పుస్తకంలో వుంది.
సటీక-జూలూరి అప్పయ్య శాస్త్రి The
Manu caritra vol.1. with a
commentary in the autograph of
the learned author Zuluri
Appayya Sastry who composed
it at the disire and at the expense
of Mr C.P.Brown. &quot;The
Manucaritra vol. II. and last.
with a commentary explaining
every word, in the original
handwriting of Zuluri Appaiah a
brahmin of extraordinary
learning, who understood and
accomplished this ardous and
important work at the desire and
in the pay of C.P.Brown.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dmh32yxzu0dr0p4bs0pdxwsdxd1dg2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/351</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238049</id>
    <revision>
      <id>595922</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '334 56 .642 మనుచరిత్ర శబ్దసూచి 57 D.649 మూర్ల చరిత్ర 58 D. 651 మొల్ల రామాయణం సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X ఖరనామసంవత్సర మార్గశిరంగాబ గురువారం ఆ౦౮౭౨సం డిసెంబరు ది౨౯తేదీ వరకు మహారాజు శ్రీ ఛార్లెసు...'</comment>
      <origin>595922</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1794" sha1="9640eg5mv0e321njes0pozyajlirv6k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;334
56
.642 మనుచరిత్ర
శబ్దసూచి
57 D.649
మూర్ల చరిత్ర
58 D. 651 మొల్ల రామాయణం
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
ఖరనామసంవత్సర మార్గశిరంగాబ
గురువారం ఆ౦౮౭౨సం డిసెంబరు
ది౨౯తేదీ వరకు మహారాజు శ్రీ ఛార్లెసు
ఫిలిపీ బ్రౌన్ దొరగారి సెలవు ప్రకారము
జూలూరి అప్పయ్య ఈ స్వారోచిషమను
సంభవమునకు అనగా మనుచరిత్రకు
టీక చెయ్యడమైనది.
This verbal index to
Manucaritra, a celebrated
Telugu poem compiled at
Masulipatnam in the year 1932
under the directions of
C.P.Brown.
మాజేటి సర్వేశలింగం రచన. తన
విరోధిపై.
&quot;Mem theయుద్ధకాండ in two MSS
is written in two different ways
one probably is borrowed from
another translation not that by
Bhaskara however. + 3g
రామాయణంలో అయిదు ఆశ్వాసముల
పరియంతం యెత్తివాసం లేదుగాని
యుద్ధకాండ గురించి రెండు విధాలుగా
వున్నది. కొన్ని గ్రంథములు వన
తరహాగా వున్నది. మెట్టుకు ఆ రెండు
తరహాలు భాస్కరరామాయణమును
అనుసరించినవి కావు.
59 D.662 యయాతి చరిత్ర This manuscript has been
compared twice with other&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9640eg5mv0e321njes0pozyajlirv6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/352</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238050</id>
    <revision>
      <id>595923</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 335 60 D.663 రఘువంశం copies and proses very correct. పాఠభేదాల ప్రతి. అపుడూరి కిచ్చయ్యః దీర్ఘమైన రిమార్క. It is stupid as need be పండితాభిప్రాయం &quot;మూలమెంత సరళమో, స్పష్టమో తెనిగింపు అంత కఠినము, సమాసజటిలము&quot;. 61 D....'</comment>
      <origin>595923</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1767" sha1="2oemjlgflabpzvw7947lqfn9wvd4jet" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
335
60 D.663
రఘువంశం
copies and proses very correct.
పాఠభేదాల ప్రతి.
అపుడూరి కిచ్చయ్యః దీర్ఘమైన
రిమార్క. It is stupid as need be
పండితాభిప్రాయం &quot;మూలమెంత
సరళమో, స్పష్టమో తెనిగింపు అంత
కఠినము, సమాసజటిలము&quot;.
61 D.665 రత్నావళీ పరిణయం ధూర్జటి వెంకటరాయుడు.
62 D.668
రసికజన
మనోభిరామం
63 D.686 రాఘవ పాండవీయం
(సటికం)
64 D.697|
రాధామాధవ
సమాగము
&quot;
ఈ
సంపుటములో మూడు కావ్యములు
వున్నవి. సారంగధర పద్యకావ్యము,
రత్నావళీ పరిణయము (తెలుగులో),
రతిరహస్యము (సంస్కృతము) ఈ
మూడున్ను నిండా దోషములో
వున్ననూ మొబిలా చేయుటకు
పాతవ్రాతప్రతుల నుండి
యెత్తివ్రాయడమైనది. సారంగధరకు
నావద్ద వేరే తీర్పు ప్రతివున్నది&quot;.
శేఖు మహమ్మదు సాహేబు ప్రతి క్రమాన&quot;.
This verbal commentary was
composed by the very learned
Narasimachari. This volume is
in his own hand writing. The
poem is one of extraordinary
refinement and singularly
difficult.
ఎడవల్లి వెంకటపతి. “This is copied
from a manuscript in the&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2oemjlgflabpzvw7947lqfn9wvd4jet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/353</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238051</id>
    <revision>
      <id>595924</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '336 65 D.706 రాధామాధవ సంవాదము 66 D.708 రాధికా సాంత్వనం 67 D.714 | రామాభ్యుదయం D.715 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX Mackenzie library. the poem is extremely rare&quot;. a critical edition thus treated with an ample commentary. Prepared under the direction of Charles Philip Brown by పమిడిపాటి వెంకటనరసయ్య. 1829 ప...'</comment>
      <origin>595924</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1513" sha1="h2qbui3ewr4a19ka2bwo55l78y8wtlo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;336
65 D.706
రాధామాధవ
సంవాదము
66 D.708 రాధికా సాంత్వనం
67 D.714 | రామాభ్యుదయం
D.715
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
Mackenzie library. the poem is
extremely rare&quot;.
a critical edition thus treated
with an ample commentary.
Prepared under the direction of
Charles Philip Brown by
పమిడిపాటి వెంకటనరసయ్య. 1829
పెద్దరిమార్కు D.711-12 టకలు
(వ్యాఖ్యాత పేరు తెలియదు.)
This new edition was complet
in September 1850&quot;.
This poem is much celebrated
but extremely rare. for many
years I never met but one
monuscript. Subsequently I
produced one from the
Mackenzie collection: but that
indificient the first book is
wanting as far as the end of the
introduction. (పెద్ద రిమార్కు-
పరిష్కరణ విధానం) శైలిని బట్టికాల
నిర్ణయం. చాలా కాలం తరువాత నాలుగు
ప్రతులు దొరికాయి,
68 D.719 | రుక్మాంగద చరిత్ర ఇంగ్లీషులో కథా సంగ్రహం. ది
69 D.749 వసుచరిత్ర
అక్టోబరు౧౮౭౧ సం
మొకావిలాశాయడమై నది.
సవ్యాఖ్యానం. This is the older
commentary composed about
1750 AD.
S-9(15)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h2qbui3ewr4a19ka2bwo55l78y8wtlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/354</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238052</id>
    <revision>
      <id>595925</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 70 | D.759 | వసు చరిత్ర, పటిక 71 337 &quot;ఆన 1834 సం॥ ఏప్రిల్ నెలశివ తేదీ వరకు మారా శ్రీ చాపి బ్రౌను దొరగారి సెలవు ప్రకారం ఈ వసుచరిత్ర ఆరు ఆశ్వాసములకున్ను జూలూరి అప్పయ్య ప్రతిపద ఒక చె...'</comment>
      <origin>595925</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2169" sha1="6ojwximmgfhp4e8l8x74zr20ddqadeo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
70 | D.759 | వసు చరిత్ర, పటిక
71
337
&quot;ఆన 1834 సం॥ ఏప్రిల్ నెలశివ తేదీ
వరకు మారా శ్రీ చాపి బ్రౌను దొరగారి
సెలవు ప్రకారం ఈ వసుచరిత్ర ఆరు
ఆశ్వాసములకున్ను జూలూరి అప్పయ్య
ప్రతిపద ఒక చెయ్యడమైనది&quot;. This
book is in the hand writing of
the learned critic him self while
the original text is in the hand
| writing of his son. అప్పయ్యగారిపై
అమెరికన్ మిషన్ ప్రెస్సు
తాలూకు యేజెంటు వ్రాసిన లేఖ.
1839లో యథాతథంగా అచ్చువేసినట్టు
జ్ఞాపిక
D.760 వసుచరిత్ర. సటిక ములుపాక బుచ్చయ్యగారి వ్యాఖ్య.
వ్యాఖ్యానం అవతారిక సూరార్లు
లెక్కశాయక. “ప్రతిపదార్థప్రకాశిక&quot;.
D.76 కూడా.
72
D.762| వానీవిలాస
దొరగారు ఆంగ్లంలో సమగ్ర వ్యాఖ్యానం
వనమాలిక
73
వ్రాశారు.
D.768 విక్రమార్క చరిత్ర గ్రంథం పొడుగునా మార్జిన్ విషయ
వివరణ. రెండు ప్రతులే దొరికాయి
మొదట: తరువాత రెండు. అన్నింటిలో
దోషాలు. ఒక దగ్గరే బహుశా ఒక ప్రతికే
ఇది పుత్రికలు. Being similar
instructure to the Arabian
Nights.
74 D.773 విజయవిలాసం వంగనామసం! జ్యేష్టశుం తారీకున
కాలీవానా వచ్చివుప్పి నీరు పొంగిన
తారీకు ఈ విజయవిలాసమూ యీశు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ojwximmgfhp4e8l8x74zr20ddqadeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/355</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238053</id>
    <revision>
      <id>595926</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '338 75 D.782 విజయవిలాసం -785 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X 3 సోమవారాన మాజేటి సర్వేశలింగంకు దొరికినది. సవ్యాఖ్యానం. జూలూరి అప్పయ్య గారు 1831. బందరు (1830 డిసెంబరు 11.) 76 D.791 వీరభద్రవిజయం The style is classical and elegant. రె...'</comment>
      <origin>595926</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1648" sha1="ms3u2ruai0sl6kot9nq0eo2nsg55rlr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;338
75 D.782
విజయవిలాసం
-785
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
3 సోమవారాన మాజేటి సర్వేశలింగంకు
దొరికినది.
సవ్యాఖ్యానం. జూలూరి అప్పయ్య గారు
1831. బందరు (1830 డిసెంబరు
11.)
76 D.791 వీరభద్రవిజయం The style is classical and
elegant. రెండుప్రతుల నుండి
తయారు చేసిన కూర్పు.
77 D.796 వైజయంతీ విలాసం గ్రంథం పొడుగునా ఇంగ్లీషు నోట్సు
78 D.799
79 D.800
80 D.802
'
81 D.807 శశాంక విజయం
82 D.809 శశాంక విజయం
1833. పైడిపాటి వెంకటనరసు
వ్యాఖ్యానం. Ladies wager. &quot;one
poem is very entertaining one
and disirves publication. The
poet evidently held neither the
gods, nor the brahmins in any
respect.
విన్నకోట నరశింహ్వులు దస్తూర్ని వ్రాశి
మాజేటి సర్వేశలింగముకు యిచ్చెను.
ఆరణిమఠం వీరభద్రయ్యగారి టిక.
This copy contains the fair
transcript of the correct text
accompained by various
readings.
సంపుటము ౧ తొలిమూడాశ్వాసములు.
What title shall I give his
commentary తారాప్రకాశక?
తారాభావదీపిక? The name of the
Advaita common Bhal.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ms3u2ruai0sl6kot9nq0eo2nsg55rlr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/356</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238054</id>
    <revision>
      <id>595927</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 83 D.819 84 D.823 శశాంక విజయ శబ్దసూచిక 85 D.826 శివలీలా విలాసం 86 D.836 శుకసప్తతి 87 D.837 339 'చకోరీయం' అని చివరకు పెట్టారు. సంక్షిప్తం చేస్తే మంచిగ్రంథం. చకోరీయ వ్యాఖ్యాన సహితం. తరువాత తారకం...'</comment>
      <origin>595927</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="h7ecqepqun4gbkzs6a2butnr2w8ao8g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
83
D.819
84 D.823
శశాంక విజయ
శబ్దసూచిక
85 D.826
శివలీలా విలాసం
86 D.836
శుకసప్తతి
87 D.837
339
'చకోరీయం' అని చివరకు పెట్టారు.
సంక్షిప్తం చేస్తే మంచిగ్రంథం.
చకోరీయ వ్యాఖ్యాన సహితం. తరువాత
తారకం నరసింహాచారి గారి వ్యాఖ్యానం.
పునరుక్తులు, అనవసర పాండిత్య
ప్రకర్షణ తొలగించడానికి జూలూరి
అప్పయ్యగారు సరిదిద్దారు. కొన్ని చోట్ల
దొరగారే సవరణలు చేశారు. కొన్ని
భాగాలు కొట్టివేశారు. ఈ వ్యాఖ్యానానికి
చివరిపేరు 'తారకం' 1828లో
నరసింహాచారి వ్యాఖ్య. 1830లో
అప్పయ్యగారి సవరణలు. 1843లో
దొరగారి కురుచకూర్పు 1853లో
తీర్పు ప్రతి.
1830 బందరు. నలుగురు కుమారులకు
నాలుగు నెలలు పట్టింది. నలుగురి
మనుష్యలకు నాలుగు మాసములు తగిలి
వున్నది.
తారీఖు దొరగారు ఇంగ్లీషులో వ్రాశారు.
అవతారిక వేరు. చతుర్దశ్వాసంలో
నిలిచిపోయి 1831లో ఈ ప్రతి సిద్ధం
చేయించారు. twenty in number.
(1839లో ఇంకొక ప్రతి) 1831లో
జూలూరి అప్పయ్య గారిని ఈ గ్రంథం
పరిశీలించి సవరించమని దొరగారు
కోరారు. చాలా శ్రద్ధగాను
కొనియాడతగ్గట్టుగా పంతులుగారు
పరిష్కరించారు. హంస వింశతికన్నా
మేటి
శైలి అన్నారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h7ecqepqun4gbkzs6a2butnr2w8ao8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/357</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238055</id>
    <revision>
      <id>595928</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '340 88 D.842 శృంగార వైషధం 89 D.855 సకల కథాపార సంగ్రహం 90 D.862 సత్యమా సాంత్వనం సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX &quot;సుక్కుల వామ, సంవత్సర మార్గశిర శుద్ధ 72 ఆదిత్యావారం మూడు జాముల వరకు శేకుహమ్మదు పాహెబు వైషధ...'</comment>
      <origin>595928</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2207" sha1="0zt85ok6gd52mg2x1u9zyculuixyue3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;340
88 D.842
శృంగార వైషధం
89 D.855
సకల కథాపార
సంగ్రహం
90 D.862
సత్యమా
సాంత్వనం
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX
&quot;సుక్కుల వామ, సంవత్సర మార్గశిర
శుద్ధ 72 ఆదిత్యావారం మూడు జాముల
వరకు శేకుహమ్మదు పాహెబు వైషధ
కావ్యం అష్టమూర్వాపములును
సంపూర్ణంగా వ్రాసెను&quot;.
మెకంజీ గ్రంథాలయంలోమా, కాలేజీ
గ్రంథాలయంలోమా పున్న ప్రతుల
నుండి సిద్ధము చేసిన కూర్పు. (1840)
అక్టోబరు. This is an elliterate poem
of no merit whatever parts are
superior one stolen from better
authors. july 1843.
The great theme of this book is
Parusha Viraham (రాజమండ్రి
మకాం చిత్రాడ కాపురస్తులయిన చెలికాని
ధర్మారాయనిం గారి వద్ద మంచి
మమచరిత్ర సత్యభామా సాంత్వనం
కలపక పుస్తకం భామం బైల కొండలరావు
తెప్పించి మెత్తరు శి.పి. బ్రౌవ్ దొరగారి
స్వంతముకు యిచ్చి వాడు. 1834 సం.
యేప్రిల్ 18. Kondulrow
inhabitant of cocanada.
91 D.867 పానందగణేశ్వర మొకాచిలా చాయడమైనది. వారణాసి
92 D.874
సారంగధ
సాధ్యాసం
93
D.879
తామస్వామి వ్రాలు కొఱ్ఱపాటి చెన్నప్ప
.
దొరగారు పుస్తకం నిండా ఇంగ్లీషు వోట్పు
వ్రాసుకొన్నారు.
కృష్ణయ్య. కొండలరాయడు. 1829
సెప్టెంబరు 26న మొకాబిలా చేశారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0zt85ok6gd52mg2x1u9zyculuixyue3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/358</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238056</id>
    <revision>
      <id>595929</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 341 94 D.881 1 95 D.882 సింహాసన ద్వాత్రింశత్తు 96 D.884 67 97 D.885 1 98 D.888 సీతావిజయం 1843 మే సటిక– ఎవరు ఒక వ్రాశారో తెలియదు. అక్కడక్కడ ఇంగ్లీషు నోట్సు పాఠభేదాలు చాలా వున్నాయి. విడికాగితాలపై వ్ర...'</comment>
      <origin>595929</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2171" sha1="muolxdh5ltsvpqvzf70e67bp07a4ywd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
341
94 D.881
1
95 D.882
సింహాసన
ద్వాత్రింశత్తు
96 D.884
67
97
D.885
1
98 D.888
సీతావిజయం
1843 మే సటిక– ఎవరు ఒక వ్రాశారో
తెలియదు.
అక్కడక్కడ ఇంగ్లీషు నోట్సు పాఠభేదాలు
చాలా వున్నాయి. విడికాగితాలపై వ్రాసిన
అదనపు భేదాలు అవసరమైన చోట్ల
అంటించారు.
This is the new edition... duly
corrected by the editor
Narasimha chari under my
direction in the year 1842.
విమర్శ... వుంది. (ఘాటుగా) బ్రాహ్మణీక
వైముఖ్యం.
43 పుటల విషయసూచిక. 1842
డిసెంబరు 29 నాటికి ముగించారు.
ఆగస్టు ఆన 1832వ సంవత్సరం
మొకాబిలా చేయడమైనది. వారణాశి
రామస్వామి కొర్రపాటి చన్నప్ప.
99 D. 895 సునందాపరిణయం &quot;అవుదాండ్ల అప్పయ్య కాబిలా చూచి
దిద్దినది. కొర్రటి చన్నప్ప మొకాబిలా
చదవడమున్ను ఆయినది.
ఆన 1832 సం ప్రతి భేదాలు
ఎక్కించడమయినది. వారణాశి
జూన్
రామస్వామి వ్రాలు జూలూరు
లక్ష్మీనారాయణ వ్రాలు&quot;.
100 D. 898 సురాండేశ్వరం పాఠభేదాలు. నిర్దుష్ట పాఠం. దొరగారి
101 D.912
హంస వింశతి
ఇంగ్లీషు టిప్పణి.
చాలా పెద్ద నోట్సు. 1827 లో మొదట
చదివారు. చార్ దర్వీశేష్-బాగో బహార్,
డెకమెరన్, తోతీనామా కథల పోలికలు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>muolxdh5ltsvpqvzf70e67bp07a4ywd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/359</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238057</id>
    <revision>
      <id>595930</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '342 102 D.914 103 D.915 హంస వింశతి 1 10.92 శ్చంద్రనలో పాఖ్యానం సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX The leamed Brahmins with whom I read this book own their ignorance of hundreds of terms used by the poet... 1830 కూర్పు తరువాత పాఠభేదాలు చాలా దొరికాయి. కనుక శబ్దసూచికలోనికి ఎన...'</comment>
      <origin>595930</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1960" sha1="sjx80sps3i6n0u3gdclidq6e8jy29ar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;342
102 D.914
103 D.915
హంస వింశతి
1
10.92 శ్చంద్రనలో
పాఖ్యానం
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
The leamed Brahmins with
whom I read this book own
their ignorance of hundreds of
terms used by the poet... 1830
కూర్పు తరువాత పాఠభేదాలు చాలా
దొరికాయి. కనుక శబ్దసూచికలోనికి
ఎన్నో పదాలు ఎక్కలేదట ఈ సంగతి
వ్రాశారు. 'దుస్పంది.
అఖండయతి, అన్యదేశ్యపదములు
నిరంతరం ఈ పుస్తకంలో దొర్లుతాయి.
ప్రయోజనం కోసం గాంభీర్యాన్ని కవి
త్యాగం చేశాడు' అని రిమార్కు.
1830లో శుద్ధప్రతి.
1826లో కడపలో వ్రాయించిన ప్రతి.
సవ్యాఖ్యానం. రెండు వ్యాఖ్యానాలు
ఉన్నవి. చిన్నది ప్రాచీనం. మితంగా
అవసరమైనంత వుంది. పెద్దది
ఆధునికము. బందరులో రచించినది.
105 D.930
హరిశ్చంద్రో
సవ్యాఖ్యానం. సంస్కారములు
పాఖ్యానం
బంతులనడుమ.
(శంకరకవి)
106 D.932
హరిశ్చంద్రో
పాఖ్యానం
( D.929.27.6.1846)This
volume has been carefully
revised and corrected by
Venkata Subbaya Sastri.
కంచి కావ్యం. వీరశరభయ్య రచన.
నరసింహాచారిగారు శ్రద్ధగా, ఆసొంతం
సంస్కరించి కూర్చినది. 28 మార్చి
1844.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sjx80sps3i6n0u3gdclidq6e8jy29ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/360</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238058</id>
    <revision>
      <id>595931</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అమబందం III 107 | D.935 హరిశ్చంద్ర 343 The tale of Harichandra by Virasarabhaya is exceedingly popular. It is composed in a beautiful classical easy style, it is an original Telugu poem and is full of amusing incidents. ద్విపద కావ్యాలు వరుస D.వెం. 108 D.942 ఉత్తర రామాయణం 109 D.943 110 D.944 రిమార్కు A new and correct edition prepared under the sc...'</comment>
      <origin>595931</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="f5mihbhh38qu5ef7fwo1rohavazohn7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అమబందం III
107 | D.935
హరిశ్చంద్ర
343
The tale of Harichandra by
Virasarabhaya is exceedingly
popular. It is composed in a
beautiful classical easy style, it
is an original Telugu poem and
is full of amusing incidents.
ద్విపద కావ్యాలు
వరుస D.వెం.
108
D.942
ఉత్తర
రామాయణం
109
D.943
110
D.944
రిమార్కు
A new and correct edition
prepared under the script of C.P. Brown.
శ్రీ సుదీర్ఘమైన వ్యాఖ్య. 1841
ఈస్టు ఇండియా హౌసు గ్రంథాలయం
ప్రతినుండి ఎత్తి వ్రాసినది
ప్రభులింగరీల 1839. సరసింహాచార్యుల పరిష్కరణ.
పాక విభేదాలు
111
D. 950
112 D951
113
D.952
విషయ సూచిక. తెలుగు 34, 38 ఇంగ్లీషు
31,30
చిలకమర్రి నరసింహాచార్యులు కూర్చిన
ప్రతి
పటిక. 1842
బసవ పురాణం |161 పుటల ఇంగ్లీషు కథా సంగ్రహం.
114
D. 962
115
D. 964
116 D. 968
117 D. 981
రామాయణం
1840 New edition
1840 సెప్టెంబరు 11
1839లో ప్రతి సిద్ధం చేశారు.
15 ప్రతుల నుండి పాఠ భేదాలు
గుర్తించారు. కొత్త కూర్పు ( D.982)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5mihbhh38qu5ef7fwo1rohavazohn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/361</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238059</id>
    <revision>
      <id>595932</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '344 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X తెలుగులో దొరగారు చెప్పిన మేరకు వ్రాసిన కథా సంగ్రహం మండి ఆంగ్లమ వాదం చేశారు. 19 సెప్టెంబరు 1839 పరిష్కరణ ప్రారంభం 7th జనవరి 1840 ముగిసింది. ఆరుగురు మనుష్యులు...'</comment>
      <origin>595932</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2106" sha1="lkhcufo3hdelbd7dgd6626bnsbqqrbc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;344
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
తెలుగులో దొరగారు చెప్పిన మేరకు
వ్రాసిన కథా సంగ్రహం మండి ఆంగ్లమ
వాదం చేశారు. 19 సెప్టెంబరు 1839
పరిష్కరణ ప్రారంభం 7th జనవరి
1840 ముగిసింది. ఆరుగురు మనుష్యులు
నిత్యం పని చేశారు.
118 D.1014 శ్రీనివాసవిలాస దొరగారి ఇంగ్లీషు వోట్సు అక్కడక్కడ
24-3-1847, 43 పుటలు దొరగారి
పేనధి
ఉన్నాయి.
119
D.1023
అభిమమ్య
120 D.1043
కల్యాణం
కాటమరాజు
చరిత్ర
అమవాదం, 6-4-1847 ముగిసింది.
ఇంగ్లీషు చోటు గ్రంథం విండా
ఉన్నాయి. పలసిద్ధి ఈగంత ప్రభువు
ఏనుగంత పేరు అని దొర గారి రిమార్కు
(a little haron with a long name).
121 D.1051 The Telugu style is low and lasy
enough
12. చక్రవర్తి కథ అయిదు ఆశ్వాసాల కింద దొరగారు
123 D.1065
విభజించారు.
- 1841లో ముద్రించిన పాఠానికి ఇది
మాతృక 1828లో తీర్పు ప్రతి
తయారు అయింది. వివిధ ప్రతుల
నుండి పాఠ భేదాలు గుర్తించారు.
124.1083 వాత చరిత్ర పట్టిక, 4 పుటల ఇంగ్లీషు కథా సంగ్రహం.
125 D.1086 Soderos
చరిత్ర
పాక భేదాలు గుర్తించారు.
a new edition perpared by
viabbadnya a leamed Jangam Priest;
under the directions of C.P.Brown.
The present Vol was prepared under
the inspection of the Editor.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lkhcufo3hdelbd7dgd6626bnsbqqrbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/362</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238060</id>
    <revision>
      <id>595933</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 126 D.1087 127 | D.1091 128 D.1106 పరమయోగి విలాసం 345 మూడు ప్రతుల నుండి పాఠ భేదాలు. A learned Jangam Guru in my employ. | July 1839 మొదలు 1841లో పూర్తి. దీర్ఘమైన రిమార్కులు. రెండు భాగాలు. అయిదు ఆశ్వాసాలు. (పండితారాధ్య చరి...'</comment>
      <origin>595933</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1622" sha1="numv6oqrg5kl4zmlts7okfn28nva0dp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
126 D.1087
127 | D.1091
128 D.1106
పరమయోగి
విలాసం
345
మూడు ప్రతుల నుండి పాఠ భేదాలు.
A learned Jangam Guru in my employ.
| July 1839 మొదలు 1841లో పూర్తి.
దీర్ఘమైన రిమార్కులు.
రెండు భాగాలు. అయిదు ఆశ్వాసాలు.
(పండితారాధ్య చరిత్ర ప్రతులు 1 1088
నుండి 1103 దాకా. 18 ప్రతులు)
There is a manuscript of this in the
library at Ox ford. Transcribed
తాళ్ళపాక తిరు
బెంగళనాథుని.
from a Volume in the E.India House
Library and sent to me by Prof.
Wilson. మద్రాసులో దొరికిన
ప్రతులలోని పాఠభేదాలు పొందు
పరిచారు
129 D.1111 oramo An abstract of this work by Mr.
Taylor is in the Madras Journal No.19
(April 1838) p.353.
This Poem is mere rubbish and on
persuing the beginning I desired the
transcriber to desist. The illitrate
comparer did not even know the laws
of rhyme. దీని యొక్క మాతృక
కుంపిణీ వారు పెట్టుకొన్న చెన్న పట్నం
కాలీజు మెకంజీ పాస్తుకాలలో వున్నది.'
130 D.1112 8 19 th Dec. 1842 (D.1130 o
కోళ్ళపోట్లాట
131 D.1113
రామ
రాయబారం
నోట్సు 4 పుటల పీఠిక)
24. Dec.1842&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>numv6oqrg5kl4zmlts7okfn28nva0dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/363</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238061</id>
    <revision>
      <id>595934</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '346 132 |1114 | | గురజాలయుద్ధం 1- సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX 30. Dec. 1842 (టిప్పణులు) 133 D.1149 కోళ్ళ పోట్లాట New edition prepared under my orders 134.16 భల్లాణ చరిత్ర 1850 by Vira Bhadraya. వీరభద్రయ్య మూడు పుటలలో కథ ఉపోద్ఘాతం వ్రాశాడు. (పల్నాట...'</comment>
      <origin>595934</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2367" sha1="ryfvk73vjabzgnnau829ehbnigl5x37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;346
132 |1114 | | గురజాలయుద్ధం
1-
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
30. Dec. 1842 (టిప్పణులు)
133 D.1149 కోళ్ళ పోట్లాట New edition prepared under my orders
134.16 భల్లాణ చరిత్ర
1850 by Vira Bhadraya. వీరభద్రయ్య
మూడు పుటలలో కథ ఉపోద్ఘాతం
వ్రాశాడు. (పల్నాటి వీర చరిత్ర ప్రతులు
D. 1112 నుండి 1164 దాకా. 53
ప్రతులు ఉన్నాయి.)
'ఈ కావ్యము జబ్బుగా వున్నది.
యతులు ప్రాసలను గురించి సూత్రం
తెలియని కవి చెప్పినది పనికి రాదు&quot;
135 D.1178 యోగీశ్వర చరిత్ర | రామస్తవ రాజులు కన్నా గాంభీర్యములో
ఇది ఒక వన్నె తక్కువ. ఆక్సువర్డు
బొదిలీను గ్రంథాలయంలో దీని ప్రతి
ఒకటి చూశాను.
136 D.1193 సారంగధర చరిత్ర 1827 లో కూర్చిన ప్రతి. పాశ్చాత్య
| 137 | D.1198
138 D.1201
139 D. 1202
పురాణాలతో దీని పోలికలున్న కథల
భోగట్టా ఇచ్చారు.
(బాణాల శంభుదాసు రచన)
| Beng Rice అనే మిషనరీ బెంగళూరు
నుంచి పంపిన ప్రతి.
దొరగారి నోటు బాణాల శంభుదాసు
చేమకూర అప్పన్న పేరేగాని గౌరన పేరు
చెప్పనందుకు తప్పు పట్టారు.
పటిక, 28.9.1843 ఏడు భాగములు. 5
ప్రతులు టీకాకారుని పేరు తెలియదు.
140 D.1211
హరిశ్చంద్ర
వెంకటనరసయ్య తీర్పు చేసిన ప్రతి.
(గౌరవ)
1847లో ముద్రణ. (1827 ప్రతి
సేకరణ)
141 D.1216
&quot;సటిక
D.1217. 15 పుటల్లో సారాంశం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ryfvk73vjabzgnnau829ehbnigl5x37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/364</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238062</id>
    <revision>
      <id>595935</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 347 మండి 1221 1846 ఆగష్టు 9 1851 ఆగస్టు 20 (D.1221 ముగిసినది వ్యాకరణం, ఛందస్సు, నిఘంటువులు 142| D.1227 |ఆంద్ర ధాతుపాఠం పట్టాభిరామశాస్త్రిగారిది. దీని మాతృక 143 D.1237 చింతామణి చెన్నపట్నంలో కుంప...'</comment>
      <origin>595935</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="nysym1kggtklvygh80wqar1lppqb2wk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
347
మండి
1221
1846 ఆగష్టు 9
1851 ఆగస్టు 20 (D.1221 ముగిసినది
వ్యాకరణం, ఛందస్సు, నిఘంటువులు
142| D.1227 |ఆంద్ర ధాతుపాఠం పట్టాభిరామశాస్త్రిగారిది. దీని మాతృక
143 D.1237
చింతామణి
చెన్నపట్నంలో కుంపిణీవారు.
పెట్టుకొన్న కాలేజులో వుంది. మరొక
పుత్రికలేదని విన్నాను. ఈ గ్రంథం ఒక్క
తెలుగు ధాతువులనే యిస్తున్నట్టు
చెప్పుకొన్నా అట్టాయించు వంటి
హిందూస్తానీ మాటలము కూడా
స్వీకరించింది. చూ పుట 31. (1826)
సుదీర్ఘమైన వోచ్పు చాలా ముఖ్యం.
144 D.1259 శబ్దతత్వ వివేకం తెలుగులో సంస్కృత వ్యాకరణం. వరద
145 D.1260
Analysis of
వేదాంతాచార్యులు. 'బాలబోధిని'.
వ్రాతప్రతి. అచ్చుపడింది.
దొరగారి ఇంగ్లీషు
146 D.1261
Telugu Prosedy
అప్పకవీయం
147 D.1279 |కవిజనాశ్రయం
3:3 ఆశ్వాసం.
అమవాదం
1825లో అమవాదం చేశారు. This
copy is corrected by my
learned teacher vencata
Siva- ఏప్రిల్ 26.
148 D.1313 రగడ లక్షణము ఆంధ్రాంగ్ల భాషలలో వివరణలు. దొరగారి
రచన.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nysym1kggtklvygh80wqar1lppqb2wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/365</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238063</id>
    <revision>
      <id>595936</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '348 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX 149 D.1328 సులక్షణసారం దొరగారు కొన్ని పద్యాలకు అనువాదం 150 D.1330 151 || D.1331 వ్రాశారు. The Entire Gra- 1837 లో మొదలు పెట్టారు. mmer of Telugu Telugu 1812లో ముగిచినది. ఇది కాంబెలు Vocabulary of దొరగారి వ్య...'</comment>
      <origin>595936</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2197" sha1="0zhigc3dzvhz9b09jhn7504vili59s6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;348
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - DX
149 D.1328 సులక్షణసారం దొరగారు కొన్ని పద్యాలకు అనువాదం
150 D.1330
151 || D.1331
వ్రాశారు.
The Entire Gra- 1837 లో మొదలు పెట్టారు.
mmer of Telugu
Telugu 1812లో ముగిచినది. ఇది కాంబెలు
Vocabulary of దొరగారి వ్యాకరణం డికిషినేరీ గ్రంథాలకు
Grammer
ముందు రచించినది. 1780లో, బహుశా,
తెలుగు దేశంలో వున్న ఫ్రెంచి రోమను
పాదరీలు వ్రాసి వుంటారు. ఈ తెలుగు
వ్యాకరణం మొదట లాటిన్ భాషలో
వ్రాసినట్టు స్పష్టం ఇది పామర గ్రంథం.
తెలుగు తెలిసిన వాళ్ళకు తప్ప
తలకొట్టుకొన్నా :
బోధపడని స్పెల్లింగు.
ఈ తప్పులు వ్రాయసకాని వల్ల వచ్చినవి.
|అతనికి ఇంగ్లీషు జ్ఞానం స్వల్పం తెలుగు
శూన్యం
ఆంధ్రదీపిక వెంకయ్యగారి నిఘంటువు
152 | D.1332
153 || D.1332
&quot;
బందరు 12-8-1824. ఇది నా
సూచనల మేరకు మాతృక క్రమాన
వున్నట్టు వ్రాసిన ప్రతి. వ్యుత్పత్తుల
కాలం వదలిపెట్టారు. ఇది భావి సమగ్ర
రచనకు ప్రాతిపదిక.
D.1336.1842 ఫిబ్రవరిలో
వ్రాయించుకొన్న ప్రతి]
154 D.1359
ఆంధ్రనామ
పటిక [D. 1337 నుండి 1359 దాకా
సంగ్రహం
ప్రతులు.]
155D.1368 | ఆంధ్ర భాషార్ణవ |1850 ఆగస్టు ముగిసింది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0zhigc3dzvhz9b09jhn7504vili59s6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/366</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238064</id>
    <revision>
      <id>595937</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 349 శబ్దసూచి This work countains perhaps one fourth of the language certainly not more. 156 D.1372 భాసాంధ్ర నిఘంటువు మిశ్ర నిఘంటువు, రాజమండ్రి 1834. 1832లో మొదలు పెట్టారు. 157 D.1373 క్కంబాడి నిఘంటువు ఆంధ్రనామ సంగ్రహం, ఆంధ్రనామశే...'</comment>
      <origin>595937</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="4yd8ymh914zkd0i1dc72ygv8mjyaqii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
349
శబ్దసూచి
This work countains perhaps
one fourth of the language certainly
not more.
156 D.1372
భాసాంధ్ర
నిఘంటువు
మిశ్ర నిఘంటువు, రాజమండ్రి 1834.
1832లో మొదలు పెట్టారు.
157 D.1373
క్కంబాడి
నిఘంటువు
ఆంధ్రనామ సంగ్రహం, ఆంధ్రనామశేషం,
వెంకటేశాంధ్రం, సాంబ నిఘంటువు అనే
సముచ్చయం వెంకటేశాంధ్రం, సాంబ నిఘంటువు అనే
నాలుగు నిఘంటువుల నుండి తయారు
చేసిన సంపుటం.
158 D.1375
దేశిపద
నిఘంటువు
159 D.1385
పదనిధి
160 D.1391
161 D.1392
నాలుగు ప్రతులు. ఒకటే గ్రంథం.
బందరు - చెన్న పట్టణం, కంచి 1838
సయ జనవరిలో దీనిని దొరగారు చూశారు.
అకారాదిగా ఉంది.
3 సంపుటాలలో తెలుగు నిఘంటువు.
1841లో ప్రారంభించారు. తత్సమ
పదాలు కూడా చేర్చారు.
Brown's T.E.D తొమ్మిది సంపుటాలు.
చాలా వివరాలు, ఆత్మకథలో లేని
విషయాలు ఉన్నాయి. 1836 నాటికే
గ్రంథాలకు 30,000 రూపాయలు ఖర్చు
చేశారు.
బ్రౌణీయం అని తనే పేరు పెట్టారు.
Brown's E.T.D జాన్సను పండితుని ఇంగ్లీషు నిఘంటువు.
ముద్రిత ప్రతులు పుటల మధ్య తెల్ల
కాగితాలు వాటిపై అర్థాలు.
తెలుగు ఎప్పుడు నేర్చుకొన్నది
మొదలైన వివరాలు ఉన్నాయి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4yd8ymh914zkd0i1dc72ygv8mjyaqii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/367</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238065</id>
    <revision>
      <id>595938</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '350 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X 162 D.1394 T.E.D |Pere Mottel గారి నిఘంటువు. కాంబెలు 163 D.1395 వగైరా దొర గారు చెప్పినది ఇదే. E.T.D. దొరగారు వ్రాసిన పీఠిక నోటులు అన్నీ అసమగ్రం. అయినా చాలా ఉపయోగపడతాయి. వచన కావ్య...'</comment>
      <origin>595938</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="57byc8rct6vwlsgkfbtdd75cw8655ix" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;350
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
162 D.1394
T.E.D
|Pere Mottel గారి నిఘంటువు. కాంబెలు
163 D.1395
వగైరా
దొర గారు చెప్పినది ఇదే.
E.T.D. దొరగారు వ్రాసిన
పీఠిక
నోటులు అన్నీ అసమగ్రం. అయినా
చాలా ఉపయోగపడతాయి.
వచన కావ్యాలు
వరుస D. నెం.
164 D.1400 ఉత్తర రామా
యణ సంగ్రహం
165 D.1401 కామరూప కథ
166| D.1407 | కాశీయాత్రచరిత్ర
167
D.1412 | క్రైస్తవ పురాణ
కథా సం క్షేపం
168
D.1412 గోవ్యాఘ్రచరిత్ర
-16
169
రిమార్క్
బ్రౌన్ దొరగారు వ్రాయించారా?
రంగనాథ రామాయణ కథ
తడకమళ్ళ కృష్ణారావు రచన
(ఈగ్రంథాలయంలో ఇతని దస్తూరీలో
గ్రంథాలు చాలా ఉన్నాయి.) నవల
వ్రాతప్రతి. దొరగారి రిమార్కులు
వున్నాయి
తెలుగులో పాత నిబంధన కథా సంగ్ర
హం. 1702లో రోమను పాదరీలు చేసిన
అనువాదం.
మాజేటి సర్వేశలింగం పుదుచ్చేరిలో
యల్లయ్యగారి ప్రతి ప్రకారం ఖాసాకు వ్రాసు
కొన్నది.
D.1424 సుపుత్రిక మాజేటి సర్వేశలింగంకు వ్రాసియిచ్చినది.
170 D.1437
కథలు
భాగవత సారం
171 148 భారతకథాసూచి
2.143 వినోద కథలు
తాళపత్రం.
తాతాచార్యుల కథలు. దొరగారి ఉపోద్ఘా
తం. (ఆనాటి వచన కావ్యాల ప్రతులు అన్నీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57byc8rct6vwlsgkfbtdd75cw8655ix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/368</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238066</id>
    <revision>
      <id>595939</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 351 ఉన్నాయి. బహుశా దొరగారు వ్రాత ప్రతులు సేకరించారేమో.....) కాళహస్తిలింగ మాజేటి సర్వేశలింగం మొకాబిలాచాయడ 173 D.1517 శతకం 174 D.1538 గణస్తవం 175|D.1561 _176 D.1576 177 |D.1562 178 D.1702 179 D.1721 నుండి 1774 అభిమానం 180 D...'</comment>
      <origin>595939</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="pqvc5kclrf6xgey6q4gadc9uogsb363" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
351
ఉన్నాయి. బహుశా దొరగారు వ్రాత ప్రతులు
సేకరించారేమో.....)
కాళహస్తిలింగ మాజేటి సర్వేశలింగం మొకాబిలాచాయడ
173 D.1517
శతకం
174
D.1538
గణస్తవం
175|D.1561
_176 D.1576
177 |D.1562
178 D.1702
179 D.1721
నుండి
1774
అభిమానం
180 D.1781
181 D.1786
మయినది. పుత్రికతో రుజు అయినది.
మాజేటి సర్వేశలింగం దస్తూరీని....
జగన్నాయక ఇది ఒక పనికిమాలిన క్లిష్ట రచనము. తెలుగు
ఛందస్సున రచితమై నదయినను ఇందు
సర్వము సంస్కృతమే అని దొరగారు
ఇంగ్లీషులో వ్రాశారు.
దత్తాత్రేయశతకం | అమీరపు లక్ష్మయ్య దస్తూరిని వ్రాసి మాజేటి
సర్వేశలింగముకు ఇచ్చెను.
మురుమళ్ళశతకం కట్టాల మామయ్య వ్రాసి మాజేటి
సర్వేశలింగంకు ఇచ్చెను.
వృషాధిపశతకం మాజేటి సర్వేశలింగం ఖాసా పుస్తకం.
1703 కూడా అతనిదే.
వేమనపద్యాలు |54 ప్రతులు. వివిధ రకాలు. నోట్సు
టిప్పణులు ఆంగ్ల లాటిన్ అనువాదాలు.
ఒకటేమిటి వేమనపై దొరగారి వెర్రి
కనబడుతుంది. 1824లో మొదలు పెట్టారు
అనువాదం. ఈ నోట్సు చాలా ఉపయోగం.
15-4-1824.
శివముకుంద
శతకం మాజేటి సర్వేశలింగం. దస్తూరీని వేలయ్య
ప్రతి ప్రకారం.
శ్వేతకున్న ది. 14 ఫిబిరేవరు 1832 సం. ఈ శతకము
సంప్రతించి తీర్పు చెయ్యడమైనది. జూలూరి
అప్పయ్య వ్రాలు.
182 D.1799
183 D.1821
'సదాశివ శతకం
సోమేశ శతకం
పుదుచేరిలో మాజేటి సర్వేశలింగం వ్రాసినాడు.
|పుదుచేరిలో జంగం బసవయ్యగారి ప్రతిచూసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqvc5kclrf6xgey6q4gadc9uogsb363</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/369</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238067</id>
    <revision>
      <id>595940</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '352 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X 184 D.1823 185 D.1835 186 D.1836 మాజేటి సర్వేశలింగం వ్రాసుకొనేను. హంసకాశికాంబ మాజేటి సర్వేశ లింగం వ్రాలు. శతకం అక్క మహాదేవి మాజేటి సర్వేశలింగం స్వదస్తూరిని చరిత్ర వ్...'</comment>
      <origin>595940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="ep9urqn4aj8q61sm1p83wamwd1l7zwp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;352
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
184 D.1823
185 D.1835
186 D.1836
మాజేటి సర్వేశలింగం వ్రాసుకొనేను.
హంసకాశికాంబ మాజేటి సర్వేశ లింగం వ్రాలు.
శతకం
అక్క మహాదేవి మాజేటి సర్వేశలింగం స్వదస్తూరిని
చరిత్ర వ్రాసినారు.
ఉషా పరిణయం పులిచేరిలో సదాశివ భక్తుని కొమారుడు
బసవప్ప వ్రాసుకొన్న ప్రతి చూపి మాజేటి
సర్వేశలింగం సంపూర్ణంగా వ్రాసెను.
మాజేటి సర్వేశలింగం ఈ చంద్రశేఖరుడు
దస్తూరీలను వ్రాసినది.
గురుంబిచరిత్ర మాజేటి సర్వేశలింగం వ్రాసెను.
పార్థసారథి విజయం 1840లో ప్రతి విలేఖన జరిగిందని దొరగారి
జ్ఞాపిక (ఆలూరి
187 | D.1852
కురవంజి
188.18
189 D.1907
190 D.1913
191 || D.1914
192| D.1915
193 D.1941
194 1953
భల్లాణ చరిత్ర
&quot;
రచన).
భద్రకాశీ కళ్యాణం పైడిముక్కల పుల్లయ్య మాజేటి సర్వేశ
లింగంకు సంపూర్ణంగా వ్రాసి ఇచ్చెను.
మాజేటి సర్వేశలింగం వ్రాసుకొనెను.
| ఆలపాక పెద్ద విరోధి. ఆశ్వీజ శు. 10
ఆదివారం. మాజేటి సర్వేశలింగం పుదు
చేరిలో ధాతువు నామ సం. కార్తీక నెల 21
తేదీ బుధవారం సర్వకాలం గ్రహణం. పుణ్య
కాలం ఉదయమయిన పన్నెండు ఘడియల
నరమీద పుదుచేరిలో ప్రాంసుకోటి చేసినది.
వీరచోడవ్య చరిత్ర ఈశ్వర. మాజేటిపర్వేశలింగంవ్రాసుకొన్నాడు.
సాంబశివ విలాసం మదరాస్ జర్నల్ 3వ సంచిక 71 పుటలో
టీటస్ వ్రాసిన ఈ గ్రంథ చరిత్రగలదనీ ఈ
ఈ
ప్రతి 8-7-1842 ని ముగిసిందని దొరగారి
నోటు.
195 D.1957 సారంగ నాటకం విరోధి. పుదుచేరిలో మాజేటి సర్వేశలింగం
196 D.1961 సుగ్రీవ విజయం 1842లో విలేఖనం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ep9urqn4aj8q61sm1p83wamwd1l7zwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/370</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238068</id>
    <revision>
      <id>595941</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 197 D.1990 199 D.1998 198 D.1993 200 D.2014 పొగాకు దండకం విరోధి పుదిచేరిలో వ్రాస్తిని (పేరులేదు) భల్లాణ దండకం నందన మాజేటి సర్వేశలింగం. భోగినీ దండకం విరోధి – మాజేటి సర్వేశలింగం. 363 విద్యావతీ...'</comment>
      <origin>595941</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2768" sha1="piehwi1vwe4b1bwefp6i3gjpn6mavaa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
197 D.1990
199 D.1998
198 D.1993
200 D.2014
పొగాకు దండకం విరోధి పుదిచేరిలో వ్రాస్తిని (పేరులేదు)
భల్లాణ దండకం నందన మాజేటి సర్వేశలింగం.
భోగినీ దండకం విరోధి – మాజేటి సర్వేశలింగం.
363
విద్యావతీ దండకం నిడమామిళ్ళ రాయులయ్యగారి ప్రతిప్రకారం.
విక్రమలో పుదిచేరిలో వ్రాస్తినీ, మాజేటి
సర్వేశలింగం.
201| D.2022 శరభేశ్వర దండకం | సర్వధారి - పుదుచేరి మాజేటి సర్వేశలింగం.
వేదాంత గ్రంథాలు
202 D.2082
గురుబోధ
203 D.2088
204| D.2098
చెన్న బసవ
పురాణం
జ్ఞాన బోధకం
2.
సర్వజితు. మాజేటి సర్వేశలింగం
వ్రాసుకొనెను.
దొరగారు 171 పుటలలో ఈ కథ అనువదించారు.
16వ శతాబ్దిలో రచన అని అభిప్రాయపడ్డారు.
దొరగారు తెలుగులో రిమార్కు వ్రాశారు.
1840. నిర్మొహమాటంగా.
త్నమాలిక మహిత శుకవాణి మాకు సామ్రాజ్య మొసగెన్.
తుదనొక ఆకు మీద యానాము కాపులు
206 D.2113 నిగమాంత నాగ్ర
207 D.2118
రసాయనము
పంచీకరణం
208 D.2197 వీరమా హేశ్వరాచార
విరుద్ధ
209 D.2199
సంగ్రహం
మాజేటి సర్వేశలింగమునకు భూమి
ఇచ్చినట్లు ఒక సీసమాలిక వుంది.
సర్వధారి పుదుచేరిలో ప్రతి చూసి మాజేటి
సర్వేశలింగం వ్రాసెను.
15-2-1841
13-9-1839 బసవ సిద్ధాంతాలకు
మైన బ్రాహ్మణ మూఢాచారాలను
అంగీకరించడానికి శ్రమపడే గ్రంథం.
ఇటువంటి వానిని జంగాలు కొట్టి పారేస్తారు...
ముఖ్యమైన నోటు.
/ కిలక. మా అయ్యవార్లు బురగుపల్లిలింగయ్యగారి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>piehwi1vwe4b1bwefp6i3gjpn6mavaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/371</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238069</id>
    <revision>
      <id>595942</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '354 210 D.2208 2213 రసాయనం 211 | D.2215 212 D.2231 శివ గీతలు 213 D.2244 214 D.2254 సప్త ప్రకరణం సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX ప్రతి చూసి మాదేటి సర్వేశలింగం వ్రాసెను. (మంగళగిరి ఆనందయ్య) (డి. 2212లో 28 పుటల కథాసంగ్రహం. డి. 2213 సటీక....'</comment>
      <origin>595942</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="58lf1s2s42p24i7cpqug9aq4avc0hzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;354
210 D.2208
2213
రసాయనం
211 | D.2215
212 D.2231
శివ గీతలు
213 D.2244
214 D.2254
సప్త ప్రకరణం
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
ప్రతి చూసి మాదేటి సర్వేశలింగం వ్రాసెను.
(మంగళగిరి ఆనందయ్య)
(డి. 2212లో 28 పుటల కథాసంగ్రహం.
డి. 2213 సటీక. పాఠభేదాలు)
వేదాంత వార్తకం శృంగార కవి వెంకన్న పుస్తకం జూచి
మాజేటి సర్వేశలింగం వ్రాసెను. పారివ.
ప్రమాది దెందులూరు కనకయ్య వ్రాసిన
ప్రతిజూచిమాజేటి సర్వేశలింగందస్తూంని వ్రాసిన
ప్రభవ మాజేటి సాలంకయ్య కుమారుడు
సర్వేశలింగం స్వహస్త లిఖితంగా వ్రాసుకొనెను.
విరోధి వేలయ్యగారి ప్రతి ప్రకారం పుదికేరిలో
మాజేటి సర్వేశలింగం.
సంగ్రహంహ
ధ్ర చింతామణి రుధిరోద్గార. మాదేటి సర్వేశలింగం.
216 D.2408 ఔషదయోగములు మాదేటి సర్వేశలింగం వైద్యశాస్త్రులు.
17 D.2458 వైద్య చింతామణి సంస్కృతంలో ఇంద్రకంటి వల్లభయ్యగారు
218 D.2468 వైద్యసారం
219| D.2536 |జాతి స్వరముల
సాహిత్యం
వ్రాసిన వైద్య చింతామణికి ధేనువుకొండ
కేశవయ్య చేసిన అనువాదం. తారణలో
మాజేటి సర్వేశలింగం ఖాసను వ్రాసుకొనెను.
(నరనాథసిద్ధ ప్రదీపిక)
సర్వధార: మాజేటి సర్వేశలింగం. స్వహస్త
లిఖితం. పుదిచేరిలో వ్రాసినది.
సంగీతం
b
1833వ సంవత్సరము చిత్రనెల మాహా
రాజరాజే శ్రీ బ్రౌన్ దొరవారికి చిత్తూరిలో
వుండే కుప్పయ్య శేషయ్య వ్రాసి ఇచ్చిన
జాతి స్వరముల సాహిత్యములు. నందన
సంవత్సరం చిత్రినెల.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58lf1s2s42p24i7cpqug9aq4avc0hzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/372</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238070</id>
    <revision>
      <id>595943</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబందం III 220 D.2550 355 బొబ్బిలి కథ | బొబ్బిలి కథ కుమార రాయుడి కథ కాకమ్మ - 221 | D.2571 లంకా సారధి 222 D.2582 శృంగార పదాల అకారాది పట్టిక 223 D.2657 హైదరు చరిత్ర | s Meeting with one of the wandering minstrels....I employed him for about a month to recite all the Ballads he know a...'</comment>
      <origin>595943</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="2j36tti1m2vo8dc52r156artf0eutrr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబందం III
220 D.2550
355
బొబ్బిలి కథ | బొబ్బిలి కథ కుమార రాయుడి కథ కాకమ్మ -
221 | D.2571
లంకా సారధి
222 D.2582 శృంగార పదాల
అకారాది పట్టిక
223 D.2657 హైదరు చరిత్ర
|
s Meeting with one of the
wandering minstrels....I
employed him
for about a month to recite all the
Ballads he know and there
were written down his direction.
వికృతిలో మాజేటి సర్వేశలింగం పెరుమాళ్లు
ప్రతి చూసి యి లంకా సారధి వ్రాప్తిని.
తాళ రాగాలు పదకర్తల పేర్లు.
అసమగ్రం.
ఏప్రెలు 1848. తెలుగు. దొరగారి రిమార్కు
ఏప్రెలు 1855 ఇంగ్లీషు అనువాదం తమది.
తెలుగు ఎవరిచేతనో వ్రాయించారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2j36tti1m2vo8dc52r156artf0eutrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/373</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238071</id>
    <revision>
      <id>595944</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం-IV బ్రౌను పండితులు అప్పయ్య, జూలూరిః 1. ఆముక్తమాల్యద (సవ్యాఖ్యానం) పరిష్కరించారు. (D- 405) 2. కవికర్ణ రసాయనం టీక వ్రాశారు. (D-453–4) 3. జైమినీ భారతం–పంచడుబ్బులు ఏమిటో చెప్పారు. ( D−14) 4....'</comment>
      <origin>595944</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1663" sha1="3ltbgbqmatbppdzv85mb8v0u4dgn6kq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం-IV
బ్రౌను పండితులు
అప్పయ్య, జూలూరిః
1. ఆముక్తమాల్యద (సవ్యాఖ్యానం) పరిష్కరించారు. (D- 405)
2. కవికర్ణ రసాయనం టీక వ్రాశారు. (D-453–4)
3. జైమినీ భారతం–పంచడుబ్బులు ఏమిటో చెప్పారు. ( D−14)
4. నరసింహాచారి గారి చకోరీలు వ్యాఖ్యానం కుదించారు.
(D-819), 1830.
5. పద్మపురాణంపై తీర్పు (D -18)
6. భాస్కర శతకం(D-1637)
7. మనుచరిత్ర టీకా తాత్పర్యాలు (D-641)1831.
8. మాతృశతకం(D-1653)
9. వసు చరిత్ర(D-759), 1834 దస్తూరి మూలంకి వారిది,
వ్యాఖ్యానం అప్పయ్య గారిది.
10. విజయవిలాసం. సవ్యాఖ్యానం (1831- బందరు)
11. శశాంక విజయం - (D-818)
12. శుక సప్తతి—పరిష్కరణ(D-837)
13. శ్వేత కుభృన్నృకేసరి శతకం తీర్పు (D-1786)
14. సురాభాండేశ్వరీయము (D-897)
నరసింహాచార్యులు, చిలకమర్రిః
1.కాశీఖండం పరిష్కరణ (D-330)
2. రాఘవ పాండవీయం వ్యాఖ్యానం స్వహస్తలిఖితం (D-686)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ltbgbqmatbppdzv85mb8v0u4dgn6kq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/374</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238072</id>
    <revision>
      <id>595945</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం IV 3. విక్రమార్క చరిత్ర 4. హంసవింశతి 5. హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానం బుచ్చయ్య, ములుపాకః 1. దశావతార చరిత్ర - (D-520) 2. పంచతంత్రం - (D-2688) 3. భాగవతము (D-103) 4. భారతం (D-166) 5. వసుచరిత్ర టీక - ప్రతిపదార్థ ప్...'</comment>
      <origin>595945</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1624" sha1="9vmmn27rdlcm9lqxmwjpb6q66adfaex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం IV
3. విక్రమార్క చరిత్ర
4. హంసవింశతి
5. హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానం
బుచ్చయ్య, ములుపాకః
1. దశావతార చరిత్ర - (D-520)
2. పంచతంత్రం - (D-2688)
3. భాగవతము (D-103)
4. భారతం (D-166)
5. వసుచరిత్ర టీక - ప్రతిపదార్థ ప్రకాశిక (D-780-1) --
6. విష్ణు పురాణం (D-312)
7. శశాంక విజయం (D-818)
8. సురాభాండేశ్వరీయం (D-909)
9. హంసవింశతి (D-912)
వీరభద్రయ్య, ఆరణిమఠం
1.
తారాధ్య చరిత్ర
2..ప్రభులింగ లీల
3. వైజయంతీ విలాసం టీక్ష(D-802)
వెంకట నరసయ్య, పైడిపాటి [1834]
1. అనిరుద్ధ చరిత్ర వ్యాఖ్యానం - (D-379)
2. గౌరన హరిశ్చంద్ర ద్విపద పరిష్కరణ (D-1211)
3. రాధామాధవ సంవాదం పరిష్కరణ (D-706) 1829
4. విక్రమార్క చరిత్రము
5. వేమన పద్యములు
-
6. వైజయంతీ విలాసం. వ్యాఖ్యానం (D-799), 1833.
వేంకట సుబ్బయ్య శాస్త్రిః
1. శంకరకవి హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానం పరిష్కరణ (D-930)
357&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9vmmn27rdlcm9lqxmwjpb6q66adfaex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/375</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238073</id>
    <revision>
      <id>595946</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '358 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX వెంకయ్య, గరిమెళ్ళః 1. కవిరాజ మనోరంజనం 2. దశావతార చరిత్ర-టీకా తాత్పర్యాలు (D-528), 1834. 3. మహాభారతం&quot; పరిష్కరణ (D-211) 4. సత్యభామా సాంత్వనం'</comment>
      <origin>595946</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="397" sha1="8kulgcaxtgylipeg9qtif2pnpunwe47" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;358
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
వెంకయ్య, గరిమెళ్ళః
1. కవిరాజ మనోరంజనం
2. దశావతార చరిత్ర-టీకా తాత్పర్యాలు (D-528), 1834.
3. మహాభారతం&quot; పరిష్కరణ (D-211)
4. సత్యభామా సాంత్వనం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8kulgcaxtgylipeg9qtif2pnpunwe47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/376</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238074</id>
    <revision>
      <id>595947</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం V బ్రౌను సేకరించిన గ్రంథాల వివరాలు సంస్కృత గ్రంథాలు తెలుగు లిపి విభాగాలు వేదాలు &quot; &quot; ... దొరగారి కేటలాగులో గుర్తింపు సంఖ్యల లెక్క 1 నుండి 24 1 నుండి 59 1 నుండి 33 1 నుండి 14 మంత్రా...'</comment>
      <origin>595947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1609" sha1="59ajeblv77k3zdi01gb2cg5trxty95b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం V
బ్రౌను సేకరించిన గ్రంథాల వివరాలు
సంస్కృత గ్రంథాలు తెలుగు లిపి
విభాగాలు
వేదాలు
&quot;
&quot;
...
దొరగారి కేటలాగులో
గుర్తింపు సంఖ్యల లెక్క
1 నుండి 24
1 నుండి 59
1 నుండి 33
1 నుండి 14
మంత్రాలు
1 నుండి 137
వేదాంతం
వివరగతి భోగట్టాలు
| ఇవి మొత్తం 130 సంపుటాలు
వీటిలో రెండు తప్ప మిగతావి
బెండు చేసిన గ్రంథాలు
అన్నీ బైండు చేశారు. ఈ 137
సంపుటాలలో 702 మంత్రాలున్న
గ్రంథాలున్నాయి.
నీ బైండు చేసినవి.
పురాణాలు 351 నుండి 429 79.
స్కాంద పురాణం 618 నుండి 633
కావ్యనాటక
అలంకారాలు
వ్యాకరణం
ఛందస్సు
నిఘంటువులు
డ
చేసిన బుక్కులే.
ఒక్కొక్క సంపుటంలో ఒకటిగాని
పెక్కుగాని పురాణాలు ఉంటాయి.
16 సంపుటాలు
451 నుండి 538 | 88 బైండు చేసినవి.
600 నుండి 617 18 సంపుటాలూ బైండు చేసినవే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>59ajeblv77k3zdi01gb2cg5trxty95b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/377</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238075</id>
    <revision>
      <id>595948</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '360 విభాగాలు కావ్య, నాటక, అలంకార,పురాణ, వైద్య గ్రంథాలు సూచికలు, జాబితాలు సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX వివరగతి భోగట్టాలు తెలుగు గ్రంథాలు గ గుర్తింపు సంఖ్యల లెక్క 1 నుండి 333 అన్నీ బైండు...'</comment>
      <origin>595948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1983" sha1="2zehloubxe8p8it3siejz9edr1ju1xu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;360
విభాగాలు
కావ్య, నాటక,
అలంకార,పురాణ,
వైద్య గ్రంథాలు
సూచికలు,
జాబితాలు
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
వివరగతి భోగట్టాలు
తెలుగు గ్రంథాలు
గ
గుర్తింపు సంఖ్యల లెక్క
1 నుండి 333 అన్నీ బైండు చేసినవే. ఈ 333
సంపుటాలలో 700 రచనలు
ఎక్కించారు.
| 40 నుండి 409 19గ్రంథాలూ బైండు చేసినవే
నిఘంటువులు, 371 నుండి 38919 గ్రంథాలూ బైండు చేసినవే.
వ్యాకరణాలు
కన్నడ రచనలుః
వివిధ రచనలు 341 నుండి 358
సంస్కృతాలు
మంత్రాలు
వేదాంతం
పురాణాలు
కావ్య, నాటక
అలంకారాలు
జ్యోతిష్యం
వైద్యం
· తాళపత్రాలు:
-
18 బెండు
1 నుండి 165 165 సంపుటాలలో 2320 మంత్ర
శాస్త్ర గ్రంథాల మంత్రాలు ఉన్నాయి.
401 నుండి 545 మొత్తం 145 సంపుటాలు.
| ఇందులో 480 గ్రంథాలున్నాయి.
201 నుండి 400 ఈ 200 సంపుటాలలో 450, వివిధ
పుస్తకాలు ఉన్నాయి.
601 నుండి 766 మొత్తం 166 సంపుటాలు. వీటిలో 360
రచనలు ఉన్నాయి.
551 నుండి 582 32 సంపుటాలు, ఇందులో 70 రచనలు |
వున్నాయి.
991 నుండి 925 సంపుటాల సంఖ్య 25. వీటిలో ఉన్న
40.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zehloubxe8p8it3siejz9edr1ju1xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/378</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238076</id>
    <revision>
      <id>595949</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం - V వ్యాకరణం, చందస్సు నిఘంటువులు వేదాంతం 361 801 నుండి 878 మొత్తం సంపుటాలు 78. ఇందులోని రచనలు 140. తెలుగు గ్రంథాలు: 601 నుండి 643 43 సంపుటాలు, 150 రచనలు. కావ్యాలు, పురాణాలు 1 నుండి 553 సంపుటా...'</comment>
      <origin>595949</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2102" sha1="2ewjn758mo8rzm5e2jt9jr2ix96lj5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం - V
వ్యాకరణం,
చందస్సు
నిఘంటువులు
వేదాంతం
361
801 నుండి 878 మొత్తం సంపుటాలు 78. ఇందులోని
రచనలు 140.
తెలుగు గ్రంథాలు:
601 నుండి 643 43 సంపుటాలు, 150 రచనలు.
కావ్యాలు, పురాణాలు 1 నుండి 553 సంపుటాలు 553, రచనలు 1090
721 నుండి 755 మొత్తం సంపుటాలు 35. వీటిలోని
.
.
జ్యోతిష్యం
రచనలు 70.
గణిత
వైద్యం
వ్యాకరణ ఛందో
నిఘంటువులు
701 నుండి
761 నుండి 84
651 నుండి 694
11 సంపుటాలు- 50 రచనలు
సంపుటాలు 81, రచనలు 270
441
సంపుటాలు. ఇందులో 80
రచనలు ఉన్నాయి.
|వివిధ ప్రక్రియలు 842 నుండి 913 సంపుటాల సంఖ్య 72. రచనల
సంఖ్య కూడా 72.
సంస్కృత గ్రంథాలు -పేపరు శ్రీ కాశీ మోస్తరు.
వేదాంతం 951 నుండి958 సంపుటాలు 8. రచనలు 40
(తెలుగు, నాగరి,
మహారాష్ట్ర లిపులు)
పురాణాలు
(తెలుగు,
నాగరి లిపులు)
కావ్య, నాటక
అలంకారాలు
(నాగర లిపి)
తర్క,
వ్యాకరణాలు
(తెలుగు, నాగరి,
బెంగాలీ లిపులు.)
959 నుండి 972 మొత్తం సంపుటాలు 14.
వీటిలోని రచనలు 16.
973 నుండి 975 మొత్తం 3 సంపుటాలు. రచనలు
కూడా 3.
976 నుండి 982 ఇవి మొత్తం 7 సంపుటాలు
ఇందులోని రచనలు 23.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ewjn758mo8rzm5e2jt9jr2ix96lj5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/379</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238077</id>
    <revision>
      <id>595950</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం–VI బ్రౌనురచనల కాలక్రమ సూచిక 1825- 1825- 1827- 1827- 1828- 1828- ఆంధ్రశబ్ద చింతామణి- ఆంగ్లానువాదం' (D-1237)బ్రౌను దీనిని 23.7.1825న, మళ్ళా 25.9.1827న రెండు సార్లు అనువదించాడు - అముద్రితం. 'జిల్లా నిఘంటువు'...'</comment>
      <origin>595950</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1384" sha1="pnfrj5nfbg5khk8rr618e5m0gbv1q39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం–VI
బ్రౌనురచనల కాలక్రమ సూచిక
1825-
1825-
1827-
1827-
1828-
1828-
ఆంధ్రశబ్ద చింతామణి- ఆంగ్లానువాదం' (D-1237)బ్రౌను
దీనిని 23.7.1825న, మళ్ళా 25.9.1827న రెండు సార్లు
అనువదించాడు - అముద్రితం.
'జిల్లా నిఘంటువు' మద్రాసు,
'ఆంధ్రగీర్వాణచ్ఛందము', మద్రాసు, ఇది 1977లో
వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం వారిచే పునర్ముద్రితం-
ఛందోగ్రంథం.
&quot;Notice regarding the names used in the
-
Indian Zodiac, MJLS, 1827, No. 33- వ్యాసం.
'Hindu Sculpture;- Asiatic Journal, London,
1828 V.No. Edition. మొదట ఇది మదరాసు గెజెట్లో
ప్రకటించినప్పుడు తన పేరు వేసుకోలేదు వ్యాసం.
'Suttee Prevented' - Asiatic Journal, London.
1828 V. No. Edition. ఇది కూడా మొదట మదరాసు
గెజెట్లో ప్రకటించినప్పుడు తన పేరు వేసుకోలేదు –
వ్యాసం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pnfrj5nfbg5khk8rr618e5m0gbv1q39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/380</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238078</id>
    <revision>
      <id>595951</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం - VI 363 1829- 1830(?) - 1837- 1838- 1839-40 1840- The Verses of Vemana, Moral Religious and Satirical'- Madras. 1939 పునర్ముద్రితం తెనుగు కావ్యామవాదం. *Essay on Trade' మద్రాసు గెజిట్లో ముద్రించబడింది. 'A Familiar Analysis of Sanscrit Prosody' London. 1869 లో లండన్ లోనే మళ్ళా ఇది...'</comment>
      <origin>595951</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1896" sha1="jobfnqqsey64k8pwls1xnte6yf4pxe6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం
- VI
363
1829-
1830(?) -
1837-
1838-
1839-40
1840-
The Verses of Vemana, Moral Religious and
Satirical'- Madras. 1939 పునర్ముద్రితం తెనుగు
కావ్యామవాదం.
*Essay on Trade' మద్రాసు గెజిట్లో ముద్రించబడింది.
'A Familiar Analysis of Sanscrit Prosody'
London. 1869 లో లండన్ లోనే మళ్ళా ఇది ముద్రించ
బడింది - ఛందోగ్రంథం.
&quot;లూకా చేత వ్రాయబడిన శుభవర్త మానము'- మద్రాసు.
(లూకా సువార్తకు తెలుగు అనువాదం - క్రైస్తవ మత
సంబంధి
Essay on the Language and Literature of the
Telugus'.- Madras (ఈ వ్యాసం మొదట. 'Madras
Journal of Literature and Science' లో రెండు
భాగాలుగా 1839, జులై - అక్టోబర్ సంచికలోనూ, 1840
అక్టోబరు - డిసెంబరు సంచికలోనూ ప్రకటించబడింది.
- Jogo.)
'A Grammar of the Telugu Language',
Madras- 1857లో మద్రాసులోనే మళ్ళా ముద్రించ
బడింది. వ్యాకరణ గ్రంథం.
184D (Jan) - Essay on the Creed, Customs and Literature of
Jangams', MJLS- ఇదే సంస్కరించబడి 'Essay
on the Creed and Customs of Jangams'
పేరుతో 'Journal of Royal Asiatic Society' లో
1871 లో సుళ్ళా ప్రకటించబడింది. వ్యాసం.
1840 (April) - &quot;Notice regarding the sects of Hindu called
Tengala and Vadagala -MJLS -5°55o
1840 (July)- 'Notice of Some Roman Catholic Books
existing in the Telugu Language'-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jobfnqqsey64k8pwls1xnte6yf4pxe6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/381</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238079</id>
    <revision>
      <id>595952</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '364 సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX 1840 (Oct) - 1840 (Oct)- 1841- 1841- 1841- 1842- 1842- 1843- 1844- MJLS-వ్యాసం. 'Account of the Basava Purna, the Principal book used as a religious Code by the Jangams&quot;- MJLS--వ్యాసం. - &quot;Notice regarding Mss in England - MJLS. కుచేలోపాఖ్యానం – ఘట్టుప్రభుని 3 ఆశ్వాసాల కృతి మద్రాసు...'</comment>
      <origin>595952</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2286" sha1="i9ccbo8tx8vmt2dvkk3cmf2ryl4tvzj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;364
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం-IX
1840 (Oct) -
1840 (Oct)-
1841-
1841-
1841-
1842-
1842-
1843-
1844-
MJLS-వ్యాసం.
'Account of the Basava Purna, the Principal
book used as a religious Code by the
Jangams&quot;- MJLS--వ్యాసం.
-
&quot;Notice regarding Mss in England - MJLS.
కుచేలోపాఖ్యానం – ఘట్టుప్రభుని 3 ఆశ్వాసాల కృతి
మద్రాసు (పరిష్కృతం)
-
'నల చక్రవర్తి కథ రాఘవాచారికృత ద్విపదకావ్యం -
మద్రాసు (పరిష్కృతం)
&quot;Dialogues in Telugu and English for the use
of learners with a grammatical analysis'
Madras.ఇది 1853లో మరోసారి మద్రాసులోనే
ముద్రించ బడింది. వాచకం.
'సీతాకల్యాణము', 'గరుడాచలము', తెలుగు యక్షగానములు,
మద్రాసు.
హరిశ్చంద్ర కావ్యం (ద్విపద) - గౌరవకృతి. మద్రాసు.
(నవనాథ చరిత్ర నుండి కూడా కొంత భాగం దీంతో కలిపి
ముద్రించబడింది పరిష్కృతం)
ఆదిపర్వము (నన్నయ ఆంధ్రమహా భారతములోనిది)
పరిష్కరణము.
'వసు చరిత్ర - రామరాజభూషణుని ప్రబంధం- జూలూరి
అప్పయ్యవ్యాఖ్యాన సహితం మద్రాసు
-
పరిష్కృతం.
5.3. 1844 – నుండి - ‘హైదరు చరిత్ర' - మరాఠీ గ్రంథానికి తెనుగు అనువాదం.
పరిష్కర్త వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి. ఆంధ్రపత్రిక (దివపత్రిక)
లో వరుసగా 5.3.1944 నుండి ప్రకటించబడింది.
1956లో (Ed నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు) గ్రంథం
మద్రాస్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9ccbo8tx8vmt2dvkk3cmf2ryl4tvzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/382</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238080</id>
    <revision>
      <id>595953</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం - VI 365 1844- 'Account of the Tribes of Maharatt Brahmins: Translation of Maharatta Documents of the Mackenzie Mss-MJLS. 1847(December)-'On the Numerals of Balaam's name' - Christian Observer, London -వ్యాసం 1847- 1849- 1849- 1850- 1850- 1861- 1851- 1852- 1862- Translation of the Telugu introduction to catalogue of Telugu and Sanscrit Mss, in the possession of C.P.Brown MJLS, 1847, No.33.- వ్యాసం. - వైజ...'</comment>
      <origin>595953</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1938" sha1="3c7xy4du0b14i1swixt4n5iij8ww3c6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం - VI
365
1844-
'Account of the Tribes of Maharatt Brahmins:
Translation of Maharatta Documents of the
Mackenzie Mss-MJLS.
1847(December)-'On the Numerals of Balaam's name' -
Christian Observer, London -వ్యాసం
1847-
1849-
1849-
1850-
1850-
1861-
1851-
1852-
1862-
Translation of the Telugu introduction to
catalogue of Telugu and Sanscrit Mss, in the
possession of C.P.Brown MJLS, 1847,
No.33.- వ్యాసం.
-
వైజయంతీ విలాసం సారంగు తమ్మయ్యకృతి. వాఖ్యాన
సహితం పరిష్కృతం.
-
'Memoirs of HyderAli and Tippo Sultan'-
Madras, మరాఠీ నుండి లఘువివరణలతో ఇంగ్లీషులోనికి
చేసిన అనువాదం.
'కవి తరత్నాకరము (సంస్కృతము తెలుగులిపి) - మద్రాసు,
పరిష్కృతం.1865లో రెండో ముద్రణ.
'Cycle Tables of Hindu and Mahomedan
chronology' - Madras.
'కీర్తనలు LXVII (చంపూ కావ్యం) - మద్రాసు; క్రైస్తవ
మత సంబంధి
‘మనుచరిత్ర- అల్లసాని పెద్దన కృతి. జూలూరి అప్పయ్య
వ్యాఖ్యాన సహితం మద్రాసు. పరిష్కృతం.
జిల్లాని ఘంటువు మద్రాసు
(ఇది
'బ్రౌణ్య ఇంగ్లీషు - తెలుగు నిఘంటువు' మద్రాసు '
1895లో యం. వెంకట రత్నం గారిచే పరిష్కరింప
బడింది. 1974లో ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ వారిచే
మళ్ళా ముద్రించబడింది)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3c7xy4du0b14i1swixt4n5iij8ww3c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/383</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238081</id>
    <revision>
      <id>595954</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '366 1852- 1852- 1852- 1852- 1852- 1852- 1852- 1853- సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -IX 'బ్రౌణ్య తెలుగు - ఇంగ్లీషు నిఘంటువు' - మద్రాసు. (ఇది 1903లో మద్రాసులోనే ఎం. వెంకటరత్నం, W.H. Campbell, కందుకూరి గార్ల సంపాదకత్వంలో పరిష్కరింపబడి...'</comment>
      <origin>595954</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2223" sha1="0m0apqz6cyzzc1n5ci7jre8w63ykw9c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;366
1852-
1852-
1852-
1852-
1852-
1852-
1852-
1853-
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం -IX
'బ్రౌణ్య తెలుగు - ఇంగ్లీషు నిఘంటువు' - మద్రాసు. (ఇది
1903లో మద్రాసులోనే ఎం. వెంకటరత్నం, W.H.
Campbell, కందుకూరి గార్ల సంపాదకత్వంలో
పరిష్కరింపబడింది.1968లో ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య
అకాడమీ, హైదరాబాద్ వారిచే బ్రౌణ్య మిశ్ర భాషా
నిఘంటువు'తో కలిపి మళ్ళా ముద్రించబడింది.
'ని రత్నాకరము The Jewel Mine of
Salvation' Madras ఇది ఒక అజ్ఞాత కవి చేత
వ్రాయబడింది. క్రైస్తవ మత సంబంధమైన పద్యకావ్యం.
దీనినే పెంపుచేసి తమిళంలో కూడా ముద్రించారు.
'A Catalogue of Irregular Verbs in the English
Language' Madras (వ్యాకరణ గ్రంథం )
'English Translations of the Exercises and
documents Printed in the Telugu Reader'-
Madras.(ఈ వాచకం 1865-67 సంవత్సరంలో
రెండోసారి ముద్రించబడింది. )
The Telugu Reader'-ఆంధ్ర మార్గదర్శి - తెలుగు రీడరు
Madras (ఈవాచకం కూడా 1865–67లో
మళ్ళా ప్రకటించబడింది )
&quot;Three Treatises on Mirasi Right by
F.W.Ellis, Lt, Col Blackburne and Sir
Thomas Munro, with the remarks made by the
Hon.&quot;- Madras. (Court of Directors 1822 and
1824 Edited- Historical).
&quot;Vakyavali or Exercises in Idioms: English
and Telugu' - Madras ( ఇది కూడా వాచకమే.)
సలోమాను లిఖిత హితోపదేశములు. సలోమాను రచించిన
సామెతలు మద్రాసు (ఇవి సంస్కృత ఛందస్సులో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0m0apqz6cyzzc1n5ci7jre8w63ykw9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/384</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238082</id>
    <revision>
      <id>595955</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం - VI 1853- 1853- 1854- 1855- 1855- 1855- 1859- - 367 కూర్చబడి తెలుగులిపిలో ప్రకటించబడ్డాయి క్రైస్తవ మత బ &quot;The Wars of Rajas' - Madras అనంతపు రరాజుల చరిత్ర-తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించ బడింది. &quot;The Annals of Handeh Ananthapura...'</comment>
      <origin>595955</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2562" sha1="o3hreesu1jat8ls2npxms680epzi7h5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం - VI
1853-
1853-
1854-
1855-
1855-
1855-
1859-
-
367
కూర్చబడి తెలుగులిపిలో ప్రకటించబడ్డాయి క్రైస్తవ మత
బ
&quot;The Wars of Rajas' - Madras అనంతపు రరాజుల
చరిత్ర-తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించ బడింది.
&quot;The Annals of Handeh Ananthapuram&quot;
అనే పేరుతో, ఇది గురజాడ అప్పారావుగారి పరిష్కరణంతో
1920లో మద్రాసులోనే మళ్ళా ముద్రించబడింది.
'పొలు చరిత్ర - తెలుగు లిపిలో ఉన్న సంస్కృత పద్య
కావ్యం. క్రైస్తవ మత సంబంధం&quot; మద్రాసు
'బ్రౌణ్య మిశ్రభాషా నిఘంటువు'- మద్రాసు (ఇది 1903లో
మద్రాసులో ఎం. వెంకటరత్నం, H.H. Campbell,
కందుకూరి గార్ల సంపాదకత్వంలో పరిష్కరించబడింది.
1966లో ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ, హైదరాబాదు
వారిచే 'బ్రౌణ్య తెలుగు - ఇంగ్లీషు నిఘంటువు'తో కలిపి
తిరిగి ముద్రించబడింది)
“తాతాచారి కథలు' (తెలుగు లో) మద్రాసు (1926లో
గురజాడ అప్పారావు గారు దీనిని పరిష్కరించి మద్రాసులో
ప్రకటించారు. 1951లో మళ్ళా ముద్రించ బడింది.
1974లో 'బంగోరె' గారిచే మద్రాసులోనే మరో సారి
ప్రకటించబడింది)
*మిరాసి వాదము'- మద్రాసు (ఇది తెలుగులో రచింపబడి,
ఇంగ్లీషులోనికి అనువాదం చేయబడింది)
'English and Hindustani Phraseology or
Exercises in Idioms English and Dakshini
Hindustani - Madras (వ్యాకరణ గ్రంథము)
The Experience of A Nicholas' (Edited in
English Verse) - London_క్రైస్తవ మత సంబంధం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o3hreesu1jat8ls2npxms680epzi7h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/385</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238083</id>
    <revision>
      <id>595956</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '368 1861- 1863- సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X 'A Titular Memory' London (ఇది చారిత్రకం. ప్రస్తుతం అలభ్యం. దీనిని డా॥ వీరభద్రరావుగారు పేర్కొన్నారు. చూ పి.పి. బ్రౌవ్' పు. 260 Carnatic Chronology London. (ఇది కూడా చారిత్రకమే - 1864 (July) Telugu...'</comment>
      <origin>595956</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="sttfaohdb51fotq8vag64ysrqv6elcd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;368
1861-
1863-
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - X
'A Titular Memory' London (ఇది చారిత్రకం.
ప్రస్తుతం అలభ్యం. దీనిని డా॥ వీరభద్రరావుగారు
పేర్కొన్నారు. చూ పి.పి. బ్రౌవ్' పు. 260
Carnatic Chronology London. (ఇది కూడా
చారిత్రకమే
-
1864 (July) Telugu Spells' - MULS, కడప క్రిమినల్
1866
1871-
1871-
1909-
1953-
1967-
1973-
డాక్యుమెంటులకు తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు అనువాదం.
Some Account of the Literary Life of Charles
Philip Brown'.- London (Revised Edition-
London-1872) దీనిని విడుదవోలు వారు తెలుగులోకి
అనువాదం చేసి 1963 మేనెల భారతిలో ప్రకటించారు. -
స్వీయ చరిత్ర.
On Malabar, Coramandal, Quilon, etc.'
J.R.A.S., London.
Essays on the creed and Customs of Jangams,
J.R.A.S., London.
Popular Telugu Tales by Tatachari Madras.
(ఇది తాతాచారి కథలకు ఇంగ్లీషు అనువాదం)
*వాణీ విలాసవన మాలిక (పేకు మళ్ళ రంగసాయి) కు
ఇంగ్లీషు వ్యాఖ్యానం, మద్రాసు
'Verses of Vemana in the Telugu Original with
English Renderings' A.P. Sahitya Academy.
1977లో పునర్ముద్రితము.
'Sumati Satakam' in the Telugu Original with
English Renderings by.C.P.Brown - A.P.
Sahity Academy (ఈ తెలుగు కావ్యాను వాదానికి
సంపాదకుడు డాకి పి.ఆర్.శర్మగారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sttfaohdb51fotq8vag64ysrqv6elcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/386</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238084</id>
    <revision>
      <id>595957</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం - VI 369 అముద్రితాలూ, వివరాలు తెలియనివీ అప్పకవీయం—ఆంగ్లానువాదం. 'అమరకోశము (సంస్కృతం)- తెలుగు వ్యాఖ్యాసహితం.” - ఈ పరిష్కృత గ్రంథం మద్రాసులోనే ముద్రించబడింది కాని, కాలం ఎప...'</comment>
      <origin>595957</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2345" sha1="dxq7n7t5jas0ssrmgqwl1god8gdcmzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం
- VI
369
అముద్రితాలూ, వివరాలు తెలియనివీ
అప్పకవీయం—ఆంగ్లానువాదం.
'అమరకోశము
(సంస్కృతం)- తెలుగు వ్యాఖ్యాసహితం.” - ఈ పరిష్కృత
గ్రంథం మద్రాసులోనే ముద్రించబడింది కాని, కాలం
ఎప్పుడో తెలియదు.
'అహల్య కథ' - పద్మపురాణంలోనిది ఆంగ్లానువాదం - అముద్రితం.
'అహల్య వృత్తాంతం'. దశావతార చరిత్రలోనిది ఆంగ్లానువాదం
అముద్రితం.
'కవిజనాశ్రయం' - ఆంగ్లానువాదం.
'కవి శిరోభూషణం' - ఆంగ్లానువాదం.
-
'పదవిధి' (D.1385) → ఈనిఘంటువు 1841లో వ్రాయబడింది. అముద్రితం.
‘ప్రభులింగలీల' - ద్విపదకావ్యం [3వ ఆశ్వాసంలోని ఒక భాగానికి చేసిన
ఇంగ్లీషు అనువాదం.]
'బాలసరస్వతీయం' - ఇంగ్లీషు అనువాదం.
'భగవద్గీత' (సంస్కృతం) - తెలుగు లిపి.
ఈపరిష్కృత గ్రంథం మద్రాసు లో ప్రచురించబడింది కాలం
ఎప్పుడో తెలియదు.)
&quot;రేఫ కావచ్చ జ్ఞాపక లోకోపకారము'
&quot;రేఫఱకారవచ్చన్ది
- [R.597,R.1209,D.2154] - అముద్రితం.
&quot;A summary of and an Explanatory note in English on
Vanivilasa Vanamalika (a Telugu metrical encyclopedia of
Hindu Literature) of Tekumalla Rangasayi&quot; - ఇది ప్రచురణ
వివరాలు తెలియని వ్యాసం.
'Common Prayer Book' -ఇది మద్రాసులో ముద్రించబడింది. కాలం
ఎప్పుడో తెలియదు. క్రైస్తవ మత సంబంధం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dxq7n7t5jas0ssrmgqwl1god8gdcmzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/387</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238085</id>
    <revision>
      <id>595958</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం–VII బ్రౌను రచనల వివరాలు అర్జీలు - ఇంగ్లీషు సహా అర్జీలు - ఇంగ్లీషు సహా - కొంత కన్నడ శబ్దములును. - డిమ్మి కాగిత పెద్ద బుక్కు అర్జీలు - హైదరుఖాను సుబేదారు వగైరా ఆర్జీలు ఇంగ...'</comment>
      <origin>595958</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2254" sha1="kcki0mb60pusmz74nhmx6c334x7v4pp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం–VII
బ్రౌను రచనల వివరాలు
అర్జీలు - ఇంగ్లీషు సహా
అర్జీలు - ఇంగ్లీషు సహా - కొంత కన్నడ శబ్దములును.
- డిమ్మి కాగిత పెద్ద బుక్కు
అర్జీలు - హైదరుఖాను సుబేదారు వగైరా ఆర్జీలు ఇంగ్లీషు సహా.
ఇంగ్లీషు అరవం డిక్షనరీ. మొదటి వాలం..
-
ఇంగ్లీషు - తెనుగు డిక్షనరీ, మొదటి వాలం ఆ
-
ఇంగ్లీషు తెనుగు డిక్షనరీ మొదటి వాలం. కొత్తది.
ఇంగ్లీషు తెనుగు ఒక్క బిల్లేరి బుక్కు
-
కామెల్ (campbell's) ఉక్షనేరికి మధ్య కాగితములువేసి షర్కావాసి యుండే.
deze-23
కాళహస్తి మహాత్మ్యం - పద్యకావ్యమునకు ఇంగ్లీషు సూచి.
కిర్లంపూడి క్రిమినాల్ విచారణం - తెనుగు కిర్లంపూడి పిల్లి చిన్నిగారి కోర్టు
విచారణకు ఇంగ్లీషు బుక్కు.
కిర్లంపూడి పిల్లి చిన్నిగారి కోర్టు విచారణకు తెనుగు బుక్క
గ్రామరు తెనుగు ఇంగ్లీషు గలది 1833
సంవత్సరము పుట్టిన ప్రతి.
గ్రామరు - తెనుగు ఇంగ్లీషు గలది. 1834 సంవత్సరము పుట్టిన ప్రతి
-
గ్రామరు తెనుగు ఇంగ్లీషు గలది
-
తెనుగు ఇంగ్లీషు గలది
1836 సంవత్సరము పుట్టిన ప్రతి
1837 సంవత్సరము పుట్టిన ప్రతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kcki0mb60pusmz74nhmx6c334x7v4pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/388</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238086</id>
    <revision>
      <id>595959</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుబంధం VII - 371 గ్రామరు తెలుగు ఇంగ్లీషు గలది. 1842 సంవత్సరము పుట్టిన ప్రతి. చంద్రాంగద చరిత్ర పద్యకావ్యమునకు ఇంగ్లీషు సూచీ. చిక్కయకథ” యక్షగానమునకు ఇంగ్లీషు సూచీ జానన్ డిక్షవేరి...'</comment>
      <origin>595959</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2732" sha1="eyhupt0meetisfzs1ucrtgel8wz4gpd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుబంధం VII
-
371
గ్రామరు తెలుగు ఇంగ్లీషు గలది. 1842 సంవత్సరము పుట్టిన ప్రతి.
చంద్రాంగద చరిత్ర పద్యకావ్యమునకు ఇంగ్లీషు సూచీ.
చిక్కయకథ” యక్షగానమునకు ఇంగ్లీషు సూచీ
జానన్ డిక్షవేరి మధ్య కాగితములు తగిలించి తెలుగు అర్థం
వ్రాసియుండే జిల్దులు 43.
జాబులు ఇంగ్లీషు సహా.
జాబులు చిన్న జిల్దులు - 43.
డిక్షవేరి - తెలుగు ఇంగ్లీషు. దొరవారు దిద్దినది. జిల్దులు&quot; 43.
తెలుగు ఇంగ్లీషు డిక్షవేరి. శ్రీ దొరవారు చేసిన జిల్దులు.
ప్రభులింగలీలకు ఇంగ్లీషు భాషాంతరము.
బసవపురాణం పద్యకావ్యమునకు ఇంగ్లీషు సూచీ
భండవారాతి భీమ కోదండరామ శతకం
భక్తాంఘ్రరేణు చరిత వాటకం - యిదే విప్రనారాయణ చరిత్ర
చూచుకో.
భగవద్గీతలు గీ మూలం. తెలుగు టీక
భగవద్గీతలు~ II మూలం. తెమగ టీక.
పద్యకావ్యముల
భగవద్గీతలు. గీ మూలం. తెలుగు టీక.
పచనకావ్యరా | తాఓ
భట్టువాండ్లు రాజులను స్తోత్రం చేసిన పద్యములు.
భద్రకాళీ కలాకచణం యక్షగానం
భద్ర రాజపుత్ర చరిత్ర ప.కా.ల
భద్రాది రామ శతకం
భద్రా పరిణయం. ఇదే ముకుంద విలాపం ఏ.కా. హా
భరత లక్షణం | తెలుగుటికతో అ
భర్త హరీ శ్రీ
శ్లోకములున్న
-
తెలుగు పద్యములున్న ఇదే సుభాషిత రత్నావళి
భల్లాణ చరిత్ర - ఇదే భల్లాణ రాయ చరిత్ర
ప.కా.స.
భల్లాణ చరిత్ర- ద్విపద కావ్యమునకు ఇంగ్లీషు సూచీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eyhupt0meetisfzs1ucrtgel8wz4gpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/389</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238087</id>
    <revision>
      <id>595960</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '372 - సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX భామమద్విజయం పద్య కావ్యమునకు ఇంగ్లీషు సూచీ మచిలీపట్నం అదాలతు కోర్టు విచారణ కొంత తెనుగు కొంత ఇంగ్లీషు బుక్కు మచిలీపట్నం అదాలతు కోర్టు విచారణ తెను...'</comment>
      <origin>595960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="n9spoioqxvzrkuznv53h831rbin939i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;372
-
సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం - IX
భామమద్విజయం పద్య కావ్యమునకు ఇంగ్లీషు సూచీ
మచిలీపట్నం అదాలతు కోర్టు విచారణ కొంత తెనుగు కొంత
ఇంగ్లీషు బుక్కు
మచిలీపట్నం అదాలతు కోర్టు విచారణ తెనుగు బుక్కు
మచిలీపట్నం ఆగ్జిలేరి కోర్టు సివిల్ విచారణ. తెనుగు బుక్కు
రామాయణం అరణ్యకాండ శ్లోకములు ఇంగ్లీషు భాషాంతరము సహా
వాణీ విలాసం - పద్య కావ్యమునకు ఇంగ్లీషు సూచీ
వేదాంత రసాయనం పద్య కావ్యమునకు ఇంగ్లీషు సూచి
శ్రీ దొరగారు తెనుగు భాష యొక్క స్థితిని ఇంగ్లీషులో వ్రాసినది.
సుమతి శతకం– ఇంగ్లీషు భాషాంతరమున్ను కొన్ని కన్నడి అర్జీలున్ను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9spoioqxvzrkuznv53h831rbin939i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/390</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238088</id>
    <revision>
      <id>595961</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సంప్రదించిన గ్రంథాలూ – వ్యాసాలు గ్రంథాలూ—వ్యాసాలు ఆరుద్ర (ప్రవేశిక) - 'హిత సూచిని' స్వామి నీన ముద్దు నరసింహ్మం, ఆంధ్రకేసరి యువజన సమితి, రాజమహేంద్రవరం, 1986. ఆర్చిడీకన్, ఎఫ్.ఎఫ్....'</comment>
      <origin>595961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="m5rv7vo1v7au36y8z46bnbgxv0mcrtl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సంప్రదించిన గ్రంథాలూ – వ్యాసాలు
గ్రంథాలూ—వ్యాసాలు
ఆరుద్ర (ప్రవేశిక) - 'హిత సూచిని' స్వామి నీన ముద్దు నరసింహ్మం,
ఆంధ్రకేసరి యువజన సమితి, రాజమహేంద్రవరం, 1986.
ఆర్చిడీకన్, ఎఫ్.ఎఫ్.గైడ్లైన్, రెవ.సి.యస్. సుందరేశన్- 'ఇండియా
పాకిస్తాన్ల క్రైస్తవ సంఘ చరిత్ర', సి.ఎల్.యస్. మద్రాసు, 1956.
గురుమూర్తి రావిపాటి - ' తెనుగు వ్యాకరణము' వావిళ్ళ రామస్వామి శాస్త్రులు
అండ్ సన్స్, మద్రాసు, 1951.
గోపాల కృష్ణయ్య, వడ్లమూడి- &quot; వ్యావహారిక ఆంధ్ర భాషా వ్యాకరణం&quot;,
సరస్వతీ పవర్ ప్రెస్, రాజమహేంద్రవరం,1958.
దొణప్ప తూమాటి - 'భాషా చారిత్రక వ్యాసావళి', అభినందన సమితి,
హైదరాబాదు, 1987.
పద్మావతి .ఆర్ - ' బ్రౌను తెలుగు కావ్య సముద్ధరణము', నవ్య పరిశోధక
ప్రచురణలు, తిరుపతి, 1986.
పిచ్చయ్య శాస్త్రి, దీపాల (సంపా) 'చాటు పద్య రత్నాకరం', 3వ కూర్పు,
నెల్లూరు, 1961.
బంగోరె (సరిశోధన) – 'బ్రౌన్ జాబుల్లో స్థానిక చరిత్ర శకలాలు- కడప జాబుల
సంకలన', శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, తిరుపతి, 1977.
బంగోరె (సరిశోధన) - &quot; బ్రౌన్
లేఖలు&quot; ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర
శకలాలు&quot;, శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వ విద్యాలయం, తిరుపతి,1977.
బంగోరె (సంశోధన) - 'సి.పి.బ్రౌన్ తాతాచార్ల కథలు&quot;, యం. శేషాచలం అండ్
కో, మద్రాసు, 1974.
బ్రౌన్.సి.పి 'ఆంధ్ర గీర్వాణ చ్ఛందం', మద్రాసు, 1827 (పునర్ముద్రణ-
వెంకటేశ్వర విశ్వ విద్యాలయం, తిరుపతి,1977).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m5rv7vo1v7au36y8z46bnbgxv0mcrtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/391</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238089</id>
    <revision>
      <id>595962</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '374 బ్రౌన్.సి.పి 'ఆంధ్ర మార్గదర్శి- తెలుగు రీడరు', మద్రాసు, 1852 (ఇది 1865–67 లో మళ్ళా ముద్రించబడింది. మార్క్స్, ఎంగెల్స్- ప్రథమ భారత స్వాతంత్య్ర సంగ్రామం (అనువాదం: ఉప్పల లక్ష్మణరావు) ప్...'</comment>
      <origin>595962</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2649" sha1="bbsufdmd7ttsmcie8zlh6wfzqvp10oc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;374
బ్రౌన్.సి.పి 'ఆంధ్ర మార్గదర్శి- తెలుగు రీడరు', మద్రాసు, 1852 (ఇది
1865–67 లో మళ్ళా ముద్రించబడింది.
మార్క్స్, ఎంగెల్స్- ప్రథమ భారత స్వాతంత్య్ర సంగ్రామం (అనువాదం:
ఉప్పల లక్ష్మణరావు) ప్రగతి ప్రచురణాలయం, మాస్కో..
రంగకవి, కస్తూరి - ఆనంద రంగరాట్చందము; వావిళ్ళవారు, మద్రాసు, 1922.
వీరభద్రరావు, కొత్తపల్లి - &quot;తెలుగు సాహిత్యంపై ఇంగ్లీషు ప్రభావం', స్వంత
ప్రచురణ, ఢిల్లీ, సికిందరాబాదు, 1960.
వీరాస్వామయ్య, ఏనుగుల - 'కాశీయాత్ర చరిత్ర', (సంపా దిగవల్లి వెంకట
శివరావు), బెజవాడ, 1941.
వెంకటరావు, నిడుదవోలు - &quot;ఆంధ్ర వచనవాఙ్మయము&quot;, ఆంధ్ర గ్రంథమాల,
మద్రాసు 1954.
-
వెంకటరావు, విడుదవోలు – “ఆంధ్ర వచన వాఙ్మయము”, లక్ష్మీకాంత
నిలయం, హైదరబాదు, 1977.
-
వెంకటశాస్త్రి, చెళ్ళపిళ్ళ — 'కథలు-గాథలు', (ప్రథమ భాగం), చెళ్ళపిళ్ళ
వెంకటశాస్త్రి సన్స్, వెంకటేశ్వర పబ్లికేషన్స్, కడియం, తూర్పుగోదావరి
జిల్లా 1958
'తెలుగు వాణి', సంపుటి-5, సంచిక -4, 1980.
'వర్తమాన తరంగిణి' - సంచికలు.
(1) పుస్తకం-1, సంచిక-9, 4 ఆగస్టు-1842
(2) ఆశ్వాసం-1, సంచిక-19, 13 అక్టోబరు 1842
“సి.పి. బ్రౌన్ - వేమన సంస్మరణ సంచిక&quot; - కడప జిల్లా రచయితల ఎనిమిదవ
మహాసభలు, 1984.
ABBE DUBOIS
ARUDRA
- Hindu Manners and Customs; 3rd
Edition Oxford, 1906.
- 'Beginings of Telugu Journalism' in&quot;
&quot;Studies in the History of Telugu
Journalism&quot;- Ed. K.R.Seshagiri Rao,
Delhi, 1968.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbsufdmd7ttsmcie8zlh6wfzqvp10oc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/392</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238090</id>
    <revision>
      <id>595963</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '375 Brown .C.P. -'Literary Autobiography' (Ed.by G.N.Reddy and Bangorey), Sri Venkateswara University, Tirupathi, 1978. Cohan.S.Bernard -&quot;An Anthropologist among the Dodwell.H Dod well. H Historians&quot;, Oxford, New york, 1987. Dodwell and Miles - 'Alphabetical list of Madras Civil Servents&quot;, Madras, 1839. .-'A Calender of Madras Despatches (1744-1755)&quot;, Madras Govt. Press, 1920. -&quot;A Calender of Madras Records (1740-1744)',Madras Govt. Press, 1...</comment>
      <origin>595963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="q7xjpg7tpkjzprsnt0cl9kd7vs28lz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;375
Brown .C.P.
-'Literary Autobiography' (Ed.by
G.N.Reddy and Bangorey), Sri
Venkateswara University, Tirupathi,
1978.
Cohan.S.Bernard -&quot;An Anthropologist among the
Dodwell.H
Dod well. H
Historians&quot;, Oxford, New york, 1987.
Dodwell and Miles - 'Alphabetical
list of Madras Civil Servents&quot;, Madras,
1839.
.-'A Calender of Madras Despatches
(1744-1755)&quot;, Madras Govt. Press,
1920.
-&quot;A Calender of Madras Records
(1740-1744)',Madras Govt. Press,
1917.
Firminger, Walter .F (Ed) - The Fifth Report of the
Select Committee for the Affairs of the
East India Company, 28th July 1812,
(Calcutta, R.Cambray &amp; Co; 1918) in
three Volumes.
Frykenberg.Robert Eric' Guntur District (1788-1848),
'Clarndon Press, Oxford, 1965.
George D.Bearce &quot;British Attitudes Towards India&quot;,
Glyn Barlow
Hough.J
Oxford University Press, London,
1961.
&quot;The History of Madras&quot;, Oxford
University Press, 1921.
-&quot;History of the Christianity in India',
Vol.III, London, 1845.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q7xjpg7tpkjzprsnt0cl9kd7vs28lz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/393</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238091</id>
    <revision>
      <id>595964</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '376 Lehmann E.Arno -&quot;It Began at Tranquebar', The Christian Literature Society, Madras, 1956. Mackenzie, Gorden -Manual of Krishna District,' Madras, 1883. -&quot;Book Printing in India', Bangorey Books, Nellore (S.India), 1975. -&quot;The Indian Middle Classes&quot;, Oxford University Press, London, 1961. Mangamma.J Misra.B.B Nirmal.C.J - &quot;The Journal of Indian History, Vol XLIV, Part-II,1966. Philips.C.H -&quot;The East India Company (1784- 1834)&quot; Oxford Univ...</comment>
      <origin>595964</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="ot9l6fsmow1ele4kh2yaxe8fyaio27l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;376
Lehmann E.Arno -&quot;It Began at Tranquebar', The
Christian Literature Society, Madras,
1956.
Mackenzie, Gorden -Manual of Krishna District,'
Madras, 1883.
-&quot;Book Printing in India', Bangorey
Books, Nellore (S.India), 1975.
-&quot;The Indian Middle Classes&quot;, Oxford
University Press, London, 1961.
Mangamma.J
Misra.B.B
Nirmal.C.J
- &quot;The Journal of Indian History, Vol
XLIV, Part-II,1966.
Philips.C.H
-&quot;The East India Company (1784-
1834)&quot; Oxford University Press, 1961.
Philip, Woodruff -&quot;The Men who Ruled India&quot;, VoLL,
Jonathan Cape, Thirty Bedford
Square, London, 1965. (Reprinted).
Rechard Temple (Ed)-The Dairies of Streynsham Masters
Reddy .G.N
(1675-1680) And the Contemporary
papers relating to India Record Series,
1917.
-&quot;Selected Essays of C.P.Brown
(1798-1884) on Telugu Literature and
Caluture Tirupati, 1988.
Richey,J.A (Ed) -&quot;Selections from Educational Records
Satthianadhan
(1840-1859)', Part-II,1922.
-&quot;History of Education in the Madras
Presidency', Madras, 1894.
Smollet B.Patric -'Madras Its Civil Administration',
(Being rough notes from Personal&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ot9l6fsmow1ele4kh2yaxe8fyaio27l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/394</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238092</id>
    <revision>
      <id>595965</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ''377 Spear, Percivel Steinberg.S.H observations in 1855-1856), London, 1858. -&quot;The Nabobs&quot;, Oxford paper Backs Oxford University Press, London, 1963. -&quot;Cassell's Enclyclopedia of Literature&quot;, Vol.II, The Standard Literature Co; Private Ltd., Calcutta, 1953. Thomas Mrs. Julia -Letter from Madras During 1836- Thomas.p Williams Foster (?)- the 1839, by a Lady., London, 1844, 1846,1861. -&quot;Christians and Christianity in India and Pakistan', Georg...</comment>
      <origin>595965</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="977" sha1="jt9sjmtatjoqlc4x4vd6m9vbyrnzgab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'377
Spear, Percivel
Steinberg.S.H
observations in 1855-1856), London,
1858.
-&quot;The Nabobs&quot;, Oxford paper Backs
Oxford University Press, London,
1963.
-&quot;Cassell's Enclyclopedia of
Literature&quot;, Vol.II, The Standard
Literature Co; Private Ltd.,
Calcutta, 1953.
Thomas Mrs. Julia -Letter from Madras During 1836-
Thomas.p
Williams Foster
(?)-
the
1839, by a Lady., London, 1844,
1846,1861.
-&quot;Christians and Christianity in India
and Pakistan', George Allen and
Unwin Ltd., London, 1954. Williams
&quot;The English Factories in India
(1631-1645),&quot; Oxford, 1912
A Visit to Madras- being a sketch of
Local and characteristic peculiarities of
the Presidency Printed for Sir Richard
Philips and Co; London, 1821.
&quot;Dictoionary of National Autobiography&quot; Vol.XI
Oxford University Press, London,
1937-38.
'Journal of Royal Asiatic Society' Vol.I, 1834.
'The Madras Journal of Literature and Science'
(M.J.L.S)., (1) Vol.I, Oct.1833- Dec
1834., (2) Vol.X,1839, (3) Vol.XIII,
Part-II&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jt9sjmtatjoqlc4x4vd6m9vbyrnzgab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/395</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238093</id>
    <revision>
      <id>595966</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి పేరు అగస్టస్ డిగ్రాంజ ఈ సంపుటంలోని కవుల అకారాది క్రమం ప్రకరణం సంఖ్య 12 అద్వైత బ్రహ్మయ్య శాస్తుర్లు, వఠ్యం అప్పయ్య పంతులు, జూలూరి ఆనందరావు 11 11 12 కాంబెల్, అలగ్జాండర్ డంకన్ గ...'</comment>
      <origin>595966</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1384" sha1="f8go25xu1sun2kb4yz928ymcio19tgd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి పేరు
అగస్టస్ డిగ్రాంజ
ఈ సంపుటంలోని కవుల అకారాది క్రమం
ప్రకరణం సంఖ్య
12
అద్వైత బ్రహ్మయ్య శాస్తుర్లు, వఠ్యం
అప్పయ్య పంతులు, జూలూరి
ఆనందరావు
11
11
12
కాంబెల్, అలగ్జాండర్ డంకన్
గురుమూర్తి శాస్త్రి, రావిపాటి
3
11
12
12
12
జార్జి క్రేన్
థామస్ కన్ పెట్టప్
ఫ్రాన్సిస్ వైట్పల్లిస్
బుచ్చన్న శాస్త్రి, ములు పాక
11
231
బెంజమన్ బ్రాన్ ఫిల్
3
బెంజమన్ షూల్జి
12
బ్రౌను.సి.పి
మారిస్,జాన్.సి.
ముద్దు నరసింహం, సామినేని
మెకంజ్, కాలిన్
రంగనాథం, కాలమూరు వీరవల్లి (సి.వి.)
రామచంద్రయ్య, అల్లాడి
రామయ్య, రావినూతల
లక్ష్మీ నరసుచెట్టి గాజుల
డెన్, జాన్
6
9
10
3
11
8,9
8
6
11&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8go25xu1sun2kb4yz928ymcio19tgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/396</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238094</id>
    <revision>
      <id>595967</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమగ్ర ఆంద్ర సాహిత్యం- EX విలియం బ్రోమ వీరాస్వామయ్య, ఏనుగుల వెంకట బొర్రయ్య, కావలి వెంకట రామస్వామి,కావలి వెంకట లక్ష్మయ్య, కావలి వెంకయ్య, మామిడి శేషాచలం కోల శ్రీమన్నారాయణ, పెరవ...'</comment>
      <origin>595967</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="ac34gmaqp455lshkzzd76pckbx7951e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సమగ్ర ఆంద్ర సాహిత్యం- EX
విలియం బ్రోమ
వీరాస్వామయ్య, ఏనుగుల
వెంకట బొర్రయ్య, కావలి
వెంకట రామస్వామి,కావలి
వెంకట లక్ష్మయ్య, కావలి
వెంకయ్య, మామిడి
శేషాచలం కోల
శ్రీమన్నారాయణ, పెరవ
సుందర రాయుడు, బేతపూడి
సుబ్బారావు. వెన్నెల కంటి
గ్రంధాలయ
3
6
8
8
8
11
11
11
11
6
సంస్థ
(AC No. 73285.
హైదబాద్-500
044.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ac34gmaqp455lshkzzd76pckbx7951e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/397</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238095</id>
    <revision>
      <id>595968</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>595968</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/398</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238096</id>
    <revision>
      <id>595969</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'SAMAGRA ANDHRA SAHITYAM- Volume 9 By ARUDRA సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం తొమ్మిదవ సంపుటం కుంఫిణీ యుగం-I'</comment>
      <origin>595969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="193" sha1="pzdu3bo45rgj0dwdkpzft99512vreim" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;SAMAGRA ANDHRA SAHITYAM- Volume 9 By ARUDRA
సమగ్ర
ఆంధ్రసాహిత్యం
తొమ్మిదవ సంపుటం
కుంఫిణీ యుగం-I&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pzdu3bo45rgj0dwdkpzft99512vreim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>238097</id>
    <revision>
      <id>595974</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>595974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-India}}</text>
      <sha1>hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>238098</id>
    <revision>
      <id>595997</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>595997</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289" sha1="psdspwbossyq8syly0skkl3mzha1404" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కవికర్ణామృతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:మేల్నాటి లక్ష్మయ|మేల్నాటి లక్ష్మయ]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=దోరవేడు సాంబశాస్త్రి (పరిష్కర్త)
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=1345
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>psdspwbossyq8syly0skkl3mzha1404</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596113</id>
      <parentid>595997</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T04:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596113</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="jqa1ob3zrop49dhkiwnn6wl1gp1vp48" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[కవికర్ణామృతము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:మేల్నాటి లక్ష్మయ|మేల్నాటి లక్ష్మయ]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=దోరవేడు సాంబశాస్త్రి (పరిష్కర్త)
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=1345
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>jqa1ob3zrop49dhkiwnn6wl1gp1vp48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికర్ణామృతము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238099</id>
    <revision>
      <id>595998</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[కవికర్ణామృతము]]  | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ  | అనువాదం =   | విభాగము  =   | ముందరి =   | తదుపరి = [[కవికర్ణామృతము/పీఠిక|పీఠిక]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1345 }}  &lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృత...'</comment>
      <origin>595998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="511" sha1="4d1tuezcdstxl0irvj0hccr4tyvcmk2" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[కవికర్ణామృతము]]
 | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[కవికర్ణామృతము/పీఠిక|పీఠిక]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1345
}}

&lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=1 to=1 /&gt;</text>
      <sha1>4d1tuezcdstxl0irvj0hccr4tyvcmk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికర్ణామృతము/పీఠిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238100</id>
    <revision>
      <id>595999</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ  | అనువాదం =   | విభాగము  = పీఠిక  | ముందరి = [[../]]  | తదుపరి = [[../వంశావళి/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1345 }}  &lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=2 to=3 /&gt;'</comment>
      <origin>595999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="rx9ufec2wvqx66m2e077ljt7j6lyp6x" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = పీఠిక
 | ముందరి = [[../]]
 | తదుపరి = [[../వంశావళి/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1345
}}

&lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=2 to=3 /&gt;</text>
      <sha1>rx9ufec2wvqx66m2e077ljt7j6lyp6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికర్ణామృతము/వంశావళి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238101</id>
    <revision>
      <id>596000</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ  | అనువాదం =   | విభాగము  = గ్రంథముద్రణకర్తవంశావళి  | ముందరి = [[../పీఠిక]]  | తదుపరి = [[../మహిమానువర్ణన/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1345 }}  &lt;pages index=&quot;కవిక...'</comment>
      <origin>596000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533" sha1="mr33qxlc9xc8bfo6z8y952chv66ktae" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = గ్రంథముద్రణకర్తవంశావళి
 | ముందరి = [[../పీఠిక]]
 | తదుపరి = [[../మహిమానువర్ణన/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1345
}}

&lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=4 to=36 /&gt;</text>
      <sha1>mr33qxlc9xc8bfo6z8y952chv66ktae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596003</id>
      <parentid>596000</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="5f5gghp64bg6mon47jfv6bb910p6h8y" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = గ్రంథముద్రణకర్తవంశావళి
 | ముందరి = [[../పీఠిక/]]
 | తదుపరి = [[../మహిమానువర్ణన/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1345
}}

&lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=4 to=36 /&gt;</text>
      <sha1>5f5gghp64bg6mon47jfv6bb910p6h8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికర్ణామృతము/మహిమానువర్ణన</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238102</id>
    <revision>
      <id>596001</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ  | అనువాదం =   | విభాగము  = భక్తసులభమహిమానువర్ణన పద్యరత్నావళి  | ముందరి = [[../వంశావళి]]  | తదుపరి = [[../సంకీర్తనమణిమంజరి/]]  | వివరములు =   |సంవత...'</comment>
      <origin>596001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="9lccobbwuc54899m1g0qvcqbamqpaqq" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = భక్తసులభమహిమానువర్ణన పద్యరత్నావళి
 | ముందరి = [[../వంశావళి]]
 | తదుపరి = [[../సంకీర్తనమణిమంజరి/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1345
}}

&lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=37 to=41 /&gt;</text>
      <sha1>9lccobbwuc54899m1g0qvcqbamqpaqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596002</id>
      <parentid>596001</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T03:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="j5kl7ru2q7ly7490dlsbwz1ykslz6w2" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = భక్తసులభమహిమానువర్ణన పద్యరత్నావళి
 | ముందరి = [[../వంశావళి/]]
 | తదుపరి = [[../సంకీర్తనమణిమంజరి/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1345
}}

&lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=37 to=41 /&gt;</text>
      <sha1>j5kl7ru2q7ly7490dlsbwz1ykslz6w2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికర్ణామృతము/సంకీర్తనమణిమంజరి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238103</id>
    <revision>
      <id>596004</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ  | అనువాదం =   | విభాగము  = సంకీర్తనమణిమంజరి  | ముందరి = [[../మహిమానువర్ణన/]]  | తదుపరి = [[../శృంగారసంగీతమాలిక/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1345 }}  &lt;pages ind...'</comment>
      <origin>596004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550" sha1="q08idzv88bpbdmhq9t5b7ah2ugyvevz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = సంకీర్తనమణిమంజరి
 | ముందరి = [[../మహిమానువర్ణన/]]
 | తదుపరి = [[../శృంగారసంగీతమాలిక/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1345
}}

&lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=43 to=57 /&gt;</text>
      <sha1>q08idzv88bpbdmhq9t5b7ah2ugyvevz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికర్ణామృతము/శృంగారసంగీతమాలిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238104</id>
    <revision>
      <id>596005</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ  | అనువాదం =   | విభాగము  = శృంగారసంగీతమాలికాపుంజము  | ముందరి = [[../సంకీర్తనమణిమంజరి/]]  | తదుపరి = [[../మంగళనీరాజనప్రసూనవితానము/]]  | వివరముల...'</comment>
      <origin>596005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="7yz5ftlofpd30s7ti3o2fqx238xfdzs" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = శృంగారసంగీతమాలికాపుంజము
 | ముందరి = [[../సంకీర్తనమణిమంజరి/]]
 | తదుపరి = [[../మంగళనీరాజనప్రసూనవితానము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1345
}}

&lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=58 to=87 /&gt;</text>
      <sha1>7yz5ftlofpd30s7ti3o2fqx238xfdzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కవికర్ణామృతము/మంగళనీరాజనప్రసూనవితానము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238105</id>
    <revision>
      <id>596006</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ  | అనువాదం =   | విభాగము  = మంగళనీరాజనప్రసూనవితానము  | ముందరి = [[../శృంగారసంగీతమాలిక/]]  | తదుపరి =   | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1345 }}  &lt;pages index=&quot;కవికర్...'</comment>
      <origin>596006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="528" sha1="02wtbzihqq23w5lokgrhgdyibw63ozz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మేల్నాటి లక్ష్మయ
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = మంగళనీరాజనప్రసూనవితానము
 | ముందరి = [[../శృంగారసంగీతమాలిక/]]
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1345
}}

&lt;pages index=&quot;కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf&quot; from=88 to=106 /&gt;</text>
      <sha1>02wtbzihqq23w5lokgrhgdyibw63ozz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238106</id>
    <revision>
      <id>596007</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ శ్రీ వేణుగోపాలాయనమః భక్త సులః మహిసూనూర్ణన పద్యరత్నానలియును, శ్రీవేణు గోపాలాద్యంకేత గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక సంకీర్తన మణికుఁ జరియును, శృంగార సంగీతమాలి కాపుంజంబును, మంగ...'</comment>
      <origin>596007</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="02pti543qmzi72twmxitq2hx2v9v97z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీ
శ్రీ వేణుగోపాలాయనమః
భక్త సులః మహిసూనూర్ణన పద్యరత్నానలియును,
శ్రీవేణు గోపాలాద్యంకేత గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక
సంకీర్తన మణికుఁ జరియును,
శృంగార సంగీతమాలి కాపుంజంబును,
మంగళ నీరాజన ప్రనూసవితానంబునుం
పండిత పామర జనరంజనం బైన
కవికర్ణామృతము
అనునియ్యది
సురపురీ సంస్థానస్థిత మేల్నాటి
- గోష్ఠీవర్య రంగయార్య కవిపుంగవ
తనభవ బుధజనవిధేయ
పూర్వోపాధ్యాయ లక్ష్మయాభిధేయ
ప్రణీతము
. బ్రహ్మశ్రీ జోర వేడు సాంబశాస్త్రి పరిశోధితము
మ. శా, శ్రీ, కోట్రిక బిచ్చయ్య శ్రేష్ఠిగారి ధససహాయమున
X00 ప్రతులు
గోలకొండ ముద్రాక్షరశాలయందు
ముద్రించబడియు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02pti543qmzi72twmxitq2hx2v9v97z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238107</id>
    <revision>
      <id>596008</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మహాశయులారా!.. పీఠిక శ్రీమత్సరపు సంస్థాన స్థిత శ్రీ వేణుగోపాల మృదుల చరణాం భోజమత్త ద్విగే సాయమానమానస, చాత్తాద శ్రీ వైష్ణవ ద్వీజసోదశ కర్మాధికార, శఠకోపర్ట్ పవిత్రగోత్ర, త్రిమ...'</comment>
      <origin>596008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4018" sha1="sx854fjz6dvxfqany1ro9o3au0i3ziq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మహాశయులారా!..
పీఠిక
శ్రీమత్సరపు సంస్థాన స్థిత శ్రీ వేణుగోపాల మృదుల చరణాం
భోజమత్త ద్విగే సాయమానమానస, చాత్తాద శ్రీ వైష్ణవ ద్వీజసోదశ
కర్మాధికార, శఠకోపర్ట్ పవిత్రగోత్ర, త్రిమత స్థాపనాచార్య మహా
భాష్య కార యతిపత్సూత్ర, తిరుక్కోని లూరు మఠాధికార బ్రహ్మశ్రీ
శ్రీనివాస రాఘవాచార్య కృతపంచ సంహారయుత సమాశ్రయణ,
ద్రావిణామ్నాయ ప్రవర్తక, గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటనాట కాలం కాక
కావ్యకృత, మేల్నాటిగోష్ఠీవర్య రంగయార్య కవిపుంగవ ధర్మపత్నీ
పతివ్రతా
శిరోమణీ శేషమాంబా గర్భ శుక్తి ముక్తాఫలప్రాయనసిక శే
ఖరలక్ష్మమాభిధేయుండనైన బుధజనవిధేయుండనగు యేసు భగవ
త్కటాడే ంబుచేనా ర్యాశీర్వాదంబున హైదరాబాద నండ గుడైజాము
రాష్ట్ర ప్రభుత్వము వారి యనుగ్రహంబునలనఁ దదితర పాఠశాలా
శాఖాధికారుల యనుమతిప్రకారము, శకము. (సన్) ౧౨౯. కు
సంవత్సరమున (ఫసలీ) నుపాధాయత్వమునకు సంగీకరించి, గొప్ప
యుద్యోగస్థుని యాధీనముననుఁడు దేశము. (జిల్లా) గుల్బర్గ్ కుఁ జేరిన
దానియందొశ భాగము. (తాలూకా) కోడం గంటయందును, దత్సం
బంధమైన, అధికారులుండు గొపగ్రామము కనుబా) బమరస్పెట,
హుసనాబాదు, దౌలతాబాదు, మద్దూరు, దామరగిద్ద, చంద్రుక,
కానుకుర్తి, యీ యష్టగ్రామముల పాఠశాలలయందుఁ ప్రధాన,
సహాయోపాధ్యాయుఁడనై ప్రవర్తించి, బాలురకు సద్విద్యను బోధిం
చి, వెన్నలోని వెండ్రుక చందయిన నేకఅంతలేక శకము. (సన్)
౧౩౪౦ యవ సంవత్సరమున (ఫసలీ) నుప చేతనవరుండవై కడితేణి,
పై పేర్కొనిన దౌలతాబాదు గ్రామముపందు గృహ క్షేత్రముల
సంగ్రహించుకొని యీసమయంబున శ్రీహరిని ధ్యానించుచుఁ గాల
క్షేపంబుసల్చు వాఁడ.
ఇంతకుఁబూర్వము, పండితజన మనోరంజన పద్మావతిపరిణ
యమును, రసికజన
మనోవికాస రాజ శేఖర విలాసమను నాటకములను
.గోడంగంటికీఁ జేరిన బమర స్పేట గ్రామాధిగా
కారులగు విష్ణువృద్ధ సగో
త్రస్మార భాగవత సాంప్రదాయక బ్రహ్మశ్రీ సీతారామరావు జీవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sx854fjz6dvxfqany1ro9o3au0i3ziq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238108</id>
    <revision>
      <id>596009</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రావుగారి కమున రచియింపంబడి బహుమానముల నందిళయ నంతరము పై జేక్కొ చిన ప్రథమ నాటకమును వారవ్చొత్తించి కృత కృత్యులైకి, వారిజుమాశయగు, మహబూబ నగరమునకుఁ జేరిన ఒక గ్రామాధికార గౌతమగోత...'</comment>
      <origin>596009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="l456ddrb82ouh0ujeibxr4rrr5pveef" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రావుగారి కమున రచియింపంబడి బహుమానముల నందిళయ
నంతరము పై జేక్కొ చిన ప్రథమ నాటకమును వారవ్చొత్తించి కృత
కృత్యులైకి, వారిజుమాశయగు, మహబూబ నగరమునకుఁ జేరిన
ఒక గ్రామాధికార గౌతమగోత్ర స్మార్త భాగవత సాంప్రదాయక
బ్రహ్మశ్రీ నరసింగరావుగారు శ్వశురాభిమానిపరులై పైనాకుచ్చిన
ద్వితీయనాటకము నచ్చొత్తించి కృతార్థులైరి. వెండియు వెది కెగ్రా
'మాధికారి యనుమతంబున గోపాలపేట బ్రహ్మశ్రీ రామచంద్రా
చార్య కవివర్యులచే నిర్మింపఁబడిన ప్రహ్లాద నాటకమును బరిశీలించి
కంజెందకనన్నుఁ ద్రోహలము: గావించు వారి మనోభీష్టప్రకారము
దన్నా టకమునందుఁ ఔల్గొని యామూలాగ్రహముగా శక్తి కొలంది
సవరించి వసనంకమగు నట్లోనచ్చుటచేఁ బరము సంతుష్టాంతరంగు లై
విశేషబహునూ నంబుల నొసంగి వింశతిరూప్యంబులు వశినము
శాసనముగావించి ధన్యు లైరి.
కోడుగంటికిఁ జేరిన హకీముకట గ్రామాధికారియైన మో
టాటిసంశ సంభవుడగు యాఁడ్డిగారు ధర్మగుప్త ధరాధీకనాటక
మును రచియింపించి సన్మానములసల్పిరి.
కర్ణాకపండిత జనమనోరంజన పద్మావతీపరిణయ నాటకము
ను, కర్ణాటక పారిజాతాపహరణమును, స్వయముగాఁ గూర్పఁగా
య్యె.
భక్త సులభ మహిమానుసర్లన పద్యరత్నావళియును, సుర
ఫుల్ వేణుగోపాలాద్యంకిగ గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక సంకీర్తన ముణి
నంజరియును, శృంగారసంగీతమా లిశావుంజంబును, మంగళసీ రాజన
ప్రసూన వితానంబునుంగలిగి పండితపామర జనరంజనంబైన, కవిక
“అమృతమును, యిపొత్తము సచ్చొత్తింప వాగ్దానంబొసంగిన కోడం
గల్లు పురీనివాస వైశ్యకులాగ్రేసర కోట్రిక
భిక్ష యాభిధేయుని కృతజ్ఞ
శశింతయుఁ బాత్రుఁడు,
ఇట్లు, పూర్వోసాధ్యాయ బుధజనవిధేయ
మేల్నాటి లక్ష్మయాభిధేయుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l456ddrb82ouh0ujeibxr4rrr5pveef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238109</id>
    <revision>
      <id>596010</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథముద్రణకర్త వంశావళి శ్రీమత్కోడంగల్లుపురీ నివాస వైశ్యకులాగ్రేసర కోటికళ యాభిధేయుని వంశానుక్రమాభివర్ణనము. శా॥ శ్రీవారిన్ము భలగ్న మందలరితా గ్రేగంటనీక్షింపనే త్రానూ...'</comment>
      <origin>596010</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2203" sha1="stqnzpjtavr9jdzw67n8qixy7rl94ob" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంథముద్రణకర్త వంశావళి
శ్రీమత్కోడంగల్లుపురీ నివాస వైశ్యకులాగ్రేసర కోటికళ
యాభిధేయుని వంశానుక్రమాభివర్ణనము.
శా॥ శ్రీవారిన్ము భలగ్న మందలరితా గ్రేగంటనీక్షింపనే
త్రానూనాలయుగంబుడంబుగను ముద్రాముద్రితంబై తగు
న్మౌనుల్గాంచినరించిమించిపొగడ న్మా వేంకటాద్రీశ్వరం
కౌనెంచన్గుణి పై శ్యభిక్ష యమణి హర్షంబునం బ్రోవుత
కలిమి చానకు భూషణానలుల నీటి
ఘటవలతికిఁ జెక్కంఫు పసిడికు ప్పి
యాచ&quot;ఘమునకుసౌర పై చికీయన
భువిందనర్చు కొడంగలు పురచరంబు||
శా॥ శ్రీవత్సాములగోత్రవర్యులు రమా సీమంతినీసుస్థితు
ల్భావింపన్సుగుణావతంసులు వరాసస్తంబ సూత్రాధ్యులు
స్థాన స్వేంకట
శైలనాథ పదకంజాతాశ్చ కుల్వర్తగ
ప్రావీణ్యులరభిక్ష యాభిధసుధీవంశాగ్రణుల్సౌల్చి రా॥
సీ॥ హరుడు మిత్రుండని మురియుచుండెనుగాలి
సఖునిభిక్షముమాన్పఁ జూలెనొ క్కొ
తారాద్రి చెంత సదాస్థితుండై బహు
నిధులనార్జింపంగ
నే చ్చెనొకొ
కొఱగాకధనమొక కోణమండనిశంబుఁ..
బడియుండ బేరము లడిపెన్కో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>stqnzpjtavr9jdzw67n8qixy7rl94ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238110</id>
    <revision>
      <id>596011</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవి కర్ణామృతము శ్రీదుఁడై నందున మోదమఁదెనుగాని యిక్కఱఁతలు గల్గు పెఱిఁగెనొక్కొ తే॥గ్రీ యనుచు జక్కుల జే హాస్యంబునల్సి సంఖ్యలకుమించి విత్తంబుసంగ్రహించి కలిమిచే నొప్పుదుర...'</comment>
      <origin>596011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2845" sha1="f95zvyqp9dzmp0lbqrsetjygxpqt7e8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవి కర్ణామృతము
శ్రీదుఁడై నందున మోదమఁదెనుగాని
యిక్కఱఁతలు గల్గు పెఱిఁగెనొక్కొ
తే॥గ్రీ యనుచు జక్కుల జే హాస్యంబునల్సి
సంఖ్యలకుమించి విత్తంబుసంగ్రహించి
కలిమిచే నొప్పుదురు కొడంగంటిపురిని '
వైశ్యమణులైన కోట్రిక వారలే.రు
మ విదితంబై తగు ట్రికాన్వయమున న్విఖ్యాత చారిత్రులై
పెదగోవిందయ సెట్టిరెట్టి చినగోవించార్యుఁడుఁబుట్టి కో
ఏదులౌ నౌననిసన్ను తుల్సలు సద్విద్యాధితో పతులై
ముదమారశ్నల రామకృష్ణులు బెంబుణ్యాత్ములై పొల్చి శా॥
శ ధీరుఁడు పెదగోవిందయ
మారసమా నాకృతులఁగు మాకులలక్ష్మీ
నారాయణసన్నా ముని
గౌరవయుతులింగయార్యుఁ గని ముడ
మంచె౯ ||
శా: గోవింధాత్మజులై నయాత్మ భువులతో షించుచుంబోలి రౌ
ధీవామాకృతులంగ్రమంబున ధరద్దీర్ఘాయురారోగ్య వి
ద్యావాగ్వైభవులై మెలంగిరి హరిధ్యానైక పారీణు లై
గోవిందాత్మజులంచుబల్కఁదగు బోగోప్యంబునిం
కేటికిన్ L.
తేగీ॥ శంకరుఁడు సామజానన షడ్వదనుల
గనించాడు. ననుమతి లింగయ సమాఖ్య:
డందముగ వేంకయార్యు గోవిందయాధ్యుల
బడRసం శాసవృద్ధిచేఁ జరిఢవిల్లె,
మ॥ మనలింగాఖ్య వదాన్యు జ్యేష్ఠసుతుఁడా గంభీర పాథోధి న
ర్యునికీ_ందును ధాబ్ధిహంసకరిథి ద్వ్యానుభడిందీరచం
దనసంతానసురాపగాభి దురకుక్తా రాద్రి వచ్ఛారదా
మనసారంబులఁ గేరి వెల్లి వీరి సెన్హా చక్రమందంతటన్ U&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f95zvyqp9dzmp0lbqrsetjygxpqt7e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238111</id>
    <revision>
      <id>596012</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంధ ముద్రణకర్త వంశావళి తేగీ॥ వేంకటాద్రీశ్వరుఁడుమున్ను వేడ్క చేత నలరిపద్మావతిని బెండ్లియైన భాతి సిరులఁదనరారీ వేంకయ సెట్టప్పుల్ల మాంబనుద్వాహమైపాల్బెహర్ష మెనఁగల క॥ ప...'</comment>
      <origin>596012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="bhmy01o5jz6l4cfw5lbq95he832e1hb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంధ ముద్రణకర్త వంశావళి
తేగీ॥ వేంకటాద్రీశ్వరుఁడుమున్ను వేడ్క చేత
నలరిపద్మావతిని
బెండ్లియైన భాతి
సిరులఁదనరారీ వేంకయ సెట్టప్పుల్ల
మాంబనుద్వాహమైపాల్బెహర్ష మెనఁగల
క॥ పరపుల్లాం’బామణీయం
దరుదుగధీశాలి వేంక
న్నరసింహాభిధుఢాకా
యార్యుఁడువరుస
ఖ్యునిలింగయనామ ధేయుఁ గని విలసిల్లె |
· ఉ. నేన్ను ఁదురక్షణత్వమున వెన్నెల జేఁడువితీర్ణ
మందు వే
గన్నులవాఁడు భోగమున గన్నులవిస్తుఁడుపోయగంబుసం
ఒన్న గరాట్టు బుద్ధిని గృపన్నయ సింధుపరుండు ఛాత్రియం
దన్న వనారసింహుఁడు వియన్నదిఁగేది చెలం గెగీర్తి చేస
క॥ గిరితుఁడు గా శీతరుణిని
గరమరుదుగఁ
బెండ్లియైన కరణోద్ధరణి
న్న రసింహనామ ధేయుఁడు
నరగె రాంబనువరించి పరిణయమయ్యెన్
ఉ॥ ముగ్గురుమూర్తులోయనఁగ బుట్టిరి గౌరమగర్భవాసులై
యిగ్ధతి
శేముషీ సహితుఁ డెల్లయ
జ్యేష్ఠ తనూజ్యుడై తగె
నగ్గనికక్షణత్వమున సభ్యుఁడు రామయ సొల్చెమాన్యుఁడై
యగ్గల మైనసంపదల నందెను వెంకయ పార్టీకి
సీ. చిందంబు మగల సింగంబు లేని
సార్థకంబుగాణా ||
మినువాత రాయంచ మి : న్కుఁ గేరి
నలువపడంతో వెన్నెలదోకుదిండీని &quot;
చిలువల యెకీమిని చెలువుఁదేగడి
వేగంటి వాలు సాల్వెల్లిసుప్పాణి
జీజేల బాబా రెల్లు జిగి నెదిర్చి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhmy01o5jz6l4cfw5lbq95he832e1hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238112</id>
    <revision>
      <id>596013</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవికర్ణామృతము వెళిమ్రానుసుక్కంటి పలిగట్టు మడికాసు కపురాలు తెలిదమ్మికాంతి నించి. తేలుగు మేటిపుల్లులదొర మోము:ఁ దాటిస్ డెము దారి నేల్పులగిడ్డి చౌదంతిరి సులుఁగు:జలితరి మబ...'</comment>
      <origin>596013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2269" sha1="o261ym6i76jb9lwy8cgezl2qx9nifb4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవికర్ణామృతము
వెళిమ్రానుసుక్కంటి పలిగట్టు మడికాసు
కపురాలు తెలిదమ్మికాంతి నించి.
తేలుగు మేటిపుల్లులదొర మోము:ఁ దాటిస్ డెము
దారి నేల్పులగిడ్డి చౌదంతిరి
సులుఁగు:జలితరి మబ్బుల మెఱుఁగుదూతి
నసుధఁదన రాశి రామయవర్యుకీర్తి ॥
చ|| అరయవిరించి శౌరిత్రి పురాంతకులర్జీని శారద ప్రమా
తరుణిని భార్వతిస్వరుసఁ దప్పకఁ బెండిలియైన వాడ్చున
స్వరమతియెల్లయార్యుడు సబంధుఁడురానుయ వెంక యాగ్యుఁడు
స్సరవీని శేషమన్విసయచారిణి శేషమసాయమాంబలం
బరిణయమంది భాసిలిరి వైశ్యటలాగ్రణులై వసుంధరన్ 1
రామయార్యునిజాయాళిరోమణీ
క॥ తానన్న పూర్ణయైపతి
హీనత్వముచేత
భీక్ష మెత్తుచునుండ
దంచునగిరికా
నా
మానిని నెదిరించి శేషమాంబ వెలంగెన్
లేగీ పాండుపార్థివచంద్రుని భార్యయైన
కుంతికిని బౌద్ధుడుదయించి సంతసిలిన
పగిదికోట్రిక రామయ పత్నియైన
శేషమకు (బుట్టి పుల్లయ సెట్టితన BL
సీ। శారదాశారన నారద నారద
జారతారళతా రతా రాహిసం..
హరహరనీహారహారాంగ రుచుల
సారసమనసార సౌర సైంధవసార
సారబృం దారమంబారగతుల: &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o261ym6i76jb9lwy8cgezl2qx9nifb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238113</id>
    <revision>
      <id>596014</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ గ్రCథ ముద్రణకర్త వంశావళి గాశపాకాశాపగా నీకాశ కాశ రాకానిశాకరనా కకరుల తేమించన వర్తించసాగె నందు సరసులుగొనియాడ హర్షమునను నైశ్యకులవార్ధి చంద్రుఁడై వాసికెక్కి పుల్లయార్యు...'</comment>
      <origin>596014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2146" sha1="bafyz0g7zsz16530k072qv6508qbk5b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ
గ్రCథ ముద్రణకర్త వంశావళి
గాశపాకాశాపగా నీకాశ కాశ
రాకానిశాకరనా
కకరుల
తేమించన వర్తించసాగె
నందు సరసులుగొనియాడ హర్షమునను
నైశ్యకులవార్ధి చంద్రుఁడై వాసికెక్కి
పుల్లయార్యుండు దాతయై యల్లసిల్లె
సీ। తలవాకిట వలంతిఁదగ చేర్చుకొని చాల
మేటియౌచతురాస్యు మేధయెంత
నూటిమాటికీ చెక్కు మౌఢ్యంబుధరియించు
వరసురాచార్యుని ప్రజ్ఞ యెంత
సతతంబు భాసిల్లు శ్రుతి - సుడై నట్టి
చిలువ లేని మనీష చెలఁగునెంత
సరగ శుకాఖ్యునిస్సం దేహతంగన్న
వ్యాసర్షి వాకౌఢివఱలు నెంత
తేదీ। యనుచువారలనిరసించి ఘనతనడసి
కవనమునను బ్రషీణతఁగాంచిమించి
వైభవంబున నిర్వరపతినిదెగడి
చెలఁగెకోట్రిక పుల్లయ సెట్టి పెట్టి
సీ కోట్రికాన్వయ వార్ధి కుముద బాంధవుడనం
దనరారిక లిమిచేధనదుఁ గేరి
సారకృష్ణార్జున సంవాదమనుగ యో
సాఖ్యాన మొనరించి హర్ష మెసఁగ
మరి సంగీతములరచి,
శృంగార
యి. చిముద్రణముగావించిమించి
'మహికని శ్లేషణి` మజ్జనకునిచంద్ర.
* నరసభూపాలీయ మరసీ యభ్య -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bafyz0g7zsz16530k072qv6508qbk5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238114</id>
    <revision>
      <id>596015</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కె.వి క .మృత ము క్షీరసాగరశస్యను గేరిలక్ష్మ నూంజనుగుణకదంబమై మహిఁ బెలంచె! | లక్ష్మమాలికయందు సలక్షణముగ రంగనాథు నృసింహునెసంగు చంద్ర శేఖరునిగాంచి ఔక్షయ సెట్టిచెలఁగె వంశమభివృ...'</comment>
      <origin>596015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="dh3lp1px2dnlzysttwomms0ujygya2n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కె.వి క .మృత ము
క్షీరసాగరశస్యను గేరిలక్ష్మ
నూంజనుగుణకదంబమై మహిఁ బెలంచె!
| లక్ష్మమాలికయందు సలక్షణముగ
రంగనాథు నృసింహునెసంగు చంద్ర
శేఖరునిగాంచి ఔక్షయ సెట్టిచెలఁగె
వంశమభివృద్ధిఁ జెంది నిస్సంశయమున॥
కం: మారులు చెలువంబున సుకు
మారులుధీరత్వమునఁ గుమారులుమహిసో
మారులుగారిచ్చిన్ని కొ
మారులుభిక్ష యకుఁ బొడమిమలయుదు రెలమిన్ |
పైగ్రంధముద్రణకర్త దివ్యక్షేత్రముల యాత్ర సల్పిన ప్రస్తావము
సీ కృష్ణాధనుస్కాటి విష్ణుకంచిజిదంబ
'రముగాళహస్తి శ్రీరంగనరముఁ
దిరుపతిశివకంచిఁ దిరుచినాపల్లిన
ద్రామేశ్వరము మధురాపురంబు
బక్షి తీర్థంబును బండరిఁ గుంభకో
ణము గయాభద్రాచలముఁబ్రయాగ
మునుజంబు కేశ్వరమును జగన్నాథంబు
సింహాచలంబుఁ గాశీనగరము
గీ లలితగోదావరిని మంగళగిరి నెలమి
దక్షిణోత్తర దివ్యయాత్రలనుగన్న
తండ్రీ దనతోడఁజను దేరఁ దనరసల్పి
ఖ్యాతిఁబడ సెను వై శ్యాశ్రగణ్యుఁడైన
భిక్షయాఖ్యుండు బంధుసంరక్షకుండు ॥
ఉ॥ భూవలయవ్రశస్త నుత పోవిభవుండు ననూనపుణ్యనం
భావికమూర్తి శ్రీయుతుఁడు వత్సమునీంద్రుఁడు బ్రహ్మ వేదివి
ద్యావిజితాదిపన్న గుఁడునై యతి సంఘను సేవితుండు
పావన పద్గుణుండు నయి ఛార్జి లెదిగ్వినుత ప్రకీర్తి చే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dh3lp1px2dnlzysttwomms0ujygya2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238115</id>
    <revision>
      <id>596016</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథ ముద్రణకర్త కంకావళి ఈ పావన తను నీశ్వరుని వంశమునందలకోట్రికాన్వయం బీవసుధం గొడంగలు పురీంద్రముండుఁ జెలంగెనౌరవి ద్యావిహితులృమన సుగుణాన్వితు లార్యజనాను సేవనా కోవిదుల...'</comment>
      <origin>596016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3001" sha1="5t06w4i0rc1vg6nbpd9n698n8ifac5j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంథ ముద్రణకర్త కంకావళి
ఈ పావన తను నీశ్వరుని వంశమునందలకోట్రికాన్వయం
బీవసుధం గొడంగలు పురీంద్రముండుఁ జెలంగెనౌరవి
ద్యావిహితులృమన సుగుణాన్వితు లార్యజనాను సేవనా
కోవిదులైనవారు నలఘులనియించుకతింబుసంగ దా॥
ఉ। అందుజనించిమించె సముదంచితకీర్తిని గాంచిలచే
తందన కాడియాచకుల దాతయటంచువిశాల పాండితీ
మందిర సంణితప్రవరమాన్యతలన్విల సించి పెద్దగో
వింద సమాహ్వయుండు సమవిణ్మణులందు
సెబాసునొందుచు
ఉ॥ అతని వంశమందు ముదయంబును గాం చెరమాకళత్రని
సీతపంబురుడు గళ విశ్రుతసమ్మక కండ బిందు సం
ఘాతసుపానతుందిల మనస్కుఁడు రమ్య కవిత్వధోరణి
ప్రీతకవిప్రకాందుఁడు విభీతజనాదృతీపుల్ల యాఖ్యు డైకి
చ|| పురుసుక గావి తానమునఁ బుష్కరవైరిని బుష్క &quot;రేశ్వరుం
బురు విభవాభి రామమున బుష్కరపాలునిఁ బుష్క రాంబకుం
బురుతనకో భసంబునను బుష్కర కేశునిఁబుష్క రాంబకు
స్వరు జయించి మించెననివార్యుఁడుపుల్ల వీడింద్రుడిద్ధరన్ 13౬.
సీ॥ ద్విజనాయకునిమిుంచి ద్విజులనుబోమలచెఁ
దన సుకళాప్రభో ఘనకచేతః
గవిరాజుసలయించి కవులను దరిఁ జేర్చెం
దనకవిత్వప్రభా ఘనతచేత
గురువుకు వంచించి గురువులఁ బూజిం చె
గననునీ సాప్రభా ఘనతచేత
బుధునవమానించి బుధులగోష్ఠిఁ తెలంగా
దనదువిజ్ఞానస జ్ఞానతచేత
॥। నÁడు సామాన్యుఁడేబలాహ కవితరణ
-పారపూరప్రపూజిత కార్యదీన
&quot;వారుఁడద్రోసుధీగుఁడ పారయశుఁడు .
పుల్లయా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5t06w4i0rc1vg6nbpd9n698n8ifac5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238116</id>
    <revision>
      <id>596017</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క వి కర్ణామృత త ము رهم చూ సరసకవిత్వనై ఖరుల సత్యవచోవిభవంబు నందుశ్రీ ధరపద పంక బార్చనలఁ దత్పదభక్త సుసేవనారతి న్ని రుపమదానశీలతను నిర్మలతను యశో''భిరామత ద్ధరణిసిబుల్లయార్యునకు...'</comment>
      <origin>596017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="c2llmy9yrci5r6y3ekbv73edwqjtfzf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;క వి కర్ణామృత త ము
رهم
చూ సరసకవిత్వనై ఖరుల సత్యవచోవిభవంబు నందుశ్రీ
ధరపద పంక బార్చనలఁ దత్పదభక్త సుసేవనారతి
న్ని రుపమదానశీలతను నిర్మలతను యశో''భిరామత
ద్ధరణిసిబుల్లయార్యునకుఁ దార్ధానియే మనుజుండునీడగుస్ II
చ: పరమపతివ్రతా తిలక భర్త నుగామిని పంకజాలయా
చరణసరోజ సేవసల సంతత కాలము పుచ్చుసద్గుణా
కరపరిపూత భాసజత, కంతుసతీశత వేప సాయమా
ఖ్యరహీనిమించుఁ బుల్లయవ రాంగన యంగనలందు మేటియై
ఉ ఆమిధునంబు శ్రీహరికటాక్షముసం బడ సెంగుమారుగా
నామదనాభిరాముని గుణాన్వితు నిర్మల కీర్తి సాంద్రు వి
ద్యామహితున్వదాన్యుని సుభామధురోక్తి విశారదంగవి
ప్రేమునిసత్యసద్వినయు భిక్షయనామునిశ్రీసుధాముని
సీ జలడంబులను దగుసాటిఁగవచ్చుఁ
జలసంబులేకుండ “మెలగుఁచున్న
బలిచక్రవర్తి నేర్పరచి చెప్పఁగవచ్చు
దానవత్వంబును బూనుకున్న
నానిశాపతిని సమానంబుఁ దేవచ్చు
దోషాకరత్వంబు దొజఱయకున్న
గిరిజేశ్వరునిబిల్చి సరిగూర్చగావచ్చు:
గొండగుహలలోన నుండకున్న
తే తనికీతం యసమానగతిఁ తెలంగు
సకతసక్కవిపండితా దృతిని జేసి
క్షితి నసామ్యతకీర్తి సంగతిని బొం''
బి.యార్యుండు సుగుణవిలక్షణుండు!
చ॥ ధనముఁబో సంగవిద్యలకుఁ దావుఁజొసంగడు విద్యలుండిన
ర్ధనమతిదూర మేగ్గు నిక దాక దరిద్రుఁడు భూరిలోభియాగా
ధనికుఁడుదద్విధంబును సధార్మికుఁడై విలసిల్లు భిక్షయా
ఖ్యునికడలేదు విత్తి ముకళోర్జితశక్తి యుదానముండెడున్.!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c2llmy9yrci5r6y3ekbv73edwqjtfzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238117</id>
    <revision>
      <id>596018</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథ ముద్రణకర్త వంశావళి. చక్ర సిరిఁగలమూర్ఖలోభి గుణశీలుఁడు గాక నహంకృతాత్ముఁడై వరకవిపండితావళినిఁ బర్వినదుర్మతి 'ప్రేత రాజ దు ర్శరభట సంచయంబునలె రక్కసిబంట్లనుఁబోలెఁజూచు...'</comment>
      <origin>596018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="9sc68r5zl1lskshi01f45ecdywul0c4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంథ ముద్రణకర్త వంశావళి.
చక్ర సిరిఁగలమూర్ఖలోభి గుణశీలుఁడు గాక నహంకృతాత్ముఁడై
వరకవిపండితావళినిఁ బర్వినదుర్మతి 'ప్రేత రాజ దు
ర్శరభట సంచయంబునలె రక్కసిబంట్లనుఁబోలెఁజూచునా
దురిత గుణంబు సంతయినఁదూఱదు భిక్షయమానసంబులన్
సీ। ఆమహితుండు లక్ష్మాభిధయానతీ
తిలకంబునందు సలలితగతిని
'ద్రేతాగ్నులంబో లెఁ దేజరిల్లెడుసుత
త్రయమునుగాంచెను రంగనాథు
నరసింహనాముని “వరచంద్ర శేఖరు: '
'జనువానిపితరుల ఋణము వాయఁ
బుత్రత్రయముగూడి పొలుపారుసిరులచే
సతతసౌభాగ్య సంగతులచేత
తే॥గ్రీ! వేంక టేశ్వర సత్కృపా విలసనమున
తయార్యుడు పండిత విబుధసుకవి
జనులమన్నించి మర్యాదఁ గొనుచునుండ
దీవనలనిచ్చు చున్నాడ భావములర
చ॥ నరుఁగుణంబు లెన్నగను నిరసనంబు పధంబుఁ ద్రొక్కక
నెరయుచుండగా. మేకద నీ కిలభిక్షయార్య వి
శ్వరునిగుణాతి రేకములు భావమునిండగ వ్రాసినాడనో
హరిననుఁడప్పు లెన్నకమహదయతోడుతఁ బ్రోచుచుఁడునూ !
(29 వ పేజీలో పంశవృక్షము చూడుడు)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9sc68r5zl1lskshi01f45ecdywul0c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238118</id>
    <revision>
      <id>596019</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మ గ్రంధముద్రణకర్త వంశవృక్షము. జ్యేష్ఠ పేదగోవిందయార్య నిష్ఠ చిగోంవిజయాక్య పుత్ర, లక్ష్మీనారాయణార్య ఫు. లింగయార్య ఫు. వేంకయార్య పు, గోవిందయార్య భార్య. . పుల్లమాంబ' ప, నృసింహయ...'</comment>
      <origin>596019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="obzzledjw9ybgc7i84en5rh2aya3erb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మ
గ్రంధముద్రణకర్త వంశవృక్షము.
జ్యేష్ఠ పేదగోవిందయార్య నిష్ఠ చిగోంవిజయాక్య
పుత్ర, లక్ష్మీనారాయణార్య ఫు. లింగయార్య
ఫు. వేంకయార్య
పు, గోవిందయార్య
భార్య. . పుల్లమాంబ'
ప, నృసింహయాద్య
పు, ఛాకయార్య
పు. లింగయార్య
భా. గౌరమాంబ
T
పు. రామయార్య
1
కౌ, శేషమాంబ
భావ శేషమాంబ
1
పు. రంగ నాధ పెట్టి,
పు. ఫుల్లయార్య
T
భౌ- సాయమాంబ.
పు. భీక్షయ పెట్టి
భా. లక్ష్మమాంబ-
- పు. నృసింహ పెట్టి పు. చంద్ర శేఖర పెట్టి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>obzzledjw9ybgc7i84en5rh2aya3erb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238119</id>
    <revision>
      <id>596020</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ వేణుగో పొలాయననుః క-వికర్ణామృతము. ఇష్టదేవతాస్తుతి. శా॥ శ్రీ వైదర్భి సరోజసక్త భసల శ్రేణిం కొలగించన త్తావుంచాసి ముఖాంబుజంబునఁ బడంద స్వంగి భీతిల్లి రా భావం బాత్మ వెఱింగ...'</comment>
      <origin>596020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2079" sha1="ndvrzp4873mkx3bpg7s3fi7e5h3liqy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీ వేణుగో పొలాయననుః
క-వికర్ణామృతము.
ఇష్టదేవతాస్తుతి.
శా॥ శ్రీ వైదర్భి సరోజసక్త భసల శ్రేణిం కొలగించన
త్తావుంచాసి ముఖాంబుజంబునఁ బడంద స్వంగి భీతిల్లి రా
భావం బాత్మ వెఱింగి గంధఫలులంబై చల్లియత్తేఁటులం
బోనంజేసినకృష్ణుఁడెప్పుడు మముఁబోల్చారఁగాఁ బ్రోవు.
సీ॥ మెరుఁగాకువదనంబు సరసిజంబులఁ గేరి .
విధుమాడ్కిఁ దద్దయు వెలయుచుండఁ
'జీలుపొందురోమాళీ యతులను నిరసించి
హరిభంగిసంతతంజలరుచుండఁ
బరికింప నలి వారినంబులదూఱి
యేడైజం గృష్ణత్వ మెనఁగుచుండ
భావింపలే: గౌను పంచాస్యమునునవ్వి :
రహీననంతవిధంబుఁ గ్రాలుచుండ
శే॥ దసరువాతెఱ బంధూకమునుహసించి
* సూధవస్ఫూర్తి విలసిల్ల మహిసదదయ.
నంబులంతట శౌర్జిభావంబుఁ జెంది.
పొసఁగుసిరిమాకు సంపదలో సఁ స్థలగాత!
మ। పరఁగనారతి కొప్పు వారిదముగా భావించి&quot; తానెక్కు హం
సరహనీృతిఁహించి యేగునని బల్చర్చించి సందేహతం
ద్వరగా వాణినినై జనకమున నిత్యంచొప్పగాఁ దాల్చుచు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ndvrzp4873mkx3bpg7s3fi7e5h3liqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238120</id>
    <revision>
      <id>596021</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ము సీ॥ ప్రోల్లసద్వల్లకీ పుస్త కాంచితి పాణి రాజతాసితఫణి రాజ వేణి మధురవాణి.. వినయనిరంతర వినుక మునిశ్రేణి మకరంధననసుధా చాంచల్యమోచన చకితసంజ్వల దేణీ దక్షిణళుజక సద్వరకృపాణి క...'</comment>
      <origin>596021</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="bc7jfhfuf3izbudsionh7odkj9b7fa4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ము
సీ॥ ప్రోల్లసద్వల్లకీ పుస్త కాంచితి పాణి
రాజతాసితఫణి రాజ వేణి
మధురవాణి..
వినయనిరంతర వినుక మునిశ్రేణి
మకరంధననసుధా
చాంచల్యమోచన చకితసంజ్వల దేణీ
దక్షిణళుజక సద్వరకృపాణి
కేవల్యహర్మ్యాగ్ర శాంచనని
శ్రేణి
యంచ కేజీ నెక్కు మించుబోణి
. కేజీ! యాచితేంద్రాణీ సర్వవిద్యాధికాణి
నన్ను తాఖలగీర్వాణి స్మరవధూని
పులి నలువరాణి
కలితకల్యాణి ధీనిచ్చుఁగాత వాణి॥
ఉ ఇందునిభాననార్య వల పెక్కఁగ సంకముఁ జేరఁబోయిచె
న్నొందహికూర రాజిఁగని యోర్వక సాధ్వనమందినిల్వఁగా
సంయమేలబర్హ చ చయ్యన రాఁ దగునంచుఁ బేర్మిచే
సందిట నుంచి
ముద్దులిదు శంకరుడిచ్చు విభూతులరిలిస్ ||
పంచ॥ కటికిమలస్థనించి నెటిఁగ్రాలెడి నిన్ను గరంపనావశం
బెటులగునంచునాడికి గిలీశుఁడ నీకిది భూరికార్యమే
కటకునఁబై డిగుబ్బలిని దద్దయునిల్లుగ వాంచినట్టి భూ
ర్ఘటిక బాకడంగివలి చెట్టు కొమారిఁగరంచుచక్కి ము
ర్ఘటమెయటఁచుఁబుశివ కొంతయొనంగుతమ కభీష్టముల్
పుచ|| అరయదటాలు సర్జన నియంతలంబును
జయఁబోయిని
ర్భరగతిచేఁదదీయజు హురాణముఁ గాంచి మదిండలకగా
సురు శరభౌగ్రిమత్వ విర వొందిన నీ కళ్ళు కొందుకంచు న
- గిరిజసచింపఁ జేరఁజని క్రీడయొనర్చుచుమోద చిత్తు,డా. '
ద్విరదముఖుండుమత్కృతికి నేను విఘ్న మొనర్చు గావుతన్
సీ! అధియుగంబునం దజ్ఞాతునకుమృదు
తల్పమై శేషాఖ్యఁధ నరిపిదప .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bc7jfhfuf3izbudsionh7odkj9b7fa4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238121</id>
    <revision>
      <id>596022</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథ క ర్తపంశావతారము రెండవదూజొగి న్నిండు వేడ్కఁదలిక్చ రామానుజన్ముఁడై రహిఁజెలంగీ మూడవసారి సమ్మోదహృత్కమలు డై బలమామసంజ్ఞ చేఁ బరిఢవిల్లి పరికింపనాలను పాడిన బాసూరి కేశవా...'</comment>
      <origin>596022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="mgwcz8ocmu37prhjspmrrx19k0l534g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంథ క ర్తపంశావతారము
రెండవదూజొగి న్నిండు వేడ్కఁదలిక్చ
రామానుజన్ముఁడై రహిఁజెలంగీ
మూడవసారి సమ్మోదహృత్కమలు డై
బలమామసంజ్ఞ చేఁ బరిఢవిల్లి
పరికింపనాలను పాడిన బాసూరి
కేశవాచార్యుల కేవలాత్మ
శ్రీ!శ్రీ॥ పత్ని శాంతీమతీ సతీరత్నగర్భ
జలధిర&quot;కాసుధాంశుఁడై ' జనసమంది
ప్రేమత సంస్థాపనుండస దేజరిల్లి
సట్టిశ్రీ భాష్యకారునే సభినుతింతుఁ
సీ పరచునత్యానాస పరుఁడగు పొగను
శాసమదరు
రాస్య సరణి బొగడి
బహుముఖ వక్త యౌ రహీఁగుండలీంద్రుని
పదగూఢ భావంబు - బ్రస్తుతించి.
లలితవై దర్భి చేఁ తెలగుశ్రీనాథుని
పురుషత్వం:
గఁదలచి
విబుధవత్సలుఁడని విలసిల్లు సోముని
సన్మార్గగతులను సంస్మరించి .
॥॥॥ కవితానంబునకు మేలుఁ కలుగఁజేయు &quot;
భాస్కరునివృత్త నియమప్రభావసమితి&quot;&quot;&quot;
సభినుతించియు నితరపూర్వాంధ్ర కార్య
స్వజన కౌశలతో విద ప్రజముఁ గొల్చి ।
క॥ ననుల క్షణాన్వితునిగా
నొనరించి కవిత్వపరణియుందేలియంటే
సేన మజ్జినకుండా, కవి
జగ కరంగ యారు స్మరియింతు టెదన్ |
o తేÀ|| ఆది కవిసార్వభౌముల ననెఱను
లుఁదునన వేసి పరులకు నుర్వి నినవ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mgwcz8ocmu37prhjspmrrx19k0l534g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238122</id>
    <revision>
      <id>596023</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రించఁగల కావునను సవరించుటోపు, గాన సవరించరానిచోఁ గరముగార వించి నాతర్పితములు మన్నించవలయు . వ॥ ఇవ్విధంబున నర్త మానాంధ్ర కవీంద్రులంగొనియాడి॥ ॥శే॥॥తిగోళంబు లగనివీక్షింపవలయ...'</comment>
      <origin>596023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="84swd1y7qcd0am2yvtzppsr93ljp7mk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రించఁగల కావునను సవరించుటోపు,
గాన సవరించరానిచోఁ గరముగార
వించి నాతర్పితములు మన్నించవలయు .
వ॥ ఇవ్విధంబున నర్త మానాంధ్ర కవీంద్రులంగొనియాడి॥
॥శే॥॥తిగోళంబు లగనివీక్షింపవలయుం
లింగం జనునుగోవిదులఁ బ్రశ్న
సేయఁగుఁ గడు ను దిగ మోచింపుటొప్పు.
నెచటనెలు నేర మంచఁగూడ
ననుచునేభావిలోకుల నభినుతింతు।
వ భక్తు పరాధీనుండగు భగవత్ప్రేరితుఁడపై నిర్మింపంబూ
నీన నన్యతక కావ్యం ఒవిఘ్నంబుగా సమాప్తి నొందుట శఖలేష్ట దేవ
తాప్రణుతీయు, నాచార్య వర్యులను తీయును, సకలసత్కవిప్రవరుల '
లసౌత్యంబును, మజ్జనకుని సంస్కరణంబునం గావించి జన్మసాఫల్యం
బుకొఱకు మదీయనుశాసతార క్రమంజభివర్ణిం చెడ ||
సీ॥ మేటివిద్యల వాగ్వ ధూటీకునై నను
చాటింపలేరు మే ల్నాటివారు
పాటిఁ దప్పమటంచు మాటిమాటికి
వీధిఁ
జాటించువారు మీల్నాటివారు
నాఁటగా లెంబెను వీటి రాయల చెంత.
నేపైన వారుమేల్నాటివారు
కోటిబుధులయందు మాటలచేఁదొట్రు
పాటోందఁభోరుమేల్నాటివారు.
తేగీ మోటునడకలఁబోరు మేల్నాటివారు
బూటకులుగారు తారు మీల్నాటివారు..
సాటి లేనట్టికృతులు మేల్నాటివారు.
నీటుగుల్కెడువారు మెల్నాటి వారు
గీ అట్టిల్నాటివారి వంశాబ్దిక
ముద
బాంధవుఁడనఁబడిమి పద్బంధులోక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>84swd1y7qcd0am2yvtzppsr93ljp7mk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238123</id>
    <revision>
      <id>596024</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దేవమణియీ తండన భువిం దేజరి లై వెన్న యార్యం విజ్మలిచెన్నె సం॥ తేగ్ మున్ను శనితోటమునిగోత్రమునఁ జైలంగి సూర్ కాసూనుజాచార్య సూత్రయోగ్యుఁ డగుచుసద్వైష్ణవా 'గ్రీ మఁడనమదీయ వంశము...'</comment>
      <origin>596024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="2suqv2q1kvlnvyij84y17kmo8h1jtgr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దేవమణియీ తండన భువిం దేజరి లై
వెన్న యార్యం విజ్మలిచెన్నె సం॥
తేగ్ మున్ను శనితోటమునిగోత్రమునఁ జైలంగి
సూర్ కాసూనుజాచార్య సూత్రయోగ్యుఁ
డగుచుసద్వైష్ణవా 'గ్రీ మఁడనమదీయ
వంశము.॥ బెన్న యార్యుండు వారి కెక్కి 1
అనంతరంబ
చ|| పొలుసుగ భక్త సంఘములఁ బ్రోచుటకై మదిలోఁ దలంచిదా
నిలవసు దేవపత్ని కుడయించినహారి మురారికీతిగా
నలతీరునామధారుల ద్వయంబునఁ గొనగ గోరి చెన్న యా
ర్యులపతి Cజనించె బ్రవకుండుము వారి సమాఖ్యఁడెంచగస్
చ|| ఉగగశయానుఁడయ్యి సతతో దధిమధ్య నికేతనస్తుఁ డై
గరుడపతత్రి రెక్కి గతి గానక
బిచ్చము నెత్తి మృత్తికా
భరధరుఁడయ్యిపుణ్యజన భంజను సమురారి యీడు నేఁ
డరయఁగవచ్చు నేభునిని హారిము రారిభిషగృలారికిన్ /
సీ|| అచ్యుతత్వముమహ డైశ్వర్యతతియందు
గనదనంత విభూతి కళలయందు
మాధవస్ఫురణంపు మంజుశోక్తు లయందు
సుమసుప్రసన్నతచూడ్కులందు.
హేమాంకుకస్ఫూర్తి భూమగాత్రమునందు
విధుభావమానస విభ కమందుఁ
గృష్ణప్రభావంబు బృధుక నీవిక లందు
విశదమౌ
హరీలీల యశమునందు '
తేదీ॥ నెలయభావించి తిలకించ విష్ణుమయత
యితనియందు వసింప సత్కృతులెఱింగి..
విలసదన్వర్థనామ00 వేడ్కనిడగ్గ
మహీము వారి బుధేంద్రుండురహిఁ జైలం X14..&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2suqv2q1kvlnvyij84y17kmo8h1jtgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238124</id>
    <revision>
      <id>596025</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అ కనికరానుృతమ తే॥Á అంతనాభవ్యుఁడ ర్థాంగి యందు వేంక యార్య శేఖర్ గోవింద యాగ్య' గాంచె రామచంద్రుఁడునిజసతీ రత్న మందు గుశలవులఁగన్న చాడ్పునఁగుశలమునను' న॥ అట్టి కుమారద్వితీయంబున...'</comment>
      <origin>596025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2631" sha1="4vwa1llufb0b7r1cnqh7q0gmv95sa2k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అ
కనికరానుృతమ
తే॥Á అంతనాభవ్యుఁడ
ర్థాంగి యందు వేంక
యార్య శేఖర్ గోవింద యాగ్య' గాంచె
రామచంద్రుఁడునిజసతీ రత్న మందు
గుశలవులఁగన్న చాడ్పునఁగుశలమునను'
న॥ అట్టి కుమారద్వితీయంబునందు.
సీసమాలిక:
శ్రీమించు కాంచీపురీని నానుఁడగు వరద రాజస్వామి చరణకమల
మత్త మిళిందాయ మానమానసుడై సుజనులచే; జాలమున్న నల
శఠకోపమునిగోత్రజలధి తాళుఁ డై భాసిల్లుచునుమ హాభాన్య కార
యతిసూత్రయోగ్యుఁడై శ్రీ తిఖ్యాతిఁగన్న విజాపూరవ హర
పాప్రదత్త
నిచిత్ర దామరాందోళికా చ్ఛత్రముల్చేకొని సమ్మ
[దమున
నాఁడుమద్రికిసము నాడగౌఁడనమించి చర్చింపఁద నే చ్ఛ చక్రవర్తి
కరుణచేతను భగానూరు గ్రామంబు నందున క్షేత్రంబులం బ్రాన్తి (J
`తేదీని, జేసికొనినంత కౌనంద చిత్తుఁడగుచు.
దనరిలుక్మాన క్రీము చందమునఁగరము
వాసికెక్కినయూనాని వైద్యుఁడనఁగ
నెలమి
మెప్పులవడసి భూతలమునందు
వైష్ణవాగ్రణినాగవర్ధిష్ణుఁడై న
పరచుగోవిందయార్యుండు పరిఢవిల్లె॥
శా॥ శ్రీవర్ధిష్ణుని
కేతనోక్వలుఁడు సంశ్లేషార్థవుండాత్మ భూ
సేవాహ్లాదుఁడు శంఖచక్రసుకరస్ఫీతుండు భద్రాభివాం
ఛావేశుఁడరుణాబ్దిలోచనుఁడు సత్యస్తు చిత్తుండా.
గోవిందుండనఁజొల్చెనాము సమతనోవిందయార్యుండిల 1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4vwa1llufb0b7r1cnqh7q0gmv95sa2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238125</id>
    <revision>
      <id>596026</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంధకర్త వంశావతారము తే॥గీ। అట్టి గోవింద యార్యుఁ డర్థాంగియందు భవ్యుజి కొండయార్యునిఁ బడ సెనతఁడు ధరణిఁదఁగొండ ఇద్భుత ధై ర్యమునను హేళన మోస గెవిబుధకింభోళిపొగడ! J గోవిందాత. త్...'</comment>
      <origin>596026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3120" sha1="onvu3wph5h563p0dmw7vmdvcnygh4c8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంధకర్త వంశావతారము
తే॥గీ। అట్టి గోవింద యార్యుఁ డర్థాంగియందు
భవ్యుజి కొండయార్యునిఁ బడ సెనతఁడు
ధరణిఁదఁగొండ ఇద్భుత ధై ర్యమునను
హేళన మోస గెవిబుధకింభోళిపొగడ!
J గోవిందాత.
త్మజుఁడైన
బ్రహ్మ నిజమాకొండా భిధేయుండు దా
భావింపంజతు రాననుండు విలనచ్భాషావిలాసుండు స
త్యావాసైక పరుండు సర్వవిబుధాహ్లాద ప్రదుండెంచఁగా
గోవిం చార్యతనూజ్యుడై, నెగడు నేగోప్యంబునిం కేటికిన్ 1
భార్యయందాఁ దాళ్వారయార్యునంబు .
ఆర్యపగఁగాంచె నచార్యశాలి.
మాననిధి పాండుభూపతి మాద్రియందు
మన నకులసహదేవులం గన్నమాడ్కి
వ॥ తదనంతరం.
తేగీ చనఃగనాసూరి కేశనాచార్యసతికి
భాష్యకారులు వొడమిన పగిది భువిని
గొండయార్యభిషజ్మెళి కూర్మిపతికి
లక్షయామాత్యుఁదుడయించి లలిఁదనర్చె&quot; &quot;
3p
న॥ తత్పుత్ప్రత్రికయంబునఁదు సురపురీసంస్థానాధీశ్వర కోసలా
స్వయాగ్రేసర రాజాబలవంత బహిరీ బహదరు జబరన్ముల్క ముతహ
రుద్దేలా రుస్కా॥ జంగ్బీరుదాంకిత తాఁబరబరీ వినాయక భూమిం
భృద్వర ప్రథాన శేఖరుండనఁజాల్చీ బీర్నల్లి జాగీరుదారుఁడన శోభిల్లి,
శ్రీమద్వేదమార్గ ప్రతిష్ఠాపనాచార్యోభయ వేదాంతవర్తక పరమ
హంస పరివ్రాజకాచార్య శ్రీరంగ రాజ భట్టారక దత్త బ్రహ్మరథ
మహోత్సవ విభవ విరాజమాన శ్రీమత్తిరుక్కో ఏలూరు తిరుమలము.
·మ్మడికుమార యెంబెరుమానారు జయ్యకు స్వామి లిఖత శ్రీకారక
ర్వత్వాధికార శ్రీముఖాకలిత మెల్నాటిగోష్ఠీ పర్య, లక్ష్మయామా
“త్యుంజ'రాజిల్లెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>onvu3wph5h563p0dmw7vmdvcnygh4c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238126</id>
    <revision>
      <id>596027</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ههـ చ భువిఁగలలక్ష్మయార్యుపర భోగసమృద్ధిని చిన్న యంతఁడ విజవిభుండు చెంతకరుదెంచి హుటాహుటి సంభ్రమించి రే ఋశులును జెప్ప మోడ్చక నె పల్మఱుఁగన్న కతఁబునన్న.వీ. ధవుఁడనిమేషసంజ్ఞతగ:...'</comment>
      <origin>596027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2956" sha1="ttr08a7bw4zl47e9xiatwn6hgu87oab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ههـ
చ భువిఁగలలక్ష్మయార్యుపర భోగసమృద్ధిని చిన్న యంతఁడ
విజవిభుండు చెంతకరుదెంచి హుటాహుటి
సంభ్రమించి రే
ఋశులును జెప్ప మోడ్చక నె పల్మఱుఁగన్న కతఁబునన్న.వీ.
ధవుఁడనిమేషసంజ్ఞతగ: బాల్చెను బాయక నాఁటనుండియుజ్॥
మః వరలావణ్యసుకీర్తులం తెలుగు మద్యం కేంద్రుడా లక్ష్మయా
గ్యురమా సోదరులంబి తామహుడు దానూహించి చూడంగ'నే
ర్పరుపశ్రామికి బుద్ధి ఔశలమునం బద్మాలియందిడ్డ భా
స్వరచిన్నాంబదికంచటంచు నెలమింజర్చింపనింగ్ కేటికికొక
క అల్లక్ష్మయార్యుఁడంతట.
నుముంజి పత్ని ఉదరమునందు
స్పల్లలిత వేంక యార్యుం
డల్లనఁ బెద్దయ్యయనిడి యబలంలగనీ యెక్ ||
వజ్ర తత్సుకుమార కుమారద్వితీయంబునందు.
శా॥ శ్రీరమ్యంబగు కాంచికాపురి కడంజెన్నొందువెల్నాటిలో.
ధీరుం పైకై నెలకొన్న పెద్దయభువిస్దాపించి తానాళువం
దారుస్తోత్రమునాంధ్రఫక్కిని లసత్పద్య ప్రబంధంబంచా
లారాణించఁగఁజెప్పెనౌ చెలునవీళ్ల స్వామి పేరంద గజాల
నః పెద్దయార్యునిపుత్రుండు చెన్న యార్యుండు తద సంకరంబ-
శే॥ రహిని వెంకయ్య కులధూరత్న గర్భ
మందుఁజెన్నారు. తిరువెంగళార్యఘునుఁడు
పరుసలోకయ్య నాఁజెలువయ్యయ రెడీ
పుత్రులు జనించిరత్రి సత్సుత్ప్రులనా..
వా॥ చెలువయార్యునిసూన్పుడు కనకయార్యుండు, తక్కువగా
రుండు నరసింహయ్య అందరజుందు
హరిపిరినిమున్ను పరిణయంబై వకరణి
రఁగమాంబా సూటిని రంగుమారి
L&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ttr08a7bw4zl47e9xiatwn6hgu87oab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238127</id>
    <revision>
      <id>596028</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథ క ర్త వ సరసతిరువేంగళార్యుండు వసుధ విబుధాళి పొగడ ను సీ॥ తల్లికి తల్లియై యుల్లసిల్లని గట్టుయందొగ్' బుట్ట ది భంగాన్వితుంజేరి ప్రబలనిజాహ్నవి గోత్రారిచేఁబొందు గోరనిశచ...'</comment>
      <origin>596028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1954" sha1="pdan8vzsekqnn0ae6m6di3okqc3valn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంథ క ర్త వ
సరసతిరువేంగళార్యుండు
వసుధ విబుధాళి పొగడ ను
సీ॥ తల్లికి తల్లియై యుల్లసిల్లని
గట్టుయందొగ్' బుట్ట ది
భంగాన్వితుంజేరి ప్రబలనిజాహ్నవి
గోత్రారిచేఁబొందు గోరనిశచి
కువలయ ద్వేపి.నిగూడని సుచ్ఛాయ
క లరువాణి
తమ్ములపగవాని నమ్మనిరోహిజ్
నరునింబడయ జరశుద్ధరణి
లేగీ। యీయీనెయానని బుధజను లెల్ల మిగుల
వినుతిసల్పనిలని లేకుమలమతిని
- నఱలుతీరువేంగళ్లార్యుని పత్ని యైన
రంగడతుల గుణాలంబ రంగమాంబ:
వ॥ తదవంతరంబ.
క'| తిరువేంగళార్యసతియై
యిరు ఇజిడీరంగమాంబ కిల బుత్రకులై
నర యోజ ర్యుఁడనన-
స్థిరమతి వేంకయ్యనాఁగఁ జీలంగికిరువురు
శే|| మహినిముచిసూదనుఁడుపులో మజనుజరిణ
యంబయిన మాడ్కి కరకోపమాంబ నెలమి
గో5 పెంఢీలి తాఁజేసికొని చెలం గె
వేంక దర్య జీవన్మౌళి విబుధ హేళి
వశి తజ్ఞయాళిగోమణి,
సీతమహీనునకుఁ బ్రియ జననిగాకుండెనా
సిరిని
క మాటుద్దిపరుపవచ్చు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pdan8vzsekqnn0ae6m6di3okqc3valn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238128</id>
    <revision>
      <id>596029</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'แ కవికర్ణామృతము వెను ముందు జూచువానిని నేలకుండేనా సతీనొక సాకీడు సల్చవచ్చు. రహీఁబోరుడెండిని రక్షించకుండేనా. భాషనుసమముగాఁ బల్కవచ్చు. మందునిగా రాము మాత్రగాళ్లుండెనా ఛాయనన...'</comment>
      <origin>596029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2322" sha1="7f91djstx61h38thg92v3em6eplse89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;แ
కవికర్ణామృతము
వెను ముందు జూచువానిని నేలకుండేనా
సతీనొక సాకీడు సల్చవచ్చు.
రహీఁబోరుడెండిని రక్షించకుండేనా.
భాషనుసమముగాఁ బల్కవచ్చు.
మందునిగా రాము మాత్రగాళ్లుండెనా
ఛాయనన్ను పసరి సేయవచ్చు.
తే॥గీరి నిట్టికొదనలు గలవార లియ్యువతికి
వలుగల
సాటియాదుకె యనిధు లన్ను తింప
నల రైన వ్వేంక యార్యు నర్థాంగలక్ష్మి
కుశలశఠకోపమాంబ సద్గుణగడంబ
వ తదనంతరం బ
పం! తేగ్రీ వడ్డీ రథునకు పట్టంపు భార్యయైన
కోసలాత్మజకునుమున్ను కొమరుమిగిలి
రాముఁడుదయించి నట్టుuరమణ వేంక..
యార్యసతి యగుశఠకోప మాంబ గర్భ
జలధిశళియన రామార్యు.డల రెబొడమి।।
సీ రమణీయసీతాశ్మ రాజీవక లితుండు
హారిసన్నయభరతావ్వతుండు
ఖరదూషణా రాతి వర సుమీత్రానంద
నేనుండు శత్రుము హితకరుండు
జనక హర్ష ప్రదుండిన జాత సఖ్యులకు,
-కుశల వసుసమృద్ధివశపరుండు
మహివిభీషణచిత్త మహదారి హరణుండు
హంసాన్వయాబ్ధి సహరకరుడు.
6
తే॥Á| రాము;నెల రా రెంద్రప్రీతినానుసార్థ
కంబునగునట్లు విద్యాకనంబయుతుఁడు
గుణగణాఢ్యుండు మేలా టివిడుండు.
రామయార్యభిషజౌ
ళిరహిఁడ పరె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7f91djstx61h38thg92v3em6eplse89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238129</id>
    <revision>
      <id>596030</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథకర్త పంశావతారము SMA। గౌసలేయుండు సాధ్వియా వాసు నేయి నతిముడంబునను ద్వాహమైన భౌతి గృష్ణమాంబను బెండ్లియై పృథ్వీయందు రామవ్యభిష విరమణఁ తెలఁగ న తనర్ధాంగీ సాధ్వీలలామంయి. సీ...'</comment>
      <origin>596030</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2306" sha1="177r33myl40t6rspcfgnabcrjbz8828" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంథకర్త పంశావతారము
SMA। గౌసలేయుండు సాధ్వియా వాసు నేయి
నతిముడంబునను ద్వాహమైన భౌతి
గృష్ణమాంబను
బెండ్లియై పృథ్వీయందు
రామవ్యభిష విరమణఁ తెలఁగ
న తనర్ధాంగీ సాధ్వీలలామంయి.
సీ నల్లభుండన్యుల వాకిటఁబడియుండ
వారింపఁజాలని పద్మ(చేరి
మగఁడుబిక్షంఔత్త, మర్యాద గాదంచులని
మలకూర్మిపట్టి;దెగడి
ప్రియుఁడుగోత్రంబె నుద్భేదింపఁగాఁ గని
పైచుచుండిన శచీపతిహసించి
యినుఁ డైపుకు వలయంబున కార్తీ గల్పించ
&quot; సంతసంబందెడి ఛాయనవ్వి
లేడీ న్యూనమించుకలేక సదానయమునఁ
దాసరి పేరిమిఁగల నిజధవుని సేవ
లెడ తెగవిభక్తి చే చేయఁదొడగి
నెల సెం
బరమగుణ వీటి కృష్ణమాంఔవధూటి
వత సంతకంబ
పం తేగ్రీ॥ దశరధునిభార్యయౌ సుమిత్రాతరుణికి
లక్ష్మణుందుద్భవించిన లాగురామ
యార్యకులసలీ కృష్ణమాంబాతి కర
శుక్తి ముక్తాఫలంబన శుభముహూర్త
మునఁబొడమి: లక్ష్మయార్యుఁడు దని భువిని
సీ ఇంద్రజశ్చరవైభ వైధితధీరుఁడ
హీనాన తారుఁడను వరామ
చంద్రానుజమ్ముండు శాస్త్రప్రవీణుండు
జనకచితాంభోజ శర్మకరుఁడు
దలపోయగా సుమిత్రా సండ నండూర్మి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>177r33myl40t6rspcfgnabcrjbz8828</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238130</id>
    <revision>
      <id>596031</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భాసమానుడు లక్ష్మణులను భూరి భాన్వత్కు లాంబుధి కైరవసులకు సన్నయ భరతాను సరణపర్వుడు తేదీ। భూజనాహ్లాద కారుఁ డై పొగదుభునుడు నామమాత్రంబున నెకాదు నవ్యసార్థం భావముననుశత్రుఘ్నా...'</comment>
      <origin>596031</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2316" sha1="t25jysbs1nwe0sdvklr5wy9ektmrh00" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భాసమానుడు లక్ష్మణులను
భూరి భాన్వత్కు లాంబుధి కైరవసులకు
సన్నయ భరతాను సరణపర్వుడు
తేదీ। భూజనాహ్లాద కారుఁ డై పొగదుభునుడు
నామమాత్రంబున నెకాదు నవ్యసార్థం
భావముననుశత్రుఘ్నా గ్రభవవిభులను
లక్ష్మయార్యభిన=
శిశిలలిఁచనారే!
నీ పరగబిషశాస్త్ర పారంగతుండై ఆ
సిద్ధావిడామ్నాయ సరణీగాంచి
శ్రీకోసలాన్వయా (గ్రేసరం డైవన్
కారామ హార్థికొత్త మునిచేత
హైరణ్యశటకర లోనించిన హారజాం
భారదాంబరహయ భూము లెలమి
సంపాదన
మొనర్చి సరసు లెన్న ద్వితీయ
ధన్వంరిరియటంచు ధరణీయంద
తేజశ్రీ నూనతరసార విద్యావిశానయుతుఁడు
కుందమాచార చందనా గ్గేందుయతుఁడు
గుణగణాఢ్యుండు మేల్నాటికోవిదుందు
లక్ష్మయార్యలు
కేంద్రుండు లభిదనచ్చె
తేగీ లక్ష్మణుడు పేర్మిచే మార్మిళను వివాహ
మైసమాడ్కి నతీ రత్నమైన నెసంగు
తిరుమలాంబను బెండ్లియై ధరణీయంచు
లక్ష్మయార్య జీవ శాస్త్రిళిలతో తెలంగా!
న తత్కుటుంబిసి సతీవతంసం
సీ॥ ఇనుని
చేసత్సం తితినిమా యపట్టుకు
యించని రోహిణియీనె
18
పెనిమిటి చేబుగా జనులకు బాధనే
యించళీ మైథిలీయీమెయాను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t25jysbs1nwe0sdvklr5wy9ektmrh00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238131</id>
    <revision>
      <id>596032</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథకర్త వంశవృక్షము పధికరింభోలికిఁ బతిచేత హింసఁకే యించనిసద్ర క్రియీమెయౌను చర్చింపరమణుని సగ మొనర్చనియట్టి హిమకిచ్చయ పుత్రియో మెసత్య తే॥నీ॥ మనుచుఁడద్దయునిబుధా? వినుత...'</comment>
      <origin>596032</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2450" sha1="ahhnchdmmllwmx8pm29txoh4mlw5zmo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంథకర్త వంశవృక్షము
పధికరింభోలికిఁ బతిచేత హింసఁకే
యించనిసద్ర క్రియీమెయౌను
చర్చింపరమణుని సగ మొనర్చనియట్టి
హిమకిచ్చయ పుత్రియో మెసత్య
తే॥నీ॥ మనుచుఁడద్దయునిబుధా? వినుతిసల్ప
సంతతంబొప్పి వరభిషకాస్త్రనిపుణ
లక్ష్మయార్యునికుల పధూ లక్ష్మి లలిత
దివ్యతరకీర్తి
నికురుంబ తిరుమలాంబి
వ తత్పురంధీ సాధ్వీమతల్లి.
కం॥ ఆమిథునమునకుఁగల్గెను
క్షేమముసస్వీంక యార్య శేఖరుణాలను
&quot;ముసకుఁ బులో మజకును
నేమమున జయంతుఁ &quot;&quot;గి జనించిన పగిదిన్
తేగీ। అరయమేల్నాటి లక్ష్మయార్యాభిధాన
భామినీమణి తిరుమలాంబాసుగర్భ -
కలశవారాశికిని సుధాకరుఁడనంగ
రంగయార్యుండు వొడమి చెలం గభువీని॥
తేగీ। అంకనాదంపతుల గర్భమందు తెలంగి..
మదనచూపనమాను డై మహిజనించే....
గోపయార్యాఖ్యుడగు కులదీపకుండు
పద పంగృష్ణాఖ్య సత్పుత్రుడుదయమయ్యె.
న॥ తత్కుమారరూప జిన్మార చతుష్టయంబునఁడు
సీ॥ సౌందర్యమున రనూ వంద
నుండన వచ్చు.
దనుహీనుఁ డైనదా దనరకున్న
నరవిద్యలందుఁదగ్గురుఁణీతేఁడనవచ్చు.
•
'ఘనమాఢ్యసహితుఁడై పొనకకున్న
వైభవఁ బునదివస్పతి యీ నెఁడ సేవచ్చు.
గలిమిమున్నీటను గలియకున్న
لاف&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ahhnchdmmllwmx8pm29txoh4mlw5zmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238132</id>
    <revision>
      <id>596033</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవికర్ణామృతము నురుయశంబుని హిమకరుఁ గీతఁడన వచ్చు. దండ్రికీభంగంబు దలఁచకున్న తేన్నీ గాసనొరులనుబోల జగా సంగాన మింక దనకునుదాసాటి యీతఁడనుచు సరసులెన్న 'నాహ్లాద జన రంగయా వ్యాఖ్య...'</comment>
      <origin>596033</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="3ceua49oydym05pmgcfnuxcprx9ep6g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవికర్ణామృతము
నురుయశంబుని హిమకరుఁ గీతఁడన వచ్చు.
దండ్రికీభంగంబు దలఁచకున్న
తేన్నీ గాసనొరులనుబోల జగా సంగాన
మింక దనకునుదాసాటి యీతఁడనుచు
సరసులెన్న 'నాహ్లాద జన
రంగయా వ్యాఖ్యసత్కవి పుంగవుడు:
సీ రమణ తేది గేరి రాజధానీశ్వరం
డై ప్రజ్వరిలు జంపు లాన్వయాబ్ధి
రాకేందుడారంగ రాజకంఠీరవ
' సచివాగ్రగణ్యుఁడై సంస్కృతాంధ్ర
కర్ణాటక విచిత్ర కవితావిశారదుండనఁ
జూల్చియతనిచే సొనకునట్టి
సౌవర్ణ కటక సచ్చంద్రహారాష్ట్ర
పదాంజరహయములనంది నీదప
తే॥గీ! భూరిశ్రీహుసనా బౌదపురవరాధి
కారియైమించు ధీరుక్మశౌరి పేర
కృతిఘటించి రహుమతులనొండి.
రంగకవిసార్వభౌముఁడె సంగెననని
తేగీ। అతిముదంబుసమదనుండు రతినిఁబరిణ
యంబయిన చాడ్పునను సాధ్వియనఁబోసు
శేషమాంబను బెండ్లియై శేషేను మొంది
రంగ యాద్యక వీంద్రుండు రహిఁ తెలంగా!
-ప తత్పురంధ్రీ సాధ్వీమతల్లి
పం॥చ॥ ననుమతియైవుండెలమి వారకకండ ఫలాదులందగు
స్మెసఁగనయుక్త మంచనెనె నేర్చువరుక్మిణియైధవుండుమా
వసముస నెగ్గులేక నరనామముఁ గల్గిన వాని తేరునం
తసమునఁదోలన్యూనమని తా వచియించెనె సద్గుణాభి చేఁ
బొసఁగెడి
శేషమాంబనిలఁబోల గలా రెటుభూమి భైషీ. ఎనుల్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ceua49oydym05pmgcfnuxcprx9ep6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238133</id>
    <revision>
      <id>596034</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథకర్త వంశాపతారము తేగి। అంతట సంగకవి శేషమాంబయందుఁ గనియెవేంకటరమణ-ర్య మనునిఁబిదప లక్ష్మణస్వామియను నన్ను లాలనముసఁ ప్రేమమీఱసీ తో రామ నామనుతునికి ప తత్పుత్రత్రితయంబునంద...'</comment>
      <origin>596034</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2942" sha1="f52xz4urnteu7c8rsoup1crn2taw2ym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంథకర్త వంశాపతారము
తేగి। అంతట సంగకవి శేషమాంబయందుఁ
గనియెవేంకటరమణ-ర్య మనునిఁబిదప
లక్ష్మణస్వామియను నన్ను లాలనముసఁ
ప్రేమమీఱసీ తో రామ నామనుతునికి
ప తత్పుత్రత్రితయంబునందు.
నీ। ఆంధ్రగీర్వాణ కర్ణాటతురుష్క ము
హారాష్ట్ర విద్యల నభ్యసించి
జిష్ణుసంతాన నర్దిష్ణు విబుధకవి
గురుసమా: శ్లేషమై సరఁగునట్టి
సురపురంబునుబోలె సురపురీసంస్థాన
కోసలాన్వయవార్ధి కుముద మిత్ర
బుధజనమాస సాంభోజిసన్మిత్ర
సీతారామభూమి భ్వవ్వరుని సొంత
శే॥మీ॥ నవయసచి వాగ్రగణ్యుఁడై సగస కుతిని
నతనిచేతున్న నలసింది యనుదినంబు
నిండు వేడ్కన్వ సుంధ రానుండలమున
రమణఁదనరారె . వేంకటరమణసూడియో
మ। గరిమందా బుధవత్సలుఁడు సుకళాకాంతుండుగోత్రోదయుం
డరయస్సత్పథచారుఁడుక్కు వల దూహ్లాదుడు జైవాతృకుం
దురు సౌందర్యమునంది నేచుఁడిలలో
నొప్పారు సర్వజ్ఞ శే
ఖరుడ్&quot;గావున వేంకటార్యకని రాకాచంద్రుడా దధ్యము! ॥
మ॥ మదనుంచేయవఁజెల్లు వెంకయసు: ధీమాలింజో
కాలంపుఁజి
క్కఁదనం బందతనుఁడు పుణ్యజననం మచ్చేది సంభూతుఁడు
నడ చండాళినమా వృతుండు మదినెన్న స్టాతి రాహిత్యు సౌ
హృదఁగ్విస్ట పాలధ హింసకుఁడుదాని ఆధారంగా కున్న చోస్
న॥ తదనంతరంబున నాత్మపత్నియు రంగమాంబ యందు
నగరరాజులు, వేంకటస్వామి, దసరాజులను వృత్ప్రత్రయంబునుంబడ
సే ప్రధాన సహామోపాధ్యాయుండనంబొల్చి వెంకయార్యులకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f52xz4urnteu7c8rsoup1crn2taw2ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238134</id>
    <revision>
      <id>596035</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క ర్ణా మృతము . ర్తి శేషుండయ్యెను, సీతాళామాభిధుండు నిజభార్యయైన సీతమయ దురఁగనాయకులను సుతునిం గాంచి పాఠశాలా శాఖాధ్యక్షులచే శ్రీ. ములను నామధేయంబువహించి స్పెషలను పరీక్ష యందుఁ...'</comment>
      <origin>596035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="3loj3zuanyhtgj1wdepxtcfc6ea978v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;క ర్ణా మృతము .
ర్తి శేషుండయ్యెను, సీతాళామాభిధుండు నిజభార్యయైన సీతమయ
దురఁగనాయకులను సుతునిం గాంచి పాఠశాలా శాఖాధ్యక్షులచే శ్రీ.
ములను నామధేయంబువహించి స్పెషలను పరీక్ష యందుఁగడ
మును ప్రధానోపాధ్యాయుండే ప్రవర్తించి యిపుడు సహాయో
ధ్యాయం డై బాలురకు విద్యః గఱపుచు సంతసిలుచున్న వాఁడు.
శే|| గోపయార్య భిషజ్మాళి కులవధూటి
యైసదా మోదమందెడి యచ్చమాంబ
కవని సవమస్మ ధాకారుఁ జనించి
చెలువయార్యుండు చర్చింప నెలమిఁ జెలఁ గె
న॥ చలువయార్యుండు మునుప్రధానోపాధ్యాయత్వముఁగావి
చి కతిపయదివసంబులకుఁ జాలించుకొని సురపురమునందుఁ గృష్ణభూ
నరుని చెంత -
కార్యనిర్వాహకుండై తనర్చి సహధర్మిణియైన గోపమా
బయందు జెలువనీళ్ల స్వామియను కుమారునిం
గని నిరాజల్లుచుండును
తే॥ని కృష్ణయూ ర్యాభిభుని ధర్మగృహిణియైన
కమలమాంబకునవని సక్రమముతోడ
జననమందిరినవ ధనంజయసమాఖ్యుఁ
డాది
శేషుండుమతి ని శేషాభిధుఁడు!:
ప॥ జ్యేష్ఠుడైన ధసంజయాభి చేయుండు స్పెషలను పరీక్షయందు గడ
తేజీ సహాయోపాధ్యాయుండై బాలురకు విద్యాభ్యాసంబుఁగావించు
చుగృహిణియైన వేఁకమయందుఁ గృష్ణయ, వెంకయ్య, యనుసూనులంగ
నితనరుచుండును. తదనుజన్ముం డైన శేషయాఖ్యుండు స్పెషలనుసరీ కుం
దుఁగడ లేజీ సహాయోపాధ్యాయుడై బాలురకు విద్యను బోధించుచు
భీషశ్శాస్త్రమునందుఁకొంత నేర్పరియై అంతర్పత్నియైన చెల్లమయ
సుజాయతో మెలంగితన
కారు చుందును.
తేగీ॥ అట్టి వేంకటరమణార్యు ననుఁతుఁదమ్ముఁ
డైనయేనర్ధిగోపాలు నససరతముఁ
&quot;
బరఁగఁబూజించి కత్కృప వడసికృతియొ
నర్చుటకు మదిఁ దలచియున్నా డభువిని!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3loj3zuanyhtgj1wdepxtcfc6ea978v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238135</id>
    <revision>
      <id>596036</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఫ. వెంకయార్య అన్న యాధ్య పు॥ అంబులార్య ప rodars ఫ్లు, - వేంక′రూర్య ఈ.. పెద్దయార్య'</comment>
      <origin>596036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207" sha1="nmfxrcbxe81nqyin37ezhdouwgeufbc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఫ. వెంకయార్య
అన్న యాధ్య
పు॥ అంబులార్య
ప
rodars
ఫ్లు,
- వేంక′రూర్య
ఈ.. పెద్దయార్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nmfxrcbxe81nqyin37ezhdouwgeufbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238136</id>
    <revision>
      <id>596037</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '5. కవికర్ణామృతమ థా. రక్రమాల mardz థా. శరగోడకంబ పు. రాదుయార్య -1 3. కృష్ణమారణ వు. కనకయాద్య 1 లో తిరుమురం వు. నరసింహయ్య - కృష్ణమాయి'</comment>
      <origin>596037</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="324" sha1="dv1s6sukem45woijpi0u0m8wiybazov" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;5.
కవికర్ణామృతమ
థా. రక్రమాల
mardz
థా. శరగోడకంబ
పు. రాదుయార్య
-1
3. కృష్ణమారణ
వు. కనకయాద్య
1
లో తిరుమురం
వు. నరసింహయ్య
- కృష్ణమాయి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dv1s6sukem45woijpi0u0m8wiybazov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238137</id>
    <revision>
      <id>596038</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1 boxatineg ఫు. 'పయార్య 3. కృష్ణయాద్య 7. తిరువేంగళాంబ భా. శేషం taurov I . అచ్చమాం 4. రంగమాంబ కా. ఆవంతము ధేయ వు. శీతారాములు శ్రీరాములు డా. గోడమాచిన భా. త మ . ఈ. వెంకటస్వామి పు, దేరరాణాలు వు, రంగ నాయకు...'</comment>
      <origin>596038</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="4x9hw4lpbiqz3nn2h2m4xerg0axb64a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1
boxatineg
ఫు. 'పయార్య
3. కృష్ణయాద్య
7. తిరువేంగళాంబ భా. శేషం
taurov
I
. అచ్చమాం
4. రంగమాంబ
కా. ఆవంతము
ధేయ వు. శీతారాములు
శ్రీరాములు డా. గోడమాచిన
భా. త మ .
ఈ. వెంకటస్వామి పు, దేరరాణాలు వు, రంగ నాయకులం
dora
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4x9hw4lpbiqz3nn2h2m4xerg0axb64a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238138</id>
    <revision>
      <id>596039</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్యాధిక్యము చ|| అరయఁగనిద్ధరిత్రిఁ దనరా రెడి పుణ్యములందు యోగ్యమై పరఁగును బుణ్య కావ్యమణి పల్మఱు నేరికిన బ్బెనేనిన ప్పురుషశిభావశసుఁడొగి బొల్పగుసౌరసభన్వసించును -- స్థిరస...'</comment>
      <origin>596039</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1724" sha1="g5nawj2mwuep4b856jc3bnn0dkjrbvd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్యాధిక్యము
చ|| అరయఁగనిద్ధరిత్రిఁ దనరా రెడి పుణ్యములందు యోగ్యమై
పరఁగును బుణ్య కావ్యమణి పల్మఱు నేరికిన బ్బెనేనిన
ప్పురుషశిభావశసుఁడొగి బొల్పగుసౌరసభన్వసించును --
స్థిరసుఖశార్ధిఁ దేలుచును దివ్యయుగంబులు నిశ్చయంబుగన్ 1
తేగీ అగ్రహారంబు వనముగావ్యంబు జీవ
కంబునిక్షేపమును డటాకంబుఁ గొమరుఁ
డనడీయిచ్చక్కు పగడ యుఁధనరుచుండు
సొరిదిఁగనసప్త సంతాన గరిమలనఁగ |
ప॥తే॥ భవము లెన్ని యుసల్సిన చివరసప్త
- సంతతులయందొకటి సారవంతముగనో
సర్చునాతఁడు తనదువర్ణములవారి -
నిరయములఁ ద్రోచి కైవల్య సరణిఁజూపుఁ
గాన సత్కృతి కెన నేజగానఁగాను
నీటివెల్లువఁగలజలం బేటఁగూడి
నిర్మలంబై సకరణే దుర్నీతినంతుల
డైనఁదానోత్పత్తుఁ బ్రబంధాంతరమున
విశదముగఁబల్కఁబడినఁ బవిత్రుడగును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g5nawj2mwuep4b856jc3bnn0dkjrbvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238139</id>
    <revision>
      <id>596040</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కావ్యాధిక్యము తే॥॥ ఏమనునినాను ఛేయంబు విలఃబ్రబంధం మునవిడక రాశిలుచు నెన్ని దినములుండు సంతపర్యంతముండు: దానమరపుదీనిఁ గశరునుపమ నింద్రద్యుమ్ను నునికిఁగనగ| తే ఓ ఈప్సితంబులన...'</comment>
      <origin>596040</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1839" sha1="gpuek65jjcqvteq5bndu6hcwcok0jon" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కావ్యాధిక్యము
తే॥॥ ఏమనునినాను ఛేయంబు విలఃబ్రబంధం
మునవిడక రాశిలుచు నెన్ని దినములుండు
సంతపర్యంతముండు: దానమరపుదీనిఁ
గశరునుపమ నింద్రద్యుమ్ను నునికిఁగనగ|
తే ఓ ఈప్సితంబులనోడఁ గూర్చు నిలను గిన్ని
షములఁ బో కార్చుఁదనకు ధనము యశంబు
శుభముల నొనర్చుఁ బాయక సులభగతిది.
వౌకసులఁగనఁ జేయు గావ్యమునకు విడి /
ప॥ శే॥గీ! పుడమి బ్రహ్మర్షి యయ్యెందాఁ బుట్టచూలి
నరమయూ కుడువడిగ భాస్కరునిఁజూచె
భట్టహర్షి కవీంద్రుండుఁ బ్రా సెథ్వీత
కుష్ఠురోగంబుగావున శ్రేష్ఠకృతిము
ఖమునఁబడయని పద వెలుఁగల
వెయెంచు
33
చ ఇదీమది నెంచియేఁగృతి రచింనఁదొడంగిన వాడఁ బొల్చునం
ద్రిదశవితానవంద్యుఁడ కిరీటికి బాసట యైన ఖాతినే
కొదవలుఁ జెండనీకఁగడుఁ గూర్శిడలిర్పఁగఁదోడుఁ గల్లికో
విజతతినచ్చు
మాడ్కి నీలు వేర్చెడిభారమునీదు సుమ్మిలన్!
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gpuek65jjcqvteq5bndu6hcwcok0jon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238140</id>
    <revision>
      <id>596041</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'షష్ట్యం క శీలు కులి తనయపరి ంతములు శీలునకఘు ఛేదిఖీని సుకీలునాకునుగో పాలుసకుదివ్యకాంచన చేలుసకుఖగాంకుడకుఁ గుచేలసఖుసుకు ఈ ధీరునకువితతజగదు ద్ధారుసకరీదైత్యచయని దారునక సిర...'</comment>
      <origin>596041</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="sco1dvnq381p98uddwzncf7o435wuow" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;షష్ట్యం
క శీలు కులి తనయపరి
ంతములు
శీలునకఘు ఛేదిఖీని సుకీలునాకునుగో
పాలుసకుదివ్యకాంచన
చేలుసకుఖగాంకుడకుఁ గుచేలసఖుసుకు
ఈ ధీరునకువితతజగదు
ద్ధారుసకరీదైత్యచయని దారునక సిరా
కారునశాశ్రితముని నుం
దారునకువిదర్భరా
క॥ కుండాభివదనునకు సర
విందాసనవిబుధ వివర వినుతులకుందా
మంచానిబాళితల్పున
క॥ రంగద్గ కేంద్రపరదున
శంగల జనకునకు కూర వాలి సహజునకు
స్టంగగ్గారుడ మణిఖచి
రాంగదునకుయాడవాన్వ యగ్రామణిస్
ఈ వాసవమనభంజనుపకు
వాసితమృగమదవి రేసవమునకుఁ గల్గిం .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sco1dvnq381p98uddwzncf7o435wuow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238141</id>
    <revision>
      <id>596042</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'షష్ఠ్యంతములు దాసుఁదతీహృన్న ఫోనో ల్లాసమిళిందునకునధికలావణ్యునకున్'! క తాండవశీలునకును హి ణాంజోదరునకును రవిశశాంకాత్పనకు స్పందనకంసధ్వంసీకి: ఔండనపక్షునకుసత్య భామాపతికిస్...'</comment>
      <origin>596042</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1273" sha1="9qpwiktu8k8fjo1r7kwcm9hbkfxxizb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;షష్ఠ్యంతములు
దాసుఁదతీహృన్న ఫోనో
ల్లాసమిళిందునకునధికలావణ్యునకున్'!
క తాండవశీలునకును
హి
ణాంజోదరునకును రవిశశాంకాత్పనకు
స్పందనకంసధ్వంసీకి:
ఔండనపక్షునకుసత్య భామాపతికిస్
శ॥ సాధుజనరక్షణునక
క్రోధనునకు వేణు వాద్యకోవిదుసకుని
శ్వాధారం చిత
ద్రాధవునికు భవలతాసికలవిత్రునకున్ ! .
కల్తీ హారికివరనైకుంఠని
హారికిమధుకైటభాసు రాద్యరిగణసం
హారికి నిర్ణరభయపరి
హారిశీదుష్టవిధ వాపహారికీ హరికిన్ ||
8X
వ॥ సమర్పితంబుగా నాయొసక్సంబూనిన పండిత సానంద జన
రంజనంబైన కవికర్ణామృతిం పట్టివనిస్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9qpwiktu8k8fjo1r7kwcm9hbkfxxizb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238142</id>
    <revision>
      <id>596043</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్త్రీవేణుగోపాలాయనమః కవికర్ణామృతయు భక్తసులభ మహిమానువర్ణన పద్య రత్నా వ ళి కః శ్రీరా'మేనగభీర · శ్రీరాబ్ధిశయాసదీన సేవాధీనా నూరాకారనిధానా సొరగుణవితాససాహి సత్ప్రగయానా! శే॥...'</comment>
      <origin>596043</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1568" sha1="ft5r6za6mnrgj112qai2hbipd1q0lkw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;స్త్రీవేణుగోపాలాయనమః
కవికర్ణామృతయు
భక్తసులభ మహిమానువర్ణన
పద్య రత్నా వ ళి
కః శ్రీరా'మేనగభీర
· శ్రీరాబ్ధిశయాసదీన సేవాధీనా
నూరాకారనిధానా
సొరగుణవితాససాహి సత్ప్రగయానా!
శే॥గీ। దేవదేవేశసోమాయఁ దెలియుటకు ను
మునుకోనివిధాత గోత్ర భిన్ముఖ్యసురలు
కర్తులెంతకుఁగారన జగమునందు..
నితరులను జెప్ప నేటికిఁ బ్రతిభ మేజయ
క! నీకృపగల్గిన వారికి
లోకమునం దేభయంబు లో గొవదుహళీ
చేకొనిజ్ఞానోదయమొపు
జాకరమైమానసమున నలకుట మానక॥
క॥ అంతటనీ వేగలనని
.:
జంతించెడిసాధుజనుల చికె మునందే
శాంతుఁడవై నెలకొనినయ
సంతుఁడనినునేస్మరింతు సశ్రాంతంబుక్
లేÂ ఇన్ని దినములు పీసక్య మెఱుఁగ
లేక
వ్యర్థముగఁగాలమనని సైప్యయమొనర్స్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ft5r6za6mnrgj112qai2hbipd1q0lkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238143</id>
    <revision>
      <id>596044</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భక్త సులభ మహిమా నురచన పద్యరత్నావశీ మంద భాగ్యుఁడనైతి రమాకళత్ర దీనమందారని నమిక పనివారు ఈ! నీదాసుల సాంగత్యము ప్రాదుర్భావంబునొండఁ బాపములణచు స్వేదాంత వేద్య హరిప్ర హ్లాదవరద...'</comment>
      <origin>596044</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2007" sha1="oy4jl05yx0anglpn2zslsth53wn76in" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భక్త సులభ మహిమా నురచన పద్యరత్నావశీ
మంద భాగ్యుఁడనైతి రమాకళత్ర
దీనమందారని నమిక పనివారు
ఈ! నీదాసుల సాంగత్యము
ప్రాదుర్భావంబునొండఁ బాపములణచు
స్వేదాంత వేద్య హరిప్ర
హ్లాదవరద పావనాత్యలక్ష్మీ నా భా॥
ఈ దానవమద గజనవసం
చాసనపదయాత్మ మనుజహర్యక్ష, హరీ
దీనజన కల్పకద్రును
భానుశశాంకాభ నేత్రభ వసన్మిత్రా॥
శ తెలియకఁజేసిన పాపము
తెలిసి
క్షమాపణము గోరచే వేళహరీ
దొలఁగించెదవని ప్రాజ్ఞులు
పలుకుదురంతటను వేల పదఁగధరిత్రి
క॥ కేశవనామ స్మరణము
కేశములను లుగఁ జేయఁ గేవలముగ స
ర్వేశునియందజభపులు ప్ర
వేచినపించుకతన విడువకఁబుడమిస్
శ్రీ భర్త జన సముదయమునకు
ముస్తే ప్రదుఁడైన రామమూర్తి నిఁగడఁక
శృక్తి కొలంది స్మరించిన
వ్యక్తికిఁ కేకుఱని పదవి వసుధంగల దే॥
౪॥ అనిశముహరినిస్మరించని
మనుజునిపక ంబుపాడు మడువననొప్పు
స్థనుజారకథలు వినసిశ్ర
వణములు లేకుకోటరములు వడు వనఁ జెల్లున్ ||
3
52&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oy4jl05yx0anglpn2zslsth53wn76in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238144</id>
    <revision>
      <id>596045</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- &quot;కవికర్ణామృతము ఈ హరిభక్తి గల్గెనేనియు నరునకు వేఱంద వేల నరకాస్పద నూ దరిఁ జేర్చునావయుండఁగఁ బరువిడ శేమిటికి వార్థం బ్రావీణ్యునకుకి 1 త్మజులయందుఁ గవిలియనము. హరికిదూరగుఁడై౩...'</comment>
      <origin>596045</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2012" sha1="smw9mjf2p6dgrkffea0kiwwiln5mwab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-
&quot;కవికర్ణామృతము
ఈ హరిభక్తి
గల్గెనేనియు
నరునకు
వేఱంద వేల నరకాస్పద నూ
దరిఁ జేర్చునావయుండఁగఁ
బరువిడ శేమిటికి వార్థం బ్రావీణ్యునకుకి
1
త్మజులయందుఁ గవిలియనము.
హరికిదూరగుఁడై౩ట్టి నరునిజన్మ
మనని వ్యర్థంబు గావున ననవరతము
భక్తి శ్రద్ధచేఁ బాటుపడుట మేలు&quot;!
అవె నీదు భక్త వరుల నిర్మల పదధూరి
నాధునుదుటియందు నయముగాను
దివ్యతరమృగమగతిక రూపంబయి
తనరుఁగాకళళను దారమహిమ!.
శ నీకంటే నేటు దైవము
నాకెవ్వరులేరులేరు నావనములం
జోకాశ్చిర్రోన
వేనిధి
నాశాధిపముఖ్యనుకు విన మితపదాబ్జ .
॥నే మాంద్యబుద్ధివలన మాధననినుఁగొల్వ
నైతిఁగానజన్మ మవనివ్యర్ధ
మయ్యెనింక
నెట్టు లాదరించె శోభక్త
వర్సేలుఁడను బిరుదుపాయకుంద!
ఈ ఏనగుడుగాని భవదలి
ధానఁబొకతూరిపల్క, ధన్యుఁవేదాల
బూనక నిన్ను స్మరించెడి
వానిసుకృతమునకు
మేర సముధం గల
తే॥॥ మోహ మేఘనునకువైన మోసపుచ్చు:
బంకరహజాతున స్టైలోఁ బరచుకొనియె&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>smw9mjf2p6dgrkffea0kiwwiln5mwab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238145</id>
    <revision>
      <id>596046</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భక్త సులఢ్ మహీమానువర్ణన పద్యరత్నావళి వనఁగనితీరుల దేపాటి హరికృపావ లోకనముగల్గకున్నను జోకయగు నె॥ ఆ॥వే॥ భక్తి చేత నైన వైరత్వముననైన మనసులేక న మరణకాల మునను భ్రాంతి చేత వనజనా...'</comment>
      <origin>596046</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2155" sha1="cmme3alc8da6ut2lc96uf3toyk7sw2r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భక్త సులఢ్ మహీమానువర్ణన పద్యరత్నావళి
వనఁగనితీరుల దేపాటి హరికృపావ
లోకనముగల్గకున్నను జోకయగు నె॥
ఆ॥వే॥ భక్తి చేత నైన వైరత్వముననైన
మనసులేక
న మరణకాల
మునను భ్రాంతి చేత వనజనాభుని నామ
ముచ్చరింప ముక్తినొందునరుఁడు||
క॥ దీనికజామిత్తుఁడనుభా
శ్రీనిర్జరుఁడరసిచూడ దృష్టాంతం.
సూనునినారాయణయని
ప్రాణాంతమునందుఁ బల్క: బరముం జెందన్
ఆనె ఇట్టి సులభ్యుడైన యింది వేళుని నొక్క
నిమిస్. మాత్రమైన నిశ్చలాతు:
డైస్మరించనట్టి యజ్ఞానమనుజుఁ డె
ప్పట్లఁగనద్విపాద పశువుగా తె
a
అ॥ వె&quot; భక్త సులభు
నెప్పుడు భజియించువారల
పుణ్యమంతయుఁ బొగడుటకును
జలజభవున కైనఁ గలువ జేనికి చేస
నలధిషణుక కైన నలవియగున
ఆ॥పై జంతుజాలమునను జ్ఞానవంతులనుగా
మానవులనొసగ్చె మాధవుండు
తినడుమహిమనెఱిఁగి ధన్యత్వమును జెండ
దీనిన యవని హీనమతులు
మతములందు నిమగ్నులై మక్సెరమున
నిన్ను దూపి.౦తు
రేపుడు దున్నీ తిపరులు
వాకలకుముశ్రీ గలదె యోజసు దేవ
భవములను లైననేమిఫలము॥
38&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cmme3alc8da6ut2lc96uf3toyk7sw2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238146</id>
    <revision>
      <id>596047</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Yo కవి కర్ణామృతము తేఁగీ శైవులెందరొహరినామ సంస్త పంబు సల్సశంకింతు శాస్త్ర సమ్మతంబో వైష్ణవులుగొంద తిమ్మాడ్కిభవుని నాను' ముచ్చరింపరెటువంటి మచ్చరం తేగ తామసపురాణములు గొన్ని...'</comment>
      <origin>596047</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="6f9wb1rti5j26ni4tbd4o9echis9358" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Yo
కవి కర్ణామృతము
తేఁగీ శైవులెందరొహరినామ సంస్త పంబు
సల్సశంకింతు శాస్త్ర సమ్మతంబో
వైష్ణవులుగొంద తిమ్మాడ్కిభవుని నాను'
ముచ్చరింపరెటువంటి మచ్చరం
తేగ తామసపురాణములు గొన్ని తాపసారి
వలనఁగల్పింపఁబడెఁ బరాతగుననుమతి
సుజనకంటకులైన యసురుల
కొర
నిదియోనిజమనిమూధులు మదిఁ దలంతు
అ॥నే పఠనయోగ్యమైన భక్తి సులభ మహీ
మానవర్ణ ప్రసూన రాజీ
భాగవతులకోసం జరమపదంబును
వేఱనుడువనేల విస్తరించి
గద్యము.
ఇది శ్రీమత్సురపురీ సంస్థాన స్థితి శ్రీవేణుగోపాలనుృదుల వరణాంభో
జకత్తర్విరేఫాయమాన, చాత్తాద శ్రీవైష్ణవద్విజ హొధశక ర్మాధికార శర
కోపర్షిపనిత్రగోత్ర, త్రిమత స్థాపనాచార్య మహాభాష్యకార యతిస
త్సూత్రి, తిరుక్కో నిలూరు మూధికార, బ్రహ్మశ్రీ శ్రీనినా
ఘవాచార్య కృతపంచ సంస్కారయుక్త సమాశ్రయణ, నా
విడామ్నాయ ప్రవర్తక గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక నా
టకాలంకార శాద్యవృత, మెట్నాటి గోష్ఠివర్య రం
గయార్య కవిపుంగవ ధర్మపత్నీ పతివ్రతా శిరో
మణీ శేషమాం గర్భ సయూకావార రా'
కొసుభాకర దసిక శేఖరుండును, బుధజన
విధేయుండును, బూర్వోసాధ్యాయుల
డును నగు అక్ష్మయాభిరేయ ప్రణీ
9
గన్ంబను
సంపూ గ్లము,
B&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6f9wb1rti5j26ni4tbd4o9echis9358</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238147</id>
    <revision>
      <id>596048</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వ.సం. విషయ సూచిక ౧ వేణుగోపాలాంకిత సంకీర్తనలు వేంకటేశ్వరాంకితము జై శ్రీరామాంకితము అంజనేయోంకితము f. 2 5'5&quot; H.. 210 c. E.. 3 2. ご 55 5. 6 J e 4 ¿ ¿ x x C ౫ సరస్వత్యంకితము ౬ రుద్రాంకితము 2. విఘ్నేశ్వ రాంకితమ...'</comment>
      <origin>596048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1511" sha1="2epvyybp0bfppzn0gwyk9rohpjfxwte" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వ.సం.
విషయ సూచిక
౧ వేణుగోపాలాంకిత సంకీర్తనలు
వేంకటేశ్వరాంకితము
జై శ్రీరామాంకితము
అంజనేయోంకితము
f.
2
5'5&quot;
H..
210
c.
E..
3
2.
ご
55
5.
6 J e 4 ¿ ¿ x x
C
౫ సరస్వత్యంకితము
౬ రుద్రాంకితము
2. విఘ్నేశ్వ రాంకితము
నా హితబోధన
నేణుగోపాలాంకిత సంగీతములు
౧౦ రాసక్రీడ
౧౧ వేణుగోపాలాంకిత మంగళేసి రాంజనములు
౧౨ విరాగిగ్రహాలకితము
. ౧
౧౩ వేకటేశ్వరాంకితము
ON శ్రీరామాంకితము
నృసింహాంకితము
(18. సత్యనారాయణాశ్రితము
౧౭ దత్తాత్రేయాంకితము
౧౮ లక్ష్మాంకితము
౧౯ సరస్వత్యంకితము
౨౦ ఆంజనేయాంకితము
౨౧ కుద్రాంకితము
__ సార్వత్యంతము
33 వినాయకాంతము
-3'0' నిరభ'బ్రాంకితము
_౨శ శ్రీరామాంకితము జోలపాట
ఆ రాజగోపాలాంకితము జోలపాట
3.
-9.
C.
C.
F-2
75
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2epvyybp0bfppzn0gwyk9rohpjfxwte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238148</id>
    <revision>
      <id>596049</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీవేణు గోపాలాయనమః కవికర్ణామృతము శ్రీమత్సురపురీ వేణుగోపాలాద్యంకిత గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక సంకీర్తనమణి మంజరి తోడి రాగము - రూప నాశము పల్లవి కరిరాజు నరడ చూంపాహి | అనుపల్లవి:...'</comment>
      <origin>596049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="oua9ildlr3mo0uncw9kplrjga5l0zmm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీవేణు గోపాలాయనమః
కవికర్ణామృతము
శ్రీమత్సురపురీ వేణుగోపాలాద్యంకిత గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక
సంకీర్తనమణి మంజరి
తోడి రాగము - రూప నాశము
పల్లవి కరిరాజు నరడ చూంపాహి |
అనుపల్లవి: సురసేవిత - నరపద పంక జభ వహర||
గానలోల-డిన పాల దాన వజలధరసమీరణ - సూసశరాసనజనక
మానితపావనమాని మానససరసీజమధుకర॥
కవిరాజ
ఆ మందరధర - ఇందిరావు, సందతరయనాగతల్పగోవిందపూజన
వినుతముచి కుంజా వసజగదీశపు రందరతనుసంభవహిత। కడిరాజు
3 కూలిమిశ్ర -నీలగాత్ర. శ్రీలసురపురీని
వేళగో - పాలము రాసుకధం
జన - శాలధ్వజసోదరనస - మాలాధరమందహాస
దారగౌళ రాXము - కటకాళము
పల్లవి పాహిమాంసీలాబ్ద సమగ్గాత్ర - పంకజనేత్ర ఆహనామక
వైరిచయక్షెత్ర - అతులిత చరిత్ర
సాహిమాం!
-
అనుసల్లవి॥ మోహకలుష ల తాతలవిత్ర మ: రమథ పుష్కర నా
- వరనూకఛత్ర పాహిమాల
తారహారపటీరఘనసార - వారదశ
తార. హీరరదకీర్తి
విస్తార
సారసజ్జనమానసవిహార నార - పేరపాణిన జర
సుపారా నారగంభీర॥
oll
-
సాహిమాం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oua9ildlr3mo0uncw9kplrjga5l0zmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238149</id>
    <revision>
      <id>596050</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'او కనికర్ణామృతము కుందకుట్మలసదృశనవసంత - కుదుకులకృకాంత ముంద రాచల ధృతిమహీ కొంత సుందరీ రాధాకుచని శాంశనులభసత్స్వౌంత నందనందన మహిత గుణశాంత నంది తానంత॥ పాహిమా గరుడవాహనరుక్మిణీ...'</comment>
      <origin>596050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="5565f7bskkwu8t9w3g0agxnlfmi2jec" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;او
కనికర్ణామృతము
కుందకుట్మలసదృశనవసంత - కుదుకులకృకాంత ముంద రాచల
ధృతిమహీ కొంత సుందరీ
రాధాకుచని శాంశనులభసత్స్వౌంత
నందనందన మహిత గుణశాంత నంది తానంత॥ పాహిమా
గరుడవాహనరుక్మిణీలోల - కాంచనచేల - నిరత సేవితభ కను
రసార - పరమశో భా'కలితవనమాల వసుదేవశాల - సురపు
రీశ్రీ వేణుగోపాల - కరుణాల ణాలు
మోహనరాగము - రూపక తాళము.
పల్లవి నూనాయిక మాంసాలయ']
మానాయక||
అనుపల్లవి। దానవాహి వైన తేయ!
మానాయక॥
له
⚫15
311
మానాయక',
దానమానసాబ్జభృంగ - వాసు దేవవారిబోద్భవ వాసవాది
బుధవినుతస - శ్యాస మేత తాపసార్చిత
వేణుగాసలోలచక్ర -- పాణీక నక చేలకుసున
శ్యామలాంగ - బాణ దైత్య బాహుఖండము
పుండరీక వకడ దేవ - పుండలీక నేతశాస్తుభ
పురగోపాల - దండనామ రాఠి భంజన ||
కల్యాణిరాగము ఆదితాళము
మానాయక
సు
మానాయక్క
పల్లవి వనజనయన బాహిమాం దమతాన్వయ విధ్వంస॥ పనిజ
అనుపల్లవి ఘనయగువంశాం బునిధినుభాభాము
'Oll
oll
-
కమలామనోహర - కలుపౌఘపరిహార - విమలగో
కులవిహార - సమురాసుర సంహార
ఇందీవరనేత్ర - ఇందు శేఖరమిత్ర - సుందరనీల గాత్ర-
పండ నీయ చారిత్ర||
కాంభోజి రాగము - రూపక తాళము
పల్లవీ! వనజాక్ష నరసురౌఘు - వినుత పాహిమాఁ!.
నసజ
వనజ॥
వనజ
అనుపల్లవి మనతరయాదవకుల కలశాంబునిధి రీళ!! వనజామ॥
ఇందిరామనోహర - పండగోకుల విహార - బృందారకభ
యపరిహార - మందభాగ్యాపహారం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5565f7bskkwu8t9w3g0agxnlfmi2jec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238150</id>
    <revision>
      <id>596051</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ గ సత్సం కీర్తనలు శ్యామలాంబుదనుగాత్ర - కామజనక కంసబైత్ర - సోను జూటా గ్రధిగ మిత్ర - సామజ రుత చారిత్ర S పరమనోశీకృతకు చేల కరుణర్ణనకనక చేల జీవిత భక్త సురసాల - సురపుర్ నేణుగోపాల - - ఏ...'</comment>
      <origin>596051</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="1uep8xzzsrbecyllfikqwgl5k4tn5uj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భ గ సత్సం కీర్తనలు
శ్యామలాంబుదనుగాత్ర - కామజనక కంసబైత్ర - సోను
జూటా గ్రధిగ మిత్ర - సామజ రుత చారిత్ర
S పరమనోశీకృతకు చేల కరుణర్ణనకనక చేల
జీవిత భక్త సురసాల - సురపుర్ నేణుగోపాల
-
-
ఏక తాళమః .
పల్లవి। పంకజాతనేనీ - కింకరుడను సుమో
శంక సేయక బ్రోవుమా - శౌరిశ్ర
-
అనుపల్లవి: కొంకముచేసుర పురగోపాలఖ
గాంక వేణుధర సంక వినాశనః
اله
-
నిరత
పంకజాక
పలువిధముల నే-బిలిచిన బలుకవు కలకాల మిలలో దాసాళికి
సులభుడవనివ్యతి- సలుపుదురలు కేలయపరాధ మేమినా - పలన
శ్రీబలనా-ధన సైచ-గలన గలచిన గొలిచిన నీకడ - నిలచిన
-
(వలచిన
జలజనాభ నీపొలుపగుబీరము తొలగిపోవునో - బలిమద
భంజన
గనుబోపించెన - సనినెరనమ్మితి - జనకంచవుదీనా
-
క్ష
నన
జాంతక - వసకాసన వందితభక్తాధీన - యనుమానించుటమే
త్ప్రనమ
(చేబూజించెద
కనుగొనుము
-
యనయము - వినయము-
-
డనియుము - మొనయుము
-
వేగమ - యినితనయా
-
Er
మునిజన సతనామనమున
వనమాలాధర॥ పంకజాక్ష
అరయగ నదముర - గరుదోరగకి - న్న రవరుల - మరుసకబా
లించెడీ-దొక పని నీదు పరచరణ్వామి ల - స్మరియించి తెగా
చుట-కరుడ-యిది _ ఔరుద కథ-నకడ సరగున - నీ తెరగున - జే.
రితినీ-మరుగున – యెరుగునా - స్థిరమగుభక్తి ని - మురహర
భవసా - గరమునుండినను - దరిజేర్చవెహరి 'పంకజాక్ష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1uep8xzzsrbecyllfikqwgl5k4tn5uj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238151</id>
    <revision>
      <id>596052</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శవికర్ణామృతము కాంభోజి రాగము రూపక తాళము. పల్లని నమ్మినాడను నెమ్మనంబున నిముశ్రీహరి॥ అనుపల్లవి॥ ఇమ్మహిభక్తో ఘుమ్మునకువ-రమ్ములో సగెదనని సమ్మి కరి మొరవిని పరుగిణికని - కరము...'</comment>
      <origin>596052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3181" sha1="dck8407zzxiatsy3phr2go1vs6xna9y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శవికర్ణామృతము
కాంభోజి రాగము రూపక తాళము.
పల్లని నమ్మినాడను నెమ్మనంబున నిముశ్రీహరి॥
అనుపల్లవి॥ ఇమ్మహిభక్తో ఘుమ్మునకువ-రమ్ములో సగెదనని సమ్మి
కరి మొరవిని పరుగిణికని - కరముచేగడ - రరిగి
వెసను కరిని
ద్రుంచియా-కరినినేలిసశ్రీ - కరుడవవినిరతము
3
-
వ్రేలుచుబాంచాలినినునా జోలగమున జాలగ బతి-మాలి
నందున నాలకించిదు - కూలములనిడితని నమ్మి!
పన్ను గనురపురమున నెల కొన్న 'వేణుగోపాలుడి- మున్ను'నే
సల్పి - యున్న సేదంబులు - వన్నించెదననికడు | నమ్మి
ఖిలహరాగము రూపక తాళము.
పల్లవి పంకజనయన పరాత్పర - పాపహారకావవే||
అనుపల్లవి|| పొంకముచే భాసలు సుర - పుర వేణుగోపాలక్
!
-
గాచిన వనినే గరమరుదుగ మడిని
రతముని - పరమర సేయకను
-
నెరనమ్మితిని
పంకజ
కొరమాలిన కురుకుపలజుల దురమునదెగటారి - నరకాంతే
యులబ్రోచిన - వడువుసనన్ని కను॥
-
క
విరసంబుననడిరాత్రిం చరసంఘాతమును - బంమార్చినుకు
51
లగా చిన
1
తెను॥ సంక
దారగౌళ రాగము - రూపకతాళము -
పల్లవి నిన్నె నెరసమ్మితి - నీరజాభ నేత్రనిజముగమని ॥ నిన్నె॥
అనుపల్లవి ఎన్నదగిన - శ్రీలసురపురమున నెల - కొన్న నే
で
SI:
-
ణు గోపాలుడవని మరువక
-
-
-
-
నిన్నె!
మారజనకమందమతినై - నేరక శేజేసియున్న నేరములనీ
వెనక నిరుళమునను గౌరవించి కాచెదవని కోరికచే
సారములేనట్టి సంసారమనెడి సాగరమున దూకి దారిగా
నకదడబడిదరి తేరిచెదనియే మారక నేమానసమున
శ్రీపతిశీపాదచింతన సేయువారలనుసరక కూపముననున్రో
యక కూరిమించే - నాపద
లెల్ల - బాపెదవని పాయక నే॥ నిన్నె !!
-
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dck8407zzxiatsy3phr2go1vs6xna9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238152</id>
    <revision>
      <id>596053</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భగవత్సం కీర్తన లు యదుకుల కాంభోజి - పల్లవి దామోదకదయయుంచవదేల - పరిశేభదనుజసఖ||బా| అనుపల్లఏ।। &quot;రామయదుకులాబ్ధి మామనోనాయక || cl - సోమ' సీనకజన - కామధేవోక దామోదు || - భావంబుననిను నెరనమ్మిత...'</comment>
      <origin>596053</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2683" sha1="16wl304nnxdazszx8xob0rvk45xpjof" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భగవత్సం కీర్తన లు
యదుకుల కాంభోజి
-
పల్లవి దామోదకదయయుంచవదేల - పరిశేభదనుజసఖ||బా|
అనుపల్లఏ।। &quot;రామయదుకులాబ్ధి
మామనోనాయక ||
cl
-
సోమ' సీనకజన - కామధేవోక
దామోదు ||
-
భావంబుననిను నెరనమ్మితిని భక్తాభిమానినని భావజ
జనకవి - భావసుకేళిదృ - దేవ దేవవసు - దేవతనూభావః దా!
పంతమనెవరున ననుగాపగను పలుమారు వేడినను - దంతి
సుతవరా - సంతశయనదు కౌంతకురుకులకృతాంత
పరాత్పరః' దామోదర
-
నీకింతటిచలను ధరబ్రోచుటక బలము - వాసవా
వనరుహలోచన - భాసురసురపురు
-
వాస
గోపాలడా మోదక
ఆరభి రాగము - రూపక తాళము
పల్లవి॥ నీలాబ్దసన్ని భాంగ - నీరజేక్షణపొ రెయెన్నను. సిలాబ్దం
అనుపల్లవిని శ్రీలసుర పుగపరగోపాలనిన్న నువంబి హె
దావజ్వలెగళుకీవాను - దేవనిన్నను ప్రార్థిలా
oli
-
భక్షి సిమి గోపళరనుకాయ తెరది!!
౨. తరుళతనది
గెట్టప్ప - దురిత నన్ను గణిపదలే
లిసిమాణదె - పరిపరివిధదిఁ బేగు నె
-
సారరహితమాదనం - సొరసాగకదోళ్ళుళగి
ఇద్పెళలు క్షా - తీరనిరిసిక గుణ॥
వేంక టేశ్వరాంకితము
-
పావక నను
నీలా
మొకాయన్నా
నీలా
జాతీయకా
నీలాబక్
కేదార గౌరభాగము
-
ఆట కాళీ ము
పల్లవి నీకుర్విసము లెవ్వరు - నీరజనేత్రం
నీకు
అనుపల్లవి। శవిధ్వంస్యాది సురనుత- పాపనాశకర్త వల
లోకరక్షకు-హిమాంశ్రీ-లోల సురపు వేంక టేశ్వర శం॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>16wl304nnxdazszx8xob0rvk45xpjof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238153</id>
    <revision>
      <id>596054</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'I 3 品 కవికర్ణాన్బుతము - కరిరాజనకద పరచుపావనుడవీవు ముతసంజన పాలన ప్రోవు - కరుణచేతభవార్థిజడులను - సరగనేలిన సాత్వికుం డవు - సురలకొరకుహిరణ్యకశిపుని దురమున ద్రుంచినన్న కేస నీకుర్...'</comment>
      <origin>596054</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3250" sha1="ne7xfihqd5d7t3vno6fte3c3zaonrug" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;I
3
品
కవికర్ణాన్బుతము
-
కరిరాజనకద
పరచుపావనుడవీవు ముతసంజన పాలన
ప్రోవు - కరుణచేతభవార్థిజడులను - సరగనేలిన సాత్వికుం
డవు - సురలకొరకుహిరణ్యకశిపుని దురమున ద్రుంచినన్న
కేస
నీకుర్వి
మంద రాద్రినిడై కెత్తి - జగములనుగాచితి - వొందుగమునక.
నొత్తి -నందముఖ్యులగూడుకొనిగోరి - బృందముల వేలితినినగ
గో-నిండ నిను నెడ లెగక గొల్చెద-నింది దేశముకుంద కేశవ || సీ!
జింగనయాసాంచాలి - వినశించగోక లొ - సంగితివినయశాలి
సంగరాసురమదవిభంజన - యింగిత
ప్రదదీన బాంధవ-రంగగా
ధ భుజంగతు్బుక - తుంగ విహరకు కేంద్ర వాహన! నీరుజ్వ
శ్రీరామాంకితము.
మోము - ఆటతాళము,
-
పల్లవి|| శ్యామలాంగునౌ శ్రీ రామచంద్రునిగాంచి - సోము
కుముదము
-
విన
అనుపల్లవి ప్రేమచే సల్వా - భామామణిణిబొడమి - యే
మారకసురపురి నేలుచునుండిన
-
-
-
శ్యామః
శ్యామః
మును
అనుజసమేతుడై - నెనరుసగాధిస్తూ - ముని చెంబు దెరల
చు-
మోదముచే ఒనిపూని తాటక - బరిమార్చి భాసిల్లు, వసముజూ
చి - యతిదేజసంగుస- వసముగాచి - మునిజా నిశాకు
ద్రోచి—జనసాలకుంటే – జనకువీటికి -జనిప్రమోదించి–నవజా
సనాదులు. వినుకిసల్పహ - రనిధనుద్రుంచి - తనుగోరుచు
న్నియ విజయాసీ తముగనిపగించి -
= శ్వరుడునియమును
తం-బునుబడసిరా - గినుకచేగడు - జెనకి భార్గవుడడ్డగించగ-,
ననిలో నాతనిమదమణచిపురమును బ్ర వేళము జేసి వెలసిన|| శా॥
౨॥ సరగుసబితృవాక్య పరిపాలన మొనర్చు- కొరకు సౌమిత్రిని-
ధరణీజను వరుసచేదోడ్కొని-నని కేగిమారీచు - నిరసించి-నా'
సుఛేయిని: బరికించి కానకనె - కానకు జంకరించియంతటజటా.
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ne7xfihqd5d7t3vno6fte3c3zaonrug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238154</id>
    <revision>
      <id>596055</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3' *గవత్సం కీ ర్తనలు యువు వరసకు వెడలి తెరగు తెలిసికొని - XF కరమాదరమునళ- బగునుదు - తరఫలములగొని- హరిసుతుంబొరిగొని హరితనూభవు - బరగ నేలుకొని హరిసంభవునిగని - కరమున లిచియాన వాలుం-గరము...'</comment>
      <origin>596055</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3288" sha1="k1ecu6h69etgfozea1jb3sp197xp1rn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3'
*గవత్సం కీ ర్తనలు
యువు వరసకు వెడలి తెరగు తెలిసికొని
-
XF
కరమాదరమునళ-
బగునుదు - తరఫలములగొని- హరిసుతుంబొరిగొని
హరితనూభవు - బరగ నేలుకొని హరిసంభవునిగని - కరమున
లిచియాన వాలుం-గరమునతనికినే నగిరత్నాకరము నేరంగ
ల్లులంక-స్స్వరమణిని వెదకుటకు దోలిను.
పొందుగ సంచర బృందములును ముందు ముందునడువగానం.
దముచే-సందర్శించుచుభాను - నందనునితో రగి-ండు గను
సింధువున కై శర_మండగను - వెరపుచేనడిమద్ది - గులడగను
కృష్ణయుంచినీరధి&quot; యందు సీతువు - ఇలరబంధించి - లంకల
జరించుచు-నందముగ బాణంబు సంధించి &quot; యనిమిషచయం
బకు - దందదశకంధరుని ఖండించి తగుపుడమిచూలిని-సంధి
యంబందక నెచేకొని నందివర్గమున్నోడనత్తకి- యంద
యో
థ్యను కేరివిభవపు &quot;కందరుండై రహీ జెలంగిన |
మోహనరాగము గూరకశారు.
శ్యామః
జూచితిన్నె
పల్లవి! చూచితి'వరాముని - జూడ్కులలర1.
అనుసల్లని। రాచకొమరుడై సుజనులను - బ్రోచునట్టి ప్రభునినదుగొన
రవికులబ్ధ్ని కై-రవసఖుడగు - ప్రవిమలాత్ముని - భవదూరుని...
భువన మోహనస్వరూపుని సవినయైక గుణకలాపు జూచితిన
వాసిగలచిద్వి-లాసురావ ణాసురారిని కొనలేదు - ఛాట
బుసీతాసమేతుని-వాసవనత వేసరక నె||
coll
-
-
వాలిని దునిమి - వైశముచే హేరజు నెలకు - నేలినట్టి శ్రీ
లసురపురీని వాసుని సీల దేహునిగను వేద్యు||
కేదారగౌరరాగము - రూపక తాళము
జూచితి నె
పల్లవి। రామచంద్ర శ్రీవాసుదేౠ - రమణసలహుద్ ! రామః
అనుపల్లని పోనువరద - సురపురీశ - ప్రేమదించ
oli
దురుశనాగిబిడ దెనిన్నను - శరణుపొక్కి రే - భరదికా
కాసురనకార్డు తెరదిమన్ని సి॥
-
రామ
శ్రీరామ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k1ecu6h69etgfozea1jb3sp197xp1rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238155</id>
    <revision>
      <id>596056</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవికర్ణాన్బుతము, ౨॥ వాలియన్ను కోడతుంది - పాలు గయంకు మాలిసుతన పాలిసిన లీలెయందది!. జరిథొడణ్ణనగలినిన్న - సొరిగెబంది రె 311 ణస శ్రీరామ|| - కరుణదించె విభీష రామ || ఆంజనేయా౦గీతము. మోహనం...'</comment>
      <origin>596056</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="ko0go79cvjw34yvhasvyrwd4wnje79s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవికర్ణాన్బుతము,
౨॥ వాలియన్ను కోడతుంది - పాలు గయంకు మాలిసుతన
పాలిసిన లీలెయందది!.
జరిథొడణ్ణనగలినిన్న - సొరిగెబంది రె
311
ణస
శ్రీరామ||
- కరుణదించె విభీష
రామ ||
ఆంజనేయా౦గీతము.
మోహనం ము - ఆదితాళము
. పల్లవి కోమలియితక కొనుము శ్రీ సురపురి
ధాముడై తన రెడీ - హనుమంతుడు||
-
అనుపల్లవి ప్రేమచేనంజనా కామినికుడయించి - కాపించి
نات
31
-
సూర్యును గడగిమ్రింగిన వాడు ||
తరణిని మంత్రి వరుడు తానై రామ
-
కోమలి
వరపాలా&quot;గ్రున
కువా - నరవిభునకును - సరి చెల్మిగల్పించి - హరిచే నాలిని
దండ - ధకప్రోలికినిబనిచి - కరముపాల్చెడివాడు||కోవ
శడబిగ్రక్కునవాటి – కదుదోర్బలాధ్యుడై - వీడకలంకా
పురిగో - పురమునకు - నడచిదై త్యులదునిమి - నగరిలో
బరియించి పుడమి మాలినిగాంచి - వడినే తెంచి వాడుకో
- దశకంధరునిచేక - ర్కశమై భాసిల్లెడ్ విశిఖమురమునాటి
* వేదనచేవి - శశుకొసౌమిత్రిక - చాలాయముగనుద్రి - దరులు
కోమలి
మెచ్ఛరబ్రాణ - బానమిచ్చినవాడు||
-
నాటకురంజి రాగము - రూపక తాళము
-
-
పాలితాఖిలజన ||ఏల॥
పల్లవి ఏలనన్ను బ్రోవవు ' పాలబడితి
అనుపల్లవి శ్రీజా - 'వాల - శ్రీలసత్పురవుడి - నేలినహను
మంతుడనీ -- తాలోలన దార్చన హిత
ల:
కేసరీకుమారుడవై - వానరపతి - నానచేఫలమని వేసర
కవి - లాసముచ్చేమింగి - వాసవముఖసురల గెలిచి
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ko0go79cvjw34yvhasvyrwd4wnje79s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238156</id>
    <revision>
      <id>596057</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భ K స త్సం కీ ర్త న లు ధారుణినర్లకుంతీసుతుడ - వైరహిబకుభీరమడచి - క్రూర కీచకుని వధించి - కౌరవులను చేయదనే ఖండించిన ఘనుడవు 7 భూరితరసుమధ్వమతో - ద్ధారకుడనై - ద్వైతంబునగరపి - వారక సద్వ...'</comment>
      <origin>596057</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2498" sha1="mmjd3k2lw6phd4gs4m01dlaut31ke11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భ K స త్సం కీ ర్త న లు
ధారుణినర్లకుంతీసుతుడ - వైరహిబకుభీరమడచి - క్రూర
కీచకుని వధించి - కౌరవులను చేయదనే ఖండించిన ఘనుడవు
7
భూరితరసుమధ్వమతో - ద్ధారకుడనై - ద్వైతంబునగరపి -
వారక సద్వైతముమరపించుచు - ధీరత్వముచే పంపా తీరు
మునజరించిన ప్రభు|
-
ఏక తాళము
-
-
ల
పల్లవిని ఎంతజలవంతనో - సురపురి శ్రీ మద్దను మంతరాయ||ఎంతో||
అనుపల్లవి అంత పంతమనాంతులంకిణీ
శాంతకాంతని
-
కాంతెయన్ సెదని-
ఆడిగడి గడబల - `బెడెక” డెత చెయడెన డెనోడి - కేంగణ్ణుగళు
కిడిగశవొల్మాద్ - పల్గళి - కడిదు
బొలదిం బడీదు &quot; కాయ్పేరి
సుడిసుత - దనుజరను - గడీనుత
-
మడి -
డిసుత
-
మనె - గడణమనడవియో - పదండలడ్డడలెనె కెడహీద
కసువు
-
-
-
నటనా వంజు
-
కాటనియో - శ్వటకుటజచటకపటుకటక మనీగి - ల తెగళ
పల్లటిసి విజయక్క టివీములసుకం - ఘటిసి - నటిసుత-
సెటిసుతతోళ్లళుపుట్టినఁ తా - ర్భటిసుత - విటవివిటపపటలను
నధటిం_ ఛటల్చటల్ఛట్ఛటలె సెముఁదను.
కరెక రెడసురర - కరచరణంగళు - కత్తరిసి - దుర్ముఖదు.
ర్ధకరమండెగళ - నిరదొడెనుత్త రిపి కళ్లళపందు 'కురు
ళ్లళతఁదు - బోరన్గళముందు - చరిసుత సంహరిసుత-
అక్షననొరిసుతా - కొసుక దుదొచురమని - దరి
ధరిER - మరిరిల గరి లెనెలిడ||
-
Joll
4&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mmjd3k2lw6phd4gs4m01dlaut31ke11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238157</id>
    <revision>
      <id>596058</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవికర్ణామృతము మోహనరాగముం - ఆట తాళము పల్లవి॥ వామాక్షీ నోడిననె శ్రీమహాసురపురి భామకోళ్ళెకె - యువ - హనుమంతను। అనుసల్లని। | ప్రేమదిందంజనా - భామినిగురయితీ - కామిసిపర్యన- కనిదునుం...'</comment>
      <origin>596058</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="sef2ok9nx3h3ovkbbihi9ieseir660l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవికర్ణామృతము
మోహనరాగముం
-
ఆట తాళము
పల్లవి॥ వామాక్షీ నోడిననె శ్రీమహాసురపురి భామకోళ్ళెకె
-
యువ - హనుమంతను।
అనుసల్లని। | ప్రేమదిందంజనా - భామినిగురయితీ - కామిసిపర్యన-
కనిదునుంగిదనను||
-
తరణిసుతసమంత్రి - పరనుతానా గిలం - ధురఋక్యమూ క
దోత్తిరుగలిగె శరచాపధగ రాగి - గుపి రామలక్ష్మణ కొడ
గూడి - పంపాస కోరకై దుసరిదాడి - నింటి పేరు వేళనునుళ
యవుమాణి - జ:గలు జగనే తెరకు రసం - పొనె
-
-
-
తందు - మలయాన భాగ శిరుఎతున్నాయ టోరెయ)
సూడు - సుగ్రీవసృపనిష్ - కందు సౌఖ్యన గె: మురాఘవ :
కరసీతాశుగ సిండనాలియ - హరణవినుహాసినలీముఖ -ూడి
పట్టపుట్టిన
కడలుగక్క వెచాంటి
-
బిడచెను వేలాద్రి &quot; గజలం కాపురి
గోపురకె - న నెదులం కెయనొక సరళదిశ్చరికల
స్పేర్ - అరమునియోతోద్యమో లూరీ
నామాక్షి!!
దెబియార్ - జనన యుత - శోకనామ తగదెం
కిట్టు-కాకు కకులజన - మడదియళళం - కొడవెబ్ మట్టు-
బెంగళ పడనిస
చెకొట్టు - మస్తే
కరతలైన - పడెదుగిడగళక డెదుడ్జజర - బదులం కెయుజ
డీదుచుర్చుతె - ముడియ మణిళేందిడు తెభూపం -
గిడిడతో కపుబడిదాతను॥
కలహదోర్దశముఖన కదు బాణహకడిందె గలియాదసౌ
మిత్రి - మలగిదంతిరలు - నలెసంజీవినియను వెళేగొళరు
వదī - తాపోగి - మకరిజీవవనునిగి - కాల నెనుగెశా ళాగి
గంధర్వనాయక - బలపుబ రెగడ - బడిసి గేలెడులేదు - ఖల
నూల్య నంతన కలకు తెడబల - కాల్గళింతులిడు - పాల్గొ
-
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sef2ok9nx3h3ovkbbihi9ieseir660l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238158</id>
    <revision>
      <id>596059</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'cr او 511 భ గ సత్సం కీర్త న లు - భళీఁస - మలతుద్రోణా చలవుతంది?దు సంజీవకరణీయ సలిసి శేషాంశజన ప్రాణవు - నిలిఃకీర్తియపచుకఘులి: నలిదుబహ నెండలఘుభరకం శంకరాభరణ రాగము - గొలిదు పిండసులభదూతను...'</comment>
      <origin>596059</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2589" sha1="t8wx697alqmifadeg8fc526uwg2hpo6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;cr
او
511
భ గ సత్సం కీర్త న లు
-
భళీఁస - మలతుద్రోణా చలవుతంది?దు సంజీవకరణీయ
సలిసి శేషాంశజన ప్రాణవు - నిలిఃకీర్తియపచుకఘులి:
నలిదుబహ నెండలఘుభరకం
శంకరాభరణ రాగము
-
గొలిదు పిండసులభదూతను
-
ఆట తాళము.
పల్లవి దేవసంరక్షి సౌధీమంత - శ్రీవిలెసుగపు గలొ -
భావగం నెలసిర్స హనుమంత - బాహుబలకు: ఈ
సేనకన మొరెకేముశ్రీమంత - సీతాధినాథన
వకోత్త మక్షేమగుణసఁత
-
అతిధృతిని శాంతి
-
కేసరి నందు - చాలాక్క సమకం - త్రిదేళ్లల
దునుంగిదిగనకై తందు- శాసనాధ్యకజనయన లెగలకు
-
కరుణీసు తెబందు
-
ననుకొందుఃపగెసూడి - పింఠకీచగనన్ను ఎరిటోని
కనెల్ల
మన్ని నీనోడి,
-
పంతలను ఓ
-
వను కొత్త దీసి పారసుడిద ద్వైత పనుమ' రెస్ - :పాఃగోప్యము
త్రోద్ధారకను నాగిసు రెడ్డి సంపెయోన్బన్-నిండ
శంక రాంరణవాదము - ఆటకాశము
పల్లవి|| ఇవ
నేనింతిహనునోడునో - దీసురపురదలివైన
అనుపల్లవి। భవదింశ్రీకాదు చంద్రవ - బంటనాదహనుసు,
పరమనీచ రావణన పట్టణ కే
.
-
ప్రళయవక్నూయినను
-13°
వదిండ బలిన నకంఠకె - కాల పాశమిసను మరణశిలిందేహ
మాల్యనంతని గెమక్మ భేదియినను - దుందోశ్మలతీహధూ:_
దః అనే - భూమి కేతువినన్ను
మణీయ దాజ రాసంచకూడ
కడియువకొకలిసను ఆ
యజఒకాసుడనగుండకె గుదుగద సీడిలివను - తురుగ నా వ
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8wx697alqmifadeg8fc526uwg2hpo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238159</id>
    <revision>
      <id>596060</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'EN కీచక కవికర్ణామృతము తుపాకిగుండినను - కడుగలిదుర్యోధనవ తొక్కబ - అండగన్త లివను॥ పద భగదత్త నగర్భ భేదనకి - వజ్రఖడ్గమినను - కురువంశోద్భవ కుంజరంగళి గె-క్రూరసింహబువను- సరగళ్ళు జేడ...'</comment>
      <origin>596060</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="4xwws5xstvohdslodhsnkodhd8zyd3f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;EN
కీచక
కవికర్ణామృతము
తుపాకిగుండినను - కడుగలిదుర్యోధనవ
తొక్కబ - అండగన్త లివను॥
పద భగదత్త నగర్భ భేదనకి - వజ్రఖడ్గమినను - కురువంశోద్భవ
కుంజరంగళి గె-క్రూరసింహబువను- సరగళ్ళు జేడువభక్త
జనరి
స్వర్గ ధేనువిసను - కరుణేయండసుగ్రీవసప్రాణవు - కాయుమె
వైదనివను ॥
సరస్వత్యంకితము
శంకరాధరణరాగము - ఆదితాళము
-
ఇవనే!!
పల్లవి!! మముబ్రోవుముభారతి- వేగ - మన్నించుము హస్తుతి!.
అనుపల్లవి!| కమలాసనునిరాణి శాశాహిసమవేణి విమల
గుణశ్రేణి - వీణాపుస్త కాంచితపాణి॥
నిరతము శ్రీహరిపై - భక్తి - నిలుచునటులసల్పి
మము||
పరులనుద్ధరం
మము
చెడి - ప్రజ్ఞావంతులనుర్వి - చిరంజీవులనొనర్చి - స్థిరముగు
పక్కీర్తి నిబడన
దేశాధిపులయెడ - నదు - దేశముగాన్పించుచు - శ్రీశుని
దయచేబ్ర - కాశవంతులైన - ధీశాలులనుసరగ - దీర్ఘాయు
మతుల గావించిన
మము
రమణసురపురశ్రీ- రుక్మిణి - రమణుని భక్త సమూహము .
లిటికిగల్ప - ద్రుమమైయభీష్టములు - గ్రామమున నొసరెడ్డి -
కల్యాణస దేవత నై ||
రుద్రాంకితము
-
పల్లవి|| పాహిశఁకడ - మాంసజా॥
అనుపల్లవి। శ్రీహినుడి - చిత్త మనోహరః
అమరచయావన - హాలాహల సేవన - కమల
కేంద్రముఖ్య- గణవరిభావన |
¬
-
__11' సామజానుక జైత్ర సారపాణిరగాత్ర సోమ -
. ప్రభాకర - ధీమానలనే శ్ర॥
- పాహి
సాహి||&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xwws5xstvohdslodhsnkodhd8zyd3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238160</id>
    <revision>
      <id>596061</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'cell భగవత్సం శీర్త న లు సదయసురపురిన తృకవతో దేశధర - కదనదై - చేయని కాయసంహా 511 - మోహనరాగము ఏకతారము నల్లని గంగాధరనతనం - కంచన గంగాన అనుపల్లవిని । సంగరావసీస్యందన - గుణవందనైకా నందనః| గంగా...'</comment>
      <origin>596061</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2920" sha1="puwf8251mapofp98lus4rwl84vjby2r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;cell
భగవత్సం శీర్త న లు
సదయసురపురిన తృకవతో దేశధర - కదనదై
-
చేయని కాయసంహా 511
-
మోహనరాగము ఏకతారము
నల్లని గంగాధరనతనం - కంచన
గంగాన
అనుపల్లవిని । సంగరావసీస్యందన - గుణవందనైకా నందనః| గంగా ః
భుజగ విభూషణ - త్రిజగతోషణ - కుజనచయమనో
భీషణ రివు వేషణ - మృదుభాషణ॥
-
౨॥ సురభయనారణ
311
నివారణ
-
-
గంగాఢంil
గంగాధర!
గురుతరవారణాసురబీ మూత
లయకారణ-స్మరమారణ||
రమణ సురపునీసం - క్రమచంద్ర శేఖర - నమితాఖిలవను
భాస్వర - మధురస్వర - సానశ్వరః॥
శంకరాధరణరాగము - - ఆదితాళము
పల్లవి: నిన్నె నెరనమ్మితి -ప్రమధగణ - సన్ను తపశుపతిన్ని
అనుపల్లవి॥ ఎన్నదగినవి - పన్న భక్తాఘవ - నన్నుడననిమది నిన్న
దురిత వినాశంకక పరమనయ - భరితేజకళంకర దురము
-
-
7
వసుమతులు - ఒరిమార్చిసరగకింకరులనేలితివని | నిన్నె!
కలకాలమేపారగ - మనమునం - దలరిదాసులు సేయు కాల
. లితారాధన - కలకయెలమినక ములనొసగితివని ! నన్నె
'గురుతరమగునుర'- పురమందిర నా నమ హేశ్వర - స్మడియం
మరువక బ్రోచె దొరవనిసరగునను!॥ నిన్నె !
చర
-
50కరాభరణము పళము
-
పల్లవి కంటి వెహరుని వా - ల్గంటిశ్రీకరుని:1
-
YC!
అనుపల్లవి । తుంటవిల్తునిచునిమనము క్కంటినిపుడుక గువు రాకుంటే
ఇందుశేఖరుని-ప్రమధ- బృంద వందితుని స్కంద వరదతనకుని
cll
-
విందుగాగవిశదముగను ॥
-కొలకాలుని కరుణాలవాలుని- శూలధ రంగ పాలినిఘన జైల
జాసమేతునిందు।।
-
పరమపావనుని - సుర పురనివాసుని
-
కరమరుదుగ -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>puwf8251mapofp98lus4rwl84vjby2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238161</id>
    <revision>
      <id>596062</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సురవితతిని - సరగ వేలిసినవన పై కొని శంకరాభరణము - రూపక తాళము - పల్లని|| భజను హరనె నీరజరివుద్ధర కంటి అనుపల్లవి|| సృజనవిశతి-గజరతరు నె-రజతగిరియో-బ్రౌజసునవ నె||భం|| 31 cil ఫాల నేత్రన - నసమా...'</comment>
      <origin>596062</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2339" sha1="7c4l8p7m6dnanznm2csfni5pn2y8s8j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సురవితతిని - సరగ వేలిసినవన పై కొని
శంకరాభరణము - రూపక తాళము
-
పల్లని|| భజను హరనె నీరజరివుద్ధర
కంటి
అనుపల్లవి|| సృజనవిశతి-గజరతరు నె-రజతగిరియో-బ్రౌజసునవ నె||భం||
31
cil
ఫాల నేత్రన - నసమాలిమి:
- ఏలగళ వెనిగమ
నుక 3 - శాలవారణకలితవారియె ||
భజను /
చారుచరితనె -- కృపా - సారభరితేనే భూరికరసవా
డియె - సున - మరుచాడనె
మారనూరి నే | భజిష్ : నెం.
మంగళాంగ = - సర్వ - మంగళావృతనె
శని కేతన - గంగాధరమ్మడ నె పొయొ॥
శంకరాభరణ రాగము - ఆదితాళము
పల్లవి|| సోమశేఖరన్ గిరి - జామనోహరనె -
-
ప
భజన జ
రామణీయక మాద రాజత భూమిభృచ్చడనె : సోమ||
శక్తి ధరంతనె - విరక్తి ధరహిత - భక్తి యిందలి - భజను '
-
-
ఆ! శౌరిమిశ్రనె నని గౌరగాత్రనె ఘోరదానవ -
వారి వాహన - మీ -రణ కాహర నె
31
అ
-
-
సోమ
సారంగపాణియె - కంగోళి పసురపురసుస్థిత
భృంగి నందిత '
వీ ఘ్నేశ్వరాంకితము
హరికాంభోజి రాగము - ఆదితాళము
పల్లవి: శరజాతభ్రాత -- హరిసుత 'సురనుత॥ '
శర
పాహిగౌరతర - జీహసుమూషక వాహన రాజత - ధర, పురచరణ
- 911 వారణణ్ముఖ - భూరివిఘ్న ?యని వారణనీర్మల -
ミ
ముని, జనా, వన!
-
క్రమణము పురసం క్రమభవసేవక సముదయ సివిత
భీష్ట - ప్రద!!
&quot;శత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7c4l8p7m6dnanznm2csfni5pn2y8s8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238162</id>
    <revision>
      <id>596063</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భగవత్సంకీర్తనలు హీత బోధ న ము . ధన్యాసి రాగము - రూపక తాళము పల్లవి: వి నుడివుజనులార మీరు - ఘనతగల్గు విషయమున్ విన్నషి! అనుసల్లని; మనమునసంతతము దేవతా-విషయభక్త యుక్త లె విను: నీటిబు...'</comment>
      <origin>596063</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="iu158wy09ci2l6yt6qfvyg6k6vzvvio" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భగవత్సంకీర్తనలు
హీత బోధ న ము
.
ధన్యాసి రాగము - రూపక తాళము
పల్లవి: వి నుడివుజనులార మీరు - ఘనతగల్గు విషయమున్ విన్నషి!
అనుసల్లని; మనమునసంతతము దేవతా-విషయభక్త యుక్త లె విను:
నీటిబుగ్గయగు శరీరము - నిత్యమనుచుకమ్మక -
నేటిపనుల వల్మియళ శేటిని గూడుటడుగున్ 11.
pl.
ఈ
౨॥ నీచకార్యముననునుడిని
81
-
'వేచిన జనసంఘమునకు - వేగతోడ్పడవలయున్ : పినున్.
-
చయముబ్రో వదగ్గునమా
శనముగాచుమాణి, ద్రవ్య
ధవుడు మెచ్చునబులస్సు - భనముసాఫల్యమా :
మా!టికిగల్గ దీపుట్టుక - మంచిత్రోవనెదకుడి -
మూటలను భరించుగాడిద - పాటిబ్రతుక నేటిక్
సురపుర వాసశ్రీ
మీళునిహృదినిడుకొని -
వినుడి ·
పలుమరు ధ్యానించుచున - కృథముబడయవలయును విను.
గ ద్యము.
ఇది శ్రీమత్సురపురీ సంస్థానస్థితి శ్రీవేణుగోపాలమృదుల చరణాంభోజభక్త
ద్విరేపాయమాసమాపన, విత్తాద శ్రీవైష్ణవద్విజ షోడశకర్మాధి కారక
కోపర్షి పవిత్రగోరి, త్రిమత స్థాపనాచార్య మహాభాష్యకార యకన
త్సూత్రి, తిగుళ్నో నిలూరు మఠాధికార, బ్రహ్మ శ్రీ శ్రీనివాసరా
ఘవాచార్య కృత పంచ సంస్కారయులే సమాశ్రయం, డ్రా
విదామ్నాయ ప్రవర్తక స్వీతాంధ్ర కర్ణాటక గా
టకాలం కార కావ్యకృతి, సన్నాటి తోట్టిచర్య నం
గయార్య కవిసంగళ ధర్మపత్నీ సశవ్రతా శిరో
మణి శేషమాంగా గర్భ వయ్య సారా వారం కా
కాసుఖకర రసి శేఖముందుకు, బాధజన
విధేయుందును, బూర్వోపాధ్యాయుల
డును, నగు, లక్ష్మయాష్లే చేయ ప్రత
తండైన భగవత్సంకీర్తనలను శని
కరామ
శ్రీ ము
ము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iu158wy09ci2l6yt6qfvyg6k6vzvvio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238163</id>
    <revision>
      <id>596064</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'వేణు గోసాలాయననుఁ కవికర్ణామృతము శ్రీరుత్సురపు వేణుగోపాలానికి తాంధ్ర కర్ణాటక శృంగార సంగీతమాలికా పుంజంబు మోహనరాగము - రాపు తాళము పల్లవి సీమనివివరింతు - నెలనాగవిరహ - మింతింత...'</comment>
      <origin>596064</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2299" sha1="102qm3g30ov4li3djxnm2pz7q569rvv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వేణు గోసాలాయననుఁ
కవికర్ణామృతము
శ్రీరుత్సురపు వేణుగోపాలానికి తాంధ్ర కర్ణాటక
శృంగార సంగీతమాలికా పుంజంబు
మోహనరాగము
-
రాపు తాళము
పల్లవి సీమనివివరింతు - నెలనాగవిరహ -
మింతింతగారురా - మితిమీరెరా!
ఏమని
మ
అనుపల్లని॥ నేమాకు వ్యధచేత - వెలదియూర్సులువిడచి -
సౌమియటంచునీ - నామమెమడి నెంచు||
కరకంకణముసంది - కడియమై చెలగెనా - కడయమే మేఖలా
గరిమనొందె బరికింపమదనాగ్ని - ప్రబలిమైజాళుహ-కర గెను
గన్నీ కుజడియై - దొరగను సేచక నెధరపై - యొగ గెను-హిమ
జలముజిల గ నేరచి వేసిళ్లనుచు - మొదలును రా-తలిరాకులి
డగా తరుణిస్మరశిత -శరము లివి మనురా - కెందమ్ములుంచగ
జురుకులనిజ-ల్పొరలపాగేమగా - మలయజము పలదగ నరక
కతకతనుడికిచిటిలియ - అరమణీమణి పరసనుండిన తెరవ
의
-
-
కుచముల పై పడగగల - వరముచేనది - యులికిపడియె. 'నేమని
అంతరంగమున నెలంత స్రుక్కు చునుండ - గంతుడమ్ముల నెద
గాడ నేయ-నంతచేరదుపోలి- ఇడి
థెలిసి విలపించె హొంత కాడు
తత్సత్తిపై నీ, కింతన - న-తుమ్మెదలుజుమ్మని చెంత పాడ
శు
ఒక సమూహము-పంతగించుచు - రంతు సేయగను బనిపూని వేడి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>102qm3g30ov4li3djxnm2pz7q569rvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238164</id>
    <revision>
      <id>596065</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార సంగీతములు మే సంత నీలి చందురుడు వెలయగను - నిప్పులవ లెంగడు -నింతగా వెన్నెలలుగాయగను జలిగాడు. వీవగ- నంతమారవికారసార మొకింత పైచ్చగఔన్సుతో స్వరులంత వహ్ని కణములనుచు దా - ని...'</comment>
      <origin>596065</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="0u2495l6oi5ugrb2kt2xdiuwjth4di7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార సంగీతములు
మే సంత నీలి చందురుడు వెలయగను - నిప్పులవ లెంగడు -నింతగా
వెన్నెలలుగాయగను జలిగాడు. వీవగ- నంతమారవికారసార
మొకింత పైచ్చగఔన్సుతో స్వరులంత వహ్ని కణములనుచు
దా - నింతియిప్పటి కేమియయ్యెనో
మ
మదిరాక్షి నినుబాసి - మనుపెందుకనిరోసి- మరణసాహనమెం
తో-చేయసాగె-బెదరకవని
కేగి - మద కేకులనుపులుల - పొడ
దూరె-గొజ్జగినీటి-నది జే గౌ భుజగమునుబబ్బ - మదిగో రె-లేదా
కజీవను వదలక నెమెడజుట్టకుడయింది గేద గీకటారిని బడను నే
యుచు-నప్పుడెదనుంచె - బూదేశలోదా బిదపకపురమువోసి
మెదయించె వినుమికసురపురీ - సదనశ్రీగో పాలనీవా - సుదతీజ
క్కిలినొక్కి గుబ్బల నగుముచును
గెం బెదనియండలి-సదమల
సుధను
గ్రోలికలయుడు।
కేదార గౌళ రాగము - కాపుతాము
-
పల్లవి మది నుంచదగుదారి మాయలకును
జిక్కీ - మరచిపోదు రెనాహితవు
&quot;అనుపల్లవి। మద సభూతమునాకి - బెదరియుండగను
13-
-
-
ఏమని!
మది
-మ్మదిమణితముచేత మంత్రించిమాన్సినది। మది|
పలుగాకినరునిపూ - ములుకు లేదనునాటి బలితంపుగాయ
. ములు- ప్రజలిగా
పిలగనా కులుకుగుబ్బలనున్న - కుంకుమ
గంధం-జలదిమాయించిన యరుదౌయుపకారము ను మది
విరహమనెడనా - గరమునముని గెంతో - పరితపించుచు
నుండ - బంచ కే తెంచిన గరుణచేసాకుచ - కలశములనునీ-
కరయుగముననునిచి దరిజేర్చిన మేలు||
-
మ
వరుసదప్పక రాను - జ్వరము రేబవలెచ్చి పొరలుచుండగ
జూచి - పరికించివడిగభా- సురసురపురి నేలు - వరవేణుః
గోపాల - సరగుననురతో&quot;ప - చారమునభాసినది.
F&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0u2495l6oi5ugrb2kt2xdiuwjth4di7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238165</id>
    <revision>
      <id>596066</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'O అన కవికర్ణామృతము - ఖరహరప్రియ రాగము ఛాపుతాళము: మోప - మోస పల్లవి। మోసపోతి-వాని-&quot;బానలు:మ్మినే * పల్లవి: నాసామినన్నెద - బాసి యుండడని నే నెడవిష్ణుదాడికి - పెరచితానదెరాగ నుడిగొన్న క...'</comment>
      <origin>596066</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2721" sha1="q5m83tk0t99ruyw0j840qrpqvcftvww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;O
అన
కవికర్ణామృతము
-
ఖరహరప్రియ రాగము ఛాపుతాళము:
మోప
- మోస
పల్లవి। మోసపోతి-వాని-&quot;బానలు:మ్మినే
* పల్లవి: నాసామినన్నెద - బాసి యుండడని నే
నెడవిష్ణుదాడికి - పెరచితానదెరాగ నుడిగొన్న కుచదుగ్గ-
ముల జేర్చ లేద - పడతికొనాసామి - పలుదెరగులకూట -వ
*గలక్షమూటని - వచియించు పెరిగి నే
is
O
3t
మోస
-
నెదు రేగియ
మదనశాఖము పేర్చి - పెదవులెండినుకురా
ధనామృత - మియ్యలేదె - మదిరాక్షి నానెవరు - మరికైన
ముదమున దానిల్లు - పదపణిచేరెన్ని
-
వలసవెడిచీకటి - వలనదడబడుచుండ - నెలరిరొచిగినవ్వు -
వెన్నెల నెరసి - సులభునిగ జేసితి - సురపురిగో సాలు డల
దానిగరయుట - కలనైలిక
-
పల్లవి॥ వేలాగుల నేతి మాలిన రావికి మలమురపు
రెగో - పాలహరి
మక్కు వచేజని - మాటలాడు చునీడు
-
-
మోసు
పుక్కిటివీడీయ మొ||
వేలాగుల||
సంగుచును - చెక్కిలి కొనగోట నొక్కుచుమోవి.
చక్కెరలా రెడీనా సామినన్ని
కటకుననాదు చ క్క_టికివిచ్చేసీముచ్చటడీరగ
బాల్మోహమున
బటువులనప్పై - బొగుగనదెమిలం- పటమును బాపగల-
విటుడ
సంగతిచేదగు-బంగరు మేడయందు - సింగరపుజేయ్యుల చేయు
చును-పొంగుచు వేగనూ లింగన మొనరించి
యంగజు కేళిలో
-
-
రాపు కాళి ము
పల్లవి: మాటలచేదీకునాతమి - బోటికోనోటికి
వేలాగులు
మాటలచే
అనుపల్లవి! నీటుకాదు-నాటివలె ఔటనాపై పాడుకున్న ॥ దూటల చే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q5m83tk0t99ruyw0j840qrpqvcftvww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238166</id>
    <revision>
      <id>596067</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '0 శృంగార సంగీతములు 1 20 మార్గసుకుమారుడున - స్వార చూపుల జూచుచును -గోరిక- లూర- వారక - 5 కాచను - తారగణా- గోరులుంచకున్న అత్త వెలుగంటి వాడునాను - &quot;మేమోనిపానకమును గ్రోలుచు- బలు-నేలుచ:-మాలి...'</comment>
      <origin>596067</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="a2dxbluw7ppsd32r5vxiqnk2qfnowyx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;0
శృంగార సంగీతములు
1
20
మార్గసుకుమారుడున - స్వార చూపుల జూచుచును -గోరిక-
లూర- వారక - 5 కాచను - తారగణా- గోరులుంచకున్న అత్త
వెలుగంటి వాడునాను - &quot;మేమోనిపానకమును గ్రోలుచు-
బలు-నేలుచ:-మాలిమిచే వేలాగు:- లాలించగ నున్న జల్లి
రేపవలు సురపురీ - గోపాలుడు ని పాలివంత - ఔప్పుడు-
వలపు జూపుచు నోపిక చేసి &quot;సుమ - చాపు కేళిగూడకున్న!
-
మోసగము - రాపుతాళము.
చల్లని అలుక చెందుటకు నే
పలుచూ పీలాగై తె
-
-
నన్న దేవిరసామి _
అనుపల్లవి|| అలసీమాటి చెంత కలిగిచెన్నా రగ గులికి
కౌగిలించు - కొన్నా నంటినా
.
31
అలుక!!
ఆలుశ
తళతళమనెడినె - క్కులయందునింపొందు - నెలవంకలేమని
పలికితినా- చెలువుడ మోనిపై- 'వెలగు దునుండిన పలు కెంపు
లేమని - తిలకించియునా
ఆలుక
అలు
సదయుడ నీదు పే - రెడ పై శవకాశ్మీర - మదియెందులడనిని-
న్నాడితినా- చెదరగనున్న న న్ను కుటలచుక యెటు
దవెనెల్సుమటంచు - గవిసినేనంటినా .
వాలుగంటికొమరు - కీళ్ళగూడుటకు
జాగేలరమ్మనిబతి
మాలివేడ - శ్రీలసంతతము కా - పిలుసురవురిగో - పా
ల రేయిచాల ఒడలితివంటినా!
ย
నల్లవి:
.
సురటగాగము - కూపక తాళము
అ
ఏమనినేదెల్పుడు-రామరామారామావిరహమనీ। కేమ
-
అనుపల్లవి: తామనంబు లోను కేమైనను - గాని:ంచక' -
గోమలినీ నామమె నేమరుపల్కు
-
మారవహ్ని ప్రజలిమైజం గారు కరుగ ధారణిపై వ్రా
గోనరించి నయీ
తిముఖ - సారసమునుగనదుర్గ భ
-
సాకినీవాస
మేమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2dxbluw7ppsd32r5vxiqnk2qfnowyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238167</id>
    <revision>
      <id>596068</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈ కనికర్ణామృతము తామరసములుంచగ - గాముని శరజాలనునితలచును - నేనమున వెన్నెలలగాంచి, వేమరుదావానలమని మనమున భావించెడీ = శ్రీయులనుర పులగోపాల - రాయ న్యాయమాసీ విబు సేయగ గాయజుని కలహమున...'</comment>
      <origin>596068</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2909" sha1="4injhykpis5bgoxv96pe88e5e9xqkb5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఈ
కనికర్ణామృతము
తామరసములుంచగ - గాముని శరజాలనునితలచును -
నేనమున వెన్నెలలగాంచి, వేమరుదావానలమని
మనమున భావించెడీ
=
శ్రీయులనుర పులగోపాల - రాయ న్యాయమాసీ విబు
సేయగ గాయజుని కలహముననెడబాయక పై కొని
నీవా - నాయికయుసుడులనిల్పుము |
బిలహరిరాగము - రూపకతాకము.
-
లా
ఏమని
పల్లవి|| న్యాయమానన్ని
టుల నేచుట - నా సామినీకిది
న్యాయమా! .
అనుపల్లవి! కాయజునిశరాళి కోర్వ నాయకళి లో చరత్నము న్యాయ॥
తులువయైసతలిరువిల్తుని వాడికిసహించక - నులికిపడిభయంబు
నొందిరా– నల తెరం గెరింగీకుచగి - రులజేర్చిన ఉదదలంచక ॥
20
చీడు - దడబడుచునుండగ గులుకుచుజరి
నవ్వనదగువే - న్నెల నెరవతటాలుగాని - న్సులభు
న్యాయన
గొప్ప వాడవనుచునమ్మితి - సురపురమునందెప్పుడు నెలకొనిన
శ్రీ గోపాల-తప్పులక్షమియించుచునీ-నొప్పిదము గరతుల దేలక॥
బేహాగరార్ధము - కాపుతారము
'పల్లవి' ఏమనినీతో నే టెల్పుదు - నేలినవాడు.
అనుపల్లవి|| భామామణి విరహాము కాముడెరుగునునుమీ!
!!
.
సమస
ఏను ని
మడడనహ్నిజ్వాలలకు - మైపడిగరుగగను - మద పతి-చా
లాదిధృతి-నదలినన్ను బాసి తన వయయని సంస్మరించు॥
_ సారసముల నుంచగమాకా స్త్రములని క్రీడల-గోరదు-వని
వేద
దూ-సా వెగస్నే రొగిము-న్నీరై వెంక- బారుచుండె నేమని
నీటుగుల్లుసురపురి - నిలయవ్రీ వేణుగోపాల - యేటికి- మ:”
న్నూటికీ-బోటినివిడనాడేదు నేటికి క్షమించి ప్రోవు మేమని
Sr&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4injhykpis5bgoxv96pe88e5e9xqkb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238168</id>
    <revision>
      <id>596069</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ': c.. ..|| శృంగార సంగీకములు శంకరాభరణరాగము - రూపకఞళనూ పల్లవి। చాలుజాలు నేలనాదు - మ్రోలదా చెదు అమసల్లని). ఏలిక భీముఖకమలమె - బైలుపరచును॥ నృపతినీకను లెరుపగుటకు - హేతువేమనగా - జవల నేత్ర...'</comment>
      <origin>596069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="nkhwe6y3hawed3rhol4z47in7vedyxi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:
c..
..||
శృంగార సంగీకములు
శంకరాభరణరాగము - రూపకఞళనూ
పల్లవి। చాలుజాలు నేలనాదు - మ్రోలదా చెదు
అమసల్లని). ఏలిక భీముఖకమలమె - బైలుపరచును॥
నృపతినీకను లెరుపగుటకు - హేతువేమనగా -
జవల నేత్రభాగ్య చేఖా - జాలమనియంటివి!!
ఉరమున గల
కాశ్మీర మెం-దొడ వెనసియన -
Xకితనీదుకోపదృష్టి - కాంతియనియుంటివిట
చెక్కులకొనగోటి నొక్కు లెక్కడివియన-
గ్రక్కునజవ్వాజిపిల్లి - గర చేనంటివి॥
ఎలమిమోవిపై గల కాటు - బెందులవియన-
జలుకకు ముద్దియ్యగS - గలిగేనంటివి॥
సగగసరపురీనిలయగో పాల శేఖర -
3F
-
-
.చాలుజాలు,
జాలుజాలు.
చాలుజాలు
చాలుజాలు?
చాలుజాలు.
మురియునుదుటిలక్కజూప మోముద్రిప్పితివి ||చాలుజాలు
-
విలహరాగము - రూపకతారము,
వలచిన
కల్లని వలచిమోసపోతిన చాన - కలహంసయానః
అనుపల్ల॥ అలసతికడకేగినన్ను జులుకదనము
జేయడనుచు || వలచిన
౧॥పడతివిన పురుషులమాట - నడగండ్లమూట యెడపక
సమ్మగ రాదని - పుడమిజనులు - నుదువగవిని
॥మరునిపూములుకుల వాల్చేసి - ధననన్ను ద్రోసి -
సరసిజాక్షి యింటోనీడ - కరుగు దేరడంచురెంచి:
పరగమరపురీనివాసగోపాలావతంసుడు -
3₁
Oil
-
వలచిన
సరగుపదన లేత ప్రాయమా - తరుణికొకప్పగించడనుచు
వలచి
తోడికాగము - రూపక తాళము
-
-
మరువడగును పర
పల్లవి'. సరసుడదానిల్లు చేరి - సరగనా మేలు
మరునిశేషము - లురమున జొర కెరచి రాగనే
పరసిచనులనున్న గంధ - మలదీయాల్సినది!
-
మరున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nkhwe6y3hawed3rhol4z47in7vedyxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238169</id>
    <revision>
      <id>596070</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '31 కవికర్ణామృతము - ఘనవియోగ సాగడమున మునిగియుండగ సనకలళములనుస్' కేల - మునిచి ప్రోచినది!! శ్రీల తెలుగుసురపురి - పాల శఖర లీలచేరతు ల దేలించి - యేలుకొన్న ది 4 బిలహరాగము - రూపక తాళము పల్ల...'</comment>
      <origin>596070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="llpqigm368psd0630gplurekrmqz2de" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;31
కవికర్ణామృతము
-
ఘనవియోగ సాగడమున మునిగియుండగ
సనకలళములనుస్' కేల - మునిచి ప్రోచినది!!
శ్రీల తెలుగుసురపురి - పాల శఖర లీలచేరతు
ల దేలించి - యేలుకొన్న ది
4
బిలహరాగము - రూపక తాళము
పల్లవి తోడి తేగడా - వేడుకొ నడ నా విభుని నిటకు
అనుపల్లవి। చేడెకొమును గూడి సన్విక వాడి యేగినవరుఁ
ప్రోడననుచునన్ను బొగడి - సుడనున్న పాన్పుజేరి -
వేడుక చేనా-చుపరతికై - వీడె మొసగినవిటు|
భావజుడు బోధింపసాగె
oll
-
-
.
-
ఙాననిమ్మని - మోవి రచీనమును||
సింగరమున జనులను - యజు క్రీడలమది
-
నిగ-రంగ జేసేన - రంగత్సురపనిగా సంగనాజకునిద్రోడీ
-
పల్లవిని లంతలో దెల్లవారె సయ్యో నేనేమి నేతు -
వంతనడ మేమదిక
అనుపల్లని।। ఇంతిలో చెసకుచే రంగమునందు
-
గాంతునినేవలచి - కౌగిలించుచుకుండు.
అంతలో
నంతలో
౧. సరసునినేవలచి - సరసకుజనిత్రో - వ్విరులపానుపు జేర
విభుడునాదు - కురులునున్న గరువ్వి - కొప్పుచక్క సమర్చి -
గురుకు చెంబుల నడు పోషకులుంచుచునుండు!
ఇన్ని దినంబులు - నన్ను వాడెకబాలి - యున్నందువలన నే
నెన్న రాని కొన్ని ముచ్చటలాడు కోసవానిమోనిపై వెన్ను
గనామోవి - కేర్చిముద్దిడుచుఁడు||
పూరికళ్యాణిరాగము - రూపక తాళ నూ
-
పల్లని ఆడవారికిదైన మంపేల చేసెనో - జోడువీడగ
సంత్రలో !
-
ఆడవా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>llpqigm368psd0630gplurekrmqz2de</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238170</id>
    <revision>
      <id>596071</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార సంగీతములు - అనుపల్లవి మూడునాళ్లతనితో ముచ్చటాడకున్న - Bu పాడింట రాచిలుక - పలికిన నిధను గా కడకుబోనకము న్నె &quot; కడు మొటీమలెడ లెగY - SAK నెమ్మోమున - బొడచూసెనె - - - Nx పదెనౌనుగడనా - సచక...'</comment>
      <origin>596071</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2307" sha1="nvxyi0pht8mls4cqzlvghihgzw248p9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార సంగీతములు
-
అనుపల్లవి మూడునాళ్లతనితో ముచ్చటాడకున్న -
Bu
పాడింట రాచిలుక - పలికిన నిధను గా
కడకుబోనకము న్నె &quot; కడు మొటీమలెడ లెగY - SAK
నెమ్మోమున - బొడచూసెనె
-
-
- Nx
పదెనౌనుగడనా - సచకశీలుగనాయక -
-
వానిమోవి - విడమఁచుకోవలేక - విభుని నేశినవారు
గడియయొక యేడయ్యెనె - గోడయ్యె
చెరగుమాసినచాని - తెరువుబోరాదని - వెగటు వెళ్ళాడు
వ్రాసి&quot;, - హరిహరినాయను కంటదెవారు -
శివచ్చెన్ - ఏరులపానుపువిడిచి నేటిక పై పంపి - KVMou
శ్రీలిద్దుర - రాకపోకలి - సరిగరాత్రి'ని - రాత్రిన: ఋ) సె
మరుగు కెరలి కేకలు వేసెస్ &quot; స్నేం చేసి
-
-
కన్నీరు కాని కొని కాలువలై పాళె - చిన్న జోయె
కన్నె పాయమడవి - గాయు వెన్నలారు సన్న
నము
-
-
కుంచి
రుచిడోచెన – మన్నించియీ ముట్టు-మరలి రాని
మందులుంచవే - కరుణించవే - పన్ను సురకాలు
నాలవనాడు - నన్నేలుపకక్షేతమి - మా ఐదుని ను ఉన
కల్యాణీరాగను రూపక తాళిను
పల్లవి సీయారము - నేగాంచితి - నీయెడనియొము
అనుపల్లవి
-
యన - నాయకాశ్రమణి -
ని
-
బలుమారం సితి
***
ఎదుగుంకుమ- మెవరివలన- నొప సుదకు-మా ఓల
యచాల వాదుమ్రోవాలా వద్దకు వేల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nvxyi0pht8mls4cqzlvghihgzw248p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238171</id>
    <revision>
      <id>596072</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'LL తి ము కనుల నెరుపు- గలిగెనెచట - యనియన ఖయనుచునన యినుడ వినుము - సనిత భాగ్య నుడిగైకొనుము - పెచికజనుము - బ్రతుకు దెరువుగనుము 1 నియోయారము॥ సురపుర పాలనుదుట - లాక్షా - వరమి చెట్టులొద ప...'</comment>
      <origin>596072</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2237" sha1="n1xuac3py5hwbg4qlwqwgyk6hrzzen6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;LL
తి ము
కనుల నెరుపు- గలిగెనెచట - యనియన
ఖయనుచునన యినుడ వినుము
-
సనిత భాగ్య
నుడిగైకొనుము -
పెచికజనుము - బ్రతుకు దెరువుగనుము 1 నియోయారము॥
సురపుర పాలనుదుట - లాక్షా - వరమి చెట్టులొద
పరసవేర దగదుపోర - తిరుగ మేర
-
-
-
-
-
నీయొయాకము!:
చిలహరిం గము
-
పల్లవి। మరినిడవలెగాని - మరచిపోదు రెప్రియ
సుదతిని మోహించినా - పదనముసిరసించి
-
చలను ను సాధించి - సగమునన్నో వరింతురా!
-
అనుపల్లని మడనభూతమునికి బెదరినతరిగాంచి.-
మజ్జిమణితముచేత - మంత్రించి మాన్పినది॥
-
మది
॥ పరరాయనిపూ ములుకులెదందూరి బలితపుగాయ
ము - లబలిగా లగ - పలుమారుమమతచే _ భావము
నవలచి - కులుకు గుబ్బలనున్న - కుంకుమగంధము
మాయించిన - చెలువైనతోడ్పాటు
-
విరహమ రెడిసా - గరమున మునిగి పరితపించుచు
నుండ - పంచకే గొంచి పరిపరివిధముల భయమును
జారినే - గరుణచేనా కుచ కలశములనుని కరయు
-
-
-
నలది
మది
మది
గముసనిడీ - దరికేర్చిన మేలు!
నిరతమునుమడన - జ్వరముచే బడలి
-
పొరలుచునుండగ
-
లిగించి
పరగసురపురి నేలు - 'వరగోపాలుడ సరగునముకతో
ప - చారమున రాజనది!
మది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1xuac3py5hwbg4qlwqwgyk6hrzzen6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238172</id>
    <revision>
      <id>596073</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'او శృంగార సంగీతములు పల్లవీ | నాతిరౌనీను - నాసామి - వర్సినక - పటముద నకు దగునటె నాతో - నుపల్లవిని ఈ తెరగగునాయంచు నెంతయునాదు - - పాయననుచుదా బాసలుసలిపి మయిలాడియిలు-మాసక జేర న్యాయమన -...'</comment>
      <origin>596073</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="b8yjiyu328z5wc71pdbb5qhjzgmx2k1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;او
శృంగార సంగీతములు
పల్లవీ | నాతిరౌనీను - నాసామి - వర్సినక -
పటముద నకు దగునటె నాతో
-
నుపల్లవిని ఈ తెరగగునాయంచు నెంతయునాదు -
-
పాయననుచుదా బాసలుసలిపి మయిలాడియిలు-మాసక
జేర న్యాయమన - శ్రేయమునక
.
-
సాయమొద వె -
మునుకొనిననుబా-నెనసిన భావము - బనివడిదానితో- బ
ల్కుటమేల - తనవలన నె జనితమయిన - దనుకొనవల.
-
నాతికొ
పరమసురపురీగో-పాలుడనుచు మది వరియించితినినే వరయని
జనవై పురుషులసలు - కురహిచినవ -- కరశీలమణి
కరణీధరణి
పూరికల్యాణీ రాగము - రూపక రాళము
పల్లవి తొంగిచూచిపోయె - దొంగ
జాడలవచ్చి -
తొయ్యలి పేరు - కోయణాక్ష!
-
అనుపల్లని రంగు సురపురి రాజగోపాలక -
c.li.
31
او
-
కొంగుముసులు వెట్టి - నంగనాచియెవతో
సగరివారుచూడ సత్తులంచమిచ్చి సొగసైనసొమ్ముల
సుళువింత సేయక - మగనాల్న వేనెట దిగులైనమదిలేక ..
సగము రాతిరి వచ్చి వగలాడి తా నెవతొ
-
తొంగి
చిలుకలు గొరవంక- లులికిపంజరమున- పలుకకుండగపునుగు..
శిలి కించి పులకించి వల రాజు వెనుక కే- కలు వేయబడకంటి
త
లుపుదాపున నిలిచి - కులుకులాజీయెపతో
- నెయ్యంపు చెలులునో - రైత్త నీయక మచ్చు- చయ్యన జల్లినా -
సవతిపుకీ టివిడియ - మొయ్యారముననీ
మ - శయ్యబాకవచ్చి - గయ్యాళి
తా నెనతో
-
R
కియ్యగోరి కుసు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b8yjiyu328z5wc71pdbb5qhjzgmx2k1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238173</id>
    <revision>
      <id>596074</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవికర్ణామృతము గిలు కుమంచము నెక్క నలవిగాదనిమదిని- డెలి సన్నపుదో మ- తెరచాటుననుండి-పిలితియైనగా వలెసలికను సైగ సలిపి తనచనులుగా - నులుముకొన్న దనల్ ఆవలిమె— మైనే పలిగిపవ్వళించన...'</comment>
      <origin>596074</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="d1s0mt070ll862jcu6zrcqufdanv17x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవికర్ణామృతము
గిలు కుమంచము నెక్క నలవిగాదనిమదిని- డెలి సన్నపుదో
మ- తెరచాటుననుండి-పిలితియైనగా వలెసలికను సైగ
సలిపి
తనచనులుగా - నులుముకొన్న దనల్
ఆవలిమె— మైనే పలిగిపవ్వళించనిని కౌగిలించి నీని జేవ
లించి-మోవి తేనియలాని- ముద్దులిచ్చియల్ల- కావున జేపో
క - డబురీ రెననియెన్నతో
రాగము - తాళము
సల్లు ఎలనాగవియోగార్ధి - యింతంతిగా మర
యిప్పటికి మేతమో ! -
అనుపల్లవి వలరాయనిచిచ్చు - బలిక మైమైపఓడి
కలకబారెనునే - దెలుప గలనేమని
סון
30
తొంగి
ఎలనాగ||
ఇప్పటిలి|
శీతోపచారంబు - సేయగ పై చగన్ చీశారు జెంజింగ డా-
- మలయజము - పూతగా నించగ పొంగి బిటిలి మె నారి
చనులపై పడ - భీతిచే బరువిడా॥
-
-
మారునితోయము చే సూరురు బాధింప - మైమరచె
బొన్సుపై - నిధులగని - తోలిపులిప్పులని - తొందరపడ
సాగ - నేకై పారెనుక - న్నీరు తారుమారై॥
మానినినిను బోనీ - మను పెందుకనిలోని - మరణసా
హసుబుదా - జేయసాగె - సూస కేళను కే
ఇప్పటికి
ఇప్పటికీ! ·
లోన నేలి
-. ప్రాణ - జనబుడుముసుర - పురి వేణుగోపాలహరి! ఇప్పటికి.
కాగము - తాళము
పల్లవి మాటలవల ననుదీరున - తమిబోటి -
3
A
మదిల
-
వారక వరుడు
దానును
-
నిటల
కూరిమిుజేత - తీరే&quot;చనుల - నారగ
గోరులు వేచూరు - తేరిగనుగొన.
అ పెదవిని బెడవి - గదియించుచును - సదమల సుధను
మాటల
వదలక గ్రోలుచు - బలముగనను - దొడబెర్చి యెడ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d1s0mt070ll862jcu6zrcqufdanv17x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238174</id>
    <revision>
      <id>596075</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార సంగీతములు మాటలో కరులనివిరినే 'మకులు కొలుపుచు బరువడిమదుని - కవికముడి - యెడయక కొత్త 311 గరమున సురపురావసన - వరగోపాలు &quot;తెగుల నెనయ - కుండినచో - పూజకళ్యాణిరాగము - రూపక తాళము పల్...'</comment>
      <origin>596075</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="9d3aom0wbvp9s99n1ldsjh5f7nrbl80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార సంగీతములు
మాటలో
కరులనివిరినే 'మకులు కొలుపుచు బరువడిమదుని -
కవికముడి - యెడయక కొత్త
311
గరమున
సురపురావసన - వరగోపాలు
&quot;తెగుల నెనయ - కుండినచో -
పూజకళ్యాణిరాగము - రూపక తాళము
పల్లవి దాని నేస్తమునీకు - దరరనేదెల
మానకున్న వదేమి - మారరూప
.
-
ఆసుపల్లవి|| హీనురాలను మెచ్చ హానివచ్చునురమా -
మానినినడశాయ - మన సెట్టులా యెనో
సందుగొంగుల చెలుల సవసమందముగాను
-
-
మాటల
దాన్ని
కొందరు
-
గనుగొంట - గొప్పతనమురాదు - ముందః టిపువలె ము
దముతానుంచబో ఉందదరూ పెయం దేఖుపపలేదు|వానికి
ఆ అత్త కొండలగు యడదనుకోవద్దు కత్తులపై సామా...
కలికిపొం చేప్రొద్దు-కొత్త
ముండలై తె-కోతులే సముద్దు వస్తు
కటరదొరల - వలపులిట్టివికడ్డు:
51
మామమందులమారి - మగళూరనున్నాడు- పాముకుడలమ
కదీ— భానకోపగాడు- నీమదిలో సైన నీవు తెలిసిచూడు నీ
మించి చెప్పిన - కుద సృదుకీని
!!
పదయపతిని జాలామున ముసరాయు గదినినీ
దాని
-దిలో
సగము యు- పెద్ద ఫై బంగారం.-- లెగమల్ల
నిమ్రోయు- బదరిపడ/వూ- పాన్పునబడద్రోయు దానికి
తక్కెననుచునిశ - దరమపంచన లెన్న బొక్కిన వారిని జేయు
నుగనుసన్న నిక్కగంటినా - నిలతురకులునిన్న ఇక్క
జేరి తెయా -- పనికిబెట్టుననున్న 1
-
బాని
నిందించెదరునిన్ను -
వేకువ గేయది - విడదు
విటుల వెన్ను - వీకచేసుధగల్గ -
వెదవ నేలకమిన్ను నీకుకానివారు.
పాఠశాసనుడే &quot; పనికీనొచ్చెర మున్ను!.
-
దాని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9d3aom0wbvp9s99n1ldsjh5f7nrbl80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238175</id>
    <revision>
      <id>596076</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 కని క ర్ణామృతము రమణుడౌ సురపురి - రాజగోపనిజమ్ము- మరుతమ బ్బులచాయ - మాయ దానివళమ్ము - కుముదాక్షి స్నే. కూముకుం దేటికొనకొమ్ము - కమియించవనీలాగు రవలుచెక్కి_నసొమ్ము! నాయిశాభావము కే...'</comment>
      <origin>596076</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2755" sha1="r6m2ywl0g8wcg3immwpxmruv02mjnd6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
కని క ర్ణామృతము
రమణుడౌ సురపురి - రాజగోపనిజమ్ము- మరుతమ
బ్బులచాయ - మాయ దానివళమ్ము - కుముదాక్షి స్నే.
కూముకుం దేటికొనకొమ్ము - కమియించవనీలాగు
రవలుచెక్కి_నసొమ్ము!
నాయిశాభావము
కేదారగౌళ రాగము - కాపుతాళము
-
పల్లవి। చాలుజాలు బేలనగ లేల చేసెదునా మ్రోలు
అనుపల్లవి। మాలిమి చేబది వేలు వచ్చె నేటివి
నిన్న వేయినేరాగని
oll
-
-
నిదుర
నెపము బూని
లేకున్న మానె మారుపల్కు నైతివిక..
పాటిదప్పితివని పల్కు నేమిటిక
-
-Si
నీ మదికెలో పరమదీ॥
-
మన
5: హొంత కాజా నీ ముచ్చుల - హొయల కెరురులైతీ - నిం
కటివాడనని
-
. దానికి
చాలు.
జాల
జాలు
-
మాటలో జలి'సి
చాలు
చాలు |
జలు
యెరుగలేనై తినహహా||
-
చేపటీపై నేనొకరి ననబనిలేదుసుమి - మనసి
జునకులోనై - మహినియెల్లి మతి
శ్రీలసురపురి - పాలుడవనిబతి -
-
మాలినందు సనింత హేలన మొకదు పై
నాయి కార్యాను - రూపక తాశము
చాలు
సల్ల! మగువలోన - మ్మగరాదుగా - మగ వారల ని క ॥ మగున!
అనుసల్లని'! ఇగురుబోణిలొహిత నెంక- నగడుపరచుచుందు రావుకుడమ
మదిగక గెడ్డిమాటలాడుదురు.. మామారిని బదములపై
వ్రాలి ప్రేటెదకు-మురికి రోజలుగు: రి సెమునా- సుదతులగొని
oll
యాడుచుందురు!!
మగవ
3. పరిపరివిధములను వేడ్క చే-బతినూ బుదురు - శరములెత్తి
మొ
క్కుచుందురు - తరుణికొతమ కార్యములను నెర వేర్చుకొ-
వేగుడెంతురు॥
-
మగువ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r6m2ywl0g8wcg3immwpxmruv02mjnd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238176</id>
    <revision>
      <id>596077</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార సంగీతములు ఎపుడుజూచిన- నాదరించెద - లేణా శ్రీనీ- కృపకు బాత్రులమని యందురు - నిపుణు సురపురిగోపాలునా 31 నెలత నేలినన్ను మర చె|| ఖరహరప్రియరాగము - రూపక తాళము పల్లవి బేల - చలమేలరా...'</comment>
      <origin>596077</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2475" sha1="9sk92gjarb1girrwinjhgpck6cqwg0t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార సంగీతములు
ఎపుడుజూచిన- నాదరించెద - లేణా శ్రీనీ- కృపకు బాత్రులమని
యందురు - నిపుణు సురపురిగోపాలునా
31
నెలత నేలినన్ను మర చె||
ఖరహరప్రియరాగము - రూపక
తాళము
పల్లవి బేల - చలమేలరా
జనుపల్లవి। శీలసురపురీగో - పాలనా&quot;సామి|
కన్నె సాయమునాడే - యెన్న రాని సర్మిచే -
వన్నెకాడనిన్ను నే - వలచినదాన!
ఎ మరుబారికోర్వక - మాటిమాటికినీదు -
మరుగుజొచ్చిబతి - మాలినదాన!.
నననిల్లు కేళిన - న్నెన సెవనటంచున్నన
కూర్మిచేనెల - నమ్మిన దానవు
హంసధ్వనిం గము – ఆదితాళము
పల్లవి తోడితేగదె - చేడెనో
అనుపల్లవి వేడెదబ్రీయుడిటు - రాజాయెనీ వేడిని
01 కమ్మవిష్ణుని వేరు - కాంతు నెడబాపియే - కొమ్మ
తనపడక - టిమ్ము జేర్చుకొ నేనే:
ان
అంధమఃచేవా ఉందురాగ జూచి - మందయాసయె
వతి - మందువె నొగాను
311
డోలొ గ్గదుఃయ -
all
او
చేసినరు కేళికి - భాసురసు
వాసగోపాలుని',
కళ్యాణిరాగము - కాపుతాళము
పల్లవి మానినివ్రాయునిరమ్మస వే
వేగ, మన వినేకొన వే॥
-
చిన్న నాడెనాకో - జేసిన బాసలా - చిన్నెలా
శివలపు చెరచె
-
నాదు - మన్న సమరచె||
మాటిమాటినా - బాటసొంపుగవినెడి -
'నీటుకాని కాచాన - యేమి
-
నేర్పెనో గాన॥
మగున॥
الروقة
gril
తోడి
తోట
తోడి.
తోడ్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9sk92gjarb1girrwinjhgpck6cqwg0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238177</id>
    <revision>
      <id>596078</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 కవికర్ణామృతము SH కుసుమిక సురపురి వేణుగోఏలుడు - 115 మహాజు కేళికిందు - రాక - మా సినేమందు.| కమానురాగము పల్లవి। నూనిని సిచజాలనే మరుబీరినే అలుక చేప స్థిరుడుపూ - ములుకుల జేశాని నాలి చ...'</comment>
      <origin>596078</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="flecrzjoudhyfr364i8tvkoavjkt830" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;82
కవికర్ణామృతము
SH
కుసుమిక సురపురి
వేణుగోఏలుడు -
115
మహాజు కేళికిందు - రాక - మా సినేమందు.|
కమానురాగము
పల్లవి। నూనిని సిచజాలనే మరుబీరినే
అలుక చేప స్థిరుడుపూ - ములుకుల
జేశాని
నాలి చేసినా యద నాటగ నేసైనిక
-
సడయుడునాదుగుబ్బ - అదిమిమకసారిగ -
ముదుగు కొత్త గెం - బెదవిని చెక్కెడిదాక
၁။ వినుమీక సురపుర్తి - వేణుగోపాలుడు
మనసిజు కేళిలోన న్నెవయువరకునే
-
తోడిరాగము
- రూపక తాళము
మా
మానిని
మానిని
పల్లవి|| గోకులాంగ - కోపమేలరా.!
అనుపల్లవి ప్రేమచేసేవల సీమాటి వెంతనె -
కోమలాంగ
-
కోమలాంగ||
oll
కన్నులనిద్దుర - గమ్ముచున్నదంటీ నిన్న
రేమేల్కొని - యున్న వనినేనెంటిన॥
కోమలాంగ
ااو
నీటు
-
కాటులెచటివంటిన- బో
యంచునీమది - నాటినదనియఁటి ||
కోమలాంగ ||
అక్కున కాశ్మీర - మదియెచటదంటిన చెక్కు
లకొనగోటి నొక్కు లెక్కడివంటిన
కోమలాంగ||
શું
కోమలాంగ
నుదుటలత్తు కెటు - లోద వెననియండిన - 'మ
దనతికిని మంచి మణులొసగితివంటిన
వెలుగఁటిరోమరు - కేళిగూడరమ్మన -
పురిలో బడలికంటిన
శంకరాధరణము - రూపక తాళము
పల్లవి మజాల నే
-
నరిసుకుమారుని చెలి
మరు
మరువ
అనుపల్లవి|| వరసుర వాస్తుడైన - సరసవేణుగోపాలుని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>flecrzjoudhyfr364i8tvkoavjkt830</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238178</id>
    <revision>
      <id>596079</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ol 3 3&quot; శృంగారసంగీతముల వనితనాననసకినుడు - కనికరమునణాయవచ్చి - చను మొనలనునులిదుకులికి మనసిజు బాడి - రన్ని నేమరు'. ఒంటినయినే - నింటనుండ - వంటనన్ను గాంచిన కంటి సైగ చేసిముని - పంట మోచిన...'</comment>
      <origin>596079</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2710" sha1="dgap5tsn2nntg9s09dxqi7395y2vund" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ol
3
3&quot;
శృంగారసంగీతముల
వనితనాననసకినుడు - కనికరమునణాయవచ్చి -
చను మొనలనునులిదుకులికి మనసిజు బాడి - రన్ని నేమరు'.
ఒంటినయినే - నింటనుండ - వంటనన్ను గాంచిన
కంటి సైగ చేసిముని - పంట మోచిని క్కి పడి నే॥
వెలువడు
-
పలరాజు కేళిలో నేన
వలతిరొ
నన్నేలినట్టి - వలపు నుడివెదలకు దోపు
కల్యాణిరాగడ: - ధా ప్రతాభ్దమొ
మరునా
-
మకు
కలకం:-
కలగం
పల్లవి కలగంటివిన వేశాముని - కలహంస మిస్సో
అనుపల్లవి। శిలువుడు నాతో - గులి తొలగిన విధంబు
కొనగోళ్ల చేవాదు - కురులునున్న గరువ్వి - చనుమొనల
నులియజేసి చనవుగాన్పించిన నూడీ..'
oll
.
సదయుడు కౌబలు
807
-
సరసపుచే
నిన నెసురపురి శ్రీ వేణుగోపాలుడున
శంకరాభరణ రాగము
పల్లవి: నామినేమంటి
-
సకీయ
-
-
కలశం...
XoXov:
న్నెనయరాగా
కలగ
అనుపల్లవి వేమరుసురపురి వేణుతో పాల||
సరివారున
వ్వెదరని సరగుసమాటలాడ - చెరచియుల నామన-
c³.
115
Su
సరయ నా చెలితో డ
భామరోనానిగుట్టు
-
-
-
సా
కేను||
నాడుట -
బయలుపరచక
నుండు నా మేలు చెలి
-
కోమలితోగురు కొనుట - కేను ॥
సామి
మగువరొ చెలువుడు- మరుకేళిననుగూడి తగుదాని క్రియము
న-కీగురుబోణితో నెంతో, నగుల - &quot;నేను&quot;
శంకరాభరణ
రాగము - రూపక
తాళము
సల్లని నిన్ను బాసియెలు సైతు - నన్నె కాడ వే॥
చిన్ను
అనుపల్లవి || నిన్న బోయెమటసురపుర్తి - వేణుగోపాలుడనే నిన్ను !!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dgap5tsn2nntg9s09dxqi7395y2vund</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238179</id>
    <revision>
      <id>596080</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'fl కవికర్ణామృతము కడుముదముసనన్ను, వేగ - గౌగిలించుచు- మడుపుసగముగో, రికీడినది &quot;మాటిమాటికి దోచగనే! అంకతలము జేర్చినన్నాదరించుచు బొంకముగనుగుచముల ని నిన్ను॥ నిదురయం దేనుండగ గెం బ...'</comment>
      <origin>596080</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2579" sha1="cykzia9c06vep7qctfi27y4ywhdrz13" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;fl
కవికర్ణామృతము
కడుముదముసనన్ను, వేగ - గౌగిలించుచు- మడుపుసగముగో,
రికీడినది &quot;మాటిమాటికి దోచగనే!
అంకతలము జేర్చినన్నాదరించుచు బొంకముగనుగుచముల
ని
నిన్ను॥
నిదురయం దేనుండగ
గెం బెడవినొక్కుచు - మదని కేళగూడి
నెల -
311
నది.
-
మరపు రాదుసదయుడనే॥
-
కన్న డరాగము కాపుతారము
పల్లవి నీపాట్న - నీటునజాస
అనుపల్లవి|| రోజు మోమునకుదా - రాపతియోడిన
మీసమునకు రాక మిన్నంది గేచెల గె॥
-
-
నిజంబులు క నుల సమతూనక రేగి - మరువకం
-
ఒకములై - ధరగూలెననగాక!
ఆ నడుమునకుద్ది - రాగ సింగ
నన్ను !
నీపాటి
సర
నీపాటి
మడవిచకించె - నడకపో
లికగాక - నాగేంద్రముబుద్ధి - చెదిశిరమున మన్ను - న
డి వేసికొనసాగేట్ల
నీపా
చనులకుమలలు - సామ్యముగాక - వన రాశిదూరె - వి
న నెనురపురిశ్రీ వేణుగోపాలు డను మనజు కేలి
-
-న్నెన సియు సురులు నిల్చు !
-
- ఆదితాళము
పల్లవి|| బోటిరోనా పైసీ - కేటికిఁకటికటికము ||
కన్నె రోనీకన్న చక్కని యన్ను మిన్నలగానక -
గన్నరికమునకెన్నో మొన్న నెబన్న సరములనొసగితి: బోటి
౨ తుంటవిల్తుని రూపులకునీ
311
వొంటిగా దిగుతోంది
టిరాగనిదంట పానుపు: - టింట జేర్చిన వాడని.
-
న
వాలుగంటి - కాళిచేమరు కేళిలో నిన్గూడిన శ్రీలసు
రపురి వేణుగో - సాలుడను నేగాన ఒ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cykzia9c06vep7qctfi27y4ywhdrz13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238180</id>
    <revision>
      <id>596081</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార సంగీతములు మోహనరాగము - కాపుతారము పల్లవి|| ఏను వేళలినల్ల - కాణలెన్న కవల్ల- మానినీ విరహవు మదననెల్ల - అనుపల్లవి తొనెనన్నొళుసుయు హానాథమెందళ తానారియళునిన్న . ధ్యానదల్లిరు...'</comment>
      <origin>596081</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="0zw3g1diexa5fk1exg1i0pt27r7bpr4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార సంగీతములు
మోహనరాగము - కాపుతారము
పల్లవి|| ఏను వేళలినల్ల - కాణలెన్న కవల్ల- మానినీ
విరహవు మదననెల్ల
-
అనుపల్లవి తొనెనన్నొళుసుయు హానాథమెందళ
తానారియళునిన్న . ధ్యానదల్లిరుతిహళు
اله
లు -
-
-
X
ఏను
రగ కకదకంకణవారి కరథకంకణపు
తో- ళ్లడగవదాగె - కొరళోళుముత్తిన సరపు కరగి సుహ్లాద -
సరియా గె- స్మరవహ్ని తాపవు, వీరి దాగె నెత్రారవింద గుళ
రుణవాగె పన్నీ రుసించిన- లిర ఉద్ధరణియూ కొరగిపొరతువు-
తాపరెగళిట్ట వురిగ
చెందబ్బరసి చీరువలో మిగెవచ్చకప్పుర
మిరీసలునీయలు - భరదికుందువ చందనదళకమ- మిరద
లేని సె- ఈ దిదునిడిదదు - పరసతీకుచయుగ దెబీళలు- సెరగు
జూచి కళవళిసుత లె-హరిణియంద దిహారి బిద్దళు |
గిలియతురగ వేరి - కెరళిమన్మధనవళి - బళి గని
పగిసాధికి తల్లి కెంబకూరతి సెందుఝుళిపిలు గళ
-
ఏను
జబందు.
-
-
వ
ముతీరె - కళకంఠజాలవు - కళకశధ్వని - బనసిగేయ్వతి నె -
కాసారతీరదో ళళికులంగరు ముందుకూ గుతిగా కాశీచ్చి
నందది-బెళెద బెళ్ళడిఁగళవు- తొళగుతి - నళినాక్షీ ప్రాణవు-
బళలిశంగళ- తళదొశిరల - కళా కణీ బెంబహు నెహెగ్గళి
సినిందుడు - గలిగిత డెదొ దేవుళినబ గెనా-తీలియెనకట||పము ॥
మడదిరన్న ళుతున్న జెడెయంబవాళవ - పిడిదుకంఠ
సుత్తి - బిగియునతో మడిద వెన్న రసం చె - మరియేనా
ఎగువ చెందు - మిదుకువలో చిన్న దనురగితుడుకు వళో -
పన్న గనన్ను పుడుకుటలో - నవవజ చూర్ణద - కడెగె
సూచి సె - కడెయెజెడియువళొ బడనడువుబళుకో
'నడుగుతడవిగా - నడెరుపోగువళొ - కుడిహుబ్బుకుణ్ణి
-
-
నుతె - బిడ`జినిషనను - 'కుడియలెశసువళి - కేళ్ళాణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0zw3g1diexa5fk1exg1i0pt27r7bpr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238181</id>
    <revision>
      <id>596082</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 కనికర్ణామృతము E - - - - పొంగోడ మొలెగజొళుకై యిగు తెచెందుటిక డదు రతిసుఖ- బడిసుసురపుర - దొడీయగోపనె హిందూస్తానితోడి రాగము - లట తాళము నడిపి పల్లవి। మనదొలిన బేహుడై - మరెయ చెనిరతం. అను...'</comment>
      <origin>596082</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2708" sha1="i7hqxaemk6ev583gch36vnsk27zmlma" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;22
కనికర్ణామృతము
E
-
-
-
-
పొంగోడ మొలెగజొళుకై యిగు తెచెందుటిక డదు
రతిసుఖ- బడిసుసురపుర - దొడీయగోపనె
హిందూస్తానితోడి రాగము - లట తాళము
నడిపి
పల్లవి। మనదొలిన బేహుడై - మరెయ చెనిరతం.
అనుపల్లవి। మనవిజభూతవు - మైసోంకి బవరిరలు
మణి మంత్రదించ - మంత్రిసేక ఛెడదను
దురుకవాదస్మరన - శరగంటి - భవితవ్ర
-
-
ఏమ॥
మస॥
మన.
కుంకుమ గంధన - నికబెలేసిపీ సుఖన విత్తుతున్ని సీదదను |॥మన॥
౨॥ 'శ్రమక మెంబవసము - ప్రదేశము ళూమి - (భ్రముగొండీరలు
నాం-ఒడి గెబందు సమయఐనీ సి -
కమలంగలొ ళిరి - కడెగాణీపిదదను||
ససకలశంకర -
ఇర దెక్రమదికామ జ్వగవు పగలీరు తెచ్చి రులిరలు
కండు - పరికిణీబిడ వెళా
-
మన
సురసురవురినిలయ - వరవేణు
గోపాల—సుకతో పచారం- పరిహరిసడదను ||
-
మోహనరాగము ఆట తాళము .
పల్లని। తత్తే గినువ దేరో - తాళ్ళికొండీప్రియ అత్తి
చునెసొ సెయల్ల వెళ్లి
అనుపల్లవి హెత్త వరసబిట్టు - యిల్లిరువెనుసన్న -
సుత్తలు నమ్మవరు ముత్తికొంకిరువరు -
గొత్తులిళియ
దెబందు కొడువ - దెత్త ణరకాతు
రవు వెళతీయ రిత్త లీక్షి నినుచరల్ల క
త్త లెయసుళువాదఃల్ల|
Of
-
మనః
తత్త
రి
'బాపమైమసరస్వ - భావ వెనెంజెకతి యీ నార్తె
కేళిద వెన్న
యనిన్నయ-జీవవుళి నదుఁడె చీ చీ సమయ వల్ల - సానిగె
హెదర శీత్తి సానెహిడిద కత్తి - మయనాశనమగు కేడిగ-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7hqxaemk6ev583gch36vnsk27zmlma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238182</id>
    <revision>
      <id>596083</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '31 శృంగార సంగీత ము లు 22 దీని కారగ బుద్ధియనుబడు - దైవనుట నియుత యదిద్దరు-శాస్ రిచులేస్పిస్తున రారు.. కెళతుటియొళుబలు - కెంపు పజ్ఞయగరు జలిన పొగధిమొలెగళ్ క్చళ్లుగురు కలెక్కడికై ము...'</comment>
      <origin>596083</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2073" sha1="s5tr3t3qhyb3lzq3z6fto2ge1xa4i0n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;31
శృంగార సంగీత ము లు
22
దీని కారగ బుద్ధియనుబడు - దైవనుట నియుత యదిద్దరు-శాస్
రిచులేస్పిస్తున రారు..
కెళతుటియొళుబలు - కెంపు పజ్ఞయగరు జలిన
పొగధిమొలెగళ్ క్చళ్లుగురు కలెక్కడికై ముందు
-
-
యి యొళిదనిన్నెంతుమాజు నె- ను నజయ హె
సల్లదు - బళలను కలుధరటిపోగలో ఒ
యబళి గెబరునదు||
-
అర ముద్దియెన్న కొంబుర రివా
శాసిసఔడ - యిగుళ్ళక ఐదుమం- ఉపదకీ పవువా ?
రుగుట్టుతపరెల్ల - కూడిమలది కానోడి - గురుకుకుత
గోపబాలక - సురతగ తీసుఖసురసునద
దణదొడ్డిబాగల - తెరనుబడు వెను - తిరిగి బాగా
-
-
పల్లవి: ఏరులాడెనె వేసఖయైనార
అనుపల్లవి। అతినిం తాకనం - నరిదరియదేమొక లే.
oll
'ఆగళానుతా -
-
తు: పెహీం
-
263
నెంబ భేద వునల్ల దాతనుంబిళ్ల మా?
మరహసనం తె-మకదియుంటాన
ఆగలాగ 'లెన్న సనతీగె వాదన య్యోసమయ మినితీపాలు -
యేసఖ యెనా!
నేత
115
దెనె యేనలయెనా!!
నేను కె
వళినా
స్త్రనహా-వళి' గి సైరీసలాకె సలెసుకపురిలో బాల-మ
దెన్న నగల వెళ్లి... మురుగున వుడి మోహి ప్రేకగాది న్-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s5tr3t3qhyb3lzq3z6fto2ge1xa4i0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238183</id>
    <revision>
      <id>596084</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవిశ ర్ణామృతము నాటకాగము - రూపక తాళము - పల్లవి|| ఏతకెపో గెందెనె-యేణనయ నెప్రియస నా ॥ అనుపల్లవి। ఆతురదలినాకు మాతుగళనాలికినా? పగలిరుజిబిడ- మొగ్గవనోదమోహిను తె మొ ళ్లు గురువంటి సి...'</comment>
      <origin>596084</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2984" sha1="e2wk0a9ojct5pinepcsv3t9wqujefg1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవిశ ర్ణామృతము
నాటకాగము - రూపక తాళము
-
పల్లవి|| ఏతకెపో గెందెనె-యేణనయ నెప్రియస నా ॥
అనుపల్లవి। ఆతురదలినాకు మాతుగళనాలికినా?
పగలిరుజిబిడ- మొగ్గవనోదమోహిను తె
మొ ళ్లు గురువంటి సిద్దవ
చందసనగరుమైగె - చంచలి పూసి
దుడెయొ రీసిదవన ||
اى
50
-
-
-
-
-
నేత కే॥
నేత కె
-
కుందదిర్చకుసు
నేత కె-
నేత కా
కరియద లెయుపంచ శరన కేళియొలెన్న - ఔరతుస
వన నానిపభా - సురసురపురిగోపాలను
కేదారగౌళ రాగము
-
ఆటగాళము
పల్లవి: మరతుపోకువ లేనీ మాడిదుపకారనను -
మానినియమోహిసు
అనుపల్లః స్మరపిశాచవుపిడీదు - మరళుగొండి కానాను ..
మణితేదించంత్రిసి - నూణీర్పుదు
ప్రియ
Q.&quot;
-
మ
మరతు:)
గురుళమన్మథనఫూ - సరళెదెమొర్జునాంటి - బిరుసాడ
మాయ - బెదరి బాయ్బిడలు - గురు కుచంగళో బిగ్గ-కులకుమ
గంధవ - సొరెనియభయవిత్త - కరుణారసభానవు. మరతు||
౨॥ విరహ సాగరణల్లి - భరదించెముళుగుతె - పరితపిసి
రెకండు
బళలిబరి గెలదు – క రెడిన్న స్తనకనక - కలశంగళమనిన్న
కరయుగద లిపి - కణెగాణి డబ గెవ||
3
-
-
తరహరిసన కామ జ్వరవుపగతీరుకు హె- చిరలవి జాగ ళె-హి
తవు గెయ్య 'లెళ ఓ - గుడ తరసురపురి గోపాలబడడదను -
సురతో పేచారణం - 'పరిహరి ప్రీతి
||ఓలహము - రూపక తాళము
మరతు॥
పల్లవి మోసపోదెనె - భాసురాంగన- బాసెగెనా ||
అనుపల్లవి। వాసియుళ్లన - నాపతీయళ-
నానీని వెనుకలినాలు | మోస
ముగు చేయ లై కేత్పురుష వనుడి - గగనకుసుమ సామ్య మెందు-
పగలిరురుబీ-దిగళ్' రుకలివా జయనాలిసినా మోస॥
Oll
O-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e2wk0a9ojct5pinepcsv3t9wqujefg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238184</id>
    <revision>
      <id>596085</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 శృంగాగసంగీతము లు 2F దురుళనాడ మదననపూ - సరళి గెన్న ను గురియమాణి - తక -! -భాష్ యమని 31 పల్లవి - నెరళిగా దరుదురళి వెనుత శ్రీలసురపురీవరగో - పాలనుతున్న ప్రాయపపన పాలు రు - గాలతానను - కూలనాX...'</comment>
      <origin>596085</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2696" sha1="pn5hr2rpn4al7l08w0ag6az8fwmt2je" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
శృంగాగసంగీతము లు
2F
దురుళనాడ మదననపూ - సరళి గెన్న ను గురియమాణి - తక
-!
-భాష్ యమని
31
పల్లవి
-
నెరళిగా దరుదురళి వెనుత
శ్రీలసురపురీవరగో - పాలనుతున్న ప్రాయపపన పాలు రు
-
గాలతానను - కూలనాXవెనుకని
శంకరాభరణ రాగము - రూపక తాళము
- కాకుమాతుగ - శ్రీ కె నేత వి
అనుపల్లవి। బేళ్లు బేడ వెంబ భానవు - ప్రకటిసుకోదు!
oll
115
311
-
నా
మోసు
గల్లదొ ల్చెళ్లుగురు మొనెగ - రెల్లివెనలు - మెల్లగాick
వుకనరి - చెందుతిళుది!|
ఎదయమేలివా కాశ్మీరు - చెల్లిదెనలు - సుజతినిన్న య
ముళీసునోటడ - నో భయెందాడిది. 1
-
వనితాభాగ్యకే
పల్ల నాధరదల్లిగాయగ – గెల్లివెనలు నల్లరేగి ము
ద్దియ్య - లాయి లెండుసరి॥
ఇన నెకణ్ణళ్కెడెపాగిహ - వేతకెనలు
భారుణ. - భానవెంద: పేల్ది,
సురపుర్తిగా పాలపడెయో - శ్మేరియుసలాడా
రవి చెల్లి దెందు కేళ - లిక తెరది
కన్న తరాగము - రాపుతారు
-
라
- 3
నాకు నాకి
పల్లని ఏ నెంబెజా యీపోజిగ వెల్లినాకా ? రు
అనుపల్లవి ఏమో బెనిన్నొ డ - మానినిసురపుషి వేణు
గోప లనుబ - ల్వినదికూశీడభాన
oll
11
సదయనెన్న నుతా
-
-
నాకునాకు1
ముడదెనోశీడను -
మద వతీయ కేళ్మ - హడియాలింగిగి ఓజ దె
దోశ్వదనవి - ప్పెదవో సుస్ధిడ పిల్లఁ
ముగుతున గెనగుతె మోహసకార
-
బదెబ౭యలిను తీసి - భరదిచెందుటిక డెదు - భాగ
మొటెనచోళ్పె - రుగురి లెల్లనా !!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pn5hr2rpn4al7l08w0ag6az8fwmt2je</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238185</id>
    <revision>
      <id>596086</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3 సరసదిందొ లిసి - బెరళీలెన్న - కురుకునేవరిసి - ' సరసిజాక్షి యెనిననె - కరిబర రారెండు బెరతుతో&quot; డెయోన్న కరవనిజలిల్ల వూరికళ్యాణిరాగము-రాప్తతాళము'' పల్లని ఆనబ గేయలనా- నవస బాయెనలిం - -...'</comment>
      <origin>596086</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2611" sha1="hqofr26ki03w7pxyr97ogbyqghuftk4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
సరసదిందొ లిసి - బెరళీలెన్న - కురుకునేవరిసి - '
సరసిజాక్షి యెనిననె - కరిబర రారెండు బెరతుతో&quot;
డెయోన్న కరవనిజలిల్ల
వూరికళ్యాణిరాగము-రాప్తతాళము''
పల్లని ఆనబ గేయలనా- నవస బాయెనలిం
-
-
-
దీన
వేనెంజ్!
అనుపల్లవి! సాన కాశవగెయ్యద్ సఖనకరకారం
బి - భావిసె సురపురిగోపాలనివిధదిర
ఇరులిపల్లేర్వరు - సరస వారులిశె బెరళి లెకురుకునే
పెరిమితీ రె - మురుగుమాకు జపది - మున్హడు తలిచ
all
116
దొడాసుకతియెతా - నాగిర తిర॥
-
-
లాస
-
మునుకినో వనవరు - ముసిముసినగుతిక లసమ
|| శనిగcజి - యప్పుకొనళ్లుతిరలో పెదునిన్నెగా - నొడియ
నాదడ౭ - న్నసఃనిన్న చెండ సధి - గునుడుతలిర
311 జత వెన్న యజళి
-
-
1
గీత కె బారనెం - చాతుర దెన్నోడనె-మా.
తాడుతి లెందు - రీతియల్ల చెవిన కేతన కేళిగూ-డీ తెరని
న్నోక్మన - పిల్ల చెపోదనః
కహాజ రాగము - రాప్రకాశీను।
పల్లవి కరతా శాంతన మ రెడ్డి రెలా రెనా॥
-
అనుసల్లవి|| కరవజోడిపె - కరణీయస త్వ
విధవిధదలివిన:తిగె- యుధకచొల్స రవిట్టు - సుభ
మనింటినుఃఖసుతిర్చ - సుందరాంగన!
కవతా డె॥
కుందరదన కుచర్య మిగె - చందదికరవిందేపిడీదు....
బంధగ్య వివరవుతోంది - చందిరాననన్ను
311 ఏణనయ నినిన్న గెణేనా కానీ నించిన తల చెరతు---
జాణ వెనిససురపురిశ్రీ - వేణుగోపాలన
శరతా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hqofr26ki03w7pxyr97ogbyqghuftk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238186</id>
    <revision>
      <id>596087</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శృంగార సంగీతములు కే గౌళ రాగము - భూపకతారము. - పల్లవ॥ ఏను పేలిపోజిగ - కాకెనెల్లి జాణి నిన్న నా నేను॥ అనుపల్లని ఏణనయని - కేశసురపురశ్రీ వేణుగోపాలను విధ విధదికూడిద భాస'! నేను all సదయన...'</comment>
      <origin>596087</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2379" sha1="4g25jj22lxlu6ruufgl7pgc4x46ah7r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శృంగార సంగీతములు
కే గౌళ రాగము - భూపకతారము.
-
పల్లవ॥ ఏను పేలిపోజిగ - కాకెనెల్లి జాణి నిన్న నా నేను॥
అనుపల్లని ఏణనయని - కేశసురపురశ్రీ వేణుగోపాలను
విధ విధదికూడిద భాస'!
నేను
all సదయనే వెయహాక చెతా - ముదదియెన్ననునోడినోడి చదు
మోహం లింగి భరణి - పదనదోశ్వచనవి -
పెదకోముద్దిడలిల్ల! -
115
31
ముగురున గెసగుతలిజ - లొంగను బీరు తెనుంద కాంగను-
83
-
వెందుటిక కాదు -
బొగరిము లెగళ క్చే-
సరససించ లెన్న తొలిపి - బెక లెముం - గురుకునే విడిపి- తరుణ్
ఒయ లేచిన గెసరియా చెందు జరచుకోదెయొన్న-
-
శ్రీరవాణిలాను - ఈ 'పక తాళము
పల్లవి। ఇనయనకరతంభై - వనజముఖయకే.
శనుమాన వేళ కె - మన వచ్చి సిని
చిన్న నునెనెదిరుగు - నిద్రెకాణ నితా
జ - డలబువ లెందునుణ్
నేను ॥
నిన
నన్నోదకనను
దేవయను
౨॥ స్మరశరబాధగా - పరిపరిగొండునై - మరెడోఖీయొ
3-
జానా కేళ్ఛురపురి _ వేణుగోపాలన సూనాంబళన
2.
र्ड
.
.
జంఝాటిరాగము-ఆదిక్యాను
పల్లవి విహిత వెసురపురి శ్రీ వేణుగోపాలనిన గు
'మోహినిడవ్య న్ను - మోసవగేయు-
'మోహనాంగియనౌలిలేదు।
అంతరంగ
మెరునా - నాడిన మర్మవా -
కాం మొడవెనుడిపదు!!.
నిన
విహిత జెవి
విహిత
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4g25jj22lxlu6ruufgl7pgc4x46ah7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238187</id>
    <revision>
      <id>596088</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ని కవికర్ణాన్బుతము సక సీజాక్ష నెయెన్న సురతసుఖ వనీపుడు ' - సవకి గెమచ్చినీ - ఖరహరస్త్రీయ రాగము ఆటకాళము పల్ల చీతకి కొందేసారి - గీతేరవాదొడీ దేతరరతి - వి నళినంగళపోల్వకం - గలొళునిద...'</comment>
      <origin>596088</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2230" sha1="9eodxcn4a014vla5ds0jghmgxelgmkv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ని
కవికర్ణాన్బుతము
సక సీజాక్ష నెయెన్న
సురతసుఖ వనీపుడు '
-
సవకి గెమచ్చినీ -
ఖరహరస్త్రీయ రాగము ఆటకాళము
పల్ల చీతకి కొందేసారి - గీతేరవాదొడీ దేతరరతి
-
వి
నళినంగళపోల్వకం - గలొళునిద్రెయేనిదు - పొళెయు
నవదనదో శృళలి కేయే నిదు।
اف
ముంద కాంగ
నెకొరళ - భ్సురినబెన లేనిదు కెందుటి
నోడలంబ - ల్గుందిహ
దేవీదు||
3
వరి - యదమాళ్కిరువదు।
సదయనే కేళ్ళి &quot; న్నె దబడిన దేనిదు
ఒణీయనౌకాల్కై గళు - తొడకు బీళ్వ వేనిడు - నుడిగ
ళుమెల్ల సుడియువ దేనిదు;
విజయగింపుడపుడి - వేణుగోపాలకె మనసీజ
కేళిగూడి - పనదిరువ దేకె :
అవాణరాగము - ఆటకాడమ
చీతగిల
చీతని
చీకని
చీతగి*
అను పల్లవికి మారవకుమారసవి - చారపను గొళ్ళ దె
cil
'31
నిన్ననునెనెదేరువు - నీచెయనిల్ల దెహలబి - తన్నోళ్ళు-
మోడిచి,రన్నకు - బన్న బదులికృ ళెంకు బిన్న విసి
-
నీ
కామన శరహతిగె - కాయ పుటలుబళలితు - కామినిగః-
గామిని కామిసినీ- ప్రేమదిండా తామరసనయసన - నీరే||
క్షోణీయోళ్సరపురిశ్రీ- వేణుగోపాల రాయనను.
కాణకె. తెంగళాయు- మాణది ఆయిట్టు - జాణేపం..
కలిగింద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9eodxcn4a014vla5ds0jghmgxelgmkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238188</id>
    <revision>
      <id>596089</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Cm సంగీతములు. కేదార గౌళ రాగము - రూపక తాళము పల్లవి మార మోహనాంగనె సారలేనా... M నారియవిరహవునా! అనుపల్లవికి మేడమీఛి- పోదుడు- తేడెదొడెయీ- సా కెనీనాసబయళ- మో వేయకాణువడసదర || కామవహ్ని హెచ...'</comment>
      <origin>596089</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2436" sha1="5nu7qywt0uho3v96qpdrfvochcalvzd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Cm
సంగీతములు.
కేదార గౌళ రాగము - రూపక తాళము
పల్లవి మార మోహనాంగనె సారలేనా...
M
నారియవిరహవునా!
అనుపల్లవికి మేడమీఛి- పోదుడు- తేడెదొడెయీ-
సా కెనీనాసబయళ- మో వేయకాణువడసదర ||
కామవహ్ని హెచ్చితను- 'హేముకరుగలించుసన్ని భ
ము- భూమియొ- ళొరగిమి గెచింతిసి తామన
. నిన్నయ- సామవజ్రవిసుతలిహత
80
తాన రెగళనిడలు - భావజనశ - రావరేందరినరు-
ఆవిద బెదింగంనోడి - దావానలమెందా సత్తి భావి
సువలు - బగెలుచెయలి ॥
-
చందనవను లేపి - కుందదలె- కుదిదుసిడిదా కెయ-ముం
చెనుశివళకు మేల్బంన బీ లుచిగ రి యందడి
హరిబిద్దరు దూరమోహనాంగ TSII
*S
మార
మార
మార|||
మార్క
చెన్నీ గనన్న లినా నిన్ను బాస్వ దేశీ కెందాయెళె కన్నె
యలో మరణకంజదలె. పన్న గవనుపుడుకులేబ - ల్బ
న్నవబడతి నది ||
మాణ సురపు శ్రీ వేణుగోపాల నసీనద ను...
సూనశరన కేళియొకను_ మానవు చెయ్యదె బెరకు...
ప్రాణపుడక్కి సుభరదిం॥
శంకరాభరణ రాగము-జం పెశాధము
' పల్లవి అతనిం తాత న్నె- దాగత్యాయన్ యేత కె
మోహిసిదె- సేణనయనా॥
అనుపల్లవికి మాత నేని తాడిదారు- మందమతియాగినా...
బడివారదిం దెన్న - ఒక గేబందు-
మన దేశ రెండు-
కడుతవకడం కేళీ - దొడెనీసుడియునడ కె
మార
మార
అత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5nu7qywt0uho3v96qpdrfvochcalvzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238189</id>
    <revision>
      <id>596090</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవికర్ణామృతము బిడ్డ తుడుకి దె నెండు నుడిద నందు || ౨॥ సరస వాడు లిర్ప సమయ దొరు మురుకుమాడుత రెమ్మ బర తెగెదుబిగిడప్పి-బందియే కింది దరిదేనెంద మాణదేసురపురీ- వేణుగోపాల'నె భారతీయల...'</comment>
      <origin>596090</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2587" sha1="3yxozbanb8qtir2br6yx553h2i1s6gs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవికర్ణామృతము
బిడ్డ తుడుకి దె నెండు నుడిద నందు ||
౨॥ సరస వాడు లిర్ప సమయ దొరు మురుకుమాడుత రెమ్మ
బర తెగెదుబిగిడప్పి-బందియే కింది
దరిదేనెంద
మాణదేసురపురీ- వేణుగోపాల'నె
భారతీయలు
ఆత
డా-తరుణీయతూనీ నెయెం
మానీనియళనుహ్య గె.
-
జాణేయీపరియైందు- కొనుడియుతిరఉన్న మీన కేతన కేళి-
మిగెగూడీదకి
బిలహరి రాగమం రూకుకతారము
-
ఆత
సెన్నో
&quot; . పల్లవి ఎన్నోళ్ములి
సీతకో ప్రియ-లున్నా దరు సైరి||
అనుపల్లవి: చిన్న పచనుమి గెమన్నిను- జన్న బడిససంగభ నను!! ఎ
اوم
మానినీ - మణీయమాత -:
నాలి సిని
ఆ నేమడం - నిన్న హితన - బయసుతిర్చే॥
-
నెన్నో!
-3
కామినీ కరెళుహలు బారదిరువి॥
ఆనగం &quot; కావ నెందు భావినీరు
నెన్నో
ఎన్నో
116
Si
M
శోభిన - సురపురిహరి కరుణవిరలి॥
కన్నడరాగము
-
మని గేత కె..- జారనినయనెన్న
వనజాతాన సే కనసినోళ - క్లీనితాదరుతాం
మునియదెమనదొరు నెనెయునరపికను
తవకీసుతలెతా - నెవెహాకీ దెవడ - నవను రెనో
డు తెబణ్ణిప - నవకంద ర్పాకారను।
గురుతరసురపుర - వరగోపాలను - స్మరనోటవ
తో రెదెన్నను - విరహాగ్ని గెమి వెలిసిన
నాదనామక్రియ భాగము భావుకారము..
పల్లవి: శాంతనకరసుతా కామినిమణి):
గెంతు సైరియు వెన
అనుపల్లవి
సుందరాంగననా - నింధగలిరలా కె - సిందుముఖియై
మని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3yxozbanb8qtir2br6yx553h2i1s6gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238190</id>
    <revision>
      <id>596091</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భర శృంగార సంగీతములు నల్ల నెనిన్నయ - నల్లభువిరహదె - తల్లణీసువ ళెందు మెల్ల నెసూచిసి।। - ప్రేమడింది.బియను శామిసలొల్లడ - భామినియలి దేను - ఫల వెంబున రెందు ॥ భావజరూప నె - భావి సెనిన్...'</comment>
      <origin>596091</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="izlchm4fdhxs9pxa2qv5gn4lhs5unnk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భర
శృంగార సంగీతములు
నల్ల నెనిన్నయ - నల్లభువిరహదె - తల్లణీసువ
ళెందు
మెల్ల నెసూచిసి।।
-
ప్రేమడింది.బియను శామిసలొల్లడ - భామినియలి
దేను - ఫల వెంబున రెందు ॥
భావజరూప నె - భావి సెనిన్నయ - భావకీరన్నలు -
-జీవిసలార రెందు |
శ్రీలనుర
పురిగోపాలన కాణదే - కాళలాడెనుస్మ
ర - `కేళిగె బా రెందు.
ఖరహరప్రియ రాగము - ఆదితాళము
పల్లవి కోకు వేసాలా - కోమలాంగ
కాంతను
-
కాంత
X
శాంతన
కోపవేశు
అనుపల్లవి! రూపమీక్ష సినీనా-పాపసపత్ని గొలిదియందెనె కోపవే
నిన్న కుండునునదెనా మన్నిన దెయిరువెనె నిన్నె
మొన్ని నవళిగె హొన్ను సుడియందెనె
-
-
ਮੰ॥
ఆi గల్ల దొళ్తాంబూలరసవ - బెల్లిజందు కేర్డెనె - పల్లవాధరదల్లి
పట్టాయగ వెల్లివెందని
B
४0
-
అరగురుపరిమళ వెళ్తే ఐదును వెంచెనె
-
డదీయము సుఖిదియం' నె
-
మ శ్రమ త్తెమ
కోస
ఆకిమంచదల్లికుళు - హగలు మాడిదందెనే - టేకు లే
గడియం
A బాలెనీను పరిసురత - కేతువు చెందు
జేడలు - శ్రీలను
రపురిగో - పాల ళలిదందెనె
రాస క్రీడ.
శంకరాభరణ రాగము - ఏకతారము
పల్లవి | రమణులారమీ
చందరు రాకె
-
· -1 రాసక్రీడను జేయుదము!
అనుపల్లవి' రమణవిరశ్రీ కృష్ణుడుగో
వీకా - రామలతోనాడినకర
'లలిత మండల భ్రమణములలయక' - 'సలుపుచు
కోపవేకు
రమణులార
రమణులార్క&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izlchm4fdhxs9pxa2qv5gn4lhs5unnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238191</id>
    <revision>
      <id>596092</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'σε 311 శ 211 బాటలు - కవికర్ణాన్బులేము బాడుచును - విలసిత వేణం నవమ - శ్రుతిలయ ర్తలనాదంబులు - మ్రోయగను ॥ రమణులార॥ సుందరకురళ్ - చక్రవాళపని - కందుకనంద్యా వర్త ఫణి - నందపద్మసౌభద్ర చతుర్ము...'</comment>
      <origin>596092</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="oskbhkpz7swahgqt04koupfr4bf6f2u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;σε
311
శ
211
బాటలు
-
కవికర్ణాన్బులేము
బాడుచును - విలసిత వేణం
నవమ
-
శ్రుతిలయ
ర్తలనాదంబులు - మ్రోయగను ॥ రమణులార॥
సుందరకురళ్ - చక్రవాళపని - కందుకనంద్యా
వర్త ఫణి - నందపద్మసౌభద్ర చతుర్ముఖా - మంద జం
ధముల నెరిగియును॥
రమణ: లార
ఏక పాదము పదవి నివర్తి త- ప్రాకటవలితగతాగతుల సేక గతంల
శాసకములనిలిచియు-కోకతొలగులను జుట్టుచును రనుణులార
ఘటితమర్ధిత ప్రజలతరాంధ్రల-పటుకర్మంబుల సలుపుచును- .
కుటిలాలకలు న్ని ఉలాగ్రంబున - నటునిటు నటనములాడగనుని
రంజతకింకిణీ - శ్రీణకిణనాదం బంజలందు
బులు
° -
-
-
-
మంజీరంబుల - సింజానం..
మంజుళముగవర్ధిల్లగను
-
కేలుదామరల - కోలలు దాలిచి మేలగు నేర్పు
-వేయగను లీలరత్నకంకణములుఝుణ
లన కాలిగజ్జెలొగి- మల్లనగు,
-
-
శ్రీరమణులార
రమణులారు
శ్రీరమ్యోత్కర - సురపురి గుక్మణీ నారీరమణు.
-నగధరుని చారుచరణకం
-
పారభక్తి చే నెరగుచును
-
జాతంబులకున
రమణులార||
శంకరాభరణరాగము - జంపెతాళము,
-
-
పల్లవి కోలలేయరా రైమీరు కొమ్మలార యిమ్ముగ -
జాలుణాలు జాగులింక - సల్పనలదు సకియలార తోల -
అనుపల్లవి|| లాళముఁజరనములాని జీలంబల్క కారు నెట్టు -
మేలురొదలు మూర్ఛంగు: మేళ మొన్సీ మెరయుచుండకో
ఆడుగులందుర్న నూపు- రాళ్ళేసించితములతో -
గడుబసిండిన
జ్జెలెలమి - ఘల్లు ఘల్లుఘల్లనంగ న
డుములళ్క” - తొడలు బ్కె - నుదలసుధలుగుల్కుచుండ -
నిడుదజడలు మెదలనుండి సడలి బడి మెలందు
వాలు కోల
బేసరిబులాకినత్తు – లోసరించి తళ్కు లెగయ నాన &quot;
15
.
-
లందుదుమ్కి దుమ్మి :- నర్తనములు జేయుచుండు'- శాసి '&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oskbhkpz7swahgqt04koupfr4bf6f2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238192</id>
    <revision>
      <id>596093</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '31 కృంగారణంగీతములు కఠినకు చములంకు - - - - - జన్న సకులు గునిసియాడ వా సిగాకడాని బెజుబందులలరదూగుచుండ భరకలాబత్తురవికె - లొరయదొడగిజరిబురా - న్పుతీ బుఠేదారు చీర - అరసిగట్టి సొమ్ములన్...'</comment>
      <origin>596093</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3204" sha1="g4607neofhta3m0yrrx8235g3i1r80s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;31
కృంగారణంగీతములు
కఠినకు చములంకు
-
-
-
-
-
జన్న సకులు గునిసియాడ వా
సిగాకడాని బెజుబందులలరదూగుచుండ
భరకలాబత్తురవికె - లొరయదొడగిజరిబురా - న్పుతీ
బుఠేదారు చీర - అరసిగట్టి సొమ్ములన్ని సరగబె
తిలకములను - గరమమర్చి పునుగున - త్తరులన
అది పూలదండ అరయదాల్చి మురిపెమునను
భ్యాలుగజలో మ్రిటప్ప - లేలలారుమారుధృపద
లాలక్షించగాతిల్వాన - లందుమీద వర్ణములను జా
లగాను గురుచఱంపై - జంపెకృతులు పదములు -
- క్లీలతోడచాడవలదే - లేనిపోని సుద్దులేల!
' ఏప్తుమీరత్రాళ్లు క్రింది - కెనగగట్టి - జడ తెరంగు
బాపు సగపల్లి - తడయకపు
డెవిప్పుచుండ -
జూపకులకుజోద్యమొడవ - సురపురిసంస్థాన
మునను - రేపుమాపు నెల కొనిన శ్రీ గోపబా
లునెదనునిల్పి!! తోలలేయ రా రెమీరు
X
మ
-
stoll
కో
కోల
ఇది నెమర్పుగపువీ సంస్థానస్థితి శ్రీవేణుగోపాల చరణాంభోజయత
ద్విరేపాయమారనవస, చాత్తాద శ్రీవైష్ణవర్విజ షోడశకర్మాధికారత
జోవర్షిపవిత్రగోర్ర, త్రిమత స్థాపనాచార్య మహాభాష్య కార యతిన
త్సూత్రి, తిరుక్కోవిలూరు మఠాధికార, బ్రహ్మశ్రీ శ్రీనివాసరా
ఘవాచార్య కృతపంచ సంస్కారయుత సమాశ్రయణ, రా
విడామ్నాయ ప్రవర్తక. గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక నా
బకాలం కార కావ్యకృత, సన్నాటీ గోష్ఠినద్య రం
గయార్య కవిపుంగవ ధర్మపత్నీ పతివ్రతా శి
మణీ శేషమాంఠా గర్భవయ్య పారావార రా
కాసుధాకర రసిక శేఖరుండును, బుధజన
విధేయుండును, లూర్వోపాధ్యాయుల
దంగు, నగు లక్ష్మయాభిజేయ ప్రణీ
తంబైన శృంగారప౦గీతంణులను
.శవికర్ణామృతము
సంపూర్ణము .&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g4607neofhta3m0yrrx8235g3i1r80s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238193</id>
    <revision>
      <id>596094</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'oll శ్రీవేణణ గోసాలాయనమః కవికర్ణామృతము శ్రీమత్సురపురీ వేణుగోపాలాద్యంకిక గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక మంగళ నీరాజన ప్రసూనవితానంబు కమాచరాగము - కాపుతాళము మంగళారతు పల్లవి మంగళారతులి...'</comment>
      <origin>596094</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="l45wmgppmqlz7gof9v0ykfaxa64vi02" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;oll
శ్రీవేణణ గోసాలాయనమః
కవికర్ణామృతము
శ్రీమత్సురపురీ వేణుగోపాలాద్యంకిక గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక
మంగళ నీరాజన ప్రసూనవితానంబు
కమాచరాగము
-
కాపుతాళము
మంగళారతు
పల్లవి మంగళారతులివ్వరె మానినులార
అనుపల్లవి రంగదంబుజనాభునకురణ - రంగరిపుభంగు
నక గురునా - రం ( రాడ్వరదునకువిహగతు-
రంగుపకుగ్రీ - రంగశౌరికి మంగళారతు
పుండరీకాక్షునకు - పూర్వ దేవ - ఖండనద
తునకు
కుండలీడ్శయనునకునుముకో - దండసమరూపు
నకువినుతా - ఖండలాడ్యమృతాంధసాళిక్
సతీపరునకు వేగమె ||
కమలామనోహారికీ – ఘనకై సల్య - సమగోకుల
విహారికి - విమలమునిచయమండితాంఘిక సమ
రజయశాలికీదురితనం తమసద్యుమణికి సము
పాండు
మంగళారతు|
దినంబును - రమణదేవి రసాముదంబున మంగళారత
31 పురపై మిత్రునకు - వరనీలము - దెరసదృశగాత్రునకు -
కురుకుల వినాశనుపకునుని - ర్జరధునీజనకునకుమందర
ధరునకుమధరలో తెలుగునుర పురమడవ
గోపాలమూర్తి కి
మంగళారత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l45wmgppmqlz7gof9v0ykfaxa64vi02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238194</id>
    <revision>
      <id>596095</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మంగళనీరాంజనములు. తోఢీ కాగము - అదితాళము - నీరాజన నీరాజన పల్లవి । నీరాజనమివ్వరె నీర బేక్ష్మణునకు 11 అనుపల్లవి। క్షీరసాగరకన్య - క్యామణునకుమంగళ॥ వారణరాద్భయ హరనికనుస' - దారణద్వి...'</comment>
      <origin>596095</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="91w2u7nfj9h5qdnk98z6pzr9yb3kng1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మంగళనీరాంజనములు.
తోఢీ కాగము - అదితాళము
-
నీరాజన
నీరాజన
పల్లవి । నీరాజనమివ్వరె నీర బేక్ష్మణునకు 11
అనుపల్లవి। క్షీరసాగరకన్య - క్యామణునకుమంగళ॥
వారణరాద్భయ హరనికనుస' - దారణద్వి నన-
మీరణునకునుశుభ
OF
-
جوله
ااف
-
వందిత జనహరి చందనునకునం
బ
SE
మలసురపుర్తి - భవనగోపాలునకు దివిజ
రాజితదా - నవకుంజర హరికిష
కమాూనిరాగము - చాపుకాళము
పల్లవి నీరాజనములివ్వరె నెలతుక లార ||
'అనుపల్లవి వారణార్యవలగ్న భీతినీ - వారణు
నెకుగుచేలసునకు - సీరిసహ
Oil
Bil
-20
నీరాజన
నీరాజనరి
శ్రీరాజన
నీరాజన
నీరాజు
జమ్మునకువార్ధిగ - భీరునికు రుక్మిణీ ధవునకు నీరాజన
ద్విజరాజగమనునకు = నిర్మలభక్త
- ప్రజభేద
శమనునికు-విజయశంఖర వంచితనం .
జభ వవిద్యుమ్న గురునకు - గుజనగవ్వని
భీమిహిరునకు - త్రిజగదభినవరూపనహునకు
కండలీశయనునకు - రారాజన్మ - ర్తాండాజనయ
' నునకు - భండనామరవైరికానన - చండబావసమీ
రహితునకు - బాండఛావనవమునకు నే దండరా
స్వరదునకుమంగళ
-
నీరాజ
వేద సన్ను తశౌరికి - గానకళావినోదభరిత
సూరికి - క్రీడువురినిహసించునుకపురి - బాదుకొనినయ-
శోదసుతునకు - సాబరంబున గొల్చుజునులను- భేద మొంచ
కబ్రోచువారికినికి
ఖరహరప్రియరాగము - ఆదితాళము
పల్లవి: అంగనలారమీ - రారకులివ్వరె-పొంగుచు
హంగ వాహనున
నీరాజ
కంగనలారక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>91w2u7nfj9h5qdnk98z6pzr9yb3kng1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238195</id>
    <revision>
      <id>596096</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'FO Oil కవికర్ణామృతము అందముగనుసుర - బృందము నేలిన- యింది రేశునకర విందనయమున! అ కూరిమిచేభక - కోటులకనయము- కోరికలోన రెడి- చారుచరితున॥। దానవగజపం - చానమునకుముని మానితసురపురి- వేణుగోపాల...'</comment>
      <origin>596096</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="seejrzdokba2us15zbijw536ld0ra93" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;FO
Oil
కవికర్ణామృతము
అందముగనుసుర - బృందము
నేలిన-
యింది రేశునకర విందనయమున!
అ కూరిమిచేభక - కోటులకనయము-
కోరికలోన రెడి- చారుచరితున॥।
దానవగజపం - చానమునకుముని
మానితసురపురి- వేణుగోపాలున||
శంకరాధరణరాగము - ఆదితాళము
పల్లవి॥ ఆరతులివ్వ కెనీరజాక్షులార.
నారడవినుతుడౌ- నరహరికి॥
మారజనకునకు- మందరధరుసకు
సా రెకునిూరలు&quot; సమ్మతి
కరి మొరవినికని- కరముచే నేగిన
కరిని ద్రుంచిన శుభ కరునకిపు॥
పొసగుచుండిననుర పురవరభక్త -
విసరముగా చెడ్డి వేణుగోపాలున
శంకరాభరణ రాగము - ఆదితాళము
కంగనలారు
రత
కారతుల
పల్లవి|| మంగళవెన్ని రె– సా, రంగనే తెయ - యింగిత జ్ఞ-
పొంగ
నినినవి- హఁగగమననిగె
దోషరహితని గె- దశ-వేషసహితినిగె
చూషణని గెను- 'శేషశయనని గె||
యీషణత్రయ-
దీనపాలని సవ-గానలోలనిగె సానురాగది-
దానవాహిప- జైన తేయని గె
మంగళ
మంగళ
90
. కేలనద్ది- పాల బాలుని గెళ
మంగళ
వి
కాడ్విగ్రహాంకిత ము
శూలమిత్రని గే- కౌరవ జాల జైత్రనిగె - శ్రీలసురపురి
మోహనరాగము - ఛాపుతాళము
పల్లవి। త్రిగుణాతీతనా - జగదాధారనిగెధగ ధగిప
'నీరాజనవ- జైళగు వెనుక..
&quot;త్రిగుణా||&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>seejrzdokba2us15zbijw536ld0ra93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238196</id>
    <revision>
      <id>596097</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మంగకనీ వాంజనము లు -అనుపల్లవి: గగనస త్పాత్ర - శృృగ ప కార్యమబింబ - యుగళజ్యోతిగళన్:- 'మ్మె గెతందిరిసినలేదు!' త్రిగుణా! సొరెవరాజసగుణదిం&quot; సలెన,ర్వేశనాభి- నళినదొళి వతరి సిఒనా ల్మొగన...'</comment>
      <origin>596097</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3331" sha1="gc867okhsze29rgz82qx9p53h1ma4hh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మంగకనీ వాంజనము లు
-అనుపల్లవి: గగనస త్పాత్ర - శృృగ ప కార్యమబింబ -
యుగళజ్యోతిగళన్:- 'మ్మె గెతందిరిసినలేదు!' త్రిగుణా!
సొరెవరాజసగుణదిం&quot; సలెన,ర్వేశనాభి- నళినదొళి వతరి సిఒనా
ల్మొగను-కళవళిను తేవిందు - నెలెగాణడ లెతన్నోళ్ల లెదూ? పి
కౌతనన్నా,గశీకూగి- నుతిగెయెడనైతా - నొళి తాగి - సాక్షా
త్కరిసు
తెస శలవు వేళలు.. సులభమా యెందు సంతనదిచిత్ర, కె
హలవుబ గెగళ– మళిల నెతందు.. గీర్వాణ మనుజా - వళియసృజి
సీడ-బళిక చేరొందు- విధదించే తాని-న్ను భేద ప్రణవాద్యఖళలో,
కం. గోనునిరి సీమాణద లెత- త్క రెయొకైక్యవనాంతోడనె
రవళిసిర|
త్రిగుణా||
మినుగుుసాల్వీక – గుణదిందె ప్రభవిష్ణు మనవిష్ణువా
గితాం- కనికరణం-వనరుహజాతాండ ననుసార్వకాల
ర-క్షజ్జెగైదు .భారవముసహినీచ 'రణ సేవ కరపాలిగెడ్డి
నూ తన దేవ- తరువాగిలక్ష్మి పని తెయళనుస- విన
యదించరిసి. భాగవతహృదయభు- వనజపత్రదో క
నుదినంచరసి – శ్రీరామకృష్ణా-చ్యనుపమానను. తీసు
గంధరిసి&quot; లోక శ్రయంగళి - గెణి యిల్లడ నుఖ పనీవు
తె-ప్రణతవత్సల నెంబఖ్యాతియ- ప్రణవరూపకెనిత్తు కే
శవ- నెనిపస్తానువు- పహిని రెవ
బీడదె తామసగుణదింజడజసంభూతన కడుభ్రూమధ్య
దోళ్చుట్టి- తడమాడదే- ముడిఘుడిసు లెతన్న పడెదాత.
నన్నుకం- `డెడేగెనేరి- బహువిధదికాను - గ్గదిని బీరి- యెన్ని
రవులను పెం- దోడనెసారి దొ దెరుద్రనామప పడెదిగడం
గొడయనడెనోడి నుడిదా గొడండి- గడిగపొగరు - మడ
దియళగూడి-విధి నేమి సిదదను -పదగరదనాం- తెడెలిడ దెమాడి
ప్రభువినొరు నేరలు- కడగిమూకొందా?సలిలదొ-ళడంఫణీ
31
స్వయంభువె నిపు
త్రిగుణా
త్రిగుణాక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gc867okhsze29rgz82qx9p53h1ma4hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238197</id>
    <revision>
      <id>596098</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవికర్ణాను తము రాంకితము వేంక టేశ్వ రాం శంకరాభరణము - రూపక తాళము పల్లవిని మంగళ నీరాజనములొ - సంగ రెహరికీ అనుసల్లని భృంగ నీలచికురలార- సింగరంబున | 00 మంగ మంగ వారకడనుభజియించెడీ - వా...'</comment>
      <origin>596098</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="9r1sswdqococxek13by5urrsrq7z0bk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవికర్ణాను తము
రాంకితము
వేంక టేశ్వ రాం
శంకరాభరణము - రూపక తాళము
పల్లవిని మంగళ
నీరాజనములొ - సంగ రెహరికీ
అనుసల్లని భృంగ నీలచికురలార- సింగరంబున |
00
మంగ
మంగ
వారకడనుభజియించెడీ - వారల కెలమి - కోరికల జేకూ ర్చేడీ
యంభోరుహమునకు
li అతులితత్రికాల పూజా- రతునకు బర్మా - ఎలిని గేలుపట్టిన
3|| శ్రీలచే జెలగునుడ పురి - భోల వేంకట - శైలనాథునకుగాంచ
అను
cil
^ ట్టి. 'పతగధ్వజునకు॥
న- చేలధరుసళు||
కరచిరాగము - కాపుతాళము
పల్లవి మంగళంభవతుతివ- శృంగారమూర్తే
శేషగిరీంద్రనిలయం - హంగవాహన -
రంగదల మే - లృఁగమాఖ్యకు - రంగవయనా -
సంగకరుణాపాంగ భాస్కరు
మంగళ॥
మంగళ
మంగళం!
మంగళం
దీనపోషణకారణ - వైఖానసార్చా - నూనసమ్మతభారణ
జ్ఞానలన దాసూరి కేశవ - సూను రామా నుజసమర్పిత భా
ను తేజఃపుంజసమసం - భానశంఖరథాంగిరంజిత। మంగళం||
ఆ కుండలీశ్వరశయన .- కౌస్తుభధర పాందురాంబుజనయన
చండహరకోదండఖండన - పాండునందన పక్ష కసదా ఖండలా
నుజ వేణునాదో-ద్దండ హిత వేదందరక్ష॥
మంగళం ॥
'పన్న గౌలయసంభవ - స్వయంవ్యక్త - నన్ను తామర గౌరవ
సన్నిహిత దశయం మునిప్ర - సన్న నరదశ్రీనివాసవి - పన్న .
పాలకసురపురీసం పన్న వేంకటశైల నాయక ||
-
'శ్రీ రామా C కి త ము
బిలహరీరాగము - చూపక తాళము,
పల్లవి మంగళంబన రే మహిళలలో మహేరమధవునకు ॥మంగళి.
అనుపల్లవి అంగుగనురపురి
రంగేశపదాబ్జ భృంగసన్ని భూ కు|మంగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9r1sswdqococxek13by5urrsrq7z0bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238198</id>
    <revision>
      <id>596099</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '31 మంగళసీరాంజనములు మంగ భూరి కౌసల్యా-నారికుదయమంది చెన్న లరగ-సూరీజననికితికి- కోరికలొసగెడి - చారుచరితునకునున సతీసమేతుడై హితముచే పోయి త్రిదను గొలునగ - నతి ఘో రారణ్య మంతటజకీయిం...'</comment>
      <origin>596099</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="qmt86rpaqn1me83k18dihsx7d7cfunh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;31
మంగళసీరాంజనములు
మంగ
భూరి కౌసల్యా-నారికుదయమంది చెన్న లరగ-సూరీజననికితికి-
కోరికలొసగెడి - చారుచరితునకునున
సతీసమేతుడై హితముచే పోయి త్రిదను గొలునగ - నతి ఘో
రారణ్య మంతటజకీయించి - సుతిగాంచిన విభునకు మంగU
'నాలిసోకకోలా
గూల నేసి రావణుని దునిమి లీలన
యోధ్య-నేలిన
-
సీతా - లోలుడౌమనునకు.
సృసింహాంకితము
బిలహం రాగము - జంపె తాళము,
పల్లవి|| మంగళంమహానీయ - నర చక్రధారిగె :
మంగళంమూక వైరి X|
అనుపల్లవి। మంగళంచదమిళితే - మధు కైటభారి 'గే'
మంగళం శ్రీసురపు
హరిగె
శాయాడపనకఏడు - కనకకశిపుసురాని - కసలికా
11 సాయకాయతథూల శస్త్రంగళంతివి
-
-
మంగ
||
మంగ
మంగ!!
సి - సర్పంగళంఠచ్చిసి- కాయదోర్పూరాయ యంగళం
రచిసె - కణ్ణా రెకంజాతన కాయలె పిసృసింహ ఘన వేష.
మంతార్దు - కంబదోర్మూసలిన శారి గౌ|
మCKE
౨॥ నరహరియనసురనాగ శకందుభయదిం- వడనడు.
ఒక డెగోడి రె - వీరిద పనగోధూళి వేళెయోర్వస్త లోకు
పిడెదూవయుగ దొట్టు. కరపత్రసమితి, శరగుహాగ్రంగం-
కఠిజఠరవనునీళి - కరుళ్లళంమాలికా కాండగళ
యందరిని-కంఠ
జోరరిసిపొశైవ - పతిగా
Q
మంగ!!
॥చందున్న గరుడగిరికాన; దొండ్లు - ఫలదిఖలచోకనం తె
చెంచుచికినాయక న-కువరియంక ద్రొద్దు- వంచనదెగుహదొళి
రిసి-ముంచుపమహామోహ-దింద సీముద్దాడి- మోహదేశాం
తళకెదు-పంచబాణన కేళి - యనతొడ నెసలె చెయు చెంచు
హో నేనీసిన న
మంగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qmt86rpaqn1me83k18dihsx7d7cfunh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238199</id>
    <revision>
      <id>596100</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కవికర్ణామృతము సత్యనారాయణాంకితము జిలహరీరాగము - రూపక తాళము - పల్లవి|| నీరాజనవీన రె – నీరజాధనే తెయ రెమంగళ అనుపల్లవి। శ్రీరాజతసత్య - నారాయణనిక ర్చూరసం او 3 - - నీరాజనం నీరాజన నీరాజ...'</comment>
      <origin>596100</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="oyuipfw036bskeaui3etw51ay74tzb2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవికర్ణామృతము
సత్యనారాయణాంకితము
జిలహరీరాగము - రూపక తాళము
-
పల్లవి|| నీరాజనవీన రె – నీరజాధనే తెయ రెమంగళ
అనుపల్లవి। శ్రీరాజతసత్య - నారాయణనిక ర్చూరసం
او
3
-
-
నీరాజనం
నీరాజన
నీరాజన ||
సతీయ గొడ నెసు - వ్రతపాచరినువ వరభక్తి గె- కుతుకొన్విత
నా - సంతసంపద గళను హితదిందీవవని ||
వారణాసియో- ర్ధారుణీసుర నెగళ్చలదను ఘోరపాపవన
దు - భూరితరసిద్ధ తీయను - కారుణ్యదియిత్త పని గౌ||
శ్రీ రాజన&quot;
శ్రీమత్సురపురీ - ధామని సత్సకలసుజన - స్తోమదోడ నెప్రతీ
యామినియొళువరపూజేయ
పూర్ణిమా
ప్రేమదికై తొళువననిగెL
కేదారగౌళ రాగము - రూపక తాళము .
నీరాజన
పల్లని నీరాజన మొసంగ-నీరులార ముదమలరగ నీరరాన|
-
అనుపల్లవి!! ధీరసత్య - నారాయణమూర్తి కిబరి
ముగమదిగల తోక లనుబడయుకొరకు - నీరాజన||
oll
-
సతులగూడుకొనినిమల- వ్రతముసల్పెడివారిభక్తికి గుతుక ము
నేను - నుతసంపదలనుసమ్మతముననొసగూర్చెడిశ్రీ -
-
కా వారణాసినివాసియైన ధారుణీసురుడదానిని గావించ
ఘోరపాపములను బాసి కారుణ్యముననుసద్గతి '
చినఘనునకు శుభ॥
157
నీరాజన
భూమిని శ్రీమత్సురపురీ - ధాన నివసత్సక లసుజన - స్తోమము..
బ్రతిపౌర్ణిమా- రూపి:నియందతిపూజను ప్రేమతో జేకొను
హరి
దత్తాత్రేయాంకిత ము
||బిలహరి రాగము - ఛాపుతాళము.
-
నీరాజన
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oyuipfw036bskeaui3etw51ay74tzb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238200</id>
    <revision>
      <id>596101</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మంగశసిరారి జనము లు అనుపల్లవి' పతిత పావనమూర్తి 6 - హతపరమభక్తార్తీ కి శతమభ సురద్రుహరి ఫణి పతిమరా పట్టీ, రశీర్తికి నతివల రతులివ్వరె S !| - సతివ కాషాయాంబరధారికి - వందితజన దోషౌ పరిహా...'</comment>
      <origin>596101</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2576" sha1="mcn42g6zdgmtwta5jv84ouirfcfq7e4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మంగశసిరారి జనము లు
అనుపల్లవి' పతిత పావనమూర్తి 6 - హతపరమభక్తార్తీ కి
శతమభ సురద్రుహరి ఫణి పతిమరా పట్టీ,
రశీర్తికి నతివల రతులివ్వరె
S
!|
-
సతివ
కాషాయాంబరధారికి - వందితజన దోషౌ పరిహారికి .
నీషణత్రయపై ఫికీ - పోషి తాఖలవారికి - ఘోషకృష్ణాతీర
కాంచీ - శేషధాత్రీభృద్విహారికీ
ప్రాలేయాంశుమాళికి - భవ్యత రాశిత - జాలసారస హేళికి--
శైల తొండవ కేళికి - శ్రీలసద్వనమాలికి- నీల పెద్మళిత త్రికూ
లికి - నీలదేహికి - నీతిశాలి క॥
భానుసన్ని భ భాసికి - మాననీయైక - మానీంద్ర సంభాషికి - జ్ఞా -
నయోగ భ్యాసికి - హీనలోభన్యాసికి-మౌనముద్రాదికవిలా.
సికీ - వైసమునసురపురినివాసి ||
రంకితము
రాగము-తాళము
పల్లవి మంగళంతవదేవి
అనుపల్లవి! రంగత్సురపురీ- కమానా కి శుభ..
చందిరానుబెమా - రంచ మధురవాణి సుంద
వంగిందనిభరద నె॥
వారిధితనయే - సారసధృతక రే - శౌరికుటుంబిని
వారణయా నేజయ
3.
పావన తే
భావజజనని - సేవకవరజీ - దేవసన్ను తెప్పుడు
ధన్యానీరాగము - రూపక తాళము
పల్లవి|| అంగనాలలామలార మంగళం బొసంగు
మంగ ||
మంగ
మంగ
అంగనా॥
అనుపల్లవి రంగుగసురవురినృసింహు - రాణికి జెన్నారX|| అంగనా!!.
భాతమీనకేతనులకు మాతయగుమారమణిక - భూతల
మునత్రేయఁదు సీతయైనసిరి€ని:1
అంగనా||&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mcn42g6zdgmtwta5jv84ouirfcfq7e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238201</id>
    <revision>
      <id>596102</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'الى కనికరామృతము సేపుమావుగొల్చు వారికి - రూపుజూపురమకును ద్వాపర మునరుక్మిణియై - దీపిం చెడక మలకు!॥ వదలకదనుగొల్చువారల - సదమల భక్తి కినదా - పదలనిచ్చు పద్మకు॥ శంకరాభరణ నాగము - రూపక...'</comment>
      <origin>596102</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="dgpu68cjljvchc398o2pyh53xjeioa2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;الى
కనికరామృతము
సేపుమావుగొల్చు వారికి - రూపుజూపురమకును ద్వాపర
మునరుక్మిణియై - దీపిం చెడక మలకు!॥
వదలకదనుగొల్చువారల - సదమల భక్తి కినదా
-
పదలనిచ్చు పద్మకు॥
శంకరాభరణ నాగము - రూపక
తాళము
సంగనా॥
- ముదము
నంగనా
మంగ||
మంగ॥
మంగ॥
మంగ
పల్లని॥ మంగళ నీరాజనములో - సంగరెసిరికీ||
అనుపల్లవి|| అంగభవునిజననికిను - ప్పొంగిమీరలు||
ప్రాకటరత్నాకరలా - జైకజతకు బాకశాసనాదిని
నుత లోకమాతకు
cll
Su
-
-
-
-
కరిరాడ్భయహరదామోదరన మేతకు నిరత వి
సకలార్య -- నికరపూతకః॥
శ్రీయుతమని సురపురస్థా - నీయసన్మకు - భ్రూయు
గళవిజిలేధనుఃకము - సీయపద్మకు॥
స
సరస్వత్యం
కితము
తోడిరాగము-అదిత్యాము.
-
పల్లవి|| నీరాజనవీన నీరజభవరాణి ||
అనుపల్లవి || భారతి దేవి గెక - ర్చూర మిళితమంగ ॥
స్తుతిసుతిహనుజున - వితతిబిడ డె
త్తుపొ5వ -- సీతసచ్ఛరిరళి 7॥ ..
oll
-
నీరాజ
నీరాజన
మయ
అని వల్లకీ సత్చుస్తక - వసజదండపాణి - సల్లలితన
వీన - :ఫుల్ల ఔయతాక్షి వెళుభ
పరమసంతసదించే - సురపుర దోశ్నెలని - స్థిరత
నవ్వ కురవాణిగె.
S
ఆంజ నేయాంకితము
శ్రీరాగము- రూపక తాళము ·
పల్లII శ్రీరామదూతకు - నీరాజనములొసంగ రెడ్డి
&quot;నీరాజన
నీరాజన
నీరాజన
శ్రీరాము||&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dgpu68cjljvchc398o2pyh53xjeioa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238202</id>
    <revision>
      <id>596103</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ת మంగళనీరాంజనములు గొనకొనిమునుతా - హనుమంతుండై - మనమలరగ గ్ర-క్కునదనుజవరులనాజిని— దునిమినట్టి మనున కెలమి నీర్మా నీ రాజన ౨॥ భీమాభిధు డై యేమారక'నె - ప్రేమాశ్రితుల - కామిత ములనెర...'</comment>
      <origin>596103</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2759" sha1="ij3ifhy69ciytbuz4vm33tkb3lswqa7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ת
మంగళనీరాంజనములు
గొనకొనిమునుతా - హనుమంతుండై - మనమలరగ
గ్ర-క్కునదనుజవరులనాజిని— దునిమినట్టి మనున కెలమి నీర్మా
నీ రాజన
౨॥ భీమాభిధు డై యేమారక'నె - ప్రేమాశ్రితుల - కామిత
ములనెర నేర్చెడి - సామారికి - నేమముననుః
శ్రీదగు సురపు- దీనినెలకొనిన మ్మోదంబలర
తేదోక్త విధివిబూజల
30-
తోఢిరాగము
-
-
సాదరమున గొను సుమతికి
నీరాజన
ఆదిమ
నీ
నీరాజన
పల్లవి నీరాజనమివ్వరె - మారుతీకులకు శుభ
అనుపల్లవి : వారిధిలంఘించి
పేరొందిన ధీశాలికి ||
అంజనా దేవికి - సంజనితుడై(వు - కుంజరసింహుడెవీ -
రాంజనేయునకు మంగళ॥
౨ తనుభజియించెడి - జనులనేమారక - నెనరున నే లెడీ
స దనిసంభవునకు
నిరతము వరసురపురమున నెలకొని - పరగబూ
-
జలగోను - పరమపావన॥
కమాచిరాగము - కాప్రకారము
-
పల్లవీ:: మంగళంబనిపాడ
కె - మరుదాత్మజునకొ^గి
అనుపల్లవి|| సంగరాసురభంజునునకు తంగకబళో
ద్దెమునకునుకె - లంగువారి ధిలంఘనునకు
-
నీరాజన ||
నీరాజన
నీరాజ
మంగ
మంగ
మంగళ
దళి తాతికాయునకు - సారతరప్రో - జ్వలనంజకాయు
నకు - శభిఃనహితేజని ధేయునకు గురుకులకృతాంతస్రా
యునికుసం - కలితశా ర్యాడంబరునకు న్సలలితంబు
నెలతలా రా!
నీ తేశడూతునకు - సేనకజన.. వ్రాతస మేతునకు - నీతి
'కోవిదునకునుబరగన, జాతశత్రుసహోదరునకున్న
రాత్రి గజ కంఠీరవునకువి - ధాతపదవిగ లాతనికిజయ||మంగ ||&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ij3ifhy69ciytbuz4vm33tkb3lswqa7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238203</id>
    <revision>
      <id>596104</id>
      <timestamp>2026-10-28T04:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'F5° కవికర్ణామృతము చేవగలసుజ్ఞానికి - మోదమునకుంతీ - దేవీసుతుడ గుణానికి- నావహేలబకదనుజకాసన - బావసావకునకు మిగులచిర- జీవి యైసుర పురవరంబున - ఠీవిచేనెలకొన్న ప్రభునకు బిలహారిరా? ము-ర...'</comment>
      <origin>596104</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3129" sha1="6wo3uyoctm1jy05b0eeregziehen2d0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;F5°
కవికర్ణామృతము
చేవగలసుజ్ఞానికి - మోదమునకుంతీ - దేవీసుతుడ గుణానికి-
నావహేలబకదనుజకాసన - బావసావకునకు మిగులచిర- జీవి
యైసుర పురవరంబున - ఠీవిచేనెలకొన్న ప్రభునకు
బిలహారిరా? ము-రూపక తాళము'
పల్లవిని మంగళారతి - బెళగు వెను బేగా
. అనుపల్లవి ॥ సింగరదిఁసురపురదో - లింగడిన దేనింకు
మంగ
మంళారతి
భక్త రెంగితవనుతిందునగవు సంగడిసిడ హనుమనిం గె॥ మం॥
మడియనుడిను తె - మిక్కుటవనుశిరకె తయబడిన తె - భు
జకీర్తి గళను-ఓడ దెతో దిసు తె - మణిమాలెగళను తుడికికొర
లొళిఃసికై, కడగకాలైజ్జెగళను - నడగనీసు తెపూంజె గాయు -క
డలు బ్రాంటిదకడుతూకని
సలెఛశ్రవామం-సళీ కేతనంగ- ళొలిదుఃణిది రె - వాద్యంగళా
X-శులివుతోప్పి రెశనివారదల్లి, సులభ దింపల్లక్కీ సేవె నలికు
' రచి కి రానుభజన్ గెలవుబిందు చెయులు
క క్కుల తీయించ
వాయుజని గెల
మంగళారతి
మంగళారతి
వణ్ణనడు విన నీ రెయరు కూడి- బణ్ణసు తెపడం గళపాడుత ం-
-బణ్ణబుసునియ-హరివాణగోరగె హుణ్ణి చేయమృగాంకనం తె-
కణ్ణిగె సెనకప్పురనను - నుణ్ణగిరిగి పొడరుము - క్కణ్ణనణు
మంగళారతి
రుద్రాంకితము
బిలహరిరాగము - రూపక తాళము
పల్లవి!! మంగళసాన్ని రె - భృంగనన్ని భకుంతలెయరు! మంగ
అనుపల్లవి || సింగలదింధవ-శాంగ సహసర్వ మంగళాన్వితని మంగళ
రాజతాద్రియో - ళ్నై బప్రమథ రోడన్
నెలెగొలిసు తె పూజన
భక్త సమాజనంపారెయువ రాజ శేఖరని 7
మంగళ
'మంగ ॥
=^,_౨॥ ధరణినథనూ గె- తరళి గశ్చక్రగతాగిరుతి
3- పరమేష్ఠ్యాది
చేయాగిరలుము. పురగళ్లెలకు ॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6wo3uyoctm1jy05b0eeregziehen2d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238204</id>
    <revision>
      <id>596105</id>
      <timestamp>2026-10-28T04:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర D మంగళ నీరా ములు = వరసురాసురరు - శరథికుధిసుతీరలుజ్వా లెగళిం గర ళముడయిసలదను, థ రెసరి పాలిను వద' కి కొరతో ళ్లగిసిర్దపని గె॥ బాణదానవను- మాణదెతిపమం నెగళ్ళలు త్రాగార్థమా?- శోణితన...'</comment>
      <origin>596105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2947" sha1="gy8pz7xunbzx2d6qpq4be0qom7vrbuj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర
D
మంగళ నీరా
ములు
=
వరసురాసురరు - శరథికుధిసుతీరలుజ్వా లెగళిం గర
ళముడయిసలదను, థ రెసరి పాలిను వద' కి కొరతో
ళ్లగిసిర్దపని గె॥
బాణదానవను- మాణదెతిపమం నెగళ్ళలు త్రాగార్థమా?-
శోణితనగర - స్థానదొళి పనిగా
శ్రీమత్సురవుకి - ధామ సేవకాగ్రగణ్యరహ్మ . తామితవ
ను నేమదింసలినువ దామోదరసఖనిగా॥
శమాచిరాXము - చాపుతాళము ·
-
పల్లవి మంగళంబన సర్వ మంగళాన్వితునకు
అనుపల్లవి రంగదనలాంబకునకున్నా రంగదనుజ విభంగం
సకును - ప్పొంగిసురపురవరమునందు - సంగుధ
వంగునకు మీరలు
మంగ
మంగళ
'మంగ
ఖండోంద్వాపగమాళికి-క్షమాపరహృత్పుండరీక
హేళికి--కుం
డలీడ్భూషణునకునుదో – ర్ఖండవిక్రమశాలికతలిత - భండనా
మర పరిచయగజ - గండ భేరుండునకు నిరతము॥
ఆ దవాధ్వరదై ప్రంసకు దయార్ణవా - ధోక్షజమిత్రునికుళిత
త్రిపురాసురాళీకి - నక్షయునకున్సుజసతతిసం - రక్షణాధ్య
తనకుసమితము-ముక్క పందితునకు ముదంబున
311
اله
మంగ
భర్త నురిసాలుసకు- భవ్యతరవి - రక్త్యాభుపాలుసకు - శక్తి ధర
జనకునకుమోక్షా-సక్తి చేబు యకనుదమతమ శక్తి కొలదినిగొ
'ల్బువారికి - ముక్తి యొసగిడి - భూతపతికి ని
శ్రీరాగము—రూపకతాళము,
మ
పల్లవి: గంగాబ్జధారిగె - మంగళ మెండు పాడి రె॥ మంగ్యా
త్రిజగన్నుతసా - మజవస్త్రకుమా - రజనకని భాగజ
- గెభా
నిజనమి - ద జేయని గెi
-
సకలసుజనకం - టక ఘోరమచాం- ధకవిదశనిగె - ప్రక
టతకసవధ్వంసిగె - ప్రకాశXX - న కేళనిదెం.
7
Xx
మంగ ||&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gy8pz7xunbzx2d6qpq4be0qom7vrbuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238205</id>
    <revision>
      <id>596106</id>
      <timestamp>2026-10-28T04:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100000 3 కవికర్ణామృ3మా పదికిసలి శ్రీ - సురపురవరదో - శ్వరభక్తరసు- స్థి రపూజెయకై కొళ్లువ - ధరాధ రే - తీశని గె కమాచిరాగము-చాపుతాశము మంగ.. కల్లవి|| మంగళారతి సర్వ - మంగళాన్విత శుభ॥ అనుపల్ల...'</comment>
      <origin>596106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="f1ki3j3jcf1rz93549i0obdeul5q8ci" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;100000
3
కవికర్ణామృ3మా
పదికిసలి శ్రీ - సురపురవరదో - శ్వరభక్తరసు- స్థి
రపూజెయకై కొళ్లువ - ధరాధ రే - తీశని గె
కమాచిరాగము-చాపుతాశము
మంగ..
కల్లవి|| మంగళారతి
సర్వ - మంగళాన్విత శుభ॥
అనుపల్లవి। మంగళారతి భూశతాంగర - థాంగరవిశళిశంబ
- గంగగరుడతు - రంగముహృద
య - వృషభవాహన॥
-
మంగళారతి!
-
పరను పావసశీల- సంధ్యాకాల- భరిత తాండవ ఖిల- తరుణత
రశశిభరణకరధృత హరిణనత భయహరణశరహరి - గరు
డగిరిభిదురనిభ సదపు-ష్క రజవర శరభేంద్రజనక ||మంగళార
అభవపాలితభువన - ముకుటశర - విభవనిర్జితసవన -
యిభవదనశక్తీ ధరనకజన - కభవహరమునిజనమస్సర -
సిభవ హెలిపురంద రాది ఋభవసన్నుత - నీలలోహిత॥ మంగ॥
॥ కుండలీకృతనలయ - రిపఖండన ప్ర - చండసురపురని
లయ - చండతర వాయుసఖ
నేత్ర - భండనామక వైరి క్షేత్ర -
ఖండపరశుకపాలభృ ద్వే - దండద నుజవిధ నశంకర॥ మంగ |
పార్వత్యం కి తము
01
కేదార గౌళ రాగము
-
ఆట తాళ ము
పల్లవి మంగళం కెలనతుక ద్వాణీ మాధుర్య వాణి -
మంగళంనత సర్వగీర్వాణి - భృంగాల వేణి
మం॥
అనుపల్లవి మంగళమహితామర శ్రేణి - రంగత్కృపాణే -
మంగశంఖట్వాంగధృతపాణి - మంజులశ్రోణి! మంగ
సేవ కాయితక పిలక ణ్వాత్రి - శ్రీచక్ర ధాత్రి - దేవనాయక
రత్నసమరాత్రి ఉన్యాగ్ని నేత్రి - భావుక ప్రాలేయగిరిపుత్రి
భవకాళరాత్రి-పా నాఖలలోక జనయత్రీ ప్రణుత సావిత్రిమం!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f1ki3j3jcf1rz93549i0obdeul5q8ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238206</id>
    <revision>
      <id>596107</id>
      <timestamp>2026-10-28T04:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మంగళ నీరాంజనములు 11 . సారమూక్తి క′హారరించో సౌవర్ణమా? - భూరినీపనకై కబహు- కేళి-పూతాంఘ్రధూళి– మార్గనైడిమనోంబుజా తాళి- మరి తాసురాళి- దారుభక్త తటాక సుమురా? జయభద్ర కాళీమంద సరసముఖజ...'</comment>
      <origin>596107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="6xmbt1gy63dupwiglopu2cldm6ovx4f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మంగళ నీరాంజనములు
11 . సారమూక్తి క′హారరించో సౌవర్ణమా? - భూరినీపనకై
కబహు-
కేళి-పూతాంఘ్రధూళి– మార్గనైడిమనోంబుజా తాళి- మరి
తాసురాళి- దారుభక్త తటాక సుమురా? జయభద్ర కాళీమంద
సరసముఖజితహరిణధకబింబే - దురితాద్రిశంబే - సురుచి
రాధరలు తమృదుబింబే- కరుణావిడంబే -ని రత సేవిత దాస
నికురుఁ బే-నిగమానలంటే పరమసురపురిజనపదాలంటే
పరచంద్రలాంబే||
oll
115
oll
తోడిరాగము- రూపక తాళము
పల్లవి|| మంగళనీరాజనములో - సంగ కేసర్వ మంగళకు ॥ మంగu
తనుగొలిచెడి వారికి సెన మునగోరికలిగి - ఘనతరు
-
లనొనర్చునట్టి-గరితయాసర్వ-మంగళకునో-సంగ రెసర్వ॥మం॥
ఎన్న గనుతీసల్పు వార్తల - మన్న పచేసం - పన్నులగా
వించిమించి-పర గెడీసర్వ మంగళకునో - సంగ రెసర్వమంగ||
సురపుర సంస్థాన వాసుల - స్థిరతరభక్తి
కిమ్ - చ్చిరహిని
వరములనిచ్చుచు- తెలగేడిసవ్వ - మంగళకునో - సంగ
రేసర్వర్
ఖరహరప్రియరాగము
పల్లవి : అంగనలారసుమంగళ మన 7-
రంగుమార సర్వ మంగళా దేవికి
ప్రాకటముగ
దైత్య ప్రకరమునుదునిమి - నా
కవాసులబ్రోచి నట్టిశాంభవి ।
-
౨॥ మదమధు కైటభ - మర్దనముసకై - కదస మొన '
లాత్మకును!&quot;
సురపురముససు - స్థిరముగనెలకొని పరమ
పావనభర్త - వరప్రదాయికిని
30
-
వినాయకాంకితము
శ్రీరాగము-రూపక తాళము
. పల్లవి మంగళమనరసర్వ-మంగళాత్మకు
అంగన
అంగన
మంగ||&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xmbt1gy63dupwiglopu2cldm6ovx4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238207</id>
    <revision>
      <id>596108</id>
      <timestamp>2026-10-28T04:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క నీకర్ణామృతమ - ప్రకలనిరత నే - వక సన్ను తమూ వక్రగమనునకు మకుటఘటితగజముఖునకు బ్రకాళళూరకర్ణునకు॥ మంగళ _౨॥ హిమకరసింహా - భ్రముసౌరధుని - సమనర్లునకు ప్రమథ గణాధీశ్వరునకు - శమాదిగుణ స...'</comment>
      <origin>596108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="7qlwdg3aqntynbd3yhicdoz6qpaavgg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;క నీకర్ణామృతమ
-
ప్రకలనిరత నే - వక సన్ను తమూ వక్రగమనునకు
మకుటఘటితగజముఖునకు బ్రకాళళూరకర్ణునకు॥ మంగళ
_౨॥ హిమకరసింహా - భ్రముసౌరధుని - సమనర్లునకు ప్రమథ
గణాధీశ్వరునకు - శమాదిగుణ సమేతునకు ॥
-
మంగ!
మనసురపురవా - సనయయుతషుడా - నన భ్రాతకును -
మునిసముదయమందితునక:- ప్రణుతస- ఆజామునకు మంగ.
తోడిరాగము - ఆదితాళము .
పల్లవి&quot; నీరాజనమివ్వ 7- హేరంబుసక
లర X|
ఆనుపల్గవి ఘోరవిఘ్న మనస-వికారణసన్ని భునకు
గణచయనేతకు - ఘనముని వ్రాతకు వినయహృన్న
నీరాజన
మితన జ్ఞానశుభ ప్రదాతకు॥
-సీరాజన ||
వెంకజాస్త్ర సమునకు|
నీరాజన
31
వరసురపురవా
నీరాజన
॥ శంకరసుతునకు - గింకరహితునకు - జంకనిబిడధ్వాంత-
గురుచతుర్భుజునకు. - శరభనాగ్రజునకు
స - ద్విరదవడనునకు ||
కలహరిరాగము-రూపక కారము
పల్లవి|| మంగళ వెన్ని రె - భృంగనాన్ని భకుంత ను మం
అనుపల్లవి సింగరడెంమతంగజవడ - సంగెసంగ తెయలి మంగ.
జి చందనకాశ్మీరాగరు - గంఢగళింద లంకరిసీ - కందుకొరళన -
కందనీం గెబలు, &quot; చందదిందతీశుభ
-
ఆ సారిజాతాదికునమ పారగళనుసమర్చిన తె చారుచ
త-హేరంబినింగ్-భూరిసంపదలి -
3
'
మోద దినుర పుర వాసలం - భోదరం గె సాదరణం
కసుఫలాదిగళని- వేదనం గెయ్యు తె
వీర భ ద్రాంకితము
కమాచిరాగము - కాపుకారము
ంగు రాజయ
పల్లవి మంగళంబన వెస్తుంద
-
మంగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7qlwdg3aqntynbd3yhicdoz6qpaavgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238208</id>
    <revision>
      <id>596109</id>
      <timestamp>2026-10-28T04:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మంగళధీకాంజనములు అనుపల్లవి మంగళాకారునకురిపుమా - తంగహర్యము : నరసమసకు - రాంగణాహ్లాదునకు భూరి 'మంగ 3 మంగ సోమకుమారునకు - సుజనకలుష - సోమవిదారునకు..' . కామి శార్ధప్రదునకునుభూ - వ్యోమల...'</comment>
      <origin>596109</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2391" sha1="r1cn2hi8uca2byvh8a697er1fyqt2i7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మంగళధీకాంజనములు
అనుపల్లవి మంగళాకారునకురిపుమా - తంగహర్యము
:
నరసమసకు - రాంగణాహ్లాదునకు భూరి
'మంగ
3
మంగ
సోమకుమారునకు - సుజనకలుష - సోమవిదారునకు..'
. కామి శార్ధప్రదునకునుభూ - వ్యోమలోక స్తుత్యునకు
వర్గ - సామజాస్యానుజునకునుగురు హోమవిఘ్న
ధ్వంసికనిశము||
దాసకనుల హేళిక - దరికి వినుత భాసురప్రమథా
*కి-భాసమానాంగునక్తు నిగమాభ్యాసునకు జీ
జె
న్నా రగల కైలాసపుర సంచారునకు నవిలాసత
-
-
మంగ.
దినిపారావార గంధీరులకు
వారునకు సాహస్ర'
రమూర్తి కిసుకీర్తి కి॥
ధీరక
చారుతర చారిత్రునకుసుని
కరునకు - సారతధనురపురము నేరెడి వీరభ
త
కమ్మారాగము - కాపు తాళము
పల్లవి మంగళవెన్ని రెసా-రంగనయనెయ రె॥ :-
అనువల్లవి మంగళప్రద నిం౫రివుమా- తంగహర్యక్షమ
నిగెఘనసమ - రాంగణాహ్లాదని భూరిప
-
మంగ
సోమకుమారనిగె - సూరిజనామ స్తోమవిదారనిగె -
కాబు తార్ధ వసలిను వవనిగె తామసప్రకృతి గౌళరజ
సామజాననసహజని గెగురు హోమనిఘ్న
వర
మం
దాసకముల హేళిగె - దూర్తి గెవినుకు - భాసురప్రమధా
97. భీషణాకారని గెనిమా - ధ్యాససిగెళో బాకలితో
కైలాసపురసంచారనీ సుకి లొనతరమూర్తి చెసుకీర్తిమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r1cn2hi8uca2byvh8a697er1fyqt2i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238209</id>
    <revision>
      <id>596110</id>
      <timestamp>2026-10-28T04:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '४ ኣክ 3 اله కాని కర్ణామృతము మీరుసగధీరుని X – మేదినిపారా పారగంభీరంగా చారు తరచారిత్రలగెసువి- చారని సాహస్రకరని రఫుర- స్థలనివాసి గె- ఏరభ డ్రాఖ్యని గెవిహితది! మంగళం|| శ్రీరామాంకితమ...'</comment>
      <origin>596110</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2236" sha1="t1x6ntkdtbmnwbdiucv66ayn5thmry1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;४
ኣክ
3
اله
కాని కర్ణామృతము
మీరుసగధీరుని X – మేదినిపారా పారగంభీరంగా చారు
తరచారిత్రలగెసువి- చారని సాహస్రకరని
రఫుర- స్థలనివాసి గె- ఏరభ డ్రాఖ్యని గెవిహితది! మంగళం||
శ్రీరామాంకితము
జోల
శంకరాధరణణణాగము-జిల సెలేగన
పల్లవి రవివంశకలశవా- కాశిననసోమ
దీవి సంచయన మిటీ- దిన్యపడ రామ .
సాదరంబుననుగౌ * సల్యక జనించి
వేదశాస్త్రాది - విద్యలనుగాంచి
మోదమునయతిజన్న - మునునిర్వహించి
వైదేహిపతివైతి - భవుని విలు ద్రుంచి
౨ జనశాజ్ఞ చేసహజ.. జనక్కలతోడ
వసమున జరియించితివి- మునులు జతకూడ
దనువుడా&quot; మారీచు_ దునిమితిని ప్రౌఢ
పొనుపదరసీతగా- ల్పోతివిల రేడ॥
బాళిచేగరమునను - బాణమునుబట్టి
వాలిబోరున్న వసుధబడగొట్టి
పాలింపనిసజునకు పట్టంబుగట్టి
వేల నన చగుల చే - వెలసితివి జెట్టి,
రవిజుచే వార్ధి సేతువు- గలుగజేసి
వివశమున వెడలుచును- వేలాద్రిణాసి
యననిజనుజిత్త ముస- నపుకుదలిపోసి
వివశత్వ మొందితివి&quot; . వేగకదురోపి
సురపుచీనిలయ వే&quot; సరి లంక జొచ్చి
సువారి రావణ సురవరుని వచ్చి
సారసు
జోజో
జోజో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1x6ntkdtbmnwbdiucv66ayn5thmry1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238210</id>
    <revision>
      <id>596111</id>
      <timestamp>2026-10-28T04:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'الد మంగళ నీరాజనమాలు ధరణీజనుగొని య- యోధ్యను జేర నచ్చి సిరులొందితివిక పీ - శ్వరులబోనిచ్చి . వేణుగోపాలాంకితము జోల పాట శంకరాధరణంగము-జరి పెతాళము పల్లవి కలిత కాంచనచేల- కరుణాలవాల...'</comment>
      <origin>596111</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2098" sha1="8tifsdstgb7tru0kxhdzgdl0axga11r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;الد
మంగళ నీరాజనమాలు
ధరణీజనుగొని య- యోధ్యను జేర నచ్చి
సిరులొందితివిక పీ - శ్వరులబోనిచ్చి .
వేణుగోపాలాంకితము
జోల పాట
శంకరాధరణంగము-జరి పెతాళము
పల్లవి కలిత కాంచనచేల- కరుణాలవాల
విలసిత సురపురిశ్రీ- నేణుగోపాల
'దెవుడై దేవకీ దేవికీ జనించి
భావనాత్ముల నెల్ల - జరగరక్షించి
కావరముగల దైత్య- గణము నొగిద్రుంచి
యీనసుధ వెన త్తివి - యింపును వహించి &quot;
ముసుకొని పురాంగనలు- మోదంబుజెంది.
ఘనసారశర్ధమ సు- గ్రంథమ్ములంది
యెనలేని తూగుటు- య్యెలనుంచి వంది
గురుతరంబఁ గనిన్ను - గొల్పువారలను
నిరతంబలిచ్చి ధర బ్రోవవలెను
గరుణచే నేలితివి- ఘనగోపకులను
మరువకను క్షమియించు మానేరవలను ॥
శ్రీలసత్కమ లేశ- నీలనిధ గాత్ర
తాలాంక సోదన క- పాలధరమ్మిత
పాలితాఖిలభక్త పాసన చరిత్ర
శైలోద్ధరణభవ్య- దలజార క్షేత్ర '
కమనీయ యదువంశ– కలశాబ్ది సోమ
యమిసముదయస్తుత ప్ర విమలకరనామ
సుమనసావనవక్ష సుగుణాభిరామ
రమణీయతరనక్ష - రణరంగ
భీము
జోజో
జోజో॥
జోజో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8tifsdstgb7tru0kxhdzgdl0axga11r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కవికర్ణామృతము (లక్ష్మయ).pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238211</id>
    <revision>
      <id>596112</id>
      <timestamp>2026-10-28T04:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '302-10 కనికర్ణామృతము గద్యము. ఇది శ్రీదుర్సురవురి సంస్థానస్థితి శ్రీవేణుగోపాలమృదుల చరణాంభోజ స్వరఫాయమానమానస్, చాత్తాద శ్రీవైష్ణవద్విజ షోడశకర్మాధికార || కోపర్షి పవిత్రగోత్ర,...'</comment>
      <origin>596112</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1671" sha1="eaq0vnjbw0h1i9in99hyxexl13lv1yw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;302-10
కనికర్ణామృతము
గద్యము.
ఇది శ్రీదుర్సురవురి సంస్థానస్థితి శ్రీవేణుగోపాలమృదుల చరణాంభోజ
స్వరఫాయమానమానస్, చాత్తాద శ్రీవైష్ణవద్విజ షోడశకర్మాధికార ||
కోపర్షి పవిత్రగోత్ర, త్రిమతస్థాపనాచార్య మహాభాష్యకారి యతిస
త్సూత్రి, లిరుక్కో-నిలూరు మఠాధికార; బ్రహ్మశ్రీ శ్రీనివాసరా..
సువాచార్య కృతపంచ సంస్కారయుత సమాశ్రయణ, ద్రా
ఔడామ్నాయ ప్రవర్తక గీర్వాణాంధ్ర కర్ణాటక నా
టకాలంకార కావ్యకృత, మేల్నాటి గోష్ఠివర్య ర
గయార్య శవిధంగవ ధర్మపత్నీ పతివ్రతా శిరో
మణీ శేషమాంబా గర్భ పయ్య సారావార రా
కాసుధాకర రసిక కేలమందును, బుధజన
విధేయుండును, బూర్వోపాధ్యాయుం
డును, వేగు లక్ష్మయాభిధేయ ప్రణీ
తదిచెన &amp;ంగళన్ రాజనంబులను
ఇవికర్ణాద్భుకము
సంపూర్ణమః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eaq0vnjbw0h1i9in99hyxexl13lv1yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ధర్మ సింధు repaired.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238212</id>
    <revision>
      <id>596121</id>
      <timestamp>2026-10-28T06:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>596121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4050" sha1="8uekqmrvhrhkbo9se51u19ts07ej0ii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh|14|-|ధర్మసింధు}}&lt;/noinclude&gt;
{{c|శుభమస్తు}}

{{ఓం నమో భగవత్యై శ్రీ దుర్గాంబాయై నమః}}

{{p|fs150|ac}}ధర్మసింధు&lt;/p&gt;
{{p|fs125|ac}}ప్రథమ పరిచ్ఛేదము&lt;/p&gt;

&lt;poem&gt;క. శ్రీనించు భువనజననిం, ధ్యానించితి నల సువెల్ల ధర్మవిదులుగా
నానందేంద్రునియాజ్ఞను, బూనితి ధర్మాబ్ధిసారముందెనుగింపన్.&lt;/poem&gt;

అవతారిక. మొదట గ్రంథకర్త నిర్విఘ్న సమాప్తి కొరకు మంగళము చేయుచున్నాడు.

ఎట్లనిన; దయాసముద్రుడును, శీఘ్ర ప్రసాదియు, దీనుల యభీష్టములు పూరించువాడును, పాప సముద్రమును శోషింప జేయువాడును, శ్రీ రుక్మిణీదేవికి మనోహరుడును, పరమపురుషుడును, దుర్బోధమయిన చరిత్రగలవాడును, సర్వభూతములకు అంతర్యామియునైన పండ్రాపురి శ్రీ విఠలస్వామిని నమస్కరించెదను. పాపములను నశింప జేయు శంకరుని నమస్కరింతును. అతడు నా శిరముపై అభయహస్తము నెప్పుడు నుంచు గాక. పార్వతిని విఘ్నేశ్వరుని బ్రహ్మదేవుని సరస్వతిని
భజించెదను. లక్ష్మీదేవిని, గరుడుని, అనంతుని, ప్రద్యుమ్నుని, ఈశ్వరుని, హనుమంతుని, సూర్యాది నవగ్రహములను, కుమారస్వామిని, ఇంద్రాది దేవతలను, విద్యాగురులను, తల్లిని అనంతభట్టుడను తండ్రిని, ధర్మశాస్త్రకర్తలగు మాధవాచార్యుడు మొదలగు వారిని నమస్కరింతును.

అవ. ఇట్లు ధ్యానించి ప్రకృత గ్రంథ ప్రతిజ్ఞను జేయుచున్నాడు:-

ప్రాచీనమైన నిబంధన గ్రంథములను విమర్శించి ప్రమాణవచనముల యొక్క ఖండన మండనములచే తేలిన సిద్ధాంతములను మాత్రము బాలబోధ కొరకు నిర్ణయసింధూక్త క్రమమున దెలుపు నీ ధర్మబ్ధిసారమను గ్రంథమును రచింపు చున్నాను. కాలము పరమేశ్వర స్వరూపమగుటచే అఖండమయినను కార్య స్వరూపముచే క్షణఘటికాద్యనంత భేదములయినది. అందు కర్మాచరణమునకు నిమిత్తముగా సంకల్పాదులయందు ఉపయోగపడునవి యారుభేదములు. ఎట్లనిన వత్సరము, అయనము, ఋతువు, మాసము, పక్షము, దివసము అని అందు వత్సరము చాంద్రా, సౌర, సావన, నాక్షత్ర, బార్హస్పత్యములని మానభేదముచే నైదువిధములు. అందు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8uekqmrvhrhkbo9se51u19ts07ej0ii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596122</id>
      <parentid>596121</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T06:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4052" sha1="i9zb93kijwxwjyjlfr1vr0571ve51ir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh|14|-|ధర్మసింధు}}&lt;/noinclude&gt;
{{c|శుభమస్తు}}

{{c|ఓం నమో భగవత్యై శ్రీ దుర్గాంబాయై నమః}}

{{p|fs200|ac}}ధర్మసింధు&lt;/p&gt;
{{p|fs125|ac}}ప్రథమ పరిచ్ఛేదము&lt;/p&gt;

&lt;poem&gt;క. శ్రీనించు భువనజననిం, ధ్యానించితి నల సువెల్ల ధర్మవిదులుగా
నానందేంద్రునియాజ్ఞను, బూనితి ధర్మాబ్ధిసారముందెనుగింపన్.&lt;/poem&gt;

అవతారిక. మొదట గ్రంథకర్త నిర్విఘ్న సమాప్తి కొరకు మంగళము చేయుచున్నాడు.

ఎట్లనిన; దయాసముద్రుడును, శీఘ్ర ప్రసాదియు, దీనుల యభీష్టములు పూరించువాడును, పాప సముద్రమును శోషింప జేయువాడును, శ్రీ రుక్మిణీదేవికి మనోహరుడును, పరమపురుషుడును, దుర్బోధమయిన చరిత్రగలవాడును, సర్వభూతములకు అంతర్యామియునైన పండ్రాపురి శ్రీ విఠలస్వామిని నమస్కరించెదను. పాపములను నశింప జేయు శంకరుని నమస్కరింతును. అతడు నా శిరముపై అభయహస్తము నెప్పుడు నుంచు గాక. పార్వతిని విఘ్నేశ్వరుని బ్రహ్మదేవుని సరస్వతిని
భజించెదను. లక్ష్మీదేవిని, గరుడుని, అనంతుని, ప్రద్యుమ్నుని, ఈశ్వరుని, హనుమంతుని, సూర్యాది నవగ్రహములను, కుమారస్వామిని, ఇంద్రాది దేవతలను, విద్యాగురులను, తల్లిని అనంతభట్టుడను తండ్రిని, ధర్మశాస్త్రకర్తలగు మాధవాచార్యుడు మొదలగు వారిని నమస్కరింతును.

అవ. ఇట్లు ధ్యానించి ప్రకృత గ్రంథ ప్రతిజ్ఞను జేయుచున్నాడు:-

ప్రాచీనమైన నిబంధన గ్రంథములను విమర్శించి ప్రమాణవచనముల యొక్క ఖండన మండనములచే తేలిన సిద్ధాంతములను మాత్రము బాలబోధ కొరకు నిర్ణయసింధూక్త క్రమమున దెలుపు నీ ధర్మబ్ధిసారమను గ్రంథమును రచింపు చున్నాను. కాలము పరమేశ్వర స్వరూపమగుటచే అఖండమయినను కార్య స్వరూపముచే క్షణఘటికాద్యనంత భేదములయినది. అందు కర్మాచరణమునకు నిమిత్తముగా సంకల్పాదులయందు ఉపయోగపడునవి యారుభేదములు. ఎట్లనిన వత్సరము, అయనము, ఋతువు, మాసము, పక్షము, దివసము అని అందు వత్సరము చాంద్రా, సౌర, సావన, నాక్షత్ర, బార్హస్పత్యములని మానభేదముచే నైదువిధములు. అందు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9zb93kijwxwjyjlfr1vr0571ve51ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉపదేశరత్నములు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238213</id>
    <revision>
      <id>596127</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ఉపదేశరత్నములు]]  | రచయిత =  | అనువాదం=  | విభాగము  =ముఖపత్రం  | ముందరి =   | తదుపరి =  | వివరములు =   |సంవత్సరం=1930 }} &lt;pages index=&quot;Kakanamu020631mbp.pdf&quot; from=1 to=50 /&gt;'</comment>
      <origin>596127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="361" sha1="3szar7rhbvbndn4gyaa963sznilynt4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఉపదేశరత్నములు]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1930
}}
&lt;pages index=&quot;Kakanamu020631mbp.pdf&quot; from=1 to=50 /&gt;</text>
      <sha1>3szar7rhbvbndn4gyaa963sznilynt4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596129</id>
      <parentid>596127</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="400" sha1="4detrz0a9swoqdbuqky1jvj5ns6v3c5" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఉపదేశరత్నములు]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1930
}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=1 to=55 /&gt;</text>
      <sha1>4detrz0a9swoqdbuqky1jvj5ns6v3c5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596130</id>
      <parentid>596129</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="400" sha1="n052ylgdgtp9plvkicg3ce5uy0q2yp6" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఉపదేశరత్నములు]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1948
}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=1 to=55 /&gt;</text>
      <sha1>n052ylgdgtp9plvkicg3ce5uy0q2yp6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596138</id>
      <parentid>596130</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="nzixdzzdjmcq9u4orwuc6mqc36ybi5t" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఉపదేశరత్నములు]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1948
}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=1 to=1 /&gt;
{{pagebreak}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=3 to=3 /&gt;
{{pagebreak}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=4 to=4 /&gt;
{{pagebreak}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=5 to=55 /&gt;</text>
      <sha1>nzixdzzdjmcq9u4orwuc6mqc36ybi5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596139</id>
      <parentid>596138</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="b6blf0iv15tcd0x9vjpbahvdmyuker9" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఉపదేశరత్నములు]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1948
}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=1 to=1 /&gt;
{{page break}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=3 to=3 /&gt;
{{page break}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=4 to=4 /&gt;
{{page break}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=5 to=55 /&gt;</text>
      <sha1>b6blf0iv15tcd0x9vjpbahvdmyuker9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596140</id>
      <parentid>596139</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="j7v4d31btphw7s0nupvu7k4e92pduni" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఉపదేశరత్నములు]]
 | రచయిత = 
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1948
}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=1 to=1 /&gt;
{{page break}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=3 to=3 /&gt;
{{page break}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=4 to=4 /&gt;
{{page break}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=5 to=53 /&gt;</text>
      <sha1>j7v4d31btphw7s0nupvu7k4e92pduni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596142</id>
      <parentid>596140</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>596142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="o4rig1q9phcrncsh5bcom9d5g3il6em" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ఉపదేశరత్నములు]]
 | రచయిత = మలయాళ స్వామి
| అనువాదం=
 | విభాగము  =
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1948
}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=1 to=1 /&gt;
{{page break}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=3 to=3 /&gt;
{{page break}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=4 to=4 /&gt;
{{page break}}
&lt;pages index=&quot;ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf&quot; from=5 to=53 /&gt;</text>
      <sha1>o4rig1q9phcrncsh5bcom9d5g3il6em</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వ్యక్తివివేకము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238214</id>
    <revision>
      <id>596134</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[వ్యక్తివివేకము]]  | రచయిత = మహిమభట్టు  | అనువాదం =   | విభాగము  = ప్రథమవిమర్శ  | ముందరి =   | తదుపరి = [[వ్యక్తివివేకము/ప్రథమభాగము|ప్రథమభాగము]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం =  }}  &lt;...'</comment>
      <origin>596134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="567" sha1="93dvy7e5gzrpvjw30i1vvp0lyyrxmkz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[వ్యక్తివివేకము]]
 | రచయిత = మహిమభట్టు
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = ప్రథమవిమర్శ
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[వ్యక్తివివేకము/ప్రథమభాగము|ప్రథమభాగము]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 
}}

&lt;pages index=&quot;వ్యక్తివివేకము (మహిమభట్టు).pdf&quot; from=1 to=32 /&gt;</text>
      <sha1>93dvy7e5gzrpvjw30i1vvp0lyyrxmkz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596137</id>
      <parentid>596134</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="742" sha1="9uor3hyxytrs6xr0hek1f0h6tplb7f1" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[వ్యక్తివివేకము]]
 | రచయిత = మహిమభట్టు
 | అనువాదం = భాగవతుల కుటుంబరాయశాస్త్రి (వ్యాఖ్యాత)
 | విభాగము  = ప్రథమవిమర్శ
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[వ్యక్తివివేకము/ప్రథమభాగము|ప్రథమభాగము]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 
}}

&lt;pages index=&quot;వ్యక్తివివేకము (మహిమభట్టు).pdf&quot; from=1 to=32 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>9uor3hyxytrs6xr0hek1f0h6tplb7f1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికృతివివేకము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238215</id>
    <revision>
      <id>596143</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[వికృతివివేకము]]  | రచయిత = అథర్వణాచార్య  | అనువాదం =   | విభాగము  =   | ముందరి =   | తదుపరి = [[వికృతివివేకము/విమర్శనము|విమర్శనము]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1955 }}  &lt;pages index=&quot;వికృతి...'</comment>
      <origin>596143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="573" sha1="jar6yo6qloub4611bvi864doyujp2zz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[వికృతివివేకము]]
 | రచయిత = అథర్వణాచార్య
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[వికృతివివేకము/విమర్శనము|విమర్శనము]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1955
}}

&lt;pages index=&quot;వికృతివివేకము.pdf&quot; from=1 to=4 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>jar6yo6qloub4611bvi864doyujp2zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికృతివివేకము/విమర్శనము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238216</id>
    <revision>
      <id>596145</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = అథర్వణాచార్య  | అనువాదం =   | విభాగము  = విమర్శనము  | ముందరి = [[../]]  | తదుపరి = [[../సంజ్ఞాపరిచ్ఛేదము/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1955 }}  &lt;pages index=&quot;వికృతివివేకము.pdf&quot; from=5 to=67 /&gt; ...'</comment>
      <origin>596145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="rxpncdlhd3z9osiyycjhsssebfwu0qj" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = అథర్వణాచార్య
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = విమర్శనము
 | ముందరి = [[../]]
 | తదుపరి = [[../సంజ్ఞాపరిచ్ఛేదము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1955
}}

&lt;pages index=&quot;వికృతివివేకము.pdf&quot; from=5 to=67 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>rxpncdlhd3z9osiyycjhsssebfwu0qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:సాధు సురారెడ్డి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>238217</id>
    <revision>
      <id>596146</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత  |ఇంటిపేరు = సాధు  |అసలుపేరు = సురారెడ్డి  |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స  |పుట్టిన_యేడు =  |గిట్టిన_యేడు =  |వివరణ =    |బొమ్మ=   |వికీపీడియా_లంకె = సాధు సురారెడ్డి  |వికీవ్యాఖ్య_లంకె =   |కామన్స...'</comment>
      <origin>596146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="707" sha1="4u6cn86vfb7m088f1uu51cug5jcs4v9" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సాధు
 |అసలుపేరు = సురారెడ్డి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = స
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ =  
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సాధు సురారెడ్డి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==సంపాదకత్వం చేసిన రచనలు==
* [[ఉపదేశరత్నములు]] (1948) {{small scan link|ఉపదేశ రత్నములు మలయాళ స్వామి 1948.pdf}}</text>
      <sha1>4u6cn86vfb7m088f1uu51cug5jcs4v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికృతివివేకము/సంజ్ఞాపరిచ్ఛేదము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238218</id>
    <revision>
      <id>596147</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = అథర్వణాచార్య  | అనువాదం =   | విభాగము  = సంజ్ఞాపరిచ్ఛేదము  | ముందరి = [[../విమర్శనము/]]  | తదుపరి = [[../సంధిపరిచ్ఛేదము/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1955 }}  &lt;pages index=&quot;వికృతివ...'</comment>
      <origin>596147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="573" sha1="jv0mxw00twzvp2e6o7vkdh243qkrvuq" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = అథర్వణాచార్య
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = సంజ్ఞాపరిచ్ఛేదము
 | ముందరి = [[../విమర్శనము/]]
 | తదుపరి = [[../సంధిపరిచ్ఛేదము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1955
}}

&lt;pages index=&quot;వికృతివివేకము.pdf&quot; from=68 to=87 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>jv0mxw00twzvp2e6o7vkdh243qkrvuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికృతివివేకము/సంధిపరిచ్ఛేదము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238219</id>
    <revision>
      <id>596149</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = అథర్వణాచార్య  | అనువాదం =   | విభాగము  = సంధిపరిచ్ఛేదము  | ముందరి = [[../సంజ్ఞాపరిచ్ఛేదము/]]  | తదుపరి = [[../అజన్తపరిచ్ఛేదము/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1955 }}  &lt;pages index=&quot;వ...'</comment>
      <origin>596149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="592" sha1="i93ebh0wrrnhzd42ueql6pqaszl2j0f" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = అథర్వణాచార్య
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = సంధిపరిచ్ఛేదము
 | ముందరి = [[../సంజ్ఞాపరిచ్ఛేదము/]]
 | తదుపరి = [[../అజన్తపరిచ్ఛేదము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1955
}}

&lt;pages index=&quot;వికృతివివేకము.pdf&quot; from=87 to=111 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>i93ebh0wrrnhzd42ueql6pqaszl2j0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికృతివివేకము/అజన్తపరిచ్ఛేదము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238220</id>
    <revision>
      <id>596150</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = అథర్వణాచార్య  | అనువాదం =   | విభాగము  = అజన్తపరిచ్ఛేదము  | ముందరి = [[../సంధిపరిచ్ఛేదము/]]  | తదుపరి = [[../హలన్తపరిచ్ఛేదము/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1955 }}  &lt;pages index=&quot;వి...'</comment>
      <origin>596150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="590" sha1="m91lu6l33w458e4g0uvht2ypc39ks95" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = అథర్వణాచార్య
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = అజన్తపరిచ్ఛేదము
 | ముందరి = [[../సంధిపరిచ్ఛేదము/]]
 | తదుపరి = [[../హలన్తపరిచ్ఛేదము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1955
}}

&lt;pages index=&quot;వికృతివివేకము.pdf&quot; from=111 to=193 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>m91lu6l33w458e4g0uvht2ypc39ks95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికృతివివేకము/హలన్తపరిచ్ఛేదము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238221</id>
    <revision>
      <id>596151</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = అథర్వణాచార్య  | అనువాదం =   | విభాగము  = హలన్తపరిచ్ఛేదము  | ముందరి = [[../అజన్తపరిచ్ఛేదము/]]  | తదుపరి = [[../క్రియాపరిచ్ఛేదము/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1955 }}  &lt;pages index=&quot;...'</comment>
      <origin>596151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="apm0k0n5vwm47b9bgmqgqya3otpqyzo" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = అథర్వణాచార్య
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = హలన్తపరిచ్ఛేదము
 | ముందరి = [[../అజన్తపరిచ్ఛేదము/]]
 | తదుపరి = [[../క్రియాపరిచ్ఛేదము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1955
}}

&lt;pages index=&quot;వికృతివివేకము.pdf&quot; from=193 to=213 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>apm0k0n5vwm47b9bgmqgqya3otpqyzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికృతివివేకము/క్రియాపరిచ్ఛేదము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238222</id>
    <revision>
      <id>596152</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = అథర్వణాచార్య  | అనువాదం =   | విభాగము  = క్రియాపరిచ్ఛేదము  | ముందరి = [[../హలన్తపరిచ్ఛేదము/]]  | తదుపరి =   | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1955 }}  &lt;pages index=&quot;వికృతివివేకము.pdf&quot; from=214...'</comment>
      <origin>596152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="hczfp4xxgckndllwm6xdbnq8x0njpfi" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = అథర్వణాచార్య
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = క్రియాపరిచ్ఛేదము
 | ముందరి = [[../హలన్తపరిచ్ఛేదము/]]
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1955
}}

&lt;pages index=&quot;వికృతివివేకము.pdf&quot; from=214 to=240 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>hczfp4xxgckndllwm6xdbnq8x0njpfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:రసగంగాధరము.pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>238223</id>
    <revision>
      <id>596169</id>
      <timestamp>2026-10-28T08:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-India}}</text>
      <sha1>hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:రసగంగాధరము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>238224</id>
    <revision>
      <id>596170</id>
      <timestamp>2026-10-28T08:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>596170</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="503" sha1="gf1pa1qau8mtqsna3ki6mutokhu2xb8" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[రసగంగాధరము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:జగన్నాథపండితరాయలు|జగన్నాథపండితరాయలు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య|ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడెమీ
|చిరునామా=హైదరాబాదు
|సంవత్సరం=1963
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>gf1pa1qau8mtqsna3ki6mutokhu2xb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రసగంగాధరము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238225</id>
    <revision>
      <id>596171</id>
      <timestamp>2026-10-28T09:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[రసగంగాధరము]]  | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు  | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య  | విభాగము  =   | ముందరి =   | తదుపరి = [[రసగంగాధరము/అవతరణిక|అవతరణిక]]  | వివరములు =   |సంవత్సర...'</comment>
      <origin>596171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="torlbr37mtcqn27q9y5z6a44g3zq524" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[రసగంగాధరము]]
 | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు
 | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[రసగంగాధరము/అవతరణిక|అవతరణిక]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1963
}}

&lt;pages index=&quot;రసగంగాధరము.pdf&quot; from=1 to=4 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>torlbr37mtcqn27q9y5z6a44g3zq524</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రసగంగాధరము/అవతరణిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238226</id>
    <revision>
      <id>596172</id>
      <timestamp>2026-10-28T09:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు  | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య  | విభాగము  = అవతరణిక  | ముందరి = [[../]]  | తదుపరి = [[../ప్రథమాననము/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1963 }}  &lt;pages index=&quot;రసగ...'</comment>
      <origin>596172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="573" sha1="h9e9x7jj3c8r1i3p2iw8emp4dm53ive" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు
 | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య
 | విభాగము  = అవతరణిక
 | ముందరి = [[../]]
 | తదుపరి = [[../ప్రథమాననము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1963
}}

&lt;pages index=&quot;రసగంగాధరము.pdf&quot; from=5 to=8 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>h9e9x7jj3c8r1i3p2iw8emp4dm53ive</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596176</id>
      <parentid>596172</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T09:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>596176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="njx0iz3301gz8eyxbflt9hif1s5qcqi" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు
 | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య
 | విభాగము  = అవతరణిక
 | ముందరి = [[../]]
 | తదుపరి = [[../కావ్యప్రకరణము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1963
}}

&lt;pages index=&quot;రసగంగాధరము.pdf&quot; from=5 to=8 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>njx0iz3301gz8eyxbflt9hif1s5qcqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రసగంగాధరము/కావ్యప్రకరణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238227</id>
    <revision>
      <id>596173</id>
      <timestamp>2026-10-28T09:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు  | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య  | విభాగము  = కావ్యప్రకరణము  | ముందరి = [[../అవతరణిక/]]  | తదుపరి = [[../రసప్రకరణము/]]  | వివరములు =   |సంవత్స...'</comment>
      <origin>596173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="614" sha1="blsbecr2gg6zgl6v6iwlstzbpfjjcvx" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు
 | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య
 | విభాగము  = కావ్యప్రకరణము
 | ముందరి = [[../అవతరణిక/]]
 | తదుపరి = [[../రసప్రకరణము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1963
}}

&lt;pages index=&quot;రసగంగాధరము.pdf&quot; from=9 to=96 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>blsbecr2gg6zgl6v6iwlstzbpfjjcvx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596174</id>
      <parentid>596173</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T09:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>దేవీప్రసాదశాస్త్రి, [[రసగంగాధరము/ప్రథమాననము]] పేజీని [[రసగంగాధరము/కావ్యప్రకరణము]] కు తరలించారు</comment>
      <origin>596173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="614" sha1="blsbecr2gg6zgl6v6iwlstzbpfjjcvx" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు
 | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య
 | విభాగము  = కావ్యప్రకరణము
 | ముందరి = [[../అవతరణిక/]]
 | తదుపరి = [[../రసప్రకరణము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1963
}}

&lt;pages index=&quot;రసగంగాధరము.pdf&quot; from=9 to=96 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>blsbecr2gg6zgl6v6iwlstzbpfjjcvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రసగంగాధరము/ప్రథమాననము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238228</id>
    <redirect title="రసగంగాధరము/కావ్యప్రకరణము" />
    <revision>
      <id>596175</id>
      <timestamp>2026-10-28T09:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>దేవీప్రసాదశాస్త్రి, [[రసగంగాధరము/ప్రథమాననము]] పేజీని [[రసగంగాధరము/కావ్యప్రకరణము]] కు తరలించారు</comment>
      <origin>596175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="qr8e8ro3gqikhf784h558el6e197ml1" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[రసగంగాధరము/కావ్యప్రకరణము]]</text>
      <sha1>qr8e8ro3gqikhf784h558el6e197ml1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రసగంగాధరము/రసప్రకరణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238229</id>
    <revision>
      <id>596178</id>
      <timestamp>2026-10-28T09:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు  | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య  | విభాగము  = రసప్రకరణము  | ముందరి = [[../కావ్యప్రకరణము/]]  | తదుపరి = [[../రసప్రకరణము -2/]]  | వివరములు =   |సం...'</comment>
      <origin>596178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="kj97fogkdzor4k5iiol8vtlr6p14kgu" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు
 | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య
 | విభాగము  = రసప్రకరణము
 | ముందరి = [[../కావ్యప్రకరణము/]]
 | తదుపరి = [[../రసప్రకరణము -2/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1963
}}

&lt;pages index=&quot;రసగంగాధరము.pdf&quot; from=97 to=185 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>kj97fogkdzor4k5iiol8vtlr6p14kgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రసగంగాధరము/రసప్రకరణము -2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238230</id>
    <revision>
      <id>596179</id>
      <timestamp>2026-10-28T09:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు  | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య  | విభాగము  = రసప్రకరణము -2  | ముందరి = [[../రసప్రకరణము/]]  | తదుపరి = [[../గుణప్రకరణము/]]  | వివరములు =   |సంవత...'</comment>
      <origin>596179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="js9p3uhxjewno0015ornn3f0ljlxw44" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు
 | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య
 | విభాగము  = రసప్రకరణము -2
 | ముందరి = [[../రసప్రకరణము/]]
 | తదుపరి = [[../గుణప్రకరణము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1963
}}

&lt;pages index=&quot;రసగంగాధరము.pdf&quot; from=186 to=291 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>js9p3uhxjewno0015ornn3f0ljlxw44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రసగంగాధరము/గుణప్రకరణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238231</id>
    <revision>
      <id>596180</id>
      <timestamp>2026-10-28T09:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు  | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య  | విభాగము  = గుణప్రకరణము  | ముందరి = [[../రసప్రకరణము -2/]]  | తదుపరి = [[../భావప్రకరణము/]]  | వివరములు =   |సంవ...'</comment>
      <origin>596180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="626" sha1="h5c4rlx60er4r08l0oivrk8lyf36d14" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు
 | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య
 | విభాగము  = గుణప్రకరణము
 | ముందరి = [[../రసప్రకరణము -2/]]
 | తదుపరి = [[../భావప్రకరణము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1963
}}

&lt;pages index=&quot;రసగంగాధరము.pdf&quot; from=292 to=376 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>h5c4rlx60er4r08l0oivrk8lyf36d14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రసగంగాధరము/భావప్రకరణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238232</id>
    <revision>
      <id>596181</id>
      <timestamp>2026-10-28T09:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు  | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య  | విభాగము  = భావప్రకరణము  | ముందరి = [[../గుణప్రకరణము/]]  | తదుపరి =   | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1963 }}  &lt;pages index=&quot;...'</comment>
      <origin>596181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="ssigbvyp8uuejfjmvig219w3g0rp9gz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత =  	జగన్నాథపండితరాయలు
 | అనువాదం = ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య
 | విభాగము  = భావప్రకరణము
 | ముందరి = [[../గుణప్రకరణము/]]
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1963
}}

&lt;pages index=&quot;రసగంగాధరము.pdf&quot; from=377 to=517 /&gt;
[[వర్గం:అలంకారశాస్త్రములు]]</text>
      <sha1>ssigbvyp8uuejfjmvig219w3g0rp9gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:మంథా సూర్యనారాయణ</title>
    <ns>102</ns>
    <id>238233</id>
    <revision>
      <id>596188</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత  | అసలుపేరు     = సూర్యనారాయణ  | ఇంటిపేరు     = మంథా   | పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ  | పుట్టిన_యేడు     =   | గిట్టిన_యేడు     =   | వివరణ  =   | బొమ్మ          =   | వికీపీడియా_లంకె    = మంథా సూర్యనారాయణ }}  ==రచనలు==  *...'</comment>
      <origin>596188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="pxnasbzqqegeqrjcma2aqcy8mjybzhf" xml:space="preserve">{{రచయిత
 | అసలుపేరు     = సూర్యనారాయణ
 | ఇంటిపేరు     = మంథా 
 | పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 | పుట్టిన_యేడు     = 
 | గిట్టిన_యేడు     = 
 | వివరణ  = 
 | బొమ్మ          = 
 | వికీపీడియా_లంకె    = మంథా సూర్యనారాయణ
}}

==రచనలు==

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/, సర్ ఆర్థర్ థామస్]] (1960)


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>pxnasbzqqegeqrjcma2aqcy8mjybzhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596189</id>
      <parentid>596188</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>596189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="766" sha1="bsyb9ca7cseeiws4w80q04yhin5ir8w" xml:space="preserve">{{రచయిత
 | అసలుపేరు     = సూర్యనారాయణ
 | ఇంటిపేరు     = మంథా 
 | పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 | పుట్టిన_యేడు     = 
 | గిట్టిన_యేడు     = 
 | వివరణ  = 
 | బొమ్మ          = 
 | వికీపీడియా_లంకె    = మంథా సూర్యనారాయణ
}}

==రచనలు==

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా]] (1960)


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>bsyb9ca7cseeiws4w80q04yhin5ir8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596192</id>
      <parentid>596189</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>596192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="jq3jrmpm6axunwowwjojby7wo6wy3ch" xml:space="preserve">{{రచయిత
 | అసలుపేరు     = సూర్యనారాయణ
 | ఇంటిపేరు     = మంథా 
 | పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 | పుట్టిన_యేడు     = 
 | గిట్టిన_యేడు     = 
 | వివరణ  = 
 | బొమ్మ          = 
 | వికీపీడియా_లంకె    = మంథా సూర్యనారాయణ
}}

==రచనలు==

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా]] (1960)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంపనములు-తరంగములు]] (1960)


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>jq3jrmpm6axunwowwjojby7wo6wy3ch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:యం. రామలింగశాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>238234</id>
    <revision>
      <id>596201</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత  | అసలుపేరు     =   | ఇంటిపేరు     = యం. రామలింగశాస్త్రి  | పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర  | పుట్టిన_యేడు     =   | గిట్టిన_యేడు     =   | వివరణ  =   | బొమ్మ          =   | వికీపీడియా_లంకె    = యం. రామలింగశాస్త్రి }}  ==రచ...'</comment>
      <origin>596201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="4ijhdtao10v1t7z9tfe8pfsnse4pyb2" xml:space="preserve">{{రచయిత
 | అసలుపేరు     = 
 | ఇంటిపేరు     = యం. రామలింగశాస్త్రి
 | పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర
 | పుట్టిన_యేడు     = 
 | గిట్టిన_యేడు     = 
 | వివరణ  = 
 | బొమ్మ          = 
 | వికీపీడియా_లంకె    = యం. రామలింగశాస్త్రి
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెపూడి]] (1960)

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>4ijhdtao10v1t7z9tfe8pfsnse4pyb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596202</id>
      <parentid>596201</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>596202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="749" sha1="dsbvm3asfizdd9cfz07t4lh45kq94p6" xml:space="preserve">{{రచయిత
 | అసలుపేరు     = 
 | ఇంటిపేరు     = యం. రామలింగశాస్త్రి
 | పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర
 | పుట్టిన_యేడు     = 
 | గిట్టిన_యేడు     = 
 | వివరణ  = 
 | బొమ్మ          = 
 | వికీపీడియా_లంకె    = యం. రామలింగశాస్త్రి
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకనాథ్ జీ]] (1960)

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>dsbvm3asfizdd9cfz07t4lh45kq94p6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596204</id>
      <parentid>596202</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T10:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>596204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="aznieyhns1xo4y2y57a1wnu8tidd1gx" xml:space="preserve">{{రచయిత
 | అసలుపేరు     = 
 | ఇంటిపేరు     = యం. రామలింగశాస్త్రి
 | పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర
 | పుట్టిన_యేడు     = 
 | గిట్టిన_యేడు     = 
 | వివరణ  = 
 | బొమ్మ          = 
 | వికీపీడియా_లంకె    = యం. రామలింగశాస్త్రి
}}

==రచనలు==
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకనాథ్ జీ]] (1960)
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాన్హో పాత్ర]]

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>aznieyhns1xo4y2y57a1wnu8tidd1gx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238235</id>
    <revision>
      <id>596209</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స వాదము ૩ లక్షణామూలకధ్వని రెండువిధాలు. అర్థాంతర సంక్రమిత వాచ్యధ్వని, అత్యంత తిరస్కృత వాచ్యధ్వని అని. ఈ విధముగా ధ్వని కావ్యము పంచాత్మకము. వీనిలో రసధ్వని సర్వాధికరమణీయము....'</comment>
      <origin>596209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4799" sha1="jw2oso8s7tipv42uuyjug8pmdnrvptz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స వాదము
૩
లక్షణామూలకధ్వని రెండువిధాలు. అర్థాంతర సంక్రమిత వాచ్యధ్వని,
అత్యంత తిరస్కృత వాచ్యధ్వని అని. ఈ విధముగా ధ్వని కావ్యము
పంచాత్మకము. వీనిలో రసధ్వని సర్వాధికరమణీయము. అందువలన
రసధ్వనికి ఆత్మగా ఉన్న రసము నిరూపింపబడుతున్న
ది.
సముచితలలిత సన్ని వేళచారుణా కావ్యేన సమర్పితై, సహృదయ హృదయం
ప్రవిప్లైః తదీయసహృదయతాసహకృతేన భావనావిశేషమహిమ్నా విగళిత
దుష్యంతరమణీత్వాదిభిః, అలౌకికవిభా వాసుభావవ్యభిచారిశబ్దవ్యపదేశ్యైః
శకుంతలాదిభి రాలంబనకారణైః చంద్రికాదిభి రుద్దీపనకారణై, అశ్రు
పాతాదిభిః కార్యైః, చింతాది । సహకారిభిశ్చ సంభూయ ప్రాదుర్భావితేన,
అలౌకికేన వ్యాపారేణ, తత్కాలనిర్వర్తితానందాంశావరణాజ్ఞానేన అతఏవ
శ్రీమృష్టపరిమిత ప్ర మాతృత్వాదినిజధర్మేణ ప్రమాత్రా స్వప్రకాశతయా
వాస్తవేన నిజస్వరూపానందేన సహ గోచరీ క్రియమాణః ప్రాగ్వినివిష్ట
వాసనారూపః రత్యాదిరేవ రసః *
* రసవాదమునకు సంబంధించిన ఈ సిద్ధాంతసూత్రము భావగర్భితముగా జటి
లముగా ఉన్నది. ఈ సూత్ర భావార్థమును నానాముఖముగా గ్రహించుట సముచిత
ముగా ఉంటుంది. సముచిత లలిత సన్ని వేళ మధురమైన కావ్యము విభావానుభావ
వ్యభిచారి భావములను సమర్పించుతుంది. ఆ విభావాదులు సహృదయహృదయమును
ప్రవేశించులేని. సహృదయునకు అనుసంధానాత్మకమయిన ఒక భావనావిశేషము
ఈన్నది. అది అపూర్వము. దానికి ఆసాధారణసమర్థమహిమ ఉన్నది. అది అతని
సహృదయతా సహకృతము. తత్ప్రభావమువలన దుష్యంతునిలోని దుష్యంతత్వము,
కుంతలలోని శకుంతలత్వము, దుష్యంతకాంతాత్వము విదలితము అవుతవి. వారు
సహృదయునకు సాధారణస్వరూపముతో గోచరించుతారు.
సామాన్యముగా లోక పరిస్థితిలో శకుంతలాదులు అలంబనకారణాలు, చంద్రి
కాదులు ఉద్దీపన కారణాలు, అశ్రుపాతాదులు కార్యములు, చింతాదులు సహకారులు,
అవి భావనామాత్ర గోచరములు అయినపుడు లోక సిద్ధరూపమును విడనాడి అలౌ
కిక రూపమును పొందును. లోక సిద్ధరూపములో కార్య కారణాదిరూపమును ధరించి
ఉన్నప్పటికీ అలౌకికరూపమును ధరించినపుడు కార్యకారణాది శబ్దవ్యపదేశ్యములు
కావు. కావ్య నాట్య పరిభాషలో ఆలౌకికములుగా వ్యవహరింపబడేటప్పుడు అలంబన
కారణములు ఆలంబన విభావములనీ, ఉద్దీపన కారణములు ఉద్దీపనవిభావములనీ, కార్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jw2oso8s7tipv42uuyjug8pmdnrvptz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238236</id>
    <revision>
      <id>596210</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '६४ నవ రస గంగాధరము -సుందరమును ఉచితమును అయిన రచనాది సన్ని వేశము కలిగిన సుందర కావ్యముచేత బోధితములు అయిన పదార్థాలు సహృదయ హృదయములో గోచరము లగును, అనగా ఆయా పదార్థాకారము ములు అనుభ...'</comment>
      <origin>596210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5553" sha1="5rz22pal1e3qqd1t5vpbirppz94no5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;६४
నవ రస గంగాధరము
-సుందరమును ఉచితమును అయిన రచనాది సన్ని వేశము కలిగిన
సుందర కావ్యముచేత బోధితములు అయిన పదార్థాలు సహృదయ
హృదయములో గోచరము లగును, అనగా ఆయా పదార్థాకారము
ములు అనుభావములనీ, సహకారులు వ్యభిచారిభావములనీ వ్యపదేశము పొందు
తున్నవి. సహృదయుడు తన అసాధారణ భావనావిశేషమహిమవలన వీనిని ఆస్వాద్య
మానములనుగా చేసికొంటాడు. బాగా చర్వ్యమాణములు అవుతూ ఉన్న వీని సంచల
సమువలన ఒక అలౌకిక వ్యాపారము ఆవిర్భవించుతున్నది. ఆ ఆలౌకిక వ్యాపార మే వ్యంజన.
(ఇప్పుడు) సామాజికునకు ప్రమాత అని పేరు. ప్రమాతయొక్క నిత్యసహజస్వరూ
నందాంశానికి అజ్ఞానము ఆవరణముగా ఉన్నది. చర్వణా సమకాలములో
నము తొలగిపోతుంది. ఈ ఆవరణము ఈవిధముగా నివృత్తమైపోయినందువలన సహృ
దయునిలోని పరిమిత మాతృభావము నిశ్శేషముగా ప్రమార్జితము అవుతుంది. సహజ
మైన స్వరూపధర్షము అవిర్భవించుతుంది. ఇటువంటి ఈ ప్రమాత స్వప శాశస్వభా
వము కలిగిన వా స్తవ నిజస్వరూపానందముతో పాటుగా రత్యాది భావమును గోచరము
చేసికొంటాడు. సహృదయుని హృదయములో రత్యాదిభావము ప్రాశ్కాలముందే
ప్రవేశము పొంది వాసనా (సంస్కార) రూపాన ఉంటుంది. ఇట్లా గోచరీకృతమైన
రత్యాదిక మే రసము .
నిగూఢమైన రసభారతీ నిష్యందమును భావకులు ఈ విధము గా కూడా భావించ
వలయును. సహృదయుడు ప్రపంచములో రతి శోకాదిభావములను అనుభవించు
తాడు. అతడు కొందరిని ప్రేమించును. మరి కొందరిని ద్వేషించును. ఇంకా కొందరిని
గురించి శోకించుతాడు, ఈ రతిశోకాది భావానుభూతివలన సహృదయుని హృదయ
మందు ఒక సంస్కారము ఉదయించుతుంది. ఆ భావములు అతని హృదయములో
వాసనాస్వరూపమున ఉంటవి. ఆయా భావాలకు సన్ని వేశ సంబంధ విశేషము
వలన స్థాయిత్వము కలుగుతుంది. ఈ వాసనారూపముగా ఉన్న
భావాలు చిత్తవృత్తి రూపములు. వీని స్వరూపము మున్ముందు విస్పష్టము చేయబడును.
రత్యాది స్థాయి
స్వభావసిద్ధముగా ఉండి స్వతః ప్రకాశమానము అయిన ఆత్మానందముతో పాటుగా
ఆ రత్యాది భావములు అనుభవానికి వచ్చినప్పుడు “రసములు” అనే వ్యవహారము కలుగు
తుంది. కాని మానవుని ఆనందమయతకు అజ్ఞానము ఆవరణముగా ఉన్నది. అ ఆజ్ఞా
నముచేత ఆనం దాంశము కప్పబడి పోయినది. ఆ ఆ ఆత్మానందము భాసించనంతవరకూ
వాసనారూపము లయిన రత్యాదుల అనుభవము కలుగదు. ఆ అవరణ భంజనము చేయ
డానికి ఒక అలౌకిక క్రియ ఉత్పన్నము కావలసి ఉన్నది.
ఆ అజ్ఞానము ఆ ఆనందాచ్ఛాదకము దూరదూరమై పోయింది. అనుభవము పొందు
ఆ క్రియా ద్వారాన
సామాజికునిలోని ఆల్పజ్ఞత విలు ఏమై పోతుంది.
కొన్ని పదార్థముల యొక్క బోధమాత్రమే కలుగుతుంది కాని మరికొన్ని పదార్ధ
ములబోధ కలుగదు; సకలవిషయక జ్ఞానము కలుగదు.
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5rz22pal1e3qqd1t5vpbirppz94no5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238237</id>
    <revision>
      <id>596211</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రస వాదము లయిన చి త్తవృత్తులు కలుగును అని భావము. ఈ వృత్తులు దుష్యంత రమణ్యాది రూపముగా ఉండును. అప్పుడు సహృదయుని పునః పునరను సంధానవి శేషమహిమవలన ఆయా పదార్థములందు ఉన్న దుష్యంత ర...'</comment>
      <origin>596211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5718" sha1="e845kbj0zxp2pbi81f7czryq4wtjo5t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రస వాదము
లయిన చి త్తవృత్తులు కలుగును అని భావము. ఈ వృత్తులు దుష్యంత
రమణ్యాది రూపముగా ఉండును. అప్పుడు సహృదయుని పునః పునరను
సంధానవి శేషమహిమవలన ఆయా పదార్థములందు ఉన్న దుష్యంత
రమణీత్వాదికము పోవును. అది సామాన్యముగ సహృదయ నివరత్యు
ఈ ఆవరణభంగము కలుగగా సాంసారిక భేదభావము కూడా నశించిపోతుంది.
ఇది నాది, ఇది పరునిది, అనే భేద భావము లుండవు. అప్పుడు ఆత్మానంద సహితర త్యాది
స్థాయీభావములయొక్క అనుభవము కలుగుతుంది. విభావానుభావ వ్యభిచారిభావములు
పూర్వము చెప్పిన అలౌకిక
క్రియను కలుగజేస్తున్నవి. ఆ మూడింటి సంయోగము
వలన అలౌకిక
వ్యాసారము ఉత్పన్న మవుతున్నదని భావము.
విభావాను భావవ్యభిచారుల స్వరూపము లెటువంటివో తెలియవలసి ఉన్నది.
రత్యాదిచిత్త వృత్తులు ఆత్మానందముతో పాటు అనుభవములోనికి వచ్చిన పిమ్మట
రసరూపాన పరిణతము అవుతున్నవి. అవి ఏ కారణాలవలన కలుగుతున్నవో ఆకార
ణాలు రెండు విధములుగా ఉన్నవి. కొన్ని కారణాలు భావాలను ఉత్పన్నము చేయును.
కొన్ని ఉద్దీప్తములనుగా చేయును. ఉత్పాదకము అయినకారణాలు అలంబనములనీ,
ఉద్దీపకము అయినవి ఉద్దీపన కారణాలనీ వ్యవహరింపబడుతున్నవి. దీనివలన రత్యాది
చిత్తవృత్తులు కలిగిన తరువాత శరీరము యొక్క అంగోపాంగములలో కొన్ని భావాలు
ఉత్పన్నములు ఆవుతున్నవి. అని పైవాని కార్యరూపములు. మొదటి విధముగా ఉత్పన్న
ములు అవుతూ ఉన్న రత్యాది చిత్తవృత్తులతో పాటు మరికొన్ని ఇతరచిత్తవృత్తులు
కూడా ఉత్పన్నము లవుతవి; రత్యాది చిత్తవృత్తులకు ఇవి సహాయకములు, అందు
వలన 'సహకారులు' అనబడుచున్నవి. వీనిని ఉదాహరణములో సమన్వయించి తెలిసి
కొనుట ఉచితముగా ఉంటుంది.
శకుంతలా విషయకముగా దుష్యంతుని అంతరా తలో రతి ఉత్పన్నమైనది అను
కొనండి. ఆ విషయములో శకుంతల రత్యుత్పాదనము చేసింది కాబట్టి శకుంతల
దుష్యంతుని ప్రేమలో ఆలంబన కారణము, &quot;వెన్నెల విరచిస్తుతున్నది. మలయమారు
తము వీచుతున్నది” ఇటువంటి ఈ సన్ని వేళము ఉద్దీపన కారణము. ఇవి శకుంతల పై
దుష్యంతునకు కలిగిన ప్రేమను ఉద్దీపింపచేసిన వికదా! ఇప్పుడు దుష్యంతుని ప్రేమ
దృఢమైనది. కాని శకుంతల లభించలేదు. అందువలన అతనికి వి ప్రలంభము కలిగింది.
అతని నేత్రాలనుండి అశ్రువులు రాలినవి. ఈ ఆశ్రువులు ప్రేమకార్యములు. ఈ విధముగా
ఆ ప్రేమతో పాటుగా చింత, ఔత్సుక్యము మొదలయిన సహకారి భావాలు
ఈఉత్పన్నము అయినవి. &quot;ఆ శకుంతలా ప్రాప్తి నాకు ఏ విధముగా కలుగుతుంది? &quot;నేను
ఆమెను నదీతీరలతానికుంజములో చూచుటకు వెళ్లుతాను.” ఇట్లా దుష్యంతునకు
అనేకవిధములయిన భావాలు ఉత్పన్నములు అయినవి. ఇవి ప్రేమకు సహకారకములు,
ఈ విధముగా శోకాదిభావాలు కలిగినప్పుడుకూడా సమన్వయించి చూచుకోవాలి.
9&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e845kbj0zxp2pbi81f7czryq4wtjo5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238238</id>
    <revision>
      <id>596212</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'న వ ర స గా ధ ర ము ద్బోధకు అనుకూలమయిన అలౌకికరూపము ధరించును. అప్పుడు అలౌకికములగు విభానాను భావవ్యభిచారిశబ్దములచే వ్యవహరింప బడును. అట్టి శకుంతలాదులు ఆలంబన విధానములు అను పేరుత...'</comment>
      <origin>596212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4723" sha1="14s0yd5xmfjyzfp4nwkkjq1ag2boh4n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;న వ ర స
గా ధ ర ము
ద్బోధకు అనుకూలమయిన అలౌకికరూపము ధరించును. అప్పుడు
అలౌకికములగు విభానాను భావవ్యభిచారిశబ్దములచే వ్యవహరింప
బడును. అట్టి శకుంతలాదులు ఆలంబన విధానములు అను పేరుతో
కారణములు, అట్టి రూపము కల చంద్రికాదులు ఉద్దీపన విభావములు
అనుపేరుతో ఉద్దీపనకారణములు అగును. అట్టి అశ్రుపాతాదులు అను
భావములు అను పేరుతో
ಅಟ್ಟೆ
కార్యము లగును. చింతాదులు వ్యభిచారి
భావములు అను పేరుతో సహకారి కారణములు అగును. ఇవి అన్నీ
కలిసి ఒక అలౌకిక వ్యాపారమును పుట్టించుతవి. ఇవిత కాలములో ప్రమా
తకు ఆనందాంళావరకముగా ఉన్న అజ్ఞానమును నివర్తింప చేయును.
అప్పుడు అజ్ఞానము నివర్తించిన తోడనే ఈ ప్రమాతలోఉన్న ప్రమా
తృత్వము మొదలయిన నిజధ ర్మములు నశించును. అప్పుడు ప్రమా
తృత్వమటిత త్రిపుటి నశించును. ఆ సమయములో ప్రమాత స్వప్రకాశ
రూపుడగుటవలన, స్వప్రకాశ మగు దీపము తాను ప్రకాశించుతూ
సన్నికృష్ణ పదార్ధములు భాసింపచేస్తూ ఉన్నట్లు స్వస్వరూపానం
దమూ తత్సన్ని కృష్ణమగు వాసనారూపరతిన్నీ భాసించును. అట్టి
రత్యాదికము రస మనబడుతుంది.
ఈ విషయములో మమ్మటాచార్యుడు తన
కాస్యప కాశములో-
ఇప్పుడు ఈ చెప్పిన సర్వవిషయాలనూ మనము ఈ ప్రాపంచిక గోష్ఠిలో
చూడగలుగుతూనే ఉన్నాము. పూర్వోక్త పక్రియానుసారముగా ఈ
భావాలకు ఏ శకుంతలాద్యాలంబనములు కలవో, వీచంది కాద్యుద్దీపన కారణనులు
కలవో వానివలన ఏ అశ్రు పాతాది కార్యములు ఉత్పన్నములు ఆవుతున్నవో, ఏ
చింతాదులు సహకారిభావములు అవుతున్నవో అవి ఆ యా రసవర్ణనానికి సముచిత
లలిత మధురశబ్దముల రచనలవలన మనోహరము ఆయిన కావ్యము ద్వారా ఉపస్థిత
ములై సహృదయుని హృదయములో ప్రవేశము పొందుతున్నవి. అప్పుడు ఆ భావరుని
సహృదయతతో పాటు ఏక ప్ర కారక మైన భావనవలన ఆనగా మగల మగల
&quot;కావ్యాను
సంధాన ప్రభావము వలన శకుంతల దుష్యంతునకు సంబంధించిన యువతి అనేభావము
తొలగిపోతున్నది. ఆవి అన్నీ అలౌకికములు అవుతున్నవి. వానిలోని ప్రాపంచిక
త్వముపోతున్నది. కాగా వానిలోని కారణములు విభావములనీ, కార్యములు అను
భావములనీ సహకారులు వ్యభిచారులనీ చెప్పబడుతున్నవి. వీనిద్వారా పూర్వము
చెప్పిన అలౌకిక క్రియా ద్వారకముగా రసాభివ్యక్తి కలుగుతున్నదని భావము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14s0yd5xmfjyzfp4nwkkjq1ag2boh4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238239</id>
    <revision>
      <id>596213</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము వ్యక్తః స తైర్విభావాద్యైః స్థాయిభావో రసః స్మృతః &quot; అని పలుకు తున్నాడు. రత్యాదిస్థాయి భావము విభావాదులవలన వ్యక్తమైనప్పుడు రసము అని వ్యవహరింపబడుతున్నది. వ్యక్తమనగా...'</comment>
      <origin>596213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4976" sha1="16na0dd7tkedr0ae6168slj0xqxho86" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
వ్యక్తః స తైర్విభావాద్యైః స్థాయిభావో రసః స్మృతః &quot; అని పలుకు
తున్నాడు. రత్యాదిస్థాయి భావము విభావాదులవలన వ్యక్తమైనప్పుడు
రసము అని వ్యవహరింపబడుతున్నది. వ్యక్తమనగా వ్యక్తి విషయీ
కృతమగుట అని అర్థము. అజ్ఞానరూపమైన ఆవరణము నష్టమైపోగా
చైతన్యమునకు విషయమగుట . ఆ చైతన్యముద్వారా ప్రకాశమగుట
అని భావము, భగ్నా వరణమైన చిదంశమునకే వ్యక్తి అని వ్యవ
హారము,
శరవాదికము (మూకుడు)చే కప్పబడిన దీపము ఇతరములను ప్రకా
శింపజేయదు. అప్పుడు దాని ప్రకాశముకూడా మనకు తెలియదు. ఆ
ఆవరణముగా ఉన్న శరావాదికమును తీసివేయగా దీపము, సన్నిహిత
పదార్థాలను ప్రకాశింపచేస్తుంది. తాను కూడా ప్రకాశించుతుంది.
-ఈ విధముగానే ఆత్మ చైతన్యము ఆవరణము పోగా విభావాదికముతో
కూడుకున్న రత్యాదికమును ప్రకాశింపచేస్తుంది. స్వయముగా తాను
కూడా ప్రకాశించుతుంది. రత్యాదులు అంతఃకరణ ధర్మాలు. ఎన్ని ఎన్ని
అంతఃకరణధర్మాలు ఉన్నవో అవి అన్నీ కూడా సాక్షి భాన్యములు అని
చెప్పబడుతున్నవి. సాక్షి అనగా ఆత్మచైతన్యము. ఆత్మచైతన్యమువలన
తెలియబడుట
* సాక్షి భాస్యములు, శాంతా ద్యాలంబన విభావములు, చంద్రి కాద్యుద్దీపన
విభావములు బాహ్యము అయినప్పుడు ప్రత్యక్షము మొదలయిన ప్రమాణముల చేత
అవియే
ప్రసిద్ధము. | స్వప్నగ
గతము అయినపుడు, మనో రాజ్యస్థములు అయి
నప్పుడు అంతరములు అని చెప్పబడుతున్నవి. అప్పు డవి సాక్షి చినాత్ర భాష్యములు
కావలసినదే. సాదా తచేత ఖాసింప చేయబడేవి కాబట్టి సాక్షి భాగ్యములు అన
బడుతున్నవి. కేవలమూ విభావములేకాక అనుభావాలు కూడా స్వప్న మనోరథములలో
సాక్షి భాస్యములే. అలంబన విభావాది బాహ్యపదార్థాలకు చదురాదీంద్రియములకూ
సన్నికర్ష కలిగినప్పుడు ప్రత్యక్షము కలుగుతుంది. వస్తువునకూ ఇంద్రియమునకూ సన్ని
కర్ష కలుగగా అంతఃకరణముతో కూడుకొనిన అత్యచైతన్యము చతురాది ద్వారా వెలు
పలికి వెడలి ఆయా వస్తువుల ఆకారము పొందుతున్నది. ఆత్మ అంతః కరణముతో
సఁయోగము పొంది అంతరికధర్మాలకంటే ఇతరములయిన ఘటపటాది పదార్ధములను
కాశింప చేస్తుంది. రత్యుత్సాహాద్యంతఃకరణధరాలను సాక్షాత్తుగా ఈ ఆ శ్రయే
ప్రకాశింపచేస్తున్నది. అందువలన ఇవి సాక్షిభాస్యములు. ఈ విధముగా అంతర
భావాలుకూడా సాక్షి చైతన్యముచే ప్రత్యక్షము అవుతున్నది. కాబట్టి అంతఃకరణ ధర్మాలు
సాక్షి భాస్యములు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>16na0dd7tkedr0ae6168slj0xqxho86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238240</id>
    <revision>
      <id>596214</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'B నవరసగంగా ధ ర ము అవి ప్రకాశింపబడును అని భావము. ప్రపంచమున ఏ యే పదార్థములు ఉన్నవో వానిని అంతఃకరణముతో కూడుకొనిన ఆత్మ అవసింప చేస్తుంది. అంతఃకరణములోని రత్యాదిధర్మాలు సాక్షాన్...'</comment>
      <origin>596214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3778" sha1="pzh5sdjurs7e5z1b02k0xas4cq08ezo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;B
నవరసగంగా ధ ర ము
అవి ప్రకాశింపబడును అని భావము. ప్రపంచమున ఏ యే పదార్థములు
ఉన్నవో వానిని అంతఃకరణముతో కూడుకొనిన ఆత్మ అవసింప
చేస్తుంది. అంతఃకరణములోని రత్యాదిధర్మాలు సాక్షాన్ద్రష్ట అయిన
ఆత్మద్వారా ప్రకాశితములు అవుతున్నవి. ఇతర పదార్థములు ఆత్మ
ద్వారా ప్రకాశింపబడుట ఉన్నది కాని ఆత్మ ఇతరములవలన అవ
భాసింపబడవలసిన అవసరము లేదు. అందువలననే అది సాక్షి అనీ
సాక్షాద్రష్ట అనీ చెప్పబడుతున్నది,
ఈ విషయములో ఒక శంక కలుగవచ్చును. రత్యాది భావాలు వాసనా
రూపముగా అంతఃకరణములో ఉన్నవి. అవి ఆత్మచైతన్యముద్వారా
అవభాసింపబడవచ్చును. కాని శకుంతలాది విభావపదార్థాలు ఆత
చైతన్యముద్వారా అవభాసింపబడుట ఎట్లు? విభావాదిపదార్థములు
బాహ్యవస్తువులుక దా! అవి అంతఃకరణముతో సంబంధించి లేవే! ఏ విధ
ముగా ఇవి సాక్షి భాస్యములు కాగలుగుతవి? అని.
ఈ శంకకు ఇది సమాధానము. స్వప్నములో కనపడే తురగము సాక్షి
భాస్యము అవుతున్నది. ఆ విధముగా భ్రాంతి కలిగినప్పుడు జాగ్ర
దవస్థలో కూడా రంగమందు (తగరము) రజతము సాక్షి భాస్యము అవు
తున్నది. కేవలము ఆ తద్వారా వాని భాసము కలుగుతున్నది. ఆ
విధముగా భాసింపబడే అవి ప్రత్యేక పదార్థాలు కావు. కేవలమూ
కల్పనా ప్రసవములు. ఈ విధముగా కల్పనలో గోచరించు ఏ పదార్థ
మైనా సాక్షి భాన్యము కావచ్చును. అట్లే శకుంతలాది విభావాదులు
(విభావాదిరూపముగా ఉన్న శకుంతలాదులు) బాహ్యపదార్థములు
కావు. స్వప్న తురగాదులవలె సహృదయునకు తన సహృదయతాసహ
కృత భావనావి శేషమువలన అంతఃకరణమందు కల్పితములయిన అంతః
పదార్థములే. అందువలన సాక్షి భాస్యములు అని తలచుటలో విరో
ధము లేదు.
ఒక శంక. వాసనారూపములయిన రత్యాదులు రసమని చెప్పినట్లయినది.
కాగా రసము చైతన్యరూపము. దానికి ఉత్పత్తివినాశములు లేవు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pzh5sdjurs7e5z1b02k0xas4cq08ezo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238241</id>
    <revision>
      <id>596215</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము అటువంటప్పుడు రసము ఉత్పన్నమైనది, రసము సష్టమైనది అనే వ్యవ హారము ఏ విధముగా కుదురుతుంది? అని. సమాధానము–రసీభూత మైన రతి వాసనారూపముగా స్థిరమే. అయినా వ్యంజకములయిన విభావా...'</comment>
      <origin>596215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3576" sha1="22p46e1duebdkapblmca70o0mujaeg2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
అటువంటప్పుడు రసము ఉత్పన్నమైనది, రసము సష్టమైనది అనే వ్యవ
హారము ఏ విధముగా కుదురుతుంది? అని.
సమాధానము–రసీభూత మైన రతి వాసనారూపముగా స్థిరమే. అయినా
వ్యంజకములయిన విభావాదులలో ఉత్ప త్తివినాశములు ఉన్నవి. విభా
వాదుల సంయోగమువలన కలుగుతూ ఉన్న అజ్ఞానరూపానరణము
యొక్క భంగానికికూడా ఉత్ప త్తివినాశములు ఉన్నవి. అందువలన
విభావాదుల ఉత్పత్తి వినాశములను అనుసరించి కాని, ఆవరణభంగము
యొక్క ఉత్పత్తి వినాశములను అనుసరించికాని రసము ఉత్పన్నము
అయినదనీ వినష్టము అయినదనీ అనవచ్చును.
వర్ణము
ములు నిత్యములని వైయాకరణులూ మీమాంసకులూ అంగీక
రించుతారు. కాగా “గకారము పుట్టింది. గకారము నశించింది&quot; అనే
వ్యవహారము ఏ విధముగా కుదురుతుంది? అని వారు శంకించుకొని ఈ
విధముగా సమాధానించుకొన్నారు. వర్ణములను వ్యక్తము చేయనటు
వంటి తాల్వాదివ్యాపారములయొక్క ఉత్పత్తిని అనుసరించి శబ్దమందు
ఉత్ప త్తినీ, వినాశమును అనుసరించి శబ్దమందు వినాశమునూ ఉపచార
రూపముగా అంగీకరించవలెను అని. ఇట్లాగే “రస ఉత్పన్నః, రసో నష్ట
అనే వ్యవహారమును ఆరోపితవ్యవహారముగా కుదురుపాటు చేసికో
వచ్చును.
ఎంతవరకు విభావాదిచర్వణ ఉంటుందో, వాని అనుభవము ఉంటుందో,
ఆనందాంశావరణభంగము అంతవరకే ఉంటుంది. ఆవరణ భంగము
కలుగగా రత్యాదిభానములు ప్రకాశింపబడుతవి. విభావాదిచర్వణ
నివృత్తమైనపుకు ఆత్మ చైతన్యము సంవృతమవుతున్నది. ఆ త్మ ప్రకాశము
స్థాయి ఉన్నప్పటికీ ప్రకాశముకాదు. మనకు దాని
అనుభవము కలుగదు. పిధానము ఉన్నపుడు దీపము ప్రకాశించదు;
ప్రకాశింపచేయదు.
ఆవరింపబడగానే
మతాంతరము
ఇప్పటికి ఈ వాదములో విభావాది సంయోగము వలన ఒక అలౌకిక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>22p46e1duebdkapblmca70o0mujaeg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238242</id>
    <revision>
      <id>596216</id>
      <timestamp>2026-10-28T10:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 నవరసగంగా ధ ర ము క్రియ ఉత్పన్నము అవుతుందనీ, దాని ద్వారా పూర్వము చెప్పినట్లు రసాస్వాదము కలుగుతున్నదనీ అంగీకరించినట్లు అయింది. కాని ఈ అలౌకిక క్రియను అంగీకరించకపోయినా రసాస...'</comment>
      <origin>596216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4230" sha1="3v8mt08omgfmd5xrs5jx5mfi831vzb4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;20
నవరసగంగా ధ ర ము
క్రియ ఉత్పన్నము అవుతుందనీ, దాని ద్వారా పూర్వము చెప్పినట్లు
రసాస్వాదము కలుగుతున్నదనీ అంగీకరించినట్లు అయింది. కాని ఈ
అలౌకిక
క్రియను అంగీకరించకపోయినా రసాస్వాదము కలుగ వచ్చును.
అనే అభిప్రాయముతో వేరొక వాదము చెప్పబడుతున్నది.
మహిమవలన,
ఆ
సహృదయుడు విభావాదులను ఆస్వాదించుతాడు. అతనిలో సహృద
యత్వము కారణముగా ఒక ప్రభావప్రసృతి కలుగుతున్నది. దీని
వలన అసాధారణభావన ఉదయించుతున్నది. అప్పటి చర్వణా ప్రభావ
తన సహృదయతాసము శేషమువలన, సహృదయు
నకు ఒక అపూర్వమైన చిత్తవృత్తి కలుగుతున్నది. ఆ చిత్తవృత్తి
ఆ యా స్థాయి భావములతో కూడుకొన్న తన స్వరూపానందరూప
ముగా ఉంటుంది. స్వరూపానందములో అది విషయమై తస్మయీ
భావమును పొందుతుంది ర త్యాద్యు పహితస్వస్వరూపానందాకారమైన
చిత్తవృత్తి సముత్పన్నము అవుతుంది అన్న మాట. యోగీశ్వరులకు*
సవికల్పక సమాధిలో అటువంటి చిత్తవృత్తియే కలుగుతున్నది. చిత్త
వృత్తి ఆనందమయము. ఆనందముకంటే ఇది భిన్నముగా ఉండదు. అట్టి
చిత్తవృత్తి గోచరమగు స్థాయ్యుపహితానంద మే రసము . సహృదయుని
అప్పటి చిత్తవృత్తిలో స్థాయిభావముతో కూడుకొనిన ఆత్మానందము
కంటె అతిః క్తముగా ఏమీ గోచరముకాదు. పూర్వవాదములో
చెప్పిన అలౌకిక క్రియ లేకపోయినప్పటికీ విభావాదుల ఆస్వాదన
ప్రభానమువలన రతి సహిత చిదంశమును చిత్తవృత్తి అనుభవించుతుం
దని సారాంశము.
ఈ రసస్వరూపానందము ఇతర ప్రాపంచిక సుఖాలవంటిది కాదు. ఇతర
ప్రాపంచిక సుఖములు ఏవి అయినప్పటికీ అవి అన్నీ కూడా అంతఃకరణ
* యోగము ఎనిమిది విధములు: యమము నియమము ఆసనము ప్రాణాయామము
ప్రత్యాహారము ధ్యానము ధారణము సమాధి అని. వీని అభ్యాసము కలవానికి యోగీ
అని పేరు, సమాధి రెండు విధములు. సం ప్రజ్ఞాత సమాధి. అసంప్రజ్ఞత సమాధి అని,
ఇవే సవికల్పక సమాధి నిర్వికల్పక సమాధి ఆనబడుతున్నవి. సవికల్పక సమాధిలో
జ్ఞాత, జ్ఞానము, జ్ఞేయము అనుసంధింపబడుతుంది. నిర్వికల్పకములో ద్వైతములేదు.
త్రిపుటి లేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3v8mt08omgfmd5xrs5jx5mfi831vzb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238243</id>
    <revision>
      <id>596217</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స వాదము 20 వృత్తులతో కూడుకొనిన చైతన్యరూపములే. ఆయా అనుభవ సమయ ములో చైతన్యమునకూ అంతఃకరణవృత్తులకూ సంబంధము ఉంటుంది. అందువలననే అంతఃకరణవృత్త్యవచ్ఛిన్న చైతన్యరూపములు అన బడుతున...'</comment>
      <origin>596217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3886" sha1="nez0z8evyf5okrruttn9bypqf8mwcsl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స వాదము
20
వృత్తులతో కూడుకొనిన చైతన్యరూపములే. ఆయా అనుభవ సమయ
ములో చైతన్యమునకూ అంతఃకరణవృత్తులకూ సంబంధము ఉంటుంది.
అందువలననే అంతఃకరణవృత్త్యవచ్ఛిన్న చైతన్యరూపములు అన
బడుతున్నవి. రసము అంతఃకరణ వృత్త్యవచ్ఛిన్న చైతన్యా తకము
కాదు. కేవలము శుద్ధ చైతన్యాత్మకము. దీనినే నిరవచ్ఛిన్న చిద్రూపము
అంటారు. ఈ రసానుభవ సమయములో చిత్తవృత్తి ఆనందమయము
అవుతుంది. ఈ ఆనందము అనవచ్ఛిన్నము. ఏ అంతఃకరణవృత్తుల
ద్వారా కూడా ఈ ఆనందానికి అవచ్ఛేదము (పరిమితి) కలుగదు.
ఈ విధముగా అభినవగు
ప్రపాదాచార్య - మమ్మటభట్టాది గ్రంథ స్వర్ణ
సతానుసారముగా “భగ్నా వరణచిద్విశిష్ట రత్యాదిః స్థాయిభావో
రసః” అని సిద్ధమైన అర్థము. అజ్ఞానరూపావరణరహితమగు చైత
న్యముతో కూడుకొనిన స్థాయి భావమే రసము అని పర్యవసితార్థము.
-
పై మ త ము ల స వ ర ణ
వాస్తవముగా చెప్పబోవు శ్రుతిని అనుసరించి రత్యాది యుక్తమైన
నిరావరణ చైతన్యమే రసము అని చెప్పుట సముచితవాదము.
పక్షములోనే ముందు చెప్పబోవు శ్రుతి సరస మవుతుంది. ఏవిధముగా
నైనప్పటికీ.
జ్ఞానరూపమయిన ఆత్మద్వారముగా ప్రకాశింపబడు
ర త్యాదిక మే రసమని తలచినా రత్యాది విషయముగా ఉన్న చైతన్య మే
రస మని తలచినా రెండువాదములలోనూ రసస్వరూపమందు రతి -
చైతన్యము రెండూ కలిసి ఉన్నవని గ్రహించాలి. ఇది విశిష్టస్వరూ
పము. ఈ రెండిటిలోనూ ఈ భేదమున్నది. ఒక పక్షములో చైతన్యము
విశేషణముగానూ రత్యాదికము విశేష్యముగానూ ఉన్నది. రెండవ
పక్షములో రత్యాదికము విశేషణముగానూ చైతన్యము విశేష్యము
గానూ ఉన్నది. ఈ రెండు పక్షాలలోనూ విశేషణ రూపముగా
గాని వి శేష్యరూపముగా గాని ఉన్న చైతన్యాంశమును బట్టి రసానికి
నిత్యత్వము స్వప్రకాశత్వము సిద్ధమవుతుంది. రత్యాద్యంశమును బట్టి
అనిత్యత్వమును ఇతరములచే ప్రకాశింపబడుటను ఊహించాలి. రస&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nez0z8evyf5okrruttn9bypqf8mwcsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238244</id>
    <revision>
      <id>596218</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరస గంగాధరము చర్వణ అంటే ప్రథమమతమునుబట్టి ఆత్మచైతన్యముయొక్క ఆవరణము నివృత్త మైపోవుట, అచటి అజ్ఞానము నశించి పోవుట అని గ్రహించాలి. రెండవమతమును బట్టి “అంతఃకరణవృత్తి ఆనందమయత...'</comment>
      <origin>596218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3959" sha1="86kctg02mkqvoqw3k7l89eagjw4cp8d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరస గంగాధరము
చర్వణ అంటే ప్రథమమతమునుబట్టి ఆత్మచైతన్యముయొక్క ఆవరణము
నివృత్త మైపోవుట, అచటి అజ్ఞానము నశించి పోవుట అని గ్రహించాలి.
రెండవమతమును బట్టి “అంతఃకరణవృత్తి ఆనందమయత్వమును పొం
దుట అని తెలుసుకోవాలి. చిదాకారాంతఃకరణవృత్తి అన్నమాట.
ఈ చర్వణ పరబ్రహ్మస్వాదనరూపసమాధికంటే విలక్షణము.
చర్వణకు విభావాది సంవలితమైన చిదానందము ఆలంబనము, సమాధి
లోని ఆత్మానందములో విషయములు కూడుకొని ఉండవు. ఇటువంటి
ఈ చర్వణ కేవలము కావ్యవ్యాపారమయిన వ్యంజనవలన సముత్పన్న
మవుతున్నది. కాబట్టి కాన్య వ్యాపారమా త్రముననే దీనిని భావిం
చాలి.
“ఈ రసాస్వాదనలో సుఖాంశము గోచరించుతున్నది” అని అన
డములో ప్రమాణము ఏమిటి? అని ప్రశ్నించితే, “సమాధిలో సుఖ
భానము ఉన్నది” అనడములో ప్రమాణము ఏమిటి ? అని కూడా
ప్రశ్నింపవచ్చును. ప్యనుయోగము రెండిటిలోనూ సమానమే. “సుఖ
మాత్యంతికం యత్తత్ బుద్ధిగ్రాహ్య మతీంద్రియం సమాధిలోని
అత్యంతిక సుఖము అతీంద్రియము; అది బుద్ధి గ్రాహ్యము&quot; అనే గీతా
వచనమును సమాధిసుఖభానములో శబ్దప్రమాణమునుగా గ్రహించితే
రసాస్వాదన విషయములో కూడా ప్రమాణద్వయము ఉన్నదని నిరూ
పించగలము.
రసోవై సః| రసం హ్యేవాయం లబ్ధ్వాఒఒనందీ భవతి
ఆత్మ రూపము. జీవుడు రసమును పొంది ఆనందరూపుడు అవు
తున్నాడు * అను ఈ శ్రుతి ప్రమాణము. సకలసహృదయప్రత్యక్షము
కూడా రెండవ ప్రమాణము.
* చత్వారిశృంగాః మొదలైన మంత్రాలకు మహాభాష్యకారాదులు శబ్దస్వ
రూప విషయకముగా తాత్పర్యమును వర్ణించుకొన్నారు. ఆవిధముగా పద సమన్వయ
బలాన ప్రతీయమానము ఆవుతూ ఉన్న అర్థాన్ని గ్రహించవచ్చును. జీవుడు రసరూప
మయిన బ్రహ్మానందమును పొంది అనగా నిరస్తకాముడు అస్తకాముడు అగుటవలన
అంతర్ముఖమైన మనస్సులో స్పష్టముగా ప్రతిబింబించిన ఆత్మతత్వమును తెలుసుకొని
ఆనందమయుడు అవుతున్నాడు అని అర్థము.
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>86kctg02mkqvoqw3k7l89eagjw4cp8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238245</id>
    <revision>
      <id>596219</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము 28 ఈ రసస్వరూపములో ఆనందము ఉన్నదో లేదో సహృదయులే చెప్పగలుగుతారు. &quot;చిత్తవృత్తి ఆనందమయముగా అగుట” అనే రస చర్వణ ద్వితీయపక్షములో చెప్పబడినది. అది శబ్దవ్యాపారమైన వ్యం జన వల...'</comment>
      <origin>596219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3938" sha1="3i45hqrewimsblt8xhvx190pewpexr6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
28
ఈ రసస్వరూపములో ఆనందము ఉన్నదో లేదో సహృదయులే
చెప్పగలుగుతారు. &quot;చిత్తవృత్తి ఆనందమయముగా అగుట” అనే రస
చర్వణ ద్వితీయపక్షములో చెప్పబడినది. అది శబ్దవ్యాపారమైన వ్యం
జన వలననే భావింపదగినది. శబ్దప్రమాణముద్వారా విజ్ఞాతము అవు
తున్నందువలన పరోక్ష ము అనవచ్చును. అపరోక్ష సుఖాలంబనము అగుట
వలన అపరోక్షము అని కూడ అనవచ్చును. &quot;శాబ్దము పరోక్షమే
కావలయును” అను నియమము లేదు. శాబ్దత్వము, అపరోక్షత్వము
విరుద్ధములు కావు. &quot;తత్వమసి&quot; అను మహావాక్యమువలన కలిగిన
బ్రహ్మజ్ఞానము శాబ్దమనీ అపరోక్షమనీ వేదాంతులు అంగీకరించి
ఉన్నారు. అట్లాగే ప్రకృతములో రసముకూడా శాబ్దమూ కావచ్చును,
అపరోక్షమూ కావచ్చును. “తత్వమసి” అనేది వేదాంతమహావాక్యము
లలో ఒకటి. తత్ - ఆ పరమాత్మృ త్వం - నీవు, ఆసి- అయితివి. నీవా
బ్రహ్మ జీవేశ్వరుల అభేదమును ఈ మహావాక్యము బోధించు
తున్నది. ఇచటి ఈ అభేదజ్ఞానము మొదట శాబ్దము. అనుసంధాన
వశాన ఆపరోక్షానందము కలిగినప్పుడు ఇదే అపరోక్షముకూడా అవు
తున్నదని వేదాంత నిర్ణ యము.
రసవాదవిషయములో సిద్ధాంతార్థమును ఆవిష్కరించిన శ్రీ మదభినవ
గుప్తాచార్యపాదులు పై విధముగా తమ భావమును సూచించుతున్నారు.
భట్టనాయకమతము
భట్టనాయకుడు ప్రాచీన సాహిత్యకారులలో ఒకడు. అతని వాదము ఈ
విధముగా ఉంటుంది. రసము ముగ్గురిని సంబంధించి ఉండవచ్చు. వారు
నాయక నట సామాజికులు. అందులో రామాదినాయకుడూ నటుడూ
తటస్థులు అనబడుతారు. రసము నటనాయకులను సంబంధించి ఉంటుంది.
అనేటట్లయితే సహృదయునకు రసముతో ఏమీ సంబంధము ఉండదు.
తటస్థముగా రసము ప్రతీత మవుతుంది. ఇట్లా తటస్థముగా రస
ప్రతీతిని
అంగీకరించితే సహృదయునకు రసాస్వాదనము కలుగదు. పోనీ 'రసము
మనకు సంబంధించి ఉన్నది' అని ఆత్మగతముగా (సామాజిక గతముగా)
ప్రత్యయము కలుగుతుంది అనుకుందామా అంటే ఆ విధముగా ప్రత్య
10&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3i45hqrewimsblt8xhvx190pewpexr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238246</id>
    <revision>
      <id>596220</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగాధరము యము కలుగుట దుర్ఘటము. శకుంతలాదులు సామాజికులకు విభావ ములు కారుగదా! సామాజిక ప్రేమలో వారు ఆలంబనము కారు. విభా వము లేకుండా నిరాలంబనముగా రసము ఎన్నడూ ప్రతీతము కాదు....'</comment>
      <origin>596220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3739" sha1="d4w1mrf7iquwi4u0iusk7tpk71313kt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగాధరము
యము కలుగుట దుర్ఘటము. శకుంతలాదులు సామాజికులకు విభావ
ములు కారుగదా! సామాజిక ప్రేమలో వారు ఆలంబనము కారు. విభా
వము లేకుండా నిరాలంబనముగా రసము ఎన్నడూ ప్రతీతము కాదు.
మనము ఎవరిని ప్రేమపాత్రముగా తలచుతామో వారితో మనకు కొంత
సంబంధము ఉండుట ఆవశ్యకము. మన ప్రేమపాత్రము కాగలుగునట్టి
యోగ్యత వారిలో ఉండాలి.
శకుంతలాదులందు శకుంతలా త్వాదికము తొలగిపోగా కాంతాత్వరూప
మైన సాధారణధర్మమే గోచరించుతుంది గదా ! అటువంటి సాధారణ
రూపము లయిన విభావములు ఉన్నవి కావా! వారు విభావముగా
సామాజికరతి రసీభావము పొందగూడదా?
&quot;
.
&quot;
ఇట్లనుట ఉచితము కాదు. శృంగారరసములో విభావముగా ఉండే కాంత
”” అనే
అగమ్య
విషయము కారాదు. ఆ కాంత
జ్ఞాన
అగమ్య
కాదు. ఆమెతో ప్రేమ ఉండవచ్చును &quot; అనేజ్ఞానము విభావముగా
తలచేవారి విషయమై ఉండాలి. 'మొదట ' అగమ్య ' * అనే జ్ఞానము
కలిగినా ఆ జ్ఞానము భ్రమాత్మకజ్ఞానమయితే అటువంటి జ్ఞానగో
చరమగునది విభావము కావచ్చును. ' ఈమె నాకు అగమ్యకాదు '
అనే జ్ఞానము కూడా అప్రామాణికము కారాదు. ఏమాత్రమైనా అది
అప్రామాణ్య నిశ్చయముతో కూడుకొని ఉన్నట్లయితే విభావము
కావడానికి వీలులేదు. అంటే ' ఈ యువతి నాకు అగమ్య 'కాదు'
అనే ప్రామాణిక నిశ్చయము ఉన్నప్పుడే శృంగారరసములో శాంతకు
విభావత్వము ఉంటుంది అని భావము. మన సోదరికూడా యువతీయే
అయినా మన ప్రేమలో విభావము కాదు. ఆమె విషయమై కలిగే
అగమ్యాత్వప కారక జ్ఞానాభావము ప్రామాణిక నిశ్చయముతో ఉండ
దన్నమాట. ఒక్కొక్కప్పుడు ప్రామాణ్యనిశ్చయము లేనందువలన
అగమ్యయుతి గమ్యయువతిగా కన్పడవచ్చును. ఆలంబనవిభావ
ముగా ఉండతగిన పదార్థము అగమ్యమని, మనకు పొందరానిదని తలంపు
కలుగరాదు. ఈ జ్ఞానము ఏమాత్ర మూ విభావకోటిలో ఉండరాదు.
ఇది శృంగారవిషయము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d4w1mrf7iquwi4u0iusk7tpk71313kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238247</id>
    <revision>
      <id>596221</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము ఈ విధముగానే కరుణాదిరసాలలో కూడా ఊహించ వలసి ఉన్నది. ఎవరి విషయమై మనము శోకాదికమును పొందుతామో వారి యందు అశోచ్యత్వ ప్రమ ఉండరాదు, కాపురుషత్వ ప్రమ ఉండరాదు. బ్రహ్మజ్ఞాని శ...'</comment>
      <origin>596221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3948" sha1="n8mlfgfto0zizeg7a1j2dlwnldbo9pd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
ఈ విధముగానే కరుణాదిరసాలలో కూడా ఊహించ వలసి ఉన్నది.
ఎవరి విషయమై మనము శోకాదికమును పొందుతామో వారి యందు
అశోచ్యత్వ ప్రమ ఉండరాదు, కాపురుషత్వ ప్రమ ఉండరాదు. బ్రహ్మజ్ఞాని
శోకింప తగినవాడు కాదు. అక్కడ శోకము అనుచితము. నిందిత
పురుషుడు మరణించినపుడు ఎవరికీ కష్టము కలుగదు.
మనము విభావముగా తలచువారి విషయమై అటువంటి జ్ఞానము ఉత్ప
న్నము కాకపోవుటలో ఏదైనా ప్రతిబంధకము ఉండాలి. ఏమీ ప్రతి
బంధకము లేనిదీ అది కుదరదు. ఎవరి విషయమై అయినా అగమ్యాత్వ
జ్ఞానమూ అశోచ్యత్వజ్ఞానమూ కలుగ లేదంటే అక్కడ ఏదో ప్రతిబంధ
కము ఉన్నదన్నమాట. తనయందు దుష్యంతాద్య భేదబుద్ధి అక్కడ
ప్రతిబంధక మని తలచరాదు. మనకు అటువంటి అభిన్న
జ్ఞానము కలు
గదు. శకుంతలానాయకుడైన దుష్యంతుడు పృథ్వీపతి. ధీరపురుషుడు.
మనము క్షుద్రమానవులము. కాపురుషులము, వారు ఎప్పటి వారో;
మనము ఆధునికులము. ఇటువంటి విధర్మాలు అనేకములు ఉన్నవి.
ఈవిధముగా విరోధము స్పష్టప్రతీతము అవుతున్నపుడు దుష్యంతా
భేదబుద్ధి దుర్లభము,
ఇంకా ఈ విషయములో చర్చింపవలసిఉన్నది. మనకు కలుగునటువంటి
రసప్రతీతి ఏమిటి ? వేరొక ప్రమాణము లేదు కాబట్టి కావ్య శ్రవణము
వలననే కలుగుతున్నది
కాబట్టి శబ్ద ప్రమాణము వలననే కలుగు
తున్నందువలన &quot;ఈ రసప్రతీతి శాబ్దము&quot; అనడము ఉచితము కాదు,
రాత్రిందినము మనకు వ్యవహారములో గోచరములు అవుతూ ఉన్న
అన్యాన్యశబ్దాలద్వారా నాన నాయికా నాయక వృత్తాంతములు మనకు
గోచరములు అవుతూ ఉన్నవి. వానిలో ఏమాత్రమూ చిత్తాకర్షికత
అవి హృద్యములుగా ఉండడము లేదు. ఆ ప్రతీతిలో
ఏమా త్రమూ
లోకానికి సరసత్వము గోచర మగుట
ప్రత్యక్షముగా నాయక మిథునమును చూచినపుడు ఒకరికి
లేదు.
లేదు.
రొ
రికి జుగుప్స, మరియొకరికి స్పృహ, ఇంకొకనికి కోపతాపములు కలుగు
తున్నవి. శబ్దానుమానాదుల వలన రసప్రతీతి కల్గినపుడు కూడా
ઝૂ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n8mlfgfto0zizeg7a1j2dlwnldbo9pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238248</id>
    <revision>
      <id>596222</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 నవ రస గంగాధరము ఈ చెప్పిన దశ కలుగక తప్పదు. ఈ రసప్రతీతి మానసము కాదు. నిరంతర చింతాసముపనీతములైన ఆ యాపదార్థాలకూ మానస ప్రతీతికీ చాలా వైలక్షణ్య మున్నది. ఇది స్మృతికూడా కాదు. ఈ పదా...'</comment>
      <origin>596222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3975" sha1="n9l7rmlgt9tbzalnpxm6rkba37ks1tp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2
నవ రస గంగాధరము
ఈ చెప్పిన దశ కలుగక తప్పదు. ఈ రసప్రతీతి మానసము కాదు.
నిరంతర చింతాసముపనీతములైన ఆ యాపదార్థాలకూ మానస
ప్రతీతికీ చాలా వైలక్షణ్య మున్నది. ఇది స్మృతికూడా కాదు. ఈ
పదార్థాలు ఎన్నడూ అనుభవములో లేవుకదా. అనుభవములో లేని
వస్తువు ఎన్నడూ స్మృతిపథమునకు రాదు.
కాబట్టి ఇక్కడ ఈ విషయమును భావించాలి. కావ్యములోని
అభిధాశక్తి ద్వారా పదార్థముల జ్ఞానము కలుగగానే వానియందు
భావకత్వ వ్యాపారము భావన అనే క్రియ ఉత్పన్న మవుతున్నది.
అది కార్యతత్పరము కాగలుగుతుంది. అప్పుడు రసప్రతీతికి విరోధి
అయిన అగమ్యాత్యాది జ్ఞానము కలుగదు. అటువంటి జ్ఞానమునకు
ప్రతి బంధము కలుగుతున్నది. ఆ జ్ఞానప్రతిబంధముద్వారా కాంతా
త్వాది రసానుకూలధర్మాలు మన సమక్షములోనికి తీసికొని రాబడు
తవి. ఈ విధముగ ఆ భావనాక్రియ దుష్యంతుడు, శకుంతల, దేశము,
కాలము, వయస్సు, స్థితి, మొదలైన సర్వపదార్థములను సాధారణ
ముగ చేయగలుగుతుంది. ఇంతవరకు భావకత్వపు వ్యాపారము యొక్క
మహిమ ప్రసరించుతుంది. ఈ సాధారణీకృతిలో రసచర్వణయందు
ఏవిధమైన విశేషమూ ఉండదు. ఈ విధముగ ఆ వ్యాపారము కుంఠి
తము కాగా అనంతరము మూడవ క్రియ ఉత్పన్న మవుతున్నది.
&quot;భోగకృత్వము” అని దానిపేరు. ఆ భోగకృత్వవ్యాపారము యొక్క
ప్రభావమువలన మన రజస్తమోగుణములు విలయము పొందుతవి.
సత్వగుణము అభివృద్ధిని పొందుతుంది. దానివలననే మనము మన
చైతన్య రూపమైన ఆనందమును పొంది ప్రాపంచికవిషయములనుండి
విశ్రాంతిధామమును చేరుకొనగలము. ఈసమయములో మనకు ఏవిధ మైన
పదార్థముల బోధకూడ ఉండదు. రజస్తమోగుణములు తిరస్కృతము
లైనపుడు ఉద్రిక్తమైన సత్వగుణమువలన రసాత్మ సాక్షాత్కారము
కలుగుతున్నది. దానినే నిజచిత్స్వరూపనిర్వృతివిశ్రాంతి
అంటాము. పూర్వము భావనా క్రియాబలమువలన సాధారణములుగా
చేయబడిన రత్యాది భావాలు రససాక్షాత్కారమునకు విషయములుగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9l7rmlgt9tbzalnpxm6rkba37ks1tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238249</id>
    <revision>
      <id>596223</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము 22 అయినపుడు రసమని చెప్పబడుచున్నవి. సత్వగుణాభివృద్ధి కల్గినపుడు ప్రకాశించిన ఆనందముతో అభిన్నమైన చైతన్యమునకు “భోగము” అని పేరు. రత్యాది స్థాయి భావములు ఆ భోగవిషయములు...'</comment>
      <origin>596223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3711" sha1="7htetq99roe5duxzo5nvjmuvcsb8dka" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
22
అయినపుడు రసమని చెప్పబడుచున్నవి. సత్వగుణాభివృద్ధి కల్గినపుడు
ప్రకాశించిన ఆనందముతో అభిన్నమైన చైతన్యమునకు “భోగము”
అని పేరు. రత్యాది స్థాయి భావములు ఆ భోగవిషయములు అవుతున్నవి.
ఈ పక్షములో కూడా, మమ్మటాదుల పక్షములో మాదిరిగా, రెండు
తులను గ్రహించవచ్చును. భుజ్యమాన మగు రత్యాదిక మే రసమని
ఒకటి—చైతన్యయు క్తమగు రతియే రసమని దీని అర్థము. రత్యా
దుల భోగమే రసమని రెండవది రత్యువహితచైతన్యమే రసము అని
దీని యర్థము. ఈ ఉభయమే రసము.
ఈ రసాస్వాదము అనగా ఈ భోగము రత్యాదిభోగములతో మిశ్రిత
మై ఉన్నది. కాబట్టి బ్రహ్మానందాస్వాదమునకు సమీపవర్తి అని,
సహోదరమని చెప్పబడుతున్నది. కాని బ్రహ్మానందరూప మే కాదు.
బ్రహ్మానందములో అతిరిక్త విషయములు ఎప్పుడూ మేళనము పొంది
ఉండవు.
ఈ రీత్యనుసారముగ కావ్యానికి మూడు అంశములున్నవి. ఒకటి అభిన
దీనివలన కావ్యగతవిజ్ఞానము కలుగుతుంది. రెండవది భావన. ఇది
వ్యక్తిగతత్వమును పోగొట్టి సాధారణీకరణమును సంపాదించుతుంది.
మూడవది భోగీకృతి. దీనికే భోజకత్వవ్యాపార మని పేరు. దీనివలన
ఆతాస్వాదనము కలుగుతుంది. &quot;అభిధా భావనా చైవ తద్భోగీకృతి
రేవచ&quot; అనే కారికార్థము ఈ విషయమునే చెప్పుచున్నది.
ఈ మతములో మొదటి మతముకన్న భావన అనబడు భావకత్వపు
వ్యాపారానంతరము స్వీకరించుటయే విశేషము. భోగము వ్యక్తి
ఒకటే. ఇది ఆవరణరహితమైన చైతన్యరూపము. ఆవరణభంగమును
సంపాదించే భోగీకృతి వ్యంజనకన్న అతిరిక్త మేకాదు. భోగకృత్వము
ధ్వనితముచేయుట&quot;. ఈ రెండిటిలో అంతర మేమీ లేదు. మిగిలిన పద్ధతి
అంతా పూర్వసదృశమే.
.
* పూర్వము చెప్పిన అభినవగుప్తాదుల మతములోకం నవీనముగా
భాషకత్వ
వ్యాపారమును స్వీకరించడమే ఈ మతములో విశేషము, భోగము వ్యంజనకన్న అతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7htetq99roe5duxzo5nvjmuvcsb8dka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238250</id>
    <revision>
      <id>596224</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '25 - నవ రసగంగాధరము న వ్య మ త ము &quot; అది కాన్యములో కవి విభావాదులను ప్రకాశింపచేస్తాడు. నాట్యములో నటునిద్వారా విభావాదులు ప్రకాశితము లవుతున్నవి. అని సన్నార యుని సమక్షములో ఉపస్థితమ...'</comment>
      <origin>596224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4488" sha1="lyvb01g3wgfj7ikgv0kz0cc80zjbyhx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;25
-
నవ రసగంగాధరము
న వ్య మ త ము
&quot;
అది
కాన్యములో కవి విభావాదులను ప్రకాశింపచేస్తాడు. నాట్యములో
నటునిద్వారా విభావాదులు ప్రకాశితము లవుతున్నవి. అని సన్నార
యుని సమక్షములో ఉపస్థితము లయినప్పుడు వ్యంజనావృత్తి వ్యాగన
ముగా — “దుష్యంతుడు శకుంతలా విషయక మగు రతి కలిగిఉన్నాడు&quot;
అని ఆతని రతి గ్రహింపబడుతున్నది. శకుంతలా దుష్యంతులగు మరిప్సి
రమూ ప్రేమఉన్నదని మనము గ్రహింపగలము. అనంతరము సహృద
యతవలన ఒక భావనావి శేషము సముల్లాసము పొందుతున్నది.
దోషరూపము. ఈ దోషప్రభావమువలన మన అంతర్వాత వచ్చిన
మైన దుష్యంతృత్వముతో ఆచ్ఛాదిత మవుతున్నది ఆ దోషము కారణ
ముగా మనము సర్వాత్మనా దుష్యంతుల మైపోతాము. దుష్యం అభివ
మునే భావించుతాము. అపుడు అజ్ఞానమునలసి శు కకాశకలముందు
రజతఖండము ఉత్పన్న మయినట్లుగా కల్పిన దుష్యంత త్వోచ్చా!శము
అయిన మన ఆ త్మయందు శకుంతలా విషయక ముగు రాత్యాది చిన్నప్ప ని
-కలుగుతున్నది. ఇది అనిర్వచనీయము. సదసద్విలక్షణము, కాబట్టి దీని
స్వరూపమును నిర్ణయించలేము. శకుంతలాదులతో ప్రమాది ము
&quot;
సముత్పన్న మవుతున్నది. ఇది వ్యాస హారికముగా అసత్యమే. ఈ చిన
వృత్తులు ఆ త్మచైతన్యము ద్వారా ప్రకాశింపబడుతున్నవి. కాకి
ఈ విలక్షణచి తవృత్తుల కే రసము అని పేరు. ఇక్కడ భావించునట్టి
రత్యాదికము సాక్షి భాస్య మని అందరూ అంగీకరింపవలసిన డీ.
ఈ రసము దోషముయొక్క కార్యము. దోషము నశించినపుడు పెటించు
తుంది. మనపై దోషప్రభావము ప్రసరించినపుడే రసప్రత్యయమును
రిక్తముకాదు. వ్యంజన ఆజ్ఞానావరణమును అనసరింపచేసి సత్వో శ్రీ కముఖిలని భగ్న
వీరణ చిద్విశిష్ట రత్యాదికమును
గాని భగ్నా వగణచిదంశమునుగాని సముగా స్వాన
విషయము చేస్తున్నట్లు భోజకత్వ వ్యాపారముకూడా సత్వవృద్ధి కలిగినాను నిజచల్సివ
భావ నిర్వృతి (చైతన్యావరణభంగ) రూపమైన సాక్షాత్కారముతో విషం చి
కొనిస రత్యాదికమును రసముగా చేస్తున్నది. ఈ మతములో ఈజిద్ధముగానే అంగీ
రింపబడుతున్నదిగదా! కాబట్టి భోజకత్వము అనేది వ్యంజనా స్థానీయమే. కేవలము
- విభావాదులను సాధారణీకరించే భావనావ్యాపారము మాత్రము నవీనము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lyvb01g3wgfj7ikgv0kz0cc80zjbyhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238251</id>
    <revision>
      <id>596225</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స వాదము పొందగలుగుతున్నాము. సామాన్యముగా ఈ రసము సుఖరూపము కాదు; వ్యంగ్యమూ కాదు. దీని వర్ణనము కూడా కుదరదు. అయి నప్పటికీ ఈ రసప్రతీతికి అనంతరము కలుగునట్టి లోకోత్తరాహ్లాదముతో ర...'</comment>
      <origin>596225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="q2anf86mh8ap09lugydupvpmwgefc3j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స వాదము
పొందగలుగుతున్నాము. సామాన్యముగా ఈ రసము సుఖరూపము
కాదు; వ్యంగ్యమూ కాదు. దీని వర్ణనము కూడా కుదరదు. అయి
నప్పటికీ ఈ రసప్రతీతికి అనంతరము కలుగునట్టి లోకోత్తరాహ్లాదముతో
రతికి ఏమాత్రమూ భేదము మనకు గోచరము కావడము లేదు. కాబట్టి
సుఖపదముతో వ్యపదేశింపవచ్చును. 'రసము సుఖరూపము' అని వ్యవ
హరింపవచ్చును. ఈ విధముగా ఇంతకు పూర్వము వ్యంజనావృత్తి
ద్వారా జ్ఞానగోచరము అయిన శకుంతలా విషయక దుష్యంత రతికి
అనిర్వచనీయరతికీ ఉండే భేదము విదితము అగుటలేదు. కాబట్టి వ్యంగ్య
మనీ వర్ణ నీయమనీ కూడా అనవచ్చును. “అది వ్యంజనావృత్తిచేత
ప్రకాశితమైనది. కవి వర్ణించినాడు&quot; అని మనము తలచవచ్చును.
దుష్యంతాదిరతితో అనిర్వచనీయరతికి ఏకత్వనిశ్చయము ఉన్నందు
వలనకూడా వ్యంగ్యత్వమును వర్ణనీయత్వమును చెప్పవచ్చును.
దుష్యంతాదిరతి అనిర్వచనీయమైనట్లు సహృదయా తను ఆచ్ఛాదితము
చేసిన దుష్యంతత్వము కూడా అనిర్వచనీయమే. దాని స్వరూపమును
కూడా యథాతథముగా నిర్ణయము చేయలేము. అనిర్వచనీయమైన ఆ
దుష్యంతత్వము ఏవిధముగా మన ఆత్మాచ్ఛాదనము చేస్తున్నదో దానిని
ఈవిధముగా గ్రహించవచ్చును. మనము మనలను దుష్యంతరూప
ముగా తలచినపుడు ‘ఆ రత్యాదులు మనవే కాని ఇతరులవి కావు '
అని అనుకుంటాము. మన ఆత్మ దుష్యంతత్వముతో ఆచ్ఛాదితము
కావడమంటే ఇదే. &quot;నేను శకుంతలావిషయకరతి కలిగిన దుష్యంతు
డను &quot; అనే భావనలో దుష్యంతుడు విశేష్యముగానూ రతి విశేష
ణముగానూ ఉంటుంది. అట్టి విశేష్యములో ఉన్న ధర్మము
అవచ్ఛాదకత్వము. దుష్యంతునియందు దుష్యంతత్వము అనే ధర్మము
ఉన్నది. అదే అవచ్ఛాదకము. మొత్తానికి &quot; ఈ రత్యాదులు నాకు సంబం
ధించే ఉన్నవి&quot; అని రత్యాదులకు తనయందు విశేష్యత్వమును కల్పిం
చడమును అవచ్ఛాదక మని గ్రహించాలి.
అగుటయే
ఈ విధముగా అంగీకరించినందువలన “దుష్యంతాదులు రత్యాది
భావాలను మనము ఆస్వాదింపజాలము. ఆస్వాద్యములు కానప్పుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q2anf86mh8ap09lugydupvpmwgefc3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238252</id>
    <revision>
      <id>596226</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము అవి రసములు కావు. శకుంతలాదులతో ఏమీ సంబంధము లేనంకు వలన సామాజికులందు ఉండే రతికి అభివ్యంజనము కలుగదు. దుష్యం తాదులతో అభేదబుద్ధి కలిగితే అది కుదరవచ్చునేమో కాని త...'</comment>
      <origin>596226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="csfbssbjm76n7emlqzj5ti6qu36eqdj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
అవి రసములు కావు. శకుంతలాదులతో ఏమీ సంబంధము లేనంకు
వలన సామాజికులందు ఉండే రతికి అభివ్యంజనము కలుగదు. దుష్యం
తాదులతో అభేదబుద్ధి
కలిగితే అది కుదరవచ్చునేమో కాని తనయందు
ఆదుష్యం తాభేదబుద్ధికూడా గలుగదు. ఆతడు రాజు, మనము సామాన్య
మానవులము. ఇటువంటి బాధకబుద్ధి ఉన్నప్పుడు అభేదము కలు
ఈ మొదలయిన భట్టనాయకుని శంకలన్నీ నిర్వస్త్రము అవు
తున్నవి. ఈ పక్షములో వారి మతానికి ఏమాత్రమూ అవకాశము
గదు”
లేదు.
-
ప్రాచీనాచార్యులు రత్యాదులకు సాధారణ్యమును చెప్పినారు. విజ్ఞానా
దులకు ఏ వి శేష వ్యక్తితోనూ సంబంధము ఉండదని లిఖంచినారు. ఆసాధా
రణ్యముకూడా దోష విశేషకల్పన లేకుండా కుదరకు, ఎట్లాగంటే
కావ్యములో వర్ణింపబడిన శకుంతలాదివర్ణ సమును దుష్యంతుడు
సంబంధించిన శకుంతలాదియువతుల పరముగానే మనము ప్రేమించినను
తున్నాము. అట్లే బోధ కలుగుతున్నది. కేవల యువతిపరిముం
బోధ కలుగుట లేదు. అటువంటి శకుంతలాదులలో కూడుకొనిస వి శేష
మును నివర్తింపచేయడానికి దోషవిశేషకల్పన చేయవలసి ఉన్నిది.
ఇట్లు దోషకల్పన ఆవశ్యకమై ఉండగా ఆ దోషము ద్వారా మన
యందు దుష్యంతాదులతో అభేదబుద్ధి సహజముగా సిద్ధమవుతున్నది.
ఈ విధముగా ఇది సూప పాదితము కావచ్చును.
-
-
E
ఇక్కడ ఒక శంక కలుగుతుంది. — “అనిర్వచనీయర త్యాద్యనంతరము
సుఖము కలుగుతున్నది. ఆ సుఖానికీ రత్యాదికమునకు• భీవజ్ఞానము
లేనందువలన రతి సుఖరూపము అని చెప్పబడుతున్నది&quot; అని ఇంతకు
పూర్వము ఉపపాదించుట వలన
. &quot;రత్యాద్యనంతరము కేవలము
సుఖము మాత్రమే కలుగుతున్నదని అంగీకరించినట్లు అవుతుంది.
అది యు క్తము కాదు. రత్యానుభవములో ఒక విధ మగు సుఖము ఉన్ప
న్నము కావచ్చును. దీనిలో ని ప్రతిపత్తి లేదు. కాని, కరుణాది రసాలకు
సంబంధించిన శోకాది స్థాయిభావాలు దుఃఖాదికమును కలుగ జేయు
నట్లుగా సర్వ ప్రసిద్ధము. రతి దుష్యంతాదులకు సుఖవి శేషమును కలుగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>csfbssbjm76n7emlqzj5ti6qu36eqdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238253</id>
    <revision>
      <id>596227</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము US జేస్తున్నట్లుగా సహృదయునకు కూడా సుఖవిశేషమునే సంపాదింప వచ్చును గాని దుఃఖప్రదమైన శోకము సహృదయులకు ఆనందమును ఏవిధముగా కలుగ జేయగలదు? ప్రత్యుత శోకాదికము రామాదులకు దు...'</comment>
      <origin>596227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="fdzr3y86p2u07iynyjwhq0gc37gpmi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
US
జేస్తున్నట్లుగా సహృదయునకు కూడా సుఖవిశేషమునే సంపాదింప
వచ్చును గాని దుఃఖప్రదమైన శోకము సహృదయులకు ఆనందమును
ఏవిధముగా కలుగ జేయగలదు? ప్రత్యుత శోకాదికము రామాదులకు
దుఃఖమును కలుగజేయునట్లుగా సహృదయునకు కూడా దుఃఖమునే
కలుగజేయాలి కదా!
“సత్యశోకమే దుఃఖమును కలుగజేస్తుంది కాని కల్పితశోకము దుఃఖ
మును కలుగ జేయదు. దాని కా శక్తి లేదు. దుష్యంతాదులకు సత్య
శోకము ఉన్నది. అందువలన వారికి దుఃఖము కలుగవచ్చును. సహృద
యులు కల్పిత శోకానుభ వకర్తలు. కాబట్టి వీరికి దుఃఖము కలుగదు&quot;,
అని అనడముకూడా ఉచితము కాదు. రజ్జువును చూడగా సర్పభ్రమ
కలుగుతున్నది. ఈ సర్పము కల్పితమే కాని సత్యముకాదు. “కల్పి
తము కార్యకారి కాదు'' అనేటట్లయితే, ఈ కల్పిత సర్పమువలన
భయకంపాదులు కలుగగూడదుగదా ! కాని లోకము చాలా కంగారు
పడి భయకంపాదులను పొందుతున్నది. అట్లాగే కల్పితశోకము
కూడా దుఃఖజనకము కాక తప్పదు. మీరు తలచినట్లు కల్పితము
కార్యకారియే `కాకపోతే సహృదయుల అనుభవములో ఉండే రతికూడా
కల్పితమే కాబట్టి దానివలన కూడా సుఖము కలుగరాదు.
మొత్తముమీద “శోకము దుఃఖజనకము కాబట్టి సహృదయాహ్లాద
హేతువు కాజాలదు. అన్నీ ఆనందప్రదము లనుట ఎట్లా కుదురుతుంది?&quot;
అని శంకాగ్రంథము.
ఈ విషయములో ఇక ఇది సమాధాన గ్రంథము. శృంగార ప్రధానము
లయిన కావ్యాలవలన ఆనందము కలుగుతున్నట్లు కరుణరసప్రధాన
కావ్యాలవలన కూడా కేవలానందమే కలుగుతున్నదనీ సహృదయుల
హృదయము ప్రమాణమే అయితే లోకోత్తర కావ్య వ్యాపారము
ఆహ్లాదప్ర యోజకమైనట్లు దుఃఖప్రతిబంధకమనీ కూడా అంగీకరించాలి.
కార్యానుసారముగా కారణమును కల్పించాలి కదా! అనగా కార్యము
ఏ యే విధముగా ఉంటుందో తదనురూపముగా కారణమును నిశ్చ
యించుకోవాలి.
11&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fdzr3y86p2u07iynyjwhq0gc37gpmi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238254</id>
    <revision>
      <id>596228</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'وق నవరసగంగాధ రము కావ్యాలవలన ఆనందము కలుగుతున్నట్లు దుఃఖము ఉత్పన్నమగుట కూడా ప్రమాణసిద్ధమే అయితే కావ్యక్రియకు దుఃఖప్రతిబంధకత్వ మును కల్పించనక్కరలేదు. కావ్యములోని అలౌకిక...'</comment>
      <origin>596228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="a5cy1r3jzbghg656ssvkwzy5hyijsa1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;وق
నవరసగంగాధ రము
కావ్యాలవలన ఆనందము కలుగుతున్నట్లు దుఃఖము ఉత్పన్నమగుట
కూడా ప్రమాణసిద్ధమే అయితే కావ్యక్రియకు దుఃఖప్రతిబంధకత్వ
మును కల్పించనక్కరలేదు. కావ్యములోని అలౌకిక వ్యాపారమువలన
ఆనందము కలుగవచ్చును. శోకనిమి త్తముగా దుఃఖమూ కలుగవచ్చును.
సుఖదుఃఖాలు రెండూకూడా తమతమ కారణాలవలన ఉత్పన్న ములు
కావచ్చును.
ప్రశ్న:— కరుణాదిరసాలవలన దుఃఖమే కలుగుతున్నట్లయితే కావ్య
రచనకై కవి, కావ్యశ్రీ వణకై సహృదయుడూ ఏల ప్రవర్తించుతారు.
“ఇది నాకు ఇష్టమును కలుగజేస్తుంది” అనే జ్ఞాన మున్నప్పుస్తకాని
ప్రవృత్తి కలుగదు. “ఇటువంటి కావ్యము అనిష్టసాధనము” అనే
జ్ఞానము ఉంటుంది కాబట్టి నివృత్తి కలుగుట ఉచితము కదా! అని.
సమాధానము:— చందన లేపమువలన శీతల
తాజన్యమైన సుఖము
అధికము. ఎండిన బెరకులను ఊడదీ సేటప్పుడు కొంత దఃఃఖము కూడా
ఉన్నది. కాని అది సుఖాపేక్షయా స్వల్పము, చందన లేపములో కొంత
దుఃఖము ఉన్నప్పటికీ జనులు ప్రవర్తించుతున్నారు.
ఆ విధముగానే
ఇష్టము అధికమై అనిష్టము స్వల్పమైనప్పుడు ప్రవృత్తి కలుగవచ్చును.
కరుణాదిరసాలలో వాంఛనీయము అధికముగా ఉన్నది. అవాంఛ
నీయము తక్కువగా ఉన్నది. అందువలన కవులూ సహృదయులూ
వానిలో ప్రవర్తించుతున్నారు. కావ్యములో శోకాదిక మువలస కూడా
ఆనందమే కలుగుతుందని అనే వారి మతములో ప్రవృత్తి నిర్బాధను.
కరుణరసము మొదలయిన వానివలన కేవలమూ ఆనందమే కలుగు
తున్నప్పటికీ తదనుభవములో అశ్రుపాలాదికము కలుగుట అస్వా
భావికముకాను. ఆనందానికి కూడా అశ్రు పాతమును కలుగ జేసే
మున్నది. అక్కడ కలిగే అశ్రువులు దుఃఖమువలన కలగడము లేదు.
| స్వభావ
భగవద్గుణాకర్ణనము చేసేటప్పుడు భగవద్భక్తులు ఆనందాతి రేకము
వలన కంట తడి పెట్టుకొనడమే కాక అశ్రుధారలను ప్రవర్తింపచేయడము
కూడా ప్రసిద్ధమే. అప్పటి వారి అవస్థలో కించినా త్రమైనా దుఃఖాను
భవము ఉన్నదని ఎవరూ అనరు. అట్లాగే ప్రకృతములో కూడా.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a5cy1r3jzbghg656ssvkwzy5hyijsa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238255</id>
    <revision>
      <id>596229</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము m ఒక ఆశంక ఈ విధముగా కలుగవచ్చును. కరుణరసాదులలో శోకాది సహితులయిన దశరథాదుల అభేదమును భావించినప్పుడు ఆనందమే కలుగుతుందని మీూ రంటున్నారు. అట్లాగే అయితే స్వప్నములో, సన్న...'</comment>
      <origin>596229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="2we1ym6tdbsr62wsyk67xr36ek7v9z3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
m
ఒక ఆశంక ఈ విధముగా కలుగవచ్చును. కరుణరసాదులలో శోకాది
సహితులయిన దశరథాదుల అభేదమును భావించినప్పుడు ఆనందమే
కలుగుతుందని మీూ రంటున్నారు. అట్లాగే అయితే స్వప్నములో, సన్ని
పాతజ్వరములో తన ఆ త్మయందు శోకాదిసహితులయిన దశరధాదులు
అభేదమును ఆరోపించుకొన్నప్పుడుకూడా ఆనందమే కలుగవలెకాదా ?
కాని ఆ అవస్థలో మానవులు కేవలము దుఃఖమునే అనుభవించు
తున్నారు. కాబట్టి ఆ అనుభవమును అనుసరించి కావ్యములోకూడా
కరుణాదిసన్ని వేశములలో దుఃఖాదికమే అనుభవింపబడుతున్నదని
అంగీరింపవలసినదే అని..
ఇది సమాధానము. కావ్యముయొక్క అలౌకికవ్యంజన వ్యాపార ప్రభా
వమువలన క్యావ్యాపార ప్రయోజ్యములయిన శోకాది పదార్థములు
సుందర తారహితము లయినప్పటికీ అలౌకికానందమును ఉత్పాదింప
చేయగలవు. కావ్య వ్యాపారజన్యమైన కమనీయాస్వాదము ఇతర
ప్రమాణములవలన కలిగే అనుభవముకంటె విలక్షణము. కాబట్టి
ఆనందము కలుగవచ్చును.
ఇక్కడ ఈ విషయమునుకూడా తెలుసుకోవాలి. &quot;కావ్య వ్యాపార
జన్యమైన కమనీయాస్వాదము&quot; అనే అంశానికి ఇది అర్థము. కావ్య
వ్యాపారమువలన భావన కలుగుతుంది. ఆ భావనవలన రత్యాదులు
కలుగుతవి. ఆ రత్యాదులను విషయముగా చేసికొని ఆస్వాదము పుట్టు
తుంది. అందువలన రసాస్వాదము కావ్య వ్యాపారమువలన ఉత్పన్నము
కాకపోయినప్పటికీ కావ్యముయొక్క పునఃపునరనుసంధానమువలన
కలుగుతున్నది కాబట్టి హాని ఏమీ లేదు. సహృదయులు స్వాత
యందు దుష్యంతా భేదబుద్ధి కలిగిన వారు అగుటవలన శకుంతలాదు
లందు అగమ్యాశ్వప్రతీతి కలుగదు. అభేదబుద్ధి ఆ జ్ఞానమును ప్రతి
బంధించుతుంది. రసవాదములో ఇది నవీనమతము,
ప ర మ త ము
ప్రాచీనులు అంగీకరించిన వ్యంజనా క్రియనుగాని నవీను లంగీకరించిన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2we1ym6tdbsr62wsyk67xr36ek7v9z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238256</id>
    <revision>
      <id>596230</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '85 నవ రసగంగా ధ రము అనిర్వచనీయఖ్యాతిని గాని అంగీకరించవలసిన అవసరములేదు. రసము వ్యంగ్యమూ కాదు; అనిర్వచనీయమూ కాదు. శకుంతలాగి విషయక మైన ఏ రతి కలదో ఆ రత్యాదికముతో కూడుకొన్న వ్యక్త...'</comment>
      <origin>596230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="jneq370cnwekwzl9qu9mi5shueztmrk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;85
నవ రసగంగా ధ రము
అనిర్వచనీయఖ్యాతిని గాని అంగీకరించవలసిన అవసరములేదు. రసము
వ్యంగ్యమూ కాదు; అనిర్వచనీయమూ కాదు. శకుంతలాగి విషయక
మైన ఏ రతి కలదో ఆ రత్యాదికముతో కూడుకొన్న వ్యక్తి
తో మనః
కల్పిత మైన అభేదజ్ఞాన మే రసము. అంటే రసము ఒక భ్రమ, అసత్య మన
దుష్యంత తాదా
త్మ్యమును సామాజికులు పొందుతున్నారు. పూర్వము
చెప్పిన దోషమహిమవలన సామాజికులమైన మనయొక్క ఆశయందు
దుష్యంత తాదాత్మ్యము అవగాహింప బడుతున్నది. శకుంతలాగ తిమ
దభేదబోధ కలుగుతున్నది. కావ్యపదార్థములను పునఃపుసరను
సంధానము చేయుటవలన, అనుశీలన మొనర్చుటవలన ఈ మాసిన
భ్రమ కలుగుతున్నది. శకుంతలా దుష్యంతులు ఈ మానస భ్రమలో
విషయ మవుతున్నారు. వారు విషయముగా ఈ భ్రమ కలుగుతున్న
దని భావము. ప్రపంచములోని వ్యావహారిక నస్తువులతో దీనికి
సంబంధము లేదు. అందువలన ఇది విలక్షణము.
ఈ మానసజ్ఞానమే రసము. స్వప్న సన్ని పాతములలోకూడా మాజన
కల్పనలు ఉండవచ్చును. దుష్యంతాదులు తాదాత్మ భాసము ఉంచ
వచ్చును. కాని ఆ జ్ఞానము రసముకాదు. కావ్యార్ధ భావనమనలను
కలిగినది అయితేనే రసము కాని ఇతరవిధాలు కలిగేది రసములు.
స్వప్న సన్ని పాతబోధలలో పరమాహ్లాదము లేదు.
ఈ రత్యాదులు మనలో లేవు. అయినప్పటికీ ఆహ్లాదము కలుగవచ్చును.
తదనుభవము గోచరము కావచ్చును. కాన్యచింతనవలన కలుగుతూ
ఉన్న ఈ రత్యాదుల అనుభవము లౌకికముకాదు. లౌకికానుభవము
లోనే నిజవస్తువు లుండవలసిన ఆవశ్యకత్వము ఉన్నది. కాని ఇది భ్రమ.
ఒకశంక:—రసము భ్రమ రూపమే అయితే “రసము ఆస్వాదింపబడు
తున్నది అనే వ్యవహారము ఏ విధముగా కుదురుతుంది ! ఆస్వాదని
ములో రసము విషయముగా ఉండడము ఎట్లా కుదురుతుంది? భ్రమ
కూడా జ్ఞానరూపమేకదా ! దానికి ఆస్వాదనము ఏమిటి ? అని.
సమాధానము:— రత్యాదులు అస్వాదింపబడడము అనేది అనుభవ
సిద్ధమేకదా ! ఇపుడు ప్రకృతములో స్వాత్మయందు శకుంతలాదిరతి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jneq370cnwekwzl9qu9mi5shueztmrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238257</id>
    <revision>
      <id>596231</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము భ్రమ కలుగుతున్నది. కాబట్టి రతివిషయకాస్వాద వ్యవహారమును అను సరించి రసానికికూడా ఆస్వాదము ఉంటుం దని వ్యవహరించ వచ్చును. ఈ మతానుసారముగా ఈ జ్ఞానము మూడువిధాలు ఉంటుంది. —...'</comment>
      <origin>596231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4047" sha1="85b7n6oin2lafwfafvy4mzi4kq7qclg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
భ్రమ కలుగుతున్నది. కాబట్టి రతివిషయకాస్వాద వ్యవహారమును అను
సరించి రసానికికూడా ఆస్వాదము ఉంటుం దని వ్యవహరించ వచ్చును.
ఈ మతానుసారముగా ఈ జ్ఞానము మూడువిధాలు ఉంటుంది. —
శకుంతలావిషయకరతియుక్తుడ నయిన నేను దుష్యంతుడను అని ఒకటి.
శకుంతలావిషయకరతిసహితదుష్యంతుడు నేనే అని రెండు. &quot;నేనుశకుంతలా
విషయకరతిసహితుడనూ, దుష్యంతుడునూ అని మూడు. ఈ మూడు
విధములయిన జ్ఞానములే రసమని వీ రంగీకరించుతారు.
&quot;శకుంతలా
విషయకమైన ఏరతి ఉన్నదో ఆ రతితో కూడుకొన్న నేను
దుష్యంతుడుగా ఉన్నాను&quot; అని సహృదయనిజాతలో మానస ప్రథమ
బోధ కలుగుతుంది. ఇచటి శకుంతలారతిపై శిష్ట్యములో దుష్యంతుడు
ధర్మిగా ఉంటాడు. దుష్యంతత్వము ధర్మి తాపచ్ఛేదకముగా ఉంటుం
దన్నమాట. &quot;శకుంతలావిషయకమైన ఏరతి కలదో ఆ రతివిశిష్టుడైన
ఏదుష్యంతుడు కలడో ఆదుష్యంతుడు 'నేనుగా ఉన్నాను” అనిస్వా తలో
మానసద్వితీయబోధ కలుగుతుంది. ఇందులోని ఈజ్ఞానము అటువంటి
దుష్యంత తాదాత్మ్యావగాహిగా ఉంటుంది. “నేను దుష్యంతత్వము
తోనూ శకుంతలావిషయకరతితో నున్నూ విశిష్టుడనై ఉన్నాను&quot; అని
స్వాత్తలో మానసతృతీయబోధ కలుగుతుంది. ఈ తనయందు
జ్ఞానము
దుష్యంతత్వమునకూ శకుంతలా విషయకరతికీ వైశిష్ట్యమును ప్రతిపా
దించుతుంది. ఇటువంటి ఈ మూడుబోధలలో కూడా తాత్పర్యము
ఒక టే. కాని మొదటిదానిలో &quot;అహం దుష్యంత&quot; అని అహంపదా
ర్థమును ఉద్దేశించి దుష్యంతత్వము విధింపబడుతున్నది. &quot;దుష్యంత
అహ మస్త్మి&quot; అనే ఆకారము కలిగిన రెండవ జ్ఞానములో దుష్యంతత్వ
మును ఆధారీకరించుకొని అహంత్వము విధింపబడుతున్నది. మూడవ
జ్ఞానములో స్వాత్మయందు రతి, దుష్యంతృత్వమూ రెండూ విధింపబడు
తున్న వని గ్రహించాలి.
ఈ మూడుజ్ఞానములలోనూ రతి విశేషణరూపముగా కూడుకొని
ఉన్నది. ఆరతి శబ్దాలచేత ప్రతిపాదింపబడడానికి శక్యము కాదు.
కావ్యములో రత్యాదులను చెప్పునట్టి శబ్దాలు ఉండవుగదా ! ఇంకా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>85b7n6oin2lafwfafvy4mzi4kq7qclg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238258</id>
    <revision>
      <id>596232</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరసగంగా ధ ర ము కత్యాదిబోధను కలుగజేసే వ్యంజనను ఈ మతవాదులు స్వీకరించరు. కాబట్టి నటాదులు చేష్టలు హేతువులుగా విశ్లేషణీభూతమైన రతి జ్ఞానము కొరకు అనుమానమును స్వీకరించాలి. అను...'</comment>
      <origin>596232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3615" sha1="5jcgfvxbbe1f2x7jwyx0y08hpy9i4jd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరసగంగా ధ ర ము
కత్యాదిబోధను కలుగజేసే వ్యంజనను ఈ మతవాదులు స్వీకరించరు.
కాబట్టి నటాదులు చేష్టలు హేతువులుగా విశ్లేషణీభూతమైన రతి
జ్ఞానము కొరకు అనుమానమును స్వీకరించాలి. అనుమానముతో
దుష్యంతునియందు శకుంతలాది రతిని సాధించాలి. తరువాత దోష
విశేష మాహా శ్యము వలన భేద ప్రతీతిని కప్పిపుచ్చుకోవాలి. పిమ్మట
అటువంటి కతి కలిగిన దుష్యంతునితోపాటు తనకు ఐకా త్త్యమును
సంపాదించాలి. ఇట్లు సాధించిన తరువాత మానసంగా కలిగే రతిమ
డభేదబోధయే రసమవుతుంది అని పరుల మతము. రతికే ఆస్వా
డము ఉంటుంది కాని వాస్తవముగా రసానికి ఆస్వాదము లే దని వీరి
అభిప్రాయము.
భట్టలో ల్ల ట మత ము
ప్రధానముగా దుష్యంతాదులయిన నాయకులందు ఉన్న రతియే రసము.
నాట్యములో కమనీయవిభావాదులను అభినయింపగలిగిన, ప్రదర్శింప
గలిగిన, సమర్థుడైన దుష్యంతాదులను అనుకరించునట్టి నటునియందు
53 పించుకొని మనము రతిని అనుభవించుతాము. ఈ మతములో
కూడా పూర్వమతములో మాదిరిగా రసానుభవము మూడువిధాలుగా
ఉంటుంది.
&quot;ళ్లకుంతలావిషయకంతి కలిగిన నటుడు దుష్యంతుడు. ఈ నటుడు
శకుంతలావిషయకరతిసహితదుష్యంతుడు.
ఈ నటుడు శకుంతలా
విషయక కతిసహితుడు, దుష్యంతుడూను అని. ఈ మతానుసారముగా
పైని చెప్పిన బోధలో రెండంశము లున్నవి. ఒకటి నటవిషయకము.
వేరొకటి దుష్యంతవిషయకము. నటుడు విశేష్యము: ధర్మి అన్న
మాట. ఈ కసబోధ ధర్మి అయిన నటుని విషయములో లౌకికము. ధర్మి
నటుకు ప్రత్యక్షముగా ఉపస్థితుడై ఉన్నందువలన రససాక్షాత్కారము
లౌకిక మవుతుంది. దుష్యంతుడు ఆరోప్యాంశము. ఆ దుష్యంతపక్షము
లో సాక్షాత్కారము అలౌకికము అని గ్రహించాలి.
ఆ
ఈ కుకంలో మొదటగా చేష్టాదులద్వారా దుష్యంతునిలో రతిని అను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5jcgfvxbbe1f2x7jwyx0y08hpy9i4jd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238259</id>
    <revision>
      <id>596233</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము 52 మింప చేసికోవాలి. దుష్యంతానుకర్త అయిన నటునియందు అభినయ పాటవము ఉన్నందువలన దుష్యంతారో పము చేయాలి. తరువాత దోషవి శేషమాహాత్మ్యమును అనుసరించి ఏదోవిధముగా తనయందు అటువంట...'</comment>
      <origin>596233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3621" sha1="4h9ii0z7rsi35rc8k6j3z9fjc96rnzy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
52
మింప చేసికోవాలి. దుష్యంతానుకర్త అయిన నటునియందు అభినయ
పాటవము ఉన్నందువలన దుష్యంతారో పము చేయాలి. తరువాత
దోషవి శేషమాహాత్మ్యమును అనుసరించి ఏదోవిధముగా తనయందు
అటువంటి ఆ నటునితో ఏకాత్మతను సంపాదించాలి. పిమ్మట సహృద
యుడు రత్యాదులను ఆస్వాదింపవలసి ఉన్నది. ఇట్టి ఈ రత్యాది పరి
ణతి రస మవుతుందని గ్రహించాలి.
శ్రీశంకుకమత ము
దుష్యంతాదులలో రత్యాదికము ఉన్నది. నటుడు దుష్యంతుడుగా
గ్రహింపబడుతున్నాడు. అందువలన నటునిలో ఆ రతి అనుమితము
అవుతున్నది. ఇదియే రసము. నటుడు పక్షము. అతడు ప్రదర్శించు
చేష్టలు హేతువు. ఆ చేష్టలనుబట్టి అతనిలో రతిని ఊహింపవచ్చును.
అదియే రసము. నాటకాదులలో గోచరములవుతూ ఉన్న విభావాదులు
కృత్రి మములేకాని అని కృత్రి మములుగా తలపబడవు. నటుడు దుష్యం
తుడుగా తలచబడుతున్నాడు. కాబట్టి ఆ విభావాదు లన్నీ స్వాభావిక
ములుగానే గోచరములు అవుతున్నవి.
ఇచట అనుమితి సామగ్రి ఉండడమువలన
నటునియందు సత్యను
మితి కలుగవలసి ఉన్నది. నాటక రూప శాబ్ద సామగ్రి నిబట్టి &quot;దుష్యం
తుడు శకుంతలావిషయకరతి కలవాడు” అని శాబ్దబోధకూడా కలుగ
వలసిఉన్నది. కాబట్టి ఇక్కడ నాటకమువలన &quot;దుష్యంతుడు శకుంతలా
విషయక రతికలవాడు&quot; అని శాబ్దజ్ఞానము కలుగుతుందా? లేక నటపక్షక
రత్యమితి కలుగుతుందా ! జ్ఞానయోగ పద్యము ఉండదుకదా! పర
స్పర ప్రతిబంధమువలన ఏ జ్ఞానమూ కూడా కలుగక
ఉంటుందా ?
ప్రతిబంధము లేనపుడు సమూహాలంబనజ్ఞానము కలుగుతుందా? అని
శంక.
దీనికి ఇది సమాధానము: అనుమితిసామగ్రి, శాబ్దసామగ్రి రెండూ
ఉన్నపుడు అక్కడ విషయభేదము ఉన్నట్లయితే అనుమితి సామగ్రి
బలవత్తర మని శాస్త్రకర్తలు నిర్ణయించి ఉన్నారు. కాబట్టి నటపక్ష&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4h9ii0z7rsi35rc8k6j3z9fjc96rnzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238260</id>
    <revision>
      <id>596235</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'سس నవరస గంగాధరము కానుమితి మాత్ర మే కలుగుతుంది కాని దుష్యంత ధర్మిక శాబ్దబోధ కలుగదు అని శ్రీశంకుకాదుల భావము. ఇతర మతములు విభావాను భావవ్యభిచారి భావాలు మూడూ సమ్మిళితములై రసము...'</comment>
      <origin>596235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3544" sha1="2c0iz57zgzwzmyjd1jaxfya02wvexy7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;سس
నవరస గంగాధరము
కానుమితి మాత్ర మే కలుగుతుంది కాని దుష్యంత ధర్మిక శాబ్దబోధ
కలుగదు అని శ్రీశంకుకాదుల భావము.
ఇతర మతములు
విభావాను భావవ్యభిచారి భావాలు మూడూ సమ్మిళితములై రసము
అవుత వని కొందరి మతము. ఈ విభావాదులలో ఏది చమత్కారి
అవుతుందో అదే రసము. చమత్కారము కలుగజేసేది కాకపోయి
నట్లయితే ఈ మూడింటిలో ఏదీ రసము కాదు. అని కతిపయవాదము.
విశేషముగా భావింపబడు విభావమే రస మని కొందరు, ముహుర్ముహుః
చింతనము చేయబడు అనుభావమే రస మని కొందరు, భావాలలో
మాటిమాటికీ అనుసంధానము చేయబడు వ్యభిచారి భావ మే రసముగా
పరిణమించుతుం దని మరికొందరూ చెపుతున్నారు.
రసవిషయములో ఇటువంటి మత భేదములు ఉన్నవి. సాధారణముగా
ఈ వాదముల కన్నింటికీ భరతసూత్రము మూలము. “విభావాను
భావవ్యభిచారినం యోగా ద్ర సనిష్పత్తి” అని భరతసూత్రము. ఈ
సూత్రమును పైని చెప్పిన మతవాదములను అనుసరించి వ్యాఖ్యానము
చేయుట సముచితముగా ఉంటుంది. ప్రథమ మతానుసారముగా విభా
వానుభావ వ్యభిచారులచే-సంయోగాత్ -ధ్వనితమగుటవలన- ఆత్మానంద
ముతో కూడుకొనిన స్థాయి భావ రూప మగు రసముయొక్క నిష్పత్తి
కలుగును. వాస్తవరూపముగా ప్రకాశము కలుగును అని అర్ధము.
ప్రథమమతములోనే వేద ప్రామాణ్యమును అనుసరించిన వాదానుసార
ముగా విభావానుభావవ్యభిచారులద్వారా ధ్వనిత మగుటవలన స్థాయి
భావముతో కూడుకొనిన ఆత్మానందరూ పరసము ప్రకాశించును అని
అర్థము. ద్వితీయమతానుసారముగా విభావాను భావవ్యభిచారి భావముల
యొక్క (సమ్యక్ యోగః - సంయోగః) సమ్యుక్ - సాధారణ రూప
ముగా, యోగాత్ - భానకత్వ వ్యాపారద్వారముగా భావనచేయుట
వలన స్థాయిభావరూపమయిన ఉపాధితో కూడుకొనిన సత్వగుణాభి
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2c0iz57zgzwzmyjd1jaxfya02wvexy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238261</id>
    <revision>
      <id>596236</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము - しわ అని - నృద్ధిచేత ప్రకాశితము చేయబడు తన ఆత్మానందరూపరసానికి నిష్పత్తి కలుగుతుంది. భోగ మనే పేరు కలిగిన సామ్ కారముద్వారా అనుభవము కలుగుతుంది అని అర్థము. మూడవ మతములో -...'</comment>
      <origin>596236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3946" sha1="rphoyz29w79iiy3ze4660tu5j6pg5eh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
-
しわ
అని
-
నృద్ధిచేత ప్రకాశితము చేయబడు తన ఆత్మానందరూపరసానికి నిష్పత్తి
కలుగుతుంది. భోగ మనే పేరు కలిగిన సామ్ కారముద్వారా
అనుభవము కలుగుతుంది అని అర్థము. మూడవ మతములో - విభా
వాదుల యొక్క యోగా
భావనారూపదోషమువలన,
అనిర్వచనీయమైన దుష్యంతాదుల రత్యాదిరూపమయిన రసానికి
ఉత్పత్తి కలుగుతుంది అని అర్థము. నాల్గనమతములో విభావాదుల
జ్ఞానమువలన జ్ఞానవి శేషరూపరసానికి ఉత్పత్తి కలుగుతుంది
అర్థము. అయిదవ మతములో విభావాదులయొక్క సంయోగాత్ -
సంయోగమువలన రసానికి నిష్పత్తిః - ఉపపత్తి కలుగుతుంది. నటా
దులందు ఆరోపము కలుగుతుంది అని అర్థము. ఆరవ మతానుసార
ముగా, కృత్రి మములు అయినప్పటికీ అకృత్రిమంగా గ్రహింపబడిన విభా
వాదులతో సంయోగాత్ - సంయోగమువలన రసానికి నిష్పత్తిః -
అనుమితి కలుగుతుంది. దుష్యంతరూపముగా గ్రహింపబడిన నటుని
యందు రసము అనఃమితమవుతుంది. అని అర్థము. సప్తమమతాను
సారముగా విభావాదులయొక్క సంయోగమువలన రసనిష్పత్తి- రస
మనే వ్యవహారము కలుగుతుంది అని భావము. ఎనిమిదవ మతాను
సారముగా విభావాదులలో సంయోగాత్ చమత్కారమువలన రస
వ్యవహారము కలుగుతుందని భావము. మిగిలిన మూస మతాలలోనూ
సూత్రార్థము సంగతము కాదు. వానిలో సూత్ర విరోధము పర్యవసిత
మవుతున్నది. అవి స్వతంత్రమతములు.
-
నియముగా
విభావానుభావ వ్యభిచారి భావాలలో కేవల విభావము కాని జీవ
లానుభావము కాని కేశల వ్యభిచారి భావాలు గాని
రసవ్యంజనము చేయలేవు. విభావాదులు ఒకే రసానికి నియతములు
కావు. అవి తరములకు కూడా సాధారణములు కావచ్చును.
వ్యాఘ్రము భయానక రసానికి విభావము అయినట్లు వీరాద్భుతాలకు
రౌద్రానికి కూడా విభావము కావచ్చును. అశ్రు పొతాదులు. శృంగార
రసానికి అనుభావాలయినట్లు కరుణభయాన కాలకు కూడా అనుభావాలు
కావచ్చును. చింత్తాదివ్యభిచారి భావాలు శృంగారరసమునకు వ్యభిచారు
12&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rphoyz29w79iiy3ze4660tu5j6pg5eh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238262</id>
    <revision>
      <id>596237</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Fò నవ రసగంగాధరము కాని లయినట్లుగా కరుణ వీర భయానక రసాలలో కూడా వ్యభిచారులు కా వచ్చును. అందువలననే భరతసూత్రములో విభావానుభావ వ్యభిచారి భావాలు మూడూ సమ్మిళితరూపముగా గ్రహింపబడిన...'</comment>
      <origin>596237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="ikdbd1py68wsc8w1176mbwnizf7sey7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Fò
నవ రసగంగాధరము
కాని
లయినట్లుగా కరుణ వీర భయానక రసాలలో కూడా వ్యభిచారులు కా
వచ్చును. అందువలననే భరతసూత్రములో విభావానుభావ వ్యభిచారి
భావాలు మూడూ సమ్మిళితరూపముగా గ్రహింపబడినవి.
వేరు వేరుగా గ్రహింపబడలేదు. అందువలన ఈ మూడూ సమ్మిళితములు
అయినప్పుడే రసము ధ్వవ్యమానమవుతుంది కాని ఏ ఒక దానివలన
రసవ్యంజనము కలుగదు అనే అర్థము ప్రమాణిత మవుతున్నది.
ఎక్కడయినా ఒక్కొక చోట అసాధారణరూపముగా గ్రహింపబడిన
విభావము రసోద్బోధ కలుగచేస్తున్నది. అట్లాగే అనుభావము వ్యభీ
చారిభావము అసాధారణముగా ఉండి రసప్రత్యయము కలుగ జేయడము
ప్రసిద్ధముగానే ఉన్నది. ఈ విధముగా విభావాదులు ప్రత్యేక ప్రత్యేక
ముగా రసాభివ్యంజకము లవుతూనే ఉన్నవి. అయినప్పటికీ ఆయాస్థలా
లలో ఇతర ద్వయము ఆక్షేపింపబడుతుంది. అసాధారణ విభావము
వలననే రసోద్బోధ కలుగుతున్నప్పుడు అనుభావ వ్యభిచారులను, అను
భావము వలన రసోద్బోధ కలుగుతున్నపుడు విభావ వ్యభిచారులను,
వ్యభిచారిభావమువలన రసాభివ్యక్తి కలుగుతున్నపుడు వి భావానుభావ
ములనూ ఆక్షేప్యములను చేసికొనవచ్చును. అందువలననే మూడింటి
యొక్క సమేళనము లేనిదీ రసోద్బోధ కలుగు దని నిశ్చయించాలి.
* విభావమే రసవ్యంజక మగుట కుదాహరణము.
వియదలిమలినాంబుగర్భ మేఘం, మధుకరకోకిల కూజితైర్దశాంశ్రీ
ధరణి రభినవాంకురాంకటంకా ప్రణతిపరే దయితే ప్రసీద ముగ్ధ !
ఓ
దీనిలో నాయిక ధారారూఢమాన. ఏ సమయంలో ప్రసన్నతతో ఉండాలో
తెలియదు. నాయకునిమీద కోపంకలిగింది. ముగ్ధ. సఖ వచ్చి ఈ విధముగా కోపము
పోగొట్టడానికి బతిమాలుతున్నది. దీని తాత్పర్యమును ఈ విధముగా గ్రహించాలి.
అవసరావతిజ్ఞ రాలయిన ఓ ముద్ధా! నీవు ప్రసన్ను రాలవు కావలెను. ఇదే ప్రసాదా
వసరము, ఎందుకంటే ఆకాశము ఇప్పుడు మధుపశ్యామలములయిన జలగర్భ జలజా
లతో దంతురితమై ఉన్నది. ఇది చాలా ఉద్దీపకముకదా! దిశా శ్రీ తుసైదల కోకిలల
కూజితాలతో శోభాయమానముగా ఉన్నది. ధరణికూడా నవాంశురములనే టంకా
లతో (రార్లు బ్రద్దలుచేసే సాధనము) వ్యాపించి ఉన్నది. అందువలన ఆకాశాన, దిక్కుల,
భూమి పైకూడా
చూపు ఓపటానికైనా వీలు లేకుండా ఉన్నది. ఇంకా ప్రాణధారణకథ
ఏమున్నది? &quot;ప్రాణాలుపోయినా సరే కాని నేను మట్టుకు ప్రియుణ్ణిచూడను” అనుకుంటా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikdbd1py68wsc8w1176mbwnizf7sey7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238263</id>
    <revision>
      <id>596238</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవాదము ఈ విధముగా మనీషిన రేణ్యులు నానా జాతీయము లయిన బుద్ధివి శేష ములతో రసమును అనేకరూపాలలో నిర్ణయించినారు. ఇప్పటికీ ఈ విషయములో పరిశీలనము జరుగుతూ ఉన్నది. అయినప్పటికీ రసము...'</comment>
      <origin>596238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4530" sha1="7kjp01zkks7hsrg4g4sxu63z4zae9n8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవాదము
ఈ విధముగా మనీషిన రేణ్యులు నానా జాతీయము లయిన బుద్ధివి శేష
ములతో రసమును అనేకరూపాలలో నిర్ణయించినారు. ఇప్పటికీ ఈ
విషయములో పరిశీలనము జరుగుతూ ఉన్నది. అయినప్పటికీ రసము
ఒక సౌందర్యమయ మగు వస్తువు కావడము వలన పరమాహ్లాదముతో
నిత్యసంబద్ధమై ఉండడమువలన పరమానందమయముగా ప్రతీతమవు
తున్నది. ఈ విషయములో ఎవరికీ ఏవివాదమూ లేదు.
వేమో! ఆది తగదు, చూడు పాపము! ప్రియుడు ప్రణతి పరుడై ఉన్నాడు. ఇట్లా ఈ
పద్యములో దయితు లంబన విభావము. ఆ కాశాదులు ఉద్దీపన విభావములు. ఇవే
ఉన్నవి. కాని అనుభావ వ్యభిచారులు లేవు. అయినా రసాభివ్యక్తి పుష్కలంగా
ఉన్నది. అందువలన విభావమాత్రానికి రసాభివ్యంజకత్వము ఉన్నట్లు కనబడుతున్నది.
అనుభావ నిబంధ నోదాహరణము
పరిమృదిత మృణాళమాన మంగం ప్రవృత్తిః
కథమపి పరివార ప్రార్థనాభి, కథాసు
కలయతిచ హిమాంశోర్నిష్కలంకస్య లక్ష్మీం
అభినవ కందంటేచ్ఛేద శాంతః కపోలః.
మాలతీమాధవములో మకరందునితో మాధవుడు మాలతిని వర్ణించి చెప్పుతు
న్నాడు. దీనిభావసును ఈ విధముగా గ్రహించాలి. మాలతి శరీరమంతా ఆవిరత
సంతాపవశాన అంతటా మృదికమృణాలికవలె మాన మైనది. దీనివలన శైవర్ణ్యమనే
అనుభావము వ్యక్తమవుతున్నది. ఆహారాజ సముచిత క్రియలలో
కూడా పరివారము
ప్రార్థించితేనే ప్రవృత్తి కలుగుతున్నది. స్వతః ప్రవృత్తిలేదు. దీనివలన స్తంభము -
ప్రళయము అనే అనుభావములు గోచరము అవుతున్నవి. ఇంకా సద్యఃకృత్తదంతి
దంతఖండ ధవళ మైన గండము (కపోలము) నిష్కలంక హిమకర శోభతో ఒప్పారు
తున్నది. దీనివలన పై వర్ణ్యము నిబద్ధమైనట్లు, ఇట్లు ఇక్కడ అనుభావ మాత్ర నిబంధ
నమువలన గూడా రసాభివ్యక్తి అవికలముగా ఉన్నది. విభావ వ్యభిచారులు లేవు
గదా!
వ్యభిచారిమా శ్రీ వ్యంజకత్వమునకు :
దూరా దుత్సుక మాగతే వివలితం సంభాషిణి స్ఫారికం
సంశ్లేష్యత్యరుణం గృహీతవసనే సంపం చితభ్రూలతం
మాని న్యా శ్చరణావతివ్యతికరే బాష్పాంబుపూర్ణం క్షణాల్
చడం జ్ఞాత మహో! ప్రపంచచతురం జాతాగనే ప్రేయసి
దీని భావము, దూరాన ప్రియుడు కనపడగా నాయికానయనము ఉత్సుక
మయింది. దగ్గరకు రాగా వలనము కూడుకొన్నది, సంభాషించుతూ ఉంటే విస్ఫా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7kjp01zkks7hsrg4g4sxu63z4zae9n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238264</id>
    <revision>
      <id>596239</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఇటువంటి ఈ రసము నవ రస గంగాధరము శృంగారః కరుణః శాంతో రౌద్రో ఏరోద్భుత స్తథా హాస్యో భయానక శ్చైవ బీభత్సశ్చేతి తే నవ శృంగారము కరుణము శాంతము శాస్త్రము విషము అమృతము హాస్యము భయానకమ...'</comment>
      <origin>596239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3926" sha1="plpbs2lyivhbf7tsfzovwbni9xnu7ha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఇటువంటి ఈ రసము
నవ రస గంగాధరము
శృంగారః కరుణః శాంతో రౌద్రో ఏరోద్భుత స్తథా
హాస్యో భయానక శ్చైవ బీభత్సశ్చేతి తే నవ
శృంగారము కరుణము శాంతము శాస్త్రము విషము అమృతము
హాస్యము భయానకము బీభత్సము అని తొమ్మిది విధాలు భరతముని
వచనము ఈ రసవచన సంఖ్యానములో ప్రమాణము.
కొందరు శాంతమును రసముగా అంగీకరింపరు.
శాంతస్య శమసాధ్యత్వా న్న చేచ తదసంభవాత్
ఆష్టా వేవ రసా నాణ్యే న శాంత స్తోత్ర యుజ్యతే॥
శమమును స్థాయిగా చేసికొని శాంతమును సాధించాలన్నది ప్రపం
చిక వ్యవహార వ్యాపృతుడై నసటునకు ఆ శమము సంభవించారు. రా
నాట్యములో ఎనిమిదే రసాలు. నాట్యములో శాంతిగమము ఉండడానికి
అవకాశములేదు అని వారి భావసారాంశము.
శాంతరసములేదు అనే ఈ విషయాన్ని కొందరి పించం HON
రసము ఉండదు అనడంలో నటునిలో శమము లేనిపోనును హేతు
వుగా చెప్పడము అసంగతము. నటునిలో గనము అన్య మవుతుం
దని ఎవరూ అంగీకరించడము లేనేలేదు. నటునిలో రసమే ఉంచునాడు
శమము ఉండదని చెప్పడము ఏమాత మూ• సముచితముని పటు..
రితము, ఆలింగనము చేసికొంటూ ఉంటే ఆగుణము. నీనీవే జనము చేస్తూ .. శ్రీల
తేలు సంకుంచితము అయినట్లుగా అయింది. ఆ సాయిక కోన, ఆ మా
అపరాధము చేసిన ప్రియుడు పాదపతనము చేసినవాడు కాగా గములో నే
బాష్పాంబుపూర్ణ మయింది. ఒకే చతువు క్షణక్షణానికి వివిధ ప్రపంజర వం
నది, దీనిలో ఔత్సుక్యము లజ్జ హర్ష ము లోపము రామాయ మతినే వ్యక్తి భావాలను
మాత్రము .
ము నిబంధింపబడినవి. విభావము కాని అనుభావము కాని లేదు. అయినా సాధి
వ్యక్తి కలుగుతున్నది. అందువలన ఇటువంటి స్థలములలో పత్రములను ఆక్షి మల
నుగా చేసికోవాలి. దీనివలన కష్టకల్పనతో అభివ్యక్తి ఉన్నదే మికోనిక్కిరి
లేదు. ఇచ్చటి ఆక్షేప మనేది సంభృతసామ శ్రీ. అందువలని సుపు గానే ఇతర
ప్రతీతి కలుగుతుంది. . కాబట్టే రసప్రతీతిలో ఏమీ విలంభవము ఉండదు.
&quot;
కార్యదర్పణము?&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>plpbs2lyivhbf7tsfzovwbni9xnu7ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238265</id>
    <revision>
      <id>596240</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రస వాదము E శాంతుడు కావచ్చుగాక, అశాంతుడు కావచ్చుగాక. సామాజికులకు శమము ఉన్నప్పుడు రసోద్బోధ కలగడములో ఏమీ బాధలేదు. శాంతరసాస్వాదము నిర్బాధముగా కలుగవచ్చును. నటునిలో శమము లేకపో...'</comment>
      <origin>596240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4006" sha1="518z2jggq1rtt2aeb5pclmnih7pgwya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రస వాదము
E
శాంతుడు కావచ్చుగాక, అశాంతుడు కావచ్చుగాక. సామాజికులకు
శమము ఉన్నప్పుడు రసోద్బోధ కలగడములో ఏమీ బాధలేదు.
శాంతరసాస్వాదము నిర్బాధముగా కలుగవచ్చును. నటునిలో శమము
లేకపోతే శాంత రసాభినయ ప్రకాశము చేయుట ఉపపన్నము కాదని
అనడము కూడా ఉపపన్న ముకాదు. నటునిలో భయక్రోధాదులు
కూడా లేవు. అయినా భయానక రౌద్ర రసాభినయాలను ప్రకాశింప
చేస్తూనే ఉన్నాను. ఆ భావము లేనిదీ ఆ అభినయము కుదరదూ అంటే
భయానక శాబ్రాద్యభినయప్రకాశముకూడా అసంగతము కావాలి.
“నటునిలో క్రోధాదులు లేనందువలన వాస్తవ కార్యములు అయిన
వధ బంధాదులఉత్పని అసంభవమయినా కృత్రిమము లయిన అధబంధా
దులు శివాభ్యాస పాటవమువలన ఉత్పన్నములు కావడములో .
ఏమీ అభ్యంతరములేదు &quot; అని అనేటట్లయితే ప్రకృతములో కూడా
ఆ విధముగానే అనవచ్చు. శిక్షా పాటవము వలన కృత్రి మశమ క్రియలను
నటుడు ప్రదర్శింపగలడు. అందువలను శాంతరసాభినయప్రకాశము
సూచిపన్నము కావచ్చును. నాట్యములో శాంతరసము ఉన్నదని
అంగీకరించే వారు నాట్య గీత వాద్యాసులను విరోధులనుగా తలచరు.
అని విరోధులే అయితే ఫలీభూతమైన శాంతరసముయొక్క ఉదయమే
లేదుగదా! అని నిధులు కావు కాబట్టి విషయ ముఖ్యరూపమైన
శాంతము సామాజికులలో ఉద్ధేశం పొందవచ్చును. సామాన్యరూప
మైన విషయచింతనము శాంతానికి వి/ధికాదు. 'ఏవిషయచింతనమైనా
విరుద్ధమే, అని అంటే, శాంతరసములో అలంబనము అయిన సంసారము
యొక్క అనిత్యత్వము, ఉద్దీపనము అయిన పురాణ శ్రవణము, సత్సం
గము, పవిత్రములయిన సననదీతీర్థాదుల దర్శనమూ మొదలయినవి
కూడా విషయములే &quot;కాబట్టి విశోధులు కావలసి వస్తుంది.
విధ క్తులయినవారు హరిహరగీతములను స్వీకరించుతారు. భజన కీర్త
నాదులను ఆచరించుతారు. తదుప యోగివాద్యములను గ్రహించుతారు.
అవి వారి విరాగానికి ఉద్దీపకములే కాని విరోధులు కావు. ఆ విధము
గానే నాట్యములో శాంతాభినయ సమయములో కూర్పబడే గీత వాద్యా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>518z2jggq1rtt2aeb5pclmnih7pgwya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238266</id>
    <revision>
      <id>596241</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '१४ నవ రస గంగాధరము దులు కూడా అంగత్వమునే పొంది ఉద్దీపకములే అవుతవి కాని విరుద్ధం ములు ఏ మాత్రమూ కావని గ్రహించవచ్చును. అందువలన నే సంగీతర త్నాకరము అంతిమాధ్యాయములో అష్టావేవ రస...'</comment>
      <origin>596241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3303" sha1="65bn4pvobp2djh77ph2j4h96w1d1otk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;१४
నవ రస గంగాధరము
దులు కూడా అంగత్వమునే పొంది ఉద్దీపకములే అవుతవి కాని విరుద్ధం
ములు ఏ మాత్రమూ కావని గ్రహించవచ్చును.
అందువలన నే సంగీతర త్నాకరము అంతిమాధ్యాయములో
అష్టావేవ రసా నా ణ్యే ష్వితి లేచి దచుచుదన్
తదచారు యతః కంచి న్న రసం స్వదతే నటః,
నాట్యములో ఎనిమిదే రసము లున్నవని కొందరనడము ఉచితముకాదు.
నటుడు ఏ రసమునుకూడా ఆస్వాదనము చేయడు అని ఈ మొద
లయిన గ్రంథముతో నాట్యములో కూడా శాంతరసము ఉన్నదని
సిద్ధాంతము చేయబడినది. నాట్యములో శాంతరసము ఉన్నదని అంగీక
రింపనివారు కూడా కావ్యములో శాంతరసమును అవశ్యముగా స్వీజం
చాలి. అందులో వారి కేమీ బాధకము లేదు. మహాభారతంది ప్రజల
ధాలు శాంతరస
ప్రధానకములని సకలసహృదయానుభ నసిద్ధము, అందు
వలననే రాజానక మమ్మటభట్టు కూడా మొదట- &quot;అష్టా నా
నాట్య
స్మృతాః&quot; అని ఉపక్ర మించి, &quot;శాంతము కూడా రసమే, అది తొమ్మి
దవది&quot; అని అర్థము వచ్చేటట్లు &quot;శాంశోపి నవమో రసః&quot; అని ఉపి
సంహారము చేసినాడు. అందువలన రసాలు తొమ్మిది. దీని సందీ
హము లేదు.
౬. స్థాయి భావము
వెనుక చెప్పిన శృంగారాదిరసాలకు క్రమముగా,
రతిః శోకశ్చ నిర్వేద క్రోధోత్సాహాశ్చ విస్మయః
హాసో భయం జుగుప్సాచ స్థాయిభావాః క్రమా దమీ.
అన్నట్లుగా రతిశోకని ర్వేదక్రోధోత్సాహ విసయ హాసభయ జుగుప్సలు
స్థాయిభావాలు. అంటే శృంగారానికి రతి, కరుణానికి శోకము, శాంతా
నికి నిర్వేదము, రౌద్రానికి క్రోధము, వీరానికి ఉత్సాహము, అద్భు
తానికి వి సయము, హాస్యానికి హాసము, భయానకరసానికి భయము,
బీభత్సమునకు జుగుప్స స్థాయి భావాలు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>65bn4pvobp2djh77ph2j4h96w1d1otk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238267</id>
    <revision>
      <id>596242</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యి భావము స్థాయిభావాలకు ఈ చెప్పబోవు భేదమును ఊహించాలి. ఘటాదులకూ మటాదులలో ఉండే ఆకాశానికీ ఏ భేదముఉన్నదో అటు వంటి భేదమును మమ్మటాభిననగుప్తుల మతములలో, భట్టనాయక మతము లోనూ (ప్రథమ...'</comment>
      <origin>596242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="qdfa5y2mk7mo7w9pj1bpsc2x42fm5dl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యి భావము
స్థాయిభావాలకు ఈ చెప్పబోవు భేదమును ఊహించాలి.
ఘటాదులకూ మటాదులలో
ఉండే ఆకాశానికీ ఏ భేదముఉన్నదో అటు
వంటి భేదమును మమ్మటాభిననగుప్తుల మతములలో, భట్టనాయక మతము
లోనూ (ప్రథమ ద్వితీయమతాలలో) గ్రహించాలి. మూడవది అయిన
నన్యమతములో సత్యరజతము కంటే అనిర్వచనీయరజతానికి ఉన్న భేద
మును గ్రహించాలి. నాల్గవది అయిన పరమతములో జ్ఞానముకన్న విష
యము అనబడే జ్ఞానగమ్యపదార్థానికి ఉన్న భేదాన్ని గ్రహించాలి.
మొత్తముమీద రసాత్మకు రత్యాదులు విషయములుగా ఉన్న వని
గ్రహించవచ్చును.
ఈ రత్యాదిభావాలు కావ్యాదులలో సమా
న్తిపర్యంతము స్థిరముగా
ఉండేవి అగుటవలన స్థాయి భావములు అనబడుతున్నవి. స్థాయి భావవిష
యములో ఈ విధముగా శంకించవచ్చును. &quot;ఈ రత్యాది భావాలు
కూడా చి శ్రవృత్తిరూపములే. కాబట్టి తత్కాలము నశించిపోవు పదా
ర్థాలతో సమానములు. ఇటువంటి నీటియందు స్థిరత్వము దుర్లభము.
ఇట్టివి ఏ విధంగా స్థిరములు కాగలుగుతవి? వాసనారూపముగా ఉండ
డమే స్థిరత్వము అని అనేటట్లయితే నిర్వేదాది వ్యభిచారి భావాలుకూడా
మన అంతఃకరణములో వాసనా (సంస్కార) రూపముగా ఉండేవే కాబట్టి
స్థాయిభానాలే కావలసివస్తుంది&quot; అని.
ఈ చెప్పబోయేది సమాధానము. వాసనారూపము లయిన ఈ భావా
లకు మాటిమాటికి అభివ్యక్తికలగడమే స్థిరపదార్ధముగా చెప్పబడు
తున్నది. వ్యభిచారి భావాలకు ఈ ముహుర్ముహురభివ్యక్తి ఉండదు.
వాని అభివ్యక్తి మెరుపు మెరుము వంటిది. బ
అస్థిరాలు.
అందువలన స్థాయులుకావు.
విరుదై రవిరుదైర్వా భావై ర్విచ్ఛిద్యతే న యః
ఆత్యభావం నయ త్యాశు స స్థాయీ లవణాకరః
చిరం చిత్తే పతిష్ఠంతే సంబధ్యంతే ఒనుబంధిభిః
రసత్వం యే ప్రపద్యంతే ప్రసిద్ధిః స్థాయినో ఒక తే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdfa5y2mk7mo7w9pj1bpsc2x42fm5dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238268</id>
    <revision>
      <id>596243</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Fe నవ రస గంగాధరము సజాతీయ విజాతీయై రతిరస్కృతమూర్తిమాశా యావద్రసం వర్తమానః స్థాయిభావ ఉదాహృతః. ఏభావము విరుద్ధ భావాలచే గాని అవిరుద్ధ భావాలచే గాని విచ్ఛేదము పొందదో, విరుద్ధభావ...'</comment>
      <origin>596243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4016" sha1="hdjbntho4dptgvun3j4uz5dsy8wwpzp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Fe
నవ రస గంగాధరము
సజాతీయ విజాతీయై రతిరస్కృతమూర్తిమాశా
యావద్రసం వర్తమానః స్థాయిభావ ఉదాహృతః.
ఏభావము విరుద్ధ భావాలచే గాని అవిరుద్ధ భావాలచే గాని విచ్ఛేదము
పొందదో, విరుద్ధభావాలకు కూడా శీఘ్రముగా స్వస్వభావమును సంపా
దించి పరిణామమును కలుగ జేస్తుందో దానికి స్థాయి అని పేరు. అది లవ
ణాకరముతో సమానము. సముద్రము తనలో ప్రవేశించే ప్రవాహ
ములకు అన్నిటికీ ఆత్మభావాన్ని సంపాదించుతుంది. అన్నిటిని
తనలో
ఇముడ్చుకొంటుంది. ఆ విధముగానే స్థాయిభావము తనతో కూడు
కొనిన సర్వభావాల కూతన రూపమును సంపాదించి తనలో విలీనము
లనుగా, చేసికొంటుంది. అవి అన్నీ తద్రూపము లవుత వన్నమాట.
ఏ భావాలు చిరకాలము చిత్తములో నివాసము పొందుగవో, విభా
వాదులతో
(అనుబంధులతో) సంబద్ధములు అవుతవో, రససూపమును
పొందుతవో, అవి సాహిత్యశాస్త్రములో స్థాయిభావాలని ప్రసిద్ధిని
పొందుతున్నవి. వ్యభిచారి భావాలు చిరకాలము చిత్తములో నివాసము
పొందవు. ఏ భావముయొక్క స్వరూపము సజాతీయభావాలచే గాని
విజాతీయభావాలచేగాని తిరస్కారము పొందదో, రసాస్వాదన పర్యం
తము ఉంటుందో అది స్థాయిభావ నుని చెప్పబడుతున్నది అని ప్రాచీ
నులు స్థాయి భావస్వరూపమును నిర్వచిస్తున్నారు.
రత్యాది నవభావాలలో ఏదో ఒకటి కావడమే స్థాయిభావస్వరూపమని
కొందరంటున్నారు. అది ఉచితముకాదు. రత్యాది భావాలలో ఏదో ఒక
భావము బాగాపరిపోషము పొంది ప్రరూఢమైనపుడు, పరిపోషము పొంద
కుండా ఉన్న ఇతర భావము వ్యభిచారి భావమే అవుతుం దని ఆలంకారి
కులు అంగీకరించుతున్నారు. అనేక విభావాదులవలన ఉత్పన్నమైనప్పుడు
ప్రరూఢ మైనదనీ, స్వల్ప విభావాదుల వలన ఉత్పన్న
మైనపుడు అప్ర
మైనదనీ వ్యభిచారి అనీ గ్రహించాలి. ఈ విషయమే సంగీతరత్నాక
రములో ఈ విధముగా చెప్పబడింది.
రత్యాదయః స్థాయిభావాః స్యు ర్భూయిష్ట విభావణాః
స్తోకై ర్విభావై రుత్నన్నా స్త ఏవ వ్యభిచారిణః॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hdjbntho4dptgvun3j4uz5dsy8wwpzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:వేమూరి ఆంజనేయశర్మ</title>
    <ns>102</ns>
    <id>238269</id>
    <revision>
      <id>596244</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత  |ఇంటిపేరు = వేమూరి   |అసలుపేరు = ఆంజనేయశర్మ  |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ  |పుట్టిన_యేడు =   |గిట్టిన_యేడు =   |వివరణ =   |బొమ్మ=   |వికీపీడియా_లంకె = వేమూరి ఆంజనేయశర్మ  |వికీవ్యాఖ్య_లంకె =   |క...'</comment>
      <origin>596244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="1rrnsx9uqkinychb2ihbexfq6r5xxcw" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = వేమూరి 
 |అసలుపేరు = ఆంజనేయశర్మ
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = వేమూరి ఆంజనేయశర్మ
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కబీరు]]</text>
      <sha1>1rrnsx9uqkinychb2ihbexfq6r5xxcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238270</id>
    <revision>
      <id>596245</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స్థాయి భావము F2 అనేకవిభావములవలన ఉత్ప త్తిని పొందిన రత్యానులు స్థాయిభావ ములు అగును. అల్పవిభానసమున్సన్నము అయిన రత్యాగులు వ్యభి చారు లగును అని. వీరము ప్రధాన మైనపుడు క్రోధమూ,...'</comment>
      <origin>596245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3839" sha1="jlb28w5mwfo7yqukbagqv1lnj5351ne" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;స్థాయి భావము
F2
అనేకవిభావములవలన ఉత్ప త్తిని పొందిన రత్యానులు స్థాయిభావ
ములు అగును. అల్పవిభానసమున్సన్నము అయిన రత్యాగులు వ్యభి
చారు లగును అని. వీరము ప్రధాన మైనపుడు క్రోధమూ, రౌద్రము
ప్రధానమైనపుడు ఉత్సాహమూ, శృంగారము ప్రధానమయినపుడు
హాస్యమూ వృభిచారులు అవుతవి. ఆయా రసాలలో ఆయా భావాలు
ఉండడము అవసరము. అవి లేకపోయినట్లయితే ఆయా రసాలు సరిగా
సిద్ధములుకావు. అందువలన నీ వ్యభిచారులు సంతతీయకములు. ప్రధాన
రసాన్ని పరిపోషంస చేయడానికి అంగభూతములయిన గోధాది
భావాలు కూడా బహువిభావముల కలసి అభివ్యక్తములు చేయబడి
నప్పుడు రసాలంకారములు అవుతవి.
యినాని లక్షణాలు
స్త్రీపురుషయో రన్యోన్యాలంబనః ప్రేమాఖ్యశ్చి వృత్తివిశేషో రతిః స్థాయిథా వః
కలిగిన ప్రేమ అనబడే చిత్ర
వృత్తిన శేషానికి అనిస్థాయి భావము లిపి పేరు.
ఈ ప్రేమ గుగు దేవ
పుత్రాచులను కాపలదగా చేసికొని సప్పన్న మయినట్లయితే
వ్యభిచారి భాష మవుతున్నాది
పుత్రాదివియోగ మరణాది జనై వైర్ల వ్యాఖ్య శ్చిత్త వృత్తి విశేషః శోరః
పుత్రాదుల వియోగముచూసిగాని మరణములసలన గాని ఉత్పన్నమయి
ఇట్టి చిప్పని హోప్ మవుతుంది. దీనికే హాస్యము అని 'పరు. స్త్రీ
పురుషుల విమానములో ప్రమిపాత మన వ్యక్తి జీవించి ఉన్నట్లు
జ్ఞానం ఉంటే అప్పటి వస్తాద్యమించే వినిభావమే పోషింపబడుతుంది.
కాబట్టి సినిమే ప్రధానమవుతుంది. ప్రేమపాత్రమైన వ్యక్తి చనిపోయి
నిజ జ్ఞానము ఉన్నప్పన వ్యాసాలలో ప్రధానమవుతుంది. రతి ఆ
మవుతుంది. నివేత వక్షము పోషించా తుంది.
శిరసమే అని గ్రహించాలి. శ్రీమపాత్రమని వ్యక్తి మరణించింది.
అనే జ్ఞాని మిన్నప్పటికీ దేవతా శ్రీసాదారులులను ఏదోవిధంగా మళ్లీ
కోపించవచ్చును అనే జ్ఞానము ఉన్నప్పుడు శ్రీమాలంబనమయిన వ్యక్తికి
1.)
13
ఆ ప్రధాన
అని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlb28w5mwfo7yqukbagqv1lnj5351ne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238271</id>
    <revision>
      <id>596246</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరస గంగాధరము تلو అత్యంతిక నాశము లేదు కాబట్టి దీర్ఘ కాలపర దేశనివాసము మాదిరిగా మే అవుతుంది గాని అది కరుణము కాదు. * బాణుని కాదంబరీ గ్రంథంలో చంద్రావీడునితో చెపుతూ ఉన్న మహాశ్వే...'</comment>
      <origin>596246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4901" sha1="64hmryk32niey40ra1swai5cxfjdiei" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరస గంగాధరము
تلو
అత్యంతిక నాశము లేదు కాబట్టి దీర్ఘ కాలపర
దేశనివాసము మాదిరిగా
మే అవుతుంది గాని అది కరుణము కాదు. * బాణుని
కాదంబరీ గ్రంథంలో చంద్రావీడునితో చెపుతూ ఉన్న మహాశ్వేతా
వాక్యాలలో విప్రలంభశృంగారమే కాని కరుణము కాదని స్పష్టము. •
కొందరీ విషయంలో 'కరుణవి ప్రలంభము' అనే రసాంతరమును అంగీక
రించుతున్నారు. ఇదివరకు చెప్పినవిధంగా కుదురుతున్నపుడు దీనిని
వేరొక రసాంతరంగా అంగీకరించవలసిన ఆవశ్యకత లేదు.
* మహాశ్వేత గంధర్వపు త్రిక. మహాముని శ్వేతకేతువు కుమారు డయిన
పుండరీకుని ప్రేమించినది. పుండరీకుని స్నేహితుడు కపిలజలుడు, మహాశ్వేతకు
పుండరీకావస్థను చెప్పి వెళ్లినాడు. మహాశ్వేత పండు వెన్నెలలో పుండరీకాభిసారిక
అయింది. ఇంతలో పుండరీకుడు గతాసువు అయినాడు. మహాశ్వేత శోకసాగరములో
మునిగిపోయింది. చంద్ర మండల వినిర్గత మహా పురుషుడు పుండరీక తగ్గగమును తీని
కొనిపోతూ మహాశ్వేతను ఓదార్చినాడు. అప్పటినుండి మహాశ్వేత ప్రతదీక్షను
పట్టింది. మహాప్రభువు తారాపీడుని కుమారుడు చంద్రాపీడుడు మృగయావినోది
అయి దారితప్పి మహా శ్వేతా గుహానికేతనమునకు రాగా మహాశ్వేత తన చరిత్ర నంతా
విశదంగా చెప్పే విలపించింది. చంద్రాపీడుని గురించిన మహాశ్వేత వాక్యాలలో
కరుణము కాదు. విప్రలంభ శృంగారమే.
* శృంగారప్రకాశ మనే గ్రంథంలో భోజదేవుడు:
&quot;ప్రరూఢ స్నేహయో రేకవినిపాతే అన్యస్య దుఃఖాతిరేకః హృదయ
దారుణు కరుణని ప్రలంభ
&quot; ప్రేమపరిపాకం కలిగిన నాయికా నాయకులలో ఒక వ్యక్తి మరణించితే ఇతర
వ్యక్తికి కలుగునట్టి హృదయదారుణ మయిన దుఃఖాతిరేకము కరుణ విస్త అంభ పువు
తుంది” అని అంటున్నాడు.
“తయో రేవాదృష్టవి శేషాది సంపదా తదున జ్ఞానజవా
మనః ప్ర 'మోదాతిశయః విశేషవాన్ కరుణానంతరం సంభోగం
ఆ వ్యక్తులకే అదృష్ట విశేషాది సంపద చేత అనురాగోన
స్థానమువలన కలి
గిన మనః ప్రమోదాతిశయము కరుణానంతరసంభోగము
అవబడుతుం ది.
ఆ స్థలంలోనే నిరూపించుకున్నాడు. భోజుకు కరుణని ప్రలంభమును రసాంతగ
ముగా పరిగణించకపోయినా ఈ భావాన్ని గ్రహించిన విశ్వనాథుడు తన సాహి
త్యదర్పణములో - కరుణవి:
విప్రలంభము రసాంతరము అని కలచినట్లు స్పష్టమవుతున్నది.
“యూనో రేకతరక్ష్మి గతవతి లోకాంతరం పునర్ల భ్యే
విమనాయతే యదైక ఫ్లదా రస స్యాత్క రుణని ప్రలంభాఖ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64hmryk32niey40ra1swai5cxfjdiei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238272</id>
    <revision>
      <id>596247</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధ ర ము ఈ భయము వ్యాఘ్రదర్శనాది జన్మా పరమాన విషయకో వైకవ్యాఖ్యః న భయం వ్యాఘ్ర దర్శనమువలన భయము కలుగుతుంది. ప్రబలానర్థ విషయకముగా ఉంటుంది. వ్యాకులత్వము అని దీనికి పేరు...'</comment>
      <origin>596247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="p88b6ybbneouq2u2b3cim12pr1yk3fr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధ ర ము
ఈ భయము
వ్యాఘ్రదర్శనాది జన్మా పరమాన విషయకో వైకవ్యాఖ్యః న భయం
వ్యాఘ్ర దర్శనమువలన భయము కలుగుతుంది.
ప్రబలానర్థ విషయకముగా ఉంటుంది. వ్యాకులత్వము అని దీనికి పేరు.
ఈ వ్యాకులత్వము పరమార్థ విషయకము కాక పోయినపుడు త్రాస
మనే వ్యభిచారిభావ నువుతున్నది. కొందరు ఉత్పాతములను కలుగ
జేసే వానిద్వారా వ్యాకులత్వము కలిగినప్పుడు త్రాసమనీ, తన అప
రాధము ద్వారా కలిగిన వ్యాకులత్వానికి భయమనీ భయత్రాసము
లకు భేదమును చెప్పుతున్నారు.
కదర్యవస్తువిలోకనజ న్యా విచికిత్సాఖ్యః చిత్తవృత్తివిశేషో జుగుప్సా
ఘృణితములయిన వస్తువులను చూచినప్పుడు విచికిత్సానామకమయిన
చిత్తవృత్తి కలుగుతుంది. అదియే జుగుప్స. దీనికే విచికిత్స అని పేరన్న
మాట,
౭. రసధ్వని
ఈవిధముగా ఈ స్థాయిభావాలను ఆయా నాయకులలో ప్రపంచము
నందు మనము చూస్తూనే ఉన్నాము. ఆయా స్థానాలలో ఈ చిత్త
వృత్తులకు ఆలంబనములుగా గాని ఉద్దీపనములుగా గాని ఉండి కారణ
ములుగా ప్రసిద్ధ వ్యవహారమును పొందుతూ ఉన్నట్టివి కావ్యనాట్యా
లలో స్థాయిభావాలను అభివ్యక్తము చేసినపుడు “విభావములు” అని
అనబడుతున్నవి. “విభానయంతీతి విభావాః&quot; అని విభావపదవ్యుత్పత్తి.
విశేషముగా రత్యాదిస్థాయి భావాలను భావింపచేసేవి కాబట్టి విభాన
ములు అని అర్థము. 3 స్థాయి భావాలవలన రోమాంచాది కార్య
ములు కలుగుతున్నవి. ఆకార్యములు కావ్యనాట్యాలలో అనుభావాలని
పిలువబడుతున్నవి. “అను - పశ్చాత్, భావః - ఉత్పత్తి ర్యేషాం”
“అనుభావయఃతీతివా” అని అనుభావ పదవ్యుత్పత్తి. స్థాయిభావానికి
అనంతరము ఇవి పుట్టుటవలన, వానిని అనుభవింపచేయుటవలన
అనుభావపదము సార్థకము. స్థాయి భావములతో పాటు సుచలించునట్టి
చిత్త వృత్తులు లోకములో సహకారు లవుతున్నవి. అట్టి ఆ చింతాది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p88b6ybbneouq2u2b3cim12pr1yk3fr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238273</id>
    <revision>
      <id>596248</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స ధ్వ ని 000 చి శభావాలు కావ్యనాట్యాలలో వ్యభిచారి పదముతో వ్యవహరింప బుతున్నవి. “విశేషేణ అభితః చరంతీతిని అని వ్యభిచారి పదవ్యుత్పత్తి. అంతటా ఇవి ఉ నగ్న నిమగ్నము లవుతూ సంచరించు...'</comment>
      <origin>596248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="nh1vwpszm2408g87itpldnss0pvh9sr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స ధ్వ ని
000
చి శభావాలు కావ్యనాట్యాలలో వ్యభిచారి పదముతో వ్యవహరింప
బుతున్నవి. “విశేషేణ అభితః చరంతీతిని అని వ్యభిచారి పదవ్యుత్పత్తి.
అంతటా ఇవి ఉ నగ్న నిమగ్నము లవుతూ సంచరించుతూ ఉంటవన్ని
మాట.
శృంగారరసానికి స్త్రీ పురుషులు ఆలంజన విభావములు. చంద్రిక,
వసంతగ్గువు, నానావిధోద్యానములు, వననాలకుగులు, రహఃస్థానము
మొదలయినవి ఉద్దీపనివిభావములు. ప్రియాముఖావలోకనము, ప్రియా
గుణ శ్రవణము, కీర్తనము మొదలయిననిన్నీ, కంపము మొదలయిన
సాత్విక భానాలున్నూ అనుభావములు. స్మృతి చింత మొదలయినని
వ్యభిచారిభావాలు.
కరరసానికి బంధునాళానులు అలం సివి భావములు. ఆ బంధు
సంబంధించిన గృహమురభూషణవసివానుల దర్శనము
మొదలయిన విన్నీ ! కథా శ్రవణానులున్నూ ఉల్లిపిని విభానములు.
శరీర పాతము, అగ్రుపాతము &quot;ములయినవి అనుభావాలు కాని, క్షయము
కూరము నిషాదము చింత ఔన్ఫుక్యము దీనిత జనత ఇత్యాదులు
వ్యభిచారులు
శాంతరసానికి అనిత్యముగా సోలియబడిన ఈ ప్రపంచము ఆలంబనము.
వేదాశ్రని తపోవన గమనము తానదర్శనము మొదలయి
ఇవి ఉన్నవఃశుభావులు. ఆయా పదార్థాలయందు అరుచి, శాస్త్ర
మిశ్రమాలను ఉదాసీసభావము, విశ్చేష్టత్వము, నాసా దృష్టి మొద
అయినని అనుభావాలు,
ఆకృతిమ వ్యాచులు వ్యభిచారులు.
మృతిమత్యాదులు
రాష్ట్రమనికి అనదానముచేసిన పూషాదులు ఆలంబన విభావములు.
ని అరాధాదులు కృష్ణపిన విధానములు, వ, బంధారులు
చుట, కస్త్రము గ్రహించుట, మంగలయినిని అనుభావాలు. అశుర్షము
వేగము ధృత ఛావలము ముదలయినవి వ్యభిచా: భావాలు.
ఈ విధముగా స మే చి నవృత్తికే ఏదియేని విషయముగా ఉంటుందో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nh1vwpszm2408g87itpldnss0pvh9sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238274</id>
    <revision>
      <id>596249</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరసగంగాధ రము అది దానికి ఆలంబనవిజ్ఞానము అవుతుంది. నిమి త్తములుగా ఉండేవి. ఉద్దీపనవి భావములు అవుతవని గ్రహించాలి. శృంగారభేదములు ఈ రసాలలో శృంగారము ద్వివిధము. సంయోగశృంగారము వ...'</comment>
      <origin>596249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3667" sha1="p78ypyabegjjn3mdd0on6qzpq8cn21l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరసగంగాధ రము
అది దానికి ఆలంబనవిజ్ఞానము అవుతుంది. నిమి త్తములుగా ఉండేవి.
ఉద్దీపనవి భావములు అవుతవని గ్రహించాలి.
శృంగారభేదములు
ఈ రసాలలో శృంగారము ద్వివిధము. సంయోగశృంగారము విస్త
లంభశృంగారము అని. 'ప్రేమ అనబడే రతి స్త్రీ పురుషుల సంయోగ
సమయములో కూడుకొనినది అయితే సంయోగశృంగారము అవు
తుంది. వియోగసమయములో కూడుకొనినది అయితే విస్త్రలంభ శృంగా
రము అవుతుంది. దంపతుల సంయోగము అంటే ఒక స్థానంలో
ఉండడము కాదు. నాయికా నాయకులు ఒక శయ్యని జేయనించిన
వారయినా ఈర్ష్యాదులు ఉన్నట్లయితే వి ప్రలంభ మే వర్ణింపబదుతున్నది.
ఈ విధముగానే వియోగము అంటే నాయికా నాయకులు నిడివిడిగా
ఉండడమూ కాదు. పైని చెప్పిన దోషము ఇక్కడకూడా కలుగు
తుంది. వారు విడివిడిగా ఉన్నా ఈర్యాదులు లేకపోయినట్లయితే
సంభోగ మే వర్ణింపబడుతున్నది. కాబట్టి సంయోగ వియోగములని
ఈ రెండూ అంతఃకరణనృత్తి విశేషాలు. &quot;నేను ప్రేమస్యత
కూడుకొని ఉన్నాను&quot; అనే అభిప్రాయము ఉంటే సంయోగము, “సన్ను
ప్రియవ్యక్తి తో వియోగము పొంది ఉన్నాను&quot; అనే అభిప్రాయము
ఉంటే వియోగము అని గ్రహించాలి. సంయోగశృంగారానికి ఇది
వరలో ఉదాహరించిన “శయితా సవిధే వ్యనీశ్వరా” అనే పద్యమును
సమన్వయించుకోవాలి.
చిత్రమానంసలో,
వాగర్థావివ సంపృక్తి వాగర ప్రతిపత్తయే
జగతః పితరౌ వందే పార్వతీపరమేశ్వరౌ
&quot;శబ్దార్థములవలె నిత్యమూ కూడుకొన్నట్టి ప్రపంచానికి తల్లిదండ్ర
లయిన పార్వతీ పరమేశ్వరులను శబ్దార్థముల విజ్ఞానము కొరకై సమస
రించెదను&quot; అను అర్థము కలిగిన కాళిదాసీయ రఘువంశ భాగములో
రసధ్వని ఉన్నదని అప్పయ్యదీక్షితుడు తలుస్తున్నాను. ఉమామ హే
శ్వరులు వాగర్థములవలె నిత్యసంబంధము కలవారని దీనిలో వర్ణింప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p78ypyabegjjn3mdd0on6qzpq8cn21l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238275</id>
    <revision>
      <id>596251</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స ధ్వ ని 003 బడుటవలన పార్వతీపరమేశ్వరుల యొక్క నిరతిశయ పరస్పర ప్రేమ శాలిశ్వము మహామహిమత్వము మొదలయినవి వ్యంగ్యము లవుతున్న వని దీక్షి తాశయము. ధ్వనిమార్గము సరిగా తెలియకపోవుటవ...'</comment>
      <origin>596251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4211" sha1="57pqujsv8zn2x4fwk6pqkkhj9k2fn94" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స ధ్వ ని
003
బడుటవలన పార్వతీపరమేశ్వరుల యొక్క
నిరతిశయ పరస్పర ప్రేమ
శాలిశ్వము మహామహిమత్వము మొదలయినవి వ్యంగ్యము లవుతున్న
వని దీక్షి తాశయము.
ధ్వనిమార్గము సరిగా తెలియకపోవుటవలన దీక్షితుడు ఈ విధముగా
అనవలసి వచ్చింది. ఈ శ్లోకములో పార్వతీపరమేశ్వరులను విషయ
ముగా చేసికొన్న కవిరతి ప్రధానము. ఆ పార్వతీపరమేశ్వరుల పార
స్పరిక ప్రేమ కవిరతిశన్న అప్రధానము. కవిరతిలో అది గుణీభావము
పొందుతున్నది. అందువలన గుణీభూతమైన రత్యాదికమునకు రసధ్వని
త్వము చెప్పుట సముచితము కాదు. కాబట్టి భావధ్వని అనాలి. రసధ్వని
అనరాదు. “భిన్నో రసాద్యలంకారా దలంకార్యతయా స్థిత” అని అలం
కారిక సిద్ధాంతము. అసంల క్య శ్రీ మన్యంగ్యము రసవదాన్యలంకారాల
కంటె భిన్నము. అలంకారాదులచేత రసభావత్వం అలంకలపబడు
తుంది. అందువలన అలంకార్యము,
విప్రలంభ శృంగాగో చాహర ణము:
వాచో మాంగలికీః ప్రయాణసమయే జల్పత్యనల్పం జనే
కేళీమందిరమారుతాయనముఖే విన్యస్త వస్త్రంబుణా
నిశ్వాసగ్ల పితాధరోపరి పతద్భాష్పార్ట్స్ వక్షోరుహా
చాలా లోలవిలోచనా శివ శివ ప్రాణేశ మాలోకతే.
వసన కార్యసంస్వహానికి దూరదేశము ప్రయాణించుక ఉన్న నాయ
సని సయాణసమియంలో ప్రజ అందరూ మంగళవాళ్ళు-లు పల్కు తున్నారు.
వారు చేసే అనేక విధములయిన మూగి 30నములు అతని సుధ్యత్వ సౌసమార్యము
లను నివాసము చేస్తున్నవి. నాయిక ముద్దలు. పల్లె ఎదురాడలేదు. ప్రమా
ణము భన్దు అనలేదు. ఎనచాటు సమి విలేని అ నుతవవధువు అతనిమీదనే ప్రాణా
లను నిలబెట్టుకుని ఉన్నది. ఏ ప్రజంభ అతని సంబంధము పొంది సఃఖాలను
విడిచి సంజమును మించిపోయిన ఆ కూపంజరమును కలయచూచి వివశురా
చేస్తున్నది. భాటని మానుగత్వము అ మను లావడంలినిగా చేసింది. దివిటిన ఫబృన
మమునుండి నిటూర్పులు వేడిగా పొదని వచ్చినవి. పండువంటి మధురాధర సల్ల
వము పట్టగల వలన వాడిపోయింది. కన్నీళ్లు కపోలాలపై చారలు కట్టి
ధారలుగా వచ్చి సుకుమారా భరతాననము చేసి ఉబ్బెత్తు హృదయాన పక్షోజాలను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57pqujsv8zn2x4fwk6pqkkhj9k2fn94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238276</id>
    <revision>
      <id>596252</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగాధరము ఒక సఖి ఒక నవోఢను గురించి తన చెలితో చెప్పుతున్న ప్రియుని ప్రయాణసమయమందు జనులు అధికముగా మాంత్రిక పదహిమాలను పలుకుతూ ఉండగా ఆ చంచలనయన రతిమండగ వాన్ని ముఖములో తన మ...'</comment>
      <origin>596252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3729" sha1="71j6hc1idenguvw0oohb9r57v3iqluu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగాధరము
ఒక సఖి ఒక నవోఢను గురించి తన చెలితో చెప్పుతున్న ప్రియుని
ప్రయాణసమయమందు జనులు అధికముగా మాంత్రిక పదహిమాలను
పలుకుతూ ఉండగా ఆ చంచలనయన రతిమండగ వాన్ని ముఖములో
తన ముఖకమలమును ఉంచుకొని ఉన్నది.. అన్నంనవిశ్వాసాల మూక
వాడిపోయిన ఆమె అధరముమీద అశ్రువులు కాగుతున్నాని. గిన్నీ
టితో కుచములు తడిసినవి. శివ ! శివ!
నించిన ఆ జల
తన ప్రాణనాధుని చూస్తూ ఉన్నది. ఆ ముగ్గు ప్రేమ శాసమయములో
అశ్రువులు విడువ రాదని తెలియదు.
కోదు.
అది ఆపెశిరసము.ఏ
కాలంబన
ఈ పద్యములో నాయికా ప్రేమ పాత్రుడయిన నాయకుడు.
విభావము, నిశ్వాసము, అశ్రపాతము మొదలయినవి లాభస్థానాలు.
విషాదము, చింత, ఆవేగము మొదలయినవి వ్యభి వారి భావాలు. దీని
సంయోగమువలన నాయికారతి అభివ్య మవుతున్నది. రిషి నియో
కాలీనము అగుటవలన వి ప్రబంధమని వ్యని దేశం బడుతున్నది.
మరి ఒక ఉదాహరణము:
ఆవిర్భూతా యదవధి మధుస్యందినీ నందసూనోకి
కాంతిః కాచిన్ని ఖిలనయనాకర్షణే కారణం
శ్వాసో దీర్ఘస్తదనధి ముఖే పొందిమా గండయుగే
శూన్యా వృత్తిః కులమృగదృశాం చేతసి ప్రాదురాసీతో
మధువును స్యందింపచేయునట్టిన్ని, నిజమాజవిజయనాలను ఆకర్షించు
టలో మంత్ర తంత్రాదులను తెలిసిపెట్టిన్ని, నందనందనుని అస్వచేసేయు
మైన కాంతి ఎపుడు ఆవిర్భవించిందో అప్పటినుల ముఖా
లలో శ్వాసము దీర్ఘమయినది. కపోతములలో పాండము కలిగింది.
చిత్తములో శూన్యవృత్తి ఉత్పన్న మైంది..
తడిపినవి. ఆ నాయిక నాయకుడు ఇటు పిళ్లుతాడు అటు వర్ణితడు అని ఆలో కొన
లోచనలోల అయి౦ది, పాపము, ఆ కన్య హృదయము ఎక వ తో పొందుతున్నా!
శివ ! శివ ! శివ!
* నందనందనుడు చూచినాడంటే అందరి కన్నులూ అటు ఏ ఆకర్షింప
బడుతవి, కులయువతుల చిత్రాలలో కూడా శూన్యవృత్తి కల్లుకుంది. ఆయని నీల 890 తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>71j6hc1idenguvw0oohb9r57v3iqluu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238277</id>
    <revision>
      <id>596253</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కరణము: ర స ధ్వని నయనాంచలావమర్మం యా న కదాచిత్పురా సేహే ఆలింగితాపి జోషం తస్థా సా గంతుకేన దయితేన ఏ నాయిక ఒకప్పుడైనా నేత్రాంచలములు కలిసికొనుటకు కూడా సహింపలేదో ఆమె ఈ వియోగ సమయం...'</comment>
      <origin>596253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4233" sha1="7t3nq9cnliyz609acnm5uxhccttbkit" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కరణము:
ర స ధ్వని
నయనాంచలావమర్మం యా న కదాచిత్పురా సేహే
ఆలింగితాపి జోషం తస్థా సా గంతుకేన దయితేన
ఏ నాయిక ఒకప్పుడైనా నేత్రాంచలములు కలిసికొనుటకు కూడా
సహింపలేదో ఆమె ఈ వియోగ సమయంలో పర దేశము వెళ్లబోవు
ప్రియుని గాఢముగా ఆలింగింపబడి కూడా ఏమీ అనలేదు. ఊరక నే
ఉన్నది.
ఈ పద్యములో స్వాభావికమైన చంచలత్వముయొక్క నివృత్తి అను
భావము. జడత్వము వ్యభిచారి. ఈ విప్రలంభశృంగారమును ప్రాచీనులు
అయిదు విధాలుగా తలుస్తున్నారు. ప్రవాసము - అభిలాష - విర
హము - ఈర్ష్య - శాపము* అని. ఆ పంచవిధవి ప్రలంభాలలో విశే
الله الله
తేనెవాక పడుచులు అందరూ అతని కాంక్షించుతారు. అది కారణంగా దీర్ఘ దీర్ఘ
శ్వాసములు బయలుదేరుతవి. నిరహభౌవన అధికమవుతుంది. కపోలాదులు తెల్లబడు
తవి, ఆకడు మహామోహమంత్రము, బయట ఉండి హృదయాల ప్రవేశించుతాడు.
కులాంగనలనుకూడా 'ఇతబెట్టడానికి ఎటువంటి సామర్థ్యము కావాలో అది అంశా
ఆ నంద నూను కాంతిలో కూడుకున్నది.
నాయిక ముద్దరాలు. ఇదివరలో నాయకుడు సానురాగంగా ప్రణయదృక్కు
అను ప్రసరింపజేస్తే ఒకప్పుడైనా సహించేది కాదు, తృష్ణతో కూడుకున్న ఆమె
చూపులు గ్రుచ్చుకొన్నట్లు ఉండేవి. ఇపుడు ప్రియుడు ప్రవాసింపబోతున్నాడు.
మళ్లీ ఎన్నాళ్లకు వస్తాడో. మళ్లీ తాను అతని
సంబంధసుఖమును ఎప్పుడు పొంద
గల్గుతుందో ! అందువలన ఆమె గట్టిగా కౌగలించుకొన్నప్పటికి ఏమీ అనడములేదు.
తనచురుకుదనమును విడిచి ఆలింగ నానంద పారవశ్యమును అనుభవించుతూ కదలకుండా
ఉన్నది.
* ౧. ప్రవాసము:
ప్రస్థానం వలయైః కృతం ప్రియసఖై రపై రజస్రం గతం
ధృత్యాన క్షణమాసితం వ్యవసితం చిత్తేన గంతుం పురః
యాతుం నిశ్చిత చేతని ప్రియతమే సర్వైః సమం ప్రస్థితం
గంతవ్యే సతి జీవిత ప్రియ సుహృత్సార్థః కిముత్సృజ్యతే?
నాయకుడు ప్రయాణోన్ముఖు డయినాడు. నాయిక దిగులుతో చిక్కి
పోయింది, ఆమెకు జీవితంమీద నిరాశ పుట్టింది. ఇట్లా సోపాలంభంగా పలుకుతు
న్నది. ఓ జీవితమా ! ప్రియతముడు ప్రస్థానించా లని మనస్సులో మాత్రం అను
14&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7t3nq9cnliyz609acnm5uxhccttbkit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238278</id>
    <revision>
      <id>596254</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము ' షము అంతగా ఉపలబ్ధము కానడములేదు. అందువలన మేము ఇక్కడ విస్తరించలేదు. సామాన్యముగా అని అన్నీ సహజముగా ఉన్నవి. కున్నాడు. ఇంతట్లోనే కంకణాలు పయాణించినవి. జీవిత్ అంచన...'</comment>
      <origin>596254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="41c2bue3pi4jvy9kyylevkg52vcghns" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
'
షము అంతగా ఉపలబ్ధము కానడములేదు. అందువలన మేము ఇక్కడ
విస్తరించలేదు. సామాన్యముగా అని అన్నీ సహజముగా ఉన్నవి.
కున్నాడు. ఇంతట్లోనే కంకణాలు పయాణించినవి. జీవిత్ అంచన వాడు
వులుకూడా జీవితంతోపాటు ప్రయాణం నిజ స్వహధర్మం రాంటెడ్ కాదా!
ధైర్యం క్షణమైనా ఉండలేదు. చిత్తము ముందుగానే జిల్లాలని నిశ్చయించుచున్నది.
ఈ విధంగా అందరూ వెళ్లుతూ ఉంటే నీవుకూడా వానిని ఉన్న నిalth
సుహృద్వర్గ మంతా ఇట్టి నిశ్చయంతో ఉంటే వారిని నీవు అంజన యుద్ధము,
శ్రీ యసుహృత్సమూహమును నీవు ఎందుకులను విడిచి పెళుతున్నాను ! నీ ముని
వెళ్లుదా మనుకొన్నావా! అది యుక్తము కాదు.
ప్రేమార్దాః ప్రణయస్పృతః పరిచయా చల్లడం గోదాకు
తాస్తా ముగ్ధదృశో నినగ్గమధురా
-2
యా స్వతః కరణస్య బాహ్యకరణ వ్యాపాు గడ్డ త
ఆశుసా పరికల్పితాస్వపి భవంత్యాన దసా
.
మాలతీ మాధవంలో మా అతీనావని చేస్తూ ఉన్న మాధవుని ఆరా
ముగ్ధనయన మాలతియొక్క ఆ యా కటాగితం క్షము అయిన వే విజ
భవించిన చేష్టలు నా పై ప్రసరించునా? ఆ శీర్ణలు స్వతహాగా ప్రేమ)
ములు. ప్రేమవశీకృతిస్పృష్టి కలిగి సరిని విశేషమువలన
రాగోదయము కలవి. ఆటువ: టిభవ్కవు సుందరిము
ジ
చెప్పడము శక్యము కాదు. ఏచేష్టలు పరోక్షపతిన్ని కొసం అయిన..
ద్రియవ్యాపారములను అడ్డు పెట్టనటువంటి, అని హరిన
భావమును అంతఃకరణానికి కలుగ చేస్తువో అవి అర్థలు జిల్లా నామాని ప్రతి
చునా అని అభిశంసనము,
3 . వీరహము :
అన్యమే ప్రజతీతి కాకలుకథా నాష్యన్య తాదృక్ప హ్పల్
యో మాం నేచ్ఛతి నాగతశ్చ హహహా! కోమరి సి
ఇత్యర్పేతరకల్పనాకవలితస్వాంతా నిశాంతాంత
చాలా నృత్తివివర్తనవృతిక రా నాప్నోతి నిద్రాం నిశి
వలన
రావాలని అనుకొన్నప్పటికీ నాయుకు రాలేదు. అతని అన్నావదిని
వ్యధికురా లయిన నాయిక స్వాంత మంతా నా నాధకల్పనా కి వలితో పిండి, భల
గృహాభ్యంతరంలో అటూ ఇటూ పొర్లుతూ రాత్రి సమయంలో ఏమి వస్త
లేదు. ఆ నానావిధ కల్పనలూ ఏవంటే నానాయకును అధ్యవాయి కాశినవానికి
వెళుతాడని అనుకోవడానికి ఏమి ఆవకాశము లేనే లేదు. పోనీ ఎవరైనా స్నేహితుడు.
తనయింటికి తీసుకుపోయినా డనుకుందామా! అంటే, నామీద ద్వేషం ఉండి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41c2bue3pi4jvy9kyylevkg52vcghns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238279</id>
    <revision>
      <id>596255</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కరుణరసోదాహరణము: ర స ధ్వని ఆపహాయ సకలబాంధవ చింతాం, ఉద్వాస్య గురుకుల ప్రణయం హా తనయ వినయశాలి, కథమిన పరలోకపథికోభూః నాయింటికి నాప్రియుడు రాకుండా చేసే సుహృత్తు ఎవడూ లేడే! కాబట్టి...'</comment>
      <origin>596255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4602" sha1="l8j2216kyedwpc90p9bz8hw5bgd683y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కరుణరసోదాహరణము:
ర స ధ్వని
ఆపహాయ సకలబాంధవ చింతాం, ఉద్వాస్య గురుకుల ప్రణయం
హా తనయ వినయశాలి, కథమిన పరలోకపథికోభూః
నాయింటికి నాప్రియుడు రాకుండా చేసే సుహృత్తు ఎవడూ లేడే! కాబట్టి తత్కృత
నివారణము సంభావ్యము కాదు. అయ్యయ్యో! నా నాథుడు యింకా రానేలేదే -
అబ్బా! ఈ దైవఘటన ఏమిటో గదా! ఎన్నడూ ఈవిధము గా లేదే అని.
ఈర్ష్య
సాపత్యుః ప్రధమే ఒపగాధ సమయే సఖ్యోపదేశం విశా
నో జానాతి సనిధ్ర భూంగవలనా వ క్తి సంసూచనం
స్వచ్ఛై రచ్ఛకపోలమూలగలితై పర్యప్త నేత్రోత్పలా
చాలా 'కేవలమేవ రోదితి లుకల్లోలాలకై రశ్రుభిః
నాయిక యుద్ధ నాయకుడు రసికుడు. అతడు అన్యాంగ నాసంగమాపరాధి.
. సహించడానికి శక్యము గాని ఆ భర్త యొక్క మొదటి అపరాధ సమయంలో సౌహా
ర్దంతో చెలికత్తెలు ఉపదేశములు చేయకపోతే సవిలాసంగా ఆఁగవలనము చేయ
డము కాని వక్షోక్తులతో తన కోపమును సూచించడము గాని ఏమీ తెలియదు.
స్వచ్ఛముగా అచ్ఛకపోలమూ : మునుండి అశ్రువులు బయలు దేరినవి. ఆయుద్ధానేత్ర
ములు కన్నీళ్లతో నిండినవి. ఆమె అలకలు అటూఇటూ చెదిరిపోతున్నవి. ఈ విధంగా
అబాల కేవలము రోదనము చేస్తున్నది. ఆ నాయకుడు తనను విడచి వేరొక స్త్రీని
గ్రహించడమువలన ఈ ఈర్ష్య కలిగిన ఆపిల్ల ఏమి చేయలేక ఈ విధంగా ఏడుస్తున్నది.
౫. శాపము :
త్వామాలిఖ్య ప్రణయకు తాం ధాతురాగై శిలాయా
మాత్మానం తే చరణపతికం యావ దిచ్ఛామి కం
అస్ప్రెస్తాననుహు రుపచి
తై దృష్టి కాలుష్యతే మే
క్రూర స సిన్నపి న సహతే సంగమం నా కృతాంతః
మేఘసందేశంలో యక్షుడు తన ప్రియురాలి విషయమై ఈ విధంగా మేము
డితో చెపుతున్నాడు, నా వదనాలుగా నా ప్రియురాలితో ఈ విధంగా చెప్పు,
&quot; ఓ ప్రియురాలా ! నీవు ప్రణయకుపిత జైనట్లుగా భావించి గైరికారిధాకువులతో
శిలాఫలకం మీద నిన్ను చిత్రించుకున్నాను. అటువంటి నిన్ను నేను బతిమాలుతో
వాలిగా! అందువలన నన్ను నీ పాదాలమీద పడిఉన్నట్లుగా చిత్రించా లని అను
కుంటూ ఉంటే కన్నీరు పొంగిపొంగి వచ్చింది. దృష్టి అంతా అలుముకు పోయింది.
ఇక నేం చెయ్యను? ఆ క్రూరుడైన విధి చిత్రంలో
కూడా మన సమాగమాన్ని సహించడం
లేదుకదా! దీనిలో నాయకుడు &quot;శాసేనాస్త౦గమితమహిమా. ” కాబట్టి శాప
హేతుకంగా విముక్తుడైనాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l8j2216kyedwpc90p9bz8hw5bgd683y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238280</id>
    <revision>
      <id>596256</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధరము అత్యంతము సుశీలుడవయిన తనయా! సకలబంధువులు చింతను విడిచి గురుకుల ప్రేమను త్రోసిపుచ్చి ఎట్లు పరలోక పథికుడ నయితి నయ్యా !* దీనిలో చనిపోయిన పుత్రుడు ఆలంబన విభావము....'</comment>
      <origin>596256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="c2y40nptzeo4gvvsaskxm6b19nj6vsk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధరము
అత్యంతము సుశీలుడవయిన తనయా! సకలబంధువులు చింతను విడిచి
గురుకుల
ప్రేమను త్రోసిపుచ్చి ఎట్లు పరలోక పథికుడ నయితి నయ్యా !*
దీనిలో చనిపోయిన పుత్రుడు ఆలంబన విభావము. ఆ సమయములో
వచ్చిన బాంధవుల దర్శనము మొదలయినవి ఉద్దీపనవిభావాలు.
రోదనము అనుభావము. దైన్యాదులు. వ్యభిచారి భావాలు.
శాంతరసోదాహరణము:
మలయానిలకాలకూటయోః రమణీకుంతలభోగితోగయోః
శ్వపచా తభువో ర్నిరంతరా మమ జాతా పరమాత్మని స్థితిః
మలయానిల
కాలకూటాలలో శాంతాకుంతల సర్పభోగాలలో చండాల
బ్రహ్మమూర్తులలో భేద భావము లేని నా స్థితి నిరంతరంగా పరమాత్మ్య
యందు కూడుకొన్నది.
దీనిలో నిఖిలప్రపంచమూ ఆలంబన విభావము. సకల వస్తువులలో సమా
నత్వము అనుభావము. మత్యాదులు వ్యభిచారులు. ఈ పద్యము పూర్వా
ర్ధములో ఉ త్తమాధమముల ఉపక్రమము ఉన్నది. ఉత్తరార్ధములో అధ
మో త్తమములవచన మున్నది. మలయానిలము కాలకూటము, రమణీ
కుంతలము భోగిభోగము అని మొదట ఉ శ్రమము, తరువాత అధమము
ఉండేటట్లు ఉపక్రమము చేయబడింది. ఉత్తరార్ధములో 'మొదటగా
శ్వపచుడు తరువాత ఆ తభూ అని ఉన్నది కాబట్టి అధమో శ్రమవచ
సము ఉన్నదని భావము. ఈ విధముగా వర్ణనము ఉంటే
మనే దోషము వాటిల్లుతుంది. ఏక్రమములో ప్రారంభము చేయబడు
ఈ ఉదాహరణలు అన్నిటిలోకూడా ప్రియవ్యక్తి విరహవివశత్వమనేది సిమా
నంగా కనిపిస్తున్నది. ఆ విషయంలో ప్రత్యేకంగా ఎన్నతగిన విషయమంటూ కని
పించదని పండితరాజభావము.
బాంధవుల నందరినీ అభిమానించుతూ గురుకులంలో చక్కగా విద్యా
భ్యాసం చేసి అనంతరకాలంలో కూడా గురుభక్తిని ప్రదర్శించుతూ ఉన్న వినయశీలు
డయిన కుమారుడు చనిపోయినాడు. పరలోకములో అతని అతిథిని ఆదరించినట్లుగా
ఆదరించుతారు. ఇటువంటి సుగుణముతో కూడుకున్న ఉత్తమపుత్రుడు నిరంతర
చింతా
సంతతిని కూర్చాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c2y40nptzeo4gvvsaskxm6b19nj6vsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238281</id>
    <revision>
      <id>596257</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రస ధ్వని 507 తుందో సమాప్తి పర్యంతమూ ఆ క్రమానికే నిర్వాహము ఉండాలి. | అట్లా లేకపోతే పైశ్లోకములో మాదిరి ప్రక్రమభంగము తప్పదు. కాని ఇందులో వక్త బ్రహ్మీభావము పొందినవాడు కావడము మూల...'</comment>
      <origin>596257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3617" sha1="clgfrtx2hys761re5447reu8hoz6k41" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రస ధ్వని
507
తుందో సమాప్తి పర్యంతమూ ఆ క్రమానికే నిర్వాహము ఉండాలి.
|
అట్లా లేకపోతే పైశ్లోకములో మాదిరి ప్రక్రమభంగము తప్పదు. కాని
ఇందులో వక్త బ్రహ్మీభావము పొందినవాడు కావడము మూలాన
అతనికి ఉత్తమాధమజ్ఞానవైకల్యము సంప్రాప్తమైనదని ఈ క్రమ
భంగము ద్యోతనము చేస్తున్నది. అందువలన ఇది దోషము కాక
పోవడమే కాక రసపోషక మవుతూ ఉన్నందువలన గుణమే.
క్రింది పద్యాన్ని శాంతరసానికి ఉదాహరింప రాదు.
సురస్త్రోతస్విన్యాః పులిన మధితిష్ఠ న్నయనయోః
విధాయాన్తరు ద్రా మథ సపది విద్రావ్య విషయాజు
విధూతా నర్ధ్వాంతో మధుర మధురాయాంచితి కదా
నిమగ్నః స్యాం కస్యాంచన నవనథస్యాంబుదరుచి
గంగానది సైకతముపై కూర్చొని నేత్రాలు మూసికొని సాంసారిక విష
యాలను ఆ సమయములో దూరముచేసి అంతః కరణముయొక్క అంధ
కారములను పోగొట్టుకొని నవీన భాద్ర
పద మాన మేఘసమాన కాంతి
యు క్తమైన అనిర్వచనీయమైన మధుర
మధుర చైతన్యములో ఎప్పుడు
నిమగ్నుడను అవుతానో కదా ! ఆ తన్మయత్వము ఎపుడు కలుగు
విచారించి తే, ఈ పద్యములో విషయములు ఆలంబనములు, గంగా
తటాదులు ఉద్దీపన విభావాలు. నేత్రనిమాలనాదికము అనుభావము.
వాని సంయోగమువలన నిర్వేద స్థాయి ప్రతీతమవుతూనే ఉన్నది.
అయినప్పటికీ ఆ ని శ్వేదము వాసుదేవునిపై అనన్య ప్రేమ కలిగిన, కవీశ్వ
రునిరతిలో గుణీభూత మవుతున్నది. అందువలన 'శాంతర సధ్వని '
అని వ్యప దేశింపరాదు. ఈ పద్యము నా (పండితరాజు) కరుణాలహరి
పుస్తకములోనిది. ఆ కరుణాలహరి భగవద్భక్తి ప్రధానకము. కాబట్టి
ఈ పద్యములో కూడా అదే భక్తి ప్రధానము కావాలి. ఇంకా ఈ
పద్యములో ఓజస్వి అయిన రచన ఉన్నది. అది శాంతరసానికి ప్రతి
కూలము. అందువలన కూడా ఇది ఉదాహార్యముకాదు. పూర్వ పద్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>clgfrtx2hys761re5447reu8hoz6k41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238282</id>
    <revision>
      <id>596258</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగాధరము ములో—పరమా తనిస్థితిః- అని అనడముచేత ఆత్మ తాద్రూప్యము గోచర మవుతున్నది. కాని భగవత్ప్రేమ ప్రతీతము కావడము లేదు. భగ వానుడికన్న వేరుగా గోచరించినపుడే ప్రేమ భాసించు...'</comment>
      <origin>596258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="ogopzs1dstsg6pzxcb60x3s5zh7fu9h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగాధరము
ములో—పరమా తనిస్థితిః- అని అనడముచేత ఆత్మ తాద్రూప్యము గోచర
మవుతున్నది. కాని భగవత్ప్రేమ ప్రతీతము కావడము లేదు. భగ
వానుడికన్న వేరుగా గోచరించినపుడే ప్రేమ భాసించుతుంది. ఐక్య
జ్ఞానములో గోచరము కాదు.
రౌద్రరసోదాహరణము
సీతాస్వయంవరములో విరిగిపోయిన శివధనువుండాలను చూస్తూ ఉండ
లేక పరశురాముడు ఈ విధముగా పలుకుతున్నాడు. దీనిలో పరశు
రామునిక్రోధము వ్యక్తమవుతున్నది.
నవోచ్చలితయౌ వనస్ఫురదఖర్వగర్వజ్వరే
మదీయగురుకార్ముకం గలితసాధ్వసం వృశ్చితి '
అయం పతతు నిర్ణయం దలితచృప్తభూవృద్దల
స్థలద్రుదిరఘు సరో మమ పరశ్వధో భైరవః ॥
బాగా సముచ్చలితమైన నవయౌవనము
చేత అమంద గర్వజ్వరము కలిగి
సాధ్వసము లేకుండా, నాగురువైన శివుని ధనువును విరిచిన ఈతని
(శ్రీరాము) పై నా యీ భయంకరమైన, నిర్ణయముగా ఖండితము
లయిన రాజకంకములనుండి స్రవించే రక్తమును పానము చేసిన పర
శువు ప్రసరించు గావుత.
ఈ పద్యములో పరశురామునకు రాముడుగా తెలియబడని శివధను
రంజకుడు ఆలంబన విభావము. అందువలననే విశేషవిధముగా నామ
గ్రహణము చేయలేదు. గురుద్రోహి నామమును ఉచ్చారణము చేయడము
అనుచిత మని కూడా సంప్రదాయము. క్రోధాధిక్యమువలన నామ
గ్రహణము చేయలేదని కూడా గ్రహించవచ్చు. అందువలననే విశేషణము
మాత్రమే చెప్పబడింది. కాని విశేష్యము చెప్పబడ లేదు. భువన వ్యాపి
మహాధ్వని వెలువడడమువలన నిశ్శంకముగా ధనువును విరిచినాడని
అనుమిత మవుతున్నది. ఇది ఉద్దీపనవిభావము. పసపోక్తులు అను
భావాలు. గర్వము ఉగ్రత మొదలగునవి వ్యభిచారి భావాలు, ధనుర్భంగ
ధ్వనివలన సమాధి భగ్నము . కాగా దీనిని పరశురాముడు పలికాడు.
ه&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ogopzs1dstsg6pzxcb60x3s5zh7fu9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238283</id>
    <revision>
      <id>596259</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స ధ్వ ని 9000 ఈ పద్యరచన అత్యంతమూ ఉద్ధతముగా ఉంది. ఇది రౌద్ర ముయొక్క ఓజస్వితను పోషించుతున్నది. ఇతరస్థలాలలో, గురువు స్మరణకు రాగా అహంకారము నివృత్త మగుట ఆవశ్యకము. ప్రకృతములో అటువ...'</comment>
      <origin>596259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3664" sha1="0jmjqw018brc0ivdziv7m05f5aasgd2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స ధ్వ ని
9000
ఈ పద్యరచన అత్యంతమూ ఉద్ధతముగా ఉంది. ఇది రౌద్ర ముయొక్క
ఓజస్వితను పోషించుతున్నది.
ఇతరస్థలాలలో, గురువు స్మరణకు రాగా అహంకారము నివృత్త మగుట
ఆవశ్యకము. ప్రకృతములో అటువంటి అవసరము వచ్చినా పరశురాముని
గర్వోత్కర్ష ప్రకాశిత మవుతున్నది. దీనివలన అతని వివేకరహితత్వము
స్పష్టముగా ప్రతీత మవుతున్నది. తద్ద్వారా క్రోధము కూడా అధికముగా
గోచర మవుతున్నది.
ఈ అర్థమును పద్యములో ఉన్న “మదీయ”
పదము తెలియ జేస్తున్నది. అది అజహత్స్వార్థలకుణామూలక మైన
ధ్వని. &quot; &quot;నేను ఇరువదియొక్క పర్యాయములు భూమిని నిఃక్షత్రియంగా
చేశాను. తండ్రి ఆజ్ఞానుసారంగా మాతృకంతమును కూడా సరికాను &quot;
అని దీనివలన గోచర మవుతున్నది. ఇది లక్ష్యార్థము. ఈ లక్ష్యము
గర్వోత్కర్ష
ప్రకాశస పూర్వకముగా వివేక శూన్యత్వముచేత
క్రోధాతిశయమును వ్యంగ్యము చేస్తున్నది. దీనినే ప్రాచీనులు ఉపాదాన
లక్షణ అంటారు. అస్మచ్ఛబ్దము స్వార్థాన్ని సూచించుతూ లక్ష్యార్థ
మును బోధించుతున్నది. తద్వారా వ్యంగ్యసిద్ధి స్పష్టము.
ఇది రాద్రానికి ఉదాహార్యము కాదు.
ధనుర్విదలనధ్వనీశ్ర వణతక్షణావిర్భవ
నహాగురువధస్మృతిః శ్వసనవేగధూతాధరః
విలోచన వినిస్సరద్భహలవిస్ఫులింగ
ప్రజః
రఘుప్రవర పక్షిపణ జయతి జామదగ్న్యోమునిః
కలవాడై
ధనువును బ్రద్దలుచేసే సమయములోని ధ్వనిని వినడముచేత, ఆక్షణ
ములో ఆవిర్భవించిన మహాగురు వగు జమదగ్ని యొక్క వధన్మరణము
కలవాడై నిట్టూర్పుల వేగమువలన కదిలిన అధరము
నేత్రాలనుండి వెలువడు బహుళములయిన విస్ఫులింగాల సమూహము
కలవాడై, జామదగ్న్యముని అయిన యీ పరశురాముడు రఘువీరు
డయిన శ్రీరామచంద్రుని ఆక్షేపించుతూ (నిరసించుతూ) సర్వోత్కర్షగా
ఉన్నాడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jmjqw018brc0ivdziv7m05f5aasgd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238284</id>
    <revision>
      <id>596260</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము A దీనిలో అపరాధాస్పదుడైన రఘునందనుడు ఆలంబనవిభావము. నను ర్విదధ్వని వణము ఉద్దీపన విభావము. శ్వాసము ఆశ్రఇలకమూ అనుభావాలు. మహాగురువధ స్మృతి, గర్వము, ఉగ్రత సముదలయినవ...'</comment>
      <origin>596260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3529" sha1="rskm6dn0neydw1p5ziir600m73hcecn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
A
దీనిలో అపరాధాస్పదుడైన రఘునందనుడు ఆలంబనవిభావము. నను
ర్విదధ్వని వణము ఉద్దీపన విభావము. శ్వాసము ఆశ్రఇలకమూ
అనుభావాలు. మహాగురువధ
స్మృతి, గర్వము, ఉగ్రత సముదలయినవి
వ్యభిచారి భావాలు. వీని సంయోగమువలు: శ్రీశ్రీ ధమ్ము అభివ్యంగ్యమవు
తున్నది. అయినప్పటికీ పరశురాముని ప్రభాస వర్ణనలో కలిగితో సిని
భావము బీజభూతము కాబట్టి ఆ రతిలో ఈ ధము గుః భావము
పొందుతున్నది. మున్యాలంబనకమైన రతియే ప్రధానము. శ్రీన
స్థాయికమైన రౌద్రము రతిపరిపోషకముగా ఉన్నది కాబట్టి ప్రధానము
కాదు. అందువలన ఇక్కడ రౌద్ర రసవ్యప దేశమును చేయ గారు.
ఈ స్థలములో ప్రసంగవశప్రాప్తమైన ఈ విషయమును తెలుసుకోవాలి.
కావ్యప్ర కాశలో వేణీసంహారములోని ఈ పద్యము శాస్త్రరసానికి లేదా
హరింపబడింది.
కృత మనుమతం దృష్టంవా యై రిదం గురుపొతకం
మనుజపశుభి ర్నిర్మర్యాదై రృవచ్చి రుణాయుడై
నరకరిపుణా సార్థం తేషాం సభీమకిరీటినాం
అయ మహమసృజ్ఞాంనైః కరోమి దేశాల బలిం,
ద్రోణవధ కుపితుడైన అశ్వత్థామ అర్జునాదులను ఉద్దేశించి దీనిని
పలుకుతున్నాడు. ఆయుధములను ధరించిన మర్యాదారహితులయిన
పశువులయిన ఏ చేత ఈ మహాగురు పాతకము చేయబడిందో, అంగీ
రింపబడిందో, చూడబడిందో, ఆ శ్రీకృష్ణునితో కలిపి భీమార్జునులతో
కూడుకొనినవారి అసృ దోమాంసాదులతో నేను దిక్కులకు బలి
ఇస్తాను. ఈ పద్యములో రచన శాస్త్ర
రసవ్యంజనసమ్మర్థముకాదు.
పద్యము వినగానే &quot;ఇది శాస్త్ర రసవర్ల నముతో ఉన్నది అనే అర్థమును
చెప్పేశ క్తి కలిగి ఉన్నట్లు స్ఫురించదు. అది కవియొక్క అశక్తి
వీరోదాహరణము
వీరరసము నాలుగు విధాలు. దానవీరము, దయావీరము, యుద్ధ వీర మ 1,
6&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rskm6dn0neydw1p5ziir600m73hcecn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238285</id>
    <revision>
      <id>596261</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స ధ్వని ధర్మవీరము అని, వీరానికి స్థాయి అయిన ఉత్సాహము నాలుగు విధా లుగా ఉండడమే హేతువు. దానవీరోదాహరణము : కియ దిద మధికం మే యద్ద్విజాయార్థయిత్రే కనచ మరమణీయం కుండలేచార్పయామి అ...'</comment>
      <origin>596261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="k08hddowhhx07ypqpmqtpmeyye4usta" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స ధ్వని
ధర్మవీరము అని, వీరానికి స్థాయి అయిన ఉత్సాహము నాలుగు విధా
లుగా ఉండడమే హేతువు. దానవీరోదాహరణము :
కియ దిద మధికం మే యద్ద్విజాయార్థయిత్రే
కనచ మరమణీయం కుండలేచార్పయామి
అకరుణ మవకృత్య ద్రాక్ కృపాణేన నిర్యత్
బహలరుధిరధారం మౌళి మా వేదయామి
నా కిది అంతగా అధికంకాదు. యాచనము చేసే ద్విజునకు సాధారణ
మైన కనచాన్ని కుండలాలను అర్పించుతాను. ఆ యాచకుడే అడిగితే
కృపాణంతో ఖండించి వెలువడు రక్తధారలతో ఉన్న శిరమును నివే
దించుతాను.
ఇంద్రుడు బ్రాహ్మణ వేషమును ధరించి రాగా కవచకుండలాలను దానము
చేయడానికి కర్ణుడు ఉద్యుక్తుడై తదానవి సితులయిన సభ్యులను
ఉద్దేశించి పలుకుతున్నాను. దీనిలో యాచనము చేసే ఇంద్రుడు ఆలంబన
విభావము. అతడు పలికిన స్తుతి ఉద్దీపన విధానము. కవచాదులను
దానము చేయడము వానియందు లఘుత్వబుద్ధి మొదలయినవి అనుభా
వాలు. గర్వము, తం డ్రి అయిన భువనభాస్కరునివలన తాను జన్మిం
చుటను స్మరించుట వ్యభిచారి భావాలు. దీనిలో 'మే' అనేది అర్థాం
తరసం క్రమి తావివక్షి తవాచ్యధ్వని. దీనివలననే గర్వము గోచర మవు
ఈ పద్యములోని రచన ఆయా అర్థాలకు తగినట్లుగా ప్రారంభ సమా
ప్తులతో కూడుకొని ఉన్నది. ఓజస్సు, మృదుత ఈ రెండింటితోనూ
కూడుకొన్నది అగుటవలన సహృదయుల అంతఃకరణములో చమత్కా
రమును కలుగజేస్తున్నది. పూర్వార్ధములో కవచకుండల సమర్పణము
తేలిక అయినదే అని నిరూపించడమువలన ఉత్సాహము పోషింప
బడుతున్నది. అందుకొరకే తదనుకూలముగా మృదురచన శిథిల
బంధము స్వీకరింపబడింది. ఉ త్తరార్ధములో “మాలిం” అనేవరకు వ్యక్త
15&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k08hddowhhx07ypqpmqtpmeyye4usta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238286</id>
    <revision>
      <id>596262</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగాధరము 6 యొక్క గర్వోత్సాహములను పోషించడానికి ఉదా తరచన స్వీకరింప బడింది. ఆ తరువాత బ్రాహణ విషయములో వినయయుక్తతను ప్రకాశింపచేయడానికి, దానికి మూలభూతమైన గర్వరాహిత్యమున...'</comment>
      <origin>596262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3647" sha1="p3soxefrcyvbrfxxtgpjs2b8qf0uoub" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగాధరము
6
యొక్క గర్వోత్సాహములను పోషించడానికి ఉదా తరచన స్వీకరింప
బడింది. ఆ తరువాత బ్రాహణ విషయములో వినయయుక్తతను
ప్రకాశింపచేయడానికి, దానికి మూలభూతమైన గర్వరాహిత్యమును
ధ్వనింపచేయడానికి మృదువయిన శిథిలరచన
స్వీకరింపబడింది. అందు
నలననే “ఆవేదయామి” అని చెప్పబడింది. కాని “దదామి” అని
కాని “వితరామి” అని కాని చెప్పబడలేదు.
ఇది ఉదాహార్యము కాదు.
యస్యోద్దామదీవానిశార్థివిలసద్దానప్రవాహస్రథా
మాకర్ణ్యావనిమండలాగతవియద్వందీంద్రబృందాననాత్
ఈర్ష్యానిర్భరఫుల్ల రోమనికరవ్యావల్గదూధః స్రవ
త్పీయూషప్రకరై ః సురేంద్ర సురభిః, ప్రావృట్పయోదాయతే.
కామధేనువు, భూమండలమునుండి వచ్చిన స్వర్గీయస్తుతి పాఠకముఖ్యుల
ముఖమునుండి రాత్రిందినము యాచకులలో శోభించు భూపాలుని
అతిశయితే దానపు వాహకథను విని, ఈర్ష్యాకారణముగా బాగా
పులకలు పొంది, పొదుగునుండి స్రవించు క్షీరసుధాప్ర సారము కలదై
వర్షా మేఘమువలె అవుతున్నది.
దీనిలో ఇంద్రసభలోని నిరీక్షకులు ఆలంబనవిభావము. భూమండలము
నుండి వచ్చిన స్వర్గీయవందిజన వదనాలనుండి వెలువడిన రాజదానవర్ణ
నము ఉద్దీపనవిభావము. పొదుగునుండి స్రవించు పీయూషప సరము
అనుభావము. అసూయాదులు వ్యభిచారులు. వీని సంయోగమువలన
కామగ వీగతో త్సాహము అభివ్యక్త మవుతున్నది. అయినా
రాజ స్తుతిలో గుణీభూత మయింది కాబట్టి రసముగా వ్యపదేశము
పొందలేదు.
ఈ కారణమువలననే ఇదికూడా ఉదాహార్యము కాదు.
సాబ్ధిద్వీపకులాచలాం వసుమతీ మార్క్రమ్య సప్తాంతరాం
సర్వం ద్యామని సస్మితేన హరిణా మందం సమాలోకితః
ప్రాదుర్భూతపరస్ర
మోదవిదలద్రోమాంచిత స్తత్ప్రణం
వ్యానమ్రీకృతకంధరో సురవరో మౌలిం పురో న్యస్తవాన్
అది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p3soxefrcyvbrfxxtgpjs2b8qf0uoub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238287</id>
    <revision>
      <id>596263</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ధ్వని సముద్రములు ద్వీపములు కులాచలములతో కూడుకొనిన భూమిని, సప్తప్రాకారములతో ఉన్న సర్వస్వర్గమును ఆక్రమించిన తరువాత వామనుడు చిరునగవుతో నెమ్మదిగా బలిచక్రవర్తిని చూచినాడు...'</comment>
      <origin>596263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="8bcyg6nfo9r5svspndz4uy1aq54zzek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ధ్వని
సముద్రములు ద్వీపములు కులాచలములతో కూడుకొనిన భూమిని,
సప్తప్రాకారములతో ఉన్న సర్వస్వర్గమును ఆక్రమించిన తరువాత
వామనుడు చిరునగవుతో నెమ్మదిగా బలిచక్రవర్తిని చూచినాడు .
(మూడవ పాదమును ఎక్కడ ఉంచాలి ? అనేభావముతో). ఆ విధముగా
చూడబడిన అసురవరేణ్యుడైన బలి అపరిమితానందము కలుగుట
వలన పులకితుడై ఆ సమయములో మెడనువంచి ఎదుట శిరమును
ఉంచినాడు, ఒక పాదమును ఈ శిరముపై కూడా ఉంచి స్వీకరించ
వలసినదని.
ఈ పద్యములో వామనుడు ఆలంబన విభావము, వామను డొనరించిన
మందనిరీక్షణము ఉద్దీపనవిభావము. రోమాంచాదులు అనుభావాలు.
హర్షాదులు వ్యభిచారులు. వీని సంయోగమువలన ఉత్సాహము వ్యజ్య
మాన మవుతున్నది. అయినా అది అప్రధానము. పూర్వపద్యములో
కామధేనూత్సాహము రాజస్తుతిలో ఉత్కర్షాధాయకమైనట్లు దీనిలో
కూడా బలిచక్రవర్తి ఉత్సాహము రాజస్తుతిలో ఉత్కర్షను కలుగ
జేసేది అవుతున్నది. స్తుతి ప్రధానమైనది; ఉత్సాహము గౌణమైనది.
దీనివలన కావ్య పరీక్ష అనేగ్రంథమును రచించిన సారబోధిని అనే
కావ్యప్ర కాశటీకా కారుడయిన శ్రీవత్సలాంఛనుడు వీరరసానికి ఉదాహ
రించిన
ఉత్పత్తి ర్జమదగ్నితః స భగవాణా దేవః పినాకీ గురుః
శౌర్యం యత్తు నతలిరాంపథి ననువ్య క్తంహి తత్కర్మభిః
త్యాగః సప్త సము ద్రముద్రి తమహీనిర్వ్యాజదానావధిః
క్షత్ర బ్రహ్మతపోనిధేః భగవతః కింవా న లోకోత్తరం
అనేదికూడా పరాస్తమయింది. భవభూతి మహావీరచరిత్రలో ధను
గంగమువలన కోపించిన పరశురాముని చూచి శ్రీరాముడు ఈవిధంగా
పలుకుతున్నాడు: భగవ! పరశురామా! మీ మహిమ లోకోత్త
రము. మహర్షి అయిన జమదగ్ని మీ తండ్రి. ఆ భగవానుడు, మహా
దేవుడు, పినాకి మీకు ధనుర్వేద గురువు. ఆ మీశౌర్యము వాచా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8bcyg6nfo9r5svspndz4uy1aq54zzek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238288</id>
    <revision>
      <id>596264</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శీతము. నవ రసగంగా ధ రము అది మీ కర్మలచే వ్యక్తము. సప్తసముద్ర ముద్రితమైన మహీమండలమే బిూ నిర్వ్యాజదానానికి అవధి. తెత్ర బ్రాహ్మ తపస్యా నిధి అయిన భగవానుడగు పరశురామునికి సంబంధించ...'</comment>
      <origin>596264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4465" sha1="s9sv3r009npf183indkvqfni96erwf8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శీతము.
నవ రసగంగా ధ రము
అది మీ కర్మలచే వ్యక్తము. సప్తసముద్ర ముద్రితమైన
మహీమండలమే బిూ నిర్వ్యాజదానానికి అవధి. తెత్ర బ్రాహ్మ తపస్యా
నిధి అయిన భగవానుడగు పరశురామునికి సంబంధించినది ఏదీ లోకో
త్తరము కాదు ! అనే భావము కలిగిన ఈ పద్యము నిరస్తమయింది.
ఇది గుణీభూతవ్యంగ్యము కాబట్టి రసధ్వని ప్రసంగములో ఉదాహరింప
దగినది కాదు.
&quot;అకరుణ మనకృత్య&quot; అనే పద్యములో కూడా వ్యంగ్యమవుతూ ఉన్న
దానవీరము కర్ణుని స్తుతిలో అంగభూతమైనది కాబట్టి, దానిలో
కూడా కర్ణుని ప్రశంస సూచితమవుతున్నది. కాబట్టి అది కూడా ధ్వని
కావ్యముకాదు” అని శంకించవచ్చును కాని అది పరమార్ధము కాదు.
ఆ పద్యములో కవికి కర్ణస్తుతిలో తాత్పర్యములేదు. కర్ణునివచనాలను
అనువదించడములోనే కవికి అభినివేశ మున్నది. కర్ణునిస్తుతిని ప్రతిపా
దించాలని అతని అభిప్రాయము కాదు. కర్ణుడు గొప్పవాడు. మహా
శయుడు. తన స్తుతిలో అతనికి తాత్పర్యములేదు. తనను గొప్పగా చెప్పు
కొనడము శుద్రులభావము. కాబట్టి * ఆపద్యములో స్తుతి నాక్యార్థము
కాదు.
* స్తుతి ఆవాక్యార్థము అంటే వాశ్య ప్రతిపాద్యముగా లేదన్నమాట. దీని
భావమును ఈ విధముగా గ్రహించాలి. స్తుతిలో కవికి తాత్పర్యములేదు. ఉదారాళ
యము కలిగిన కర్ణునకుగూడా స్వస్తుతిలో తాత్పర్యములేదు. ఇట్లా అతాత్పర్యభూత
మైన స్తుతివిషయమై వీరోత్సాహము అంగ మెట్లా ఆవుతుంది? &quot;శ్రియదిద మధికం 'మే”
అనే పద్యములో మహాశయత్వ నిబంధనక మైన కర్ణునిస్తుతి ప్రతీయమాన మవుతూనే
ఉన్నది. అయినా ఆ స్తుతిని వాక్యార్థ మనరాదు. ఉత్సాహము హేతువుగా ఆది
శ్రోతయొక్క హృదయములో అనుమీయమాన మవుతున్నది. ఈ కర్ణుడు స్తుతి
పాత్రుడు, అటువంటి ఉత్సాహము కలవాడు కాబట్టి&quot; అని అక్కడి అనుమాన
ప్రక్రియ అంతే ఆది శబ్దాలచేత ప్రతిపాదింపబడడం లేదు. “యస్యోద్దామ
దివానికం&quot; &quot;సొద్దిద్వీపకులాచల&quot; అనే రాజవర్ణన పద్యములోనయితే రాజస్తుతి
వర్ణనీయముగా నే ఉన్నది. అందువలన ఆది ప్రధానము. కాబట్టి ఉత్సాహాదులకు
అక్కడ గుణీభూతత్వము నే చెప్పాలి అని మొత్తము మీద ఇక్కడి ప్రభుట్టక
తాత్పర్యమును భావించాలి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s9sv3r009npf183indkvqfni96erwf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238289</id>
    <revision>
      <id>596265</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స ధ్వ ని వీరరసపు తీతి కలిగిన తరువాత అటువంటి ఉత్సాహము ఉన్నందువలన అది హేతువుగా రసజ్ఞుల హృదయములో స్తుతి అనుమితమవుతుంది. ఇంతకుపూర్వము ఉదాహరించిన రాజవర్ణన పద్యములో రాజస్తు...'</comment>
      <origin>596265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="4fqp92sdrx8a4e9tenatttf0jcsn8kt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స ధ్వ ని
వీరరసపు తీతి కలిగిన తరువాత అటువంటి ఉత్సాహము ఉన్నందువలన
అది హేతువుగా రసజ్ఞుల హృదయములో స్తుతి అనుమితమవుతుంది.
ఇంతకుపూర్వము ఉదాహరించిన రాజవర్ణన పద్యములో రాజస్తుతీ చెయ్యా
లని కవికి తాత్పర్యము ఉన్నందువలన స్తుతికి వాక్యార్థత్వము ఉన్న
దని తెలుసుకోవాలి.
దయా వీరోదాహరణము:
న కపోతః భవంత మణ్వపి, స్పృశతు శ్యేనసముద్భవం భయం'
ఇద పద్య మయా తృణీకృతం, భవదాయుఃకుశలం కళేబరం
ఓ పావురమా! డేగవలన కలిగే భయము నిన్ను లేశమైనా స్పృశించ
కుండా ఉండుగావుత. నీ జీవనకుశలమును ఇచ్చే ఈ శరీరము నాచే
తృణముగా చేయబడినది. నేను నా ఈ శరీరాన్ని తృణప్రాయము
గా తలచి నీకు అడ్డుపడి డేగవలన నీకు ఏమాత్రమూ భయములేకుండా
చేస్తాను.
పై పద్యాన్ని ఈవిధంగా కూడా విన్యసించవచ్చు.
ఓ
న కపోతకపోతకం తవ స్పృశతు శ్యేనః మనాగపి స్పృహా :
ఇద మద్య మయా సమర్పితం భవతే చారుతరం కళేబరం.
ఓ శ్యేనమా ! నీ ఇచ్ఛ కొంచెమైనా కపోతకిశోరాన్ని స్పృశించ
కుండా ఉండుగావుత. ఇప్పుడు నీకు మనోహరమైన ఈ కళేబరము నాచే
సమర్పణ చేయబడినది. మమతారహితముగా నేను శరీరసమర్పణము
చేస్తున్నాను.
మొదటిపద్యములో శిబిచక్రవర్తి కపోతమును గురించి పలుకుట
ఉన్నది. రెండవపద్యములో శ్యేనమును గురించి పలుకుట ఉన్నది.
కపోతము ఆలంబనవిభావము. కపోతములోని వ్యాకులీభావము ఉద్దీ
పనవిభావము. పావురానికై తన శరీరార్పణ చేయడము అనుభావము.
ఈ పద్యములో శరీరమును దానముచేయుట గోచర మవుతూ ఉన్నప్ప
టికీ దానవీరధ్వని కాదు. డేగకు పావురము తినదగిన పదార్థము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4fqp92sdrx8a4e9tenatttf0jcsn8kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238290</id>
    <revision>
      <id>596266</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '500 నవ రస గంగాధరము ఆ శ్యేనకపోతాలు రెండూ భక్ష్యభక్షక భావాపన్నములై ఉండ డము ప్రసిద్ధ . కదా! శ్యేనము కపోతమును యాచించుతున్నది గాని రాజశరీరమును అర్థించడము లేదు. కాబట్టి దానవీరము గ...'</comment>
      <origin>596266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="81fmgbna4p0i050kswbbg3yoq4v88a4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;500
నవ రస గంగాధరము
ఆ శ్యేనకపోతాలు రెండూ భక్ష్యభక్షక భావాపన్నములై ఉండ
డము ప్రసిద్ధ . కదా! శ్యేనము కపోతమును యాచించుతున్నది గాని
రాజశరీరమును అర్థించడము లేదు. కాబట్టి దానవీరము గోచరము
కాదు. కపోతశరీరరక్షణానికి శిబి తన శరీరాన్ని డేగకు నివేదించు
తున్నాడు. అది దానము కాదు. ఇచ్చి పుచ్చుకొనుట అనే వినిమయము
అవుతుంది. ఇందువలన కూడా దానవీరధ్వని కాదు.
శ్యేనానికి కపోతము భక్ష్యము. అందువలననే అది కపోతశరీరాన్ని
అర్థించుతున్నది. కాని శిబిశరీరాన్ని కోరడము లేదుగదా! శ్యేనము
శిబిశరీరాన్ని అర్థించకపోవడమువలన దానవీరమని వ్యప దేశించ
రాదు. కపోతశరీరాన్ని రక్షించాలని శిబిచక్రవర్తి దానికి మారుగా
తన దేహాన్ని నివేదించుతున్నాను. ఇది ద్రవ్యవినిమయమే కాని దానము
కాదని భావము.
యుద్ధవీరో దాహరణము :
రణే దీనాన్ దేవాన్ దశవదనః విద్రావ్య వహతీ
ప్రభావప్రాగల్భ్యం త్వయి తు మమ కోయం పరికరః
లలాటోద్యజ్జ్వాలాకవలితజగజ్జాలవిభవో
భవో మే కోదండచ్యుతవిశిఖవేగం కలయకు
రావణా! యుద్ధములో దేవతలను పరుగెత్తింపచేసి ప్రభావప్రగల్భతను
పొందిన నీ విషయమై నాకు పరిక్షర మేమిటి ? నీలెక్క ఏమిటి? ఫాలాగ్ని
జ్వాలలతో జగత్సమూహవైభవాన్ని కబళించిన మహా దేవుడు నాధ
నుర్నిరు క్త బాణ వేగమును తెలుసుకొనుగాత.
ఇది రావణాసురుని గురించిన భగవానుడు శ్రీరాముని వచనము.
దీనిలో పరమేశ్వరుడు ఆలంబనవిభావము. యుద్ధదర్శనము ఉద్దీపన
విభావము. దశవదనావజ్ఞ అనుభావము. గర్వము సంచారి భావము.
వీనివలన రామగతమైన ఉత్సాహము రసీభావమును పొందుతున్నది.
ఈ పద్యమున దేవతల ప్రస్తావనలో రచన ఉద్ధతముగా లేదు. అట్లా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>81fmgbna4p0i050kswbbg3yoq4v88a4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238291</id>
    <revision>
      <id>596267</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము &quot;కామమువలన గాని భయమువలన గాని లోభమువలన గాని తుదకు జీవితము కొరకైనా గాని ఒకప్పుడైనా ధర్మమును త్యజించ రాదు” అనే శాస్త్రీయవాక్యాలోచనము ఉద్దీపనవి భావము. శిరశ్ఛేద...'</comment>
      <origin>596267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3961" sha1="dwm4idok9dq5iz1nxxpvxe7vlzivhhy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
&quot;కామమువలన గాని భయమువలన గాని లోభమువలన గాని
తుదకు జీవితము కొరకైనా గాని ఒకప్పుడైనా ధర్మమును త్యజించ
రాదు” అనే శాస్త్రీయవాక్యాలోచనము ఉద్దీపనవి భావము. శిరశ్ఛేద
నాదులనుకూడా అంగీకరించుట అనుభావము. ధృతి వ్యభిచారి భావము.
వీనివలన ధర్మ రాజు ధర్మోత్సాహము రసత్వమును పొందుతున్నది.
ఈ విధముగా ప్రాచీనాచార్యుల అనురోధమును బట్టి వీర రసముయొక్క
నాలుగు భేదాలు వివరింపబడినవి. శృంగారరసానికి అనేక ప్ర కారములు
ఉన్నట్లుగా వీరరసానికి కూడా అనేక ప్రభేదా లున్నవి. వానిని గూడా
నిరూపించవచ్చును. చూడండి. “సపది విలయ మేతు# అనే పూర్వపద్య
ములో “మమతు మతిః న మనా గపైతి సత్యాత్ &quot; అని నాల్గవపాదమును
వ్యత్యాస మొనర్చి పద్యాంతరముగా చేస్తే సత్యవీరము కూడా కావచ్చు.
“సత్యము కూడా ధర్మాంతర్గతమే కాబట్టి ధర్మవీరరసములోనే సత్య
వీరముకూడా అంతర్భవించుతుం దని అనరాదు. దానవీరము దయా
వీరముకూడా ధర వీరములో అంతర్భవించవచ్చుగా ! వానిని ధర్మ
వీరముకన్న పృథక్కుగా ఎందుకు పరిగణించాలి? వానిని వేరుగా
పరిగణించినట్లే సత్య వీర మును కూడా వేరుగానే పరిగణించడము సము
చితము. ఈ విధముగా పాండిత్యవీరము గూడా ప్రతీతమవుతూ నే
ఉన్నది. ఉదాహరణము :
అపినక్తి గిరాంపతిః స్వయం యది తాసా మధిదేవతాపివా
అయమస్త్మి పురో హయాననస్మరణోల్లంఘితవాజ్మయాంబుధిః.
“స్వయముగా గీష్పత్తి పలికినా, ఆ వాక్కుల కధిదేవత వాగీశ్వరీ దేవి
పలికినా, శ్రీ హయగ్రీవ స్మరణమున వాఙ్మయాంబుధిని ఉల్లంఘించిన
నేను ఎదట నిలువబడుతున్నాను. మీ ఇచ్ఛానుసారముగా మాట్లా
డండి. ఏమీ భయము వద్దు” అని సభలో ఉన్న ఒక వీరపండితుని ధీర
వచనము. దీనిలో బృహస్పతి సరస్వత్యాదులు ఆలంబనవిభానము.
సభాదిదర్శనము ఉద్దీపన విభావము. నిఖిలవిద్వ తిరస్కృతి అను
భావము. గర్వము వ్యభిచారి భావము. వీనివలన క్రమముగా విభా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dwm4idok9dq5iz1nxxpvxe7vlzivhhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238292</id>
    <revision>
      <id>596268</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స ధ్వనీ వితము అనుభావితము పరిపోషితము అయిన వక్తయొక్క ఉత్సా హము రసీభావము పొందుతున్నది. ఒక శంక: దీనిలో యుద్ధ వీర మే. “ యుద్ధము” అనే శబ్దము వాదవివాద లనుకూడా సంగ్రహించి చెప్పగల...'</comment>
      <origin>596268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3338" sha1="lgw6bmmcv320uqu6dirxqqtjet9n1ic" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స ధ్వనీ
వితము అనుభావితము పరిపోషితము అయిన వక్తయొక్క ఉత్సా
హము రసీభావము పొందుతున్నది.
ఒక శంక: దీనిలో యుద్ధ వీర మే. “ యుద్ధము” అనే శబ్దము వాదవివాద
లనుకూడా సంగ్రహించి చెప్పగలుగుతుంది. వాదముకూడా ఒకవిధమైన
యుద్ధమే. ఈ పద్యములో వాగ్వివాదము తలచూపుతున్నది. కాబట్టి
ప్రత్యేకముగా పాండిత్యవీర మని అనకపోతే ఏమి ?
సమాధానము: ఈ పాండిత్యవీరమును యుద్ధ వీరములో
జేసినప్పటికీ క్షమావీరములో ఏమి చెపుతారు?
అంతర్భవింప
అపి బహలదహనజాలం, మూర్ని రిపుర్తే నిరంతరం ధమతు
పాతయతు వాఒసిధారాం, అహ మణుమాత్రం న కించి దాభాషే
శత్రువు నాశిరస్సుపై బహలాగ్ని సమూహమును నిరంతరమూ మండింప
చేయనీ, ఖడ్గధారను పడ వేయనీ, నేను అణుమాత్రమైనా ఏమీ పలకను.
ఇది ఓర్పుకలవాసి వచనము.
బలవీరములో ఏమి సమాధానించుతారు. ఉదా:
పరిహరతు ధరాం ఫణివీర
సుఖమయతాం కమఠోపి తాం విహాయ
అహమిహ పురుహూత పక్షకోణే
నిఖిల మిదం జగదండకం వహామి
సర్ప శ్రేష్ఠుడయిన ఆది శేషుడు భూమిని పరిహరించుగాత. ఆది కూర్మము
కూడా ఆ భూమిని విడిచి సుఖముగా ఉండుగాత. ఓ ఇంద్రా ! నేను
ఇక్కడ నిజలజగత్తును శ్రమలేకుండా పక్షకోణములో ధరించుతాను.
ఇది ఇంద్రునిగురించి గరుత్మంతుని వచనము. ఇటువంటి వీరరస ప్రభ
దాలను ప్రతిక్షేపము చేయడము శక్యముకాదు. సహృదయహృదయా
లలో వీని ప్రత్యేకత్వము గోచరమవుతూనే ఉన్నది. క్షమాబలములను
ఏవిధముగానూ ధర్మవీరములో అంతర్భవింప జేయడము కుదరదు.
కాబట్టి ప్రత్యేకముగా అంగీకరించాలి. వీనిని అంగీకరించినప్పుడు
పాండిత్యవీరమును ఎందుకు అంగీకరించరాదు?
16&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgw6bmmcv320uqu6dirxqqtjet9n1ic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238293</id>
    <revision>
      <id>596269</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరసగంగా ధ ర ము “అపి వక్తి గిరాంపతిః స్వయం&quot; అనే పద్యములోనూ “పరిహరతు ధరాం ఫణివీరః” అనే పద్యములోనూ గర్వమే ధ్వనితమవుతున్నది కాని ఉత్సాహము ధ్వనితము కావడములేదు. &quot;అపి బహుదహనజాల...'</comment>
      <origin>596269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="sjslrw1n2xwxkx8ox4376d8qgol2ds3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరసగంగా ధ ర ము
“అపి వక్తి గిరాంపతిః స్వయం&quot; అనే పద్యములోనూ “పరిహరతు
ధరాం ఫణివీరః” అనే పద్యములోనూ గర్వమే
ధ్వనితమవుతున్నది కాని
ఉత్సాహము ధ్వనితము కావడములేదు. &quot;అపి బహుదహనజాలం”
అనే మధ్యస్థపద్యములో ధృతి ధ్వన్యమానమవుతున్నది. కాబట్టి ఇవి
అన్నీ భావధ్వనులే కాని రసధ్వనులు కావు.
&quot;
అని తలచడము యు క్తముకాదు. అట్లాగే అయితే యుద్ద వీ రాదులలో
కూడా గర్వాదులే వ్యంగ్యము లవుతున్నవని ఎందు కనరాదు! రసధ్వని
సామాన్యమునంతా వాని వ్యభిచారిధ్వననముతో ఎందుకు గతార్థము
చేయరాదు! రసధ్వనిస్థలంలో అంతటా వ్యభిచారి భావధ్వనినే సాధించి
రసధ్వనులను అన్నింటినీ వ్యభిచారిధ్వనులే అని అనరాదా !
“ రసధ్వని స్థలంలో వ్యభిచారులకంటే వేరుగా స్థాయి భావప్రతీతి ప్రబల
ముగా ఉన్నది. వాటిని కప్పిపుచ్చలేము. అందువలన రసాలను వేరుగా
పరిగణింపవలసి వచ్చింది. స్థాయిభావ ప్రతీతికృతంగా ఉన్న రసధ్వని
వ్యవహారము దురపహ్నముగా ఉన్నది&quot;
అని అనేటట్లయితే ప్రకృతంలో కూడా ఆవిధముగా నే చెప్పవచ్చును.
సత్యబలవీరాదులలో కూడా స్థాయిప్రతీతి బలీయముగా ఉన్నది.
కాబట్టి వీరరసధ్వని వ్యవహారము ఎట్లా ప్రతిబంధనీయ మవుతుంది ?
అందువలన వీని కీ రసమనే వ్యవహారము యుక్తము.
“ఇంతకు పూర్వము చెప్పిన పద్యాలలో ఉత్సాహము ప్రతీయమాసము
కావడములేదు. దయావీ రాద్యుదాహరణాలలోనే ఉత్సాహము ప్రతీత
మవుతున్నది” అని అనడము కేవలము రాజాజ్ఞగా ఉన్నది.
వీనిలో కూడా ఉత్సాహము ప్రతీయమాన మవుతున్నదని సహృదయ
త్వముతో భావించి తెలుసుకోవాలి. అందువలన “వీరరసము నాలుగు
విధాలే&quot; అని అనడము అసమగ్రముగా ఉన్నది. ఔచిత్యానుసారంగా
ఇతర భేదాలను కూడా పరిగణించడము యుక్తముగా ఉంటుంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sjslrw1n2xwxkx8ox4376d8qgol2ds3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238294</id>
    <revision>
      <id>596270</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అద్భుత రసోదాహరణము: ర స ధ్వ ని చరాచరజగడ్డాలసదనం వదనం తవ గలద్గగనగాంభీర్యం వీక్ష్యాస్మి హృతచేతనా εσω స్థావరజంగమాత్మక ప్రపంచాలకు నిలయమైన, ఆకాశ గాంభీర్యమును కూడా నిర్గలితము చ...'</comment>
      <origin>596270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3469" sha1="0xdqjrtyccvsqlnv0unpmupuj5a6a26" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అద్భుత రసోదాహరణము:
ర స ధ్వ ని
చరాచరజగడ్డాలసదనం వదనం తవ
గలద్గగనగాంభీర్యం వీక్ష్యాస్మి హృతచేతనా
εσω
స్థావరజంగమాత్మక ప్రపంచాలకు నిలయమైన, ఆకాశ గాంభీర్యమును
కూడా నిర్గలితము చేయునట్టి నీ వదనమును చూచి వీతచేతన నైనాను.
ఇది భగవానుడయిన వాసుదేవుని వదనమును ఒకప్పుడు చూచిన
యశోద వచనము. దీనిలో వాసుదేవుని వదనము ఆలంబన విభావము.
వదనాంతర్గతములయిన చరాచరజగజ్జాలముల దర్శనము ఉద్దీపన
విభావము. హృతచేతనత్వము, దానివలన వ్యంగ్యము 'లవుతూ ఉన్న
రోమాంచ నేత్ర స్ఫురణాదులు అనుభావాలు. త్రాసము మొదలయినవి
వ్యభిచారి భావాలు. వీని సంయోగమువలన యశోదాని సయము
రసీభావము పొందుతున్నది. అందువలన అద్భుతరసము.
ఈ పద్యములో యశోదకు పుత్ర ప్రేమ ఉన్నది. వ్యంజకములు లేక
పోవడము మూలాన అది ఉన్నా గోచరము కావడము లేదు.
పద్యములో ఏ శబ్దముకూడా ఆ పుత్ర ప్రేమను చెప్పడము లేదు. ఒక
ప్పుడు ప్రకరణాది పర్యాలోచనమువలన ఆ పుత్ర ప్రేమ ప్రతీతమైనా
విస్మయము దానికన్న ఏమాత్రమూ గౌణముకాదు. విస్మయమే ఉత్క
టముగా ఉన్నది. 'హృతచేతనా' అనే పదము విసయానికే ప్రాధాన్య
మును ప్రకటము చేస్తున్నది. పుత్రప్రేమ అనుత్కటముగా ఉన్నది.
కాబట్టి అదే గౌణము.
ఈతడు నా పుత్రుడని నా బాలుడని యశోదకు నిశ్చయ మున్నది. అది
ప్రతిబంధక మగుటవలన &quot;ఈత డొక మహాపురుషుడు” అనే భక్తికూడా
ఉత్పన్నముకాదు. ఒకప్పుడు భక్తి గోచర మయినా ఆశ్చర్యముకన్న
ప్రధానముకాదు. అందువలన భ క్తిలో కూడా విస్మయానికి గుణీభావ
మును ఊహించరాదు.
సహృదయ
శిరోమణు లయిన ప్రాచీనాచార్యులు
లయిన ప్రాచీనాచార్యులు అద్భుతరసానికి
ఈ విధముగా ఉదాహరించారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xdqjrtyccvsqlnv0unpmupuj5a6a26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238295</id>
    <revision>
      <id>596271</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము చిత్రం మహా నేష బతావతారః, క్వ కాంతి రేషాభినవై వభంగిః లోకోత్తరం ధైర్య మహో ప్రభావం, కా ప్యాకృతి ర్నూతన ఏష సర్గః వామనుని చూచి బలి పలుకుతాడు. ఈ మహనీయమైన మీ అవ కారము...'</comment>
      <origin>596271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="t4kgckhlseydlxohgpk7pxz2fl9b4o2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
చిత్రం మహా నేష బతావతారః, క్వ కాంతి రేషాభినవై వభంగిః
లోకోత్తరం ధైర్య మహో ప్రభావం, కా ప్యాకృతి ర్నూతన ఏష సర్గః
వామనుని చూచి బలి పలుకుతాడు. ఈ మహనీయమైన మీ అవ
కారము లోకోత్తరము. ఈ కాంతి ఇంకా ఎక్కడ దొరుకుతుంది?
ఈ భంగి అభినవముగా ఉన్నది. కదలుట కూర్చొనుట అన్నీ నవీన
ముగా ఉన్నవి. ధైర్యము లోకోత్తరముగా ఉన్నది. ప్రభావమా! విల
క్షణము, ఆకారమా! అనిర్వచనీయము. ఇది ఒక నూతన సృష్టి. ఇది
వరలో ఇటువంటివాడు పుట్టలేదు అని.
ఇక్కడ ఈ విషయమును ప్రశ్నించాలి. ఈ పద్యములో విస్మయము
ప్రతీయమానము ఆవుగాత. కాని అది ధ్వనివ్యప దేశ హేతువు ఎట్లా
అవుతుంది ! దీనిలో మహాపురుషుడు ప్రతిపాద్యుడు. అతని వర్ణన మే
ఉన్నది. తద్విషయకముగా స్తోతకు
భక్తి ఉన్నది. అదే దీనిలో
ప్రధానము. ఆ భక్తికి విసయము ప్రకర్షను కలుగజేస్తున్నది. అందు
వలన వి నయము గుణీభూతమే కదా!
మహాభారతములోని శ్రీమత్ భగవద్గీతలో విశ్వరూపమును చూచిన
అర్జునుడు:
పశ్యామి దేవాం స్తవ దేవ: దేహే, సర్వాం స్తథాభూతవి శేషసంఘాకా.
“దేవా! నీ శరీరములో దేవతలను చూస్తున్నాను. సర్వభూత విశేష
సంఘాలను దర్శించుతున్నాను&quot; అని ఈ మొదలయిన వాక్యసందర్భ
ములను పలుకుతున్నాడు. వానిలో కూడా ఆశ్చర్యము ప్రతీత మవు
తున్నది కాని భగవద్గీత అర్జునగతభ క్తి ప్రధాన మగుటవలన ఆశ్చ
ర్యము గౌణమే అవుతున్నది. అందువలన రసాలంకారమని చెప్పడము
సముచితముగా ఉంటుంది. కాని 'రసధ్వని' అని అనడము మట్టుకు
సముచితము కాదు. ఈ పద్యములో భక్తి ప్రధానము కాదు అని
అనేటట్లయితే సహృదయులు నేత్రాలను దరముకుళితములనుగా జేసి
కొని ఆలోచించండి. ఆ భావనలో భక్తి ప్రతీత మవుతున్నదో లేదో
చూడండి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t4kgckhlseydlxohgpk7pxz2fl9b4o2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238296</id>
    <revision>
      <id>596272</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'హాస్యరసానికి ఉదాహరణము: రస ధ్వని KETU శ్రీతాతపాదై ర్విహితే నిబంధే, నిరూపితా నూతనయుక్తి రేషా అంగం గవాం పూర్వ మహో పవిత్రం, నవా కథం రాసభధర్మపత్న్యాః. తాము కూర్చిన నిబంధములో శ్రీ...'</comment>
      <origin>596272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3290" sha1="kk1zp8qom20rbr1odnhfkpfqfd2019b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;హాస్యరసానికి ఉదాహరణము:
రస ధ్వని
KETU
శ్రీతాతపాదై ర్విహితే నిబంధే, నిరూపితా నూతనయుక్తి రేషా
అంగం గవాం పూర్వ మహో పవిత్రం, నవా కథం రాసభధర్మపత్న్యాః.
తాము కూర్చిన నిబంధములో శ్రీ తాతపాదుల వారిచేత ఈ నూతన
యుక్తి నిరూపింపబడినది. గోవుల పూర్వాంగము పవిత్రమయి తే
రాసభ మహాశయునిధ
ర్మ పత్ని గారి అంగముమాత్రము ఎందుకు పవి త్రము
కాదు ! ఇదే ఆశ్చర్యముగా ఉన్నది. గోవూ గర్దభమూ ఒక టే.
దీనిలో యుక్తులను ఆలోచనము చేసే తార్కిక పుత్రుడు ఆలంబన
విభావము. ఆతని నిశ్శంకవచనము ఉద్దీపనవిభావము. దంతాలను
వెలుపలికి పెట్టుట మొదలయినవి అనుభావాలు. ఉద్వేగాదులు వ్యభి
చారి భావాలు. వీని సంయోగమువలన హాసము రసీభావము పొందు
తున్నది. ధర్మశాస్త్రాలలో గోవుయొక్క పశ్చార్ధమే (వెనుకటిభాగమే)
పవిత్రముగా చెప్పబడినది. శ్రీ తాత పాదమహాశయులు పూర్వాంగ
పవిత్రతను నిరూపించుట నూతనము. అందువలననే అది హాస్యావహ
ముగా ఉన్నది.
హాస్యరసము విషయములో ప్రాచీనాచార్యు లీ విధముగా చెప్పు
తున్నారు:
901
ఆత్మస్థః పరసంస్థచ్చే తస్య భేదద్వయం మతం
ఆ తష్ణో ద్రష్టు రుత్పన్నో విభావేక్షణమాత్ర తః
హసంత మపరం దృష్ట్వా విభావ శ్చోపజాయతే
యోసౌ హాస్యరస సప్లైః పరస్థః పరికీర్తితః
ఉత్తమానాం మధ్యమానాం నీచానా మహ్యసౌ భవేత్
త్ర్యవస్థః కఠిత స్తస్య షడ్ భేదాః సంతి చావరే
స్థితం హసితం ప్రోక్తం ఉత్తమే పురుషే బుధైః
భవేద్విహసితం చోపహసితం మధ్యమే నరే
నీచేసహసితం చాతిహసితం పరికీర్తితం
ఈషత్ఫుల్లకపోలాభ్యాం కటాక్షై రప్యనుల్పడై ః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kk1zp8qom20rbr1odnhfkpfqfd2019b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238297</id>
    <revision>
      <id>596273</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'OSE న వ ర స ధ ర ము అదృశ్యదశనో హాసో మధురః స్మిత ముచ్యతే వక్త్రనేత్ర కపోలై శ్చే దుత్ఫుల్లై రుపలక్షిత కించిల్లక్షితదంతశ్చ తదా హసిత మిష్యతే సశబ్దం మధురం కాయగతం వదనరాగవత్ ఆ మందంచ...'</comment>
      <origin>596273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3340" sha1="54guigtqu300em2rexulwnggeckn0p3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;OSE
న వ ర స
ధ ర ము
అదృశ్యదశనో హాసో మధురః స్మిత ముచ్యతే
వక్త్రనేత్ర
కపోలై శ్చే దుత్ఫుల్లై రుపలక్షిత
కించిల్లక్షితదంతశ్చ తదా హసిత మిష్యతే
సశబ్దం మధురం కాయగతం వదనరాగవత్
ఆ మందంచ విదు ర్విహసితం బుధాః.
నీకుంచితా శీర్షశ్చ జిహదృష్టి ర్విలోకనః
ఉత్ఫుల్ల నాసికో హాసో నామ్నోసహసికం మతం
అస్థానజ స్సాదృష్టి రాకంపస్కంధమూర్ధజః
శారదేవేన గదితో హాసోపహసితాహ్వయః
స్థూలకర్ణకటుధ్వానో బాష్పపూరప్లుతేక్షణః
కరోపగూఢపార్శ్వళ్ళ హాసోతిహసితం మతం
అ
ఆ త్యస్థము పరస్థము అని హాస్యానికి భేనద్వయ మున్నది. హాస్యరసవివ
యమైన విభావమును సూచించినంతమాత్రాన ద్రష్టుకు కలిగేది ఆత్మ
స్థము. నవ్వుతూ ఉన్న వేరొకని చూచినపుడు విభావము కలుగుతుంది.
అప్పుడు కలిగే హాస్యరసాన్ని పరస్థము అని హాస్యరస వేత్తలు పలుకు
తారు. వేరొకడు నవ్వుతూ ఉండగా కలిగే హాసము పరస్థమవుతుందని
గ్రహించాలి. ఈ హాసము ఉత్తములకు మధ్యములకు అధములకూ
కూడా కలుగుతుంది. ఈ విధముగా హాస్యానికి మూడు అవస్థలు
ఉన్నవి.
ఇంకా ఈ హాస్యానికి వేరొకవిధంగా ఆరు భేదా లున్నవి. ఉత్తమ
పురుషునిలో స్మితము హసితము, మధ్యమ మానవునిలో హసితము
ఉపహసితము, నీచనరునిలో అపహసితము అతిహసితము ఉంటవి.
కపోలములు కొంచెముగా వికసితములయితే కటాక్షములు బాగా
ప్రకాశితములు కానపుడు, పలువరుస కనపడకుండాఉంటే, మధురముగా
ఉన్న హాసము &quot; స్మితము&quot; అని అనబడుతుంది. నవ్వుతూ ఉన్నపుడు
ముఖ నేత్రాలు కపోలాలు వికసితము లయినట్లయితే, కొంచెము కొంచె
ముగా దంతాలు కనపడితే “హసిత మని అనడము సమ్మతము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54guigtqu300em2rexulwnggeckn0p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238298</id>
    <revision>
      <id>596274</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స ధ్వ ని నవ్వేటప్పుడు శబ్దము పుట్టితే, హాసము మధురమయితే, శరీరావయవా లలో కూడా అది కూడుకొంటే, ముఖరాగము కలదయితే, నేత్రాలు కొంచెము కొంచెము కుంచితములయితే, హాసధ్వని కొంత గంభీరము...'</comment>
      <origin>596274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3294" sha1="r6ly7nie2a2g5ma2b93dv8yenwrcmct" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స ధ్వ ని
నవ్వేటప్పుడు శబ్దము పుట్టితే, హాసము మధురమయితే, శరీరావయవా
లలో కూడా అది కూడుకొంటే, ముఖరాగము కలదయితే, నేత్రాలు
కొంచెము కొంచెము కుంచితములయితే, హాసధ్వని కొంత గంభీరముగా
నున్నప్పుడు “విహసిత” మవుతుంది. నవ్వేటప్పుడు భుజాలు శిరస్సూ
వంగబడి పోయినట్లయితే, చికిలింతతో ఉన్నదృష్టి ఉన్నప్పుడు, ముక్కు
పుటాలు వికసించినప్పుడు “ఉపహసిత మవుతుంది.
హాసము అస్థానములో కలిగితే, నేత్రాలలో బాష్పాలు పుట్టి తే, భుజాలు
కేశములు కదలిక పొందితే “అపహసిత” మనే హాసమవుతుందని శార్ల
దేవుడు అంటున్నాడు. స్థూలముగా ఉండి కర్ణ కటువయిన ధ్వని కలిగి
కండ్లనిండా గిర్రున నీళ్ళు తిరిగితే, చేతులతో పార్శ్వభాగాలను పట్టుకో
వలసివస్తే “అతిహసితము” అనే హాసము అవుతుంది.
భయానకరసోదాహరణము:
ణ
శ్యేన మంబరతలా దుపాగరం, శుష్యదాననబిలో విలోకయన్
కంపమానతను రాకులేక్షణః, స్పందితుం నహి శశాక లానకః.
ఆకాశతలాన ఉండివచ్చిన డేగను ముఖబిలము ఎండిపోతూ ఉన్న లావ
కము చూస్తూ శరీరము కంపింపగా ఆకులేక్షణాలతో కదలుటకయినా
సమర్థము కాలేదు.
దీనిలో డేగ ఆలంబనవిభావము, వేగముతో వచ్చుట ఉద్దీపనము,
ముఖము ఎండిపోవుట అనుభావము, వ్యాదులు వ్యభిచారిభావాలు.
వీని సంయోగమువలన భయము రసీభావమును పొందుతున్నది.
బీభత్సరసోదాహరణము:
భైర్విచారింత్రాణాం శవానాం పూయశోణితం
ఆననే ష్వనులింపంతి హృష్టా వేతాలయోషితః.
రణాంగణములో కాని శ్మశానములో కాని దృశ్యమును చూస్తూ ఒకడు
వర్ణించుతున్నాడు. హర్షముతో కూడుకొన్న వేతాలయువతులు నఖ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r6ly7nie2a2g5ma2b93dv8yenwrcmct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238299</id>
    <revision>
      <id>596275</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కాల సవరసగంగా ధ రము ములతో చీల్చిన ప్రేవులు గల శవములయొక్క పూయశోణితమును ముఖములందు అనులేపనము చేసికొనుచున్నారు. * దీనిలో శవాలు ఆలంబన విభావములు, ప్రేవులను బ్రద్దలు తీయుట మొదలై...'</comment>
      <origin>596275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4332" sha1="2rpcxb3l1lywtd6ci1py543usgltl4q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కాల
సవరసగంగా ధ రము
ములతో చీల్చిన ప్రేవులు గల శవములయొక్క పూయశోణితమును
ముఖములందు అనులేపనము చేసికొనుచున్నారు.
*
దీనిలో శవాలు ఆలంబన విభావములు, ప్రేవులను బ్రద్దలు తీయుట
మొదలై నవి ఉద్దీపన విభావాలు, ఆక్ష్మి ప్తములయిన రోమాంచ మీల
నాదులు అనుభావాలు. ఆవేగాదులు వ్యభిచారి భావాలు. వీని సంయో
గమువలన జుగుప్స రసత్వము పొందుతున్న వి.
ఇక్కడ ఒక శంక బయలు దేరుతున్నది:
' పూర్వము ఉదాహరిం
చిన రతి, క్రోధము, ఉత్సాహము, భయము, శోకము, విస్మయము
నిర్వేదములలో అలంబనము ఆశ్రయము అనే రెండిటియొక్క ప్రతీతి.
కలుగుతున్నది. ఉదా: శకుంతలావిషయమై దుష్యంతునకు ప్రేమ
కలిగితే అక్కడ శకుంతల ప్రేమకు ఆలంబనము, దుష్యంతుడు ఆశ్ర
యము . ఆ విధముగా పైన చెప్పిన వానిలో రెండింటి ప్రతీతి ఉన్నది.
ఈ విధముగా హాసము జుగుప్సలలో ఆలంబనము ఆశ్రయమూ రెండూ
ప్రతీతము కావడములేదు. ఆలంబనము ఒక్కటే ప్రతీత మవుతున్నది.
ఆశ్రయవర్ణనము లేదు. పద్యశ్రోత వానికి ఆశ్రయము కావచ్చు నని
తలచడము యు క్తము &quot;కాదు. శ్రోత రసాధికరణము. అతనిలో అలౌకిక
* విరూపపురుషుడు హాసాలంబనము, మృణిత మానవుడు జుగుప్సకు అలంబ
నము, ఆటువంటివారిని ఆశ్రయించి హాసము జుగుప్స ఉదయించుతూ ఉంటవి.
ఆశ్రయమంటే బోద్ధ తెలుసుకొనేవాడు. అతని హృదయంలోనే రసోద్బోధ కలుగు
తుంది. హాస్యబీధత్స రసాశ్రయ పద్యాలలో ఆలంబన ప్ర తీతిమాత్ర మే కలుగు
తున్నది గాని ఆ శ్రయ ప్రతీతి లేదు. పద్యశ్రోత ఆశ్రయము కాదగడు.
అలౌకిక రసాస్వాదాధారము. ఈ లౌకిక హాసజుగుప్సలకు ఆశ్రయము కాడు
కా గ్రంథము .
ප
అతడు
హాస్య బీభత్సస్థలములో ఆ శ్రయంగా ఒకానొక ద్రష్టృపురుషుణ్ణి ఆక్షేపించుకొని
ఆశ్రయపూర్తిని సంపాదించాలి. ఇట్లా ఆక్షేపము
లేకపోయినా స్వకాంతా వర్ణన
పద్యశ్రోత ఏవిధంగా శృంగారరసానుభవమును పొందుతున్నాడో, (అంటే లౌకిక
రసానికి ఆశ్రయంగా ఉండే శ్రోత) అతడే అలౌకికరసానుభవిత కూడా అవుతున్నట్లు,
లౌకిక భావానికి ఆలౌళిక రసానికీ ఆశ్రయైక్యం ఉన్నప్పటికీ ఏమి నిరోధము లేదు .
అని ఈ మొత్తము గంథాశయము సమాధానము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2rpcxb3l1lywtd6ci1py543usgltl4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238300</id>
    <revision>
      <id>596276</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రస విశేషాలు ఆ రసాస్వాదము ఉంటుంది. ఆతడు లౌకికము లయిన హాసజుగుప్సలకు ఆశ్రయము కాడు. ఆ ఆ శ్రయత్వము ఉపపన్నము కూడా కాదు” అని. సమాధానము : సత్యమే. అక్కడ రెండు భావాలకూ ఆశ్రయంగా ఒకానొక...'</comment>
      <origin>596276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3871" sha1="n5bl245k7mymq1hjh131mlxyxd3hd0y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రస విశేషాలు
ఆ
రసాస్వాదము ఉంటుంది. ఆతడు లౌకికము లయిన హాసజుగుప్సలకు
ఆశ్రయము కాడు. ఆ ఆ శ్రయత్వము ఉపపన్నము కూడా కాదు” అని.
సమాధానము : సత్యమే. అక్కడ రెండు భావాలకూ ఆశ్రయంగా
ఒకానొక ద్రష్ట అయిన పురుషుణ్ణి ఆక్షేపించు కోవాలి. అట్లా కల్పిత
పురుషాశ్రయంగా రసాస్వాదము చెయ్యవచ్చు. ఒకప్పుడా విధంగా
ఆక్షేపము చేసికొనకపోయినా ఇబ్బంది లేదు. శ్రోతకు స్వీయ కాంతా
వర్ణన పద్యమువలన రసోద్బోధ కలుగుతున్నట్లుగా ప్రకృతంలో...
గూడా సమన్వయించుకోవచ్చును. తన కాంత వర్ణింపబడిన పద్యములో.
తాను లౌకికరతికి ఆశ్రయ మవుతున్నాడు. రసానుభ వకర్త కూడా అవు
తున్నాడు. ప్రకృతములో కూడా లౌకిక భావానికీ రసానికీ ఒకడే
ఆశ్రయ మయినా ఏ బాధా కలుగదు.
ఇట్లు సంక్షేపముగా రసాలు నిరూపితము లయినవి.
6. రసవీ శేషాలు
రసాలంకారత
ఈ రసాలు ప్రధానములయితే “రసధ్వని ” అని వ్యప దేశము పొందు
తున్నవి. గుణీభావము పొందితే రసాలంకారము లవుతున్నవి. అప్పుడు
కావ్యములో అటువంటివి వర్ణింపబడినా రసధ్వని అని పేరు రాదు.
కొంద రీవిధముగా అంటారు - &quot;రసములు ప్రధానము లయినప్పుడే
రసత్వము ఉంటుంది. అపుడు వానికి రసము అనే వ్యవ దేశము పొందే
అర్హత లేదు. అయినా అటువంటివానిని కొందరు రసాలంకారము లని
అంటున్నారు. అంటే అది బ్రాహ్మణ శ్రమణన్యాయమును అనుసరించి
కుదురుపాటును పొందుతుందని అనుకోవాలి.
ఆ న్యాయమును అనుస
రించి *అలంకారధ్వని వ్యప దేశమును కుదుర్చుకొన్నట్లు దీనిని సరిపుచ్చు
* వేరొకదానిని శోభింపజేసేది అలంకారము అవుతుంది. '' అలంక్రియ తే నేనేత్యలం
కారః” అనే అలంకార పదవ్యుత్పత్తి ఈ అర్థమునే చెప్పుతున్నది. శోభితమయ్యేది
అలం కారము కాదు. ధ్వనితమయ్యే అర్థము దీనినే శోభింప చెయ్యదు. దానికి ఒక
ఉపకరణము శోభనిచ్చేది ఉండాలి. ధ్వనితమవుతూ ఉండే
అర్థాన్ని అలంకార
17&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n5bl245k7mymq1hjh131mlxyxd3hd0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238301</id>
    <revision>
      <id>596277</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధర ము కోవాలి. బ్రాహ్మణ శ్రమణన్యాయమంటే ఈ విధముగా గ్రహించాలి. ఒక బ్రాహ్మణుడు బౌద్ధమతదీక్షను స్వీకరించి శ్రీమణుడయినాడు. శ్రమ ణుడు బౌద్ధ భిక్షుకుడు, ఆతనికి అప్పుడు...'</comment>
      <origin>596277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3870" sha1="mh8urpr7s2cocamisg2eyevhu04e460" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధర ము
కోవాలి. బ్రాహ్మణ శ్రమణన్యాయమంటే ఈ విధముగా గ్రహించాలి.
ఒక బ్రాహ్మణుడు బౌద్ధమతదీక్షను స్వీకరించి శ్రీమణుడయినాడు. శ్రమ
ణుడు బౌద్ధ భిక్షుకుడు, ఆతనికి అప్పుడు బ్రాహ్మణత్వము లేదు. కాని
ఆతడు మొదట బ్రాహ్మణుడు కావడము
మూలాన శ్రమణావస్థలో
కూడా &quot; బ్రాహ్మణశ్ర మణుడు” అనబడుతున్నాడు. ఆ పద్ధతినే ఇక్కడ
గ్రహించాలి.
ఉపమాలంకారధ్వని అన్నప్పుడు కూడా ధ్వన్యమానావస్థలో ఉపమ
ముఖ్యమగు అలంకార్యమే అగుటవలన అలంకారము కాకపోయినా
ఒకప్పుడు అది అలంకారముగా ఉన్నది కాబట్టి ఇప్పుడుకూడా
ఆ పదముతో వ్యవహరింపబడుతున్నడని గ్రహించాలి. ఆ విధముగానే
'రసాలంకారము' అన్నప్పుడు అలంకారావస్థలో రసత్వము లేక పోయినా
ప్రధానముగా ఉన్నప్పుడు రసత్వము ఉన్నది. కాబట్టి ఇప్పుడుకూడా
ఆ పదముతో వ్యవహరింపబడుతున్నదని భావము. ఏ దైనా అవస్థలో
రస- అలంకారపదములతో వ్యవహరింపబడినప్పుడు ఇతరావస్థలో కూడా
రస- అలంకారపదములతో వ్యవహృతము కావచ్చును.
ఇంకా ఇవి (రసములు) అసంలక్ష్యక్ర మవ్యంగ్యరూపములో ఉన్న
ప్పుడే “రసము” అని వ్యవహారము. సంలక్ష్యక్రమములు అయినట్లయితే
వస్తుమాత్రమే. అప్పుడు రసమనే వ్యవహారములేదు.
అసల
ఈ రసాలకు అసంలక్ష్యక్త మవ్యంగ్యము లని పేరు. సహృదయులలో
సహసా రసాస్వాదము కలుగుతున్నది. ఆ సమయములో విభావాను
భావవ్యభిచారి భావాల విమర్శ క్రమము ఉన్నది. అయినా అది
రము కాదు. నూరు దళాలు కల పద్యముయొక్క పత్రాలను వరుసగా
బొత్తిగా పెట్టి క్రొత్తగుండుసూదితో గుచ్చినప్పుడు పత్రశతముకూడా
రూపముగా తలచి &quot; అలంకారధ్వని &quot; అని పేరు పెట్టడము సముచితము కాదు.
* ' అలంకార్యధ్వని ” అని అనడమే బాగుంటుంది. అయినప్పటికీ ఆలంకారధ్వని'
అని అంటున్నారు. కుదురుపాటు లేని దీన్ని కుదర్చడానికి బ్రాహ్మణశ్రమణ
న్యాయమును
స్వీకరించాలి,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mh8urpr7s2cocamisg2eyevhu04e460</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238302</id>
    <revision>
      <id>596278</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవి శేషాలు ఒకేసారి గ్రుచ్చబడుతున్నది. మొదట దేనికి వేధ కలిగింది? తరువాత దేనికి కలిగింది? అనే విచారణకు అవసరములేదు. ప్రథమంలో మొద టిది, తరువాత రెండవది, పిమ్మట మూడవది ఇట్లా క్ర...'</comment>
      <origin>596278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3682" sha1="47muuwostwen6ygwmwn5mc2uohnxytt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవి శేషాలు
ఒకేసారి గ్రుచ్చబడుతున్నది. మొదట దేనికి వేధ కలిగింది? తరువాత
దేనికి కలిగింది? అనే విచారణకు అవసరములేదు. ప్రథమంలో మొద
టిది, తరువాత రెండవది, పిమ్మట మూడవది ఇట్లా క్రమముగానే శత
పత్ర పత్రశాతానికి వేధ కలిగింది. ఈ క్రమము గోచరము కాదు. ఈ
విధముగానే శీఘ్రతాకారణంగా రసక్రియాక్రమముకూడా విదితము
కాదు. విషయమిది. కానీ రసాలు క్రమము లేకుండా వ్యంగ్యము
లయిననని అక్రమవ్యంగ్యాలని తలచరాదు. ఇవి క్రమరహితములే
అయితే రసాభివ్యక్తికీ అభివ్యంజకములకూ ప్రసిద్ధమైన హేతు హేతు
మద్భావము (కార్యకారణభావము) కుదరదు. 'విభావాదులు రసాలకు
కారణములు' అని అనడము నిమ్మాల మవుతుంది. కారణము అవశ్య
ముగా కార్యానికి పూర్వకాలములో ఉండాలి అని నియమము.
2
రసాలు తొమ్మిదేనా ?
రసాలు ఈ చెప్పినన్నే ఎందుకు కావాలి ? ఇంతకు అధికంగా అంగీక
రించితే హానిఏమిటి ? భగవద్భక్తులయిన వాళ్ళు భాగనత పురాణాది
శ్రవణ సమయంలో భ క్తిరసమును అనుభవించుతున్నారు. దానిని ఏవిధ
ముగా కప్పిపుచ్చుతారు ? అది దురపహ్న ననీయముగా ఉన్నది. భక్తి
రసములో భగవానుడు ఆలంబసవిభావము. భాగవతాది శ్రవణము
ఉద్దీపన విభానము. తోమాంచాశ్రుపాతాదులు అనుభావాలు. హర్షా
దులు సంచారిభావాలు. భగవానుని విషయమై ప్రేమరూపమైన భక్తి
దీనిస్థాయి భావము. ఇదిమట్టుకు రసీభావమును పొందదా ! ఈ భక్తి
రసము శాంతరసములో అంతర్భావము పొందదు. అనురాగము (భక్తి)
వైరాగ్యముకన్న విరుద్ధము. కాబట్టి భక్తి అనేరసము ఉన్నది అని
దీని కిది సమాధానము: దేవాదివిషయమైన రతికి 'భక్తి' అని పేరు. అది
భావాలలో పరిగణింపబడుతున్నది. కాని అది రసముకాదు.
రతి దేవాదివిషయా వ్యభిచారీ తథాంచితః
భావః ప్రోక్తః తదాఖాసా హ్యనౌచిత్యప్రవర్తితాః&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>47muuwostwen6ygwmwn5mc2uohnxytt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/150</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238303</id>
    <revision>
      <id>596279</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము దేవగురుపు త్రాదులను విషయముగా చేసికొనిన రతీ వ్యంజనా ద్వారా ధ్వనిత మైన వ్యభిచారి భావమూ 'భావము' అనబడును. రసభావాలు ప్రవర్తించినవి అయినపుడు “రసాభాస భావాభాస” అన...'</comment>
      <origin>596279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3619" sha1="hoc20nvoq4l9gcbl8jy998pw3thtpms" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
దేవగురుపు త్రాదులను విషయముగా చేసికొనిన రతీ వ్యంజనా ద్వారా
ధ్వనిత మైన వ్యభిచారి భావమూ 'భావము' అనబడును. రసభావాలు
ప్రవర్తించినవి అయినపుడు “రసాభాస భావాభాస” అన
బడుతున్నవి అని ప్రాచీన సాహిత్యాచార్యుల సిద్ధాంతము.
దేవగురుపుత్రాది విషయమైన ప్రేమ, కామినీ విషయమైన ప్రేమ,
రెండూ కూడా ప్రేమయే కాబట్టి కామినీ విషయమైన ప్రేమకూడా
భావమే కాకూడదా ? దీనికీ దానికీ భేదము ఏమి ఉన్నది ? కాకపోతే
భగవద్భక్తి నే స్థాయిభావమనండి. కామినీ రతినే భావ మనండి. దీనిలో
వినిగమకము ఏమిటి ? దీనినే స్థాయిభావ మనాలి, దానిని స్థాయి అన
రాదు అనడములో యుక్తి లేదుకదా ! అని అవాంతర శంక.
ఇది ఉచితముకాదు. సాహిత్యశాస్త్రములో రసభావాది వ్యవస్థ భర
తాది మునివచనానుసారముగా ఉన్నది. ఈ విషయములో ఇతరు
లకు స్వాతంత్ర్యము తగదు. అట్లా కాకపోతే పుత్రాది విషయమైన
రతికూడా స్థాయిభావము ఎందుకు కారాదు? జుగుప్సా శోకాదులే
భావాలు ఎందుకు కారాదు ? ఈ విధముగా చర్చి చేస్తే అఖిలసాహితీ
దర్శనము వ్యాకుల పాటు పొందుతుంది. భరతమునివచనానుసార
ముగ నియతమైన రసాల నవత్వగణనము భంజితమవుతుంది. ఒకప్పుడా
సంఖ్య తగ్గిపోవచ్చు. ఒకప్పు డధికము కావచ్చు. కాబట్టి యథాశాస్త్ర
ముగా తలచుట యుక్తము.
రసముల పరస్పర విరోధావిరోధాలు
ఈరసాలలో పరస్పరము కొన్నిటికీ కొన్ని రసాలతో అవిరోధ మున్నది.
కొన్నిటితో విరోధమున్నది. వానిలో వీరశృంగారములకు, శృంగార
హాస్యములకు, వీరాద్భుతములకు, వీర రాద్ర ములకు, శృంగారాద్భుతము
లకు పరస్పర విరోధము లేదు. శృంగార బీభత్సములకూ, శృంగార
కరుణములకూ, వీరభయానకములకూ, శాంత రౌద్రములకూ రౌద్ర
శృంగారములకూ పరస్పరము విరోధ మున్నది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hoc20nvoq4l9gcbl8jy998pw3thtpms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238304</id>
    <revision>
      <id>596280</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవి #పాలు 033 ఇందులో కవి ప్రకృతరసమును బాగా పోషించాలని తలచినట్లయితే, తన కావ్యములో రసానికి మంచి పరిపాకము ఉండాలని భావించి తే, దానికి అభివ్యంజకమైన కావ్యములో విరుద్ధరసాంగములను...'</comment>
      <origin>596280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3711" sha1="rj1rwdb4o52ew2xjc8u7ijhb350okn9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవి #పాలు
033
ఇందులో కవి ప్రకృతరసమును బాగా పోషించాలని తలచినట్లయితే,
తన కావ్యములో రసానికి మంచి పరిపాకము ఉండాలని భావించి తే,
దానికి అభివ్యంజకమైన కావ్యములో విరుద్ధరసాంగములను నిబంధించ
రాదు. విపద్ధరసాంగములను వర్ణించినట్లయితే, దానికి అభివృద్ధి ఉన్న
ట్లయితే ప్రస్తుత రసమును బాధించుతుంది. లేక సుందోపసుందు న్యాయ
ముగా రెండిటికీ హానికలుగుతుంది. ప్రకృతానికి పరిపోషము ఉండదు.
అప్రకృతమునకూ శోభ ఉండదు.
విరుద్ధ రసాలకు కూడా ఒకచోట సమావేశమును వర్ణించాలని కవి
అభిలాషపడితే ముందుగా వాని విరోధమును పరిహరించి వర్ణించాలి.
విరోధమును ఏవిధముగా పరిహరించాలో ఈ క్రిందివిధాన తెలుసుకో
వాలి. విరోధము రెండు విధాలు. ఒకటి స్థితివిరోధము, రెండవది జ్ఞాన
విరోధము. స్థితివిరోధ మనగా ఒక ఆధారమందు రెండూ ఉండక పోవుట.
జ్ఞానవిరోధ మనగా ఒకజ్ఞానమువలన రెండవజ్ఞానము బాధింపబడుట,
అంటే ఏ రెండురసముల జ్ఞానములో ఒకటి రెండవదానికీ
ఉంటుందో దానిలో జ్ఞాన విరోధ మున్నదని భావము.
ద్వి
వీనిలో విరోధిరసమును రెండవ ఆధారములో స్థాపించినట్లయి తే
మొదటివిరోధము నివృత్త మైపోతుంది. నాయక గతముగా వీరరనము
వర్ణింపబడవలసి ఉన్నప్పుడు ప్రతినాయకగతముగా విరోధిరసమైన
భయాసకరసమును వర్ణించి విరోధమును నివర్తించాలి.
ఈ ప్రకరణములో రసపదముతో రసానికి ఉపాధిభూతమయి న స్థాయి
భావమును గ్రహించాలి. రసము ప్రేక్షకులయిన సహృదయ సామాజిక
వ్యక్తులందు ఉంటుంది కాని నాయికా నాయకులందు ఉండదు. రసము
అద్వితీయానందమయము. రసప్రతీతి కలిగినప్పుడు ఇతరవ తీతి ఏ
మాత్రమూ కలుగదు. ఆ సమయములో నిరోధ ప్రతీతి ఏమాత మూ
సంభవింపదు.
విరుద్ధ రసాలకు స్థితివిరోధము ఏవిధముగా పోతుందో ఈ ఉదాహరణ
మును చూడాలి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rj1rwdb4o52ew2xjc8u7ijhb350okn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238305</id>
    <revision>
      <id>596281</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధర ము కుండలీకృతకోదండదోర్దండస్య పురస్తవ మృగారాతే 8వ మృగాః పఠే నై వానతస్థిరే రాజును గురించి కవివచనము. కుండలాకారముగా చేసిన కోదండము దోర్దండములో ఉన్న నీ యెదుట, సింహమ...'</comment>
      <origin>596281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="p734k9m64y7cpkom69fks3hfspnl59l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధర ము
కుండలీకృతకోదండదోర్దండస్య పురస్తవ
మృగారాతే 8వ మృగాః పఠే నై వానతస్థిరే
రాజును గురించి కవివచనము. కుండలాకారముగా చేసిన కోదండము
దోర్దండములో ఉన్న నీ యెదుట, సింహము ఎదుట మృగాలవలె
శత్రువులు ఉండలేక పోయినారు.
దీనిలో నాయకునియందు వీరరసమూ ప్రతినాయకునియందు భయానక
రసమూ వర్ణింపబడినవి.
రెండురసాలకు విరుద్ధము కానట్టి రసాంతరమును ఆ రెండురసాల అంత
రాళములో వర్ణించినట్లయి తే జ్ఞానవిరోధము నివృత్త మైపోతుంది.
సంధిసంధాత విరోధుల మధ్య ఉన్నప్పుడు విరోధము నివృత్త మైపోవు
నట్లుగా ప్రకృతములోకూడా ఊహించాలి. నేను (పండిత రాజు) రచించిన
ఆఖ్యాయికలో కణ్వాశ్రమములో ఉన్న శ్వేతకేతు మహర్షి యొక్క
శాంతరస ప్రధానకమైన
వర్ణనము ప్రస్తుతము.
&quot;కిమీద మనాకలితపూర్వం రూపం
కోయ మనిర్వాచ్యో వచన రచనాయా మధురిమా&quot;
ఈ రూపము ఎంత బాగున్నది? ఇటువంటి రూపసంపద ఇంతవరకూ
అనుభవగోచరము కాలేదు. ఈ వచనరచనామధురత్వము అనిర్వ
చ్యముగా ఉన్నది. అని అద్భుత రసమును అంతరాళములో అవస్థా
పనము చేయడముచేత అవిరోధమును “వరవర్ణిని” అనే పేరు కలిగిన
నాయికనుగురించి అనురాగ వర్ణనము చేయడములో భావనము చేయాలి.
దీనిలో శాంత శృంగారముల మధ్య అద్భుతసన్ని వేశమువలన
విరోధము నశించిపోతున్నది. ఉదా:
సురాంగనాభి రాశిష్టా వ్యోమ్ని వీరా విమానగాః
విలోకంతే నిజాన్ దేహాన్ పేరునారీభిరావృతాన్
దేవాంగనలచే ఆలింగితులై ఆకాశములో విమానములమీద ఉన్న&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p734k9m64y7cpkom69fks3hfspnl59l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238306</id>
    <revision>
      <id>596282</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవిశేషాలు వీరులు గుంటనక్కలచే ఆవృతములయిన తమ దేహములను దర్శించుతున్నారు. దీనిలో శృంగారమునకు సురాంగన ఆలంబనము. బీభత్సమునకు మృతశరీరము ఆలంబనము. ఈ విధముగా శృంగార బీభత్సములు ర...'</comment>
      <origin>596282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="mlgfk2ml3lugxjjfby2ri6ev4ohu5hz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవిశేషాలు
వీరులు గుంటనక్కలచే ఆవృతములయిన తమ దేహములను
దర్శించుతున్నారు.
దీనిలో శృంగారమునకు సురాంగన ఆలంబనము. బీభత్సమునకు
మృతశరీరము ఆలంబనము. ఈ విధముగా శృంగార బీభత్సములు
రెండూ ఇందులో వర్ణింపబడినవి. వీని అంతరాళములో వీరరసము నివిష్ట
మైనది. విరుద్ధములయిన శృంగార బీభత్స రసములకు విరోధమును
పరిహరించే వీరరసము స్వర్గ
ప్రాప్తి వర్ణనమువలన ఆక్ష్మి ప్త మవుతున్నది.
అంతరాళములో నివేశింపచేయబడుట అంటే పరస్పర విరుద్ధాలయిన
రసాలయొక్క ఆస్వాదన సమయము ఏదిఉన్నదో నాని మధ్య సమ
యములో ఆస్వాదన కలుగునట్లుగా చేయుట అని అర్థము. ప్రకృత
పద్యములో పూర్వార్ధములోనే శృంగార వర్ణనానంతరము వీరరస చర్య
ణము ఉన్నది, అనంతరము ఉత్తరార్థములో బీభత్సరసచర్వణ ఉన్నది,
అని స్పష్టముగా గోచర మవుతున్నది.&quot;
భూరేణుదిగ్ధ నవపారిజాత
మాలారజోవాసికబాహుమధ్యాః
గాఢం శివాభిః పరిరభ్యమాణా!&quot;
సురాంగనా క్లిష్ట భుజాంతరాళాః
సశోణితై : క్రన్యభుజాం స్ఫురద్భిః
పక్షి: ఖగానా ముపవీజ్యమానాజు
సంవీజితా శ్చందనవారి నే కైః
సుగంధిభిః కల్పలతాదురూలై 8
విమాన పర్యంకతలే నిషణ్ణాః
కుతూహలావిష్టతయా తదానీం
నిర్దిశ్యమానాలలనాంగుళీభిః
వీరాః స్వదేహాజ పతితా నపళ్యణా.
రణాంగణ వర్ణనము. కవి ఈ విధముగా చెప్పుతున్నాడు. భూపరాగము
చేత అభివ్యాప్త మయినటిన్నీ, గాఢముగా ఆదునక్కలచే ఆ శ్లేషింఫ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mlgfk2ml3lugxjjfby2ri6ev4ohu5hz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238307</id>
    <revision>
      <id>596283</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము బడుచున్నట్టిన్ని, మాంసభక్షణము చేస్తున్న పక్షులయొక్క సశో ణితస్ఫురత్ఫక్ష ములచేత విసరబడునటువంటిన్ని, లలనల వేళ్ల చే నిర్దిశ్య మానము లవుతూ ఉన్న రణాంగణ పతితము...'</comment>
      <origin>596283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3975" sha1="724v6sbmg4yul8j698wgmzx08u1c26o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
బడుచున్నట్టిన్ని, మాంసభక్షణము చేస్తున్న పక్షులయొక్క సశో
ణితస్ఫురత్ఫక్ష ములచేత విసరబడునటువంటిన్ని, లలనల వేళ్ల చే నిర్దిశ్య
మానము లవుతూ ఉన్న రణాంగణ పతితము లయిన తమ దేహములను
నవ పారిజాతమాలలలోని పరాగములచేత పరిమళితములయిన వక్షః
పీఠి కలిగిన, గాఢముగా దేవాంగనాలింగితులయిన, చందనోదక సంసిక్త
ములు కావడముచేత సుగంధయుతము లయిన, కల్పలతా దుకూలముల
చేత చక్కగా వీజితులయిన వీరులు విమాన పర్యంకతలములలో ఉప
విష్ణులై ఆసమయములో కుతూహలముకలిగినవారు కావడముచేత చూచి
నారు. రణరంగములో ప్రచండ యుద్ధము చేసి నిహతులై వీరస్వర్గము
పొంది అప్సరఃకన్యాపరీవృతు లయిన వీరులు విమానాలలో నుండి
లలనలు చూపించుతూ ఉంటే యుద్ధభూమిలో పడి ఉన్న తమ దేహా
లను సాశ్చర్యంగా చూస్తున్నా రన్నమాట.
ఈ మొదలయిన కావ్యప్ర కాశపద్య
కదంబములో మొదట బీభత్స
రససామగ్రి స్ఫుట మవుతున్నది. అందువలన బీభత్సరసాస్వాదన
కలుగుతున్నది. దాని అనంతరము బీభత్సరససామగ్రీ వశమువలన వీర
రససామగ్రి ఆక్షిప్త మవుతున్నది. “నిశ్శంకముగా
'
వీరులు ప్రాణ
త్యాగము చేసినారు &quot; ఇత్యాదికమును వీరరససామగ్రిగా గ్రహిం
&quot;
చాలి. దాని ద్వారా వీరరస చర్వణ కలుగగా శృంగారరసాస్వాదనము
కలుగుతున్నది. ఈ విధముగా ప్రకృతమైన “సురాంగనాభిః&quot; అనే
ఉదాహరణమునకూ కావ్యప్రకాశగతో దాహరణమునకూ అంతరమును
గ్రహించాలి. అనగా మాపద్యములో క్రమముగా శృంగార వీరబీభత్స
రసాల ఆస్వాదనము కలుగుతున్నది. కావ్యప్ర కాశ పద్యములో బీభత్స
స్వాదము కలుగుతున్నది.
విరుద్ధరసముల మధ్యలో రెండిటికీ అవిరుద్ధమైన రసముయొక్క ఆస్వా
దము ఉండడమువలన ప్రతిబంధము కలుగజేసే జ్ఞానము నివృత్తమై
పోతున్నది. అందువలన ప్రతిబంధింపబడిన రసముయొక్క ఆస్వాదనము
నిర్విఘ్న ముగా కలుగుతున్నది. దాని చర్వణలో ఏ విధమైన అడ్డంకి
కూడా లేదు అని ఫలితార్థము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>724v6sbmg4yul8j698wgmzx08u1c26o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238308</id>
    <revision>
      <id>596284</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవి శేషాలు 032 ఒక రసము ఇతర రసభావాలకు అంగమైనప్పుడు, అనగా అంగాంగి భావము పొంది ఉన్నప్పుడు కాని, రెండు విరుద్ధరసములు అంగిగా ఉన్న వేరొక రసములో అంగభావము పొంది ఉన్నప్పుడు కాని విర...'</comment>
      <origin>596284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="lx83758c320qkfmmip16nmwgrdxob93" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవి శేషాలు
032
ఒక రసము ఇతర రసభావాలకు అంగమైనప్పుడు, అనగా అంగాంగి
భావము పొంది ఉన్నప్పుడు కాని, రెండు విరుద్ధరసములు అంగిగా ఉన్న
వేరొక రసములో అంగభావము పొంది ఉన్నప్పుడు కాని విరోధము
ఉండదు. ప్రధానవిరుద్ధము లయినవి అంగములుకావుగదా ఉదా
హరణము:
ప్రత్యుద్ధతా సవినయం సహసా సఖీభిః
స్మేరైః స్మరస్య సచివైః సరసావలోకైః
మామధ్య మంజురర్వచనైశ్చ బాలే:
హా! లేశతోఒపి న కథం బతః సత్కరోషి ?
హా! ప్రియా ! నీవు చెలికత్తెలతో సవినయముగా త్వరగా నన్ను
ఎదుర్కొని మ నృథమిత్ర ములయిన చిరునగవుల సరసావలోకనములతో
మంజురచనలు కల వచనాలతో నేడు నాకు లేశముగా నయినా సత్కా
రము చేయవేమి? చెప్పు.
ఇది ఎదట పడిఉన్న చనిపోయిన నాయికను గురించి నాయకుని వచ
నము. దీనిలో నాయికాలంబనముగా అశ్రుపాఠాదులు అనుభావము
లుగా ఆ నేగని ర్వేదాదులు వ్యభిచారులుగా నాయికా విషయ మైననాయక
గతరతి వ్యజ్యమాన మవుతున్నది. ఈ చెప్పబడినవే విభావానుభావ
వ్యభిచారులుగా నాయకగతమైన శోకము గోచర మవుతున్నది. ఇట్లా
సమా: సామగ్రీ వ్య క్తమైన శోకము ప్రకృతము అగుటవలన ప్రధానము.
రతి ఈ శోకమును అతిశయింపజేస్తున్నది. అందువలన శోకములో రతి
అంగము.
శోకము
దీనిలో నాయక ప్రేమ ప్రతీతము కావడములేదు. పూర్వము చెప్పిన
సామగ్రీ ద్వారా నాయకుని శోకమే ప్రతీతమవుతున్నది. అదియే
ప్రస్తుతము. ఆ వరాకునికి ప్రేమ ఎట్లావంది? అతడా అవస్థలో
పొందవలసి ఉన్నాను. అని అ డములో అభినివేశము ఉన్నట్లయితే-
నాయకుడు ఆలంబనముగా ప్రత్యుద్ధమాదులు అనుభావములుగా హర్షా
దులు వ్యభిచారులుగా నాయక విషయకమైన నాయికా రతియే గోచర
18&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lx83758c320qkfmmip16nmwgrdxob93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/156</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238309</id>
    <revision>
      <id>596285</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క నవ రసగంగా ధర ము మవుతున్నది. కాబట్టి అదే అంగము కావచ్చు. నాయికాగతమైన రకి నాయకుని శోకమును అతిశయింపజేస్తుందని సర్వసమ్మతము. “నాయిక నశించిపోయింది. ఆమె ప్రేమకూడా ప్రకృతంలో లేద...'</comment>
      <origin>596285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3682" sha1="avkd8uevuyipe0yrwi72zjrv2vprag9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;క
నవ రసగంగా ధర ము
మవుతున్నది. కాబట్టి అదే అంగము కావచ్చు. నాయికాగతమైన రకి
నాయకుని శోకమును అతిశయింపజేస్తుందని సర్వసమ్మతము.
“నాయిక నశించిపోయింది. ఆమె ప్రేమకూడా ప్రకృతంలో లేదు.
అటువంటి రతి శోకానికి అంగమెట్లా అవుతుంది? అనే ఆశంక అవ
సరము కాదు. అంగముగా అగునట్టిది “ఉండితీరాలి” అనే నియమము
లేదు. నాయికారతి సన్నిధానము అంగత్వము పొందడములో తంత్రము
కాదు. స్మరింపబడునట్టి ఆ ప్రేమ అంగము కావచ్చును.
అన్యాంగములయిన విరుద్ధరసాలకు విరోధము లేకపోవడములో ఉదా
హరణము:
ఎ
ఉత్ప్రేప్తాః కబరీభరం వివలితాః పార్శ్వద్వయం వ్యక్కృతాః
పాదాంభోజయుగం రుషా పరిహృతా దూరేణ చేలాంచలం
గృష్ణాంతి త్వరయా భవత్ప్రతిభట శాపాలవామభ్రువాం
యాంతీనాం గహనేషు కంటకచితా। కేకే న భూమీరుహాః
ఇది రాజ స్తుతిపర మైన పద్యము. రాజా! కంటకములతో
వ్యాప్తము
లయిన ఏయే వృక్షములు అరణ్యములలో వెళ్ళుతూ ఉన్న నీ శత్రు
రాజయువతులయొక్క పైకి ఎత్తబడిన పై కబరీభరమును, అటూ
ఇటూ సర్దబడినపై పార్శ్వద్వయమును, తిరస్కరింపబడిన పాద
పద్మద్వంద్వమును, కోపముతో దూరముగా పరిహరింపబడిన చీర
చెరగును త్వరగా గ్రహించడము లేదు! అరణ్యాలలో వెళ్లుతూ ఉన్న
ప్పుడు కంటకి వృక్షాలు బాధ పెట్టుతున్న వని భావము. పరకీయలయిన
భాగాలలో పోతూ ఉంటే కొంటెతనపు కో
ఎంత వామనామంగా ఉన్నా అనుభవానికి అనేక విధాల అను
సరించుతున్నారని కూడా దీనిలో గోచరము అవుతున్నది.
యువతులు
ఈ పద్యములో సమాసో క్త్యలంకార మున్నది. రెండు విధము
లయిన వ్యవహారములు ఆ సమాసోక్తికి అంగములుగా ఉన్నవి ఒకటి
ప్రస్తుతము, వేరొకటి అప్రస్తుతము. వృక్షములు స్త్రీల కేశపాశాదులను
పట్టుకొనుట ప్రస్తుత వ్యవహారము. కాముకులు కామినీమణీక బరీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>avkd8uevuyipe0yrwi72zjrv2vprag9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/157</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238310</id>
    <revision>
      <id>596286</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవి శేషాలు 535 గ్రహణము చేయుట అప్రస్తుతమయిన వ్యవహారము, ఈ రెండు వ్యవహారముల వలనా కరుణ శృంగారములు రెండూ అభివ్యక్తము లవు తున్నవి. ఆవిధముగా గోచరీకృతము లవుతున్న రెండు రసములూ పరస...'</comment>
      <origin>596286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3730" sha1="cvy596rtyo161cqivpxq8mv6y1nso7g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవి శేషాలు
535
గ్రహణము చేయుట అప్రస్తుతమయిన వ్యవహారము, ఈ రెండు
వ్యవహారముల వలనా కరుణ శృంగారములు రెండూ అభివ్యక్తము లవు
తున్నవి. ఆవిధముగా గోచరీకృతము లవుతున్న రెండు రసములూ
పరస్పర విరుద్ధము లయినప్పటికీ ప్రకృత పద్యములో ప్రధానభూత
మైన రాజవిషయకమైన కవి ప్రేమలో అంగభూతములవుతున్నవి. ఆ
ప్రేమకే పరిపోషకములుగా ఉన్నవి. అందువలననే కరుణ శృంగారము
లకు దీనిలో విరోధములేదు.
విరోధి రసవర్ణనా వశ్యకత
“ప్రకృత రసాన్ని పోషించాలి” అని కవి తలచిన విరోధి రసమును
'బాధింపబడునట్లుగా నిబంధించాలి. విరోధిరసము బాధితము అగుట
ఉచితము కాబట్టి దాని వర్ణనము ఆవశ్యకము. ఈ విధముగా చేసి
నప్పుడు వర్ణింపదలచిన రసానికి వైరివిజయకృతముగా అనిర్వచనీయ
మైన శోభ కలుగుతుంది. విరోధిరసాంగములు ప్రబలములు అగుట
వలన తన అంగము లున్నప్పటికీ రసాభివ్యక్తి లేకపోవడమును 'రసము
బాధింపబడుటనుగా తెలుసుకోవాలి. ఏదయినా ఒక రసము అభి
వ్యక్తము కావడానికి సామగ్రి ఉన్నప్పటికీ తదితర సామగ్రి ప్రబల
మగుటవలన మొదటి రసము అభివ్యక్తము కాదు. అదే “రసము
బాధింపబడుట&quot; (బాధ్యత్వము) అని గ్రహించాలి. వ్యభిచారి భావాలు
బాధింపబడుట అంటే వానిద్వారా పరసముయొక్క అభివ్యక్తిని ఆకాం
క్షించుతున్నామో ఆ అభివ్యక్తి లేకపోవుట అన్నమాట. అంతే
కాని వ్యభిచారి భావాలు అభివ్య క్తములు కాకపోవుట కాదు. వ్యభిచారి
భావాలు అభివ్యక్తములు కావచ్చును. వాని అభివ్యక్తి లో బాధక
మేమీ లేదు. వ్యభిచారి భావాలు ఆ విధముగా అభివ్యక్తి పొందినా
ఏమీ ఇబ్బంది లేదు.
“విరోధి రసానికి సంబంధించిన అంగరూపములయిన వ్యభిచారి భావాలు
బాగా అభివ్య క్తి పొందితే ప్రతిబంధము కలుగుతుందికదా! అందు
వలన ప్రస్తుత భావానికి అభివ్యక్తి కలుగ దే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvy596rtyo161cqivpxq8mv6y1nso7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/158</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238311</id>
    <revision>
      <id>596287</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'న వ ర స గ గా ధ ర ము అని తలచ నవసరము లేదు. ప్రస్తుత భావాలను అభివ్యక్తము చేసే శబ్దార్థముల జ్ఞానము ఏ సమయములో కలుగుతున్నదో ఆ సమ యంలో విరోధి రసానికి సంబంధించిన అంగరూపములయిన భావా లన...'</comment>
      <origin>596287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4155" sha1="okt2sw06qnitl1kn7nu0jcixdp4xkh3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;న వ ర స గ
గా ధ ర ము
అని తలచ నవసరము లేదు. ప్రస్తుత భావాలను అభివ్యక్తము
చేసే శబ్దార్థముల జ్ఞానము ఏ సమయములో కలుగుతున్నదో ఆ సమ
యంలో విరోధి రసానికి సంబంధించిన అంగరూపములయిన భావా
లను అభివ్యంజనము చేయునట్టి శబ్దార్థములు జ్ఞానము ఉండదు. విష
యము ఈవిధముగా ఉండగా కొన్ని భావాలు ప్రతిబధ్యములనీ
కొన్ని ప్రతిబంధకములనీ వీనికి ప్రతిబధ్య ప్రతిబంధక భావమును కల్ప
నము చేయడములో ప్రమాణము లేదు. ఈ విధముగానే తలచితే
భావశబలతకు అవకాశమే ఉండదు. అది ఉచ్ఛిన్నము కావలసి
వస్తుంది. ఒక పద్యములో అనేక విరుద్ధ భావాలను సమావేశపరచ
డము భావశబలత అంటున్నారు. అటువంటి భావశబలత ఉన్నట్లు
అందరికీ సమ్మతమే. రసాభివ్యక్తి అడ్డుపెట్టబడుట అనుభవసిద్ధము.
కాబట్టి రసాభివ్యక్తి లోనే విరోధిరసాలకు సంబంధించిన ప్రబలాంగముల
అభివ్యక్తి ప్రతిబంధకము అవుతుందని అంగీకరించడము న్యాయ్యముగా
ఉంటుంది. అంతేకాని వ్యభిచారి భావ విషయములో కాదు.
విశేషణముల ప్రభావమువలన రెండు విరుద్ధరసముల అభివ్యక్తి కలిగి
నప్పుడు విరోధము నివృత్త మైపోతుంది. ఉదా :
నితాంతం యౌవనో నత్తాః గాఢరక్తాః సదాహ వే
వసుంధరాం సమాలింగ్య శేరతే వీరః తేజి.రయః |
దీనిలో సాధారణవి శ్లేషణముల ద్వారా కరుణశృంగారముల ప్రతీతి
కలుగుతున్నది. ఇది దీని భావము. “మిక్కిలి యౌవనో నత్తులై గాఢ
రక్తులై వసుంధరను ఆలింగనముచేసికొని, * వీర ! నీ శత్రువులు శయనించు
తున్నారు.” ఈ వి శేషణములు మూడూ రెండర్థములలోనూ సమస్వ
యము పొందుతవి.
గోచర
* వీర ప్రభూ ! మిక్కిలి యౌవనముచేత ఉ నత్తులయినట్టిన్ని, యుద్ధములో
నిత్యమూ గాఢముగా అభిమానము కలిగినన్ని నీ శత్రువులు భూమిని ఆలింగనము చేసి
కొని శయనించుకున్నారు. దీనిలో విశేషణ ప్రభావం వలన
మవుతున్నది, “వితాంతమూ యాచనో భక్తులయిన, కామసంగరంలో నిత్యమూ గాఢ
అన్యార్థము కూడా
ర క్తులయిన నీ శత్రువులు వసుంధర అనే నాయికను బాగా కౌగిలించుకొని శయనించు
తున్నారు” అని.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>okt2sw06qnitl1kn7nu0jcixdp4xkh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/159</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238312</id>
    <revision>
      <id>596288</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రసవి శేషాలు రసవర్ణనలో దోషాలు ఈ చెప్పిన విధముగా విరోధమును పరిహరించికూడా నిబంధింపబడిన రసము “రసము” అనే శబ్దముచేగాని &quot;శృంగారాది శబ్దములచేగాని చెప్పబడుట ఉచితము కాదు. స్వశభో...'</comment>
      <origin>596288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4017" sha1="1509gtprqp4wi7f1e77t34c23isxq9q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రసవి శేషాలు
రసవర్ణనలో దోషాలు
ఈ చెప్పిన విధముగా విరోధమును పరిహరించికూడా నిబంధింపబడిన
రసము “రసము” అనే శబ్దముచేగాని &quot;శృంగారాది శబ్దములచేగాని
చెప్పబడుట ఉచితము కాదు. స్వశభోక్తి ఉంటే రసము ఆస్వాద్యము
కాదు. ప్రకటమయినప్పుడు దాని అభిరుచి తగ్గుతుంది. రసాస్వాదము
కేవలము
వ్యంజనావృత్తిచేత సిద్ధము కావాలని ఇదివరలో చెప్పబడినది.
విభావాదులచేత అభివ్యక్తమైన రసము స్వశబ్దముచేత చెప్పబడినపుడు
“వమనా”ఖ్య దోషము కలుగుతుందని చెప్పబోతున్నాము. వ్యంగ్యము
వాచ్యమయినప్పుడు సామాన్యముగా ఈ దోషమే కలుగుతుంది. ఆయా
రసాల నామాలను గ్రహించి వాచ్యవృత్తిని ఆశ్రయించి తే, ఏ రూప
ముతో రసానికి ఆస్వాద్యత్వము ఉంటుందో (ఏ రూపములో రసమును
ఆస్వాదింపదలచినామో) వాచ్యవృత్తి ఆ రూపముతో
A
సంపా దింప లేదు. తద్రూపంగా బోధను జనింప చేయలే దన్నమాట. రస
ముల వర్ణస విషయములో వాచ్యావ్యాపారము కావేయకల్పము (కోతి
చేష్టతో సమానము). కపి అస్థానంలో చేష్టించుతుంది. ఈ వ్యవసా
యముకూడా అటువంటిదే అని భావము.
ఈ విధముగానే స్థాయి వ్యభిచారి భావాలకు కూడా స్వశబ్ద వాచ్యత్వము
దోషమే. విభావానుభావాలు బాగా ప్రతీతములు కానపుడూ విలంబ
ముగా ప్రతీతములయినపుడున్నూ రసాస్వాదము కలుగదు కాబట్టి
దోషమున్నది. బాగా ప్రతీతము కాకపోవుట, విలంబముగా ప్రతీత
మగుట అనేవి దోషములని భావము. ప్రస్తుతరసాంగములకంటె విరోధి
రసాంగములకు సంబంధించిన అంగాలను సమబలము కలవానినిగా
వర్ణించినా ప్రబలములయిన వానినిగా వర్ణించినా దోషమే. ఆ విధ
ముగా నర్ణించుట, నిబంధించుట ప్రకృత రససరిపోషానికి ప్రతికూలము.
ఒక ప్రబంధములో ఏరసమును వర్ణించుతామో అది రెండవ ప్రసం
గమువలన విచ్ఛిన్న మయినపుడు దానిని మరల దీపింప చేయరాదు.
ఆ విధముగా చే స్తే సామాజికులకు సమగ్రముగా రసాస్వాదము కలు
గదు. కాబట్టి ఈ విచ్ఛిన్న దీపనము దోషము. అట్లాగే రసము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1509gtprqp4wi7f1e77t34c23isxq9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/160</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238313</id>
    <revision>
      <id>596289</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరస గంగాధరము ఏ సమయములో ప్రస్తావించుటకు అర్హమయినది కాదో అటువంటి అనర్హమైన అవసరములో ప్రస్తావము చేయుటకూడా దోషము. రసా నికి ఏసమయములో విచ్ఛేదము కలుగ జేయరాదో అటువంటి విచ్ఛేదా....'</comment>
      <origin>596289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="muuldm42zqm0xn3tcqfzlqcydn45e7z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరస గంగాధరము
ఏ సమయములో ప్రస్తావించుటకు అర్హమయినది కాదో అటువంటి
అనర్హమైన అవసరములో ప్రస్తావము చేయుటకూడా దోషము. రసా
నికి ఏసమయములో విచ్ఛేదము కలుగ జేయరాదో అటువంటి విచ్ఛేదా.
సర్హమైన సమయములో విచ్ఛేదము కలుగ జేయులు
కూడా దోషము.
సంధ్యావందన, దేవయజన, దేవీవరివస్యాది ధర్మకర్మ వర్ణసము ప్రస
క్తముకాగా ఆ సమయములో ఒక కామినితో పాటు ఒక కాముకు
నకు అనురాగమును వర్ణించుట దోషము. మహాయుద్ధములో మదమత్త
శత్రువీరులు ఉపస్థితులు కాగా మర్మ భేదనము చేసే వచనాలను పలు
కుతూ ఉండగా ఆ సమయములో నాయకుడు సంధ్యావంద నాదులను
చేస్తూ ఉన్నట్లు వర్ణించడముకూడా అనుచితమే.
ప్రధానుడు కానట్టి ప్రతినాయకాదుల యొక్క నానా ప్రకారము లయిన
చరిత్రలకు ప్రధాన నాయక చరిత్రముకంటె ఆధిక్యమును వర్ణించ
రాదు. ప్రతినాయకుని నానా సంపదలకు నాయక సంపదకంపె అతి
శయమును వర్ణించరాదు. ఆ విధముగా చేసినపుడు వర్ణింపవలసిన
నాయకుని ఉత్కర్ష సిద్ధింపదు. నాయకోత్కర్ష హేతువుగా కలుగ
వలసిన పరిపోషముకూడా కలుగదు.
&quot;ప్రతియని ఉత్కర్ష అతని తిరస్కరించునట్టి నాయకుని ఉత్క-
ర్షలో అంగము అవుతుంది కాబట్టి ప్రతినాయక విశేషము వర్ణ నీయము
కాకూడదా ?
అని శంకించ నవసరములేదు. ప్రతినాయకుని ఎట్టి ఉత్కర్ష అతని
నిరాసముచేసే నాయకుని ఉత్కర్షకు అంగము అవుతుందో అటువంటి
ఉత్కర్షను వర్ణించడము ఇష్టమే. నాయకుని ఉత్కర్షకు విరుద్ధమయి
నట్టి ప్రతినాయకుని ఉత్కర్ష మాత్రము నిషేధింపబడుతున్న దీ.
ప్రకృత నాయకునికంటే ప్రతిపక్షి ఉత్కర్ష వర్ణనము చేసినా అటు
వంటి ప్రతిపక్ష నాయకుని హననము చేసినందువలననే ప్రకృతములో
ఉత్కర్ష అతిశయింపవచ్చును. కాని అంత మాత్రాన ప్రతిపక్ష విశేష
మును అధికముగా వర్ణించవచ్చునని అనుకోరాదు. అట్లాగే అయితే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>muuldm42zqm0xn3tcqfzlqcydn45e7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/161</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238314</id>
    <revision>
      <id>596290</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఒక రస విశేషాలు ౧ర క మహారాజవీరుని విష్ణా క్త బాణమును విసిరి ఒక నీచుడయిన భిల్లుడు చంపితే అతనికి ఏది ఉత్కర్ష లేనట్లుగా ప్రకృత నాయకు నకు కూడా ఏమీ ఉత్కర్ష ఉండదు. కేవలము ప్రతిపక...'</comment>
      <origin>596290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3474" sha1="m69od16eo9g0ty3i0c22wp2gcu4v6ll" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఒక
రస విశేషాలు
౧ర క
మహారాజవీరుని విష్ణా క్త బాణమును విసిరి ఒక నీచుడయిన
భిల్లుడు చంపితే అతనికి ఏది ఉత్కర్ష లేనట్లుగా ప్రకృత నాయకు
నకు కూడా ఏమీ ఉత్కర్ష ఉండదు. కేవలము ప్రతిపక్ష నాయ
కుని చంపినంత మాత్రాన ఉత్కర్ష రాదు. కాబట్టి ప్రకృతినాయకుని
కంటె ప్రతినాయకుని సంపదాదులకు అతిశయమును వర్ణింపరాదు.
రసానికి సంబంధించిన ఆలంబనమును ఆశ్రయమును మధ్యమధ్యలో
అనుసంధానము చెయ్యాలి. అట్లు చేయకపోతే దోషము. రసానుభవ
ధార ఆలంబనా శ్రయములయొక్క అనుసంధానమును అధీనముచేసి
కొని ఉంటుంది. వానికి సరిగా అనుసంధానము లేకపోతే అనుభవ
ధార నివృత్తమైపోతుంది. ఇట్లాగే ప్రకృత రసానికి సంబంధించనట్టి,
ఏమాత్రమూ లాభము సంపాదించనట్టి నస్తువును కూడా నర్ణించరాదు.
అది ప్రస్తుత రసవిరామ హేతువవుతుంది. ఆ దోషమును పరిత్యజించాలి.
అనౌచిత్యము
అనౌచిత్యము రసభంగ హేతువు. కాబట్టి దానిని పరిహరించాలి.
పానకరసములో కరకర మనే ఇసుక మొదలయినవి పడినప్పుడు రసా
నుభనములో బాధకలిగినట్లుగా రసాస్వాదములో వ్యధ కలుగుట “రస
భంగము&quot; అని తెలుసుకోవాలి. జాతి, దేశము, కాలము, వర్ణము,
ఆశ్రమము, వయస్సు, అవస్థ, ప్రకృతి, వ్యవహారము మొదలయిన
ప్రాపంచిక పదార్థముల విషయములో ఏయే లోకశాస్త్ర సిద్ధము
లయిన ద్రవ్యగుణ క్రియాదులు ఉన్నవో నానికంటె భిన్నముగా
ఉన్నప్పుడు రసములో భంగపాటు కలుగుతుంది.
జాత్యాదుల అనుచిత వ్యవహారానికి ఈ క్రింది ఉదాహరణములను
భావించ వచ్చును.
గోవు మొదలయిన వానికి తేజోబల కార్యములయిన పరాక్రమాదు
లను వర్ణించుట, సింహాదులకు సాధుభావము మొదలయిన వానిని
వర్ణించుట జాతివియుద్ధము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m69od16eo9g0ty3i0c22wp2gcu4v6ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/162</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238315</id>
    <revision>
      <id>596291</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ ర స గంగాధరము స్వర్గములో జరావ్యాధు లున్న ననుట, భూలోకములో సుధాసేవనము ఉన్నదనుట దేశ విరుద్ధము. శిశిరఋతువులో జలవిహారాదివర్ణనము, గ్రీష్మ ఋతువులో అగ్ని సేవ మొదలయినవి కాలవిరు...'</comment>
      <origin>596291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="0xtn6wpx51oat8wdxfq4uretwarrs42" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ ర స గంగాధరము
స్వర్గములో జరావ్యాధు లున్న ననుట, భూలోకములో సుధాసేవనము
ఉన్నదనుట దేశ విరుద్ధము.
శిశిరఋతువులో జలవిహారాదివర్ణనము, గ్రీష్మ ఋతువులో అగ్ని సేవ
మొదలయినవి కాలవిరుద్ధములు.
బ్రాహ్మణునకు వేటను వర్ణించుట, క్షత్రియునకు ప్రతిగ్రహము చెప్పుట,
శూద్రునకు నిగమాధ్యయనమూ వర్ణ విశుద్ధము.
బ్రహ్మచారికి యతికి తాంబూల చర్వణము చెప్పుట, స్త్రీ సేవనమును
వర్ణించుట ఆశ్రమ విరుద్ధము.
బాలుడూ వృద్ధుడూ స్త్రీని సేవించినట్లు చెప్పుట, యునకునకు వై రాగ్యము
ఉన్నదనుట అవస్థావిరుద్ధము.
దరిద్రునకు ధనికాచరణమూ ధనికులకు దరిద్రాచరణమూ స్థితివిరుద్ధము.
ప్రకృతి
మానవు
ప్రకృతులు మూసవిధములు దివ్య ప్రకృతి, అదివ్య ప్రకృతి, దివ్యాదివ్య
ప్రకృతి అని. దేవతారూపులయిన ఇంద్రాదులు దివ్యులు,
లయిన దుష్యంతాదులు అదివ్యులు, స్వర్గీయులయిన అవతారరూపముగా
వచ్చిన మానవులు దివ్యాదివ్యులు.
సాహిత్యశాస్త్రానుసారముగా ఈ ప్రకృతులకు వేరు విధాల భేదాలను
కూడా ఊహించవచ్చును. ధీరోదాత్త నాయకునిలో ఉత్సాహము
ప్రధానముగా ఉంటుంది. ధీరోద్ధతునిలో క్రోధము ప్రధానము. ధీరలలిత
నాయకునిలో కామినీరతి ముఖ్యము. ధీరశాంతునకు నిర్వేదము
ముఖ్యము. ఇటువంటి ధీరోదాత్త, ధీరోద్ధత, ధీరలలిత, ధీరశాంత భే
దాన్ని బట్టి పై నిచెప్పిన ప్రకృతి త్రయమును ద్వాదశవిధముగా ఊహించ
వచ్చును. ఇటువంటి నాయకుడు ఉత్తముడని, మధ్యముడని, అధముడని
మూడువిధాలు. ఈ విధముగా ముప్పదిఆరు విధములను ఊహించాలి.
ఈ నాయకులలో భయాతిరిక్తములయిన స్థాయిభావాలు అందరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xtn6wpx51oat8wdxfq4uretwarrs42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238316</id>
    <revision>
      <id>596292</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ర స వి శేషాలు లోనూ సమానములే. అయినా సంభోగరూపమయిన రతిని మానవు లలో మాదిరిగా ఉత్తమదేవతలలో స్ఫుటముగా ఉండేటట్లు వర్ణించ డము ఉచితముకాదు. ఉత్తమదేవతలలో 'సర్వవిధా శ్లేష చుంబనాది వ్...'</comment>
      <origin>596292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3692" sha1="5hv8c4c82368ck71hl8nlixl3x5w9kt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ర స వి శేషాలు
లోనూ సమానములే. అయినా సంభోగరూపమయిన రతిని మానవు
లలో మాదిరిగా ఉత్తమదేవతలలో స్ఫుటముగా ఉండేటట్లు వర్ణించ
డము ఉచితముకాదు. ఉత్తమదేవతలలో 'సర్వవిధా శ్లేష చుంబనాది
వ్యవహారాలను వర్ణించరాదు.
లోకభ క్తీకరణ సమర్థములయిన రాత్రిందినములను మార్చగల శక్తి
కలిగిన అనేకాశ్చర్యములను కలుగజేసే క్రోధమును దివ్యనాయకులలో
వర్ణించినట్లుగా అదివ్యనాయకులలో వర్ణించుట అనుచితము. దివ్యా
లంబనములలో మనకు పూజ్య తాబుద్ధి ఉన్నది. అది వ్యాలంబనములలో
పూరో వ్వక్తను భావములు ఆ సత్యము లని గోచరమయినపుడు రసానికి
సముల్లాసము కలుగదు. సహృదయులకు రసోద్బోధ ఎక్కడ ప్రామాణి
కంగా భాసించుతుందో అక్కడే సాధారణీకృతి కలుగుతుంది గాని
ఇటువంటి అప్రమాణసిద్ధవిషయాలలో సాధారణీకృతి కలుగదు. అందు
వలననే మనకు పూజ్యతాబుద్ధి కలుగుతుంది. రసోద్బోధ ప్రమాణ
సిద్ధము కాకపోయినా సాధారణీకరణము ఉంటుంది అనేటట్లయితే తన
మాతృవిషయకమయిన తన పితృరతివర్ణనములో కూడా సాధారణీకృతి
కలిగి సహృదయులకు రసోద్బోధ కలుగవలసివస్తుంది. ఆ విధముగా
కలగడము ఎవరికీ అనుభవములో లేదు.
గీతగోవిందాది
జయదేవుడు మొదలయినవారు తాము రచించిన
ప్రబంధాలలో సకలసహృదయ సమ్మతమైన ఈ సమయమును మదోన్మత్త
మతంగజాల మాదిరిగా భిన్నము చేశారు. వారిని నిదర్శనంగా పెట్టు
కొని ఇప్పటివారు ఆ విధముగా వర్ణించడము సముచితము కాదు.
ఈ చెప్పిన ఔచిత్యానుసారముగానే విద్యాన యోవస్థాతపోయు కు
లయిన గొప్పవారు తమకన్న చిన్న వారిని సమ్మానయు కవచనాలతో
వ్యవహరించరాదు. అపకృష్టులయిన (తక్కువ) వారు ఉత్కృష్టులయిన
'వారిని ఆ విధముగా వ్యవహరించాలి. సబహుమాన వచనాలతో
సంభాషించాలి. అందులోకూడా &quot;తత్ర భవన్ -భగవన్&quot; మొదలయిన
19&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5hv8c4c82368ck71hl8nlixl3x5w9kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/164</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238317</id>
    <revision>
      <id>596293</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగాధ్సర ము సంబోధనాలతో మునిగురు దేవతా ప్రభృతులనే వ్యవహరించాలి. కాని రాజులను సంబోధించరాదు. దానిలో కూడా జాత్యు త్తములయిన బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వైశ్యు లనబడే ద్విజులే ఇటువ...'</comment>
      <origin>596293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="mrxz8mxrym62scfcbw4cv76sd0qpshc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగాధ్సర ము
సంబోధనాలతో మునిగురు దేవతా ప్రభృతులనే వ్యవహరించాలి.
కాని రాజులను సంబోధించరాదు. దానిలో కూడా జాత్యు త్తములయిన
బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వైశ్యు లనబడే ద్విజులే ఇటువంటి సంబోధనలను
ప్రయోగించాలి. కాని శూద్రాదులు ఇట్టి ఈ సంబోధనలను స్వీకరించ
రాదు. చక్రవర్తులు మొదలయినవారినే “పరమేశ్వర” మొదలయిన
పదాలతో సంబోధించాలి. మునులు మొదలయినవారిని ఆ విధముగా
సంబోధించరాదు. ఈ విషయమును విచారధారతో విమర్శించి
ఆనందవర్ధనుడు ఈ విధముగా అంటున్నాడు.
అనౌచిత్యాదృతే నాన్య ద్రసభంగస్య కారణం
ప్రసిద్ధేచిత్యబంధ స్తు రసస్యోపనిషత్పరా.
'
రసభంగానికి అనౌచిత్యముకంటె ఇతర కారణములేదు. ప్రసిద్ధమైన
ఔచిత్య' నిబంధనము నిరతిశయ మగు రసోపనిషత్తుగా చెప్పబడుచున్నది.
ఉపనిషత్తువలన బ్రహ్మ ప్రతిపాదనము ఉన్నట్లుగా ఔచిత్యమువలన
రసప్రతిపాదనము ఉన్నదని భావము. కాబట్టి ఔచిత్యరక్షణము
సర్వధా క ర్తన్యము.
అనౌచిత్యమువలన రస పుష్టి
ఎంతటి అనౌచిత్యమువలన రసపరిపుష్టి కలుగుతుందో అంతటి అనౌ
చిత్యమును వర్ణించవచ్చును. అందులో నిషేధములేదు. రసప్రతికూల
మైన అనౌచిత్యమే నిషేధ్యము. అందువలన
నే;
బ్రహ్మణః అధ్యయనస్య నైష సమయ సూస్జీం విహిః స్థాయతాం
స్వల్పం జల్ప బృహస్పతేః జడమతే! నైషా సభా వజ్ర ణః
వీణాం సంహర నారదః స్తుతికథాలాపై రలం తుంబురః
సీతారలకథల్లభగ్నహృదయః స్వస్థాన లంకేశ్వరః.
బ్రహ్మా! వేదాధ్యయనానికి ఇది సమయముకాదు. తూక్లీం భావముతో
నీవు బయట ఉండాలి. బృహస్పతీ! నీవు చెప్పవలసినది ఏమయినా
ఉంటే స్పల్పముగా చెప్పు. మూఢమతి! ఇదేమీ ఇంద్రుని సభ కాదు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mrxz8mxrym62scfcbw4cv76sd0qpshc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238318</id>
    <revision>
      <id>596294</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణములు ఒక ఒక పలకడానికి. నారదా ! వీణ వాయించుటను మానెయ్యి. తుంబురా ! స్తుతికథాసంలాపాలు చాలులే, సీతయొక్క నేత్ర వమ్ము పంక్తి (రల్లక) అనే భల్లముచే భగ్నహృదయుడయిన లంకాప్ర భువు రావ...'</comment>
      <origin>596294</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3283" sha1="40c9oln734dz8fp4f9fkqoqw7vbp8k5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణములు
ఒక ఒక పలకడానికి. నారదా ! వీణ వాయించుటను మానెయ్యి.
తుంబురా ! స్తుతికథాసంలాపాలు చాలులే, సీతయొక్క నేత్ర వమ్ము
పంక్తి (రల్లక) అనే భల్లముచే భగ్నహృదయుడయిన లంకాప్ర భువు
రావణుడు స్వస్థముగా లేదు.
ఇది ఒక నాటకములోని పద్యము. బ్రహ్మాదులను తిరస్కరించడానికి
రావణ ద్వారపాలకులు ఉపయోగించిన వచనము కాబట్టి అనౌచి
త్యము దోషము
. దీనివలన రావణుని పరమైశ్వర్యానికి
పరిపుష్టి కలుగుతున్నది. తద్వారా వీరరసాక్షేపము కలుగుతున్నది.
అది విప్రలంభశృంగారానికి అంగమవుతున్నది. ఈ విధముగానే,
ప్రాకృతము...&quot;అలే: లే: సద్దస్సముప్పాడి అ హరిఆ కుసగ్గంధి మయాచ్ఛ
మాలా పవిత్తి విస్సంభిఅ బాలవిహవందః కఅణా &quot; బ్రహ్మణా&quot;
సంస్కృతము:__అరే : రే సద్య స్సముత్పాటిత హరిత కుశ గ్రంథి
మయాక్షమాలా పరివృత్తి విస్రంభిత బాలవిధవాంతఃకరణా ! బ్రాహ్మణాః”
(ఛాయా)
అప్పుడే సముత్పాటనము చేసిన, హరిత కుశ గ్రంథులు కలిగిన జప
మాలలను త్రిప్పుటచేత బాలవిధ వాంతఃకరణములను విశ్వసింప జేసిన
బ్రాహ్మణులారా !
ఈ మొదలయిన వచనాలలో అనౌచిత్యము దోషము కాదు. అది
హాస్యరసానుకూలము. విదూషకుడు హాస్యపోషకుడు. అందువలననే,
“రే! రే!” ప్రయోగము అనౌచిత్యదోషదుష్ట మనుకోనక్కరలేదు.
ఈ విధముగా అనౌచిత్యమును తెలుసుకొనడానికి గతి కొంతగా
సూచింపబడినది. సుబుద్ధు లయిన వారు ఈ రీతిని అనుసరించి ఇతరము
లనుకూడా ఊహించుకోవాలి.
F. గుణము లు
ఈ చెప్పబడిన రసాలలో మాధుర్యము ఓజస్సు ప్రసాదము అనే
మూడు గుణా లున్నట్లుగా కొందరు చెపుతున్నారు. సంభోగశృంగార&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40c9oln734dz8fp4f9fkqoqw7vbp8k5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238319</id>
    <revision>
      <id>596295</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము ములో మాధుర్యము ఎంతగా ఉంటుందో అంతకన్న అది కరుణములో అతిశయితముగా ఉంటుంది. ఆ రెండిటికంటె కూడా విప్రలంభ శృంగా రములో అధికము. వీనికంటెకూడా శాంతరసములో అధికముగా ఉం...'</comment>
      <origin>596295</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4063" sha1="gfirlmtl5mt9hj3ec5y1x0qjomv2yyd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
ములో మాధుర్యము ఎంతగా ఉంటుందో అంతకన్న అది కరుణములో
అతిశయితముగా ఉంటుంది. ఆ రెండిటికంటె కూడా విప్రలంభ శృంగా
రములో అధికము. వీనికంటెకూడా శాంతరసములో అధికముగా
ఉంటుంది. పూర్వపూర్వ రసాలకంటే ఉత్తరోత్తరరసాలలో చి తద్రుతి
సవిశేషముగా కలుగుతూ ఉంటుందని కొందరు విద్వాంసులు మాధు
ర్యము విషయములో చెప్పుతున్నారు.
సంభోగశృంగారములోకంటే కరుణశాంతాలలో మాధుర్యము అధి
కము. నానికంటె కూడా విప్రలంభశృంగారములో అధికమని కొందరు
చెప్పుతున్నారు. మరికొందరు సంభోగశృంగారముకంటె కరుణ విప్ర
లంభ శృంగార శాంతాలలో మాధుర్యము అతిశయిత మవుతుం దే కాని
ఆ మూడింటిలో ఏమీూ తారతమ్యము ఉండదు; అన్నిటిలోనూ మాధు
ర్యము సమానముగానే ఉంటుందని పలుకుతున్నారు.
వీనిలో మొదటిమతము చివరిమతములలో “కరుణే విప్రలంభేతచ్ఛాం తే
చాతిశయాన్వితం” - మాధుర్యము కరుణములో విప్రలంభములో
శాంతములోనూ అతిశయముతో కూడుకొని ఉంటుంది. అనే ప్రాచీనా
చార్యుల సూత్రము అనుకూలముగా ఉంటుంది. ఈ సూత్రానికి ఉత్తర
సూత్రములో “క్రమేణ” అనే పదము ఉన్నది. దానిని ఈ ప్రథమ
సూత్రములోనికి అపకర్ష చేసికొని ఒక విధముగా వ్యాఖ్యానము చేయ
వచ్చును. అపకర్ష లేకుండా వేరొక విధముగా వ్యాఖ్యానముచేయవచ్చును.
ఆ విధముగా వ్యాఖ్యాద్వయము సిద్ధించడము
మూలాన రెండుమ తాలూ
సూత్రసమ్మతములే. మధ్యస్థమతములో కరుణ శాంతరసాలకంటె విప్ర
లంభానికి మాధుర్యాతిశయము ఉన్నదని సహృదయుల అనుభవము
సాక్షి గా ఉన్నపుడు దానినికూడా ప్రమాణముగా గ్రహించవచ్చును.
వీరబీభత్స రౌద్ర
రసాలలో ఓజోగుణానికి ఉత్తరోత్తరము అతిశయము
ఉంటుంది. వీరముకన్న బీభత్సములో, అంతకన్న రౌద్రములో ఓజస్సు
అధికము. ఓజస్సు చిత్తమునకు దీ ప్తి కలుగ జేస్తుంది. అది ఉత్తరోత్త
రము అతిశయితమై కలుగుతూ ఉంటుంది. అద్భుతహాస్య భయానకరసా
లకు మాధుర్యము ఓజస్సు అనే గుణద్వయసంబంధము ఉంటుందని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfirlmtl5mt9hj3ec5y1x0qjomv2yyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238320</id>
    <revision>
      <id>596296</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణములు F కొందరు అంగీకరించుతున్నారు. మరికొందరు కేవలము ప్రసాదము మాత్రమే ఉంటుందని తలచుతున్నారు. ప్రసాద గుణము సర్వరసాలలో, సర్వరచనలలోకూడా సాధారణముగా ఉంటుంది. అది విశేషముగా ఏ...'</comment>
      <origin>596296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3939" sha1="drbhqoxjj5irworbch1ul4brwnti4jb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణములు
F
కొందరు అంగీకరించుతున్నారు. మరికొందరు కేవలము ప్రసాదము
మాత్రమే ఉంటుందని తలచుతున్నారు. ప్రసాద గుణము సర్వరసాలలో,
సర్వరచనలలోకూడా సాధారణముగా ఉంటుంది. అది విశేషముగా
ఏ రసముతోనూ సంబంధించి ఉండేదికాదు.
ఈ గుణముల ద్వారా క్రమముగా &quot;ద్రుతి దీప్తి వికాసము” అనే
చి త్తవృత్తులు సంపాదింపబడుతవి. అనగా ఆయా గుణాలతో కూడు
కొనిన రసాలను ఆస్వాదము చేసినపుడు ఆయా చిత్తవృత్తులు ఉత్ప
న్నము లవుతవని భావము. మాధుర్యగుణ యుక్తమయిన రసమును ఆస్వా
దించినపుడు చిత్తానికి ద్రవీభావము కలుగుతుంది. ఓజోగుణయుక్త
మయిన రసాన్ని ఆస్వాదించినపుడు చిత్తానికి దీప్తి కలుగుతుంది.
ప్రసాద గుణయుక్త మయిన రసాన్ని ఆస్వాదించినపుడు చిత్తము
వికసిత మవుతుంది. అందువలననే ఈ చిత్తవృత్తులు ఆయా గుణవిశిష్ట
రసచర్వణాజన్యములు అనబడుతున్నవి.
ఈ విధముగా ఈ గుణములు రసమాత్ర ధర్మాలు. ఇవి ఇతరములకు
ఏమాత్రమూ సంబంధించి ఉండవు. అయినప్పటికీ “ఈ పద్యరచన
మధురముగా ఉన్నది” “ఈ బంధము ఓజోయుతముగా ఉన్నది”
అనే వ్యవహారము లోకములో ఉన్నది. అయినా ఆ వ్యవహారమును
అనుసరించి గుణాలకు రసేతరధ రత్వమును ఊహించరాదు. ఆ వ్యవ
హారము కల్పితము. శూరత్వము వీరత్వము ధీరత్వమూ అనేవి ఆత్మ
ధర్మాలు కాని ఆకారవరాలు కావు. ఆకారము జడము కదా! అయినా
ఆకారము 'శూర'మని 'ధీర' మని 'వీర' మని వ్యవహరించుట లోకములో
ఉన్నది. ఇట్టి వ్యవహారము నా స్తవము కాదు. కల్పితము. అట్లాగే
గుణాలు రసేతరధర్మా లని వ్యవహరించుటకూడా కల్పితమే. అది
ఔపచారిక ధర్మమే అని మమ్మట భట్టాదులు పలుకుచున్నారు.
మాధుర్యము ఓజస్సు ప్రసాదము అనే ఈగుణాలు కేవలము రసమాత్ర
ధర్మాలుగా చెప్పబడుతున్నవి. అంటే అవి కేవలము రసములంటే ఉంట
వన్నమాట, అవి రసమాత్రధర్మము లగుటలో ప్రమాణము ఏమిటి ?
పూర్వోక్తరీత్యనుసారముగా ఆయారసాస్వాదనము చేసే సమయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>drbhqoxjj5irworbch1ul4brwnti4jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238321</id>
    <revision>
      <id>596297</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము ములో పూర్వము చెప్పిన చిత్తవృత్తులు ఉత్పన్నములవుతున్నట్లు అనుభవము ఉన్నది కాబట్టి ప్రత్యక్షమే ప్రమాణమని కొంద రను కోవచ్చు, కానీ అది యుక్తము కాదు. దహనముచేయుట...'</comment>
      <origin>596297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4322" sha1="lfpw8k3kvkdsk69u6ccz6wt2ce5zktg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
ములో పూర్వము చెప్పిన చిత్తవృత్తులు ఉత్పన్నములవుతున్నట్లు
అనుభవము ఉన్నది కాబట్టి ప్రత్యక్షమే ప్రమాణమని కొంద రను
కోవచ్చు, కానీ అది యుక్తము కాదు. దహనముచేయుట అగ్ని
కార్యము. ఉష్ణస్పర్శ అనేది అగ్ని గుణము. ఈ రెండిటినీ మనము వేరు
వేరుగా అనుభవించుతున్నాము. మనము దాహము పొందకుండా నే
దానికన్న వేరుగా ఉష్ణస్పర్శను అనుభవించుతున్నాము. ఈ విధముగా
రస కార్యములయిన ఈ రత్యాది చిత్త వృత్తులు ఏవి ఉన్నవో వానికంటె
అతిరిక్తముగా రసాలలో ఉండునట్టి గుణాలను మనము అనుభవించుట
లేదు. కాబట్టి ప్రత్యక్షము ప్రమాణము కాదు.
ఈ విధముగా
గుణాలు రసధర్మములు అని అనడములో అనుమానము ప్రమా
ణము అవుతుంది అని పలికేవారి వాద సారమును
గ్రహింపవచ్చును. ప్రత్యక్షము ప్రమాణము కాకపోతే పోనివ్వండి.
మాధుర్యాదిగుణాలతో కూడుకొనిన రసము ద్రుత్యాదులకు కారణము
అవుతున్నది. అంటే ఆ గుణాలతో కూడుకొని ఉంటేనే రసాలవలన
దుతి మొదలయిన చి త్తవృత్తులు ఉత్పన్నములవుతున్నవి. అందువలన
కారణ తావచ్ఛేదక రూపముతో వానిని అనుమానింపవచ్చును గదా!
అని
అదికూడా యు క్తముకాదు. గుణాలను కారణాతావచ్చేదకీ భూతధర్మా
లనుగా చెప్పడము అనవసరము. గుణములు లేక పోయినా ప్రత్యేక
ముగా రసాలు ఆయా చిత్తవృత్తులకు కారణములు కాగలుగుతూనే
ఉండగా గుణకల్పన గౌరన దోషగ్రస్తమవుతుంది. ఆయా చిత్తవృత్తు
లకు కేవలమూ రసాలే కారణములు అని అనక వానితోపాటు గుణా
* కారణతావచ్ఛేదకము ఘటములో ఘటత్వము ఉన్నట్లుగా కారణములో
కారణత్వము ఉంటుంది, అవచ్ఛేదకము అంటే ఒక విశేషధ గ్యము విశేషణరూపముగా &quot;
ఉండేది అన్నమాట. కారణతారూపమయిన అవచ్చేదకము కారణములో ఉంటుంది.
ప్రస్తుతములో చి తద్రుత్యాదులు. కార్యములు, రసాలు ద్రుత్యాది కారణాలు, అవి కారణ
ములు అగుటలో గుణనిశిష్టములై కారణముల వుకున్నని
కారణీభూతములయిన ఆ రసా
లలో విశేషణీభూతములయిన గుణములు అవచ్ఛేదక (విశేషధర్మ) రూపముగా ఉన్నవి,
కాబట్టి ఆ గుణాలు కారణతా వచ్ఛేదకములు అనబడుతున్నవి అని గ్రహించాలి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lfpw8k3kvkdsk69u6ccz6wt2ce5zktg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238322</id>
    <revision>
      <id>596298</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణములు 020 లనుకూడా జోడింపవలసిన ఆవశ్యకత ఏమున్నది? ఇట్లా ఆవశ్యకత లేని విషయాన్ని అనుసరించి అనుమానరచన చేయడము సముచితము కాదు. కేవలరసాలే కారణాలు అని చెప్పినా బాధ లేనపుడు గుణవిశి...'</comment>
      <origin>596298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3948" sha1="8moq5ld1uo049yx9fxrxi38gmhow5bb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణములు
020
లనుకూడా జోడింపవలసిన ఆవశ్యకత ఏమున్నది? ఇట్లా ఆవశ్యకత లేని
విషయాన్ని అనుసరించి అనుమానరచన చేయడము సముచితము కాదు.
కేవలరసాలే కారణాలు అని చెప్పినా బాధ లేనపుడు గుణవిశిష్టరనములు
కారణములు అని అనుట గౌరవముక దా!
శృంగారము కరుణము శాంతరసములలో ప్రత్యేకముగా ఒక్కొక్కటి
చి తద్రుతికి కారణమని అంగీకరించడముకంటె, మూడు కార్య కారణ
భావములను చెప్పుటకంటే, మూడు రసాలు కూడా మాధుర్యయు క్త
ములే కాబట్టి ఆ మూడింటివలనా చి త్తద్రుతి ఉత్పన్న మవుతున్న దనీ
మాధుర్య విశిష్టరసము ద్రుతిలో కారణమనీ చెప్పితే ఒకే కార్యకారణ
భావము కాబట్టి లాఘవము ఉన్నదికదా! మూడు కారణాలను అంగీ
కరించడముకంటె ఒకే కారణమును అంగీకరించడములో గౌరవ
దోషము లేదు. లాఘనమే ఉన్నది అని ఇక్కడి పూర్వపక్షము.
ఇది యు క్తము కాదు. మమ్మటభట్టు మొదలయిన కొందరు విద్వాం
సులు మధురమయిన రసమువలన ద్రుతికలుగుతుందనీ, అత్యంతము మధుర
మయిన రసమువలన అత్యంతము ద్రుతి కలుగుతుందనీ కార్యములలో
తరతమ భావమును న్యూనత్వాధిక్యములను అంగీకరించినారు. అందు
వలన రసము మాధుర్యగుణయు క్త మయినపుడు ద్రుతి కారణ మవుతుం
'దని అంగీకరించుట వ్యర్ధము. అది గదుభూతము. పైని చెప్పిన తర
తమభావానురోధమునుబట్టి మూడు కార్య కారణభావములను చెప్పక
తీరదు. ఒక్కొక్క కార్యానికి ఒక్కొక్క రసము వేరు వేరుగా కారణ
మవుతుంది. ద్రుతిని గురించి శృంగారము కారణము, ద్రుతితరత్వమును
గూర్చి కరుణము కారణము, ద్రుతితమత్వమును గూర్చి శాంతము కార
ణము అని ఈ విధముగా మూడు కార్యకారణభావములను చెప్పక
తీరదు. ఇటువంటి స్థితిలో కారణ మని చెప్పడములో గుణరూప విశే
షణ ప్రవేశము నిరుప యోగ మవుతుంది. ప్రత్యేకముగా రసమే కారణ
మని చెప్పడము లాఘవము. ఇట్లా ప్రాతిస్వీకరూపముగా కారణత్వ
మును అంగీకరించినపుడు సకల నిర్వాహము కలుగుతూ ఉంటే&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8moq5ld1uo049yx9fxrxi38gmhow5bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238323</id>
    <revision>
      <id>596299</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము - సామాన్యరూపముగా కార్య కారణభావమును అంగీకుంచడము వ్యర్థమూ నిష్ఫలమూను. ఆ విధముగా అంగీకరించుట గౌరవమిది మ ఇంకా ఆ త్మ నిర్గుణము, రసము ఆ తృస్వరూపము. అందుజలని మాను ర...'</comment>
      <origin>596299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3299" sha1="4qlfiomld9hk1iurlqvk6vlnt6kxt2q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
- సామాన్యరూపముగా కార్య కారణభావమును అంగీకుంచడము వ్యర్థమూ
నిష్ఫలమూను. ఆ విధముగా అంగీకరించుట గౌరవమిది మ
ఇంకా ఆ త్మ నిర్గుణము, రసము ఆ తృస్వరూపము. అందుజలని మాను
ర్యాదులు ఆ తరూపర సగుణము లవుతవని తలంచుట ధీపన్నము
కాదు. నిర్గుణా తకు గుణా లున్ననని చెప్పడము స్యాంతము.
మాధుర్యాదులు రసధర్మాలు కాకపోయినా రపోపోడియియియిన
రత్యాదిస్థాయి భావాలకు గుణము అవుత పని అంగీఃః అని చావా? అని
అనుట కూడా ఉచితముకాదు. ఈ విధముగా అనడములో ఏమా
ప్రమాణములేదు. కావ్యశ్రీ కాశకారాముల గీతిని అనుసరించి భూ నీ
రత్యాదులు స్వయముగా గుణమాసములు, అలగుల ఆ
ఇతరగుణాలు ఉంటవని అంగీకరించుట అనుచితము
ఉన్నట్లు అంగీకరించరుక దా !
'
లో
ము
అయితే &quot;శృంగార రసము మధురము ఇత్యాద్వందములు చేసిన
ముగా కుదురుతవి ! ఈఈ వ్యవహారములు అంతట పలితము అయి
ఉన్నవే. మీ పద్ధతిని బట్టి మా మాన్యుములు కాశీ కావనీ
తోచుచున్నదికదా !
అనే శంకకు ఈ చెప్పబోయేది సమాధానము. ప్రత్యానించి శక్యత్వం
ప్రయోజకత (ప్రయోగింపచేయుట) ఏరి గసాలతో ఉ్మకో అనీ
మాధుర్యాదిగుణ మని అంగీకరించండి. ఆ రజత్వము
ఉండడము మూలాన - &quot;శృంగారో మనుకు&quot; - ములన వ
హారాలకు కుదురు బాటును గ్రహించవచ్చును. ముని ముకల
వృత్తులే (ఏదైనా రసముతోపాటు తల అమూత్రంలో
ఉన్నట్లయితే వానినే మాధుర్యాది గుణము లని అచ్చును.
తే
చిత్ర
రసములు ద్రుత్యాదిప్ర యోజకములు అయిన పుకు యోని నిం
ధముతో ద్రుతి కూడా రసమందు ఉంటుంది. పర్వతమందు నిహ్న
సంయోగము ఉన్నపుడు సంయోగసంబంధముచే సహ్నా కూడా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4qlfiomld9hk1iurlqvk6vlnt6kxt2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238324</id>
    <revision>
      <id>596300</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణములు ఉన్నట్లు సర్వజన వ్యవహారము ఉన్నది. అనగా ఒక దానియందు సంబంధము ఉన్నపుడు ఆ సంబంధముచే సంబంధి కూడ ఉంటుందని భావించాలి. ఈ అంశాన్నే 'సంబంధసత్త, సంబంధిన త్తానియా మకము” అని అభ...'</comment>
      <origin>596300</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="4fwk6oj5injwwoom7u7n13rpn8qpnt8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణములు
ఉన్నట్లు సర్వజన వ్యవహారము ఉన్నది. అనగా
ఒక
దానియందు
సంబంధము ఉన్నపుడు ఆ సంబంధముచే సంబంధి కూడ ఉంటుందని
భావించాలి. ఈ అంశాన్నే 'సంబంధసత్త, సంబంధిన త్తానియా
మకము” అని అభియుక్తులు చెప్పుతున్నారు. ఇక్కడ 'గుణము'
అంటే ధర్మమని గ్రహించాలి.
ప్రయోజక తాసంబంధముతో ఉన్న ద్రుత్యాదిచిత్తవృత్తులే మాధు
ర్యాది గుణములు
అని అన్నప్పటికీ &quot;శృంగారరసము మధురము
(మాధుర్య గుణయుక్తము” అనే వ్యవహారోపపత్తికి హాని లేదు.
సామాన్యంగా &quot;గుణవిశిష్టము” అనే వ్యవహారములో ప్రాయికముగా
సమవాయసంబంధ మే ఉన్నది. అయినా ప్రయోజక
తాసంబంధము
కూడా ఆ వ్యవహారములో కన్పడుతున్నది. రసాలలో ద్రుత్యాదిచి
నృత్తులు సమవేతములై ఉండకపోయినా ప్రయోజక తాసంబంధముతో
ఉండడానికి అభ్యంతరము లేదు. “ద్రుత్యాదులు రసకార్యములు. అందు
వలన రసము మాధుర్యయుక్తము కాదు” అనుకొంటారు. అయినా
'అశ్వగంధ' అనే ఔషధము ఉష్ణతను కలుగ జేస్తుంది. అందువలన
లోకము అశ్వగంధ - ఉష్ణము అని అంటున్నది. కారణమందు కార్యా
భేదమును చెప్పడము ఒక మర్యాద. ప్రయోజక తాసంబంధముతో ఉష్ణ
త్వము అశ్వగంధయందు ఉంటున్నది. అందువలననే ఈ వ్యవహారము
కుదురుతున్నది. అట్లాగే శృంగారాదిరసాలు మాధుర్యాది గుణాలకు
ప్రయోజకములు (ఉత్పాదకములు) అవుతున్నవి, కాబట్టి అవి మధుర
ములు అవుతున్న నని వ్యవహారమును సరిపుచ్చుకోవాలి.
ఈ ప్రపంచములో ఎన్ని ఎన్ని కార్యములు ఉన్నవో వాటి అన్నిటిలో
ఉండే ప్రయోజకత ధర్మాధ
రములు అనబడే అదృష్టాదులతో కూడు
కొని ఉన్నది. కార్యమాత్రమును గూర్చి అదృష్టము కారణము అవుతుం
దని అందరూ అంగీకరించిన విషయమే. అదృష్టాది ప్రయోజకము
లేకుండా ఏకార్యమూ కాదు. కాగా ద్రుతికి అదృష్టముకూడా ప్రయో
జక మవుతుంది. అప్పుడు ఈ ద్రుతి అదృష్టాదులలోకూడా ఉంటుం
20&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4fwk6oj5injwwoom7u7n13rpn8qpnt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238325</id>
    <revision>
      <id>596301</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధ ర ము దనాలి, అటువంటప్పుడు “అదృష్టం మధురం” అని వ్యవహారము ఏల రాకూడదు? అని ఇక్కడ ఒకళంక కలుగవచ్చును. దీని కిది సమాధానము. ప్రకృతములో ఉన్న ప్రయోజకత అదృష్టది విలక్షణ మని...'</comment>
      <origin>596301</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3457" sha1="lx58idgokpwgn66d005p7edqi55m6jh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధ ర ము
దనాలి, అటువంటప్పుడు “అదృష్టం మధురం” అని వ్యవహారము ఏల
రాకూడదు? అని ఇక్కడ ఒకళంక కలుగవచ్చును.
దీని కిది సమాధానము. ప్రకృతములో ఉన్న ప్రయోజకత అదృష్టది
విలక్షణ మని అంగీకరించాలి. &quot;శృంగారము మధురము” అనే వ్యవహార
నియామకమైన సంబంధము ప్రయోజకతావిశేషము కాని
ప్రయోజ
కతాసామాన్యము కాదు. వ్యవహారనియామక మైన ప్రయోజకతో
విశేషము అదృష్టమందు లేదు. అది శబ్దము అర్థము రసము రచన వీని
లోనే ఉంటుం దని గ్రహించాలి. కాబట్టి పూర్వో కస్యవహారానికి
అదృష్టాదులలో అతిప్రసక్తి రాదు. అదృష్టాదులలో ఉన్న ప్ర యోజ
కత వేరు, శబ్దార్థరసరచనలలో ఉండే ప్రయోజకత వేరు. అందువలన
ద్రుత్యాది ప్రయోజకత అదృష్టాదులలో ఉన్నప్పటికీ &quot;అదృష్ణాదికము
మధురము” అనే వ్యవహారము రాదు.
ఈ విధముగా శబ్దార్థములలో కూడా మాధుర్యము ఉంటున్నది.
కేవలము రసములోనే ఉండడము కాదు. కాబట్టి శబద్ధములందు
మాధుర్యాదికము కల్పిత మని ఔపచారిక మని మమ్మటభట్ట దులు అన
నక్కర లేదు అని మాదృశుల విచార ధార.
ప్ర్రా చీ న మ త ము
అత్యంతము ప్రాచీనులు జర త్తరులు అయిన సాహిత్యాచార్యులు.
శ్లేషః ప్రసాదః సమతా మాధుర్యం సుకుమారతా
అర్థవ్యక్తి రుదారత్వం ఓజః కాంతి సమాధయః-
శ్లేష, ప్రసాదము, సమత, మాధుర్యము, సుకుమారత, అర్థవ్యక్తి,
ఉదారత్వము, ఓజస్సు, కాంతి, సమాధి అని పది శబ్దగుణాలను పది
అర్థగుణాలను చెప్పుతున్నారు. రెండిటికీ అవే నామములు, లక్ష్మణములు
మటుకు భిన్నములు.
శబ్ద గుణములు
శ్లేష:- శబ్దానాం భిన్నానా మపి ఏకత్వ ప్రతిభానప్రయోజక సంహితయా
ఏకజాతీయ వర్ణవిన్యాసవిశేషః గాఢత్వాపరపర్యాయః శ్లేషః.
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lx58idgokpwgn66d005p7edqi55m6jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238326</id>
    <revision>
      <id>596302</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణములు శక్తివిహీనములు అవుతున్నవి. ఇక పల్ల బాలకథ చెప్పవలసినది ఏమి ఉన్నది? అవి ఏమాత్రమూ నీ అంగకాలతో సరిరావు అని భావము. ౫. సుకుమారత్వము:--అపరుషవర్ణ ఘటితత్వం సుకుమారత్వమ్. అపర...'</comment>
      <origin>596302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="pbb3dx1z04qlfucuytb9w2ytqjki53l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణములు
శక్తివిహీనములు అవుతున్నవి. ఇక పల్ల బాలకథ చెప్పవలసినది ఏమి
ఉన్నది? అవి ఏమాత్రమూ నీ అంగకాలతో సరిరావు అని భావము.
౫. సుకుమారత్వము:--అపరుషవర్ణ ఘటితత్వం సుకుమారత్వమ్.
అపరుష వర్ణములతో కూర్పబడుట సౌకుమార్య మనే గుణము.
ఉదా:——. స్వేదాంబు సాంద్రకణశాలి కపోలపాలి.
దోలాయిత శ్రవణ కుండల వందనీయా
ఆనంద మంకురయతి స్మరణేన కాపి
రమ్యా దశా మనసి మే మదిరేక్షణాయాః-
నాయకుడు తన మిత్రునితో చెప్పుతున్నాడు. స్వేదోదక సాంద్ర కణము
లతో శోభించుతున్న చెక్కిళ్లపై ఊగులాడునటువంటి శ్రవణ కుండ
లములచేత శ్లాఘింపతగిన మది లేక్షణయొక్క చెప్పడానికి శక్యముకాని
ఒకానొక మనోహరదశ నా మనస్సులో స్మరణముచేత ఆనందమును
అంకురింప చేస్తున్నది.
ఈ పద్యము పూర్వార్ధములో సుకుమారత్వ మున్నది. ఉత్తరార్థములో
సుకుమారత్వము మాధుర్యమూ రెండూ ఉన్నవి.
౬.. అర్థవ్య క్తి :——రడితి ప్రతీయమానార్థాన్వయకత్వ మర్థవ్య క్తి 8.
అర్థమూ అన్వయమూ రెండూ వెంటనే గోచరము అయినట్లయితే
అర్థవ్యక్తి అనే గుణము అవుతుంది. “నితరాం పరుషా సరోజమాలా”
అనే పద్యములో దీని సమన్వయము చూచుకోవాలి.
౭. ఉదారతః—కఠినవర్ణ ఘటనారూప వికటత్వ లక్షణా ఉదారతా.
కఠినాక్షగముల రచనారూపమయిన వికటత్వము ఉదారత యొక్క
స్వరూపము.
ఉదా:-
ప్ర్రమోదభరతుందిల ప్రమథద త్తతాలానలీ
వినోదిని వినాయకే డమరు డిండిమధ్వానిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pbb3dx1z04qlfucuytb9w2ytqjki53l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238327</id>
    <revision>
      <id>596303</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరసగంగా ధరము లలాటతటవిస్ఫుటన్న పకృపీటయోవిచ్ఛటో హఠోద్దత ఆటోద్భటో గతపటో నలో నృత్యతి. ఆసందధరముతో నిండిఉన్న గ్రామములు నానానిన తాళిములను నేస్తూ ఉంటే వినోదించుతున్న వినాయక...'</comment>
      <origin>596303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3478" sha1="lz1bsh0pt4qsf5samy9t69zvqbl98vw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరసగంగా ధరము
లలాటతటవిస్ఫుటన్న పకృపీటయోవిచ్ఛటో
హఠోద్దత ఆటోద్భటో గతపటో నలో నృత్యతి.
ఆసందధరముతో నిండిఉన్న గ్రామములు నానానిన తాళిములను నేస్తూ
ఉంటే వినోదించుతున్న వినాయకుడు ఎనుగుకనాధ్యమును డమ్
డమా డమ్ అనేటట్లు వాయించుతూ ఉండగా, లలాటరేటము నుండి
ఫుటపుటా ప్రసరిస్తున్న సవనిహ్నిచ్ఛిటలు కలిగిన హోదాత్తుగా ఉద్ద
తములయిన జటల వలన వికటంగా ఉన్న మహాజటుడయిన పరిశివుడు
వీతవస్తుడై నృత్యము చేస్తున్నానం
కాన్యప్రకాశటీకాకర్తలు “పదాలు సృత్యము చేస్తూ ఉన్నట్లుగా
ఉండుట ఉదారత్వము&quot; అని వ్యాఖ్య చేస్తూ
స్వచరణ వినివిష్టే ర్నూపురై ర్నర్తకీనాం, ముడితి రణిత మాసీత్
అని ఉదహరించు తున్నారు. ఇటువంటి వికటరూపమయిని ఉదా
రతను ఓజోగుణములో అంతర్భవింప చేసిన కార్య కాళరాగుడు
వారికి ఏవిధముగా అనుకూలుడు అవుతాడోలో మాకే తెలుసుకోవాలి.
మమ్మటులకూ తమకూ ఏవిధముగా వికి మత్యము మతంతో వారికి
తెలుసు. దీనిలో ఓజోగుణము అధికముగా తీతము కాండము లేదు.
“వినివి స్టె. ర్నూపుగై ర్న ర్త&quot; అనే స్థలమూరు ము లయముగా
ఉన్నా చమత్కారి కాదు. అక్కడ సహృదయులకు వర్ణముల నృత్య
త్ప్ర్పయత్వము ఏమీ అనుభవ గోచరము కావడము లేదు. ఇతరాంటి
ములో అయితే మాధుర్యమే.
い
లా ఓజస్సు:——సంయోగపరపు స్వ ప్రాచుర్యరూపం గాఢత్వమోజః.
సంయోగము పరమందున్న ప్రాత్వాక్షరములు అధికముగా అంటే
ఓజస్సు అనే గుణము. దీనికి గాఢత్వ మని ఏ
సాహంకారసురాసురావతికరాకృష్ణ ధమ స్మంధర
సభ్యల్జీ రధి వల్గువచివలయ శ్రీ గర్వసర్వంకషాః
తృష్ణాతామ్యదమందతాపసరులై స్సానంద మాలోకితా
భూమీ భూషణః భూషయంతి భవనాభోగం భవత్కర్తయః.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lz1bsh0pt4qsf5samy9t69zvqbl98vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238328</id>
    <revision>
      <id>596304</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణములు ఇది కవి వచనము. ఓధరాలంకార! అహంకార సహితులయిన దేవ దానవుల సమూహముయొక్క హ సములచేత ఆకర్షింపబడి భ్రమించు తున్న మంధర పర్వతము వలన శుబ్ధమవుతూ ఉన్నట్టి పాలసముద్ర ము నకు సంబంధ...'</comment>
      <origin>596304</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="32m5iekc62okhdt8h1h21ymc50mchml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణములు
ఇది కవి వచనము. ఓధరాలంకార! అహంకార సహితులయిన దేవ
దానవుల సమూహముయొక్క హ సములచేత ఆకర్షింపబడి భ్రమించు
తున్న మంధర పర్వతము వలన శుబ్ధమవుతూ ఉన్నట్టి పాలసముద్ర ము
నకు సంబంధించిన తరంగముల సమూహ శోభా గర్వమును అంతనూ
నశింపచేయునటువంటిన్ని, దప్పిక చేత డస్సిపోతూ ఉన్న అసంఖ్యాక
తాపనకులములచేత తృష్ణశాంతిసాధన మని తలచ బడడము వలన
సానందముగా చూడబడినటువంటిన్నీ నీ కీర్తులు విశ్వవిశాల విశ్వమును
భూషింపచేస్తున్నవి.
ఇంకా “అయం పఠతు నిర్ణయం” అని పూర్వము రౌద్ర రసానికి ఉదహ
రించిన పద్యమునందు ఈగుణ సమన్వయమును చూచుకోవాలి.
కాకాంతి:- ———అవిదగ్ధ వైదికాది ప్రయోగయోగ్యానాం పదానాం పరిహారేణ
ప్రయుజ్యమానేషు లోకోత్తరశోథారూప మౌజ్వల్యం కాంతిః
అచతురులయిన నై దిక ఛాందసులు మొదలయిన వారి ప్రయోగ
యోగ్యములయిన పదాలకంటే అతిరిక్తముగా ప్రయోగింపబడు పదా
లలో ఉన్న అలౌకిక శోభారూపమయిన ఉజ్వలతకు కాంతి అని పేరు.
దీనికి “నితరాం పరుషా సహాజమాలా” అని పూర్వము చెప్పిన పద్యము
ఉదాహరణము.
౧౦ సమాధి:.....బంధగాఢత్వశిథిలత్వయోః క్రమేణావస్థాపనం సమాధిః
రచనలోని గాఢత్వ శిఖలత్వములను క్రమముగా ఉంచుట సమాధి
గుణము. అనగా మొదట గాఢరచన, పిమ్మట శిథిలరచన ఉన్నట్లయితే
సమాధిగుణము అని భావము.
ఈగాఢత్వశిథిలత్వములకే ప్రాచీనులు ఆరోహము అవరోహము అని
వ్యప దేశము చేస్తున్నారు. ప్రసాదగుణములోనూ ఈ గుణములోనూ
గాఢ శిథిలరచనల క్రమములో
భేద మున్నది. ప్రసాద గుణములో ఇవి
వ్యుత్ప్రమముగా ఉన్నవి. దీనిలో క్రమముగా
ఉన్నవి. ప్రసాదగుణ
ములో మొదట శిథిలత ఉంటుంది, తరువాత గాఢత్వము ఉంటుంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>32m5iekc62okhdt8h1h21ymc50mchml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238329</id>
    <revision>
      <id>596305</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '530 నవ రస గంగాధరము హరియే ఒక అనన్యభక్తుని వచనము. నాకు హరియే తండ్రి. మాత, హరియే సోదరుడు, హరియే స్నేహితు స, అంతటా హరినే చూచుచున్నాను. హరికన్న ఇతరము ఏదీ నాకు గోచర మగుటలేదు. దీనిలో 'వి...'</comment>
      <origin>596305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3395" sha1="l98qcnsk74uqa9wt0qrf48roob4d05c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;530
నవ రస గంగాధరము
హరియే
ఒక అనన్యభక్తుని వచనము. నాకు హరియే తండ్రి.
మాత, హరియే సోదరుడు, హరియే స్నేహితు స, అంతటా హరినే
చూచుచున్నాను. హరికన్న ఇతరము ఏదీ నాకు గోచర మగుటలేదు.
దీనిలో 'విష్ణు ర్భాతా' అని
మైన వైషమ్యము కలుగుతుంది.
బడింది కాబట్టి మళ్లా విష్ణుశబ్దమును
పోయి విషమత్వము కలుగుతుంది.
నిర్మాణించితే ప్రక్రమభంగరూప
మొదట హరిశబ్దము ప్ర యోగింప
ప్రయోగించితే హరిసంబంధము
౪. మాధుర్యము: —ఏకస్యా ఏవోక్తేః భంగ్యంతరేణ పునః కథనాత్మక
ముక్తి వైచిత్ర్యం మాధుర్యమ్,
ఒకే వచనానికి భిన్నభిన్న ప్రకారము
అనబడు భంగ్యంతర
ముతో మరల మరల చెప్పుట మాధుర్యమనే గుణము. ఇదియే ఉక్తి
విచిత్రత అనబడుతున్నది.
ఉదా:
విధత్తాం నిశ్శంకం నిరవధి సమాధిం విధి రహో :
సుఖం శేషే శేతాం హరి రవిరతం నృత్యతు హరః
కృతం ప్రాయశ్చి త్రై రల మథ తపోదానయజనైః
సవిత్రీ కామానాం యది జగతి జాగర్తి భవతీ.
ఒకభ క్తుడు గంగా దేవినిగురించి పలుకుతున్నాడు. సర్వకామప్ర సవిత్రి
అయిన జగదంబ వగు ఓ గంగామతల్లీ! నీవు జగమున సంచరించినట్ల
యితే మాకు ఏమియు కొదువ లేదు. బ్రహ్మ నిశ్శంకముగా నీరననిరవధి
సమాధిని విధానించుకోనీ! సుఖముగా విష్ణువు శేషునిపై శయనించు
గావుత, పరమేశ్వరుడు ఎడ తెరపిలేకుండా నృత్యము చేయుగాత. ఇంకను
ప్రాయశ్చిత్తా లేమీ అక్కర లేదు. తపోదానయజనాలవలన గూడా
ఇంకా కావలసినది ఏమీ లేదు. మా కేమీ లోటు లేదు. గంగకన్న
ఇతరముల ఆవశ్యకత్వము ఏమీ లేదు.
దీనిలో బ్రహ్మాదులతో ఏమీ ప్రయోజనము లేదు అనే అర్థము “సమా
ధిని చేయుగాత్ర మొదలయిన వాని ప్రేరణరూపముగా ఉన్న ఉక్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l98qcnsk74uqa9wt0qrf48roob4d05c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238330</id>
    <revision>
      <id>596306</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణములు OE3 వైచిత్ర్యముతో చెప్పబడినది. అట్లాకాకపోతే అనవీకృత మనే దోషము సంభవించుతుంది. ౫. సుకుమారత:-అకాండే శోకదా యిత్వాభావరూప మపారుష్యం సుకుమారతా అసమయంలో శోక దాయిత్వము లేక ప...'</comment>
      <origin>596306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3113" sha1="1i5ilsu4xvz4asxrrisitgyhaua8fqc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణములు
OE3
వైచిత్ర్యముతో చెప్పబడినది. అట్లాకాకపోతే అనవీకృత మనే దోషము
సంభవించుతుంది.
౫. సుకుమారత:-అకాండే శోకదా యిత్వాభావరూప మపారుష్యం సుకుమారతా
అసమయంలో శోక దాయిత్వము లేక పోవుట రూపముగా గలిగిన అపా
రుష్యము సుకుమారత్వము అనబడును. ఉదా:--
“త్వరయా యాతి పొంథోయం ప్రియావిరహకాతరః”
ఒక యువతి వేరొక యువతితో చెపుతున్నది. ఈ బాటసారి ప్రియా
విరహకాతరుడై త్వరగా వెళ్ళుతున్నాడు.
పై ద్యపాదములో 'ప్రియా మరణకాతరః' 'ప్రియురాలు మరణించు
తుందని భయపడినవాడై ' అనే ఉంటే శోకదాయకమైన మరణపదము
ఉంటుంది. అది కఠోరత్వమును ఆపాదించుతుంది. అందువలన పారు
వ్యము ఉన్నట్లే. కాబట్టి ప్రత్యుదాహరణ మున్న మాట. ఈ కఠోరత్వము
అశ్లీలము అనే దోషములో అమంగళరూపముగా అంతర్భవించుతుంది.
౬. అర్థవ్యక్తి :వస్తునో వర్ణనీయ వ్యాసాధారణ క్రియారూపయో
ర్వర్ణన మర్థవ్య క్తిః
వర్ణింపదగిన వస్తువుయొక్క అసాధారణములయిన క్రియారూపము
P)ను వర్ణించుట అర్థవ్యక్తి అనబడును. ఉదా:---
గురుమధ్యే కమలాక్షీ కమలాక్షేణ ప్రహర్తుకామం మామ్
రదయంత్రి తరసనాగ్రం
తరలితనయనం నివారయాంచ క్రే.
నాయకుడు తన మిత్రునితో చెప్పుతున్నాడు. అత్తమామ 'మొదలయిన
గురుజనముల మధ్య ఉన్న ఆ కమలనయన కమలబీజముతో ప్రహారము
చేయనలె సని అనుకొనిన నన్ను, దంతములతో నాలుక చివరను పట్టి
నేత్రాలు చంచలము లగునట్లుగా (ఆచరించి) నివారణ చేసినది.
దీనిలో &quot;కమలాక్షీ” అని ఒక రూపము “రదయం త్రిత&quot; అని క్రియ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1i5ilsu4xvz4asxrrisitgyhaua8fqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238331</id>
    <revision>
      <id>596307</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము వర్ణింపబడినవి. ఈ అర్థవ్యక్తి గుణమునే అర్వాచీనులు స్వభావోక్త్య లంకార మని వ్యవ దేశము చేస్తున్నారు. 8. ఉదారత:—గ్రామ్యార్థపరిహార ఉదారతా. గ్రామీణవచనాలను పరిహార...'</comment>
      <origin>596307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3374" sha1="qgztagp0rcue8hgpltz4vi7jqisu375" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
వర్ణింపబడినవి. ఈ అర్థవ్యక్తి గుణమునే అర్వాచీనులు స్వభావోక్త్య
లంకార మని వ్యవ దేశము చేస్తున్నారు.
8. ఉదారత:—గ్రామ్యార్థపరిహార ఉదారతా.
గ్రామీణవచనాలను పరిహారము చేయుట ఉదారత అనబడును.
&quot;చుంబనం దేహిమేభార్యే! కామచాండాలతృప్తయే “ఓసీ పెండ్లామా!
కామచండాలుణ్ణి తృప్తి పరచడానికి నాకు ముద్దియ్యి ! ” అనేది గ్రామ్యా
ర్థము. ఇటువంటి నింద్యార్థాలు
లేకుండా ఉండడమే ఉదారత అని
హించాలి.
రా. ఓజస్సు:—ఏకస్య పదార్థస్య బహుభిః పదై రభిధానం,
బహూనాం చై కేన, తథైకస్య వాక్యస్య బహుభిర్వాక్యైః,
బహు వాక్యార్థస్య ఏకవాక్య నాభిధానం, విశేషణానాం
సాభిప్రాయత్వం చేతి పంచవిధ మోజః.
ఓజోగుణము అయిదు విధాలు. ఒక
పదార్థమును అనేక
పదార్థము
లతో వర్ణించుట మొదటిది, అనేక పదార్థములను ఏక పదముతో
చెప్పుట రెండవది. ఆ విధముగా ఒక నాక్యార్థమును
అనేక వాక్యము
లతో చెప్పుట మూడవది. అనేక వాక్యార్థములను ఏకవాక్యముతో
చెప్పుట నాల్గవది. విశేషణములు సాభిప్రాయముగా ఉంట అయిదవది.
ఈ విధముగా ఓజోగుణము అయిదు ప్రకారములు.
పదార్థ వాక్యరచనా వాక్యార్థేచ సదాభిధా
ప్రౌఢి ర్వ్యాససమాసౌ చ సాభిప్రాయత్వ మస్య చ.
అని ప్రాచీనులు చెప్పుతున్నారు. ఒక పదార్థములో వాక్యరచన చేయుట
ఒక వాక్యార్థరచన కై పదరచన చేయుట ఏదైనా విషయమును విస్తా
రము చేయుట సంక్షేపము చేయుట ఈ నాలుగు విధానాలకూ ప్రౌఢీ
అని పేరు. దీనినే వర్ణనలోని విచిత్రత అంటారు. ఇంకా సాభిప్రాయ
త్వము ఉండడము కూడా ఓజోగుణమే.
ప్రాచీనులు చెప్పిన పై కారికలో పూర్వార్ధములో చెప్పబడిన రెండూ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qgztagp0rcue8hgpltz4vi7jqisu375</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238332</id>
    <revision>
      <id>596308</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణములు DEX ఉత్తరార్ధములోని వ్యాస సమాసములు రెండూకలిసి ఇట్లా ప్రౌఢి అనేది చతుష్ప్రకారము. సాభిప్రాయత్వము అనేది కూడా కలసి ఓజస్సు పంచ ప్రకార మని అర్థము. ప్రతిపాదన విచిత్రతను ప...'</comment>
      <origin>596308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3227" sha1="sbtwsm1yon06b6dav81xnu37wr9375m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణములు
DEX
ఉత్తరార్ధములోని వ్యాస సమాసములు రెండూకలిసి ఇట్లా ప్రౌఢి అనేది
చతుష్ప్రకారము. సాభిప్రాయత్వము అనేది కూడా కలసి ఓజస్సు పంచ
ప్రకార మని అర్థము. ప్రతిపాదన విచిత్రతను ప్రౌఢీ అంటారు.
ఉదాః— సరసీజవనబంధుశ్రీసమారంభకాలే
రజనిరమణరాజ్యే నాళ మాశు ప్రయాతి
పరమపురుష వక్త్ర దుగ్గకానాం నరాణాం
మధుమధురగిరాంచ ప్రాదురాసీ ద్వినోదః.
కమలవన బాంధవుడయిన భాస్కరుని శోభాప్రారంభ కాలములో రజనీ
రమణుడయిన చంద్ర దేవుని రాజ్యము శీఘ్రముగా నాశమును పొందు
చుండగా పరమపురుషుని ముఖములోనుండి వెలువడిన మానవుల
యొక్క యు మధుమధురములయిన వేద వాక్కులయొక్క యు వినోదము
ప్రకటమైనది. ప్రాతఃకాలములో బ్రాహ్మణులు వేద పాఠ ప్రారంభము చేసి
నాకు అని సారాంశము.
పై పద్యములో &quot;ఉషఃకాలము” అని ఒక పదార్థమును చెప్పుటకు
ప్రథమపాదము రెండవ పాదము చెప్పబడినవి. బ్రాహ్మణులయొక్క అని
చెప్పడానికి తృతీయపాదము ఉపయుక్త మైనది. వేదములు అనే అర్థము
ను చెప్పడానికి నాల్గవపాదము స్వీకృతమైనది. మొత్తముమీద దీనిలో
ఒక పదార్థమునకై అనేక పదముల వర్ణన ఉన్నది. అందువలన మొదటి
జోగుణమును ఊహించాలి.
౨వ. ఓజస్సుకు ఉదాహరణము
ఖండితానే కంజాతమంజురంజనపండితాః
మండితాఖిల దింతా శ్చండాంశో ర్భాంతి భానవః
ఖండితలయిన యువతుల నేత్ర కమలమాలా సుందరరంజనములో పాండీ
త్యము కలిగిన నిఖిల దిగ్భ్రాంతములను అలంకరించిన సూర్యుని కిరణ
ములు శోభించుతున్నవి.
దీనిలో “యస్యాః పరాంగనా గేహాల్ పతిః ప్రాతర్ల హే అంచతి&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sbtwsm1yon06b6dav81xnu37wr9375m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238333</id>
    <revision>
      <id>596309</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'OE.E నవరస గంగాధరము 'ఏస్త్రీయొక్క భర్త పరవనితాగృహమునుండి ప్రాతఃకాలములో గృహ మునకు వచ్చుచున్నాడి డో'అనే వాక్యార్థస్థానములో “కేవలమూర్ఖ‘ఖండితా పదము ప్రయుక్తమైనది. 8వ ఓజస్సుకు...'</comment>
      <origin>596309</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="8t9e1mcba0jwuacvs3ochy3xrvt3r8a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;OE.E
నవరస గంగాధరము
'ఏస్త్రీయొక్క భర్త పరవనితాగృహమునుండి ప్రాతఃకాలములో గృహ
మునకు వచ్చుచున్నాడి డో'అనే వాక్యార్థస్థానములో “కేవలమూర్ఖ‘ఖండితా
పదము ప్రయుక్తమైనది.
8వ ఓజస్సుకు ఉదాహరణము
అయాచితః సుఖం దత్తే యాచితశ్చ న యచ్ఛతి
సర్వస్వం చాపి హరతే విధి రుచ్ఛృంఖలో నృణామ్.
యాచింపని వానికి సుఖము నిస్తాను. యాచించిన నానికి ఇవ్వడు.
ఉచ్ఛ్ఛంఖలుడైన వీధి మానవుల
సర్వస్వమును
హరించుతాడు.
దీనిలో &quot;సర్వమూ దైవాధీనమే” అనే వాక్యార్థములో అనేక వాక్య
రచన చేయబడినది. అందువలన ఇది విస్తారము. ప్రాచీనాచార్యులు
దీనిని వ్యాసము అనే పేరుతో పిలుస్తున్నారు.
7వ ఓజస్సుకు ఉదాహరణము
తపస్యతో మునే ర్వత్తా ద్వేదార్థ మధిగత్య సః
వాసుదేవ నివిష్టాత్మా వివేళ పరమం పదమ్.
ఒక మనుష్యుడు ఒక భక్తుని విషయంలో చెప్పుతున్నాడు. తపస్సు
చేస్తూఉన్న ముని ముఖమునుండి అతడు వేదార్థమును పొంది వాసు
దేవునియందు చి త్తమును లగించి పరమపదమును పొందినాడు.
దీనిలో “ముని తపస్సు చేస్తున్నాడు. ముని ముఖమునుండి అతడు వేదా
ర్థమును పొందినాడు. తరువాత వాసుదేవ పరబ్రహ్మలో మనస్సును ప్రవే
శింపచేసినాడు. పిమ్మట ముక్తుడయినాడు. ” అనే వాక్యార్ధ సమూహము,
'తపస్యతః' అనే శతృ ప్రత్యయము, 'అధిగత్య' అనే 'క్వా ప్రత్యయము
&quot;వాసుదేవ నివిష్టాత్మా అనే బహువ్రీహి సమాసముల అను
ద్వారా
వాద్యరూపముగాను, 'వివేశ' అనే అజంత రూపముద్వారా విధేయ
రూపముగానూ ఒక వాక్యార్థరూపముగా స్వీకరింపబడినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8t9e1mcba0jwuacvs3ochy3xrvt3r8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238334</id>
    <revision>
      <id>596311</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము వర్ణించినదానికీ ఛాయ కావచ్చును గదా! అనే కవియొక్క ఆలోచన 'సమాధి' అనే గుణము, ఆలోచించుట అనేది ఒకవిధమైన జ్ఞానము. జ్ఞానము ఆత్మగుణము . కాబట్టి అర్థగుణము కాజాలదుకదా! క...'</comment>
      <origin>596311</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="murtd2q2spw3slruisjuukd40bockq0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
వర్ణించినదానికీ ఛాయ కావచ్చును గదా! అనే కవియొక్క ఆలోచన
'సమాధి' అనే గుణము,
ఆలోచించుట అనేది ఒకవిధమైన జ్ఞానము. జ్ఞానము ఆత్మగుణము .
కాబట్టి అర్థగుణము కాజాలదుకదా! కాగా దీనిని
ఏ విధముగా కుదురుతుంది? అనే శంకకు,
తుంది.
అర్థగణము
అనుట
ఆత
ఇది సమాధానము. జ్ఞానముకూడా ఏదో ఒక అర్థవిషయములో కలుగు
ఏ విధముగా సమవాయసంబంధంతో
ఆ జ్ఞానము
యందు ఉంటుందో అట్లాగే విషయతాసంబంధముతో
అర్థములో
కూడా ఉంటుంది. కాబట్టి దీనిని అర్థగుణము అని అనుటలో ఏమీ
బాధ లేదు. మొదటిదానికి ఉదాహరణము.
“తనయమైనాకగ వేషణ” అని ఇదివరలో ఉదహరించిన గద్య. దీనిలో
అర్థము వర్ణిత
పూర్వము 'కాదు.
రెండవ దానికి ఉదాహరణము తరుచుగా అంతటా సులభముగానే
గోచక మవుతూ ఉంటుంది.
ఇతరమతము
ప్రాచీనాచార్యులు కొందరు ఈ పై ని చెప్పిన గుణాలను అన్నిటినీ అంగీక
కించకు. ఈ చెప్పిన వానిలో కొన్ని గుణములను మాధుర్యాజః ప్రసా
డములనే గుణములతో గతార్థములనుగా చేస్తారు. కొన్నిటిని ముందు
చెప్పబోయే దోషాభావస్వరూపములనుగా భావించుతారు. కొన్ని
టిని అంకార కుక్షిలో అంతర్భవింప చేస్తారు. ఇంకా కొన్ని టీని
విచిత్ర
తామాత్రములనుగా తలంచుతున్నారు. కొన్ని గుణాలను కొన్ని
కొన్ని చోట్ల దోషరూపములనుగా భావించుతున్నారు. అందువలన
ఈ చెప్పిన వానిని అన్నిటినీ స్వీకరించడము లేదు. వారు ఈ యిరువది
గుణాలను ఒప్పుకోక మూడు గుణాలనే స్వీకరించుతారు.
శ్లేష, ఉదారత, ప్రసాదము, సమాధి ఈ గుణాలకు ఓజస్సును వ్యంజ
నముచేసే రచనలో అంతర్భావము కలుగుతుంది. ఓజోరచనలో బంధ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>murtd2q2spw3slruisjuukd40bockq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238335</id>
    <revision>
      <id>596312</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గుణములు గాఢత్వము ఉన్నది. ఈ చెప్పిన శ్లేషాదులలో కూడా గాఢత్వము ఉన్నది. అందువలన అవి దీనిలో అంతర్భావము పొందవచ్చును. ఇక్కడ ఒక శంక కలుగుతుంది. శ్లేష, ఉదారత అనే రెండు గుణాలూ సర్వా...'</comment>
      <origin>596312</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3535" sha1="939r6qh3q147fiaur7fuf3wqoihzinq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గుణములు
గాఢత్వము ఉన్నది. ఈ చెప్పిన శ్లేషాదులలో కూడా గాఢత్వము
ఉన్నది. అందువలన అవి దీనిలో అంతర్భావము పొందవచ్చును.
ఇక్కడ ఒక శంక కలుగుతుంది. శ్లేష, ఉదారత అనే రెండు గుణాలూ
సర్వాంశములో గాఢరచనారూపములు. కాబట్టి ఆ రెండిటికి ఓజో
వ్యంజక ఘటనలో అంతర్భావము ఉండవచ్చుగాక. ప్రసాదము సమాధి
అనే ఈ రెండు గుణములూ గాఢరచన శిథిలరచన అనే రెండు విధము
లయిన రచనలతో 'మిశ్రితములై ఉంటవి. వీనిలో గాఢ తారూపమైన
అంశము ఓజోరూపమయిన అంశములో అంతర్భావము పొందినప్పటికీ
శిథిల తారూప మయిన అంశానికి అంతర్భావము కలుగదు గదా!
ఈ అంశము దేనిలో అంతర్భవించుతుంది? అని.
ఈ శంకకు అనాయాసముగా ఈ సమాధానము చెప్పవచ్చును. మాధు
ర్యమును న్యంజనము చేయు ఘటనలో కాని ప్రసాదాభివ్యంజక మయిన
రచనలో కాని ఇది అంతర్భవించవచ్చును.
ఇతరులు అంగీకరించిన మాధుర్యము మాచే అంగీకరింపబడిన
మాధుర్య వ్యంజకము రెండూ ఒకటే. కాగా ప్రాచీనుల మతములో
వ్యంజకమందు వ్యంగ్యశబ్దమును ప్రయోగించుట లాక్షణిక మని
తెలిసికోవాలి. రచనాదులు వ్యంజకములు. మాధుర్యము వ్యంగ్యము.
మాధుర్య వ్యంజకమును మాధుర్యముగా వారు గ్రహించినా రంటే
లక్షణా(భక్తి) వ్యవహారమును వారు స్వీకరించినా రని తెలుసుకోవాలి.
అందువలన ఓజోగుణమునకు కూడా ఓజోవ్యంజకరచనలో అంతర్భా
పమును గ్రహించాలి.
సమత్వ మనేది అంతటా ఉచితము కాదు. తాము ఏవిషయమును
ప్రతిపాదనము చేస్తారో ఆ విషయము యొక్క ఉద్భట త్వానుద్భటత్వ
ములను అనుసరించి ఒకే పద్యములో భిన్న భిన్న
రీతి ప్రయోగము
ఉండుట ఇష్టమే.
22
ని రాణే యది మార్మికోసి నితరా మత్యంత పాకద్రవ
న్మృద్వీకామధుమాధురీమదపరీహాలోద్ధురాణాం గిరామ్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>939r6qh3q147fiaur7fuf3wqoihzinq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238336</id>
    <revision>
      <id>596313</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధ ర ము 5 కావ్యం తర్హి సఖే: సుఖేన కథయ త్వం సముఖే మాదృశాం నోచే దుష్కృత మాత నా కృత మీన స్వాంతా దృహి రాకృధాః. నీవు అత్యంతమూ పాకముచేత ద్రవించుతున్న ద్రాక్ష తేనెల మాధురీమద...'</comment>
      <origin>596313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3911" sha1="l038atzrpt3n73cqd8f94xnz3mzfdr8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధ ర ము
5
కావ్యం తర్హి సఖే: సుఖేన కథయ త్వం సముఖే మాదృశాం
నోచే దుష్కృత మాత నా కృత మీన స్వాంతా దృహి రాకృధాః.
నీవు అత్యంతమూ పాకముచేత ద్రవించుతున్న ద్రాక్ష తేనెల
మాధురీమదమును తిరస్కరించుటలో సమర్థములయిన వాళ్లుల నిర్మాణ
ములో మిక్కిలి విమర్శజ్ఞుడవే అయితే ఓస్నేహితుడా! మా వంటి నారి
ఎదుట ఆనందముగా కావ్యమును చెప్పుము. ఇట్లా కాకపోతే తాను
చేసిన దుష్కృతమును ఇతరుల సన్నిధానములో ప్రకటన చేయనట్లుగా
దానిని నీ స్వాంతములోనుండి బయట పెట్టవద్దు. నీమనస్సులో నే
ఉంచుకో, ఏమాత్రమూ బయటకు రానీయవద్దు.
సమత అనేది
ఈ పద్యములో రెండు మార్గములూ ఉన్నవి. పూర్వార్థము తృతీయ
చరణమును లోలో త్తరనిర్మాణము కలిగిన కావ్య ప్రతిపాదకము. ఊ
మూడు పాదాలలో ఏమార్గము అవలంబింపబడినదో ఆ మార్గము
నాల్గవ పాదములో లేదు. ఆ చతుర్ధచరణము హీనకావ్యమును
ప్రతిపాదః చేయడానికై స్వీకరింపబడినది. కాబట్టి ప్రతిపాద్య విషయ
మును అనుసరించిన ఈ విషమత్వము దీనిలో గుణమే.
ఏకరీతిగా ఉండటమే అయితే ఈ పద్యము దోష దుష్టమే అయ్యేది.
కాంతి, సౌకుమార్యము అనే ఈ రెండు గుణాలూ దోషాభావరూప
ములే. కాంతి గ్రామ్యతాత్యాగరూపము. సౌకుమార్యము కష్టకా
పరిహారమాపము. ప్రసాదగుణమును
అంగీకరించినప్పుడు అర్థవ్యక్తి ని ప్రత్యే
కంగా స్వీకరించనక్కరలేదు. ఈ చెప్పినది అంతా శబ్దగుణాల విషయము,
అర్థ గుణాలలో కూడా శ్లేష ఓజోగుణముయొక్క మొదటి నాలుగు
భేదాలూ, ఇవి విచిత్రతా మా త్రములే కాబట్టి గుణాలలో వీనిని పరి
Xణించ నక్కరలేదు. అది ఉచితము కూడా కాదు. కాకపోతే
శ్లోకం. &quot;నూ అర్థానికి విలక్షణ విలక్షణ విచిత్రతలు ఉండవచ్చు.
ప్రతి
అవి అన్నీ కూడా గుణముల భేదాలే అని అనవలసి
నన్నీటినీ లెక్క పెట్టడము శక్యము కాదు.
వస్తుంది. వాటి
అధికపడములు లేక పోవుట రూపముగా గలిగిన ప్రసాదము, ఉక్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l038atzrpt3n73cqd8f94xnz3mzfdr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238337</id>
    <revision>
      <id>596314</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన విచిత్రతయే స్వరూపముగా కలిగిన మాధుర్యము, అపారుష్యమే శరీర ముగా కలిగిన సౌకుమార్యము, గ్రామ్యత్వము లేకపోవుటయే రూప ముగా కలిగిన ఉదారత, విషమతాభావరూప మయిన సమత్వము, సాభిప్రాయమ...'</comment>
      <origin>596314</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3512" sha1="kdun85cy53i28hwgh4xm7usxnjy968u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
విచిత్రతయే స్వరూపముగా కలిగిన మాధుర్యము, అపారుష్యమే శరీర
ముగా కలిగిన సౌకుమార్యము, గ్రామ్యత్వము లేకపోవుటయే రూప
ముగా కలిగిన ఉదారత, విషమతాభావరూప మయిన సమత్వము,
సాభిప్రాయముగా ఉండుట అనే అయిదున ఓజః ప్ర కారము అనే ఈ
ఆరుగుణాలూ క్రమముగా, అధిక పదత్వము, అనవీకృతత్వము,
అమంగళ రూపమయిన అశ్లీలత్వము, గ్రామ్యత్వము, భగ్నక్ర మత్వము,
అపుష్టార్థ త్వము రూపములుగా గలిగిన ఆరుదోషములను నిరాకరిం
చగా సిద్ధము లవుతున్నవి. అంటే ఆయా దోషాభావమాత్రములే
ప్రత్యేకముగా గుణములు మాత్రము కావు.
స్వభావోక్త్యలంకారమును స్వీకరించితే స్వభావమును స్పష్టముగా
వర్ణించుట అనే అర్థవ్యక్తి గుణమును స్వభావోక్తిలో చేర్చవచ్చును.
కాబట్టి ప్ర త్యేకముగా అంగీకరించ నక్కరలేదు. స్ఫుటర సత్వరూపము
అయిన కాంతి అనేది కూడా ప్రత్యేక గుణము కాదు. రసధ్వని రస
వదలంకారము వీనిలో కాంతి గతార్థమై పోతుంది. ఆ రెండింటిని స్వీక
గించినపుడు కాంతిని స్వీకరింపవలసిన ఆవశ్యకత్వము లేదు. సమాధి
అనేది ప్రత్యేకముగా గుణమేకాదు. అది కవి అంతఃకరణములో ఉండే
జ్ఞానరూపమయిన వస్తువు. అది కవితాకారణము. ఇట్లా తలచకపోతే
ప్రతిభకూడా కావ్యగుణము కావలసి వస్తుంది. ఆలోచన ప్రతిభ అనే
ఈ రెండూ ఒక విధముగా జ్ఞానములే. ఈ రెండిటిలో ప్రతిభను కావ్య
కారణముగా అంగీకరించి ఆలోచన మాత్రము కావ్యగుణము అని అను
టలో ప్రమాణ మేమిటి? కాబట్టి గుణములు మూడో అని మమ్మటాదుల
భావము.
౧౦. రచన
మాధుర్య వ్యంజక రచన
వానిలో మాధుర్యమును వ్యంజనముచేసే రచన ఈ దిగువ వ్రాసిన
ప్రకా
ఉండాలి.
టవర్లు కాక తదతిరిక్తము అయిన ఇతర
వర్గములలోని ప్రథమ తృతీయా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdun85cy53i28hwgh4xm7usxnjy968u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238338</id>
    <revision>
      <id>596315</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగాధరము క్షరములతో శ, ష, స - య, ర, ల, వ లతో కూర్పబడునదిగా, అత్యంత సమీపములో ప్రయోగించబడిన అనుస్వార పరసవర్ణములతో కేవలానునాసికములతో శోభించేదిగా ముందు చెప్పబోవు స్వరూపము కల...'</comment>
      <origin>596315</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3295" sha1="qzwny49zx3quekgfgqgux5h8gb7es61" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగాధరము
క్షరములతో శ, ష, స - య, ర, ల, వ లతో కూర్పబడునదిగా,
అత్యంత సమీపములో ప్రయోగించబడిన అనుస్వార పరసవర్ణములతో
కేవలానునాసికములతో శోభించేదిగా ముందు చెప్పబోవు స్వరూపము
కలిగిన, సామాన్యరూపముగా విశేషరూపముగా కూడా నిషేధింప
సంయోగాదులయొక్క స్పర్శరహితమైనదిగా,
బడిన
కేవలమూ
సమాసప్ర యోగరహితముగా గాక, కోమల స్వల్పసమాసయుక్తముగా
ఉన్న రచన చక్కని ఆనఃపూర్వితో కూడుకొని ఉన్నప్పుడు మాధుర్య
మునకు వ్యంజకము అవుతుంది.
వర్గములలోని ద్వితీయాక్షరములు చతుర్థాక్షరములు ఈ మాధుర్య
గుణానికి అనుకూలములూ కావు, ప్రతికూలములూ కావు; కాని వానిని
దూరదూరంగా సన్ని వేశింపచేయాలి. ఆ వర్ణాలను సమీపసమీపాన
ప్రయోగించి వానితో అనుప్రాసానునిర్మాణము చేసేటట్లయితే అవి ప్రతి
కూలము కూడా కావచ్చును.
ఈ విషయములో కొందరు టవర్గభిన్న ములయిన ఇతర వర్గములలోని
అన్ని అక్షరాలకూ నిర్వి శేషముగా మాధుర్య వ్యంజకత్వము ఉన్నదని
చెప్పుతున్నారు.
ఉదా :—తాం తమాలకరుకాంతిలంఘనీం
కంకరీకృతనవాంబుదత్విషమ్
స్వాంతః మే కలయ శాంతయే చిరం
నై చికీనయనచుంబితాం శ్రియమ్.
ఒక భక్తుడు తన హృదయమును సంబోధించు కొంటున్నాడు. ఓ
స్వాంతమా ! నీవు శాంతిని పొందటానికి తమాలతకు కాంతిని ఉల్లం
ఫించినట్లైన్నీ నూతనాంబుద కాంతిని కింకరీకరించుకొన్నట్టిన్నీ ఉత్త
మోత్తమ గోళయన పరిచుంబితమైన శ్రీకృష్ణుని శోభను స్వీకరించు.
నిత్యము సరించు. మరియొక ఉదాహరణము. '
స్వేదాంబుసాంద్రకజశాలి కపోలపాలి
ర స్తః స్తితాలప విలోకన వందనీయా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qzwny49zx3quekgfgqgux5h8gb7es61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238339</id>
    <revision>
      <id>596316</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన ఆనంద మంకురయతి_సరణేన కాపి రమ్యా దశా మనసి మే మదిరేక్షణాయాః. 023 నాయకుడు తన మిత్రునితో చెప్పుతున్నాడు. న్వేదోదకకణాలతో శోభించే కపోలపాళి కలిగినట్టిన్నీ లోలోపలి చిరునగవు చేత...'</comment>
      <origin>596316</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3455" sha1="gkkakljha4p4juic6kgtiel5dyepzxs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
ఆనంద మంకురయతి_సరణేన కాపి
రమ్యా దశా మనసి మే మదిరేక్షణాయాః.
023
నాయకుడు తన మిత్రునితో చెప్పుతున్నాడు. న్వేదోదకకణాలతో
శోభించే కపోలపాళి కలిగినట్టిన్నీ లోలోపలి చిరునగవు చేత అలస్యమైన
చూపులవలన ప్రశంసింప తగినట్టిన్నీ ఆ మది రేక్షణయొక్క రమణీ
యము అనిర్వచనీయము అయిన అవస్థ మనస్సులో స్మరణచేయగా
ఆనందమును అంకురింప చేస్తున్నది.
ఇక్కడ మొదటి పద్యములో భగవద్ధ్యానౌత్సుక్యము అతిశయోక్తి
చేత అలంకృత మవుతున్నది, అని కాని భగవద్విషయకమైన రతి
అలంకృత మవుతున్న దని కాని తలచవచ్చును. ఆ ఉత్సుకత్వము కాని
ఆ రతి కాని వ్యజ్యమాన మవుతూ తుదకు శాంతరసములోనే పర్యవ
సానము పొందుతున్నది. కాబట్టి ఈ రచన శాంతరసము యొక్క
మాధుర్యమును అభివ్య క్తము చేస్తున్నది. సరణముచేత బాగా ఉప
స్తంభము పొందిన శృంగారగతి మగు మాధుర్యమును రచ
వ్యక్తము చేస్తున్నది.
ఓజోవ్యంజకరచన
ఓజోగుణముయొక్క రచన దగ్గరదగ్గరగా ప్రయోగింప బడిన నగ్గద్వితీయ
చతుర్థాక్షరములతో టవర్గీయాక్షరములతో జిహ్వామూలీయము
ఉపధానీయము విసర్గసకారములతో అధికముగా కూర్పబడినదిన్నీ,
వర్గములలోని మొదటి నాలుగు అక్షరములతో గాని రేఫతోగాని
కూర్పబడిన సంయోగము పరమందున్న దగ్గరదగ్గరగా ప్రయోగింప
బడిన హ్రస్వాక్షరములతో కూడుకొనినదిన్నీ దీర్ఘ సమాసా త్మక మైన
ట్టన్నీ రచన ఓజోవ్యంజకము.
ఈ ఓజోబంధములో మధ్యమధ్య కూడుకొనిన నర్గీయ ప్రథమ తృతీయా
క్షరములు సంయోగముతో కూడుకొని ఉండక పోయినట్లయితే అను
కూలములూ కావు ప్రతికూలకులూ కావు. సంయోగ యుక్తములే
అయినప్పుడు అనుకూలములు కావచ్చును. ఇట్లాగే అనుస్వారము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gkkakljha4p4juic6kgtiel5dyepzxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238340</id>
    <revision>
      <id>596317</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరస గంగాధరము పరసవర్ణమూ కూడా అనుకూలమూ కాదు, ప్రతికూలమూ కాదు నిర్ణయం అనేది దీనికి ఉదాహరణము. ప్రసాద వ్యంజక రచన వినినంత మాత్రాన వాక్యార్థమును చేతిలో రేగుపండు వలె ని వేదించు...'</comment>
      <origin>596317</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3584" sha1="1cxaykxrme8hmxy8g5346wlkrdxqjci" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరస గంగాధరము
పరసవర్ణమూ కూడా అనుకూలమూ కాదు, ప్రతికూలమూ కాదు
నిర్ణయం అనేది దీనికి ఉదాహరణము.
ప్రసాద వ్యంజక రచన
వినినంత మాత్రాన వాక్యార్థమును చేతిలో రేగుపండు వలె ని వేదించుతూ
ఉండేరచన ప్రసాదగుణానికి అభివ్యంజక మవుతుంది. ఇందులో అర్థమును
తెలుసుకొనడానికి కొంచెమైనా ప్రయాసపడ నక్కర లేదు. ఇది సర్వరస
భావాదిసాధారణము. ఇది ఏదో ఒకరసానికే ఒక భావానికే అను
కూల మని అనుకో నక్కరలేదు. ఈ విషయములో సామాన్యముగా
నా (పండితరాజు) పద్యాలన్నీ ఉదాహరణములే అయినా ఒకటి ఉదా:
చింతామీలిత మానసో మనసిజః సఖ్యో విహీనప్రవాః
పాణేకః ప్రణయాకులః పున రసా వాస్తాం సమస్తా కథా
సీతతో తా వినివేశయామి మమ చే దుక్తిం హితాం మన్యనే
ముగ్గే: ! మా కురు మాన మానన మిదం రాకాపతి శ్లేష్యతి.
మానిని అయిన నాయికతో చెలికత్తె చెప్పుతున్నది. మన్మథును
చిత్తచింతలో సిమోలితమనస్కు డయినాడు. అతనికి ఆలోచించే
శక్తి లేదు. చెలిక త్తెలు .దుఃఖించి దుఃఖించి కాంతివిహీన
అయినారు.
ప్రాణనాధుడు ప్రేమకారణముగా అధీరు డయినాడు. ఈకథ అంతా
ఆవిధముగా ఉండనీ. నా వచనమును నీవు హితముగా తలచున ట్లయితే
దీనిని నివేదించుతున్నాను. ఓముద్ధా! నీవు కోపపడవద్దు. నీ సుందర
ముఖమును చంద్రుడు జయించుతాడు. రోషముతో నీముఖము మలిన
మవుతున్నది. అందువలన ఇదివరకు ఎన్నడూ లేని కలఁకి అయిన చంద్రు
నితో సామ్యము కలుగుతుంది. అయ్యో ! ఇప్పటికీ ప్రసన్ను రాలవు
కావా ?
ఈ పద్యము 'మొ త్తముమీద అంతా ప్రసాదాభిన్యంజకమే. కొన్ని
కొన్ని అంశాలలో మాధుర్యము, ఓజస్సు కూడా వ్యంజకము కా
వచ్చును. “చింతామీలిత మానసో మనసిజ” “మా కురు మాన
మారక మిదం&quot; ఈభాగాలవలన మాధుర్యమున్నూ “సఖ్యో విహీన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1cxaykxrme8hmxy8g5346wlkrdxqjci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238341</id>
    <revision>
      <id>596318</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన ప్రభా” ఇత్యాది భాగము వలన ఓజోగుణమున్నూ అభివ్యక్తము లవుతున్నని. ఇక్కడ ఒకశంళ కలుగవచ్చును. శృంగారమును ఆశ్రయించి ఉన్నట్టి మాధుర్యమును అభివ్య క్తము చేయడానికి తదనుకూలమైన...'</comment>
      <origin>596318</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3287" sha1="lgg6cq677e5f91jty2unf9lhwzz4k8j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
ప్రభా” ఇత్యాది భాగము వలన ఓజోగుణమున్నూ అభివ్యక్తము
లవుతున్నని.
ఇక్కడ ఒకశంళ కలుగవచ్చును. శృంగారమును ఆశ్రయించి ఉన్నట్టి
మాధుర్యమును అభివ్య క్తము చేయడానికి తదనుకూలమైన రచన ఉండు
గాక, కాని ఓజస్సునకు ఇక్కడ ప్రసంగ మేమిటి ? తదనుకూలాక్షర
విన్యాసము ఎందుకు చెయ్యాలి ? అని.
ఇది సమాధానము. చెలిక త్తె నాయికాకోపమును శాంతింపచేయడానికీ
అనేక ప్రయత్నాలు చేసినది. అనేక విధాల పలికింది. ఎంతగానో హితము
ఉప దేశించినది. అయినా నాయిక ప్రసన్నురాలు కాలేదు. కాబట్టి
చెలికత్తెకు కోపము వచ్చింది. ఆ శోధయుక్తత్వమును వ్యంజనము
చేయడానికి ఆ విధముగా విన్యాసము చెయ్యాలి. అప్పుడే సాఫల్యము
ఉంటుంది.
ఈ విషయములో
అధికముగా చెప్పవలసిన అవసరములేదు.
ఓజస్వి అయిన రసమును కాని అమరాదిభావములను కాని వర్ణించవలె
ననే ఇ లేకపోయినా వక్త అయినవాడు కోపయుక్తు డయినట్లుగా
ప్రసిద్ధ మైతే వర్ణింపబడే అర్థము క్రూరతరముగా ఉంటే రచింపబడే
ప్రబంధము అఖ్యాయిక అయితే పరుషవర్ణ ఘటన ఉండవచ్చును అని
సిద్ధాంతము.
&quot;కేపల ప్రసాదగుణానికి ఉదా:
వాచా నిర్మలయా సుధామధురయా యాం నాధశిక్షామదాః
తాం స్వప్నేపి న సంస్పృశా మ్యహ మహంభావావృతో నిస్త్రస్య
ఇ త్యాగఃకతశాలినం పున రపి స్వీయేషు మాం బిభ్ర త ః
త్వత్తో నాస్తి దయానిధి ర్యదుపతే మత్తో న మత్తః పరః.
ఓ నాథా ! సుధామధురమైన సిరల వాక్కుతో నాకు ఏశిక్షను ఇచ్చి
నావో ఆ శిక్షను అహంకారముతో ఆచ్ఛాదితుడనై లజ్జారహితుడనై
నేను స్వప్నములోకూడా స్పృశించలేదు. ఓ యదుపతీ! ఈ విధముగా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgg6cq677e5f91jty2unf9lhwzz4k8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238342</id>
    <revision>
      <id>596319</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధ ర ము అపరాధశతముతో కూడుకొనిన నన్ను మళ్లీ ఆ త్మీయులలో పరిగ ణించుతూ ఉన్న నీ కంటె దయానిధి లేడు. నా కంటె అధికంగా మద మత్తుగ న్నూ లేదు. ఈ పద్యములో గుణా నరసంబంధము ఏమాత్రమూ...'</comment>
      <origin>596319</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="6cq98wbndv54s42yypa11ur2qeb8pet" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధ ర ము
అపరాధశతముతో కూడుకొనిన నన్ను మళ్లీ ఆ త్మీయులలో పరిగ
ణించుతూ ఉన్న నీ కంటె దయానిధి లేడు. నా కంటె అధికంగా మద
మత్తుగ న్నూ లేదు. ఈ పద్యములో గుణా నరసంబంధము ఏమాత్రమూ
లేని ప్రసాదమే ఉన్నది.
రచనాదోషము
ఒక్కొక్క రచనకు పూర్వము చెప్పిన గుణాలను వ్యంజనము చేసేశక్తి
ఉంటుంది. దానిపరిచయము ఆవశ్యకము. అందుకు సామాన్యరూప
ముగా విశేషరూపముగా వర్ణనీయములను తెలుసుకోవాలి. ఒకే
అక్షరము వరుస వరుసగా ఒక పదములో ఒక పర్యాయము ప్రయో
గింపబడితే దాని శ్రవ్యతలో కొంత అనౌచిత్యము ఉంటుంది. &quot;కకుభ
సురభీః&quot; “వితతగాత్రః&quot; &quot;పలల మీ వాభాతి” మొదలయిన పదాలలో
ఒకే పదములో సజాతీయ వర్ణానికి స్వాంతర్యము ఉన్నది. ఆ స్వానం
తర్యమే అనేక పర్యాయములు ఉన్న ట్లయితే అధికముగా అనౌ
చిత్యము ప్రతీతము అవుతుంది. &quot;వితతతర స్తరు రేషు భౌతి భూమా
అనేది దీనికి ఉదాహరణము. ఇట్లాగే భిన్నభిన్న పదములలో వచ్చినా
ఆనౌచిత్యము ఉన్నది. &quot;శుక! కరోషి కథం విజనే రుచిం&quot; అనేది
ఉదాహరణము, భిన్నభిన్న పదాలలో మాటిమాటికీ ఈస్వానంతర్యము
ఉన్నట్లయితే అధికా నౌచిత్యము ఉన్నది. &quot;పిక! కకుభో
ముఖరీకురు
ప్రకామమ్.”
ఈ విధముగా ఒకవర్గములోని అక్షరము ఒక పర్యాయము ప్రయోగింప
బడినతరువాత దానితోపాటు ఆ వర్గములోని ఇతరాక్షరమును ఒక పద
ములో ఒక పర్యాయము ప్రయోగించితే అశ్రవ్యత్వము ఉన్నది.
“వితథ స్తే మనోరథః&quot; అనేదానిలో 'త' తరువాత 'థ' ఉండడము
అరచితము. ఒకే పదములో అవి అనేక పర్యాయములు ఉంటే అధికా
శ్రవ్యత్వమున్నది. “వితథతరం వచనం తవ ప్రతీమ్మ” దీనిలో 'త థత
ప్రయోగ మున్నది. ఇట్లాగే భిన్న భిన్న పదాలలో ఉన్నా అధికాశ్ర వ్య
త్వము ఉన్నది. &quot;అథ తస్య వచః శ్రుత్వా దీనిలో 'థత' ప్రయో
గము, భిన్నపదములో మాటిమాటికీ ఈవిధముగానే ప్రయోగము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6cq98wbndv54s42yypa11ur2qeb8pet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238343</id>
    <revision>
      <id>596320</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన огг ఉంటే అంతకన్న అధికముగా అశ్రవ్యత్వము ఉన్నది. “అథ తథా కురు యేన సుఖం లభే&quot;. - వర్గాక్షరాలలో మొదటి అక్షరము తరువాత రెండవ అక్షరమును మూడవ అక్షరము తరువాత నాల్గవ అక్షరమును సహప్ర...'</comment>
      <origin>596320</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="1jjpqb6uef1bk6ywj4tymeoihjyafrm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
огг
ఉంటే అంతకన్న అధికముగా అశ్రవ్యత్వము ఉన్నది. “అథ తథా
కురు యేన సుఖం లభే&quot;.
-
వర్గాక్షరాలలో మొదటి అక్షరము తరువాత రెండవ అక్షరమును మూడవ
అక్షరము తరువాత నాల్గవ అక్షరమును సహప్రయోగము చేయడం
అనుచితము. ప్రథమ తృతీయములకూ, ద్వితీయ తృతీయులకూ
సహప్రయోగము అంతగా అనుచితము కాదు, అంతగా అశ్రవ్యమూ
కాదు. అక్కడ ఉన్న కొంచెపుపాటి అశ్ర్యత్వమును నిర్మాణమా_
కులు మాత్రమే తెలుసుకో గలుగుతారు. ఇదే మాటిమాటికీ ఉంటే
అశ్రవ్యత్వము అధికము అవుతుంది. అప్పుడు సాధారణులు తెలుసు
కొనడానికి అవకాశము ఉంటుంది. &quot;ఖగకలానిధి రేష విజృంభతే,”
“ఇతి వదలి దివానిశం ధన్య&quot; ఇత్యాదులలో ఆ విశేషమును చూడాలి.
ప్రతివర్గములోనూ పంచమాక్షరములు మధురములు. వాటికి అటూ
ఇటూ తమ వర్గములోని అక్షరా లున్నా దోషము లేదు. “తను తే
తనుతాం తనా” దీనిలో అశ్రవ్యత్వము లేదు. కాని పంచమాక్షర
తనతో తన కే మాటిమాటికి సహస్ర యోగము ఉన్న ట్లయితే
అశ్రవ్యత ఉండనే ఉంటుంది. “మమ మహతీ మనసివ్యధా విరాసీత్. &quot;
ఈ చెప్పిన అశ్రన్యత్వములు గుగు వర్ణములతో వ్యవహితములు అయిన
ట్లయితే దోషములు కావు. “సంజాయతాం కథంకారం కాకే కేకా
కలస్వన&quot; వేరొక ఉదాహరణము:
3
యథాయథా తామరసాయతేక్షణా, మయా సరాగం నితరాం నిషేవితా
తథా తథా తత్త్వకథేవ సర్వతో, వికృష్య మా మేకరసం చకార సా.
నాయకుడు తన మిత్రునితో చెప్పుతున్నాడు. నేను సానురాగంగా
సంపూర్ణంగా ఆ పదవిశాలకయనను ఏయే విధంగా అనుభవించి
నానో ఆయావిధంగా తత్వకథ (బ్రహ్మవిచారణ) మాదిరిగా అంతటా
నన్ను ఆ తామరసాయ తేక్షణ ఆకర్షించి ఏకరసమయునిగా చేస్తున్నది.
బ్రహ్మజ్ఞానికి బ్రహ్మకంటే అతిరిక్తముగా ఏమీూ గోచరము కాదు
అట్లాగే నాకు కూడా ఆమెకంటె అన్యము ఏమీ గోచరము కావడంలేదు.
m
(23)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jjpqb6uef1bk6ywj4tymeoihjyafrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238344</id>
    <revision>
      <id>596321</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరస గంగాధరము గుర్వక్షరము రెండువిధాలుగా ఉంటుంది. ఒకటి దీర్ఘము, సంయో గము పరముగా ఉన్న లఘువు; సంయోగపరకమైన లఘువు గురు వవుతుం దని నియమముకదా! పై పద్యము మొదటి దానికి ఉదాహర ణము, దీన...'</comment>
      <origin>596321</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="gxwhfleq8peogydxf7k3v8b3jqb4cyn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరస గంగాధరము
గుర్వక్షరము రెండువిధాలుగా ఉంటుంది. ఒకటి దీర్ఘము, సంయో
గము పరముగా ఉన్న లఘువు; సంయోగపరకమైన లఘువు గురు
వవుతుం దని నియమముకదా! పై పద్యము మొదటి దానికి ఉదాహర
ణము, దీనిలో దీర్ఘము వెంటవెంటనే ఉండడము వలన ఆ శ్రవ్యత్వము
కనబడడం లేదు.
సంయోగము పరమం దున్నప్పటికీ అశ్రస్యత లేకపోవడానికి ఉదా
హరణము.
1.
సదా జయానుషంగాణా మంగానాం సంగరస్థలమ్
రంగాంగణ మి వాఛాతి తత్తత్తురగతాండవై8-
వర్ణనము. నిత్యము జయములో అనుష క్తులయి నేటి
వరకూ ఎన్నడూ పరాస్తులు కానట్టి అంగ దేశరాజుల సంగరస్థలము
ఆయా తురగముల తాండవములచేత నాట్యరంగాంగణమున లె భాసించు
తున్నది.
దీనిలో &quot;తత్తత్తు&quot; అనే సంయుక్తతకారము ద్వారా అశ్రన్యత
నివృత్త మవుతున్నది. ఈవిషయమును ఇక్కడ గ్రహించాలి. గుర్వకు
రము ఏఅక్ష రాలమధ్యకూర్పబడుతున్నదో అవర్ణాల కే అనంతర్యము లన
సిద్ధమగునట్టి అశ్ర వ్యత్వమును పోగొట్టగలదు. అందు తాః ప్రకృతములో
&quot;యథా యథా తామరసాయతేక్షణా&quot; అనే పద్యము “యథాతా”
అనే భాగములో “తథా తథా త” అనేభాగములోనూ 'ధ' కారా
నంతరము 'ఈ' కారము కూర్పబడినది. దీనిలో 'థ' కార 'త' కారము
లకు ఆనంతర్యమువలన కలిగిన దోషము దూర మైపోయినప్పటికీ 'త'
కార 'థ' కారములకు అనంతర్యమువలన కలిగే ఆశ్రవ్యత్వము పోవడం
లేదు. ఆ దోషము ఉన్నది ఉన్నట్లుగానే ఉన్నది. వాని మధ్యలో
గురువర్ణము లేదు. హ్రస్వాకారమే ఉన్నది.
ఈ విధముగా మూడు మొదలుగా గల అక్షరముల సంయోగము
కూడా సామాన్యముగా అ శ్రవ్య మవుతున్నది. “రాష్ట్రత వాస్త్ర్యః పత
శ్చరంతి —దీనిలో “మ, ట, ర సంయోగ మున్నది. ఈ విధముగా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gxwhfleq8peogydxf7k3v8b3jqb4cyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238345</id>
    <revision>
      <id>596322</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన అనుభ ఏ` నుసారముగా శ్రుతికటుత్వమునకు సంబంధించిన ఇతర భేదా లనుకూడా ఊహించాలి. సంయోగము కల వర్ణము దీర్ఘాక్షరము తరువాత ఉన్నప్పుడు అది భిన్న పదగతముగా ఉంటే ఒక పర్యాయము ప్రయోగ...'</comment>
      <origin>596322</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3191" sha1="6v2r7d4e7bb6bt42yvsy4xn3bsyr4a6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
అనుభ ఏ` నుసారముగా శ్రుతికటుత్వమునకు సంబంధించిన ఇతర భేదా
లనుకూడా ఊహించాలి.
సంయోగము కల వర్ణము దీర్ఘాక్షరము తరువాత ఉన్నప్పుడు అది భిన్న
పదగతముగా ఉంటే ఒక పర్యాయము ప్రయోగించినా అశ్రవ్యమే.
మాటిమాటికీ ప్రయోగించినప్పుడు అధికముగా అశ్రవ్య మవుతుంది.
హరిణీ
ప్రేక్షణా యర్ర గృహిణీ న విలోక్యతే
సేవితం సర్వసంపది రపి తద్భవనం వనమ్.
ఏభవనములో కురంగీనయన అయిన గృహిణీ కనబడదో ఆ భవనము
సకలసంపత్తులతో కూడుకొనప్పటికీ నసమే అవుతున్నది. కాని భన
సము కావడములేదు. గృహానికి గృహలక్ష్మి ఉండాలి.
'హరిణీ' పదములో 'శ్రీ' కాలానంతరము 'ప్రేక్షణ' పదములో 'ప'కార
'రేఫ' సంయోగ మున్నది. అందువలన ఇది దోషదుష్టము.
దీర్ఘ స్వరాసంతరము సంయుక్త వర్ణము ఈ రెండూ ఒకే పదములో
ఉంటే ఈ విధంగా అశ్రవ్యము గారు.
&quot;జాగ్రతా పంథాః శాత్రవాణాం పృథోద్యమ ”
జాగరణము కలవానిచేత మార్గము వెతుకబడినది. శత్రువులు ప్రయ
త్నము వ్యర్థమే. ఇత్యాదులలో 'జాగ్రతా' 'శాత్రవ' ఆ శ్రవ్యత్వము
లేదని గ్రహించాలి.
అ
పరసవర్ణ మువలన వచ్చిన సంయోగము ఎపుడూ దీర్ఘ
ఘటితపదము
కంటే భిన్న పదఘటితము కాదు. అందువలన దాని ఆనంతర్యము
ఏమాత్రమూ అ శ్రవ్యము కాదు. అది భిన్న పదములో ఉండనే ఉండదు.
మధురముగా కూడా ఉంటుంది. &quot;తా సమాలతరుకా
న్తిలక్టినిం”
అనేపద్యములో &quot;తాస్తమాల” “ప్లీజ్కిఙ్కరీ&quot; పదములలో ఉన్న
పరసవర్ణము పూర్వపదముతో సంబంధించి ఉన్నది. అందువలన ఈ
సంయోగము భిన్న పదగతము అనబడదు. ఈ విషయములో ఈ మత
ములను గ్రహించాలి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6v2r7d4e7bb6bt42yvsy4xn3bsyr4a6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238346</id>
    <revision>
      <id>596323</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధరము సంయుక్త వర్ణాలలో ప్రత్యేకమూ సంయోగ సంజ్ఞ ఉంటుంది అని కొందరి మతము. వారి మతానుసారం “తాన్తమాల” అనేచోట 'న, త'లు రెండింటికీ ప్ర త్యేకముగా సంయోగసంజ్ఞ ఉన్నది. తమాల పద...'</comment>
      <origin>596323</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="ldj82zn6w6gxbbjc4ph6ityfunvpgjl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధరము
సంయుక్త వర్ణాలలో ప్రత్యేకమూ సంయోగ సంజ్ఞ ఉంటుంది అని
కొందరి మతము. వారి మతానుసారం “తాన్తమాల” అనేచోట
'న, త'లు రెండింటికీ ప్ర త్యేకముగా సంయోగసంజ్ఞ ఉన్నది. తమాల
పదములోని మొదటి 'ఈ' అనే వర్ణము భిన్న పదములోనే ఉన్న ప్పటికీ
'మొదటి 'తా' వర్ణములోని దీర్ఘమైన ఆకారముకంటే అవ్యవహిత
మధ్య ¢న' కారముతో వ్యవధాన మున్నది.
పరము కాదు. ఆ
సముదాయానికే సంయోగసంజ్ఞ ఉంటుంది అని అంగీకరించే వారి మత
ములో ఈ సంయోగము భిన్న పదగతము కాదు. ప్రత్యేకముగా
సంయోగసంజ్ఞ ఉంటుంది అనే వారి మతంలోనే సంయోగము ఉన్న
ప్పటికీ వ్యవధానమును సంపాదించే పరసవర్ణము ఉన్నందున అశ్రవ్యము
కాదు. ఆ పరసవర్ణము ఆ అశ్రవ్యతా దోషాన్ని హరించుతున్నది.
ఈ పద్యములో నే “నవామ్బుద&quot; అనే శబ్దములో నస - అంబుద ఈ రెండి
కీ మధ్య 'ఆ'కారము ఏకాదేశముగా వచ్చినది. ఆ ఏకాదేశము
పూర్వపు 'వ' కారముతోటీ, పరమున ఉన్న 'అ' కారముతోటీ సంబం
ధించి ఉంటుంది. “అన్తాదివచ్చ&quot; అనే పాణిని సూత్రము ఈ అర్థమునే
చెప్పుతున్నది. అది పూర్వపదముతో భాగము పొందినపుడు 'మ్బు'లో
సంయోగము ఉన్నది. అది భిన్న పదగతమే. దీర్ఘానంతరమే వచ్చింది.
వాని మధ్యలో ఏమో వ్యవధానము లేదు. అయినప్పటికీ అది దోషము
కాదు. భిన్న పదగతమైన సంయోగము అంటే ఈ విధముగా గ్రహిం
చాలి. అది ఏకపదములో అంతర్గతము కారాదు. కాబట్టి ఏదోషమూ
లేను. “నవ-అమ్బుద” అనే రెండు పదాలూ భిన్న భిన్నములే అయినా
వానికి ఏకాదేశము రావడముచేత “నవామ్బుదని రూపముగా ఏక
పదా కళ్లతము లయినవి. అందువలన ఇక్కడ అశ్రవ్యత్వము లేదు.
ఈ దీర్ఘము పైన చెప్పిన విధంగా రెండు పదాలలోనూ చేరిన ట్లవు
తుంది. అప్పు :: దీర్ఘము రెండవపదంలో కూడా చేరి ఉండడముచేత ఏక
పడగతముకూడా అయినందువలన ఏక పదగత భిన్నము కాజాలదు
అని ప్రకృతంలో గ్రాహిక-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ldj82zn6w6gxbbjc4ph6ityfunvpgjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238347</id>
    <revision>
      <id>596324</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన 050 ఈ చెప్పిన భిన్న పదగతే సంయోగము మరల మరల వచ్చిన ట్లయితే అత్యంతమూ కర్ణ కటువుగా ఉంటుంది. &quot;ఏషా ప్రియా మే క్వ గతా త్రపాకులా” త్రపతో కూడుకొన్న ఈ నా ప్రియురాలు ఎక్కడికి వెళ్లిం...'</comment>
      <origin>596324</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="gq201wizr1in9m86xvcc8202cvyjxd6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
050
ఈ చెప్పిన భిన్న పదగతే సంయోగము మరల మరల వచ్చిన ట్లయితే
అత్యంతమూ కర్ణ కటువుగా ఉంటుంది.
&quot;ఏషా ప్రియా మే క్వ గతా త్రపాకులా”
త్రపతో కూడుకొన్న ఈ నా ప్రియురాలు ఎక్కడికి వెళ్లింది? ఈ అశ్ర
వ్యత్వము కావ్యానికి కుంటితనమును ఇచ్చేదిగా ప్రతీత మవుతున్నది.
కావ్యరస ధారకు ఇది అడ్డు తగులు తున్నది. కాబట్టి దీనిపరిహారము
ఆవశ్యకము.
ఇంకా సంధివిషయములో ఈ నియమాలను తెలుసుకోవాలి. ఇచ్ఛాను
సారముగా ఒక పర్యాయము సంధి చేయకపోయినా దోషమే &quot;రమ్యాణి
ఇందుముఖి ! తే కిలికించితాని” దీనిలో &quot;ని, ఇ' వీటికి సంధి చేయలేదు.
ప్రగృహ్యసంజ్ఞా కారణముగా ఒక పర్యాయము సంధిచేయక పోవచ్చును.
అనేక ' పర్యాయములు ఆ ప్రగృహ్యము ఉన్న ట్లయితే అశ్రవ్య మవు
తుంది. &quot;అహో! అవి ఇందుముఖివిలాసాః&quot; : దీనిలో “ఓ+అ,
ఈ + ఇ,&quot; ఇవి అశ్రన్యములే. ఈ విధానానుసారముగా 'య' కారము
నకు ‘వ' కారమునకూ లోపము నిమి
త్తముగా సంధి చేయక పోవచ్చును.
అది వారం వారము వచ్చిన ట్లయితే దోషము. “అపర ఇషవ ఏతే
కామినీనాం దృగంతా దీనిలో “అ+ఇ, అ+ఏ &quot; ఇవి అశ్రవ్యములు.
అయితే మీ కాన్యమందే ఉన్న పద్యములో:
భుజగాహితప్రకృతయో గారుఢమంత్రా ఇ వాననీరమణ :
తారా ఇవ తురగా ఇవ సుఖలీనా మంత్రిణో భవతః.
కవివచనము. ఓరాజా! నీమంత్రులు గారుడ మంత్రాలవలె భుజగాహిత
ప్రకృతులు. (భుజగ-జాగులు సర్పములు,) తారలవలె తురగములవలే సుఖ
లీనులు, ( తారలుశోభనాకాశలీనములు, తురగములు శోభనఖలీనములు
కళ్లెములు కలవి,) మంత్రులు సుఖమందు లీనులు.
కవిత ఏవిధముగా కునుకుతుంది? అని శంశ. అటువంటి అభిమానమే
ఉంటే యకారలోపము చేయకుండా పఠించినప్పుడు “మనాయిన
తారాయివ తురగాయిన&quot; అని ఉంటుంది. కాబట్టి దోషము లేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gq201wizr1in9m86xvcc8202cvyjxd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238348</id>
    <revision>
      <id>596325</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '059 నవ రస గంగాధరము ఈ మా పద్యంలో యకారలోపము లేని పాఠమే మాకు సమ్మతము కాబట్టి దోషము లే దని గ్రహించాలి. ఈవిధముగానే 'రు' వర్ణానికి 'ఉ'త్వము, హల్లు పరంగా ఉండగా యకా రానికి లోపము, యణ్, గుణ,...'</comment>
      <origin>596325</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3578" sha1="ngmi1ydkrq5sssfqekaa2i2rjvjl38d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;059
నవ రస గంగాధరము
ఈ మా పద్యంలో యకారలోపము లేని పాఠమే మాకు సమ్మతము
కాబట్టి దోషము లే దని గ్రహించాలి.
ఈవిధముగానే 'రు' వర్ణానికి 'ఉ'త్వము, హల్లు పరంగా ఉండగా యకా
రానికి లోపము, యణ్, గుణ, వృద్ధి, సవర్ణదీర్ఘ, పూర్వరూపొదులు
సమీపసమీపములో బహుళముగా ప్రయోగింపబడినప్పుడు అశ్రవ్య
త్వము కలుగుతుంది. ఈ చెప్పిన అశ్రీ వ్యభేదము లన్నీ సామాన్యముగా
కావ్యములో అంతటా వర్ణనీయములే. రసభావవర్ణనము ఉన్నప్పుడు ఈ
అశ్రవ్యతలను ఏమాత్రమూ కూర్చరాదు.
విశేష దోషము లు
ఏ యే దోషాలు యే రసాలలో వర్జనీయములో వాని విషయములను
తెలుసుకోవాలి. మధురరసములో ఏవర్ణములు విశేషముగా వర్ణనీయ
ములో ఆ నర్ణాలే ఓజస్వీరసాలలో అనుగుణములు.
అని మున్ముందు
చెప్పబడును. ఓజస్వీగసాలలో వానిని అవశ్యంగా గ్రహించాలి.
మధురరసాలకు అనుకూలంగా చెప్పబడే వర్ణములు ఓజస్విరసాలకు ప్రతి
కూలములు. ఇది సాధారణ నిర్ణయము. దీనిని సవిశేషంగా తెలుసుకో
వడం ఆవశ్యకము.
ఈ చెప్పబోయేవి మధురరసాలలో నిషిద్ధములు. దీర్ఘ సమాసము,
క చ ట త ప; ఖ ఛ ఠ థ ఫ; గ జ డ ద బ; ఘ ఝ ఢ ధ భ అ నే
ఝయ్ వర్ణముల యొక్క సంయోగ పరకము లయి: పూస్వవర్ణములు;
విసర్గ, విసర్గకు ఆ దేశముగా వచ్చేస కారము, జిహ్వమూలీయములు, ఉపద్యా
నీయములు, టవర్లులోని అక్షరములు, అన్ని వర్గులకూ సంబంధించిన
మొదటి నాలుగు అక్షరాలు రేఫహకారముల ద్వారా కూడుకొనిస
సంయోగములు, ల, మ, న, వర్ణాలకంటె అతిరి క్తము లయిన హల్లులకు
కానితోటిసంయోగము, రెండు ఝయ్ వర్ణములతో కూర్పబడిన
సంయోగము, వీనిని వ్యవధానము లేకుండా మాటిమాటికీ
చడం వర్ణించాలి. అంటే వాటి ద్విత్వాలకు అత్యంత సమీపంలో
యోగి
మాటిమాటికీ ప్రయోగము ఉండరాదు. వర్గములలోని మొదటి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngmi1ydkrq5sssfqekaa2i2rjvjl38d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238349</id>
    <revision>
      <id>596326</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన ల నాలుగు అక్ష రాలకూ ఆవర్గములలోని ఏవో రెండక్షరాలతో సంయోగ మును దగ్గర దగ్గరగా మాటిమాటికీ కూర్చరాదు. ఇంకా సవర్ణ ఝుయ్ ద్వయ ఘటిక సంయోగమును ఒక పర్యాయ మైనా ప్రయోగించరాదు. స్థా...'</comment>
      <origin>596326</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="3aeeftlcq4n2h41exnghidj6pmwv32i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
ల
నాలుగు అక్ష రాలకూ ఆవర్గములలోని ఏవో రెండక్షరాలతో సంయోగ
మును దగ్గర దగ్గరగా మాటిమాటికీ కూర్చరాదు.
ఇంకా సవర్ణ ఝుయ్ ద్వయ ఘటిక సంయోగమును ఒక పర్యాయ
మైనా ప్రయోగించరాదు. స్థాన
ప్రయత్నములు సమంగా ఉంటే సవ
ర్ణము లవుతవి. ఇట్లాగే శ, ష, స, వర్ణాలకంటే అతిః క్తము లయిన
మహాప్రాణాక్షరములతో సంయోగమును కూడా ఒక పర్యాయమైనా
ప్రయోగించరాదు. “వర్గాణాం ద్వితీయ చతుర్థా శలశ్చ మహా ప్రాణాః&quot;
అని వైయాకరణ నియమము. కాగా &quot; ఖ ఛ ఠ థ ఫ ఘ ఝ ఢ
ధ భ శ ష స హ ” అనే అక్షరాలు మహా ప్రాణములు అని భావము.
ప్రత్యేక ప్రత్యేక ఉదాహరణములను ఈ క్రిందివిధం
గ్రహించాలి. దీర్ఘ సమాసము, ఉదా:
లోలాలకావలివలన్నయనారవింద
లీలావశంవద్గీతలో కవిలోచనాయాః
సాయాహని ప్రణయినో భవనం వ్రజంత్యాః
చేతో న కస్య హరతే గతి రంగనాయాఃః
చంచలము లయి:: అలకలసమూహములతో చలించు నయనకమల లీల
లతో లోకవిలోచనములను వశంవదము చేసి, సాయంకాలము ప్రియుని
భవనమునకు గమించుతున్న ఆ అంగనామణిగమనము ఎవనిచేతమును
హరింపదు! ఈ పద్యము పూర్వార్ధములో దీర్ఘసమాస మున్నది.
ఇది మధురరసానికి అనుకూలము కాదు.
ఏ హ్రస్వవర్ణాలకు కథగము, చఛజఝ, టకడథ, తథదధ, పఫబభ,
వర్ణముల సంయోగము ఉన్నదో వాని అధికత్వమునకు ఉదాహరణము :
హీరస్ఫురద్రదనశుభ్రమశోభి కించ
సాంద్రామృతం పదన మేణ విలోచనాయాః
వేధా విధాయ పునరుక్త మి వేందుబింబం
దూరీకరోతి న కథం విదుషాం వరేణ్యం?
వజ్రాల మాదిరి ప్రకాళించుతున్న దంతశుభ్రతతో శోభించే చిక్కని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3aeeftlcq4n2h41exnghidj6pmwv32i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/197</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238350</id>
    <revision>
      <id>596327</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము అమృతము ఉన్న ఈ ఏణాక్షీ వదనమును నిర్మాణించి విద్వద్వ రేణ్యు డైనబ్రహ్మ పునరుక్తముగా ఉన్న చంద్ర బింబమును ఏల దూరీకరించడు! ఈ పద్యములో &quot;హీరస్ఫురద్ర దనశుభ్ర&quot; అనేవర...'</comment>
      <origin>596327</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3291" sha1="7s4l1vw1cpc2ueeh446ir9mfa6yzlce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
అమృతము ఉన్న ఈ ఏణాక్షీ వదనమును నిర్మాణించి విద్వద్వ రేణ్యు
డైనబ్రహ్మ పునరుక్తముగా ఉన్న చంద్ర బింబమును ఏల దూరీకరించడు!
ఈ పద్యములో &quot;హీరస్ఫురద్ర దనశుభ్ర&quot; అనేవరకూ ఉన్న రచన
ఈ
శృంగారరసమునకు ప్రతికూలము; మిగిలినది రమణీయమే ఉత్తరార్ధము
లోని 'పునరుక్త' శబ్దములో ఝయ వర్ణము లయిన, 'కత'ల సంయోగ
మున్నది. అయినా ఆ సంయోగము ప్రచురముగా లేదు. కాబట్టి
దోషము కాదు. ఈ పద్యము ఆదిలో “దంతాంశుకాంత మరవింద
రమాపహారి&quot; అని రచించితే సర్వమూ
విసర్గములు ప్రచురముగా ఉన్నందుకు ఉదా:
రమణీయముగానే ఉంటుంది.
సానురాగాః సానుకంపా శ్చతురాః శీలశీతలాః
హరంతి హృదయం హంతః కాంతాయాః స్వాంతవృత్తయఃః
అనురాగసహితములు దయాయు క్తములు చతురములు శీలశీతలములు
అయిన ప్రియురాలి చిత్తవృత్తులు ఆహా! హృదయమును హరించు
తున్నవి.
ఈ పద్యంలో “సానురాగాః సానుకంపాః చతురా శ్ళీ &quot; అనేవరకూ ఉన్న
పూర్వార్ధము మాధుర్యమునకు అనుకూలము కాదు.
జిహ్వామూలీయముల ప్ర చురత్వమునకు ఉదా:
కలిత కులిశఘాతాః కేఒపి భేలంత వాత్యా
కుళల మిహ కథం వా జాయతాం జీవితే మే
అయ మపి బత గుంజన్నాలి. మాకందమౌలౌ
చులుకయతి మదీయాం చేతనాం చంచరీకః.
ఇది విరహిణీ వచనము. వజ్రఘాతముతో కూడుకొనిన ఏవో గాడ్పులు
విసురుతున్నవి. అబ్బా! నా జీవితములో కుశలత్వము ఏవిధముగా
కలుగుతుంది ? అయ్యో సఖీ ! రసాల శిఖరముమీద గుంజనము చేస్తూ
ఉన్న ఈ తుమ్మెదకూడా నా జీవితమును ఆపోశనము పట్టుతున్నది.
ఈ పద్యములో రెండవ జిహ్వామూలీయపర్యంతమూ రచన మాధు
ర్యానికి అనుకూలము కాదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7s4l1vw1cpc2ueeh446ir9mfa6yzlce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/198</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238351</id>
    <revision>
      <id>596328</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన కథయ కథ మి వాశా జాయతాం జీవితే మే మలయభుజగవాంతా వాంతి వాతాః కృతాంతా ః అని రచించితే ఈ దోషము రాదు. ఉపధ్యానీయముల ప్రచురతకు ఉదా : 30.00 అలకాః ఫణిశాబతుల్యశీలాః, నయనాంతాః పరిపుంఖితే...'</comment>
      <origin>596328</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="aav4fe7ubb2vz39h6zdom7649hdn2go" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
కథయ కథ మి వాశా జాయతాం జీవితే మే
మలయభుజగవాంతా వాంతి వాతాః కృతాంతా ః
అని రచించితే ఈ దోషము రాదు.
ఉపధ్యానీయముల ప్రచురతకు ఉదా :
30.00
అలకాః ఫణిశాబతుల్యశీలాః, నయనాంతాః పరిపుంఖితేషు లీలాః
చపలోపమితా ఖలు స్వయం యా, బత లోకే సుఖసాధనం కథం సాః
ముంగురులు ఫణికుమార సమాన స్వభావములు. సయనప్రాంతములు
పుఁఖిత బాణలీలలు. . స్వయముగా ఆయువతి క్షణప్రభ కదా! అటువంటి
ఆస్త్రీ ఏవిధముగా లోకములో సుఖసాధన మవుతుంది?
దీనిలోని రెండు ఉపధ్మానీయములూ శాంతరసానుగుణములు కావు.
టవర్గము ఝుయ్ వర్ణముల ప్రచురత్వమునకు ఉదా:
వచనే తన యత్ర మాధురీ సా, హృది పూర్ణా కరుణే చ కోమలే ఒభూత్
అధునా హరిణాక్షి! హా కథం వా కటుతా తత్ర కఠోరతా విరాసీత్ :
ఇది నాయికావచనము. ఓ హరిణాక్షీ ! ఏ నీవచనములో అనుపమమధు
రత్వము ఉన్నదో, ఏ నీ కోమలహృదయములో పూర్ణ కరుణ ఉన్నదో,
ఆ ఈ రెండిటిలో ఈ కటుత్వము, ఈకఠోరత్వము, ఏవిధముగా వచ్చిన
నమ్మా!
ఈ పద్యము ఉ త్తరార్ధమును,
అధునా సఖిః హా కథం వా, గతి రన్యైవ విలోక్యతే గుణానామ్.
అని రచించితే మాధుర్యానికి అనుకూల మవుతుంది.
రేఫఘటితనంయోగానికి అసకృత్ప్రయోగము. ఉదా:
తులా మనాలోక్య నిజా మఖర్వం, గౌరాంగి: గర్వం న కదా .పి కుర్యాః
లసంతి నానాఫలధారవత్యో, లతాః క్రియత్యో గహనాంత రేషు,
ఇది నాయికనచమున. ఓ గౌరాంగీ! నీకు సామ్యము కనపడ లేదని
24&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aav4fe7ubb2vz39h6zdom7649hdn2go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/199</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238352</id>
    <revision>
      <id>596329</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3.50 నవ రస గంగాధరము అఖర్వగర్వమును ఎప్పుడూ కలుగజేసుకో వద్దు. గహనాంతర ములలో నానాఫలభారము కలిగిన ఎన్నో లతలు శోభించుతున్నవి. అవి నీకు సమానములే, దీనిలో &quot;తులా మనాలోక్య మహీతలే ఒస్మి...'</comment>
      <origin>596329</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3064" sha1="3q3bp6uwol9g2tjyet0ely6kekl5bxx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3.50
నవ రస గంగాధరము
అఖర్వగర్వమును ఎప్పుడూ కలుగజేసుకో వద్దు. గహనాంతర ములలో
నానాఫలభారము కలిగిన ఎన్నో లతలు శోభించుతున్నవి. అవి నీకు
సమానములే,
దీనిలో &quot;తులా మనాలోక్య మహీతలే ఒస్మిన్&quot; అని నిర్మాణము చేస్తే
బాగా ఉండేది.
ల, మ, న, వర్ణాలకంటే భిన్నము లయిన వర్ణాలకు తమతోపాటు
సంయోగము అసకృత్తుగా ఉన్నప్పుడు ఉదా:
మే
విగణయ్య మే నికాయ్యం తా మనుయాతోసి నైవ త న్న్యాయ్యమ్.
&quot;నీవు ఏమీ గణించకుండా ఆమె ననుసరించి నాయింటికి వచ్చినావు.
ఇది న్యాయము కాదు&quot; అనే భావము కలిగిన దీనిలో &quot;నికాయ్యం
న్యాయ్యం” అనే యకారద్వయసంయోగము రసానుకూలముగా లేదు.
ల, మ, న, వర్ణాలకు స్వాత్మ సంయోగము అయితే ఆవిధముగా పారు
ప్యానహము కాదు. ఉదా:
1
ఇయ ముల్ల సితా ముఖస్య శోభా, పరిపుల్లం నయనాంబుజద్వయం తే
జలదాలిమయం జగ ద్వితన్వన్, కలితః క్వాపి కి మాలి | నీలమేఘః.
సంభోగచిహ్నలతో కూడుకొన్న గోపికతో సఖ అంటున్నది. నీ యీ
ముఖశోభ ఉల్లాసయు క్తముగా ఉన్నది. నీ నయన కమలద్వంద్వము
బాగా వికసించినది. జగత్తును నీలమేఘ మాలామయముగా చేయునట్టి
నీలమేఘము ఎక్కడ నైనా కూడుకొన్నదా? చెలీ! నీకు శ్రీకృష్ణ
సమాగమము కలిగినదా ?
ఝుయ్ ద్వయఘటిత సంయోగమునకు ఉదా:
ఆసాయం సలిలభరే, సవితార ముపాస్య సాదరం తపసా
అధునాఒల్లైన మనాక్ తన మానిని : తులనా ముఖ స్యాప్తా.
మానిని అయిన నాయికతో దూతి పలుకుతున్నది. ఓమానినీ! సాయం
కాలము వరకూ సలిలపూరములో సాదరముగా తపస్సుచే సూర్యుని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3q3bp6uwol9g2tjyet0ely6kekl5bxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/200</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238353</id>
    <revision>
      <id>596331</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన ఉపాసించి ఇప్పుడు పద్మముచేత నీ ముఖ సామ్యము కొంచెముగా పొంద బడినది. దీనిలో ఉ త్తరార్ధము సుందరముగా లేదు. సరసిజకులేన సంప్రతి, భామిని తే ముఖతులా ఒధిగతా. అని ఉంటే యుక్తముగా ఉం...'</comment>
      <origin>596331</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3094" sha1="thd5w5l4til59jvysv03ilmrk9z5qxo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
ఉపాసించి ఇప్పుడు పద్మముచేత నీ ముఖ సామ్యము కొంచెముగా పొంద
బడినది.
దీనిలో ఉ త్తరార్ధము సుందరముగా లేదు.
సరసిజకులేన సంప్రతి, భామిని తే ముఖతులా ఒధిగతా.
అని ఉంటే యుక్తముగా ఉంటుంది.
1
సవర్ణము లయిన ఝయద్వయముతో కూర్పబడిన సంయోగమునకు
సకృత్ప్ర్పయోగోదాహరణము :
అయి ! మంద స్మితమధురం, వదనం తన్వంగి! యది మనా క్కురుషే
అధు నైవ కలయ శమితం, రాకారమణస్య హంత, సామ్రాజ్యమ్ !
ఓతన్వంగీ! నీ వదనమును నీవు కొంచెము మందస్మిత మధురముగా
చేసినట్లయితే, ఆహా ! ఇపుడే పూర్ణి మాచంద్రుని సామ్రాజ్యము పోయిం
దని తెలుసుకో.
ఈ విషయములో ఒక విధముగా శంకించవచ్చును. సవర్ణఝయ ద్వయ
సంయోగమును నిషేధించడం అనవసరము. అది వేరొక విధంగా
గతార్థమైపోతున్నది. పై పద్యములో “మనా క్కురు షే” అనే చోట
ఏ క కారద్వయ సంయోగము ఉన్నదో దానిలో దోషము పూర్వము
చెప్పిన విధానముతోటే సంగృహీత మవుతున్నది. హల్ ఘటితస్వాత్మ
సంయోగము ఇదివరలో చెప్పబడినది. దానిచేతనే దీనిని
షేధము సిద్ధ
మవుతున్నది. ఇంకా 'క, ఖ' వర్ణముల సంయోగ మయితే
ములకు ఏ సంయోగనిషేధము చేయబడిందో దానిచేతనే
తున్నది. ఇక మూడవ అక్షరముతో సంయోగమే మిగిలి ఉన్నది.
అసలు అది ఎపుడూ సంభవించనే సంభవించదు. కాబట్టి రెండు సవ
ర్ణము లయిన ఝయ్ నర్ణముల నిషేధము వేరుగా వ్రాయడం నిరవ
కాశమే కదా అని.
మహా
ప్రాణ
మవు
సమాధానము. రెండు వర్ణము అయిన ఝయ వర్ణములకు ఒక పర్యా
యము సంయోగము ఉన్నప్పటికీ దూపితము అవుతుంది. సకృ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>thd5w5l4til59jvysv03ilmrk9z5qxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/201</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238354</id>
    <revision>
      <id>596332</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము త్ప్రయోగవిషయంగా దీనికి అవకాశము ఉన్నదని వేరుగా పరిగణింప వలసి వచ్చినది. కాకపోయిన ట్లయితే ల, మ న భిన్నము లయిన హల్లులకు స్వాత్మసంయోగము అసకృత్తుగా ప్రయోగింప బడ...'</comment>
      <origin>596332</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="orkufp13c4c86exwgbld7r0y5v308zy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
త్ప్రయోగవిషయంగా దీనికి అవకాశము ఉన్నదని వేరుగా పరిగణింప
వలసి వచ్చినది. కాకపోయిన ట్లయితే ల, మ న భిన్నము లయిన
హల్లులకు స్వాత్మసంయోగము అసకృత్తుగా ప్రయోగింప బడినపుడే
దోష మవుతున్నది. కాబట్టి “మనా క్కురు షే&quot; అనే పదములో సకృ
త్ప్రయోగము ఉన్నందువలన ఇది నిర్దోషము కావలసి వస్తుంది.
మహాప్రాణఘటితసం యోగమునకు ఉదా: పూర్వము చెప్పిన శ్లోకా
నికి పూర్వార్ధమును —
అయి! మృగమదబిందుం చేత్
భాలే చాలే ! సమాతను షే
అని రచించి సమన్వయమును చూచుకోవాలి.
ఈ విధముగా 'త్వ' ప్రత్యయమును యజ
న్తములను యజ్ లు గంతము
లను ఇంకా వైయాకరణులకు ప్రియము లయిన నానిని మధురరసములో
ప్రయోగించరాదు. ఈ విధముగానే వ్యంగ్య చర్వణకంటే అతిరిక్త
మయిన యోజనావి శేషమును అపేక్షించునటువంటి ఆపాతమధురము
లయిన అనుప్రాససమూహములను, యమకాదులనూ, కూర్చగలిగి
నప్పటికీ అధిక చమతారు లయినప్పటికీ కవి నిబంధించరాదు. ఎందు
వలన అంటే అవి రసచర్వణలో అంతర్భవించవు. రసమును ఆస్వాదించు
నట్టి సహృదయుల హృదయాలను తమకు అభిముఖముగా చేసుకుంటూ
రసవిముఖులను చేస్తవి. సహృదయులు ఆ అనుప్రాసయమకముల చమ
త్కారచక్రములో పడిపోయి రసాస్వాదనవంచితు లవు తారు.
ఇంకా వి శేషఁగా విప్రలంభ శృంగారములో కవి పూర్ణముగా నిధ్యానము
ఉంచాలి. విప్రలంభ
శృంగారము అత్యంతమూ మధురతమము. అందు
వలననే విప్రలంభము మంచిపంచదారతో చేసిన పానకముతో సమాన
మని అంటున్నారు. అందువలన దానిలో ఏకొంచెమయినా వేరుగా ఉండి
స్వాతంత్ర్యమును వహించే పదార్థము సహృదయ హృదయాకుంతుద
మవుతుంది. కాబట్టి అటువంటి పస్తువును ఆ పదార్థముతో ఉంచుట
సర్వధా అనుచితము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>orkufp13c4c86exwgbld7r0y5v308zy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/202</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238355</id>
    <revision>
      <id>596334</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'రచన ధ్వన్యాత్మభూతే శృంగారే యమకాది నిబంధనమ్ శక్తా వపి ప్రమాదిత్వం విప్రలంటే విశేషతః. ధ్వనికావ్యమునకు ఆ శ్మభూతమై లోకోత్తర చమత్కారి అయిన శృంగార రసములో కవికి ఆయా రచనా సామర్...'</comment>
      <origin>596334</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3455" sha1="bo40pyx10lumevhmo34nwdvgmas7pl3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచన
ధ్వన్యాత్మభూతే శృంగారే యమకాది నిబంధనమ్
శక్తా వపి ప్రమాదిత్వం విప్రలంటే విశేషతః.
ధ్వనికావ్యమునకు ఆ శ్మభూతమై లోకోత్తర చమత్కారి అయిన శృంగార
రసములో కవికి ఆయా రచనా సామర్థ్యము ఉన్నప్పటికీ, స్వభావసిద్ధ
ముగా అవి ప్రవర్తించినప్పటికీ, యమకాదిరచన ప్రమాదమును కలుగ
జేస్తుంది. విప్రలంభ శృంగారములో ప్రమాదిత్వము అధికము అని
ఆనందవర్ధనాచార్యులు పలుకుతున్నారు.
క్లిష్టములూ విస్తృతములూ కానటువంటిన్నీ పృథగనుసంధానము
యొక్క ఆవశ్యకత లేనటువంటిన్నీ, రసాస్వాదనములోనే అత్యంతమూ
సుఖపూర్వకముగా అస్వాదనమును సంపాదించునటువంటి అనుప్రాస
యమకాదులను పంత్యాగము చేయనక్కర లేదు. ఉదా :
కస్తూరికాతిలక మాలి: విధాయ సాయం
స్మేరాననా సపది శీలయ సౌధమౌలిమ్
ప్రౌఢం భజంతుకుముదాని ముదా ముదారా
ముల్లాసయంకు పరితో హరితో ముఖాని
సఖి నాయికతో పలుకుతున్నది. ఓ సఖి! నీవు సాయంసమయములో
కస్తూరికాతిలకమును ధరించి చిరునగవు కలిగినదాననై సౌధశిఖరమును
పరిశీలించు. కుముదములు ఆనందములు అధికప్రాధిని పొందుగాక !
దిక్కులు తమ ముఖమును అంతటా ఉల్లసింపచేసికొను గాక !
ఈవిధముగా ప్రసంగమును అనుసరించి మధురరసమును వ్యంజనము
చేయు రచనలో దోషములు సంక్షేపముగా నిరూపించబడినవి.
ఏభి ర్విశేషవిషయైః సామాన్యై రవి దూషణై రహితా
మాధుర్యభారభంగుర సుందరపదవర్ణ విన్యాసా
వ్యుత్పత్తి ముద్గరంతీ నిర్మాతు ర్యా ప్రసాదయుతా
తాం విబుధా వైదర్భీం వదంతి వృత్తిం గృహీతపరిపాకమ్,
ఈ విశేషరూపములు సామాన్యరూపములు అయిన దూషణములతో '
రహితమయినదిన్నీ, మాధు్యు గుణభారము చేత భంగురము సుందరము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bo40pyx10lumevhmo34nwdvgmas7pl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/203</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238356</id>
    <revision>
      <id>596336</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రస గంగాధరము అయిన పదవర్ణములరచన కలిగినటువంటిన్నీ, కవీశ్వరుని వ్యుత్పత్తిని ప్రకటనము చేయునదై, ప్రసాదసముపేతమై మంచిపరి పాకముతో కూ కొనిన రచనను విద్వాంసులు “వైదర్భీవృత్తి...'</comment>
      <origin>596336</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3352" sha1="akbyu2kj67irpjkrxbvg0f3mrchh6ec" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రస గంగాధరము
అయిన పదవర్ణములరచన కలిగినటువంటిన్నీ, కవీశ్వరుని వ్యుత్పత్తిని
ప్రకటనము చేయునదై, ప్రసాదసముపేతమై మంచిపరి పాకముతో
కూ కొనిన రచనను విద్వాంసులు “వైదర్భీవృత్తి” అని అంటున్నారు.
ఈ దర్భనిషయములో కొన్ని పద్యములు ఉదాహరింపబడినవి.
మరియొక ఉదా :
ఆయా శైవ నిశా నిశాపతికరైః కీర్ణం దిశా మంతరం
భామిన్యో భవనేషు భూషణగణై రుల్లాసయంతి శ్రియమ్
వామే : మాన మపాకరోషి నమనా గద్యాపి రోషేణ తే
హాహాః బాలమృణాలతో ప్యతితమాం తన్వీ తను సామ్యతి.
ఒకనాయకుడు నాయికతో పలుకుతున్నాడు. ప్రియా! రాత్రి రాస్తే
వచ్చింది. రాకలో ఏమీ ఆలస్యములేదు. చూడు! నిశాపతి కిరణాలచే
వ్యాప్తమైనది. ప్రణయకోపముతో కూడుకొనిన భామినీ
మణులు భవనాలలో భూషణగణాలతో శోభను ఉల్ల సింపచేస్తున్నారు.
ఓ వామా! రసమయ సమయములో వక్రముగా గమించుదానా! నీవు
ఇప్పటికీ కొంచెమైనా కోపమును పోగొట్టుకొనవు. రోష మెందుకు! హా
! బలమృణాలముకంటె కూడా మిక్కిలి దుర్బలమైన నీతనువు వాడి
పోతున్నది. నాపై దయ లేకపోతే పోనీ. ఆ సుకుమార శరీరమును
దదుగా చూస.
ఈ వైదర్భీరీతిని నిర్మాణించుటలో కవి మిక్కిలి సావధానుడు కావలసి
ఉన్నది. కాకపోతే పరిపాకభంగము కలుగుతుంది. రసమును ఎంత
మధురముగా చేయా లని అనుకుంటామో అది ఆ విధముగా కాక
పోతు
అమరుక కవిపద్యమును చూడుడు :
శూన్యం వాసగృహం విలోక్య శయనా దుత్థాయ కించి చ్ఛనైః
నిద్రావ్యాజ ముపాగతస్య సుచిరం నిర్వర్ణ్య పత్యు ర్ముఖమ్
విస్రబ్ధం పరిచుంబ్య జాతపులకా మాలోక్య గండస్థలీం
లజ్ఞానమ్రముఖీ ప్రియేణ సహసా బాలా చిరం చుంబితా,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>akbyu2kj67irpjkrxbvg0f3mrchh6ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/204</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238357</id>
    <revision>
      <id>596338</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము 033 నూతన సమాగమములోని ముగ్ధనాయికా కృత్యము దీనిలో వర్ణితము, ఆబాల వాసగృహమును అంటే శయ్యాగారమును శూన్యముగా ఉండుట చూచి శయనమునుండి లేచి కొంచెము మెల్లగా కపటనిద్ర ను పొందిన భ...'</comment>
      <origin>596338</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3718" sha1="19vhtvx47dm7uq3sljqoy838wagb2cg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
033
నూతన సమాగమములోని ముగ్ధనాయికా కృత్యము దీనిలో వర్ణితము,
ఆబాల వాసగృహమును అంటే శయ్యాగారమును శూన్యముగా
ఉండుట చూచి శయనమునుండి లేచి కొంచెము మెల్లగా కపటనిద్ర
ను
పొందిన భర్తముఖమును చాలాసేపు పరిశీలించి బాగా ముద్దు పెట్టు
కొని పులకలు కలిగిన నాయకుని గండ ఫలక భాగమును చూచి
లజ్జానమ్రముఖ అయినది. నవ్వుతున్న ప్రియుడు తొందరగా ఆ పిల్లను
చాలా సేపు ముద్దు పెట్టు కొన్నాడు.
ఈ పద్యములో “ఉత్థాయ” &quot;కించిచ్ఛనై” ఈ రెండు స్థానములలో
సవర్ణ ఝయ్ వర్ణముల సంయోగ మున్నది. అవి కూడా అత్యంత
సమీపములో ఉన్నవి. కాబట్టి అత్యంతమూ అశ్రవ్యము, ఇట్లాగే
ఝయ్ఘటిత సంయోగ పరహ్రస్వముకూడా ఉన్నది. ఆ విధముగా
“శవైర్ని డ్రా” అనేచోట “నిర్వర్ల్య పత్యుర్ముఖం” అనేచోట రేఫఘటిత
సంయోగము ఉన్నది. ఝయటి సంయోగ పరపూస్వము ప్రచుర
ముగా ఉన్నది. ఇంకా“విస్త్రబ్ధం&quot; అనే చోట మహా ప్రాణఘటిత సంయో
గము, “లజ్జా&quot; అనేస్థలములో సవర్ణ ఝయ్ ద్వయఘటితే స్వాత్మసం
యోగము, “ముఖత్రి యేణ” అనేచోట భిన్న పద గతమైన దీర్ఘా
నంతర సంయోగమూ ఉన్నవి. ఈ విధముగా “విలోక్య, ఉత్థాయ
నిర్వర్ణ్య, పరిచుంబ్య, ఆలోక్య&quot; అని క్యాప్రత్యయము అయిదు పర్యా
యములు ప్రయోగింప బడినది. “విలోక్య, ఆలోక్య' అని 'లోకృ'
ధాతువు రెండు పర్యాయములు ప్రయోగింపబడినది. ఇది అంతా కవికి
కవితానిర్మాణ సామగ్రీ దారిద్య్ర్యము ఉన్నట్లు స్పష్టము చేస్తున్నది.
పోనీయండి. పరకీయకావ్య విమర్శనము ఎందుకు ? ఇక చాలు.
ఈ విధముగా రసములు సంక్షేపముగా నిరూపించబడినవి.
౧౦. భావము
ఇక భావధ్వని నిరూపించబడును. భావ మనగా ఏమిటి? దేనిని భావము
అని అంటారు ? భావలక్షణము ఏమి ? “విభావానుభావభిన్న ము
రసవ్యంజకము అయినట్టిది భావము&quot; అని భావలక్షణమును చెప్పడము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>19vhtvx47dm7uq3sljqoy838wagb2cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/205</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238358</id>
    <revision>
      <id>596339</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '530 నవ రసగంగా ధ ర ము చేసే సముచితము కాదు. ఈ లక్షణము రసమును ప్రతిపాదన కావ్య వాక్యములో అతివ్యాప్త మవుతున్నది. అర్థముద్వారా శబ్దము కూడా రసవ్యంజక మే కదా ! &quot; “దేనినీ ద్వారముగా చేసుకో...'</comment>
      <origin>596339</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3710" sha1="at88qgypa184dmh87vxsz47l7otzxhl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;530
నవ రసగంగా ధ ర ము
చేసే
సముచితము కాదు. ఈ లక్షణము రసమును ప్రతిపాదన కావ్య
వాక్యములో అతివ్యాప్త మవుతున్నది. అర్థముద్వారా శబ్దము కూడా
రసవ్యంజక మే కదా ! &quot;
“దేనినీ ద్వారముగా చేసుకోకుండా త నంతట తానే రసమునకు
వ్యంజకము కావాలి” అని వ్యంజకమునకు ఒక విశేషణమును కూర్చి
నట్లయితే కావ్యవాక్యములో అతివ్యాప్తి రాదు. కావ్యశబ్దము అర్థ
మును ద్వారముగా చేసుకొంటున్నదిగా ! !
కాని ఈ లక్షణము అసంభవదోషగ్రస్త మవుతుంది. ఇది అసలు
భావానికే లక్షణము కాక పోవలసివస్తుంది. భావము కూడా ద్వారాం
తరనిర పేక్షముగా రసరంజకము కావడము లేదు. అది భావము పునః
పుకరనుసంధాన మనే భావనను ద్వారముగా చేసికొని రసానికి వ్యంజక
మవుతున్నది. ఇంకా ఈలక్షణము భావనలో అతివ్యాప్తము కూడా
అవుతున్నది. భావన దేనినీ ద్వారము చేసుకోకుండా రసవ్యంజక మవు
తు
8
ఈ విధముగా పై లక్షణములో “విభావారుభావాతీరి క్త్రము” అని వి శేష
ణమును ఉంచినట్లు &quot;శబ్దాతి రిక్తము” అనే విశేషణమును కూడా వ్యంజక
పదానికి చేర్చినప్పటికీ మోక్షము లేదు. భావనలో అతివ్యాప్తి
ఆ విధముగానే ఉన్నది. భావన విభావానుభానభిన్నమూ అయింది.
శబ్దభిన్నమూ అయింది. రసవ్యంజకమూ అవుతున్నది.
ఇంకా ప్రధానముగా ధ్వనించే భావము రసన్యంజకము కావడములేదు.
కాబట్టి అవ్యాప్తి కూడా కలుగుతున్నది. ప్రధానధ్వన, మానభావానికి
ఈ లక్షణము సరిపడ లే దన్న మాట. విభావాది సామగ్రి చేత భావమే
వ్యంగ్య మవుతున్నది. కాని అది రసవ్యంజకము కావడము లేదు.
అటువంటిదికూడా భావమే. అటువంటిదానిలో ఈలక్షణము అవ్యాప్త
మవుతున్నది. అందువలన ఇది సరికాదు.
ప్రధానముగా ధ్వన్యమాన మయ్యే భావ స్థలములో కూడా ఏదోవిధముగా
రసము అభివ్య క్తము కావచ్చు. కాబట్టి అటువంటి భావాలలో కూడా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>at88qgypa184dmh87vxsz47l7otzxhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/206</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238359</id>
    <revision>
      <id>596340</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' భావము 'జకత్వము ఉన్నదని వాదించితే అసలు భావధ్వని లోపించు చరమసీమలో ఉన్న రసాభివ్యక్తినే పరిగణించితే భావధ్వని కూడా రసవ్యపదేశమే వస్తుంది కాని భావధ్వని అని పేరు ఇక భావానికి త...'</comment>
      <origin>596340</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3430" sha1="8n6t7oa4x7py4xyfvzhl8z0n9bruwwt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'
భావము
'జకత్వము ఉన్నదని వాదించితే అసలు భావధ్వని లోపించు
చరమసీమలో ఉన్న రసాభివ్యక్తినే పరిగణించితే భావధ్వని
కూడా రసవ్యపదేశమే వస్తుంది కాని భావధ్వని అని పేరు
ఇక భావానికి తావు ఏది ?
చమత్కారము ప్రకర్ష కలిగి ఉంటే భావధ్వని అవుతుంది.
ధ్వన్యమాన భావస్థలములో రసాభివ్యక్తి ఉన్నప్పటికీ అది
క్కారి కాదు. అందువలన అటువంటి స్థలములో రసధ్వని వ్యవ
ు లేదు.”
అనడముకూడా స్వారసికము కాదు. చమత్కార విరహితముగా
అభివ్యక్తము అవుతుంది అని అనడములో ఏమీ ప్రమాణము
రసమేమిటి, ధ్వన్యమాన మవుతూ చమత్కారకము కాక పోవడము
? ఏప్రమాణమువలన రనపదార్థానుభవము కలుగుతున్నదో.
మాణము రసమును సిద్ధింపచేయకుండా ఉండదు. ఆనందరూపము
రసము ఉంటుం దని సిద్ధార్థము. రసము ఆనందాంశమును విడిచి
కని ప్రమాణముద్వారా నిర్ధారిత మవుతున్నది. ఇదివరలో రసము
వాంశమునకు తప్పకుండా సంబంధించి ఉంటుం దని నిరూపించ
ప్రమాణము ప్రదర్శించబడింది. కాబట్టి ఆ ధర్తిగ్రాహక ప్రమా
చేత రసము ఆనందసంబద్ధమే అని నిశ్చయించాలి. ధర్మి రసము.
హకము తత్ప్రత్యాయకము అయిన ఏ ప్రమాణ మున్నదో అదే
కి ఆనందాంశావినాభావిత్వమును ప్రతిపాదించుతున్నది. విభావాది
నారూప మైన సామగ్రి రసాభివ్యక్తిని సాధించుతున్నది. దాని
రసోద్బోధ కలుగగానే ఆనందముకూడా అవశ్యంభావి అని ఆవే
మైనట్లే. భగ్నా వరణ చిదానందమే రసము కదా. ఈ విషయము
&quot;దప్రఘట్టములో నిర్ణీతమే.
డ ఈవిధంగా ఆశంకించాలి. ఇప్పటికీ భావలక్షణము ఈ విధముగా
వసన్న మయింది. “విభావానుభావభిన్నమై శబ్దభిన్నమూ రసాభి
జకమూ అయితే భావము &quot; అని. ఇటువంటి భావ లక్షణములో
-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8n6t7oa4x7py4xyfvzhl8z0n9bruwwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/207</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238360</id>
    <revision>
      <id>596341</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరస గంగాధరము భావధ్వని స్థలమందు చరమచమత్కారి రసాభివ్యక్తిని స్వీకరించినా భావ ధ్వనిత్వానికి నిలోపము రాదు. రసముకన్న భావము గౌణ మైనప్ప టికీ నాచ్యముకన్న ప్రధానము, కాబట్టి భా...'</comment>
      <origin>596341</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="ltznfnjrhi0iryxa1t7o79lv19ul90i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరస గంగాధరము
భావధ్వని స్థలమందు చరమచమత్కారి రసాభివ్యక్తిని స్వీకరించినా భావ
ధ్వనిత్వానికి నిలోపము రాదు. రసముకన్న భావము గౌణ మైనప్ప
టికీ నాచ్యముకన్న ప్రధానము, కాబట్టి భావధ్వనిత్వము అక్షతమే.
ఇంకా బృత్యునకు వివాహ మవుతూ ఉంటే రాజు అనుసరిస్తూ ప్రవ
ర్తించుతాడు. ఆ సమయంలో రాజుకంటే భృత్యునకు ప్రాధాన్యము
ఉన్నది. ఈ విధముగా రసముకంటకూడా భావానికి ప్రాధాన్యము
ఉంటుంది. కాబట్టి భావము భావధ్వని అనబడుతుంది.
భావానికి తుదకు రసాభివ్యంజకమును స్వీకరించినా బాధ లేదు అని.
అయినప్పటికీ దేశ
కాలన యోవస్థాద్యనేక పదార్థములతో కూర్చబడిన
పద్యవాక్యార్ధములో అతివ్యాప్తి తప్పదు. ఆ పద్యవాక్యార్థము
విభావానుభిన్న మవుతూ రసాభివ్యంజక మవుతున్నది.
ఏ ఆస్వాదనము రసాభివ్యంజనము చేస్తున్నదో ఆ ఆస్వాదనలో విషయ
మైన చిత్తవృత్తికి భావము అని పేరు అని ఈ విధముగా భావలక్షణ
మును అంగీకరించితే భావాదిచర్వణలో అతివ్యాప్తి రాదు. చిత్త
వృత్తికి “ఆస్వాదనలో విషయ మైన&quot; అని చర్వణావిషయత్వము
వి శేషణముగా ఉంచబడుతున్నది. “చర్వణావిషయచిత్తవృత్తే భావము”
అని అంటున్నాము. కాబట్టి చర్వణలో భావాదుల ఆస్వాదన విష
యము గాదు గదా ! అందువలన అతివ్యాప్తి లేదు అని వేరొక
లక్షణము.
కాని ఇది కూడా ఉచితము కాదు. ఉదా :
కాలాగురు ద్రవం సా, హాలాహలప ద్విజానతీ నితరామ్
అపి నీలోత్పలమాలాం, బాలా వ్యాలావ్యం కి లామనుతే!
ఒకసఖ రెండవసంతో ఒకవియోగినీకథను చెప్పుతున్నది. అగరు ద్రవ
మును హాలాహలముతో సమానముగా తెలుసుకుంటూ, ఆ బాలిక
నీలోత్పలమాలను కూడా సర్పపంక్తి అని అనుకుంటున్నది గదా !
ఈ పద్యములోని &quot;హాలాహలసదృశము” అనే సహృదయుల జ్ఞాన
- ములో అతివ్యాప్తి. కలుగుతున్నది. ఆ జ్ఞానము విప్రలంభ శృంగారము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ltznfnjrhi0iryxa1t7o79lv19ul90i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/208</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238361</id>
    <revision>
      <id>596342</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము orð నాకు అనుభావము. ఇది రసవ్యంజక మవుతూనే ఉన్నది. చర్వణా విషయముకూడా అయింది. ఏ విధముగా భావాలను అస్వాదించు తామో ఆ విధముగా అనుభావాలనుకూడా ఆస్వాదించుతాము. అది జ్ఞానము. కాబట్...'</comment>
      <origin>596342</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="1m33ul787epjb8g5m1plbxncu4zc4q1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
orð
నాకు అనుభావము. ఇది రసవ్యంజక మవుతూనే ఉన్నది. చర్వణా
విషయముకూడా అయింది. ఏ విధముగా భావాలను అస్వాదించు
తామో ఆ విధముగా అనుభావాలనుకూడా ఆస్వాదించుతాము. అది
జ్ఞానము. కాబట్టి చిత్తవృత్తిరూపము కూడాను. అందువలన పై లక్ష
ణము ఉచితము కాదు.
“భావములోని భావత్వమనేది అఖండో పాధి. అందువలన లక్షణని ర్దేశ
మేమీ ఆవశ్యకము కాదు” అని,
అనడముకూడా బాగా లేదు. ఆ భావత్వము అఖండము అనడములో
ప్రమాణము ఏమీ లేదు. ఈ విధముగా పూర్వపక్ష వార్త లున్నవి.
సిద్ధాంతమును ఇక వినవలసి ఉన్నది.
భావలక్షణము
విభావాదివ్యజ్యమాన హర్షాద్యన్యతమత్వం తత్వమ్.
విభావాదులద్వారా ధ్వన్యమానము లగు హర్షాదులలో ఏదో అగుట
భావము అవుతుంది అని భావలక్షణము. “వ్యభిచార్యంజితో భావః”
ధ్వనిత మగునట్టి వ్యభిచారిభానము భావ మనబడును అని పెద్దలు
చెప్పుతున్నారు. ఈ భావాభివ్యక్తి విషయములో మూడు మతము
లున్నవి.
మొదటి మతము: సామాజికుల హృదయసీమలో వాసనారూపంగా
ఉన్న స్థాయిభావాలు కావ్యనాటకాదులలో ఉపస్థితము లయిన
విరుద్ధవిరుద్ధ భావాలచేత ఏమాత్రమూ తిరస్కరింప బడవు. కాబట్టి
ఆయా అభివ్యక్త సామగ్రి వలన స్థిరమైన అభివ్యక్తిని పొందుతున్నవి.
ఆ విధముగానే ఈ హర్షాది భావాలు కూడా అభివ్యక్తిని పొందుతవి
అని ప్రథమపక్షము. ఇదే సిద్ధాంతము.
రెండవ మతము: సామాజికుల హృదయంలో స్వభావసిద్ధముగా చిదా
నందము ఉన్నది. విభావాను భావాదులు అభివ్యక్తి సామగ్రిచేత
జోద్రేకము కలుగగా ఇదివరలో చిదానందానికి ఉన్న ఆవరణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1m33ul787epjb8g5m1plbxncu4zc4q1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/209</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238362</id>
    <revision>
      <id>596343</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరస గంగాధరము నివృత్తమై పోతున్నది. అట్లా భగ్నా వరణ మైన చిదానందము స్థాయిభావోపహితమై రసముగా అభివ్యజ్యమానమవుతున్నది. ఆ విధముగా విభావాద్యభివ్యక్తి సామగ్రి చేత సత్వోద్రేకము...'</comment>
      <origin>596343</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4107" sha1="6vhqgb7ajxiuiyd6r6s6wsyyceh6dfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరస గంగాధరము
నివృత్తమై పోతున్నది. అట్లా భగ్నా వరణ మైన చిదానందము
స్థాయిభావోపహితమై రసముగా అభివ్యజ్యమానమవుతున్నది.
ఆ విధముగా విభావాద్యభివ్యక్తి సామగ్రి చేత సత్వోద్రేకము కలిగితే
భగ్నా వరణ చిద్విశిష్ట భావాలు కూడా సామాజిక హృదయంలో
అభివ్యక్తము లవుతున్నవి అని ద్వితీయకల్పము.
మూడనమÍము : వాచకలకు కాది శబ్దాల ద్వారా వాచ్యల క్ష్యాద్య
జ్ఞోపస్థితి కలుగుతున్నది. అయినా వక్తృబోద్ధ వ్యాది వైశిష్ట్యం ఉండ
గానే అను రూపముగా స్వలంకారాత్మకమైన వ్యంగ్యము
శ్రోతల హృదయములో అభివ్యక్త
మవుతున్నది. అదే విధముగా
ప్రకృతములోకూడా విభావాదులను ప్రతిపాదనము చేయు ఆ యా శబ్ద
ముల ప్రత్యయానంతరము అనురణనన్యాయానుసారంగా ఈ హర్షాది
భావాలుకూడా సామాజికుల హృదయభూమిలో అభివ్య క్త
క్తము లవుతూ
ఉంటవి అని కొందరు అంగీకరించే తృతీయ పక్షము.
విభావము అనుభావము అనే ఈ రెండూ హర్షాది భావాలకు వ్యంజక
ములు. ఒక వ్యభిచారి భావము ధ్వన్యమాన మవుతూ ఉన్నప్పుడు
వ్యంజకముగా వేరొక వ్యభిచారి భావము అవశ్యము ఉండితీరాలని నియ
మము లేదు. వేరొక వ్యభిచారి వ్యంజకముగా ఉండాలి అనే టట్లయితే
అదే ప్రధాన మవుతుంది. వ్యంగ్యముగా తలచబడే వ్యభిచారి భావము
ఏవిధముగా అభివ్యక్త మవుతున్నదో వ్యంజకముగా తలచబడే వ్యభి
చారిభావముకూడా ఆ విధముగానే అభివ్యక్త మవుతుంది. దీనిలో
ఇంకా అభివ్యంజకత్వ మనేది అధికముగా ఉంటుంది. అందువలన అదే
ప్రధాన మవుతుంది. అందువలన విభావము అనుభావము అనేవి రెండే
వ్యభిచారిభావాలకు వ్యంజకములని తలంచుట సముచితముగా ఉంటుంది.
కాని వాస్తవంగా పరిశీలించిన ట్లయితే ప్రకరణాది వశమువలన ఒక
భావము ప్రాధాన్యము పొందుతున్నప్పుడు దానిని వ్యక్తము చేయు
సామగ్రి ద్వారా అనుద్దిష్టముగా ఇతర భావముకూడా అభివ్యక్తము
కావచ్చును. సామాన్యంగా ప్రధానభావము ధ్వన్యమాన మవుతూ
ఉన్నప్పుడు ఏదో ఒక ఇతరభావము ధ్వనిత మవుతూనే ఉంటుంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vhqgb7ajxiuiyd6r6s6wsyyceh6dfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/210</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238363</id>
    <revision>
      <id>596344</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము: ఇతర భావరహితంగా కేవలము ప్రధానభావము ధ్వనితము కాదు. అట్లా నాంతరీయకముగా, అంటే అనుద్దిష్టముగా, ఆప్రధానముగా ధ్వనిత మైన ఇతర వ్యభిచారి భావము ప్రకరణబలముతో ఉన్న ప్రకృతవ్యభి...'</comment>
      <origin>596344</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="4nrfa6f8l9vfhenjhhc9sem9q1pqziq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము:
ఇతర భావరహితంగా కేవలము ప్రధానభావము ధ్వనితము కాదు. అట్లా
నాంతరీయకముగా, అంటే అనుద్దిష్టముగా, ఆప్రధానముగా ధ్వనిత
మైన ఇతర వ్యభిచారి భావము ప్రకరణబలముతో ఉన్న ప్రకృతవ్యభి
చారిభావముకంటె హీనమే అవుతుంది. అందువలన అది అంగ మైన
ప్పటికీ హాని లేదు.
గర్వాదులు అభివ్యంగ్యము లయ్యేటప్పుడు అమర్ష, అమరాదు లభి
వ్యంగ్యము లయ్యేటప్పుడు గర్వమూ నాంతరీయకముగా అభివ్యంగ్యము
కాక తప్పదు. ఈ రెండు భావాలలో ఒక భావముకంటే వేరొక భావము
గౌణము అయినప్పటికీ గుణీభూతవ్యంగ్య మవుతుంది కాని భావధ్వని
నక్కర లేదు.
తే
ఏభావము ప్రధానముకన్న వేరుగా విభావాను భావములద్వారా అభి
వ్యక్త మవుతుందో అట్టి భావమే గుణీభూతవ్యంగ్య మవుతుంది.
ప్రధాన భావాభివ్యక్తి సామగ్రి చేత అది అభివ్యక్తము కాదు. అట్లా
అయితే గుణీభూతవ్యం గ్యత్వ వ్యవహారమే పోతుంది. గర్వాది ధ్వను
లలో అమరాదులు నాంతరీయకములు, కాబట్టి గర్వాది ధ్వనులకు
ఉచ్ఛేద మీ కలుగుతుంది. అవి ఎప్పుడూ అమరాదరహితముగా
ధ్వన్యమానములు కావు కదా. గర్వాదులలో గోచరించే అమర్ష
భావము వేరు వేరు విధానాను భావములతో అభివ్యక్తము కావడము
లేదు. గర్వాదులను తెలియజేసే విభావానుభావాలే అమర్ష ను కూడా
అభివ్యంజనము చేస్తున్నవి. అందువలననే అవి నాంతరీయకములు అని
అంటున్నాము. గుణీభూతముగా ఉండదగిన భావ మయితే అనాంతరీ
యక మవుతుంది. కాబట్టి నాంతరీయకముగా ఉన్న భావానికి ధ్వనస
ముంటుం దని గ్రహించాలి.
ఇక్కడ వ్యభిచారిభావానికి విభావమంటే సాధారణ మైన నిమిత్తకారణ
మని ఊహించాలి. అంతే కాని రసానికివలె సర్వధా ఆలంబనోద్దీపన
ములు అపేక్షితములు కావు. ఎక్కడ నయినా ఒక చోట విభావములో
అలంబనోద్దీపనములు సంభవించేట ట్లయితే వానిని కూడా గ్రహించ
వచ్చును, ఏమి 'ని'షేధము లేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4nrfa6f8l9vfhenjhhc9sem9q1pqziq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/211</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238364</id>
    <revision>
      <id>596345</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'OFF నవరసగంగా ధ ర ము - భావ గణనము - హర్షస్మృతి బ్రీడా మోహ ధృతి శంకా గ్లాని దైన్య చింతా మద శ్రమ గర్వ నిద్రా మతి వ్యాధి క్రాస సుప్త విదో ధామ రావహిశోగ్ర తోన్మాద మరణ వితర్క విషా దౌత్సు...'</comment>
      <origin>596345</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3693" sha1="1i05awnnlkfqm68xcadddr7qklkn3t2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;OFF
నవరసగంగా ధ ర ము
-
భావ గణనము
-
హర్షస్మృతి బ్రీడా మోహ ధృతి శంకా గ్లాని దైన్య చింతా మద శ్రమ గర్వ
నిద్రా మతి వ్యాధి క్రాస సుప్త విదో ధామ రావహిశోగ్ర తోన్మాద మరణ
వితర్క విషా దౌత్సు క్యావేగ జడ తాల స్యాసూ యావస్తార చపలత్యా
ప్రతిపక్ష కృత ధిక్కారాది జన్మా నిర్వేద శ్చేతి త్ర యస్రింశ ద్వ్యభిచారిణః
గురుదేవనృపపుత్రాదివిషయా రతి శ్చేతి చతుస్త్రింశత్.
హర్షాది బ్రానములు ముప్పదినాలుగు. హర్షము, స్మృతి, వ్రీడ, మోహము,
ధృతి, శంక, గ్లాని, దైన్యము, చింత, మదము, శ్రమము, గర్వము,
నిద్ర, మతి, వ్యాధి, శ్రాసము, సుప్తము, విబోధ, అమర్ష, అవహిత్థ,
ఉగ్రత, ఉన్మాదము, మరణము, వితర్కము, విషాదము, ఔత్సుక్యము,
ఆవేగము, జడత, ఆలస్యము, అసూయ, అపస్మారము, చపలతలు,
ప్రతిపక్షి చేసిన తిరస్కారమువలన ఉత్పన్నమైన నిర్వేదము- అనే ఇవి
ముప్పదిమూడు వ్యభిచారి భావాలు. గురుదేవ నృవపుత్రా దీవిషయమైన
రతికూడా వ్యభిచారి భావ ను. ఈ మొత్తము 34 వ్యభిచారి భావాలు.
పుత్రాదులు ఆలంబనముగా కలిగిన రతి వాత్సల్య మనే రసాంతర
మవుతుం దని కొందరు తలంచడం ఈ గణనచేత పరాస్త మవుతున్నది.
ఉచ్ఛృంఖలత్వ మనేది భరతముని వచనముచేత వరాహతమై పోతు
న్నది. కాబట్టి ఈ చెప్పిన భానములనే పరిగణనము చేయడము సము
చితముగా ఉంటుంది.
౧. హ ర్ష ము
ఇష్టప్రాప్త్యాది జన్మా సుఖవిశేషో హర్ష ః.
8-
వాంఛితము లయిన పదార్థముల ప్రాప్త్యాదివలన కలిగే సుఖవిశేషము
హర్షము. ఈ విషయమున ఇతరులు ఈ విధముగా చెప్పుతున్నారు.
దేవధరృగురుస్వామి ప్రసాదః ప్రియసంగమః
మనోరథాప్తి రప్రాప్య మనోహరధనాగమః
తథోత్పత్తిశ్చ పుత్రాదే ర్విభావో యత్ర జాయతే
నేత్రవక్త్రప్రసాదశ్చ ప్రియో క్తి ః పులకోద్గమ ః
అశ్రు స్వేదాదయ శ్చానుభావా హర్షం సమాదిశేత్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1i05awnnlkfqm68xcadddr7qklkn3t2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/212</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238365</id>
    <revision>
      <id>596346</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము OFF దేవత, భర్త, గురువు, ప్రభువుల అనుగ్రహము, ప్రియసమాగమము, మనోరథప్రాప్తి, పొంద శక్యము కాని మనోహరమైన ధనలాభము, పుత్రాదుల ఉత్పత్తి, ఇవి దేనియందు విభావములుగా ఉంటవో, నేత్ర ముఖ...'</comment>
      <origin>596346</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2947" sha1="ad1et4u5rka5zv5zontiumtit27fhgu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
OFF
దేవత, భర్త, గురువు, ప్రభువుల అనుగ్రహము, ప్రియసమాగమము,
మనోరథప్రాప్తి, పొంద శక్యము కాని మనోహరమైన ధనలాభము,
పుత్రాదుల ఉత్పత్తి, ఇవి దేనియందు విభావములుగా ఉంటవో, నేత్ర
ముఖ ప్రసన్నత ప్రియవచనము రోమాంచము అశ్రుస్వేదాదులు అనే
ఇవి దేనికి అనుభావములు అవుతవో, దానిని హర్షముగా నిరూపించ
వలసినది అని. దీని ఉదా :
అవధౌ దివసావసానకాలే, భవనద్వారి విలోచనే దధానా
అవలోక్య సమాగతం తదా మా, మథ రామా వికసనుఖీ బభూవ.
నాయకుడు తనమిత్రునితో చెప్పుతున్నాడు. గడువు తుదిదినమందు
సాయంకాలమున గృహద్వారమున నేత్రములను నిలిపినదై అప్పుడు
వచ్చిన నన్ను చూచి తరువాత నారామ వికసమ్ముఖి అయినది.
దీనిలో అవధికాలములో ప్రియుడు వచ్చుట విభావము, ముఖవికాసము
అనుభావము.
సృ
సంస్కార జన్యం జ్ఞానం సృతిః.
పదార్థములను చూచినప్పుడూ వినినప్పుడున్నూ, హృదయములో
సంస్కారము కలుగుతుంది. ఆ సంస్కారము ద్వారా ఉత్పన్నమైన
జ్ఞానము సృతి' అనబడును. ఉదా:
తన్మంజుమందహసితం శ్వసితాని తాని
సా పై కలంకవిధురా మధురానన శ్రీ శ్రీ
అద్యాపి మే హృదయ మున్మదయంతి హంత!
సాయంతనాంబుజసహోదరలోచనాయాః |
నాయకుడు తన మిత్రునితో చెప్పుతున్నాడు. సాయంసమయ
సమానలోచనములు కలిగిన ప్రియురాలియొక్క ఆ మనోహర మంద
హసితము, ఆ శ్వసితములు, కళంకరహితమైన ఆ మధురముఖశోభ
ఇప్పటికీ నాహృదయమును ఉ నృత్తము చేస్తున్నవి. ఆహా!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ad1et4u5rka5zv5zontiumtit27fhgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238366</id>
    <revision>
      <id>596347</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '300 నవ రస గంగాధరము దీనిలో చింతావిశేషము విభావము. ఆక్షేపగమ్యము అయిన సమున్నతి, శరీరనిశ్చలత్వము మొదలైనవి అనుభావాలు, పరిశీలించితే అభివ్యజ్యమాన మగు విప్రలంభశృంగారము గోచర మవుతు...'</comment>
      <origin>596347</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="9sc42bugwimvdhutf679d7m1fejfbhj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;300
నవ రస గంగాధరము
దీనిలో చింతావిశేషము విభావము. ఆక్షేపగమ్యము అయిన
సమున్నతి, శరీరనిశ్చలత్వము మొదలైనవి అనుభావాలు, పరిశీలించితే
అభివ్యజ్యమాన మగు విప్రలంభశృంగారము గోచర మవుతున్నది. ఈ
చెప్పిన స్మృతిరూప మైన సంచారిభావము నాయికారూప మైన విభా
వము హంత పదముద్వారా అభివ్యంగ్య మయిన హృదయవికలతో
రూప మగు అనుభావము. వీటి సంయోగమువలన విప్రలంభవ్యక్తి
ఉన్నది. అందువలన “రసధ్వని' అనవచ్చును.
అయినప్పటికీ, మొదట స్మృతి స్ఫురించుతున్నది. అన్నిటికన్న ముం
దుగా అదే హృదయములో భాసించి చమత్కా రాపాదకము అవు
తున్నది. అందువలన ఈ పద్యము సృతికి ఉదాహరణముగా తలచ
బడుతున్నది.
ఇక్కడ ఈశంక కలుగవచ్చును. నైయాయికుల పదార్థ విజ్ఞాన శైలి అను
సరించి చూస్తే “తత్ &quot; అనే పదముయొక్క అర్థవిషయములో రెండు
మతములు గోచరము లవుతవి. వానిలో ఇది మొదటి మతము.
ФФ
ఏ పదార్థానికి తత్ అనే పదముతో వర్ణన ఉంటుందో ఆ పదార్థానికి
ఆ శత్
' పదముద్వారా అసాధారణ రూపములో బోధ కలుగుతుంది.
ఆదశలో ఆపదార్థము “బుద్ధిస్థ&quot; అనే విశేషణముతో కూడుకొన్నదిగా
తలచబడుతున్నది. ''తత్ హసితం&quot; అనేచోట “బుద్ధినమైన లోకో
త్తర మగు సౌందర్యయుక్తము” అని “తత్ &quot; పదానికి అర్థము.
ఇక్కడ హసీతాసికి &quot;లోకోత్తర సౌందర్యసహితము” అని విశేషణము.
అనగా ఇతరహసితాలకంటే దీనిలో ఇది భేదకధర నన్న మాట.
బుద్ధిస్థత్వము దానికి ఉపలక్షణము. ఈవిధముగా హసితమును బోధన
చేయడములో 'తత్ 'పదానికి శక్తి ఉన్నది. కాబట్టి హసితము తత్
పదానికి శక్య మవుతున్నది.
వి శేషణము శక్యతావఛ్ఛేదకము అని వ్యవహరించబడుతుంది. అందు
వలన హసితవిశేషణ మైన లోకోత్తర సౌందర్యము శక్యతావచ్ఛేదక
మవుతున్నది; శక్యతావచ్ఛేదకము అనగా ఏదైనా శక్యార్థములో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9sc42bugwimvdhutf679d7m1fejfbhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238367</id>
    <revision>
      <id>596348</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము ఉంటూ ఉన్న శక్యతను ఇతరళక్యతలకంటె వేరుపరిచే ధర్మము అని అర్థము. శక్యతానచ్ఛేదకమును బోధన చేసే శక్తి కూడా పదమందే ఉన్నట్లు అంగీకరించబుతున్నది. 'తత్' పదమువలన భిన్నభిన్న వి...'</comment>
      <origin>596348</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="6u7dnrcgszyb6mgl391wo514fx7km7c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
ఉంటూ ఉన్న శక్యతను ఇతరళక్యతలకంటె వేరుపరిచే ధర్మము అని
అర్థము. శక్యతానచ్ఛేదకమును బోధన చేసే శక్తి కూడా పదమందే
ఉన్నట్లు అంగీకరించబుతున్నది.
'తత్' పదమువలన భిన్నభిన్న విశేషణాలతో కూడుకొనిన జగత్తు
లోని సర్వపదార్ధములూ తెలియబడుతవి. ఆ సర్వవి శేషణములనూ
వ్యవస్థీతములను చేయడానికి ఏదైనా వాస్తనభర్తము లేకపోయి
నప్పటికీ వానిలో “బుద్ధిష్టత్వము” అనే ధర్మము ఒకటి ఉపలక్షణరూప
ముగా అంగీకరించబడుతున్నది. ఈ ఏకత్వమువలన సర్వపదార్థములనూ
బోధచేసే శక్తి ఒకటి 'తత్ ' పదములో సిద్ధ మవుతున్నది. అంతేకాని
తత్పదానికి నానార్థాలు లేవు. ఈ బుద్ధిస్థత్వము అనే ధర్మము సకలశక్య
తావచ్ఛేదకములకు అనుగమక మనీ, స్యివస్థాపక మనీ అంగీకరించబడు
తున్నది. ఈ అనుగమక మనిది ఏదైనా ఒక పదానికి శత్యార్థ మని
బడదు. ఇది ఈ మొదటి మతరహస్యము.
రెండవ మనము : అసాధారణహపముగా పదార్థబోధ కలుగదు.
బోధ బుద్ధిస్థపదార్థరూపముగా కలుగుతుంది. బుద్ధి జ్ఞానమూ అనేవి
గొండు - ఒక పదార్ధానికే పేరులు. స్మృతి కూడా ఒక విధ మైన జ్ఞానమే.
ఈ రెండు మతాలలోనూ 'తత్' శబ్దముతో స్మృతికి కొంత సంబంధము
అవశ్యముగా ఉన్నది. పై పద్యములో 'సత్' పదము ప్రయోగింపబడి
నందువలన &quot; ఈశాన్యములో స్మృతిభావముయొక్క ధ్వని ఉన్నది&quot;
అనరాదు. పైన చెప్పవతిగా వ్యంగ్యానికి వాచ్యముతో కొంతసంబం
ధము ఉన్నందువలన &quot;ధ్వని అని అవడానికి దీనికి యోగ్యత లేదు అని
పూర్వపక్షము.
ఇక ఇది సమాధానగ్రంథము. మొదటి మతానుసారముగా తత్పదానికి
అసాధారణరూపము కలిగిన పదార్థము 'వాచ్యము. శక్యతావచ్ఛేద కానికి
బుద్ధి అనుగమనము సంపాదించుతున్నది. వాచ్యత్వము బుద్ధిని స్పృశిం
చడము లేదు. బుద్ధివాచ్య (శక్యము కా దన్నమాట. కాబట్టి వ్యంగ్య
త్వానికి క్షతి లేదు.
26&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6u7dnrcgszyb6mgl391wo514fx7km7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/215</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238368</id>
    <revision>
      <id>596349</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరస గంగాధరము రెండవమతములో &quot;బుద్ధిస్థము&quot; అనేపదార్థము తత్పదానికి వాచ్యము. అందు వలన బుద్ధిసామాన్య మనే సాధారణజ్ఞానము తత్పదము చేత ప్రతి పాదింపబడినప్పటికీ స్మృతిరూపముగా ప్రత...'</comment>
      <origin>596349</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3714" sha1="iqw5id6msz3shha552o4xbxey8qs9ym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరస గంగాధరము
రెండవమతములో &quot;బుద్ధిస్థము&quot; అనేపదార్థము తత్పదానికి వాచ్యము.
అందు వలన బుద్ధిసామాన్య మనే సాధారణజ్ఞానము తత్పదము చేత
ప్రతి
పాదింపబడినప్పటికీ స్మృతిరూపముగా ప్రతిపాదింపబడడము లేదు.
రూపమైన బోధ వ్యంజనాద్వారానే కలగాలి. అందువలన స్మృతి
వ్యంగ్యమే.
ఈ పై క్లిష్ట విషయాన్ని ఈ ఉక్తిభంగీద్వారా కూడా తెలియడము
సముచితముగా ఉంటుంది.
తదాది శబ్దాలను ప్రయోగించినప్పుడు నలాదిబోధ కలుగుతున్నది. ఆ
సలాదిబోధ కలుగుటలో “బుద్ధిస్థ” అని బుద్ధిస్థత్వ మనేధ ర్మమును పుర
స్కరించుకొనే ఆబోధ కలుగుతున్నది. నలాదిపదాలవలన వ్య క్తిబోధ
కలిగినప్పుడు నలత్వ మనేధ ర్మమును పురస్కరించుకొనే బోధ కలుగు
తుంది. 'నైషధ' పదమువలన బోధ కలిగినప్పుడు 'నిషధప్ర భుత్వ కూప
ధర్మమును' పురస్కరించుకొని బోధ కలుగుతుంది. ఇట్లా బోధింపబడే
వ్యక్తి ఒకటి అయినప్పటికీ విశేషణీభూతధరాలు వేరువేరుగా ఉంటవి.
ఆ విశేషణీభూతధర్మాలను బోధించడములో తదాదిశబ్దముల స్థలములో
నలబోధ కలుగునప్పుడు 'బుద్ధిస్థ' అని బోధ కలుగుతుం దని ఒక అభి
ప్రాయము.
ఈబుద్ధిస్థత్వము విశేషణముగా భాసించదు. నలపదమువలన కలిగిన
బోధలో మాదిరిగా నలత్వమే విశేషణముగా భాసించుతుం దని
వేరొక అభిప్రాయము, ఈ రెండవ అభిప్రాయములో తచ్ఛమువలన
నలబోధ కలుగునప్పుడు నలత్వము విశేషణము, నలవ్య క్తి విశేష్యము.
దిలీపునిబోధ కలుగు స్థలములో దిలీపత్వము విశేషణము, దిలీపుడు
విశేష్యము. రామబోధ కలుగుచోట రామత్వము విశేషణము,
రాముడు వి శేష్యము. ఈ విధముగా తచ్ఛబ్దమువలన కలిగే బోధలలో
విశేష్య వ్యక్తులు విశేషణవ్యక్తులు కూడా వేరు వేరయినప్పుడు
హర్యాదిపదాలలో మాదిరిగా నానార్థాలు కలుగవలసి వస్తుంది.
'
అని శక కలుగవచ్చును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iqw5id6msz3shha552o4xbxey8qs9ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238369</id>
    <revision>
      <id>596350</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము 903 దీని సమాధానమును ఈవిధంగా గ్రహించాలి. విశ్లేష్యవ్యక్తులూ విశేషణీభూతధర్మాలూ వేరు వేరయినా ఆ ధర్మాలు వేరొక ధర్మము చేత అనుగతములు అయినప్పుడు ఆ పదమును నానార్ధకముగా పరి...'</comment>
      <origin>596350</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4594" sha1="9xiry8i05bpxuwro5keebf7k5pksinw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
903
దీని సమాధానమును ఈవిధంగా గ్రహించాలి. విశ్లేష్యవ్యక్తులూ
విశేషణీభూతధర్మాలూ వేరు వేరయినా ఆ ధర్మాలు వేరొక ధర్మము
చేత అనుగతములు అయినప్పుడు ఆ పదమును నానార్ధకముగా పరి
గణించకూడ దని అమతము వారి నిర్ణయము. కాగా ప్రకృతములో
ఉన్న తత్పదములు పై అభిప్రాయభేదాన్ని బట్టి 'బుద్ధిస్థ'ములు అనే
అర్థాన్ని చెప్పవచ్చును. ఆ హసితాదులలో ఉన్న విశేషధ రవత్తులు
అని కూడా అర్థము చెప్పవచ్చును. ఈ రెండవపక్షములో 'బుద్ధి'
అనే అర్థము ఏశబ్దముచేతనూ చెప్పబడకపోయినా “బుద్ధిస్థము &quot; అని
బోధి స్తుంది. అనే పక్షములో, బుద్ధి తదాది శబ్దవాచ్యకోటిలో చేరినట్లు
స్పష్టము. వ్యంగ్య మనేది వాచ్యముగా ఉండరాదని నిషిద్ధార్థము.
ప్రకృతములో వ్యంగ్యము అని తలచబడే స్మృతి బుద్ధియే కదా ! అది
వాచ్యము అవుతున్నప్పుడు స్మృతి ధ్వని అనడం కుదరదు అని పూర్వ
పక్షము.
ఆ
ఇది సమాధానము. ఇచట బుద్ధి అనేటపుడు సృతికికూడా సంగ్రహము
కలిగినా, ఆ స్మృతి బుద్ధిస్థత్వ మనే ధర్మవి శేషితమై వాచ్య మవుతు
న్నది. స్మృతిత్వరూప ధర్మవిశేషితమై సృతి వాచ్యము కావడము
లేదు. కాబట్టి స్మృతిత్వరూప ధర్మవిశేషితమై స్మృతివ్యంగ్య మగుటలో
బాధకము లేదు. “న్యంగ్యార్థములో విశేషణీభూతధర్మము నాచ్యార్థ
ములో విశ్లేషణీభూతధ ర్మము వేరువేరు అయిన ట్లయితే వి శేష్యన్య_క్తి
వాచ్య మయినా వ్యంగ్యమే కావచ్చును' అనే మతానుసారముగా ఈ
ఉదాహరణము ఈయబడినది.*
* ఈ విషయములో నిరూపించబడిన శంకాసమాధాన ప్రఘట్టము మొత్తానికి
నిర్గలిత మైన సారాంశమును ఈవిధముగా గ్రృహించవచ్చును.
'తక్పదానికి ఆర్థవిషయములో నైయాయికులలో మతద్వయము ఉన్నది.
బుద్ధిస్థత్వరూపముగా అనుగతముగా చేయబడిన అసాధారణపదార్థము తత్పద బోధ్యము
అని ప్రథమమతము, బుద్ధిసత్వ మనేది అనుగమకధ గ్యము. ఇది నానార్థములను వ్యవస్థ
తము చేస్తున్నది. ఇట్లా వ్యవస్థిత నానార్ధములను శోధించడమువలన 'తత్ ' పదము
సర్వార్థబోధక మయినప్పటికీ అనే కారకముగా పరిగణింపబడదు. తదాది పదముల స్థల
ములో ఈబుద్ధిసత్వ మనే ధ
ధర్తమే 'సకలశక్యతావచ్ఛేదకములకు అనుగమకముగా
స్వీకరింపబడుతున్నది. ఈ అనుగమతము ఏపదానికీ శక్య మనబడదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xiry8i05bpxuwro5keebf7k5pksinw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238370</id>
    <revision>
      <id>596351</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధర ము పై పద్యములో సృతి వాక్యమువలన ధ్వనిత మవుతున్నది. అందు వలన 'ఇది పదధ్వని కాదు' అని తోచవచ్చును. కాని తచ్ఛబ్దమాత్రమే ఆ వ్యంగ్యస్వరూపమును నిలువ బెట్టుతున్నది. అందు...'</comment>
      <origin>596351</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4765" sha1="hvmf9urwt7tfbx2flse7rejsblt97xr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధర ము
పై పద్యములో సృతి వాక్యమువలన ధ్వనిత మవుతున్నది. అందు
వలన 'ఇది పదధ్వని కాదు' అని తోచవచ్చును. కాని తచ్ఛబ్దమాత్రమే
ఆ వ్యంగ్యస్వరూపమును నిలువ బెట్టుతున్నది. అందువలన
ఈ స్మృతి
ఈ
భావము పదముద్వారా ధ్వనిత మవుతున్న దని గ్రహించాలి. వ్యంగ్యార్థ
ప్రకటన సామర్థ్యము పరిశీలించితే తచ్ఛబ్దమాత్రమందే విశ్రాం
తిని పొందుతున్నది. కాబట్టి పదధ్వని అంటారు. ఇక్కడ పదానికే
'కుర్వద్రూపత్వము' ఉన్నది. ఆయావస్తువులో ఉండే అసాధారణ
శక్తి స్వభావానికి కుర్యద్రూప మని వ్యవహారము. కాబట్టి “భావాలు
పదవ్యంగ్యము లయితే విచిత్రత లేదు&quot; అనేవారి వాదము నిరస్త
మవుతున్నది.
తత్ పదముచేత పదార్థానికి అసాధారణరూపముగా బోధ కలుగదు. బుద్ధి
స్థత్వరూపముగా కలుగుతుంది' బుద్ధిస్థత్వము శక్యతావళ్ఛేదక మే అని ద్వితీయ మతము,
బుద్ధిస్థత్వముచేత అనుగతీకృతమైన అసాధారణపదార్థబోధ కలుగుతుంది
అని ప్రథమము; బుద్ధిస్థరూ పార్థమే బోధించబడుతుందని రెండవది. ఈ రెండు మతా
లలోకూడా 'తత్' పదముచేత బుద్ధిస్థము పరామర్పింపబడుతున్నది. బుద్ధి
జ్ఞానమూ
ఒకటే, సృతి జ్ఞానరూపమే.
అందువలన (శత్) పదముచేత బుద్ధిష్టము పరామర్శింపబడినపుడు ఆ 'తత్)
పదముచేత జ్ఞానరూపమైన సృతికూడా పరామర్శింపబడింది. కాబట్టి 'త నంజు' అనే
పద్యము సృతిధ్వనికి ఉదాహరణము కాదు. ఇక్కడ తత్పదమువలన జ్ఞానరూప
సృతికి పరామర్శ ఉన్నందువలన సృతితో వాచ్యతకు సంబంధము కలిగింది.
వ్యంగ్యార్థానికి ఏవిధముగానూ వాచ్యతా సంస్పర్శ లేనపుడే ధ్వని అవుతుంది అని
శంకా గ్రంధము.
ప్రథమమతాను సారముగా ఈ పద్యములో కక్పదానికి అసాధారణ సౌందర్య
విశిష్టమైన హనీతాదికము శక్యము, బుద్ధి శక్య తా వచ్ఛేద కానికి అనుగమమా త్రము నే
సంపాదించుతుంది. అది వాచ్యము (అంటే శశ్యము) కాద ని తేలుతుంది.
రెండవమతంలో కూడా బుద్ధిస్థత్వము తప్పడానికి శక్యతావళ్ఛేదకము. కాగా
బుద్ధిస్టలో ఉన్నబుద్ధి సామాన్యజ్ఞానరూపముగా ప్రతిపాదించబడినా సృతిత్వవి
శేష
రూపముగా స్మృతి వ్యంజన చేతనే బోధింపబడాలి కాని శక్తిచేత బోధింపబడదు.
కాబట్టి మతద్వయంలోకూడా సృతికి వాచ్యత్వము లేదు. అందువలన పైపద్య
ములో సృతిధ్వనిత్వము అవ్యాహతము అని గ్రహించాలి. ఇది సమాధానము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hvmf9urwt7tfbx2flse7rejsblt97xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238371</id>
    <revision>
      <id>596352</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90% నవ రసగంగా ధ ర ము 3 బ్రీ డ శ్రీణాం పురుషముఖావలోకనాదే, పుంసాం చ ప్రతిజ్ఞాభంగపరాథ వాదే రుత్పన్నః వైవర్ణ్యాధోముఖత్వాది కారణీభూత శ్చిత్తవృత్తి విశేషో క్రీడా. స్త్రీలకు పురుష...'</comment>
      <origin>596352</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2815" sha1="ap6nwiyawiuyj3n037npttwmpbavnmy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;90%
నవ రసగంగా ధ ర ము
3 బ్రీ డ
శ్రీణాం పురుషముఖావలోకనాదే, పుంసాం చ ప్రతిజ్ఞాభంగపరాథ
వాదే రుత్పన్నః వైవర్ణ్యాధోముఖత్వాది కారణీభూత శ్చిత్తవృత్తి
విశేషో క్రీడా.
స్త్రీలకు పురుషముఖము చూచుట మొదలగువాని వలన, పురుషులకు
ప్రతిజ్ఞాభంగము, పరాభవము మొదలగువానివలన ఉత్పన్న మైనదై
వైవర్ణ్యము అథోముఖత్వము మొదలయినవానికి కారణ మైన చిత్త
వృత్తి విశేషము వ్రీడ అనబడును. ఉదాహరణము:
కుచకలశయుగాన ర్మామకీనం నఖాంకం
సపులకతను మందం మంద మాలోకమానా
వినిహితవదనం మాం వీక్ష్య చాలా గవాక్షే
చకితనతనతాంగీ సద సద్యో వివేళ.
నాయకుడు తనమిత్రునితో చెప్పుతున్నాడు. కలశములతో సమానము
లయిన రెండు కుచాలమధ్యలో నానఖక్షతమును నాయిక పులకితాంగి
అయి మెల్లగా చూస్తున్నదై, గవాక్షములో ముఖమును ఉంచిన
నన్ను చూచి చకితములు అత్యంతమూ నతములూ అయిన అంగ
ములు కలదై అప్పుడే భవనములో ప్రవేశించినది.
ఈ పద్యములో నాయిక, ప్రియుణ్ణి చూడడము, కుచములమధ్యలో
ఉన్న ప్రియనఖక్షతములను నాయిక చూడడమువలన కలిగిన హర్షమును
సూచన చేయునటువంటి రోమాంచాదులను ప్రియకు చూడడమూ ఈ
రెండూ విభావములు. అప్పుడే సదనప్రవేశము అనుభావము.
వేరొక ఉదా :
నిరుద్ధ్య యాంతీం తరసా కపోతీం
కుజత్కపోతస్య పురో దదానే
మయి స్మితార్ద్రం వదనారవిందం
సా మంద మందం సమయాంబభూవ.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ap6nwiyawiuyj3n037npttwmpbavnmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238372</id>
    <revision>
      <id>596353</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము 502 వెళ్లి పోతూ ఉన్న ఆడపావురాన్ని తొందరగా అడ్డగించి, కామాతుర ముగా ఉండడమువలన కూజనము చేస్తూఉన్న మగ పావురముదగ్గరగా నేను ఉంచగా నా నాయిక చూచి మంద హాసమధురముఖకమలమును మెల్లగ...'</comment>
      <origin>596353</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3503" sha1="mhvjejsql8qc3wf1tbqaw9pz28fkqjz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
502
వెళ్లి పోతూ ఉన్న ఆడపావురాన్ని తొందరగా అడ్డగించి, కామాతుర
ముగా ఉండడమువలన కూజనము చేస్తూఉన్న మగ పావురముదగ్గరగా
నేను ఉంచగా నా నాయిక చూచి మంద హాసమధురముఖకమలమును
మెల్లగా వంచింది.
పూర్వపద్యములో త్రాసము ఉన్నట్లుగా దీనిలో కూడా లేశముగా
హర్షము అభివ్యక్త మవుతున్నది. అయినప్పటికీ అది లజ్జకు అను
కూలమే. లజ్జ దానివలన పోషింపబడుతున్నది. మగ పావురము ఎదట
ఆడపావురమును సమర్పించుట విభావము; వదననమనము అనుభావము.
౪ మోహము
భయవియోగాదిప్రయోజ్యా వస్తుతత్వానవధారిణి చిత్తవృత్తి రోహః.
భయవియోగాదులవలన ఉత్పన్న మవుతూఉన్న చిత్తవృత్తి వస్తువుల
యథార్థతత్వమును నిశ్చయించలేనిదిగా అయినప్పుడు
మోహము అవు
తుంది. నునుష్యాదులు ఎదుట ఉన్నప్పటికీ “వీరు ఫలానా&quot; అని గుర్తు
పట్టుట ఉండదు. ఇదే అంతఃకరణశూన్యత అని అనబడు చింత అవు
తున్నది. వస్తువును 'ఫలానా' అని నిశ్చయించుటకు వీలు కాని అవస్థాం
తరము పొందినచింత మోహ మన్నమాట. అందువలన నవీన విద్వాం
సులు “ఈ మోహముకూడా చింతే కాని కేవలమూ అవస్థాభేద
మున్నది. చింత ఈ దశను పొందినప్పుడు మోహ మనబడుతున్నది.
అంతకన్న చింతకంటే ఇది భిన్నమే కాదు” అని అంటున్నారు. ఉదా:
విరహేణ కలహృదయా, విలవంతీ దయితః దయితే తి
ఆగత మపి తం సవిధే, పరిచయహీనేవ వీక్షతే చాలా..
ఒక స వేరొక చెలిక
త్తెతో చెపుతున్నది. ఆమె హృదయము విరహ
ముచే వికలమై ఉన్నది. ఆ పిల్ల ప్రియా ! ప్రియా! అని విలాపము
చేస్తున్నది. సన్నిధికి వచ్చినప్పటికీ ప్రియుణ్ణి పరిచయము లేనిదానివ
లె
చూస్తున్నది.
దీనిలో కాంతవియోగము విభావము; ఇంద్రియ వికలత్వము లజ్జాదులు
లేకపోవుట అనుభావము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mhvjejsql8qc3wf1tbqaw9pz28fkqjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238373</id>
    <revision>
      <id>596354</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'న భావము వాచ్యవృత్తిసమాలింగితము కాకుండా ఉంటేనే చమత్కారి అవుతుం దని నిర్ణయింపబడిన అర్థము కదా! కాబట్టి పై పద్యములో స్వభావోక్త్యల: కారమే కావాలి అనే టట్లయితే ఇది ఉదాహరణము: మధ...'</comment>
      <origin>596354</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3043" sha1="iwg13ygbvehqnxy5wbirxs5z6g470lu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;న
భావము
వాచ్యవృత్తిసమాలింగితము కాకుండా ఉంటేనే చమత్కారి
అవుతుం దని నిర్ణయింపబడిన అర్థము కదా! కాబట్టి పై పద్యములో
స్వభావోక్త్యల: కారమే కావాలి అనే టట్లయితే ఇది ఉదాహరణము:
మధురసా న్మధురం! హి తవాధరం, తరుణి మద్వదనే వినివేశయ
మమ గృహాణ కరేణ కరాంబుజం, పపపతామి హహా భభభూతలే.
నాయకుడు నాయికతో పలుకుతున్నాడు. ఓతరుణీ! నీ అధరము మధు
రసముకంటె మధురము. ఆ అధరమును నావదనములో ఉంచు. నీకర
ముతో నా కరాంబుజమును పట్టుకో! హాహాహా! భూభూభూతలము పై
పపపడిపోతున్నాను.
దీనిలోకూడా మాదకవస్తు సేవనమే విభావము. అధిక వర్ణోచ్చారణాది
కము అనుభావము. పూర్వార్ధములోని గ్రామ్యవచనము ఉత్తరార్ధ
ములో అంబుజానికి ఉప మయముగా తరుణీకరమునే చెప్పవలసి ఉండగా
తనకరమును చెప్పి తనకరమునకు పద్మోపమేయత్వమును నిరూపించుట
మదము నే పోషించుతున్నది.
౦౧ శ్రీమ ము
బహుతరశరీర వ్యాపారజన్మ విశ్వాసాంగ సమ్మర్దనిద్రాది కారణీ
భూతః భేదవిశేషః క్రమః .
అత్యంతమూ శారీరక వ్యాపారము చేసినందువలన ఉత్పన్న మగునటు
వంటిన్నీ, నిశ్వాసము ఒళ్ళునిరువు నిద్ర మొదలయినవానికి హేతు
భూతమైన భేదని శేషము శ్రమము అనబడును. ప్రాచీనులు ఇట్లు చెప్పు
తున్నారు.
అధ్వవ్యాయామ సేవాద్యై ర్వినావై రనుభావకైః
గాత్రసంవాహనై రాస్యసంకోచై రంగమోటనైః
నిశ్వానై ర్జృంభితై ర్మందైః పాదోల్దేవైః శ్రమో మతః
ప్రయాణము చేయుట, వ్యాయామము చేయుట మొదలగునట్టి విభావ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iwg13ygbvehqnxy5wbirxs5z6g470lu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238374</id>
    <revision>
      <id>596355</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరసగంగా ధ ర ము ములతో గాత్ర సంవాహనము, ముఖమును ముడుచుకొనుట, ఒళ్లు విరుచుకొనుట, నిశ్వాసము, ఆవలింత, మెల్లగా అడుగులు వేయుట అనే అనుభావములతో శ్రమమును తెలుసుకోవలయును అని. క్రమః భే...'</comment>
      <origin>596355</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="pf5ve7iodbw9vthg4qf0cno18hzvvgm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరసగంగా ధ ర ము
ములతో గాత్ర సంవాహనము, ముఖమును ముడుచుకొనుట, ఒళ్లు
విరుచుకొనుట, నిశ్వాసము, ఆవలింత, మెల్లగా అడుగులు వేయుట అనే
అనుభావములతో శ్రమమును తెలుసుకోవలయును అని.
క్రమః భేదో ఒథ్వగత్యాదే ర్ని శ్వాసాదికృ న్మతః.
మార్గగమనము మొదలయిన వానివలన కలుగు భేదము శ్రమము
అగును. అది నిద్రాశ్వాసములను కలుగజేయును. అది బల మున్నప్ప
టికీ కలుగును. శారీర వ్యాపారమువలననే కలిగేగ్లాని ఇటువ^టిది కాదు.
కాబట్టి గ్లానికీ శ్రమకూ భేదము ఉన్నది. ఉదా:
విధాయ సా మద్వదనానుకూలం, కపోలమూలం హృదయే శయానా
చిరాయ చిత్రే లిఖితేవ తన్వీ, న స్పందితుం మందమపి క్షమా సీత్
నాయకుడు తన మిత్రునితో తన ప్రియురాలియొక్క విపరీతసురతా
నంతరస్థితిని వర్ణించుతున్నాడు. ఆ నాయిక తన కపోలమూలమును
నా వదనానుకూలముగా ఉంచి చిత్రమందు లిఖింపబడినట్లుగా చాలా
సేపటివరకూ కొంచెమైనా కదలుటకు సమర్థురాలు కాలేదు.
దీనిలో విపరీతసుతరూప మయిన శారీరిక కార్యము విభావము,
స్పందము లేకుండా శయినించుట మొదలయినవి అనుభావములు.
ఒకశంక : ఈ పద్యములో 'నిద్ర' అనే భావము ధ్వనిత మవుతున్నది.
దానితో
ఈశ్రమ గీతార్థము కావడము లేదా! అని. కాదని సమా
ధానము.
నిద్ర కలిగినపుడు మానవునకు జ్ఞానము ఉండదు. అందువలన ఏచేష్ట
కూడా కలుగదు. అప్పుడు “నస్పందితుం మంద మపి క్షమాసీత్
&quot;
అని చెప్పడానికి విశేషప్ర యోజనము ఏమీ ఉండకపోవలసి వస్తుంది.
ఇంకా“శయానా” అనుపదముచే (శీజ్ ధాతువు చేత) నిద్ర వాచ్యముగా
చెప్పబడుతున్నది. అందువలన అది వ్యంగ్యముకాదు. శ్రమ వ్యంగ్యము
అవుతున్నది” అని అంటే సముచితముగా అనుగుణ్యము కుదురుతుంది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pf5ve7iodbw9vthg4qf0cno18hzvvgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238375</id>
    <revision>
      <id>596356</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగాధరము ములో మాదిరిగా &quot;ఈ మహీతలంలో నాకంటె ఇతరుడు ఎవడూ లేడు” అనే విధముగా స్పష్టముగా చెప్పిన సోల్లుంఠ వచనరూప మయిన అనుభావముతో ప్రధానముగా ప్రతీతము కావడము లేదు. ౧౩ నిద్ర శ...'</comment>
      <origin>596356</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2817" sha1="5fb28q807f6gjlkfrcpgc3gbwaypmqx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగాధరము
ములో మాదిరిగా &quot;ఈ మహీతలంలో నాకంటె ఇతరుడు ఎవడూ
లేడు” అనే విధముగా స్పష్టముగా చెప్పిన సోల్లుంఠ వచనరూప మయిన
అనుభావముతో ప్రధానముగా ప్రతీతము కావడము లేదు.
౧౩ నిద్ర
శ్రమాదిప్రయోజ్యం చేతన్సమ్మీలనం నిద్రా
-
శ్రీమాదులవలన చి త్తమునకు సమ్మీలనము కలుగుట నిప్రి అనబడను వి
నేత్రనిమాలసము, అనయవములు నిశ్చేష్టము లగుట 'మొదలయినవి
దీని అనుభావములు. ఉదా:
సా మదాగమనబృంహితతోషా, జాగరేణ గమితాఖిలదోషా
బోధితాపి బుబుధే మధుపై ర, ప్రాతరాననజసౌరధలుభైః
い
నాయకుడు తనమిత్రునితో చెప్పుతున్నాడు. నా వాళ్ళవలని అతిశయి.
చిన సంతోషముకలదై మేలుకొనుట చేత రాత్రి సంతో గడపిన్పద
ఆనాయిక ప్రాతస్సమయములో ముఖసుగింఛి భము కలిగిన తుము
దలచే బోధితురాలయినా మేల్కొనలేదు.
దీనిలో రాత్రి జాగరణ శ్రమ విభాసము, మధుపములచే బోధ కలుగక
పోవుట అనుభావము.
౧ ళ మ తి
శాస్త్రాదివిచారజన్య మర్ధనిర్ధారణం మతిః
శాస్త్రాదుల పరిశీలనమువలన ఏదయినా విషయమును నిర్ణయముచేయుట
మతి అనబడును. దీనిలో నిశ్శంఠముగా నిశ్చిత తడవాల స్థానము
సంశయోచ్ఛేదము మొదలయి: వి అనుభావములు. ఉదా: '
నిఖిలం జగదేవ సశ్వరం, పున రస్మి న్నితరాం కళేబరమ్
అథ తస్య కృతే కియా నయం, క్రియతే హంతః మయా పరిశ్రమ
ఇది విర క్త పురుషుని సచనము. ఈ జగత్తు అంతా వినాశశీలము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5fb28q807f6gjlkfrcpgc3gbwaypmqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238376</id>
    <revision>
      <id>596357</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ووف నన రసగంగా ధ ర ము స్వప్నములో కూడా ఈ విధముగా పలుకుతూణాన్ని ప్రయురాలిని చూస్తూ విదేశగతుడైన నాయకుడు అమితోంటున్నాడు. ఇంటి ప్రియురాలి అవస్థను నివేదసము చేయుటచేత ఓ నిద్రా ! నీవ...'</comment>
      <origin>596357</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="16oo9n46zyhyzdaegcqi1q8zzh5ylrv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ووف
నన రసగంగా ధ ర ము
స్వప్నములో కూడా ఈ విధముగా పలుకుతూణాన్ని ప్రయురాలిని
చూస్తూ విదేశగతుడైన నాయకుడు అమితోంటున్నాడు. ఇంటి
ప్రియురాలి అవస్థను నివేదసము చేయుటచేత ఓ నిద్రా ! నీవు నాట
గొప్ప ఉపకారము చేసినావు అనే వస్తువున్నూ సంబంభిశ్వం.
మున్నూ ప్రతీశిపథములో అవతరించుతున్ని వి.
పిక్యము
స్వప్న ధ్వనికే ఉదాహరణముగా ఇవ్వబడని ప్రతిమముగా సర్పా
కలబఅగుట ఇందులోలో కారణము. స్వసాన్ని సంతరము సుకరు ఆలించ
ధ్వనితములు కావచ్చును. నాని ఈ స్వర్నధ్వజనము విధించరు.
౧౮విటో
ము
నిద్రానాతో త్తరం గాయమానో బోడో విరోధ
నిద్ర నశించిపోయినఎమ్మెట కలుగునట్టి బోధ విరోధము లభించును.
నిజాపూర్తి, స్వప్నాంతము, జాతీయమని శబ్దస్పెన్స్) దీనిని పత్ర
నాశము కలుగుతుంది. కాబట్టి అనే దీనిలో విధానములు.
లుచుకొనుట, శరీరము నించుకోట
ములు. ఉదా:
నితరాం హి తయాద్య నిద్రయా మే, బత యామే చరమే నివేదితా నూ
సుదృశో వచనం కృణోమి చూప, స్మయి కావచుకోని వారివాహం
ఇప్పుడు మిక్కిలి హిత మానసద్ర చేత చర మయామి వివేకింపబడిన
ప్రియురాలి పచనమును ఎంతలా వింటున్నానో అయితే నొప్పి
మేఘు' కుపితుడైనాడు.
దీనిలో గత శ్రమ విభావము, ప్రవచన శ్రీరామంలోని
ఉల్లాసము నశించుట అనుభాలము. అది స్పష్టముగా వ్యాపించే ఆమ్
బడక పోయినా సమున్నీయము. కొందరు ఆవిద్యానాశమువలన
ఉత్పన్నము అగునట్టి దానిగా కూడా విబోగమును తలచుతున్నారు.
నష్టో మోహః స్మృతి రద్ధా త్వత్ప్రసాదా స్మయాచ్యుత :
స్థితోస్మి గతసందేహః కరిష్యే వచనం ప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>16oo9n46zyhyzdaegcqi1q8zzh5ylrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238377</id>
    <revision>
      <id>596358</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవ రసగంగా ధ ర ము దీనిలో విబోధము, చేతనాపదముచేత వాచ్య మైనది. సత్యప్రతిజ్ఞ కలి గిన ఒకడు ఇద్దరు నాయికలకు రెండు కాలములను ఉపభోగానికై ఇచ్చి తగిన కాలములో ఒక నాయికను ఉపభోగించి మరిఒ...'</comment>
      <origin>596358</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="m1h8ldnr7pkgwu48bxnybc9v3bvkwfh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవ రసగంగా ధ ర ము
దీనిలో విబోధము, చేతనాపదముచేత వాచ్య మైనది. సత్యప్రతిజ్ఞ కలి
గిన ఒకడు ఇద్దరు నాయికలకు రెండు
కాలములను ఉపభోగానికై ఇచ్చి
తగిన కాలములో ఒక
నాయికను ఉపభోగించి మరిఒక కాలము రాగా
ఆమెను విడిచి వేరొకనాయికను అనుభవించుతాడు. అట్లాగే ఈతను
రాత్రి నిద్రను, ప్రాతఃకాలములో చేతనను అనుభవించుతున్నాడు అని
సమాసో క్యలంకారమే దీనిలో ప్రకాశిత మవుతున్నది.
౧౯ అమ ర
పరకృతావజ్ఞో దీనానాపరాధజన్యో మౌనవాక్పారుష్యదికారణీభూత
చిత్త వృత్తివిశేషోమఒర్ష
ఇతరులు చేసిన తిరస్కారము మొదలయిన నానావరాధముల వలన
కలుగునట్టి మానము వాక్పారుష్యము మొదలయిన వానిని కలుగ
జేయునట్టి చిత్తవృత్తివి శేషము అమర్షము అనబడుతుంది. విబోధ
ములో చెప్పినట్లుగా పరకృతావజ్ఞాది కారణములు విభావములు; మానాది
కార్యములు అనుభావము లని గ్రహించాలి. ఉదా:
వక్షోజాగ్రం పాణినాఒమృష్య దూరే
యాతస్య ద్రా గాననాబ్జం ప్రియస్య
శోణాగ్రాభ్యాం థామినీ లోచనాఖ్యాం
జోషం జోషం జోష మే వావత స్థే.
కుచాగ్రమును చేతితో.. పట్టుకొని తొందరగా దూరము వెళ్లిన ప్రియుని
ముఖపదమును ఎర్రని అగ్రభాగాలు కలిగిన లోచనాలతో భామిని
కొర కొర చూస్తూ ఉన్నది.
దీనిలో అకస్మాత్తుగా స్తనాగ్రములను స్పృశించుట విభానము; 'నేత్రాల
ఎరుపుదనము, రెప్పపాటు లేకుండా చూచుట అనుభావములు.
స్థాయిభావ మయిన క్రోధానికి సంచారి భావ మయిన అమర్షకూ విషయ
ములు భిన్న భిన్నములుగా ఉండడమే భేదము. వానివాని కార్యముల
విలక్షణత్వములను బట్టి విషయములు భిన్నములుగా ఉన్నవి. ఉత్క&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m1h8ldnr7pkgwu48bxnybc9v3bvkwfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238378</id>
    <revision>
      <id>596359</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము لاوف టావస్థను పొందిన భావము క్రోధము; కోమలావస్థను పొందిన భావము తాత్పర్యము. క్రోధమువలన శీఘ్రముగా ప్రతిపక్షిని అమర్ష అని నాశము చేయుట మొదలయిన వానిలో ప్రవృత్తి కలుగుతుంద...'</comment>
      <origin>596359</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3140" sha1="hkbil20id6a6ujk6fq4jwz77usrqjdh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
لاوف
టావస్థను పొందిన భావము క్రోధము; కోమలావస్థను పొందిన భావము
తాత్పర్యము. క్రోధమువలన శీఘ్రముగా ప్రతిపక్షిని
అమర్ష అని
నాశము చేయుట మొదలయిన వానిలో
ప్రవృత్తి కలుగుతుంది. అమర్ష
వలన మాట్లాడకుండా ఉండుట మొదలయినవి కలుగుతవి. ఇది
కార్య వైలక్షణ్యము.
౨౦ అవహిత్థ
వ్రీడాదిభి ర్నిమి తైః హర్షాద్యనుభావానాం గోపనాయ జనితో భావ
విశేషో౨. వహిత్థమ్.
బ్రీడాదులు నిమిత్తములుగా హర్షాదిభావములను కప్పిపుచ్చడానికి ఉత్స
న్నమైన భావవిశేషము అవహిత అనబడుతుంది. ప్రాచీనులు ఈ విధ
ముగా చెప్పుతున్నారు.
అనుభావపిధానార్ధే౬ వహిత్థం భావ ఉచ్యతే
తద్విభావ్యం భయప్రీడాధార్ఘ్యకౌటిల్య గౌరవైః
అనుభావములను విధానముచేయడానికి ఉత్పన్నమయిన భావానికి అవ
హిత్థము అని 'పేరు. భయము, లజ్జ, ధృష్టత, కుటిలత, గౌరవములు
దీని విభావములు. ఉదా:
ప్రసంగే గోపానం గురుషు మహిమానం యదుపతే
రుపాకర్ణ్య స్విద్యత్పులకితకపోలా కులవధూః
విషజ్వాలాజ్వాలం ఝడితి సమతః పన్నగపతేః
ఫణాయాం సాశ్చర్యం కథయతితరాం తాండ వవిధిమ్
గోపజనుల ప్రసంగము వచ్చినప్పుడు గురువులందు శ్రీకృష్ణునకు కల
మహిమను విని కులవధువు, స్వేదము, పులకము, కల కపోలముతో
హఠాత్తుగా విషజ్వాలాసమూహమును కక్కుతున్న ఫణీళుని ఫణాలపై
తాండవవిధానమును సాశ్చర్యముగా చెప్పుతున్నది.
తనకు కలిగిన స్వేదరోమాంచములు కృష్ణ ప్రేమవలన కలుగ లేదు.
ఆతని పరాక్రమ వర్ణనవలన కలిగిన నని తాను సూచించుతున్నది.
29&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hkbil20id6a6ujk6fq4jwz77usrqjdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238379</id>
    <revision>
      <id>596360</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము రెండు ఉదాహరణములనూ ఒకచోట చూస్తే విశేషము తెలుస్తుంది. ఇది క్రోధముకూడా కాదు. క్రోధము స్థాయిభానము. ఇది సంచారి భావము. ఈ భేదము స్పష్టమే. ౨౨ ఉన్మాదము విప్రలంభమహాప త్తిపరమాన...'</comment>
      <origin>596360</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="2sujeg017mzl2v17w5zmnoazd3cg48x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
రెండు ఉదాహరణములనూ ఒకచోట చూస్తే విశేషము తెలుస్తుంది.
ఇది క్రోధముకూడా కాదు. క్రోధము స్థాయిభానము. ఇది సంచారి
భావము. ఈ భేదము స్పష్టమే.
౨౨ ఉన్మాదము
విప్రలంభమహాప త్తిపరమానందాది జన్మా ఆన్యస్త్రీ న్నన్యావభాస ఉనాదః.
విప్రలంభము, గొప్ప ఆపద, పరమానందము మొదలయిన వానివలన
ఉత్పన్న మగునట్టి, ఒక వస్తువునందు వేరొక వస్యవభాసము
ఉన్మాదము.
ము త్తెపుచిప్పయందు రజతజ్ఞానము కలుగుతున్నది. అది భ్రమ. దాని
యందు ఈ లక్షణానికి అతివ్యాప్తి లేకుండా ఉండడానికి, “విప్రలంభ
మహాపత్తి పరమానందాదిజన్మా” అని చెప్పబడినది. ఆ భ్రమ నేత్ర
దోషము. అంధకారము మొదలయిన వానివలన కలుగుతుంది. కాని
విప్రలంభాదులవలన కలుగదు. ఉదా:
అకరుణహృదయః ప్రియతమః, ముంచామి త్వా మితః పరం నాహమ్
ఇత్యాలపతి కరాంబుజ మాదాయ, ఆశీజనస్య వికలాపా
కరుణారహిత హృదయా! ప్రియతమా! ఇటు పై నేను నిన్ను విడిచి పెట్టను,
అని వికలురా అయిన ఆమె సభజనముయొక్క కరాంబుజమును పట్టు
కొని పలుకుతున్నది.
ప్రవాసమునకు వెళ్లి తన ప్రియురాలి వృత్తాంతమును అడుగుతున్న
నాయకుని గురించి ఒకానొక సందేశహారిణి అయిన దూతీయొక్క వచ
నము. దీనిలో ప్రియవిరహము విభావము. అసంబద్ధోక్తి అనుభావము.
ఉన్మాదమునకు వ్యాధిలో అంతర్భావము కలుగవచ్చును. అయినప్ప
టికీ ఇతర వ్యాధులకంటె దీనిలో వైచిత్ర్యవిశేషము ఉన్నదని స్ఫురింప
చేయడానికై వేరుగా చెప్పబడినది.
౨౩ మరణ ము
రోగాదిజన్యా మూర్ఛారూపా మరణప్రాగవస్థా మరణమ్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2sujeg017mzl2v17w5zmnoazd3cg48x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238380</id>
    <revision>
      <id>596361</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నవరసగంగా ధ రము రోగాదువలన ఉత్పన్న మయినటిన్నీ మరణమునకు పూర్వపు మూర్ఛా రూపమయిన అవస్థ మరణ మనబడును. అచ్చట ప్రాణవియోగరూప మయిన ముఖ్యమరణమును గ్రహించుట ఉచితము కాదు. భానము లన్నీ చ...'</comment>
      <origin>596361</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3766" sha1="6io300zcouv64l1091l441rw2ac08xc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నవరసగంగా ధ రము
రోగాదువలన ఉత్పన్న మయినటిన్నీ మరణమునకు పూర్వపు మూర్ఛా
రూపమయిన అవస్థ మరణ మనబడును. అచ్చట ప్రాణవియోగరూప
మయిన ముఖ్యమరణమును గ్రహించుట ఉచితము కాదు. భానము
లన్నీ చిత్తవృత్తిరూపములు. వానిలో ఇటువంటి మరణానికి ఏమీ
ప్రసంగము లేదు. హర్షాది సర్వ వ్యభిచారి భావాలకు శరీర
ప్రాణసంయో
గము కారణము. కార్యోత్పత్తికి పూర్వము ఉండునది మాత్రమే
కారణము కాదు. కార్యోత్పత్తి సమయములోకూడా ఉండేదే
కారణము అవుతుంది. ఈ అవస్థలో మరణభానము ముఖ్యమరణ
రూపముగా నిరూపించబడడము లేదు. ఈభానోత్పత్తి సమయంలో
శరీరప్రాణ సంయోగము కారణముగా ఉండాలి. అందువలన మరణము
నకు పూర్వకాలములోని చిత్తవృత్తి ఇక్కడ మరణ మనీ వ్యభిచారి
భావముగా చెప్పబడుతున్నది. ఆ పూర్వావస్థలోనే శరీరప్రాణ సంయో
గము ఉంటున్నది. ఉదా:
దయితస్య గుణా నను స్మరంతి, శయనే సంప్రతి యా విలోకి కాసీత్
అధునా ఖలు హంతః సా కృశాంగీ, గిర మంగీకురుతే న భాషి తాపి
ఏయువతి ఇప్పటికీ ప్రియునిగుణాలను అనుసరణము చేస్తూ శయ్యపై
చూడబడినదో హంత! ఆ కృశాంగి ఇప్పుడు పలుకరింపబడి కూడా
వాక్కును అంగీకరించుట లేదుగదా.
దీనిలో ప్రియవిరహము విభావము, మాట్లాడకపోవుట అనుభావము.
హంతఅనేపదము ఇక్కడ అత్యంతము ఉపకారకముగా ఉండడమువలన
ఈ భావము వాక్యవ్యంగ్య మయినప్పటికీ పదన్యంగ్య మవుతున్నది.
ఇట్లా ఉండడముచేత“భావము పదవ్యంగ్య మయిన ట్లయితే
త్యము
అంతగా ఉండదు&quot; అనేమాట పరాస్త మవుతున్నది. “దయితస్య గుణా
నను స్మరంతి” అనుటచేత చరమావస్థలో కూడా ఆమె ప్రియుని గుణాలను
మరచిపోలేదు అనే వస్తువు అభివ్యంగ్య మవుతున్నది. ఈవస్తువు చిన
రకు అభివ్యంగ్యము అవునట్టి విప్రలంభ శృంగారమునకు గాని, కరుణరస
స్థాయిభావ మయిన శోకమునకు గాని పరిపోషక మవుతుంది. ఇక్కడ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6io300zcouv64l1091l441rw2ac08xc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238381</id>
    <revision>
      <id>596362</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము 9.95 ఈభావము తనకు వ్యంజక మయిన వాక్యానికి తరువాత ఉన్న, సందర్భములో కూడుకొన్న, వాక్యాంతరముచేత నాయికాదులకు పునర్జీవన వర్ణనము ఉన్న ట్లయితే విప్రలంభమును పోషించేది అవు తుంది...'</comment>
      <origin>596362</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="g5nes9wtst95ybvelyhe6chj8vxmhmz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
9.95
ఈభావము తనకు వ్యంజక మయిన వాక్యానికి తరువాత ఉన్న,
సందర్భములో కూడుకొన్న, వాక్యాంతరముచేత నాయికాదులకు
పునర్జీవన వర్ణనము ఉన్న ట్లయితే విప్రలంభమును పోషించేది అవు
తుంది. అట్లా కాకపోతే కరుణరసానికి పోషక మవుతుంది. ఈభావము
సామాన్యంగా అమంగళప్రాయ ముని కవీశ్వరులు దీనిని
•
వర్ణించడం లేదు.
౨ వితర్కము
ప్రధానముగా
సందేహాద్యనంతరం జాయమాన ఊహో వితర్కః.
సందేహాదులయొక్క అనంతరమందు ఉత్పన్న మగునట్టి ఊహ విత
ర్కము అనబడును. ఇది నిశ్చయమునకు అనుకూలముగా ఉంటుంది.
ఉదా:
యది సా మిథిలేంద్రనందినీ, నితరా మేన న విద్యతే భువి
అథ మే కథ మస్తి జీవితం, న వినాలంబన మా శ్రితస్థితిః.
ఆజనక నందిని సర్వధా ఈసృథినిపై ఉండకపోయిన ట్లయితే నాజీవి
తము ఏవిధముగా ఉంటుంది? ఆలంబనము లేకుండా ఆశ్రయము
యొక్క స్థితి
ఉండదు గదా! జనకనందిని ఈ జీవానికి ఆధారము.
ఇది శ్రీ రామచంద్రుని మనస్సులోని మాట. పృథివిలో సీత ఉన్నదా?
లేదా? అనే సందేహము ఇక్కడ విభావము. భూవిక్షేపము శిరశ్చా
లనము అంగుళీనర్తనము అనుభావములు. ఇవి ఆక్ష్మి ప్తము లవు
తున్నవి. ఇది చింత కాదు. చింత నియత నిశ్చయమును కలుగ చేయ
లేదు. ఇంకా ఈరెండు భావాలకూ విషయము భిన్నభిన్నముగా
ఉన్నది. ఏమి జరుగుతుందో, ఎట్లా అవుతుందో అనేది చింతయొక్క
ఆకారము. ఇది ఈవిధముగా కావడానికి బహుశః తగి ఉన్నది అనేది
వితర్కముయొక్క ఆకారము. నాల్గవ పాదములో చెప్పబడిన అర్థాం
తరన్యాసాలంకారము కూడా వితర్క భావానికే అనుకూలము కాని
చింతకు అనుకూలము కాదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g5nes9wtst95ybvelyhe6chj8vxmhmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238382</id>
    <revision>
      <id>596363</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '930 నవరస గంగాధరము వా౫ విషాద ము ఇష్టాసిద్ధిరాజుర్వాచ్యపరాధాదిజన్యో సుతాపో విషాదః. ఇష్టము సిద్ధింపకపోవుట, రాజాపరాధము, గర్వపనాము. 'మన లయిన నానిసలన ఉత్పన్న మగుపెట్టి అను ప్రసా...'</comment>
      <origin>596363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="rbhfpz20hif4itlbgdav647w81b42vz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;930
నవరస గంగాధరము
వా౫ విషాద ము
ఇష్టాసిద్ధిరాజుర్వాచ్యపరాధాదిజన్యో సుతాపో విషాదః.
ఇష్టము సిద్ధింపకపోవుట, రాజాపరాధము, గర్వపనాము. 'మన
లయిన నానిసలన ఉత్పన్న మగుపెట్టి అను ప్రసాద్ మని బగాను.
ఉదా:
భాస్కరసూనా వస్థల, యాతే జాతే చ పొందవోత్కర్ష
దుర్యోధనస్యజీవితః కథ మీన నా ద్యాపి నిర్యాసి?
దుర్యోధనుడు తన తో అనుకున్నాడు. సూర్యదను కర్ణుడు
అస్తంగతు డయినా పాండవులు. ఉత్మ కలిగినా మ్యా
 ్యధనుని
జీవితమా, నీవు ఇప్పటికీ ఎట్లా పోసిందా ఉన్నావు? ఇంకా గుల
విశేషము చూడవలసి ఉన్నదా ?
దీనిలో శని
అను పరుల ఉత్సవము
మాట సుభాషము.
&quot;జీవితము పోవాలి&quot; అని కోట వానిచే అనేక మంది ముఖమును
పంచుకొనుట మొదలయి నీ అసలు
46.
దీనిలో అర్థాంతరసంక్రమిత విపక్ష్మి పాడ్యమి అని వివాదవ్వనిని
పరిపోషించు తున్నది. ఈ పద్యమ విభావివ్వని అవుతుం నవి
శంకించరాదు.
మహావీరు డయిన దుర్యోధముకు శ్రీపతున్పన్నరు డా ఉండదు. ఇది
చింతాధ్వనికూడా కాదు. “యుద్ధము చేసి చచ్చి పోతాము” అని మ్యు
ధనునియొక్క మహావిశ్చయములో చింతరు లారాశ్రము వే.. నిర్వ
సైన్యవినాశము కలిగినప్పటికీ అండాలను ఆత శ్రీమాన్ గణించ
లేదు. కాబట్టే ఇది దర్యాధ్వనికూడా కాదు. ఇది మీరు విధ్వసమాశా
కానేరదు. సువ్యోనుడు తన పచనములో మరణమే తెరంగ
మంటున్నాడు. ఇతురులను తక్కువగా వుంచుట ఉత్సాహమునకు
ప్రాణము. అది అతనిలో పడడము లేదు. ఆ ఉత్సావాయి లేనిదీ
వీరరసము అనరాదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rbhfpz20hif4itlbgdav647w81b42vz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238383</id>
    <revision>
      <id>596364</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము ఈ పద్యమును విపాదధ్వనికి ఉదాహరించరాదు. అయి, పవనరయాణాం నిర్దయానాం హయానాం శథయ గతి మహం నో సంగరం శ్రుతివివర మమీ మే దారయంతి ప్రకుష్య ద్భుజ నిధభుజానాం బాహుజానాం నినాదాః భయ...'</comment>
      <origin>596364</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="6luamqeet7j0kogwbg7j9r6qbrd20zb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
ఈ పద్యమును విపాదధ్వనికి ఉదాహరించరాదు.
అయి, పవనరయాణాం నిర్దయానాం హయానాం
శథయ గతి మహం నో సంగరం
శ్రుతివివర మమీ మే దారయంతి ప్రకుష్య
ద్భుజ నిధభుజానాం బాహుజానాం నినాదాః
భయస్వభావము కలిగిన విరాటపుత్రు డయిన ఉత్తరుడు తనకు సారథిగా
ఉన్న బృహన్నలా వేషమును ధరించిన అర్జునునితో చెప్పుతున్నాడు.
ఓయీ! వాయువేగము గలిగిన నిర్దయము లయిన ఈ అశ్వముల
గమనాన్ని తగ్గించు. “నేను యుద్ధమును చూడాలి&quot; అని అనుకోవడము
లేదు. కోపించిన సర్పసమాసభుజాలు కల ఈక్షత్రియుల సింహనాద
ములు నాకర్ణ వివరములను బ్రద్దలు చేస్తున్నవి.
ఇందులో త్రాసమే ప్రతీయమాన మవుతున్నది. విషాదము ప్రతీయ
మాస మగుటలేదు. లేశముగా ప్రతీత మయినా దానికి త్రాసములోనే
ఆనుగుణ్యము చెప్పుట ఉచితముగా ఉంటుంది. అందువలన విషాదధ్వని
వ్యపదేశానికి ఇది యోగ్యము కాదు.
౨౬ ఔత్సుక్య ము
అధు నై వాస్య లాభో మ మా స్త్వి తీచ్ఛా ఔత్సుక్యమ్
దీని లాభము నాకు ఇప్పుడో కలుగు గావుత అనే ఇచ్ఛ ఔత్సుక్య మన
బడును. నాంఛితము ప్రాప్తము కాకపోవుట దీనిలో విభావము. త్వరా
చింతాదులు అనుభావములు. ప్రాచీనులు
&quot;సంజాత మిష్టవిరహా దుద్దీప్తం ప్రియసం స్మృతేః
నిద్రయా తంద్రయా గాత్ర గౌరవేణ చ చింతయా
అనుభావిత మాఖ్యాత మౌత్సుక్యం భావకోవిదై .”
ప్తి లేనందువలన పుట్టునది, ప్రియపదార్థ స్మరణమువలన ఉద్దీప్త
మగుంది నిద్ర, ఆలస్యము, శరీరము బరునగుట, చింత, అనునవి అను
భావములుగా గలది ఔత్సుక్యము అని భావకోవిదులు పలుకు
తున్నారు.&quot; అని చెప్పుతున్నారు. ఉదా:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6luamqeet7j0kogwbg7j9r6qbrd20zb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238384</id>
    <revision>
      <id>596365</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'و دف నవరస గంగాధరము నివతద్బాష్పసంరోధ ము క్తచాంచల్యతారకమ్ కదా నయననీలాబ్జ మాలోకేయ మృగీదృశః! పడిపోవుచున్న బాష్పములను అడ్డు పెట్టడముచేత చాంచల్యమును విడిచి పెట్టిన తారకలు కలి...'</comment>
      <origin>596365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3167" sha1="8hnbmrtcjn53n21fgkued4f2c6znrsu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;و دف
నవరస గంగాధరము
నివతద్బాష్పసంరోధ ము క్తచాంచల్యతారకమ్
కదా నయననీలాబ్జ మాలోకేయ మృగీదృశః!
పడిపోవుచున్న బాష్పములను అడ్డు పెట్టడముచేత చాంచల్యమును విడిచి
పెట్టిన తారకలు కలిగినట్టి ఆ మృగనయనయొక్క నయననీలాబ్జమును
ఎప్పుడు ఆలోకించు తానో కదా !
౨౭ ఆ వే గ ము
అనర్థాతిశయజనితా చిత్తస్య సంభ్రమాఖ్యా వృత్తి రావేగః
అధికమైన అనర్థము కారణముగా పుట్టినట్టి సంభ్రమము అనే పేరు
గలిగిన చిత్తవృత్తి ఆ వేగము అనబడును. ఉదా:
లీలయా విహితసింధుబంధనః, సో య మేతి రఘువంశనందనః
దర్పదుర్విలసితో దశాననః, కుత్ర యామి నికటే కులక్షయః.?
మందోదరి తనలో అనుకుంటున్నది. విలాసముగా సముద్రబంధనమును
చేసిన ఈ రఘునందను డయిన శ్రీరాముడు వచ్చుచున్నాడు. రావ
ణుడు దర్పదుర్విలాసి వంశనాశము దగ్గరలో ఉన్నది. ఎక్కడికి
వె
దీనిలో ఆ రామచంద్రునిరాశ విభావము. ఎక్కడికి వెళ్లెదను అనే వచ
సముచేత వ్యంగ్య మవుతూ ఉన్న స్థైర్యాభావము అనుభావము. &quot;కు త్ర
యామి” అనే మాటలవలన స్ఫుటముగా ప్రతీయమాన మవుతున్న
స్థైర్యాభావము చేత ఉ ద్వేగము ప్రతీత మవుతున్నట్లు చింత ప్రతీత మగుట
లేదు. అందువలన దీనిలో ప్రధానముగా చింత ప్రతీయమాన మవు
తున్నదని అనుట శక్యముకాదు. ఆవేగమును ఆస్వాదించేటప్పుడు
దానికి పరిపోషకముగా అప్రధానమై చింతకూడా అనుభవములో
విషయ మవుతుంది.
ఎలా జ డ త
చీంతోత్కంఠాభయ విర హేష్టానిష్టదర్శన శ్రీ వణాదిజన్యా వశ్యక ర్త
వ్యార్థ ప్రతిసంధానవికలా చిత్తవృత్తి ర్జడతా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8hnbmrtcjn53n21fgkued4f2c6znrsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238385</id>
    <revision>
      <id>596366</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భావము 33 చింత, ఉత్కంఠ, భయము, విరహము, ఇష్టానిష్ట వస్తువులయొక్క దర్శన శ్రవణాదులవలన ఉత్పన్న మగునట్టిన్నీ, అవశ్యముగా చేయదగిన యోగ్యకార్యములయొక్క అనుసంధానముతో రహితమైన చిత్తవృత...'</comment>
      <origin>596366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="8b0aytmm9zbwmm2v6wdgkovaog6hduq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;భావము
33
చింత, ఉత్కంఠ, భయము, విరహము, ఇష్టానిష్ట వస్తువులయొక్క
దర్శన శ్రవణాదులవలన ఉత్పన్న మగునట్టిన్నీ, అవశ్యముగా చేయదగిన
యోగ్యకార్యములయొక్క అనుసంధానముతో రహితమైన చిత్తవృత్తి.
జడత అనబడును. ఇది మోహానికి పూర్వమందున్నూ పరమందున్నూ
కలుగుతూ ఉంటుంది. ప్రాచీనులు ఈ విధముగా చెప్పుతున్నారు:
కార్యావివేకో జడతా పశ్యతః శృణ్వతోపి వా
తద్విభావాః ప్రియానిష్టదర్శన శ్ర వణే రుజా
అనుభావా స్త్వమీ తూప్లీంభావవి స్మరణాదయః.
పూర్వం పరతో వా స్యా ద్రోహ దితి విదాం మతమ్.
చూస్తూ, ఉన్నా వింటూ ఉన్నా కర్తవ్యవివేకము లేకపోవుట జడత
అనబడును. ఇష్టానిష్టములయొక్క దర్శనశ్రవణములు
రోగమూ
విభావములు ఊరకనే ఉండుట మరచిపోవుట అనుభావములు.
మోహముకంటె ఇది పూర్వమందు గాని పరమందుగాని కలుగుతుం
దని విద్వాంసులనుతము. ఉదా:
యదవధి దయితో విలోచనాఖ్యాం
సహచరి! దైవవశేన దూరతో ఒభూత్
తదవరి శిథిలీకృతో మదీయైః
అథ కరణైః ప్రణయో నిజ క్రియాను.
నాయిక చెలిక త్తెతో చెప్పుతున్నది. సఖీ! దైవవశాన ఎప్పటినుండి
ప్రియుడు నేత్రాలకు దూర మయిపోయినాడో అప్పటినుండి నాయింది
యములచేత నిజక్రియలలో ప్రేమ శిథిలీకృత మయింది.
శిథిలము
ప్రియవిరహము దీనిలో విభావము. నేత్రము శ్రోత్రము మొదలయిన
ఇంద్రియములచేత తమ తమజ్ఞానములలో పరిచయము
చేయుట, అనగా చక్షురాదుల చేత ఏవిధముగా రూపాదులు గ్రహింప
బడవలెనో అట్లు గ్రహింపబడకపోవుట అనుభావము. మోహములో
నేత్రాదులు దర్శనాదికార్యములను చేయవు. ఈజడత్వములో అట్లా
కాదు. దీనిలో వస్తు దర్శనాదులు ఉంటవి, కాని అవి వి శేషరూపముగా
30&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8b0aytmm9zbwmm2v6wdgkovaog6hduq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238386</id>
    <revision>
      <id>596367</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆకర నవ రస గంగాధరము పరిచితములు కావు. ఏమాత్రమూ తెలిసికొనక పోవుట మోహము. &quot;ఇది ఈవిధముగా ఉన్నది&quot; అని విశేషరూపముగా తెలుసుకొనక పోవుట జడత. అందువల్లనే ఉదాహరణములో “శిథిలీకృత” అని చెప...'</comment>
      <origin>596367</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="skccosjbfidrfpgmytvqmi06xdtjm22" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆకర
నవ రస గంగాధరము
పరిచితములు కావు. ఏమాత్రమూ తెలిసికొనక పోవుట మోహము.
&quot;ఇది ఈవిధముగా ఉన్నది&quot; అని విశేషరూపముగా తెలుసుకొనక
పోవుట జడత. అందువల్లనే ఉదాహరణములో “శిథిలీకృత” అని
చెప్పబడినది, కాని “త్యక్తః&quot; అని చెప్పబడలేదు.
౨౯ ఆలస్యము
అతితృప్తి గర్భ వ్యాధి శ్రమాదిజన్మా చేతసః క్రియానున్ముఖతా ఆలస్యమ్.
అతితృప్తి, గర్భధారణము, రోగము, పరిశ్రమ మొదలయిన వానివలన
కలుగునటువంటి మనస్సుయొక్క కార్యవైముఖ్యము ఆలస్యము అన
బడును, దీనిలో అశ
క్తి ఉండదు. కర్తవ్యాక రవ్యములవివేకము లేక
పోవుటకూడా ఉండదు. క్రియలను చేయకపోవుట అనే అనుభావము
సమాన మైనప్పటికీ గ్లానిజడతలకంటే దీనికి గల ఈభేదమును ఊహిం
చాలి. ఉదా:
నిఖిలాం రజనీం ప్రియేణ దూరా, దుపయాతేన విబోధితా కథాభిః
అధికం న హి పారయామీ వక్తుం, సఖి: మా జ త వాయసీ రసజ్జా.
దూరమునుండి వచ్చిన ప్రియునిచేత రాత్రి అంతా కథలతో మేలుకొని
ఉండేటట్లు చేయబడిన నేను అధికముగా పలుకుటకు సమర్థురాలను కాను.
సఖి!మాట్లాడకు. నీనాలుక ఇనుపపట్టె! ప్రియుడు వచ్చిన రెండవదినమున
మాటిమాటికీ రాత్రికథను అడుగుతున్న చెలికత్తెను గురించి రాత్రి
అంతా మేలుకొనడముచేత అలసురా లయిన ఒకానొక నాయిక
యొక్క వచనము.
రజనిజాగరణము విభావము. ఎక్కువగా మాట్లాడలేక పోవుట అను
భావము, జడత మోహానికి పూర్వము ఉండుటగాని తరువాత ఉండుట
నియతంగా ఉంటుంది. దీనిలో ఆవిధముగా ఉండదు. ఇదీ
ఇందులో విశేషము.
ఈవిషయమును ఇక్కడ గ్రహించాలి. దీనిలో కథాశబ్దము ప్రయో
గింపబడినది. అసలు విషయమును కప్పిపుచ్చడానికి ఆపద ప్రయోగము
ఉన్నది. అందువలననే అది అవివక్షిత వాచ్యము. కథాశ బ్దానికి అసలు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>skccosjbfidrfpgmytvqmi06xdtjm22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238387</id>
    <revision>
      <id>596368</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క నవరస గంగాధరము చకోరసమూహము ఆశాచంచల నేత్రాలు కలిగి ప్రాచీదిశను అనుస రించుతూ ఉండగా, ఇంకా కుముదకులము మౌనమును విడిచి పెట్టుతూ. ఉండగా, మ సథుడు ధనువును విదల్చుతూ ఉండగా, ఇప్పుడు...'</comment>
      <origin>596368</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3873" sha1="arfytu4dn00vj62kbcmsawht5lamdco" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;క
నవరస గంగాధరము
చకోరసమూహము ఆశాచంచల
నేత్రాలు కలిగి ప్రాచీదిశను అనుస
రించుతూ ఉండగా, ఇంకా కుముదకులము మౌనమును విడిచి పెట్టుతూ.
ఉండగా, మ సథుడు ధనువును విదల్చుతూ ఉండగా, ఇప్పుడు మాన
వతుల మానము వెళ్ళదలచి ఉండగా, ఓబ్రహ్మ! చంద్రునిపై మే. ఘాడంబ
రము చేయుట ఉచితమా ?
ఈ పద్యములో విచారించగా బ్రహ్మయొక్క ఉచ్ఛృంఖలత్వము మొద
లయినవానిని చూచినందువలన పుట్టినట్టిన్నీ, అనుచిత కారి తాగరూప
మయిన నిందను ప్రకాశితము చేయుట అనుభావముగా కలిగిపెట్టిన్నీ
విధాత ఆలంబనముగా కవిగత మైన అసూయ వ్యంగ్యమవుతున్న దని
చెప్పుట కవకాశ మున్నది.
అయినప్పటికీ అసూయకు ఏ కార్యకారణములు వర్ణింపబడినవో అవే
అమర్షకుకూడా కార్యకారణములు కావచ్చు. కాబట్టి కార్యకారణముల
సమానత్వమువలన అభివ్యంగ్యము అవుతూ
ఉన్న అమర్షణో గ అసూయ
శబలిత మవుతున్నది. అంతేకాని వివిక్తముగా ప్రతీయమాస మగుట
లేదు. ఈపద్యములోవలె పూర్వము చెప్పిన “కుర్ర సం ధను ?దం”
అనే పద్యములో అమర్షతో అసూయకు మిశ్రణము ఉన్న దని అన
నక్కరలేదు. రెండవపద్యములో విధాతయొక్క అపరాధము స్పష్టముగా
ప్రతీయమానము అగునట్లు భగవానుడయిన శ్రీ రాముని అపరాధము
ఏమీ లేదు. ఆవిధముగా ఉన్న ట్లయితే రెండన పద్యములో కవి
యొక్క అమర్ష అభివ్యక్త మైనట్లు మొదటి పద్యములో వీర
పురుషులు
అమర్ష కూడా గోచర మయ్యేది. ధనుర్భంగము చేసి రాజులు అభి
మానమర్దనము చేయుట రామచంద్రుని అపరాధము కాదు, మహా
న్నత
క్రియలు చేయుట వీరులస్వభావము.
పద్యములో వృత్తాంతము ప్రాసంగికము కాదు. అది
అప్రస్తుతము. అప్రస్తుత మయిన ఆ చంద్రవృత్తాంతముచేత ప్రసంగ
ప్రాప్త మయిన రాజకుమారాదివృత్తాంతము గోచర మవుతున్నది.
అయినప్పటికీ ఈ పద్యములో అసూయ ధ్వనించుతున్న దాని తలచ
డానికి ఏనిూ ఆటంకము లేదు. ఒకధ్వనికి వేరొక ధ్వనితో విరోధములేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>arfytu4dn00vj62kbcmsawht5lamdco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238388</id>
    <revision>
      <id>596369</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నన రసగంగాధరము అమర్ష ప్రాతికూల్యేష్యా౯ రాగద్వేషాశ్చ మత్సరః ఇతి యత్ర విభావా స్యు రసుథావస్తు దర్సనమ్ వాక్పారుష్యం ప్రహారశ్చ తాడనం వధబంధనే తచాపల మనాలోచ్య కార్యకారిత్వ మిష...'</comment>
      <origin>596369</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3531" sha1="owytqzx156iu6y9x7zv59qo5tir64oa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నన రసగంగాధరము
అమర్ష ప్రాతికూల్యేష్యా౯ రాగద్వేషాశ్చ మత్సరః
ఇతి యత్ర విభావా స్యు రసుథావస్తు దర్సనమ్
వాక్పారుష్యం ప్రహారశ్చ తాడనం వధబంధనే
తచాపల మనాలోచ్య కార్యకారిత్వ మిష్యతే,
అమర్షము, ప్రతికూలత, ఈర్ష్య, ప్రేమ, ద్వేషము, అసహిష్ణుత ఎక్కడ
విభావములుగా ఉంటవో, భయపెట్టుట వాక్పారుష్యము ప్రహంచుట
తాడనము చంపుట బంధనమూ అనుభావములుగా ఉంటవో అది
చాపలము. దీనిలో ఆలోచించకుండా కార్యములు చేయుట ఉంటుంది.
ఉదా:
అహితవ్రతః పాపాత్మ న్మైవం మే దర్శ యాననమ్
ఆజ్ఞానం హంతు మిచ్ఛామి యేన త్వ మసి భావిత ః.
అనిష్టములను కలుగజేయు నియమములను పాలించువాడా! పాపాత్మా!
నీముఖమును నాకు చూపించవద్దు. నీవు పుట్టినందున నన్ను నేను చంపు
కోవా లనుకుంటున్నాను.
ప్రహ్లాదునకు భగవంతునిపై ఉన్న అనురాగమును, పోగొట్టడానికి
ఉపాయములను కనిపెట్టలేక ప్రహ్లాదుని గురించి హిరణ్యకశిపుని వచ
నము. దీనిలో భగవద్వేషమువలన బయలు దేరిన పుత్రద్వేషము
విభావము. తనను చంపుకోవా లనుకునే పరుషవచనము అనుభావము,
ఈపద్యములో అమర్ష వ్యంగ్య మవుతున్నదని తలచరాదు. ప్రహ్లాదుడు
నిత్యమూ కూడా భగవదనురాగము కలవాడు. అతనిపై హిరణ్యకశిపు
నాకు చిరకాలమునుండి అమర్ష అభివృద్ధి పొంది ఉన్నది. అందువలన
తనను చంపుకోవాలి అనే ఇచ్ఛ ఇదే మొదలు అని అనుకోవడానికి
వీలు లేదు. ఆ కారణమునలననే ఆ ఇచ్ఛ కలిగినట్లయితే ఇన్ని సంవత్సర
ముల దాకా ఎందుకు కలుగకపోవాలి? అది మొట్టమొదటనే ఉత్పన్న
మయినట్లయితే ఆ కారణముకూడా మొట్టమొదట్లోనే ఉండాలి. ఇదే
మొదటి కార్య మయినప్పుడు కారణము కూడా అదే మొదటిదిగా
ఉండాలి. మొదటి కంటే చపలత అనే చిత్తవృత్తి ఇక్కడ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owytqzx156iu6y9x7zv59qo5tir64oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:నవరసగంగాధరము.pdf/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>238389</id>
    <revision>
      <id>596370</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సవరసగంగాధ రము దేవాది విషయమైన రతికి ఉదా : భవద్ద్వారి క్రుధ్యజ్జయవిజయదండాహతిదల త్కిరీటా స్తే కీటా ఇవ విధిమహేంద్ర ప్రభృతయః వింతే యుష్మన్న యనపరిపాతోత్కలికయా పరాకాః కే తత్ర...'</comment>
      <origin>596370</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="dgaa8yqxvun9xchv5n4nv19udhwo47p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సవరసగంగాధ రము
దేవాది విషయమైన రతికి ఉదా :
భవద్ద్వారి క్రుధ్యజ్జయవిజయదండాహతిదల
త్కిరీటా స్తే కీటా ఇవ విధిమహేంద్ర ప్రభృతయః
వింతే యుష్మన్న యనపరిపాతోత్కలికయా
పరాకాః కే తత్ర క్షపితమురః నాకాధిపతయః,
ఇది భగవానుని గురించిన భక్తునివచనము. ఓము వారి! నీధవసద్వార
మందు కోపించిన జయవిజయులయొక్క దండపుదెబ్బలచేత పగిలి
పోతూఉన్న కిరీటములు కలిగిన బ్రహ్మేంద్రాసులు కీటముల లె తీసు
లయి, నీనయనప్ర సారసముత్కంఠతో నిలబడి ఉన్నారు. అక్కడ
కృపణు అయిన నాకాధిపతులు ఎవరో ? యమకు బేతామలకు గణ
సమే లేదు.
దీనిలో అవమానమును సహించుతూ భగవానునిద్వారమును జీవిం
చుతూ భగవత్కటాక్షపాతమును అభిలషించుతూ ఉంటచేసి భగవ
ద్విషయమైన బ్రహ్మాదిత మగు రతిభావము గోచర మగుట వీరు.
“భగవానుని ఐశ్వర్యము అవాజ్మానసగోచరము&quot; అని అభివ్యక్తము
అవుతున్నది. అయినప్పటికీ దీనిలో భగవద్విషయక మయినదాని ప్రము
త్వవిత్వము అక్షతను. ఆవిధముగా భగవ వైశ్వర్యములు వర్ణించుట
అనుభాసము.
I
ఈపద్యములో ఐశ్వర్య వర్ణనమే ప్రధానముగా ఉన్నది, కంతి శో
ముగా ఉన్నది అనేట ట్లయితే ఇది ఉదాహరణము కావచ్చును.
న ధనం నచ రాజ్యసంపదం, నహి విద్యా మిద మేక మర్థయే
మయి దేహి మనా గపి ప్రభో కరుణాంగితరంగితాం దృతమ్.
ధనమును కోరను. రాజ్యసంపదను కాంక్షించను. విద్యను అభిలషించను,
ఇది ఒక్కటే అర్థించుతాను. ఓ ప్రభూ! కరుణా సంగీతరంగిణి మైన
దృక్కును కొంచెమైనా నా పైన ఉంచు.
దీనిలో ధనాద్యపేక్ష లేని వానియొక్క భగవద్ధ్భాగంతుని తాభితాను
భగవానునిలో అనురక్తిని వ్యంగ్యము చేస్తున్నది.
ఈ విధముగా భావాలు సంక్షేపముగా నిరూపించబడినవి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dgaa8yqxvun9xchv5n4nv19udhwo47p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:సి. వి. రత్నం</title>
    <ns>102</ns>
    <id>238390</id>
    <revision>
      <id>596374</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత  |ఇంటిపేరు = సి.వి.  |అసలుపేరు =  రత్నం  |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర  |పుట్టిన_యేడు =   |గిట్టిన_యేడు =   |వివరణ =   |బొమ్మ=   |వికీపీడియా_లంకె = సి. వి. రత్నం  |వికీవ్యాఖ్య_లంకె =   |కామన్సు లంకె=  }}  =...'</comment>
      <origin>596374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="c74a79o6it4vy5vh6y3siotn70w7ks7" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సి.వి.
 |అసలుపేరు =  రత్నం
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సి. వి. రత్నం
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి తరంగవాదము]]


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>c74a79o6it4vy5vh6y3siotn70w7ks7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>596375</id>
      <parentid>596374</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>596375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="756" sha1="6jqgfnr428af8ff3iz283szy4uvhuj6" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = సి.వి.
 |అసలుపేరు =  రత్నం
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = సి. వి. రత్నం
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారర్, పాల్]]


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>6jqgfnr428af8ff3iz283szy4uvhuj6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>