Донишнома

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Донишнома</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1745</id>
    <revision>
      <id>1471143</id>
      <parentid>1445480</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T08:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GAndy</username>
        <id>9723</id>
      </contributor>
      <origin>1471143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39542" sha1="a3hyw73mpvutvyio6tf9u0cfwb7g0ff" xml:space="preserve">[[Акс:Spines of the Tajik Soviet Encyclopedia.jpg|thumb|8 ҷилди [[Энсиклопедияи советии тоҷик|ЭСТ]] ва 3 ҷилди нашршудаи [[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|ЭМТ]]|300x300px]]
'''Донишнома''' ({{lang-fa|دانشنامه}}), '''энсиклопе́дия''' (аз {{lang-grc|ἐγκύκλιος παιδεία}} — «омӯзиши фарогир» аз {{lang-grc2|κύκλος}} — доира + {{lang-grc2|παιδεία}} — омӯзиш) — [[нашрия]]и илмӣ ё илмию оммавӣ, ки аз тамоми соҳаҳои илм (донишномаи умумӣ) ё соҳаи ҷудогонаи он (донишномаи соҳавӣ) дониш медиҳад.

== Мафҳум ==
Донишнома, китоберо гӯянд, ки маълумоти ҷомеъу мухтасаре роҷеъ ба ҳамаи донишҳои башарӣ ва ё як соҳаи махсус иртиботдоштаро дар бар гирад. Ин маълумот ба шакли мақолаҳо, ба тартиби алифбоӣ ва мавзуъӣ аст. Донишнома муодили калимаи фаронсавии encyclopédie (энсиклопеди) ва калимаи англисии encyclopédie (энсиклопедия) буда, ҳар ду гирифташуда аз вожаи encyclopaedia, сурати лотинии ибораи юнонии enkukliospaudeia ба маънои омӯзиши умумӣ ва мураккаб аз се ҷузъи en ба маънои «дар» ва kuklios ба маънои «доира» ва paudeia ба маънои «омӯзиш» аст.

Энсиклопедия беш аз ду ҳазор сол ҳамчун китоби дарбаргирандаи хулосаи қобили фаҳм аз донишҳои мавҷуда пазируфта мешуд. Юнониёни бостон ин вожаро ба маънои маҷмуае аз мавод ва мавзуъоти омӯзишӣ ба кор мебурданд, ки шомили ҳафт мавзуъи асосии донишу фан, яъне дастури забон (сарфу наҳв), мантиқ, балоғат, ҳисоб, ҳандаса, мусиқӣ ва ҳайат буд. Аввалин бор Франсуа Рабле(адиби фаронсаӣ) ин калимаро дар тавзеҳи асари худ «Гаргантюа ва Пантагрюэл» ба кор бурд; нависандаи олмонӣ Раул Сколич нахустин шахсе буд, ки соли 1559 дар унвони навиштаи донишномагунаи худ – «Энсиклопедия ё маҷмуаи дониши ҷаҳон, аз ҷумла илоҳӣ ва ғайри илоҳӣ» (Encyclopaedia seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam prophanarum epistemon) калимаи энсиклопедияро ба кор бурдааст.

Барои тақсимбандии донишномаҳо меъёрҳои гуногун ба назар гирифта мешаванд. Масалан, донишномаҳо аз назари ҳаҷм ба муфассалу мухтасар, аз назари фарогирии маълумот ба донишномаҳое, ки ҷавобгӯи ниёзҳои фаврӣ, донишномаҳои ҷавобгӯи ниёзҳои тахассусӣ, донишномаҳои электронӣ (онлайн), донишномаҳое, ки маълумоташон ҳам барои мутахассисон ва ҳам барои донишҷӯён ба кор меояд, донишномае, ки ҷанбаи омӯзишӣ низ доранд, тақсим шудаанд. Ҳамчунин донишномаҳо аз назари меъёру тартиб ба алифбоиву мавзуъӣ, вобаста ба ҳаҷми онҳо ба бузург (иборат аз даҳҳо ҷилд), кӯчак (10 – 12 ҷилд), мухтасар (4 – 6 ҷилд) ва 1–3-ҷилдӣ, ки маъмулан қомус ё луғати донишномаӣ ном доранд, тақсим мешаванд. Ҳар як аз ин донишномаҳо дорои нақшаи хос (тақсимбандии ҳаҷми умумии мақолаҳо мувофиқи соҳаву навъ) ва луғатнома (номгӯи комили вожаҳое, ки аз онҳо мақола сохта мешавад)-анд.

== Таърих ==
[[Акс:Yongle Dadian Encyclopedia 1403.jpg|thumb|Донишномаи чинии [[Юнле Дадян]] ([[1403]])]]
Донишнома дар ҷаҳон таърихи тулонӣ дорад. Бархе бар ин ақидаанд, ки собиқаи донишноманигорӣ дар Шарқ нисбат ба Ғарб тӯлонитар аст. Чиниҳо нахустин донишноманависон будаанд, ки аввалин донишномаи онҳо дар асри 15 пеш аз милод навишта шудаанд. Бузургтарин донишномаи катбӣ «Юн-ле» мебошад, ки таҳияи онро соли 403 м императори Чин Юн-ле фармон дода буд. Ин Донишнома аз 11 ҳазору 95 ҷилд иборат буд ва 510 ҳазор ё худ 300 млн иероглифро дар бар мегирифт. То имрӯз 40 дарсади матни он маҳфуз мондааст. Дар Ғарб, дар аҳди бостон касеро файласуф мегуфтанд, ки фарогирандаи ҳамаи донишҳову илмҳо бошад. Аз ин рӯ осори онҳоро чун ҷузъи аввалин донишномагунаҳо овардаанд ва ба ҳамин далел таълифоти Арастуву Афлотунро аз аввалин донишномаҳо шумураанд.

Донишноманигориро дар Аврупо ба се давра тақсим кардаанд: аз Юнони Бостон то асри 17, аз аввали асри 18 то аввали асри 20 ва давраи муосир. Давраи нахустин давраи донишномагунаҳо ном гирифтааст. Дар давраи бостон таснифи пешинаи донишнома ба кишварҳои Юнону Рум бозмегардад. Мақсади юнониён ин буд, ки фарҳанги шифоҳии худро ба фарҳанги навишторӣ табдил диҳанд. Румиҳо низ мекӯшиданд, ки хулосае аз дониши замони худро ба китоб ворид намоянд. Муҳимтарин осори ин давра «Таърихи табиӣ» («Naturalis Historia»-и Гай Плиний Секунд (77 м.) буд, ки баъзе онро мувофиқи шеваи гирдоварии иттилоот аввалин донишнома дар ҷаҳон донистаанд.

Асари донишманди фаронсавӣ Винстони Боваӣ (1190—1264), «Оинаи бузург» («Speculum majus», асри 13), бузургтарин дастоварди асри миёна ва бузургтарин донишномаи қабл аз асри 18буд. Бо «Эҳёи улуми кабир» («Great restoration of Sciences»)-и Ф.Бекон таҳаввули донишноманависӣ дар Аврупо оғоз гашта, дар асри 17 ва ибтидои асри 18 равиши танзими матолиби доирату-л-маориф аз мавзуъӣ ва соҳавӣ ба алифбоӣ табдил дода шуд.

«Фарҳанги бузурги таърихӣ» («Grand dictionnaire historique» — 1643—1680)-и донишманди фаронсавӣ Луи Морери яке аз нахустин донишномаҳои алифбоӣ дар Аврупо буд, ки аз ҷиҳати матолиби зандагиномаӣ ва ҷуғрофиёӣ ва фарҳангӣ ғанӣ мебошад. Он соли 1674 дар ш. Леон интишор ёфта, ба забонҳои олмонӣ, итолиёӣ ва фаронсавӣ тарҷума шуд.

Давраи дуввум давраи таҳаввули донишноманигорӣ дар Ғарб аст. Дар ин давра гароиш ба истифода аз шеваи муназзам дар тақсими улум дар миёни аҳли илм бартарӣ ёфт. Муҳимтарин донишномаҳои давра: «Доирату-л-маорифи фаннӣ»-и донишманд ва руҳонии инглис Ҷ. Ҳаррис (1666—1719), «Сиклипедия ё Фарҳанги ҷаҳонии улум» -и Е. Чамберс (1680—1740) дар соли 1727; «Донишномаи ҷомеъ»-и донишманди олмонӣ И. Ҳ. Зедлер («Great Universal Lexicon»(1732-50, дар 64 ҷилд), «Энсиклопедия ё Доирату-л-маорифи Ҷомеъ» («Encyclopédie») таҳти сарпарастии адиб ва файласуфи фаронсавӣ Д. Дидро, ки дар ҳамкорӣ бочанде аз мутафаккирони замонаш таълиф ва дар 27 ҷилд солҳои 1750-65 чоп шуд); Донишномаи маъруф ба «Брокҳаузи Бузург» (Brockhaus encyclopedia), тадвини Фридрих Арнолд Брокҳауз, ки дар солҳои 1796—1811 (чопи баъдӣ дар солҳои 1927-35,дар 20 ҷилд) интишор ёфт; «Донишномаи бузурги Британика» («Encyclopædia Britannica»), ки нахустин бор соли 1768 (Эдинбург, 3 ҷилд) оғоз шуда, соли 1771 ба поин расид ва батадриҷ соли 1929 чопи 14-уми он дар 24 ҷилд мунташир шуд; «Қомуси бузурги ҷомеи қарни 19» («Grand dictionnaire universel du XIXe siècle»)-изабоншиноси маъруфи фаронсавӣ Ларусс Пйер дар 17 ҷилд, солҳои 1866-76 ба нашр расид.

Дар давраи севум донишноманигорӣ ба тарзи нав, бо роҳу равиши тоза шуруъ шуд. Дар нигориши донишномаҳои муосир на як муаллиф, балки ҳайати бузурги кормандон иштирок намуда, донишмандони соҳаҳои гуногуни илмро ба навиштани мақолаҳо ҷалб мекарданд. Яке аз донишномаҳои маъруфи давраи муосир «Донишномаи Бузурги Шӯравӣ» («Большая Советская Энциклопедия») мебошад, ки аз соли 1926 то 1978 се бор интишор ёфт; нашри охири он аз 30 ҷилд иборат аст. Барои он 8 ҳазор донишманд мақола навишта буданд, ки беш аз сад ҳазор мадхалро дар бар гирифтааст. Дар кишварҳои Аврупову Амрико донишноманависии муосир аз охири асри 19 ва ибтидои асри 20 оғоз шуд. [[Акс:1-ed-GSE.JPG|thumb|Нашри аввали [[Энсиклопедияи Калони Советӣ|донишномаи Калони Советӣ]]|left]]

=== Донишнома дар замони шӯравӣ ===
Солҳои аввали Ҳокимияти Советӣ В. И. Ленин дар бораи зарурати ташкили луғату энциклопедияҳои советӣ масъала гузошт. Донишномаҳои соҳавии зерин «Сельскохозяйственная энциклопедия» (ҷилдҳои 1-7, 1925-28), «Торговая энциклопедия» (ҷилдҳои 1-5, 1924-25), «Педагогическая энциклопедия» (ҷилдҳои 1-3, 1927-29) ва ғайра. Баробари нашри [[Энсиклопедияи калони советӣ|Донишномаи Калони Советӣ]] («Большая Советская Энциклопедия») марҳилаи нави инкишофи кори энциклопедӣ оғоз ёфт. 3 маротиба Энциклопедияи хурди советӣ нашр шуд. Дар соҳаи техника, тиб, адабиёт ва ғайра нашрҳои бисёрҷилдаи донишнома ҳастанд. Дар охири солҳои 50 ва ибтидои 60 нашриёти «Советская энциклопедия» оид ба 20 соҳа донишнома чоп мекардагӣ шуд. Охири солҳои 50 дар ҷумҳуриҳои иттифоқӣ ба забонҳои миллӣ оид ба тайёр ва нашр кардан донишномаҳо кор оғоз ёфт.

Се нашри «Энциклопедияи бачагона» (ҷилдҳои 1-10, 1958-62; нашри 2-юми ҷ.-ҳои 1-12, 1964-69; нашри 3-юм, ҷилдҳои 1-12, 1971-78) дар илми советӣ воқеаи муҳим буд.
[[Акс:Brockhaus Lexikon.jpg|thumb|[[Донишномаи Брокҳауз ва Ефрон]]]]

=== Донишномаҳои мамолики Аврупо в Амрико ===
Дар кишварҳои аврупоӣ яке аз кӯҳантарин донишномаҳо, ки то ҳол нашр мешавад, «[[Донишномаи Бритоннико]]» аст, соли 2010 нашри 15-уми он дар 32 ҷилдро дар бар мегирад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopaedia-britannica-stops-the-presses/|title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses|author=Julie Bosman|website=Media Decoder Blog|date=2012-03-13|lang=en-US|accessdate=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Донишномаҳои машҳури ҳозираи Ғарб «Донишномаи мусаввари аврупоию амрикоии универсалӣ», «Донишномаи итолиёии илм, адабиёт ва санъат», «[[Донишномаи Брокҳауз ва Ефрон|Донишномаи Брокҳауз]]», нашрияҳои сершумори фирмаи Ларуси Фаронса, «Донишномаи Амрико», «Эспос», «Итолиёно», «[[Донишномаи Бритоннико|Бритонико]]», «Макропедия», «Американо» «[[Энсиклопедияи калони советӣ|Большая Советская Энциклопедия]]» аз нахустдонишномаҳои мукаммали дунёянд, ки дигар донишномаҳои хурду бузурги давлату халқият ва маҳалҳои алоҳида ба асоси таҷрибаи ин донишномаҳо тадвину сохта шудаанд.

== Асарҳои донишномаии тоҷику форс ==
Равияи ҷамъ кардани маълумот аз илмҳои гуногуни замони худ ба сурати як асари махсус аз қадим боз вуҷуд дошт, ки ''Авесто'' намунаи он аст. Ба риштаи таҳрир кашида шудани асарҳои донишномаӣ барои мардуми тоҷику форс падидаи нав нест ва асарҳои энсиклопедие чун [[Бундаҳишн (Китоб)|«Бундаҳишн»]], [[Динкард (Китоб)|«Динкард»]], «[[Ал-Қонун]]», «[[Донишномаи Алоӣ]]», «Матлаъу-л-улум» ва «Маҷмаъу-л-фунун», «[[Таърихи Табарӣ]]», «Сивону-л-ҳикмат», «[[Ал-Феҳрист]]», «[[Аҷоибу-л-булдон]]», «[[Сурату-л-арз]]» ва тазкираву баёзҳои сершумор намунаҳои китобҳои донишномаии қадиманд. Мафҳуми донишнома ҳамчун маҷмӯаи донишҳо, маълумоту иттилоот дар дунёи қадим пайдо шуда бошад ҳам, асосан дар давраи дуюми тамаддун — аз оғози асрҳои миёнаву давраи Эҳё таълифи донишномаи дақиқ бо мақолаҳои мураттаби алифбоӣ оғоз гардид ва аз ин дам аҳли илму маърифат ва фарҳанг ба ин махзани бебаҳои илму фарҳанг бештар таваҷҷуҳ намуданд.

Дар давраи ислом бисёр асарҳои илмӣ навишта шуда буданд, аз ҷумла, асарҳои донишномаии умумӣ ва соҳавӣ. Дар онҳо маълумот баъзан аз рӯи як тартиб, баъзан омехта ва бо ҳам пайваста ва гоҳ ба тартиби алифбо, ба тарзи луғат оварда мешуд. Қисми зиёди онҳо то садаи X-11 ва баъд аз он ба забони илмии онвақта — забони арабӣ таълиф мешуданд ва аксари онҳо дар [[Осиёи Миёна]], [[Афғонистон]] ва ё дар [[Эрон]] ва мамлакатҳои дигар аз тарафи тоҷикон ва намояндагони халқҳои дигари Осиёи Миёна, Афғонистон ва Эрон таълиф меёфтанд ва баъзан ба забони тоҷикӣ-форсӣ тарҷума мешуданд.

=== Донишномаҳои умумӣ ===
Дар нимаи якуми асри IX донишномаи фалсафаю илмҳои табиӣ «Расоилу ихвон-ис-сафо ва хуллон-ил-вафо» («Рисолаҳои бародарони пок ва дӯстони бовафо»)-и Сайидаҳмад ибни Абдуллоҳ ба забони арабӣ таълиф шуд ва дастраси аҳли илми тамоми Шарқи Наздик ва Миёна гардид; дар замони Темур тарҷумаи тоҷикӣ-форсии он ба вуҷуд омад. Қадимтарин донишномаҳои умумӣ «Китоб-уш-шифо», ''«Мафотеҳу-л-улум»'' ва ''«Дурату-т-тоҷ ли-туррати-д-даббоҷ»'' мебошанд.

=== Донишномаҳои соҳавӣ ===
Дар аввали садаи XI асари донишномаии доир ба шаш илм: мантиқ, илоҳиёт, табииёт, раёзиёт, нуҷум, мусиқӣ — «Донишнома» таълиф ёфт. Дар мобайни солҳои 1117—1120 донишномаи илмҳои даври худ — «Нузҳатномаи Алоӣ» таълиф шуд. Солҳои 1099—1102 Ғазолӣ «Эҳёҳу улуми-д-дин» ва соли 1179 Фахруддин Муҳаммад ибни Умари Розӣ донишномаи калони илмҳои исломӣ «Ҷомеъу-л-улум»-ро таълиф карданд, ки дар онҳо маълумоти оид ба дину мазҳабҳо, фалсафа, забон ва адабиёт, тиб, нуҷум ва ғайра оварда мешавад. Дар нимаи якуми садаи XIV ''«Нафоису-л-фунун-фи ароисилу-юн»'' ва дар садаи XV «Риёзу-н-носиҳин» ба вуҷуд омадааст.

Дар асрҳои 16-18 таълифи донишномаҳои умумӣ камтар ба назар мерасад. Дар нимаи дуюми садаи XIX то давраи советӣ дар Осиёи Миёна донишномаи миёнаҳаҷми илму фанҳои асосӣ «Матлаъу-л-улум ва маҷмаъу-л-фунун»-и Воҷид Алихон машҳур ва мутадовил буд (таълиф солҳои 1845—1946). Аз донишномаҳои мухтасар, ки дар ин давра мавриди истифода буданд, «Махзану-л-улум»-и Браҷ Муҳан дар Ҳиндустон таълиф шуда, дар охири садаи XIX нашрҳои ҳиндустонии он машҳур гашт. Донишномаи дигар «Риёзу-л-фирдавс» — таълифи Муҳаммад Ҳасанхон аст, ки ба равияи «Матлаъу-л-улум» дар Ҳиндустон дар охири садаи XIX навишта ва нашр шуда буд. Дар садаи XIX ва аввали садаи XX мубодилаи адабӣ ва маданӣ аз он ҷумла бо роҳи таълиф, нашр ва паҳн кардани асарҳои донишномаӣ байни Ҳиндустон ва Афғонистон Осиёи Миёна хеле ривоҷ гирифта буд. Бисёре аз асарҳои донишномаии Осиёи Миёна ривоҷи босазо дошт. Бештаре аз соҳавӣ ба забони урду тарҷума мешуданд (масалан, тарҷумаи урдуии «Матлаъу-л-улум ва маҷмаъу-л-фунун»-и Зайнулобидинхон, ки дар Ҳиндустон нашр гардид; тарҷумаи урдуии донишномаи космографӣ, ҷуғрофӣ ва табиатшиносӣ «[[Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот|Аҷоибу-л-махлуқот]]»-и Закариё ибни Муҳаммади Қазвинӣ ва ғайра).

==== Дин ====
Дар соҳаи таърихи дин ва мазҳабҳои Шарқ асарҳои зиёде навишта шуда буданд. Аз машҳуртарин китобҳои ин соҳа «Ал-милал ва-н-ниҳал»-и Муҳаммади Шаҳристонӣ ва «Ғуняту-т-толибия»-и [[Абдулқодири Ҷелонӣ]] (ваф. 1167), ки ба забони арабӣ таълиф ёфта, тарҷумаи форсӣ-тоҷикии як қисми он бо номи «Ҳафтоду ду миллат» шуҳрат ёфтааст. Асари калони форсӣ-тоҷикӣ «Дабистони мазоҳиб» тахминан таълифи Мӯҳсини Фонӣ дар миёнаи садаи XVII, ки дар он оид ба дину мазҳабҳо ва таълимоти фалсафии халқҳои Шарқ маълумоти муфид ҷамъоварӣ шудаанд.

==== Ҷуғрофиё ва таърих ====
Дар соҳаи ҷуғрофия омехта бо таърих китобҳои зиёд таълиф шуда буданд, ки як миқдор аз онҳо тарзи донишнома ва маълумотномаи соҳавии ҷуғрофӣ-таърихӣ ва табиатшиносӣ, инчунин халқшиносӣ ва этнографиро доро мебошанд.

«Муъҷаму-л-будон» ба инкишофи ҷуғрофия ва таърих таъсири калон расонидааст. Ин луғат дар садаи XVI дар Ҳиндустон аз тарафи олими намоёни ҳинд [[Абдулқодири Бадоюнӣ]] ба забони форсӣ-тоҷикӣ тарҷума шуда буд. Тарҷумаи форсӣ-тоҷикии китоби арабии «Аҷоибу-л-махлуқот» ва ғароибу-л-мавҷудот&quot;-и Закариё ибни Муҳаммади Қазвинӣ (таълиф ба забони арабӣ то соли 1280) низ ҳамчун донишномаи космографию ҷуғрофию табиатшиносӣ шуҳрати калон пайдо кард.

Дар садаи XIV «Ҷомеъу-т-таворих» эҷод шудааст. Оид ба космография ва ҷуғрофия «Нузҳату-л-қулуб» пайдо шуд, ки барои ҷуғрофияи умумӣ ва регионалӣ сарчашмаи муҳим мебошад. Осиёи Миёна аз қадим то чоряки сеюми садаи XVI «[[Маҷмаъу-л-ғароиб]]» сарчашмаи пурарзиш ба шумор меравад.

Китоби калонҳаҷми форсӣ-тоҷикӣ «Акбарнома» иборат аз ''«Таърихи Акбар»'' ва ''«Оини Акбарӣ»'' таълифи Абулфазл ибни Муборак (1551—1602) барои омӯхтани таърихи Ҳинд, ҷуғрофия, иқтисодиёт, ҳаёти сиёсӣ, адабӣ ва илмии он давр маълумоти мураттаби гуногунсоҳаи пурқиматро дар бар гирифтааст.

Доир ба таърих ва ҷуғрофияи мамлакатҳо ва маҳалҳои мухталифи Шарқи Наздик ва Миёна ва ҳатто доир ба шаҳрҳои алоҳида (масалан, доир ба Самарқанд — «Қандия»-и Умар ибни Муҳаммади Насафӣ, ваф. 1142) асарҳои мутаадид таълиф шудаанд.

Аз асарҳои ҷомеи донишномаии соҳавӣ «Таърихи Табарӣ» ва «Равзату-с-сафо» барои омӯхтани таърихи мамлакатҳои Шарқ ва махсусан Осиёи Миёна, Афғонистон ва Эрон сарчашмаҳои пурқимат мебошанд.

Унсурҳои донишномаӣ дар бисёр фарҳангҳои умумии пешина дида мешаванд. Дар ин гуна фарҳангҳо ба ғайр аз лексикаи умумӣ истилоҳоти соҳаҳои гуногуни илм ва касбу ҳунарҳо, номҳои шахсони таъризӣ, ҷуғрофӣ ва ғайра тафсир меёбанд. Масалан, «Муайиду-л-фузало», «Кашфу-л-луғот» ва -л-истилоҳот&quot;, «Бурҳони қотеъ», «Чароғи ҳидоят», «[[Баҳори Аҷам]]», «Ҳафт қулзум» ва ғайра.

==== Фарҳангу луғатномаҳо ====
Аз ҷиҳати донишномаӣ се фарҳанги пешина дорои аҳаммияти хоссе мебошанд: «[[Ғиёсу-л-луғот]]», «[[Фарҳанги Онандроҷ]]», «[[Фарҳанги Низом]]»-и Муҳаммад Доиулислом, ки дар ҳаҷми панҷ ҷилд дар Ҳиндустон дар шаҳри Ҳайдарободи Дакан солҳои 1928-39 нашр гардид, аз ҷиҳати фаро гирифтани истилоҳ ва тафсири он сарчашмаи муҳим аст.

Аз донишномаҳои андар шарҳи номи ашхоси машҳур ва номҳои ҷуғрофии ҷолиби диққат ''«Китобу-л-ансоб», «Муъҷаму-л-булдон»,'' «[[Луғатномаи Деҳхудо|Луғатнома]]»'', «Фарҳанги форсӣ»,'' «[[Фарҳанги Амид]]» ва ғайра мебошанд.

==== Тиб ====
Назар ба донишномаҳои умумӣ, донишномаҳои соҳавӣ аз қадим боз бештар таълиф шудаанд. Яке аз соҳаҳои бисёр мутараққӣ аз ҷиҳати миқдори аксарҳо, аз он ҷумла донишномаҳо соҳаи илми тиб мебошад, ки баъд аз фалсафаю дин ва ҷуғрофияву таърих ҷои намоёнеро дар мероси илмӣ ишғол менамояд. Дар давоми асрҳои 9-10 то аввали садаи XX дар Эрон, Афғонистон, Осиёи Миёна, Ҳиндустон асарҳои тиббии фаровон таълиф ёфтаанд. Дар Эрон дар асрҳои 9-10 олими бузурги соҳаи тиб Абубакр Муҳаммад ибни Закариёи Розӣ асарҳои зиёди тиббиро ба забони арабӣ таълиф кард, ки ба тибби минбаъдаи арабӣ ва тоҷику форсизабонон таъсири калон расонд. Якумин асари тиббӣ, ки ба забони форсӣ-тоҷикӣ таълиф шуда буд, ин «Китобу-л-ҳидоят-ил-мутаалимин фи-т-тиб» (975) мебошад. Ин китоб дар бораи тамоми соҳаҳои илми тибби онвақта: анатомия, тасвири бемориҳо ва тарзи муолиҷаи онҳо, тасвири доруҳо-фармакология, гигиена ва пешгирии касалиҳо баҳс мекард.

«[[Ал-Қонун|Ал-Қонун фи-т-тибб]]» «[[Захираи Хоразмшоҳӣ]]», «[[Дастуру-л-илоҷ]]»'', «Махзану-л-адвия», «Қарободини кабир»,'' «[[Муҳити аъзам|Муҳити Аъзам]]»'', «Иксири Аъзам»,'' «[[Ал-ҳовӣ]]» ба тамоми касалиҳо ва муолиҷаи онҳо бахшида шудааст.

==== Адаб ====
Яке аз соҳаҳои бисёр мутараққӣ соҳаи илми адаб буд. ''«Тарҷуману-л-балоғат», «Ал-муъҷам»'' ва дар эҷоди асарҳои охирини муосир ҳамчун «Арӯзи тоҷикӣ»-и Баҳром Сирус ва «Санъати сухан»-и [[Тӯрақул Зеҳнӣ|Тӯрақул Заҳнӣ]] мавриди истифода гардидаанд.

==== Нуҷум ====
Дар соҳаи ҳайат ва нуҷум асарҳои зиёде таълиф шуда буданд, ки ''«Китобу-т-тафҳим лӣ авоили саноати-т-танҷим»'' буд.
[[Акс:Persian-encyclopedia.jpg|thumb|Донишномаи форсӣ]]

=== Донишномаҳои Шарқ дар асрҳои XIX—XX ===
Барои инкишофи филологияи тамоми забонҳои эронӣ, забоншиносӣ ва адабиётшиносии онҳо аҳаммияти «Асосҳои филологияи эронӣ», ки солҳои 1901—1904 ба забони немисӣ дар ду ҷилд нашр гардида буд, бисёр калон буд. Дар таълифи ин асари донишномаии соҳаи филологияи эронӣ машҳуртарин шарқшиносони он давра иштирок доштанд.

Дар забони арабӣ луғати тафсирию донишномаии мусаввар «Ал-мунҷид» шуҳрати калон пайдо кард ва барои шарқшиносон ва забоншиносон дастури муфид аст.

Аз аввалҳои садаи XX чанд нашри «Донишномаи ислом» ба забони немисӣ, англисӣ ва фаронсавӣ паҳн шуд, ки дар навиштани мақолаҳои он мутахассисони шарқшиноси тамоми ҷаҳон иштирок доштанд.

== Донишнома дар Тоҷикистон ==
[[Акс:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. Ҷилди 3.jpg|thumb|Ҷилди сеюми [[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. Ҷилди 3|донишномаи Миллии Тоҷик]]|240x240px]]

=== Донишномаи советии тоҷик ===
{{асосӣ|Энсиклопедияи советии тоҷик}}

Энциклопедияи советии тоҷик (ЭСТ), нахустин донишномаи умумии тоҷик, ки мувофиқи қарори КМ ҲК Тоҷикистон ва Совети Вазирони ҶШС Тоҷикистон (3 июни 1968, № 198) дар Душанбе нашр гардидааст. Энциклопедияи советии тоҷик 8 ҷилд (ҷ. 1 — 1978; ҷ. 2 — 1980; ҷ. 3 — 1981; ҷ. 4 — 1983; ҷ. 5 — 1984; ҷ. 6 — 1986; ҷ. 7 — 1987; ҷ. 8 — 1988 бо теъдоди 15-20 ҳазор нусха) буда, беш аз 23 ҳазор мақоларо дар бар мегирад. Энциклопедияи советии тоҷик барои оммаи васеи хонандагон пешниҳод шуда ва хусусияти илмию оммавӣ дорад.

=== Донишномаи миллии тоҷик ===
{{асосӣ|Энсиклопедияи Миллии Тоҷик}}

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик (ЭМТ), донишномаи умумии миллии Тоҷикистон, ки аз соли 2008 ба таълифу тадвин шурӯъ шудааст. Энсиклопедияи Миллии Тоҷик ҷанбаи илмию оммавӣ дошта нахуст донишномаи миллист. Дар Энсиклопедияи Миллии Тоҷик мақолаҳо дар бораи таърихи кишвар, илм, иқтисодиёт, хоҷагии деҳот, фарҳанг, адабиёту санъат, урфу одат, маросимҳо, ҳаёту фаъолияти шахсиятҳои бузург, ходимони маъруфи ҷамъият, намояндагони илму маърифат, адибон ҳунармандон ва санъаткорони маъруф дарҷ шудаанд. Чор ҷилди донишнома дар давраи то соли 2015 (2011, 2013, 2014, 2015) ба нашр расидааст.

== Донишномаҳои озод ==
[[Акс:Wikimania stallman keynote2.jpg|[[Ричард Столлман]], файласуф ва таҳиягари машҳури [[барномаҳои озод]], президенти [[Free Software Foundation]] ва муаллифи иҷозатномаи озоди [[GNU GPL]] барои таъминоти барномавӣ|thumb|left]]
[[Акс:Nupedia logo and wordmark.png|thumb|[[Нупедия]], донишномаи озод]]
[[Акс:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|150px|[[Википедия]] — аз ҳама машҳуртарин донишномаи озод]]
Донишномаи озод ({{lang-en|free encyclopedia}} ё {{lang-en|free content encyclopedia}}) — ин донишномаи иборат муҳтавои озод, ки дар доираи як иҷозатномаи озод ё ҳамчун моликияти ҷамъиятӣ дастрас аст.

Соли 1999 [[Ричард Столлман]] идеяи донишномаи умумии озодро мураттаб кард ва [[GNUPedia]], донишномаи онлайн, монанд ба [[GNU|ОС GNU]]-ро пешниҳод намуд.

То [[Nupedia]] ва [[Википедия]] боварӣ набуд, ки Интернет метавонад лоиҳаи устувори донишномаи озодро ташкил бидиҳад.

Лоиҳаи [[Nupedia]] 9 марти соли 2000 оғоз гардид.

[[Википедияи Англисӣ]] дар соли 2004 бо расидани шумораи 300 000 мақола ба бузургтарин Википедия дар ҷаҳон табдил ёфт&lt;ref&gt;[http://linuxreviews.org/news/2004/07/07_3000k/ «Wikipedia Passes 300,000 Articles making it the worlds largest encyclopedia»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927210350/http://linuxreviews.org/news/2004/07/07_3000k/ |date=2007-09-27 }}, ''Linux Reviews'', 2004 July 7.&lt;/ref&gt;&lt;!-- and by late 2005, Wikipedia had produced over two million articles in more than 80 languages with content licensed under the [[copyleft]] [[GNU Free Documentation License]]. As of August 2009, Wikipedia had over 3 million articles in English and well over 10 million combined in over 250 languages. Wikipedia currently has [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] articles in English. Since 2003, other free encyclopedias like the Chinese-language [[Baidu Baike]] and [[Hudong]], as well as English language encyclopedias like [[Citizendium]] and [[Knol]] have appeared --&gt;.

Дар соли 2013 бузургтарин донишнома дар ҷаҳон донишномаи интернетии чинии (7,5 млн мақола) ва Байду (6,2 млн мақола) ба шумор мерафт, лекин агар ҳамаи бахшҳои забонӣ донишномаи ягона шумурда шавад, пас ҷаҳон дар ҷои аввал (46,9 млн мақола) устувор аст.

Дигар донишномаҳои озод низ мавҷуданд — [[Луркоморье]], [[Абсурдопедия]], [[Open Encyclopedia Project]], [[Спортвики]] (донишномаи варзишӣ), [[Вукипедия]] (дар бораи «[[Ҷангҳои ситорагон]]»), [[WoWWiki]] (дар бораи [[Warcraft]]), ҳамчунин қисман [[Encyclopedia of Life]] ва [[Google Knol]].

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Таърихи донишномаҳо]]
* [[Феҳристи донишномаҳо]]
* [[Википедия]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Донишнома|6}}
* {{ЭСТ|||муаллиф=}}
* Никитин В. В. (ва дигарон). Литература Древнего Востока, «Издво-МГУ», 1962;
* Крачковский И. В. Избр. соч. т. IV, М.-Л., 1957; Бартольд. Соч., т. VIII. М., 1973.

== Пайвандҳо ==
* К. Р. Симон. [http://rus.1september.ru/2001/34/5_9.htm «Термины „энциклопедия“ и „свободные искусства“ в их историческом развитии»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070610174758/http://rus.1september.ru/2001/34/5_9.htm |date=2007-06-10 }} // «Русский язык». — 2001. — № 34.
{{dmoz|/World/Russian/Источники_информации/Энциклопедии/|Энсиклопедия}}
* [http://www.encyclopedia.ru/cat/ Каталоги энциклопедий] на сайте «Мир энциклопедий».
* [http://www.rubricon.com/about_rubricon.asp?pid=5_0_2 Каталог энциклопедий, словарей и справочников] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070106005427/http://www.rubricon.com/about_rubricon.asp?pid=5_0_2 |date=2007-01-06 }} издательства «Большая Российская энциклопедия» ([[1926]]—[[1999]]).

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Китобҳо]]
[[Гурӯҳ:Донишномаҳо| ]]</text>
      <sha1>a3hyw73mpvutvyio6tf9u0cfwb7g0ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Имороти Муттаҳидаи Арабӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9964</id>
    <revision>
      <id>1471111</id>
      <parentid>1418037</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27075-48</username>
        <id>125716</id>
      </contributor>
      <comment>دستور زبان اصلاح شد</comment>
      <origin>1471111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33211" sha1="bbnf6hem0954mgrlqpyavhmr8lfrks3" xml:space="preserve">{{Давлат
 |Парчам            = Flag of the United Arab Emirates.svg
 |Номи тоҷикӣ       = Имороти Муттаҳидаи Арабӣ
 |Номи аслӣ         = {{lang-ar2|الإمارات العربية المتحدة}}&lt;br&gt;''ал- Иморот ал-Араби́я ал-Мутта́ҳида''
{{lang-en|United Arab Emirates}}
 |Номи одӣ          = Иморот 
| Парчам            = 
| Нишон             = Coat of arms of the United Arab Emirates.svg
| Шиор              = Аллоҳ, Миллат, Президент
| Номи суруди миллӣ = Зинда бод, кишвари ман 
&lt;!--|Аудио=--&gt;| Форма правления = [[Федеративная монархия|федерация]] [[Абсолютная монархия|абсолютных монархий]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=49|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
| lat_dir = N
| lat_deg = 24
| lat_min = 13
| lat_sec = 0
| lon_dir = E
| lon_deg = 54
| lon_min = 39
| lon_sec = 0
| region = AE
| CoordScale = 2000000
| На карте = United Arab Emirates (orthographic projection).svg
| Забон = [[Забони арабӣ|арабӣ]]
[[Забони инглисӣ|инглисӣ]]
| Таъсис             = 
| Санаҳои истиқлол   = [[2 декабр]]и [[1971]]
| Истиқлол аз        = [[Бритониёи Кабир]]
| Пойтахт            = [[Абузабӣ]]
| Шаҳрҳои калонтарин = [[Дубай (шаҳр)|Дубай]]
| Вазифаи роҳбар 1   = [[Президенти Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|Президент]]
| Роҳбар 1           = [[Халифа ибни Зайд Оли Наҳён]]
| Вазифаи роҳбар 2   = [[Сарвазири Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|Нахуствазир]]
| Роҳбар 2           = [[Муҳаммад ибни Рошид Оли Мактум]]
| Дини давлатӣ       = [[Акс:Star and Crescent.svg|22px]] [[ислом]]
| Ҷой аз рӯи масоҳат = 114
| Масоҳат            = 83&amp;nbsp;600
| Фоизи об           = 0
| Ҷой аз рӯи аҳолӣ   = 92
| Аҳолӣ              = {{афзоиш}}9 682 000&lt;ref name=&quot;United Nations&quot;&gt;{{cite web|url=https://population.un.org/wpp/DataQuery/|title=World Population Prospects|website=population.un.org|accessdate=2019-06-10|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615001511/https://population.un.org/wpp/DataQuery/}}&lt;/ref&gt;
| Соли баҳодиҳӣ      = 2019
| Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = 4 106 424
| Соли барӯйхатгирӣ  = 2005
| Зичии аҳолӣ        = 65
| Ҷой аз рӯи зичӣ    = 110
| ММД (БҚХ)          = 729,043 млрд&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=21&amp;pr.y=7&amp;sy=2018&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=466&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=United Arab Emirates |work=International Monetary Fund }}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ММД (БҚХ)       = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ)        = 32
| ММД (БҚХ)  ба сари аҳолӣ    = 69,896&lt;ref name=imf2/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ)  ба сари аҳолӣ  = 7
| ММД (номинал)               = 400,902 млрд&lt;ref name=imf2/&gt;
| Соли ҳисоби ММД (номинал)   = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал)    = 28
| ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 38,436&lt;ref name=imf2/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 19
| ШРИ                 = {{афзоиш}} 0,818&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2013|publisher=United Nations|accessdate=2013-03-14|archivedate=2014-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006092817/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf}}&lt;/ref&gt;
| Ҷой аз рӯи ШРИ      = 36 &lt;!--number only--&gt;
| Соли ҳисоби ШРИ     = 2013
| Сатҳи ШРИ           = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;ниҳоят баланд&lt;/span&gt;
| Воҳиди пул          = [[дирҳами Иморот]]
| Доменҳо             = [[.ae]], [[امارات.]]
| Пешшумораи телефон  = 971
| Минтақаи замонӣ     = +4
&lt;!--|Примечания = --&gt;}}
'''Иморóти Муттаҳидáи Арабӣ''' ({{lang-ar|الإمارات العربية المتحدة}} — ''ал-Иморот ал-Араби́я ал-Мутта́ҳида''; {{кӯтаҳ}} '''Иморот''') — [[давлат]] дар шимолу шарқии [[нимҷазираи Арабистон]], федератсияи ҳафт [[иморат]]и мустақил: [[Абузабӣ]], [[Дубай]], [[Шорҷа]], [[Фуҷайра]], [[Раъс-ул-хайма]], [[Аҷмон]], [[Умм-ул-Қувайн]]. То соли 1971 чун Уммони Аҳдӣ тобеъи [[Бритониёи Кабир]] буд. Масоҳаташ 83657 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, аҳолиаш 4,8 млн нафар (2010). Пойтахташ [[Абузабӣ]].

== Ҷуғрофиё ==
Дар шарқ бо Уммон ва Қатар, дар ҷануб ва ҷанубу ғарбӣ бо [[Арабистони Саудӣ]], дар шимол бо [[Халиҷи Форс|халиҷҳои Форс]] ва [[Халиҷи Уммон|Уммон]] ҳамсарҳад аст. Забони давлатӣ — [[арабӣ]], воҳиди пулӣ — дирҳам, дини ҳукмрон — ислом. Рӯзи миллӣ — «Ал-Иду-л-Ватанӣ» (2 декабр). Шаҳрҳои калонтаринаш Дубай, Шарҷа; бандарҳои асосиаш: Рашид, Ҷабал-Алӣ, Зоид, Ал-Фуҷайра.

== Сохти давлатӣ ==
Сохти давлатии Иморот ба ҳам омадани сохти ҷумҳуриявӣ ва подшоҳӣ аст. Конститутсияи амалкунанда соли 1996 қабул шудааст. Раиси давлат — президент (аз рӯи анъанаи ҷоришуда — ҳатман шайхи Абузабӣ ва сардори ҳукумат — сарвазир маъмулан шайхи Дубай) буда, ӯ ҳамзамон Сарфармондеҳи олии Қувваҳои мусаллаҳ ва Шӯрои олии мудофиа мебошад. Ҳокимияти иҷроия — Шӯрои вазирон, раиси онро президент таъйин мекунад. Мақомоти қонунбарор — Шӯрои Федералии Миллӣ, ки ба ҳайаташ аз ҳар иморат, вобаста ба нуфуси аҳолиаш, шумораи муайяни намояндагон ворид мешаванд. Ҳар иморат интихоботро мувофиқи салоҳдидаш мегузаронад. Дар маҳалҳо ҳокимият дар дасти шайхҳо — ҳокимони иморатҳо мебошад. Ҳокимияти судӣ — Суди олии федералӣ аз раис ва 4 судяи мустақил иборат буда, он масоилу муносибати байни иморатҳо, байни ҳукумати федералӣ ва ҳукуматҳои маҳаллиро танзим мекунад. Дар Иморот ҳизбҳои сиёсӣ вуҷуд надоранд. Иморот узви СММ, Хазинаи Байналмилалии Асъор, Лигаи Давлатҳои Араб, ОПЕК мебошад. Байни Иморот ва Тоҷикистон муносибатҳои дипломатӣ 18 ноябри 1995 барқарор гардида, 6 августи 1997 Намояндагии тиҷоратии Тоҷикистон дар Иморот таъсис дода шудааст.

== Табиат ==
Ҳудуди Иморот аз ҳамвориҳои паст, кӯҳҳои начандон баланд (то 1127 м, дар шарқ) ва рифҳои марҷонӣ (қад-қади соҳилҳои Халиҷи Форс) иборат аст.

=== Наботот ===
[[Акс:1501200713074 Acacia tortilis.jpg|thumb|Дарахти ақоқиё]]
Бештари ҳудуди Иморот биёбон буда, дар ҷануб ва қисми ҷанубу шарқии мамлакат ду воҳаи бузурги сердолударахт мавҷуд аст, ки дар онҳо хурмо, ангур, лиму, норҷил, ақоқиё, буттаҳои тамариск мерӯянд.

=== Ҳайвонот ===
Аз ҳайвонот харгӯш, оҳу, қашқалдоқ, мор ва калтакалос мавҷуданд.

=== Иқлим ===
Иқлими Иморот хушки тропикӣ ва дар соҳилҳои халиҷ субтропикист. Дарёҳои доимӣ надорад, майдони зиёдро шӯразору биёбони регзор ташкил мекунад. Ҳарорати ҳаво аз +10°С (дар моҳи дек.) то +45°С (июл) мебошад. Боришоти миёнаи солона аз 130 мм беш нест. Тӯфони регӣ зиёд рух медиҳад. Муҳимтарин сарвати зеризаминии мамлакат нефт ва гази табиӣ мебошад.

== Аҳолӣ ==
Аз миқдори умумии аҳолӣ сеякашро арабҳои этникӣ — асосан яманиҳо, уммониҳо ва мисриҳо, 11 % фоизашро мардуми таҳҷоӣ ва боқимондаро эрониён, ҳиндуҳо, покистониён, филиппиниҳо ташкил медиҳанд. Зиёда аз 85 % фоизи аҳолӣ муҳоҷиронанд, ки дар шаҳрҳо зиндагӣ ва кор мекунанд. Мусулмонон суннимазҳаб (85 %) ва шиъамазҳаб (15 %) мебошанд, муътақидони динҳои масеҳия, ҳиндуия ва буддоия, баҳоия низ ҳастанд. Дар ҳар иморат дар қатори масҷидҳо маъбад ва дайру калисоҳо низ мавҷуданд.

== Таърих ==
Ҳудуди Иморот ҳанӯз ҳазорсолаи 6 то м. маскун буда, дар ҳазораи 4 то м. соҳилҳои Халиҷи Форс маҳали муҳими тиҷорати байни Байнаннаҳрайн ва Ҳинди Қадим буд. Соли 300 то м. дар мавзеи Малейҳа юнониён колонияи тиҷоратии хешро асос гузоштанд. Тиҷорат махсусан бо Сосониён (дар асрҳои 5—6) хуб роҳандозӣ шуда, дар соҳили шарқӣ, дар Дибба то садаи VII европоиёни масеҳӣ ибодатгоҳ ва бандар сохта буданд. Хилофатҳои соҳилҳои ҷануб. [[Халиҷи Форс]] ва шимолу ғарбии Уммон дар ҳайати Хилофати араб буда, шаҳрҳои Дубай, Шарҷа, Фуҷайра ҳамон замон бино гаштаанд. Дар асрҳои 10 — 11 қисми шарқии Нимҷазираи Араб дар тасарруфи қарматиҳо буд ва баъди таназзули ин сулола зери таъсири Уммон афтод. Охири садаи XV ба минтақа таваҷҷуҳи европоиён афзуд. Аввалин шуда ин ҷо португалиягиҳо маъво гирифтанд. То садаи XII моҳидорони маҳаллӣ, сокинони ҳудуди ҳозираи Иморот ба сафарҳои баҳрии тӯлонӣ баромада, то соҳилҳои Кения, Шри-Ланка, Хитой ва Вйетнам мерасиданд. Ширкати Ост-Индияи Британияи Кабир дар садаи XVIII тиҷорати баҳрии байни бандарҳои Халиҷи Форсро бо баҳонаи хотима бахшидан ба роҳзании баҳрӣ монополияи худ кард ва аҳолии иморатҳоро, ки асосан бо тиҷорат машғул буданд, аз манбаи асосии зиндагӣ маҳрум гардонд. Ин боиси задухӯрдҳои доимии байни ширкати Ост-Индия ва аҳолии маҳаллӣ мешуд (англисҳо арабҳоро роҳзан ва ноҳияи иморатҳоро «Соҳили роҳзанон» номида буданд). Соли 1820 ин ширкат шартномаеро зӯран ба гардани амирон ва шайхони 7 иморати араб бор кард, ки он ибтидои муқаррар шудани назорати Британияи Кабир бар ин сарзамин буд. Ҳамин тариқ, соли 1838 «Соҳили роҳзанон» (Иморот), Уммон, Масқат, Баҳрайн ва Кувайт таҳти назорати Англия даромад ва дар халиҷ киштиҳои ҳарбии он ба таври ҳамеша ҷой гирифтанд. Аз миёнаҳои садаи XIX ин ҳудуд бо номи Уммони Аҳдӣ тобеи Британияи Кабир шуд. Солҳои 20 садаи XX дар Уммони Аҳдӣ ҳаракати миллии озодихоҳӣ оғоз ёфта, баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939—1945) хеле авҷ гирифт; таъсири Британияи Кабир дар Халиҷи Форс суст шуд ва 2 дек. 1971 дар қатори дигар давлатҳои халиҷ таъсиси давлати мустақили Иморот эълон гардид. Дар аввал иморати Раъсу-л-Хайма ба ин иттиҳод ворид шудан нахост, вале феврали 1972 ба он шомил шуд. Дек. 1971 байни Иморот ва Иттифоқи Советӣ муносибатҳои дипломатӣ муқаррар гардид.
{{Саросарнамо|Burj Dubai 001.jpg|900px|Бурҷи Халиф ва дигар бурҷҳои атроф|text-align=center}}

== Иқтисод ==
Аз соли 1956 сар карда паёпай кашф шудани конҳои нафт дар Абузабӣ, Дубай, Шарҷа ва Раъсу-л-Хайма мӯҷиби дар муддати кӯтоҳ ба давлати бузурги истихроҷкунандаи нефт дар Шарқи Миёна табдил ёфтани Иморот гардид. Вобаста ба ин дигар соҳаҳои иқтисодиёти кишвар низ тараққӣ карда, он ба маркази иқтисодии байналхалқӣ табдил ёфт. Асоси иқтисодиёти Иморот истихроҷ ва содироти нефт (2,2 млн баррел дар як рӯз; захираи табииаш дар ҳудуди зиёда аз 7 млрд т; 10%-и захираи нефти олам аст) ва газ (захираи табииаш 5,7 триллион м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) буда, вобаста ба ин истеҳсоли масолеҳи нефт, саноати коркардаи нефт, нефту химия, металлургия, истеҳсоли семент тараққӣ кардааст. Савдои беруна хеле рушд карда, маркази тиҷоратӣ — Дубай ва минтақаи савдои озод — Ҷабал Алӣ маблағгузории (инвеститсияи) хориҷиро бештар аз ҳама ҷалб мекунанд. Танҳо бандарҳои Рашид (Дубай) ва Ҷабал Алӣ (Фуҷайра) дар як сол зиёда аз 3 млн контейнерро интиқол медиҳанд. Дар мамлакат инфрасохтори нақлиётӣ (6 аэропорти байналхалқӣ, бандарҳои баҳрӣ, шабакаи роҳҳои автомобилгард, соли 2010 метро ба кор даромад) ва телекоммуникатсия хеле тараққӣ кардааст. Маблағгузориҳои калон ба сохтмони биноҳо ва маҷмааҳои муҳташам ҷалб мешаванд. Истихроҷ ва содироти марворид ва маҳсулоти моҳидорӣ низ дар иқтисоди кишвар ҷойи намоён дорад. Аз ҳунармандии анъанавӣ бофтани қолин ва матоъҳои пашмӣ, ҳаккокию зарробии филизот муравваҷ аст. Дар воҳаҳо меваҳо, сабзавот, ғалладона ва ғ. парвариш ва кишт карда мешаванд. Чорводории кӯчӣ (бодиягардӣ) маъмул аст. Иморот асосан масолеҳи мошинсозии вазнин ва саноати химия, воситаҳои нақлиёт ва таҷҳизот, равғанҳои молиданӣ, молҳои сермасраф ва хӯроквориро ворид мекунад. Шарикони асосии тиҷоратиаш — ИМА, Япония, Британияи Кабир, Таиланд, Уммон, Ҳиндустон, Эрон, Сингапур.
[[Акс:Executive Towers Under Construction on 30 January 2007.jpg|200px|thumbnail|right|Сохтмони осмонхарошҳо дар Дубай]]

== Маориф ==
Таҳсил дар мактабҳои таҳсилоти умумӣ ройгон ва то синфи 9 аст. Масъалаи ҷалби духтарон ба таҳсил даҳсолаи охир ба сатҳи зарурӣ расидааст. Солҳои охир дар таълим усулҳои пешқадам, методикаи таълимию таҳсилии Ғарб ҷорӣ шуда истодааст. Ҳоло ба омӯзиши забони англисӣ, ки пештар аҳамият намедоданд, бештар диққат медиҳанд. Барномаи «Муаллими садаи XXI» тайёр кардани 10 ҳазор омӯзгори сифатан нав ва ҷавобгӯи талаботи замонро (то соли 2020) дар назар дорад. Таҳсили фарзандони хориҷиён дар мактабҳои давлатӣ ва хусусӣ пулакӣ аст. Дар Иморот маълумоти олӣ дар ҳамдастӣ бо кишварҳои дигар, дар ҳамкорӣ бо донишгоҳҳои машҳур роҳандозӣ шудааст. Дар Донишгоҳи Иморот (с. таъсисаш 1976, Абузабӣ), 4 коллеҷи олии техникӣ (1988), Донишгоҳи тиббии халиҷ (1998, Аҷман), Донишгоҳи занона (1988, кампусҳо — шаҳракҳои иқоматиаш дар Абузабӣ ва Дубай), дар шуъбаҳои Донишгоҳи технологии Ротчестер (Дубай), Донишгоҳи Ҷорҷ Мейсон (Раъсу-л-Хайма), Донишгоҳи Сорбонна намояндагони миллатҳои гуногун таҳсил мекунанд. Маҷмааи бузурги таълимӣ — шаҳраки донишҷӯён, ки соли 2003 ба истифода дода шудааст, шуъбаҳои 16 донишгоҳи кишварҳои хориҷӣ (аз ҷумла Донишгоҳи инженерию иқтисодии Санкт-Петербург, Донишгоҳи Маҳатма Гандӣ, Манчестер Бузинес Скул), марказҳои таълимӣ, маркази таълимии электронӣ, марказҳои тадқиқоти илмӣ, хобгоҳҳо ва ғ.-ро муттаҳид кардааст. Китобхонаҳо бештар дар назди муассисаҳои маълумоти олӣ ва марказҳои илмию тадқиқотӣ фаъолият доранд. Китобхонаи марказии ба номи Зоид, китобхонаҳои «Мақом» (барои занон) ва «Фалаҷ» (барои мардон) дорои маводи ғанӣ, махсусан мавод дар мавзӯи илмҳои иҷтимоӣ мебошанд.

== Матбуот, радио, телевизон ==
Воситаҳои ахбори омма бо вуҷуди озод будан, аз ҷониби Шӯро оид ба корҳои ВАО назорат мешаванд, то дар мундариҷаву маводашон мавзӯъҳои номатлуб ва фаҳш набошанд. Рӯзномаҳои «Ал-Иттиҳод», «Ал-Баён», «Ахбор-ал-Араб», «Ал-Халиҷ», «7 Days», «Arabian business.com», «Gulf news», «Khaleej Times» (ба забони англисӣ); маҷ-ҳои «Gulf Marketing Review» (тиҷоратӣ), «Soura maqazine» (инъикосгари санъати аккосӣ ва дигар намудҳои санъати тасвирӣ), «Шабоб-ал-явм» (барои кӯдакон ва наврасон) нашрияҳои намоёни Иморот мебошанд. Ба забони русӣ маҷ-ҳои «Русские Эмираты», «Деловые Эмираты» ва роҳнамои «Ключи Востока» нашр мешаванд. Алҳол (2011) дар Иморот наздики 40 шабакаи телевизионӣ ва 8 пойгоҳи радио амал мекунанд. Шабакаи асосии телевизионӣ «Абузабӣ» буда, ҳар иморат пойгоҳи телевизион ва радиои худро дорад. Дар Иморот шабакаҳои махсусгардондашудаи иттилоотӣ, намоишҳои варзишӣ, пахши барномаҳо барои ақаллиятҳои миллӣ (мас., барои форсизабонҳо), барои давлатҳои дигар (мас., Британияи Кабир, Покистон ва ғайра); фароғатӣ, иҷтимоӣ, мусиқӣ, барои кӯдакон ва наврасон (ройгон), тиҷоратӣ, рекламавӣ ва ғ. фаъолият мекунанд. Радиошунавонӣ ғайр аз дохили кишвар (ба забонҳои арабӣ, англисӣ, франсавӣ, урду ва ғайра) ба кишварҳои дигар — бештар арабзабон пахш мешавад. «Русское радио в ОАЭ» барномаҳояшро ба тавассути мавҷи 96,3 FM пахш мекунад.

== Адабиёт ==
Адабиёти шифоҳӣ бо номи «назми набатӣ» рукни эҷоди мардуми маҳаллӣ буда, бо вуҷуди навсозии ҳаёти имрӯзаи кишвар, асолату ҷаззобии худро нигоҳ доштааст. Ҳокими Дубай — шайх Муҳаммад ибни Рошид Оли Мақтум чун шоири боистеъдоди жанри «шеъри набатӣ» эътироф шудааст. Шоирон ва эҷодиёти онҳо бештар ба тавассути намоиш (шоу)-и махсуси телевизионӣ, маҷ. ҳармоҳаи адабӣ ва веб-сайти интернетӣ муаррифӣ ва тарғиб мешаванд. Комитети махсуси ҳакамҳо мавҷуд аст, ки аз байнашон «шоҳзодаи шеър»-ро интихоб мекунанд. Барои инкишофи адабиёт ҳавасманд кардани эҷодкорон Раиси давлат шайх халифа ибни Зоид Оли Наҳён соли 2007 мукофоти махсус таъсис додааст.

== Маданият ва санъат ==
Ривоҷи санъату маданият дар Иморот аз он ҷиҳат ҷолиб аст, ки он ба тамоми аҳли ҷаҳон нигаронида шудааст. Дар Иморот лоиҳаҳои миқёсашон бузурги тамоми қитъаҳои олам амалӣ мегарданд. Беҳтарин дастовардҳои санъати тасвирӣ, мусиқӣ, театру кино ва дигар намудҳои ҳунар дар ин ҷо намоиш дода мешаванд ва барои ин маҷмааву иншооти муҳташам, намоишгоҳҳои фарохмасоҳат, толорҳои консертӣ ва ғ. мавҷуданд. Барои инкишофи санъати меъмории муосир, парвози тахайюли шаҳрсозии нодир ва амалӣ кардани лоиҳаҳои ғарибу тахайюлӣ (фантастикӣ), мас., лоиҳаи бузургтарин музейи садаи 21 (пешниҳоди меъмори канадагӣ Франк Герӣ; дар он барои намоиш гузоштани бозёфтҳои археологӣ, намунаҳои саноеи гуногун, дастнависҳо ва ғ-и дар тамоми ҷаҳон эҷодшуда ва аз тамоми олам гирдоваришудаи ҳамаи замонҳо ва ҳамаи тамаддунҳо дар назар аст) ландшафти кишвар — соҳили на он қадар чуқуру нилгуни халиҷ (барои сохтмон дар даруни об) ва паҳнои биёбон имкониятҳои фаровон медиҳад; ва ё нияти Дубайро ба метрополия (модари шаҳрҳо) ва маркази маданияту санъати ҷаҳони араб табдил додани иморатҳо аз ҷумлаи нақшаҳои тарҳрезишудаи кишвар мебошанд. иморати Шарҷа аз соли 2001 ин ҷониб ҳамчун маҷмӯъкунандаи дастовардҳои ҳунармандон ва ҳунармандони мамлакатҳои Халиҷи Форс, Шарқи Наздик ва ҷаҳони боқимонда муаррифӣ шудааст. Дар Музейи бадеӣ, Музейи тамаддуни исломӣ ва музейҳои дигари ин иморат зуд-зуд намоиши осори рассомон ва пайкарасозон (бо ташкили семинар ва курсҳои маҳоратомӯзӣ) баргузор мегардад. Дар Абузабӣ барои ривоҷи санъати тасвирӣ хонаҳои эҷодӣ ташкил шудаанд. Дар Иморот Нигористони санъати муосир (масоҳ. 1817 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ва Маркази намоишӣ (масоҳ. 15.400 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, соли 2009) ба истифода дода шудаанд, ки дар ҷаз. Саадияти ин иморат ҷойгиранд ва дар онҳо асарҳои рассомон, пайкарасозон ва амали ҳунармандони соҳаи ороиши бадеӣ намоиш дода мешаванд.

=== Мусиқӣ ===
Мусиқии Иморот як ҷузъи маданияти мусиқии Халиҷи Форс — мусиқии анъанавӣ, суруду рақсҳои мардумии бадавиён ва моҳидорон мебошад. Мусиқии ба ном «лива» оҳангу рақсҳои қабилаҳои аз Африқои Шимолӣ ҳиҷратнамуда мебошанд. Аввалин сарояндаи машҳури мамлакат, бонуи овози Халиҷи Форс дар услуби «поп» Аҳлам мебошад. Муним ас-Солеҳ оҳангсоз ва сарояндаест, ки дар эҷодиёташ сабки ҳиндӣ, арабӣ ва испаниро ба ҳам омезиш додааст. Самар, Рим, Рувайда ва Абдулло Билхайр низ сарояндагони машҳуранд. Дар гузаргоҳҳои зеризаминии шаҳрҳои Иморот (бештар Дубай) дар қатори рассомон ва ҳунармандони озод, ки офаридаҳояшонро ба намоиш ва фурӯш мегузоранд, сарояндагону мутрибони муҳоҷир ҳунарнамоӣ мекунанд. Онҳоро дар санъатшиносии муосир намояндагони санъати «андеграунд» меноманд. Дар Иморот ба ин зумра аҳамият медиҳанд. Ширкати эҷодие ҳаст, ки махсус барои дастгирии ин гуна эҷодкорон таъсис ёфтааст. Дар назди Донишгоҳи америкоии Дубай маркази таҳқиқие ҳаст, ки бо гирдоварӣ ва тарғиби ҳунари эҷодкорони «стихиявӣ» — ҳунармандони озоди кишвар машғул аст. Ин ташкилотҳо барои баромади эшон аз тариқи радио ва телевизион, дар рӯи саҳнаҳо мусоидат намуда, диску албомҳояшонро нашр мекунанд. Онҳо бештар дар жанри «рок» ва «металл» ҳунармандӣ мекунанд. Дар ҳаёти мусиқии мамлакат сафарҳои ҳунарии ситораҳои машҳур, коллективҳои нодир, ба мисли Филармонияи Нию Ёрк, Оркестри симфонии бачагона ва ғ. ҳодисаи маъмулист.

=== Театр ===
Театр дар Иморот намуди санъати анъанавӣ набошад ҳам, барои тарғибу ривоҷи он дар кишвар тамоми шароитҳо фароҳам аст. «Дубай ал-аҳли театер» ва «Дубай фолклор театер» дар саҳнаҳояшон намоиши санъати халқиро барпо мекунанд. Дар иморати Ҷумайра «Мадинат-театер», дар Шарҷа ва Абузабӣ театрҳои миллӣ фаъолият доранд. Театри бадеии ҷавонон (Дубай) асосан пйесаҳои драматургони ҷавони 18 — 35-соларо ба саҳна мегузорад. Дар мамлакат ба спектаклҳои барои бачагон таҳияшуда бештар аҳамият медиҳанд, то дар ҷавонони маҳаллӣ (таҳҷоӣ) завқи театршиносию театрдӯстдориро парваранд. Дар Дубай ҳар сол фестивали «Театр барои ҷавонон» барпо мешавад.

=== Синамо ===
Дар соҳаи синамо қадамҳои аввалин гузошта мешавад. Барои тарҳрезӣ кардан ва минбаъд ривоҷ додани санъати кино ва киноиндустрия дар Иморот янв. 2009 комиссияи ташаббускори АDАСН таъсис дода шуд, ки ба тайёрии касбии ҷавонон дар ин соҳа замина гузошта, барояшон курсҳои омӯзишӣ, озмунҳо, мастер-классҳо (бо симоҳои барҷастаи соҳаи кино) ташкил мекунад. Барпо кардани кинофестивалҳои байналхалқии сатҳи ҷаҳонӣ дар Иморот амали ҳамасола мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|1}}

== Пайвандҳо ==
{{новбарӣ}}
{{пайвандҳои беруна}}
{{^}}{{Мавзуъҳои Иморот}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]]
[[Гурӯҳ:Осиёи Ғарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>bbnf6hem0954mgrlqpyavhmr8lfrks3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471112</id>
      <parentid>1471111</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27075-48</username>
        <id>125716</id>
      </contributor>
      <comment>دستور زبان اصلاح شد</comment>
      <origin>1471112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33151" sha1="78d91bywyqc3e3rohe0n21o30wwtgio" xml:space="preserve">{{Давлат
 |Парчам            = Flag of the United Arab Emirates.svg
 |Номи тоҷикӣ       = Имороти Муттаҳидаи Арабӣ
 |Номи аслӣ         = {{lang-ar2|الإمارات العربية المتحدة}}&lt;br&gt;''ал- Иморот ал-Араби́я ал-Мутта́ҳида''
{{lang-en|United Arab Emirates}}
 |Номи одӣ          = Иморот 
| Парчам            = 
| Нишон             = Coat of arms of the United Arab Emirates.svg
| Шиор              = Аллоҳ, Миллат, Президент
| Номи суруди миллӣ = Зинда бод, кишвари ман 
&lt;!--|Аудио=--&gt;| Форма правления = [[Федеративная монархия|федерация]] [[Абсолютная монархия|абсолютных монархий]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=49|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
| lat_dir = N
| lat_deg = 24
| lat_min = 13
| lat_sec = 0
| lon_dir = E
| lon_deg = 54
| lon_min = 39
| lon_sec = 0
| region = AE
| CoordScale = 2000000
| На карте = United Arab Emirates (orthographic projection).svg
| Забон = [[Забони арабӣ|арабӣ]]
[[Забони инглисӣ|инглисӣ]]
| Таъсис             = 
| Санаҳои истиқлол   = [[2 декабр]]и [[1971]]
| Истиқлол аз        = [[Бритониёи Кабир]]
| Пойтахт            = [[Абузабӣ]]
| Шаҳрҳои калонтарин = [[Дубай (шаҳр)|Дубай]]
| Вазифаи роҳбар 1   = [[Президенти Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|Президент]]
| Роҳбар 1           = [[Халифа ибни Зайд Оли Наҳён]]
| Вазифаи роҳбар 2   = [[Сарвазири Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|Нахуствазир]]
| Роҳбар 2           = [[Муҳаммад ибни Рошид Оли Мактум]]
| Дини давлатӣ       = [[Акс:Star and Crescent.svg|22px]] [[ислом]]
| Ҷой аз рӯи масоҳат = 114
| Масоҳат            = 83&amp;nbsp;600
| Фоизи об           = 0
| Ҷой аз рӯи аҳолӣ   = 92
| Аҳолӣ              = {{афзоиш}}9 682 000&lt;ref name=&quot;United Nations&quot;&gt;{{cite web|url=https://population.un.org/wpp/DataQuery/|title=World Population Prospects|website=population.un.org|accessdate=2019-06-10|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615001511/https://population.un.org/wpp/DataQuery/}}&lt;/ref&gt;
| Соли баҳодиҳӣ      = 2019
| Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = 4 106 424
| Соли барӯйхатгирӣ  = 2005
| Зичии аҳолӣ        = 65
| Ҷой аз рӯи зичӣ    = 110
| ММД (БҚХ)          = 729,043 млрд&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=21&amp;pr.y=7&amp;sy=2018&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=466&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=United Arab Emirates |work=International Monetary Fund }}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ММД (БҚХ)       = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ)        = 32
| ММД (БҚХ)  ба сари аҳолӣ    = 69,896&lt;ref name=imf2/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ)  ба сари аҳолӣ  = 7
| ММД (номинал)               = 400,902 млрд&lt;ref name=imf2/&gt;
| Соли ҳисоби ММД (номинал)   = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал)    = 28
| ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 38,436&lt;ref name=imf2/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 19
| ШРИ                 = {{афзоиш}} 0,818&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2013|publisher=United Nations|accessdate=2013-03-14|archivedate=2014-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006092817/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf}}&lt;/ref&gt;
| Ҷой аз рӯи ШРИ      = 36 &lt;!--number only--&gt;
| Соли ҳисоби ШРИ     = 2013
| Сатҳи ШРИ           = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;ниҳоят баланд&lt;/span&gt;
| Воҳиди пул          = [[дирҳами Иморот]]
| Доменҳо             = [[.ae]], [[امارات.]]
| Пешшумораи телефон  = 971
| Минтақаи замонӣ     = +4
&lt;!--|Примечания = --&gt;}}
'''Иморóти Муттаҳидáи Арабӣ''' ({{lang-ar|الإمارات العربية المتحدة}} — ''ал-Иморот ал-Араби́я ал-Мутта́ҳида''; {{кӯтаҳ}} '''Иморот''') — [[давлат]] дар шимолу шарқии [[нимҷазираи Арабистон]], федератсияи ҳафт [[иморат]]и мустақил: [[Абузабӣ]], [[Дубай]], [[Шорҷа]], [[Фуҷайра]], [[Раъс-ул-хайма]], [[Аҷмон]], [[Умм-ул-Қувайн]]. То соли 1971 чун Уммони Аҳдӣ тобеъи [[Бритониёи Кабир]] буд. Масоҳаташ 83657 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, аҳолиаш 4,8 млн нафар (2010). Пойтахташ [[Абузабӣ]].

== Ҷуғрофиё ==
Дар шарқ бо Уммон ва Қатар, дар ҷануб ва ҷанубу ғарбӣ бо [[Арабистони Саудӣ]], дар шимол бо [[Халиҷи Форс|халиҷҳои Форс]] ва [[Халиҷи Уммон|Уммон]] ҳамсарҳад аст. Забони давлатӣ — [[арабӣ]], воҳиди пулӣ — дирҳам, дини ҳукмрон — ислом. Рӯзи миллӣ — «Ал-Иду-л-Ватанӣ» (2 декабр). Шаҳрҳои калонтаринаш Дубай, Шарҷа; бандарҳои асосиаш: Рашид, Ҷабал-Алӣ, Зоид, Ал-Фуҷайра.

== Сохти давлатӣ ==
Сохти давлатии Иморот салтанати федоролӣ аст. Қонуни асосии ҷорӣ соли 1996 қабул шудааст. Раиси давлат, ки сарвари давлат аст, тибқи иҷмоъи ҷорӣ, ҳатман Ҳокими Абузабӣ ва сарвари ҳукумат — нахуствазир маъмулан Ҳокими Дубай буда, ӯ ҳамзамон Сарфармондеҳи кулли Қуввои мусаллаҳ ва Шӯрои олии дифоъ мебошад. Ҳокимияти иҷроия — Шӯрои вазирон, раиси онро Раиси давлат таъйин мекунад. Мақомоти қонунгузор — Шӯрои Федеролии Миллӣ, ки ба ҳайъаташ аз ҳар иморат, вобаста ба нуфуси ҷамъият, шумори муъайяни намояндагон ворид мешаванд. Ҳар иморат интихоботро мувофиқи салоҳдидаш мегузаронад. Дар маҳаллҳо ҳокимият дар дасти шайхҳо — ҳокимони иморатҳо мебошад. Ҳокимияти қазоӣ — Маҳкамаи олии федеролӣ аз раис ва 4 қозии мустақил иборат буда, он масоилу муносибати байни иморатҳо, байни ҳукумати федеролӣ ва ҳукуматҳои маҳаллиро танзим мекунад. Дар Иморот ҳизбҳои сиёсӣ вуҷуд надоранд. Иморот узви СММ, Сандуқи Байналмилалии Пул, Ҷомеъаи Дуввали Араб мебошад. Байни Иморот ва Тоҷикистон равобити диплумотӣ 18 ноябри 1995 барқарор гардида, 6 августи 1997 Намояндагии тиҷории Тоҷикистон дар Иморот таъсис дода шудааст.

== Табиат ==
Ҳудуди Иморот аз ҳамвориҳои паст, кӯҳҳои начандон баланд (то 1127 м, дар шарқ) ва рифҳои марҷонӣ (қад-қади соҳилҳои Халиҷи Форс) иборат аст.

=== Наботот ===
[[Акс:1501200713074 Acacia tortilis.jpg|thumb|Дарахти ақоқиё]]
Бештари ҳудуди Иморот биёбон буда, дар ҷануб ва қисми ҷанубу шарқии мамлакат ду воҳаи бузурги сердолударахт мавҷуд аст, ки дар онҳо хурмо, ангур, лиму, норҷил, ақоқиё, буттаҳои тамариск мерӯянд.

=== Ҳайвонот ===
Аз ҳайвонот харгӯш, оҳу, қашқалдоқ, мор ва калтакалос мавҷуданд.

=== Иқлим ===
Иқлими Иморот хушки тропикӣ ва дар соҳилҳои халиҷ субтропикист. Дарёҳои доимӣ надорад, майдони зиёдро шӯразору биёбони регзор ташкил мекунад. Ҳарорати ҳаво аз +10°С (дар моҳи дек.) то +45°С (июл) мебошад. Боришоти миёнаи солона аз 130 мм беш нест. Тӯфони регӣ зиёд рух медиҳад. Муҳимтарин сарвати зеризаминии мамлакат нефт ва гази табиӣ мебошад.

== Аҳолӣ ==
Аз миқдори умумии аҳолӣ сеякашро арабҳои этникӣ — асосан яманиҳо, уммониҳо ва мисриҳо, 11 % фоизашро мардуми таҳҷоӣ ва боқимондаро эрониён, ҳиндуҳо, покистониён, филиппиниҳо ташкил медиҳанд. Зиёда аз 85 % фоизи аҳолӣ муҳоҷиронанд, ки дар шаҳрҳо зиндагӣ ва кор мекунанд. Мусулмонон суннимазҳаб (85 %) ва шиъамазҳаб (15 %) мебошанд, муътақидони динҳои масеҳия, ҳиндуия ва буддоия, баҳоия низ ҳастанд. Дар ҳар иморат дар қатори масҷидҳо маъбад ва дайру калисоҳо низ мавҷуданд.

== Таърих ==
Ҳудуди Иморот ҳанӯз ҳазорсолаи 6 то м. маскун буда, дар ҳазораи 4 то м. соҳилҳои Халиҷи Форс маҳали муҳими тиҷорати байни Байнаннаҳрайн ва Ҳинди Қадим буд. Соли 300 то м. дар мавзеи Малейҳа юнониён колонияи тиҷоратии хешро асос гузоштанд. Тиҷорат махсусан бо Сосониён (дар асрҳои 5—6) хуб роҳандозӣ шуда, дар соҳили шарқӣ, дар Дибба то садаи VII европоиёни масеҳӣ ибодатгоҳ ва бандар сохта буданд. Хилофатҳои соҳилҳои ҷануб. [[Халиҷи Форс]] ва шимолу ғарбии Уммон дар ҳайати Хилофати араб буда, шаҳрҳои Дубай, Шарҷа, Фуҷайра ҳамон замон бино гаштаанд. Дар асрҳои 10 — 11 қисми шарқии Нимҷазираи Араб дар тасарруфи қарматиҳо буд ва баъди таназзули ин сулола зери таъсири Уммон афтод. Охири садаи XV ба минтақа таваҷҷуҳи европоиён афзуд. Аввалин шуда ин ҷо португалиягиҳо маъво гирифтанд. То садаи XII моҳидорони маҳаллӣ, сокинони ҳудуди ҳозираи Иморот ба сафарҳои баҳрии тӯлонӣ баромада, то соҳилҳои Кения, Шри-Ланка, Хитой ва Вйетнам мерасиданд. Ширкати Ост-Индияи Британияи Кабир дар садаи XVIII тиҷорати баҳрии байни бандарҳои Халиҷи Форсро бо баҳонаи хотима бахшидан ба роҳзании баҳрӣ монополияи худ кард ва аҳолии иморатҳоро, ки асосан бо тиҷорат машғул буданд, аз манбаи асосии зиндагӣ маҳрум гардонд. Ин боиси задухӯрдҳои доимии байни ширкати Ост-Индия ва аҳолии маҳаллӣ мешуд (англисҳо арабҳоро роҳзан ва ноҳияи иморатҳоро «Соҳили роҳзанон» номида буданд). Соли 1820 ин ширкат шартномаеро зӯран ба гардани амирон ва шайхони 7 иморати араб бор кард, ки он ибтидои муқаррар шудани назорати Британияи Кабир бар ин сарзамин буд. Ҳамин тариқ, соли 1838 «Соҳили роҳзанон» (Иморот), Уммон, Масқат, Баҳрайн ва Кувайт таҳти назорати Англия даромад ва дар халиҷ киштиҳои ҳарбии он ба таври ҳамеша ҷой гирифтанд. Аз миёнаҳои садаи XIX ин ҳудуд бо номи Уммони Аҳдӣ тобеи Британияи Кабир шуд. Солҳои 20 садаи XX дар Уммони Аҳдӣ ҳаракати миллии озодихоҳӣ оғоз ёфта, баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939—1945) хеле авҷ гирифт; таъсири Британияи Кабир дар Халиҷи Форс суст шуд ва 2 дек. 1971 дар қатори дигар давлатҳои халиҷ таъсиси давлати мустақили Иморот эълон гардид. Дар аввал иморати Раъсу-л-Хайма ба ин иттиҳод ворид шудан нахост, вале феврали 1972 ба он шомил шуд. Дек. 1971 байни Иморот ва Иттифоқи Советӣ муносибатҳои дипломатӣ муқаррар гардид.
{{Саросарнамо|Burj Dubai 001.jpg|900px|Бурҷи Халиф ва дигар бурҷҳои атроф|text-align=center}}

== Иқтисод ==
Аз соли 1956 сар карда паёпай кашф шудани конҳои нафт дар Абузабӣ, Дубай, Шарҷа ва Раъсу-л-Хайма мӯҷиби дар муддати кӯтоҳ ба давлати бузурги истихроҷкунандаи нефт дар Шарқи Миёна табдил ёфтани Иморот гардид. Вобаста ба ин дигар соҳаҳои иқтисодиёти кишвар низ тараққӣ карда, он ба маркази иқтисодии байналхалқӣ табдил ёфт. Асоси иқтисодиёти Иморот истихроҷ ва содироти нефт (2,2 млн баррел дар як рӯз; захираи табииаш дар ҳудуди зиёда аз 7 млрд т; 10%-и захираи нефти олам аст) ва газ (захираи табииаш 5,7 триллион м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) буда, вобаста ба ин истеҳсоли масолеҳи нефт, саноати коркардаи нефт, нефту химия, металлургия, истеҳсоли семент тараққӣ кардааст. Савдои беруна хеле рушд карда, маркази тиҷоратӣ — Дубай ва минтақаи савдои озод — Ҷабал Алӣ маблағгузории (инвеститсияи) хориҷиро бештар аз ҳама ҷалб мекунанд. Танҳо бандарҳои Рашид (Дубай) ва Ҷабал Алӣ (Фуҷайра) дар як сол зиёда аз 3 млн контейнерро интиқол медиҳанд. Дар мамлакат инфрасохтори нақлиётӣ (6 аэропорти байналхалқӣ, бандарҳои баҳрӣ, шабакаи роҳҳои автомобилгард, соли 2010 метро ба кор даромад) ва телекоммуникатсия хеле тараққӣ кардааст. Маблағгузориҳои калон ба сохтмони биноҳо ва маҷмааҳои муҳташам ҷалб мешаванд. Истихроҷ ва содироти марворид ва маҳсулоти моҳидорӣ низ дар иқтисоди кишвар ҷойи намоён дорад. Аз ҳунармандии анъанавӣ бофтани қолин ва матоъҳои пашмӣ, ҳаккокию зарробии филизот муравваҷ аст. Дар воҳаҳо меваҳо, сабзавот, ғалладона ва ғ. парвариш ва кишт карда мешаванд. Чорводории кӯчӣ (бодиягардӣ) маъмул аст. Иморот асосан масолеҳи мошинсозии вазнин ва саноати химия, воситаҳои нақлиёт ва таҷҳизот, равғанҳои молиданӣ, молҳои сермасраф ва хӯроквориро ворид мекунад. Шарикони асосии тиҷоратиаш — ИМА, Япония, Британияи Кабир, Таиланд, Уммон, Ҳиндустон, Эрон, Сингапур.
[[Акс:Executive Towers Under Construction on 30 January 2007.jpg|200px|thumbnail|right|Сохтмони осмонхарошҳо дар Дубай]]

== Маориф ==
Таҳсил дар мактабҳои таҳсилоти умумӣ ройгон ва то синфи 9 аст. Масъалаи ҷалби духтарон ба таҳсил даҳсолаи охир ба сатҳи зарурӣ расидааст. Солҳои охир дар таълим усулҳои пешқадам, методикаи таълимию таҳсилии Ғарб ҷорӣ шуда истодааст. Ҳоло ба омӯзиши забони англисӣ, ки пештар аҳамият намедоданд, бештар диққат медиҳанд. Барномаи «Муаллими садаи XXI» тайёр кардани 10 ҳазор омӯзгори сифатан нав ва ҷавобгӯи талаботи замонро (то соли 2020) дар назар дорад. Таҳсили фарзандони хориҷиён дар мактабҳои давлатӣ ва хусусӣ пулакӣ аст. Дар Иморот маълумоти олӣ дар ҳамдастӣ бо кишварҳои дигар, дар ҳамкорӣ бо донишгоҳҳои машҳур роҳандозӣ шудааст. Дар Донишгоҳи Иморот (с. таъсисаш 1976, Абузабӣ), 4 коллеҷи олии техникӣ (1988), Донишгоҳи тиббии халиҷ (1998, Аҷман), Донишгоҳи занона (1988, кампусҳо — шаҳракҳои иқоматиаш дар Абузабӣ ва Дубай), дар шуъбаҳои Донишгоҳи технологии Ротчестер (Дубай), Донишгоҳи Ҷорҷ Мейсон (Раъсу-л-Хайма), Донишгоҳи Сорбонна намояндагони миллатҳои гуногун таҳсил мекунанд. Маҷмааи бузурги таълимӣ — шаҳраки донишҷӯён, ки соли 2003 ба истифода дода шудааст, шуъбаҳои 16 донишгоҳи кишварҳои хориҷӣ (аз ҷумла Донишгоҳи инженерию иқтисодии Санкт-Петербург, Донишгоҳи Маҳатма Гандӣ, Манчестер Бузинес Скул), марказҳои таълимӣ, маркази таълимии электронӣ, марказҳои тадқиқоти илмӣ, хобгоҳҳо ва ғ.-ро муттаҳид кардааст. Китобхонаҳо бештар дар назди муассисаҳои маълумоти олӣ ва марказҳои илмию тадқиқотӣ фаъолият доранд. Китобхонаи марказии ба номи Зоид, китобхонаҳои «Мақом» (барои занон) ва «Фалаҷ» (барои мардон) дорои маводи ғанӣ, махсусан мавод дар мавзӯи илмҳои иҷтимоӣ мебошанд.

== Матбуот, радио, телевизон ==
Воситаҳои ахбори омма бо вуҷуди озод будан, аз ҷониби Шӯро оид ба корҳои ВАО назорат мешаванд, то дар мундариҷаву маводашон мавзӯъҳои номатлуб ва фаҳш набошанд. Рӯзномаҳои «Ал-Иттиҳод», «Ал-Баён», «Ахбор-ал-Араб», «Ал-Халиҷ», «7 Days», «Arabian business.com», «Gulf news», «Khaleej Times» (ба забони англисӣ); маҷ-ҳои «Gulf Marketing Review» (тиҷоратӣ), «Soura maqazine» (инъикосгари санъати аккосӣ ва дигар намудҳои санъати тасвирӣ), «Шабоб-ал-явм» (барои кӯдакон ва наврасон) нашрияҳои намоёни Иморот мебошанд. Ба забони русӣ маҷ-ҳои «Русские Эмираты», «Деловые Эмираты» ва роҳнамои «Ключи Востока» нашр мешаванд. Алҳол (2011) дар Иморот наздики 40 шабакаи телевизионӣ ва 8 пойгоҳи радио амал мекунанд. Шабакаи асосии телевизионӣ «Абузабӣ» буда, ҳар иморат пойгоҳи телевизион ва радиои худро дорад. Дар Иморот шабакаҳои махсусгардондашудаи иттилоотӣ, намоишҳои варзишӣ, пахши барномаҳо барои ақаллиятҳои миллӣ (мас., барои форсизабонҳо), барои давлатҳои дигар (мас., Британияи Кабир, Покистон ва ғайра); фароғатӣ, иҷтимоӣ, мусиқӣ, барои кӯдакон ва наврасон (ройгон), тиҷоратӣ, рекламавӣ ва ғ. фаъолият мекунанд. Радиошунавонӣ ғайр аз дохили кишвар (ба забонҳои арабӣ, англисӣ, франсавӣ, урду ва ғайра) ба кишварҳои дигар — бештар арабзабон пахш мешавад. «Русское радио в ОАЭ» барномаҳояшро ба тавассути мавҷи 96,3 FM пахш мекунад.

== Адабиёт ==
Адабиёти шифоҳӣ бо номи «назми набатӣ» рукни эҷоди мардуми маҳаллӣ буда, бо вуҷуди навсозии ҳаёти имрӯзаи кишвар, асолату ҷаззобии худро нигоҳ доштааст. Ҳокими Дубай — шайх Муҳаммад ибни Рошид Оли Мақтум чун шоири боистеъдоди жанри «шеъри набатӣ» эътироф шудааст. Шоирон ва эҷодиёти онҳо бештар ба тавассути намоиш (шоу)-и махсуси телевизионӣ, маҷ. ҳармоҳаи адабӣ ва веб-сайти интернетӣ муаррифӣ ва тарғиб мешаванд. Комитети махсуси ҳакамҳо мавҷуд аст, ки аз байнашон «шоҳзодаи шеър»-ро интихоб мекунанд. Барои инкишофи адабиёт ҳавасманд кардани эҷодкорон Раиси давлат шайх халифа ибни Зоид Оли Наҳён соли 2007 мукофоти махсус таъсис додааст.

== Маданият ва санъат ==
Ривоҷи санъату маданият дар Иморот аз он ҷиҳат ҷолиб аст, ки он ба тамоми аҳли ҷаҳон нигаронида шудааст. Дар Иморот лоиҳаҳои миқёсашон бузурги тамоми қитъаҳои олам амалӣ мегарданд. Беҳтарин дастовардҳои санъати тасвирӣ, мусиқӣ, театру кино ва дигар намудҳои ҳунар дар ин ҷо намоиш дода мешаванд ва барои ин маҷмааву иншооти муҳташам, намоишгоҳҳои фарохмасоҳат, толорҳои консертӣ ва ғ. мавҷуданд. Барои инкишофи санъати меъмории муосир, парвози тахайюли шаҳрсозии нодир ва амалӣ кардани лоиҳаҳои ғарибу тахайюлӣ (фантастикӣ), мас., лоиҳаи бузургтарин музейи садаи 21 (пешниҳоди меъмори канадагӣ Франк Герӣ; дар он барои намоиш гузоштани бозёфтҳои археологӣ, намунаҳои саноеи гуногун, дастнависҳо ва ғ-и дар тамоми ҷаҳон эҷодшуда ва аз тамоми олам гирдоваришудаи ҳамаи замонҳо ва ҳамаи тамаддунҳо дар назар аст) ландшафти кишвар — соҳили на он қадар чуқуру нилгуни халиҷ (барои сохтмон дар даруни об) ва паҳнои биёбон имкониятҳои фаровон медиҳад; ва ё нияти Дубайро ба метрополия (модари шаҳрҳо) ва маркази маданияту санъати ҷаҳони араб табдил додани иморатҳо аз ҷумлаи нақшаҳои тарҳрезишудаи кишвар мебошанд. иморати Шарҷа аз соли 2001 ин ҷониб ҳамчун маҷмӯъкунандаи дастовардҳои ҳунармандон ва ҳунармандони мамлакатҳои Халиҷи Форс, Шарқи Наздик ва ҷаҳони боқимонда муаррифӣ шудааст. Дар Музейи бадеӣ, Музейи тамаддуни исломӣ ва музейҳои дигари ин иморат зуд-зуд намоиши осори рассомон ва пайкарасозон (бо ташкили семинар ва курсҳои маҳоратомӯзӣ) баргузор мегардад. Дар Абузабӣ барои ривоҷи санъати тасвирӣ хонаҳои эҷодӣ ташкил шудаанд. Дар Иморот Нигористони санъати муосир (масоҳ. 1817 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ва Маркази намоишӣ (масоҳ. 15.400 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, соли 2009) ба истифода дода шудаанд, ки дар ҷаз. Саадияти ин иморат ҷойгиранд ва дар онҳо асарҳои рассомон, пайкарасозон ва амали ҳунармандони соҳаи ороиши бадеӣ намоиш дода мешаванд.

=== Мусиқӣ ===
Мусиқии Иморот як ҷузъи маданияти мусиқии Халиҷи Форс — мусиқии анъанавӣ, суруду рақсҳои мардумии бадавиён ва моҳидорон мебошад. Мусиқии ба ном «лива» оҳангу рақсҳои қабилаҳои аз Африқои Шимолӣ ҳиҷратнамуда мебошанд. Аввалин сарояндаи машҳури мамлакат, бонуи овози Халиҷи Форс дар услуби «поп» Аҳлам мебошад. Муним ас-Солеҳ оҳангсоз ва сарояндаест, ки дар эҷодиёташ сабки ҳиндӣ, арабӣ ва испаниро ба ҳам омезиш додааст. Самар, Рим, Рувайда ва Абдулло Билхайр низ сарояндагони машҳуранд. Дар гузаргоҳҳои зеризаминии шаҳрҳои Иморот (бештар Дубай) дар қатори рассомон ва ҳунармандони озод, ки офаридаҳояшонро ба намоиш ва фурӯш мегузоранд, сарояндагону мутрибони муҳоҷир ҳунарнамоӣ мекунанд. Онҳоро дар санъатшиносии муосир намояндагони санъати «андеграунд» меноманд. Дар Иморот ба ин зумра аҳамият медиҳанд. Ширкати эҷодие ҳаст, ки махсус барои дастгирии ин гуна эҷодкорон таъсис ёфтааст. Дар назди Донишгоҳи америкоии Дубай маркази таҳқиқие ҳаст, ки бо гирдоварӣ ва тарғиби ҳунари эҷодкорони «стихиявӣ» — ҳунармандони озоди кишвар машғул аст. Ин ташкилотҳо барои баромади эшон аз тариқи радио ва телевизион, дар рӯи саҳнаҳо мусоидат намуда, диску албомҳояшонро нашр мекунанд. Онҳо бештар дар жанри «рок» ва «металл» ҳунармандӣ мекунанд. Дар ҳаёти мусиқии мамлакат сафарҳои ҳунарии ситораҳои машҳур, коллективҳои нодир, ба мисли Филармонияи Нию Ёрк, Оркестри симфонии бачагона ва ғ. ҳодисаи маъмулист.

=== Театр ===
Театр дар Иморот намуди санъати анъанавӣ набошад ҳам, барои тарғибу ривоҷи он дар кишвар тамоми шароитҳо фароҳам аст. «Дубай ал-аҳли театер» ва «Дубай фолклор театер» дар саҳнаҳояшон намоиши санъати халқиро барпо мекунанд. Дар иморати Ҷумайра «Мадинат-театер», дар Шарҷа ва Абузабӣ театрҳои миллӣ фаъолият доранд. Театри бадеии ҷавонон (Дубай) асосан пйесаҳои драматургони ҷавони 18 — 35-соларо ба саҳна мегузорад. Дар мамлакат ба спектаклҳои барои бачагон таҳияшуда бештар аҳамият медиҳанд, то дар ҷавонони маҳаллӣ (таҳҷоӣ) завқи театршиносию театрдӯстдориро парваранд. Дар Дубай ҳар сол фестивали «Театр барои ҷавонон» барпо мешавад.

=== Синамо ===
Дар соҳаи синамо қадамҳои аввалин гузошта мешавад. Барои тарҳрезӣ кардан ва минбаъд ривоҷ додани санъати кино ва киноиндустрия дар Иморот янв. 2009 комиссияи ташаббускори АDАСН таъсис дода шуд, ки ба тайёрии касбии ҷавонон дар ин соҳа замина гузошта, барояшон курсҳои омӯзишӣ, озмунҳо, мастер-классҳо (бо симоҳои барҷастаи соҳаи кино) ташкил мекунад. Барпо кардани кинофестивалҳои байналхалқии сатҳи ҷаҳонӣ дар Иморот амали ҳамасола мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|1}}

== Пайвандҳо ==
{{новбарӣ}}
{{пайвандҳои беруна}}
{{^}}{{Мавзуъҳои Иморот}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]]
[[Гурӯҳ:Осиёи Ғарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>78d91bywyqc3e3rohe0n21o30wwtgio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малика Саидова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17748</id>
    <revision>
      <id>1471150</id>
      <parentid>1379479</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эҷодиёт */</comment>
      <origin>1471150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4907" sha1="fiic03ky62x6zg142ve765f9hy9gty8" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Малика}}
{{Ҳамнасабҳо|Саидова}}
{{Мусиқидон
|замина               =  &lt;!--solo_singer / non_vocal_instrumentalist / non_performing_personnel--&gt;
|ном                  =  
|номи аслӣ            = Малика Саидова
|тасвир               =  
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           =  
|таърихи таваллуд     = 14.08.1968
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|солҳои фаъолият      =  
|кишвар               = {{Парчам|Тоҷикистон}} 
|касб                 =  овозхон
|навъи садо           =  
|асбоб                =  
|сабк                 =[[мусиқии поп]]и [[тоҷик]]ӣ
|номи мустаъор        = Маликаи Саид 
|гурӯҳ                =  
|ҳамкорӣ              =  
|ношир                =  
|мукофотҳо            =  
|викианбор            =  
|викитека             =  
|вебгоҳ               =  
}}

'''Малика Саидова''' ([[14 август]]и [[1968]], [[ноҳияи Файзобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[овозхон]]и [[мусиқии поп]]и [[тоҷик]]ӣ мебошанд.

== Зиндагинома ==
Малика Саидова таърихи [[14 август]]и соли [[1968]] дар [[ноҳияи Файзобод]] таваллуд шудааст. Вай худро шогирди [[Нигина Рауфова]] меҳисобад.
Малика Саидова аз ҳунармандони маҳбуби Тоҷикистон аст, ки ибтидои солҳои навадуми қарни ХХ ба саҳнаи ҳунари тоҷик пайваста, ҳоло бо таваҷҷуҳи бештар ба тоату ибодат, аз саҳна дур шудааст. Малика Саидоваро он замон як шеъри шоири маъруф [[Гулрухсор Сафиева]] ҳамчун ҳунарманди ҷавону соҳибистеъдод муаррифӣ кард. Малика дар тӯли тақрибан 20 соли ахир ҳамасола як албоми сурудҳои худро нашр мекард. Аммо ба якборагӣ буридани ӯ аз касб ва пайвастани ӯ ба ҷодаи дигар, ҳамтоҳову мухлисонашро ҳам ба ҳайрат овард ва ҳам маҳзун кард. Малика Cаидова суруди охирини худро тақрибан соли 2009 сурудааст. Аз он вақт то кунун Малика дигар таронае эчод накард ва маълум нест, ки барномаҳои эҷодияш дар оянда таҳия хоҳанд шуд ё не. Ин овозхони шинохта ҳоло дунёи комилан дигар дорад ва мегӯяд матни як таронаи мазҳабӣ маҷрои зиндагии уро ба самти дигар бурд. Ӯро бештар ба Худо наздик кард ва зиёрати Каъбаи муқаддасро насибаш кард. Малика саҳнаву тамрину таронасароиро ба дӯкони хурде дар яке аз кӯчаҳои Душанбе иваз кардааст. Малика Саидова баъди бозгашт аз зиёрати хонаи Каъба гуфт, ки «''ин зиёрат арзишҳои қаблиро дар назари ман камрангтар кардааст.»''

== Эҷодиёт ==
Садои хуби сарояндаги дорад ва бештар сурудҳои халқӣ месароид.

=== Сурудҳо ===
* «Зиндагӣ»;
* «Куртаи чити қаламӣ»;
* «Ёр»;
* «Додар»;
* «Дили ман»;
* «Эй одамӣ»;
* «Ишқ»…

== Ҷоизаҳо ==
Бо медали «Хидмати шоиста» қадр шудааст.

== Адабиёт ==
* Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.

== Пайвандҳо ==
* {{cite web|url=https://www.ozodi.org/a/2158490.html?_e_pi_=7%2CPAGE_ID10%2C3185552109|title=Малика:Зиндагӣ дарс асту панд аст...|author= |date=15 сентябри 2010|publisher=ozodi.org|accessdate=2018-09-23}}

[[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>fiic03ky62x6zg142ve765f9hy9gty8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калӯш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21671</id>
    <revision>
      <id>1471141</id>
      <parentid>1141185</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>2571</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1471141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="sk2agwylh9hvmakabclb76s69n2bby6" xml:space="preserve">{{ятим}}
'''Калӯш''' ({{lang-fr|galoches}}) ҳамчунин ба унвони [[кафш]]и қаиқ, кафши резинӣ шинохта мешавад. Як навъи [[резин]]ӣ ё лостикӣ аст, ки рӯи кафш таъзифи онҳоро аз гирифтани [[гил]]у [[лой]] муҳофизат ё нигоҳ медошт. Калимаи калӯш мумкин аст қобили муовиза бо дигар пойафзор бошад, ба хусус бо пойафзорҳои резинӣ истифода мешавад.

{{хурд}}

== Пайвандҳо ==
[http://www.ozodi.org/content/article/24813337.html Калӯшу маҳсӣ... Мӯди нави ҷавонони пойтахт - Радиои Озодӣ]

[[Гурӯҳ:Пойафзол]]</text>
      <sha1>sk2agwylh9hvmakabclb76s69n2bby6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энсиклопедияи советии тоҷик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21746</id>
    <revision>
      <id>1471142</id>
      <parentid>1317985</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T08:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GAndy</username>
        <id>9723</id>
      </contributor>
      <origin>1471142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8577" sha1="s7nlxv1kb27hd00lzybkumrcznme80o" xml:space="preserve">{{бахши тасвир
 | тасв     = Spines of the Tajik Soviet Encyclopedia.jpg
 | мавқеъ   = right
 | зернавис = 8 ҷилди Энсиклопедияи советии тоҷик
 | мавқеи_зернавис = center
 | бар      = 265
 | умумӣ    = 400
 | боло     = 0
 | рост     = 25
 | поён     = 0
 | чап      = 20
 | ранги_замина = AliceBlue
}}
'''Энсиклопедияи советии тоҷик''' (''Энциклопедияи Советии Тоҷик'') — нахустин [[донишнома]]и универсалӣ ба [[забони тоҷикӣ]] (ба [[Алифбои кирилликӣ|алифбои кирилӣ]]) иборат аз 8 ҷилд.

== Таърих ==
Энциклопедияи советии тоҷик (ЭСТ) мувофиқи қарори КМ ПК Тоҷикистон ва Совети Вазирони ҶШС Тоҷикистон (3 июни соли 1968, № 198) дар Душанбе солҳои [[1978]]—[[1988]] аз ҷониби «Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи советии тоҷик» табъу тадвин шудааст. Сармуҳаррири илмии он академик [[Муҳаммад Осимӣ]] ва сармуҳаррираш академик [[Мусо Диноршоев]] мебошанд.

ЭСТ 8 ҷилд (ҷ.1 — 1978; ҷ. 2 — 1980; ҷ. 3 — 1981; ҷ. 4 — 1983; ҷ. 5 — 1984; ҷ. 6 — 1986; ҷ. 7 — 1987; ҷ. 8 — 1988 бо адади 5 — 10 ҳазор нусха) буда, беш аз 25 ҳазор мақоларо дар бар мегирад. ЭСТ пеш аз ҳама дар асоси принсипҳои Энсиклопедияи Калони Советӣ ва таҷрибаи қомуснигорони ҷумҳуриҳои бародар таҳия шудааст. Қисми асосии мақолаҳои ЭСТ дар бораи Тоҷикистонанд ва дар онҳо таърихи ҷумҳурӣ, география, иқтисодиёт, илму техника, адабиёту санъат, ҳаёт ва фаъолияти ашхоси бузург, ходимони барҷастаи ҷамъият, арбоби илму маърифат, адибон ва санъатварони машҳур, Қаҳрамонони Иттифоқи Советӣ ва Меҳнати Сотсиалистӣ акс ёфтааст. Дар ЭСТ таърихи халқи тоҷик, саҳми он дар таърихи афкори фарҳангӣ ва тамаддуни башарӣ нишон дода шудааст. ЭСТ инчунин хонандагонро бо тараққиёти имрӯзаи илму техника, комёбиҳои ҳаёти моддӣ ва маънавии ҷумҳуриҳои бародари Иттифоқи Советӣ, бо муҳимтарин воқеаҳои ҷаҳон, ҳаракати байналхалқии комунистӣ ва коргарӣ, бо соҳаҳои гуногуни илму маданияти ҷаҳон, намояндагони машҳури он ва ғайра шинос мекунад.

== Ҳаҷм ва муҳтавои нашр ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ҷилд
! Унвон || Соли
Нашр
!Шумораи
саҳифаҳо
!Адади
нашр
|-
| 1 ||[http://donishnoma.tj/images/documents/EST-1.pdf А — Гавҳар] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190321112916/http://donishnoma.tj/images/documents/EST-1.pdf |date=2019-03-21 }}||[[1978]]
|672
|22950
|-
| 2 ||[http://donishnoma.tj/images/documents/EST-2.pdf Гавҳарак — Ирланд]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}||[[1980]]
|640
|20000
|-
| 3 ||Ирландия — Лениннома||[[1981]]
|640
|20000
|-
| 4 ||Лениннома — Муҳит||[[1983]]
|
|
|-
| 5 ||Муҳит — Плеханов ||[[1984]]
|
|
|-
| 6 ||Плешко — Сақил ||[[1986]]
|
|
|-
| 7 ||Сақофӣ — Ховалинг||[[1986]]
|
|
|-
| 8 ||Ховалинг — Ҷӯяк||[[1988]]
|
|
 |}

== Дигар донишномаҳои бузурги шӯравӣ ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!align=&quot;center&quot; |'''Номи аслӣ'''
!align=&quot;center&quot; |'''Номи тоҷикӣ'''
!align=&quot;center&quot; |'''Шумораи ҷилдҳо'''
!align=&quot;center&quot; |'''Сана'''
|-
|[[:uk:Українська радянська енциклопедія|Українська радянська енциклопедія]]||[[Энсиклопедияи советии Украина]]|| align=&quot;center&quot; |17|| 1927—1934 ; 1959—1965 ; 1978—1985
|-
|[[:uz:Ўзбек совет энциклопедияси|Ўзбек совет энциклопедияси]]||[[Энсиклопедияи советии Ӯзбекистон]]|| align=&quot;center&quot; |14||1971—1980
|-
|[[:hy:Հայկական սովետական հանրագիտարան|Հայկական սովետական հանրագիտարան]]|||[[Энсиклопедияи советии Арманистон]]|| align=&quot;center&quot; |13||1974—1987
|-
|[[:be:Беларуская Савецкая Энцыклапедыя|Беларуская савецкая энцыклапедыя]]||[[Энсиклопедияи советии Белорусия]]|| align=&quot;center&quot; |12||1969—1975
|-
|[[:ka:ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია|ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია]]||[[Энсиклопедияи советии Гурҷистон]]|| align=&quot;center&quot; |12||1975—1987
|-
|[[:lv:Latvijas padomju enciklopēdija|Latvijas padomju enciklopēdija]]||[[Энсиклопедияи советии Латвия]]|| align=&quot;center&quot; |11||1981—1988
|-
|[[:az:Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası|Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы]]|||[[Энсиклопедияи советии Озарбойҷон]]|| align=&quot;center&quot; |10||1976—1987
|-
|[[:kk:Қазақ кеңес энциклопедиясы|Қазақ Кеңес энциклопедиясы]]||[[Энсиклопедияи советии Қазоқистон]]|| align=&quot;center&quot; |12||1972—1978
|-
|[[:lt:Lietuviškoji tarybinė enciklopedija|Lietuviškoji tarybinė enciklopedija]]||[[Энсиклопедияи советии Литва]]|| align=&quot;center&quot; |13||1976—1985
|-
|[[:tk:Türkmen sowet ensiklopediýasy|Türkmen sowet ensiklopediýasy]]||[[Энсиклопедияи советии Туркманистон]]|| align=&quot;center&quot; |10||1974—1989
|-
|[[:ro:Enciclopedia sovietică moldovenească|Енчиклопедия советикэ молдовеняскэ]]||[[Энсиклопедияи советии Молдавия]]|| align=&quot;center&quot; |8||1970—1981
|-
|[[:tg:Энциклопедияи советии тоҷик|Энциклопедияи советии тоҷик]]|||[[:tg:Энциклопедияи советии тоҷик|Энсиклопедияи советии тоҷик]]|| align=&quot;center&quot; |8||1978—1988
|-
|[[:et:Eesti nõukogude entsüklopeedia|Eesti nõukogude entsüklopeedia]]||[[Энсиклопедияи советии Эстония]]|| align=&quot;center&quot; |8 ; 10+5||1968—1976 ; 1985—2006
|-
|[[:ky:Кыргыз Совет Энциклопедиясы|Кыргыз Совет Энциклопедиясы]]||[[Энсиклопедияи советии Қирғизистон]]
| align=&quot;center&quot; |6||1976—1980
|-
|Сибирская советская энциклопедия||[[Энсиклопедияи советии Сибир]]|| align=&quot;center&quot; |4|| 1929—1933
|}

== Нигаред низ ==
* [[Энсиклопедияи миллии тоҷик]]
* [[Энсиклопедияи бузурги советӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=http://donishnoma.tj/books/tajik-soviet-encyclopedia|title=Энсиклопедияи Советии Тоҷик|author=|website=donishnoma.tj|date=|publisher=Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|lang=tg|accessdate=2018-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180820075532/http://donishnoma.tj/books/tajik-soviet-encyclopedia|archivedate=2018-08-20}}

[[Гурӯҳ:Донишномаҳои тоҷикӣ]]
[[Гурӯҳ:Донишномаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Донишномаҳои шӯравӣ]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо]]</text>
      <sha1>s7nlxv1kb27hd00lzybkumrcznme80o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нуриддини Садриддин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149641</id>
    <revision>
      <id>1471122</id>
      <parentid>1304845</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="nnpo6pbgkwd13d5qgge5wedvr9jbq0e" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Нуриддини Садриддин
|номи аслӣ            = 
|тасвир               =
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Нуриддин Садриддинов
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд     = 10.11.1953
|зодгоҳ               = деҳаи Шаҳринав, {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғарм|ноҳияи Рашт}}
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|навъи фаъолият       = {{шоир|тоҷик|Тоҷикистон}}, [[нависанда]], рӯзноманигор
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 =
|забони осор          = [[тоҷикӣ]]
|дебют                = 
|ҷоизаҳо              = Аълочии фарҳанг ва матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|ҷоизаҳои адабӣ       = Нишони сухани Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард        = 
|имзо                 = 
}}
'''Нуриддини Садриддин''' (''Нуриддин Садриддинов''; [[10 ноябр]]и [[1953]], деҳаи Шаҳринав, [[ноҳияи Ғарм]]) — [[шоир]], [[нависанда]], {{рӯзноманигор}}, омӯзгор ва китобдор.

== Зиндагинома ==
Нуриддин Садриддинов 10 ноябри соли 1953 дар деҳаи Шаҳринави Ҷамоати Деҳоти Қалъанаки ноҳияи Ғарм, ҳозира Рашт, дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Оиладор соҳиби панҷ фарзанд.

== Фаъолияти эҷодӣ ==
Фаъолияти эҷодиашро аз сини 12-солагӣ оғоз намудааст. Аввалин чакидаҳои хомаашро дар рӯзномаи «Пионери Тоҷикистон» ва маҷаллаи «Машъал» ба табъ расонидааст. Айни ҳол ӯ соҳиби чор маҷмуаи шеърӣ бо номҳои «Чашми гулбин» нашриёти «Деваштич», «Сад сузу созӣ розҳо» нашриёти «Ҳумо», «Чароғи дил» ва «Накҳати ёд», нашриёти «Адиб» ва инчунин як рисолаи илмӣ бо номи «Китобу китобдорӣ» мебошад. Айни вақт маҷмуъаи шеърие бо номи «Пои пуробилаи дил» ва китоби қиссаву ҳикояҳояш бо номи «Як роҳу се қисмат» омодаи чоп аст.

== Ҷоизаҳо ==
Дорандаи Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, нишони Аълочии фарҳанг ва матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ғолиби озмуни Номинатсияи даҳ китобдори беҳтарини Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, аз соли 2011 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ва дорандаи Нишони сухани Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=http://kalomtj.blogspot.nl/2017/09/blog-post.html?spref=fb|title=Инхоро бояд шинохт!|publisher=kalomtj.blogspot.nl|accessdate=2017-09-12}}

[[Гурӯҳ:Шоирони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>nnpo6pbgkwd13d5qgge5wedvr9jbq0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марта Торрехон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165409</id>
    <revision>
      <id>1471120</id>
      <parentid>1301421</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27149-28</username>
        <id>125768</id>
      </contributor>
      <origin>1471120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3746" sha1="spkuc3q9biinfq01jylvmjzflsghkis" xml:space="preserve">{{Варақаи футболбоз
 |embed = no
 |ном = Марта Торрехон
 |акс = 
 |андозаи_акс = 200
 |alt = 
 |шарҳи_акс = 
 |номи_пурра = Марта Торрехон Моя&lt;br&gt;(Marta Torrejón Moya)
 |ном_ҳангоми_таваллуд = 
 |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|df=yes|1990|2|27}}
 |макони_таваллуд = [[Матаро]], [[Каталония]], [[Испания]]&lt;ref group=қайд&gt;[[:en:Spain|Spain]], [[:en:Catalonia|Catalonia]], [[:en:Mataró|Mataró]]&lt;/ref&gt;
 |санаи_вафот = 
 |макони_вафот = 
 |қад = {{қад|m=1.70}}
 |мавқеъ = {{afp|DF}}
 |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Испания}} [[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]][[:en:FC Barcelona|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |рақам = 18

 |солҳои_ҷавонӣ1 = 1998–2001
 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = CF Salesians[[:en:CF Salesians|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |солҳои_ҷавонӣ2 = 2001–2004
 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ2 = {{расми парчам|Испания}} [[Эспанйол (бошгоҳи футбол)|Эспанйол]][[:en:RCD Espanyol|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]

 |солҳо1 = 2004–2013
 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Испания}} [[Эспанйол (бошгоҳи футбол)|Эспанйол]][[:en:RCD Espanyol|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо1 = 
 |голҳо1 = 
 |солҳо2 = 2013–2026
 |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Испания}} [[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]][[:en:FC Barcelona|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо2 = 30
 |голҳо2 = 6

 |солҳои_умумӣ = 
 |баромадҳои_умумӣ = 
 |голҳои_умумӣ =

 |солҳои_миллӣ1 = 2006–2009
 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол|Spain}}[[:en:Spain women's national football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ1 = 23
 |голҳои_миллӣ1 = 6
 |солҳои_миллӣ2 = 2007–2026
 |дастаи_миллӣ2 = {{Футбол|Spain}}[[:en:Spain women's national football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ2 = 76
 |голҳои_миллӣ2 = 9
 |солҳои_миллӣ3 = 2007–2026
 |дастаи_миллӣ3 = {{Футбол|}}[[:en:Catalonia women's national football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ3 = 3
 |голҳои_миллӣ3 = 0

 |шаблонҳои_медал-title = 
 |шаблонҳои_медал = 
 |шаблонҳои_медал-expand = 
 |module = 
 |азнавсозии_бошгоҳ = 
 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 
 }}
'''Марта Торрехон Моя''' ({{lang-es|''Marta Torrejón Moya''}}; [[27 феврал]]и [[1990]], [[Матаро]], [[Каталония]], [[Испания]]) —  футболбози [[Испания|испанӣ]], {{afp|df}}.&lt;ref&gt;[[:en:Marta Torrejón|Marta Torrejón]]&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
{{васеъкунии фасл}}

== Маснади бошгоҳӣ ==

== Мунтахаби миллӣ ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}}
== Пайвандҳо ==
{{эзоҳ}}

__FORCETOC__

[[Гурӯҳ:Зодагони 27 феврал]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1990]]
[[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футболи занона]]
[[Гурӯҳ:Футболбоззанони Испания]]
[[Гурӯҳ:Футболбоззанони тими миллии футболи Испания]]
[[Гурӯҳ:Бозигарони БФЗ «Эспанёл»]]
[[Гурӯҳ:Бозигарони БФЗ «Барселона»]]


{{Spain-footy-bio-stub}}</text>
      <sha1>spkuc3q9biinfq01jylvmjzflsghkis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахбору-д-давлату-с-Салҷуқия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206549</id>
    <revision>
      <id>1471147</id>
      <parentid>1393997</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="b3ajkdhc1o3v1ccgby1w7n2ou22w8yu" xml:space="preserve">{{Асар}}
'''«Ахбóру-д-давлáту-с-салҷуқи́я»''' ({{lang-ar|أخبار الدولة السلجوقية}}), «'''Зубдату-т-таворих фӣ ах­бори-л-умаро ва-л-мулуки-с-Салҷуқия'''» — китоб дар бораи таърихи [[давлати Салҷуқиён]], навиштаи [[Садруддин Ҳусайнӣ]].

«Зубдату-т-таворих» дар пайравии «Нус­рату-л-фатра ва усрату-л-фитра»-и Имодуддин Котиби Исфаҳонӣ ба забони арабӣ таълиф шуда, аз 41 фасл ва ду бахш иборат аст. Дар бахши аввали асар (30 фасл) таърихи мухтасари аҳди ҳукумати султонҳои бузурги салҷуқӣ то поёни фармонравоии султон Санҷар (1118-57) баён шу­дааст. Қисми зиёди маводди ин бахш такрори воқеа ё рӯйнависи асарҳои муаррихони пешин (Имодуддин Котиби Исфаҳонӣ, [[Низомулмулки Тӯсӣ|Низомулмулк]] ва дигарон) аст. Бахши дуввуми асар (9 боб) дар заминаи мушоҳидаҳои шахсии муаллиф, қавли шоҳидони замон ва маъхазҳои дигар навиш­та шуда, таърихи аҳди охирин султонҳои салҷуқӣ ва [[Озарбойҷон|Атобакони Озарбойҷон]] ё Илдегизиёнро (1136—1225) дар бар мегирад. Дар ду боби охири «Зубдату-т-таворих» таърихи Салҷуқиён ва Илдегизиён хулоса шудааст. Омӯ­зиши муқоисавии «Зубдату-т-таворих». бо асарҳои «Нусрату-л-фатра ва усрату-л-фитра»-и Имодуддин Котиби Исфаҳонӣ, «Роҳа­ту-с-судур»-и Ровандӣ ва «ал-Комил фӣ-т-таърих»-и Ибни Асир имкон медиҳад, ки таърихи нимаи дуввуми асри 12 [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Марказӣ,]] киш­варҳои [[Шарқи Миёна]] ва [[Шарқи Наздик]] пурратар таҳқиқ шавад. Ягона нусхаи «Зубдату-т-таворих» дар Ганҷинаи даст­на­висҳои шарқи китобхонаи [[Кембриҷ]] нигаҳдорӣ мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ахбор-уд-давлат-ус-Салҷуқия|2}}
* {{ЭМТ|«Зубдату-т-таворих» |7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Салҷуқиён]]</text>
      <sha1>b3ajkdhc1o3v1ccgby1w7n2ou22w8yu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471148</id>
      <parentid>1471147</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2837" sha1="tmbcdtv3m8uctke9jlbmgutpgvp0teo" xml:space="preserve">{{Асар}}
'''«Ахбóру-д-давлáту-с-салҷуқи́я»''' ({{lang-ar|أخبار الدولة السلجوقية}}), «'''Зубдату-т-таворих фӣ ах­бори-л-умаро ва-л-мулуки-с-Салҷуқия'''» — китоб дар бораи таърихи [[давлати Салҷуқиён]], навиштаи [[Садруддин Ҳусайнӣ]].

«Зубдату-т-таворих» дар пайравии «Нус­рату-л-фатра ва усрату-л-фитра»-и Имодуддин Котиби Исфаҳонӣ ба забони арабӣ таълиф шуда, аз 41 фасл ва ду бахш иборат аст. Дар бахши аввали асар (30 фасл) таърихи мухтасари аҳди ҳукумати султонҳои бузурги салҷуқӣ то поёни фармонравоии султон Санҷар (1118-57) баён шу­дааст. Қисми зиёди маводди ин бахш такрори воқеа ё рӯйнависи асарҳои муаррихони пешин (Имодуддин Котиби Исфаҳонӣ, [[Низомулмулки Тӯсӣ|Низомулмулк]] ва дигарон) аст. Бахши дуввуми асар (9 боб) дар заминаи мушоҳидаҳои шахсии муаллиф, қавли шоҳидони замон ва маъхазҳои дигар навиш­та шуда, таърихи аҳди охирин султонҳои салҷуқӣ ва Атобакони Озарбойҷон ё Илдегизиёнро (1136—1225) дар бар мегирад. Дар ду боби охири «Зубдату-т-таворих» таърихи Салҷуқиён ва Илдегизиён хулоса шудааст. Омӯ­зиши муқоисавии «Зубдату-т-таворих». бо асарҳои «Нусрату-л-фатра ва усрату-л-фитра»-и Имодуддин Котиби Исфаҳонӣ, «Роҳа­ту-с-судур»-и Ровандӣ ва «ал-Комил фӣ-т-таърих»-и Ибни Асир имкон медиҳад, ки таърихи нимаи дуввуми асри 12 Осиёи Марказӣ, киш­варҳои Шарқи Миёна ва Шарқи Наздик пурратар таҳқиқ шавад. Ягона нусхаи «Зубдату-т-таворих» дар Ганҷинаи даст­на­висҳои шарқи китобхонаи Кембриҷ нигаҳдорӣ мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ахбор-уд-давлат-ус-Салҷуқия|2}}
* {{ЭМТ|«Зубдату-т-таворих» |7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Салҷуқиён]]</text>
      <sha1>tmbcdtv3m8uctke9jlbmgutpgvp0teo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манучеҳр Садриддинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208048</id>
    <revision>
      <id>1471121</id>
      <parentid>1433624</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T03:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10907" sha1="dc5806uap0q5v1hri2ck6fmixbdlg6t" xml:space="preserve">{{Ятим}}
{{Олим
|ном               =Манучеҳр 
|номи аслӣ         = Садриддинов Манучеҳр Исломиддинович 
|тасвир            = Садриддинов Манучеҳр Исломиддинович.jpg
|бар               = 200px
|таърихи таваллуд    = 20.09.1985   
|зодгоҳ            = {{Зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], (ҳоло ш. Роғун)
|таърихи даргузашт        = 
|маҳалли даргузашт      =  
|шаҳрвандӣ         = {{Парчам|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ        = [[Иқтисоди миллӣ]], [[Иқтисодиёти ҷаҳон]], истифодаи усулҳои математикӣ дар [[иқтисодиёт]]
|ҷойҳои кор        = [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]]
|дараҷаи илмӣ      = доктори илмҳои иқтисодӣ (2023) 
|унвонҳои илмӣ     = дотсент
|алма-матер        = [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]]
|роҳбари илмӣ      =Усмонова Туфа Ҷумаевна 
|шогирдони маъруф  = 
|маъруф ба         = 
|мукофоту ҷоизаҳо  = 
|имзо              = 
|бари имзо         = 
|сайт              = 
|викитека          = 
|викианбор         = 
}}
''' Манучеҳр Садриддинов''' (''Садриддинов Манучеҳр Исломиддинович ''; [[20 сентябр]]и [[1985]], Деҳаи Қалъаи нав, [[ноҳияи Файзобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[иқтисодшинос]], доктори илмҳои иқтисодӣ (2023), дотсент.

== Зиндагинома ==
Садриддинов Манучеҳр Исломиддинович  [[20 сентябр]]и [[соли 1985]] дар деҳаи Қади оби [[ноҳияи Файзобод|ноҳияи Файзобод (ҳоло шаҳри Роғун)]], дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Мактаби миёнаи № 93 –и Душанбе (1992-2003) хатм намудааст. Солҳои 2003-2008 дар [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]], факултети иқтисод ва идора таҳсил намуда, онро бо баҳои аъло соли 2008 хатм намудааст. Аз соли 2008 то соли 2011 ба ҳайси ассистенти кафедраи Иқтисоди миллии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] кор ва фаъолият намуда аст. Аз соли 2015 то соли 2017 ба ҳайси муаллими калон дар кафедраи иқтисоди миллии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] кор ва фаъолият намуда аст. Аз соли 2017 то имрӯз ба ҳайси мудири кафедраи молия ва андозбандӣ дар соҳибкории Донишкадаи соҳибкорӣ ва хизмат кор ва фаъолият намудааст. Солҳои 2018-2021 дар Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон ва баъдан аз июли соли 2021 то откябри соли 2023 директори Филиали Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон дар вилояти Суғд фаъолият намудааст. Сардори раёсати робитаҳои байналмилалии Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон то 1.09.2024 фаъолият намудааст. Аз декабри соли 2024 то 15 апрели соли 2025 и.в. мудири кафедраи назарияи иқтисодии ДБССТ низ фаъолият намудааст. 
Айни замон мудири шуъбаи Академияи хурди илмҳои Тоҷикистон дар назди Раёсат (Президиум)-и назди Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон (АМИТ) кор ва фаъолият намуда истодааст.     

== Фаъолияти илмӣ ==
Солҳои 2011-2015 аспиранти рӯзонаи кафедраи идоракунии иқтисодиёти Донишгоҳи давлатии Новосибирски Федератсияи Россия буд. Соли 2015 дар ҳамон донишгоҳ рисолаи номзадиро дар мавзӯъи “Арзёбии мавқеи захираҳои обӣ дар ташаккулёбии фазои иқисодии Тоҷикистон” &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nsu.ru/5cc72a73a6c22b0024cb8f9b62f11d8a|title=Оценка значимости водных ресурсов в формировании пространственной структуры хозяйства республики Таджикистан|publisher=www.nsu.ru|accessdate=2018-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171221195051/http://nsu.ru/5cc72a73a6c22b0024cb8f9b62f11d8a|archivedate=2017-12-21}}&lt;/ref&gt; ҳимоя намуда, сазовори дараҷаи номзади илмҳои иқтисодӣ шудааст.   Фаъолиятҳои илмии ӯ ба масоили истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ аз лиҳози иқтисодӣ ва коркарди ҷадвали “хароҷотҳо ва истеҳсол” (таблица затраты-выпуск) барои иқтисодиёти ҶТ, масоили ҷараёнҳои интегратсионӣ (ҳамгироӣ) дар давлатҳои минтақаи Осиёи марказӣ, вобаста ба истифодаи захираҳои иқтисодӣ равона шудааст. Ӯ аввалин маротиба дар шароити  Тоҷикистони соҳибистиқлол ҷадвали “хароҷотҳо-ва истеҳсол” –ро барои соли 2010 коркард ва тартиб додааст. Дар натиҷаи корҳои илмиаш вобаста бо истифодаи усулҳои математикӣ ӯ ба хулосае омад, ки захираҳои обӣ дар шароити иқтисодиёти ҶТ мавқеи махсус доранд ва ҶТ метавонад аз ин ҳисоб фоидаи иловагӣ ба даст орад. Ӯ аввалин маротиба тамсила (модел) –и  оптималии байниминтақавии байнисоҳавии олимони русро, махсусан олимони Донишгоҳи давлатии Новосибирскро дар шароити ҶТ дида баромад.Дар пояи Шурои диссертатсионии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон 6 майи соли 2023 сазовори дараҷаи илмии доктори илмҳои иқтисодӣ (д.и.и.) гардид.  
== Осор ==
 Садриддинов Манучеҳр муаллифи бештар аз 74 асару мақолаҳои илмӣ, аз ҷумла 3  монография мебошад. Масалан, монографияи навиштаи ӯ дар яке аз бонуфузтарин донишкадаҳои Федератсияи Россия – Донишкадаи иқтисодиёт ва ташкили истеҳсолоти саноатӣ (Институт экономики и организации промышленного производства, ИЭОПП СО РАН) соли 2017 аз чоп баромада аст. Инчунин соли 2018 васоити таълии ӯ “Математикаи молиявӣ” барои донишҷӯён дар Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат аз чоп баромадааст. Дар якҷоягӣ бо роҳбар (мушовир)-и илмии худ Усмонова Туфа Ҷумаевна монографияи илмии худро &quot;Равандҳои ҳамгироӣ оид ба истифодаи захираҳои обии давлатҳои минтақаи Осиёи Марказӣ&quot; рӯйи чоп овардааст.   

==Китобҳо (Монографияҳо)==
* Оценка значимости водных ресурсов Республики Таджикистан. М. И. Садриддинов – Новосибирск: Изд-во ИЭОПП СО РАН, 2017. – 140 с.  
* Роҳҳои баландбардории сатҳи зиндагонии аҳолӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон // Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон. – Душанбе: Нашрияи ҳарбии «Сарбоз» 2019. 205 саҳ. (Саидов Р.Н., Иброҳимов И.Р). 
* Равандҳои ҳамгироӣ оид ба истифодаи захираҳои обии давлатҳои минтақаи Осиёи Марказӣ // Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон. – Душанбе: 2022. 265 саҳ.
==Китобҳои дарсӣ==
* Финансовая математика. Учебное пособие / М. И. Садриддинов, Ю. С. Ершов, Ф. Б. Бахромов. – Душанбе: ИПС, 2018. – 200 с.     
* Привлечение граждан в принятии государственных решений: учеб.-метод. комплекс для студентов специальностей «Государственное управление» и Местное самоуправление»./М. И. Садриддинов. – Душанбе: «Ирфон», 2017. - 156 c. (ҳамчун ҳаммуаллиф).
* Шарҳи мафҳумхо аз фанни молия. Дастури таълимӣ-методӣ. – Душанбе : ИПС, 2018. - 152 с.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://https://www.amit.tj// Сомонаи расмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180401195723/http://dsx.tj/ |date=2018-04-01 }}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>dc5806uap0q5v1hri2ck6fmixbdlg6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хазинаи байналмилалии асъор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300228</id>
    <revision>
      <id>1471117</id>
      <parentid>1443649</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T14:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1471117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7365" sha1="3kowl41voxgky5zie7kdtwyi9bzbnq9" xml:space="preserve">{{Созмон}}
'''Хазинаи байналмилалии асъор''', ('''ХБА''') ({{lang-en|International Monetary Fund}}, ''IMF'') — созмони байналмилалӣ, ки бар иҷрои сомонаи пули байналмилалӣ назорат дорад. Хазинаи байналмилалии асъор, яке аз мӯътабартарин манобеъи арзёбӣ ва пешбинии вазъияти иқтисоди ҷаҳонӣ маҳсуб мешавад. Тарҳи бунёдгузории хазинаи асъор дар Конфронси Бреттун-Вудз дар июли 1944, ки сохтори иқтисодии ҷаҳон пас аз Ҷанги ҷаҳонии дувум шакл гирифт ба вуҷуд омад ва дар 27 декабри 1945 ба кор оғоз кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imf.org/en/About/Factsheets/IMF-at-a-Glance|title=The IMF at a Glance|website=IMF.org|access-date=15 December 2016}}&lt;/ref&gt;. Ҳадаф аз ташкили хазина иборат аст аз:
* густариши ҳамкориҳои пули байналмилалӣ ва тасҳили рушди мутавозини тиҷорати байналмилал;
* эҷоди сомонаи босуботи арзӣ байни аъзо ва парҳез аз рақобат дар коҳиши нархи арзҳо;
* таҳияи манобеъи лозим аз тариқи манобеъи умумии хазина, ба манзури кумак ба кишварҳои узви дорои касри тарози пардохтҳо.
== Аъзоёни  ХБА ==
Хазинаи байналмилалии асъор — 190 аъзо дорад (189 узви [[СММ]] + [[Ҷумҳурии Косово]])&lt;ref&gt;
{{cite web
 |title       = Republic of Kosovo is now officially a member of the IMF and the World Bank
 |work        = The Kosovo Times
 |date        = 2009-06-29
 |url         = http://www.kosovotimes.net/flash-news/676-republic-of-kosovo-is-now-officially-a-member-of-the-imf-and-the-world-bank.html
 |accessdate  = 2009-06-29
 |quote       = Kosovo signed the Articles of Agreement of the International Monetary Fund (IMF) and the International Bank for Reconstruction and Development (the World Bank) on behalf of Kosovo at the State Department in Washington.
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/6HZG0exZT?url=http://www.kosovotimes.net/?f
 |archivedate = 2013-06-22
 |deadurl     = yes
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release
 |title=Kosovo Becomes the International Monetary Fund’s 186th Member
 |publisher=International Monetary Fund
 |date=2009-06-29
 |url=http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2009/pr09240.htm
 |accessdate=2009-06-29
 |archive-date=5 липня 2009
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705094550/http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2009/pr09240.htm
 }}&lt;/ref&gt;

Ба аъзои собиқ Куба, ки соли 1964 аз ХБА хориҷ шуд&lt;ref&gt;{{cite web
 |title      = Brazil calls for Cuba to be allowed into IMF
 |work       = Caribbean Net News
 |date       = 2009-04-27
 |url        = http://www.caribbeannetnews.com/cuba/cuba.php?news_id=15996&amp;start=0&amp;category_id=5
 |accessdate = 2009-05-07
 |quote      = Cuba was a member of the IMF until 1964, when it left under revolutionary leader Fidel Castro following his confrontation with the United States.
 |deadurl    = 404
}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступне посилання|date=квітень 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
ва Ҷумҳурии Чин (Тайван), ки дар соли 1980 пас аз маҳрум шудан аз пуштибонии президенти вақти ИМА Ҷимми Картер дар СММ аз ҷониби Ҷумҳурии Мардумии Чин иваз карда шуд.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Andrews
 |first=Nick
 |coauthors=Bob Davis
 |title=Kosovo Wins Acceptance to IMF
 |work=The Wall Street Journal
 |date=2009-05-07
 |url=http://online.wsj.com/article/SB124154560907188151.html
 |accessdate=2009-05-07
 |quote=Taiwan was booted out of the IMF in 1980 when China was admitted, and it hasn't applied to return since.
 |archive-date=23 травня 2012
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523031245/http://online.wsj.com/article/SB124154560907188151.html
 }}&lt;/ref&gt;
Илова ба Куба, шаш кишвари дигари узви СММ узви ХБА нестанд: [[Кореяи Шимолӣ]], [[Андорра]], [[Монако]], [[Лихтенштейн]], [[Науру]] ва [[Судони Ҷанубӣ]]. [[Ҷазираҳои Кук]], Ниуэ, [[Вотикон]] ва дигар ''давлатҳои эътирофашон маҳдуд'' низ узви ХБА нестанд.

Ҳама давлатҳои аъзо бевосита дар ХБА иштирок мекунанд. Кишварҳои узвро 24 узви Шӯрои директорон намояндагӣ мекунанд (панҷ директори иҷроия аз ҷониби панҷ аъзо бо квотаҳои калон таъин карда мешаванд, нуздаҳ директори иҷроияи боқимонда аз ҷониби дигар аъзоён интихоб мешаванд) ва ҳамаи аъзоён Директори иҷроияро Шӯрои мудирони ХБА таъин мекунанд.Хазинаи байналмилалии асъор, зери назари Шӯрои иқтисодӣ ва иҷтимоъии [[Созмони Милали Муттаҳид]] кор мекунад. Аммо дар асл, созмон мустақил аст ва ин робита, бештар, ташрифотӣ аст. Мудирияти Хазинаи байналмилалии асъор аз сентябри 2019 бар уҳдаи [[Кристалина Георгиева]] аст. 

Нуфузи кишварҳои дигар дар дохили созмон аз рӯи шумораи аҳолӣ ва рейтинги иқтисодии онҳо дар ҷаҳон ташаккул меёбад.

== Дахолати асъории ХБА ==
* 1994: [[Мексика]]; Бӯҳрони иқтисодӣ дар Мексика — 18 миллиард [[доллар]].
* 1997: [[Осиё]]; Бӯҳрони молиявии Осиё — 36 миллиард доллар.
* 1998: [[Федератсияи Руси]]я; Дефолти Русия дар соли 1998 — 22,6 миллиард доллар.
* 1998: [[Бразилия]]; — 41,5 миллиард доллар.
* 2000: [[Туркия]]; — 11 миллиард доллар.
* 2001: [[Аргентина]]; Бӯҳрони иқтисодии Аргентина — 21,6 миллиард доллар.
* 2010: [[Юнон]]; Бӯҳрони қарзии Юнон — 139,73 миллиард доллар.
* 2011: [[Португалия]]; Бӯҳрони молиявӣ дар Португалия — 99,08 миллиард доллар.
* 2018: [[Аргентина]]; — 57,1 миллиард доллар.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Хазинаи байналмилалии асъор| ]]
[[Гурӯҳ:Ташкилотҳои байналмилалии молиявӣ]]</text>
      <sha1>3kowl41voxgky5zie7kdtwyi9bzbnq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаҳноз Комилзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302286</id>
    <revision>
      <id>1471118</id>
      <parentid>1414223</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T14:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asadullo7</username>
        <id>125731</id>
      </contributor>
      <origin>1471118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9229" sha1="8cjjys0wavwsghwj3uck64p83hfc7sr" xml:space="preserve">{{Шахс}}
'''Шаҳноз Комилзода''' (''Комилзщда Шаҳнози Аҳмадшоҳ''; {{ВД-Дебоча}}) — {{рӯзноманигор}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/rus/2022/09/65i-odna-v-pole-voin-eto-o-shahnoze-komilzoda-pohozhej-na-glavnuyu-geroinyu-odnoimennogo-amerikanskogo-filma/|title=И ОДНА В ПОЛЕ ВОИН. Это о Шахноз Комилзода, похожей на главную героиню одноименного американского фильма|publisher=НИАТ &quot;Ховар&quot;|lang=ru|accessdate=2022-11-15|archivedate=2022-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221115122010/https://khovar.tj/rus/2022/09/65i-odna-v-pole-voin-eto-o-shahnoze-komilzoda-pohozhej-na-glavnuyu-geroinyu-odnoimennogo-amerikanskogo-filma/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20160309/global-voices-opredelila-6-samykh-populyarnykh-v-facebook-tadzhikskikh-zhenshchin|title=Global Voices определила 6 самых популярных в Facebook таджикских женщин|website=asiaplustj.info|date=2016-03-09|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt;, блогнавис ва фаъоли маданӣ. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (аз 2012).

== Зиндагинома ==
Шаҳноз Комилзода 1 январи соли 1982 дар шаҳри Душанбе хонаводаи рӯзноманигор [[Аҳмадшоҳ Комилзода]] ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/working-women-trying-to-balance-office-and-family-lives/24922075.html|title=Шаҳноз Комилзода: Кор ва оила дар ду паллаи тарозу|author=Барот Юсуфӣ|website=Радиои Озодӣ|date=2013-03-07|lang=tg|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt;. Як муддат, бино бар нооромиҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]], Шаҳноз ва хонаводаи онҳо дар солҳои 1995—1997 ба Эрон кӯч бастанд. Ӯ дар соли 1998 аз дабиристон фориғуттаҳсил шуд. Ва дар ҳамон сол вориди факултети таърих, бахши равобити байнулмилали [[Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон]] шуд ва дар соли 2003 бо мадраки диплумосӣ аз он фориғуттаҳсил шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tajikdiplomat.wordpress.com/%d0%b2%d1%8b%d0%bf%d1%83%d1%81%d0%ba%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b8-graduates/|title=Выпускники / Graduates|website=THE NEW GENERATION OF TAJIK DIPLOMACY|date=2012-03-12|lang=en|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt;.

Шаҳноз иштирокдори омӯзишҳои чандрасонаӣ,  рӯзноманигории ҳирфаӣ ва мудирияти равобити умумӣ дар Вашингтон (2003), Теҳрон (2007), Маскав (2012), Сочи (2013), Душанбе (2015), Алматӣ (2015), Маскав (2017) мебошад. 

== Хонавода ==
Шаҳноз Комилзода дар соли 2003 бо Баҳрин Қаноъат (набераи [[Мӯъмин Қаноат|Мӯъмин Қаноъат]]) издивоҷ кард, ки ҳосили ин издивоҷ ду фарзанд — як писару як духтар бо номҳои Сурӯш ва Мумтоз Баҳрин ҳастанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dialog.tj/news/kogda-sryvaetsya-otdykh-iz-za-oshibki-v-dokumente|title=Когда срывается отдых из-за ошибки в документе|author=Диалог|website=www.dialog.tj|date=2016-04-29|lang=ru|accessdate=2022-11-15|archivedate=2022-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221115140008/https://www.dialog.tj/news/kogda-sryvaetsya-otdykh-iz-za-oshibki-v-dokumente}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/womens-day-working-mothers/24921988.html|title='It's Really Hard': Working Mothers Talk, From Tajikistan To Czech Republic|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|lang=en|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20200606/Musibat-dar-khonavodai-Mumin-kanoat-naberai-42-solaash-jaoni-foniro-padrud-guft-1031373628.html|title=Мусибат дар хонаводаи Мӯъмин Қаноат: набераи 42 - солааш ҷаҳони фониро падруд гуфт|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-06-06|lang=tg|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt;.

== Корнома ==
Соли 1999, зимни таҳсил аз тарафи Донишгоҳ ӯро барои таҷрибаомӯзӣ ба маркази матбуоти Вазорати умури хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон равон карданд, ки баъдан дар онҷо аз сентябри 2001 то декабри 2002 ба унвони рӯзноманигор ва мутарҷим кор кард. Ҳамзамон бо таҳсил, аз декабри 2000 то сентябри 2001 дар шабакаи телевизиюнии давлатии «[[ТВТ]]» ба унвони сармуҳаррири барномаҳои ҷавонон машғул ба кор шуд.  Аз декабри 2002 то июли 2008 ба унвони рӯзноманигор, раиси «Родию Фардо» кор мекард. Пас аз фориғуттаҳсилӣ аз донишгоҳ, ҳамзамон бо «Родию Фардо» аз январи 2005 то сентябри 2006 ба унвони сухангӯ дар созмони ғайридавлатии «Модар» машғул ба кор шуд. Аз 4 сентябри 2006 ба унвони муовини сармуҳаррири барномаҳои фарҳангӣ-тафреҳии «[[ТВ Баҳористон]]» фаъолият кард. Аз январи 2008 то феврали 2009 ба унвони рӯзноманигори маҷаллаи «Бонувони Тоҷикистон» ва ҳамзамон аз июли 2008 то июни 2009 ба унвони котиби масъули замимаи «Бозаргон»-и ҳафтанома «Миллат» машғул ба кор буд. Аз марти 2010 то ноябр 2011 котиби масъули рӯзномаи «Иқтисод» Институти иқтисодиёти Тоҷикистон буд. Аз ноябри 2011 то январи 2015 ба унвони мудири равобити умумӣ дар ширкати «МегаФон Точикистон», аз январи 2015 то октябри 2017 ба унвони мутахассиси бахши мудирияти C&amp;B кор кардааст. Аз феврали 2018 бо ширкати «55 Group» ва ҳамзамон аз феврали 2019 ба унвони намояндаи расмии ТВ «Iran International» дар Тоҷикистон кор мекунад. Донандаи хуби забонҳои русӣ ва англисӣ (ҳадди васат) мебошад.

=== Синамо ва телевизиюн ===
Филмноманависи филми синамоии «Тақдир» (коргардон Аслам Ёдгоров, 2009)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/tajik/news/2009/08/090814_zm_tajentertainment|title=Барномаи тафреҳии тоҷикӣ, 14 август: Нахустнамоиши филми “Тақдир”|website=www.bbc.com|date=2009-08-14|publisher=BBC Tajik/Persian|lang=tg|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt;, нависанда ва коргардони бисёре аз барномаҳои телевизиюнӣ монанди «Субҳи ҷавонӣ», «Бӯстони Алифбо», «1,2,3,4» ва чандин барномаҳои ҷашнии зинда мебошад.

== Ҷоизаҳо ==
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2012);
* Радабандии «Global Voices» дар бахши «Маликаи шабака» (Queen of the Networks) (Who Rule the Roost on Facebook; 2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://globalvoices.org/2016/03/08/six-tajik-mothers-that-rule-the-roost-on-facebook/|title=Six Tajik Mothers Who Rule the Roost on Facebook|author=Annika Milisic-Stanley Art|website=Global Voices|date=2016-03-08|lang=en|accessdate=2022-11-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.globalvoices.org/2016/03/13/47337/|title=Шесть матерей из Таджикистана, которые задают тон на Facebook|website=Global Voices по-русски|date=2016-03-13|lang=ru|accessdate=2022-11-16}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=http://mediasavod.tj/ambassador-komilzoda|title=Cафирони саводи расонаӣ дар Тоҷикистон. Шаҳноз Комилзода|website=mediasavod.tj|accessdate=2022-11-15}}
* {{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/women-anniversary-international/24922039.html|title=A Day In The Life Of A Tajik Mother|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|lang=en|accessdate=2022-11-15}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>8cjjys0wavwsghwj3uck64p83hfc7sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бадриддин Садриддинзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322696</id>
    <revision>
      <id>1471123</id>
      <parentid>1429741</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Бадриддин Садриддинов]] to [[Бадриддин Садриддинзода]]</comment>
      <origin>1429741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1430" sha1="abksmljglfsjao46fdeffpaokv8bpal" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Бадриддин (Ҳамном)| Бадриддин}}
{{Сиёсатмадор}}
''' Бадриддин Садриддинов''' — [[Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV|вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV]] дар солҳои 2010-2015.
== Зиндагинома ==
{{дар нақша}}

== Нигаред низ ==
•[[Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV]]

== Пайвандҳо ==
[http://archive.is/20121205072855/parlament.tj//index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=9&amp;Itemid=10 МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН]
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]</text>
      <sha1>abksmljglfsjao46fdeffpaokv8bpal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шиноснома</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328216</id>
    <revision>
      <id>1471119</id>
      <parentid>1453617</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1471119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27922" sha1="fd0qifc8ecblgsxsrbmztiyleu9o723" xml:space="preserve">[[Акс:Passports-assorted.jpg|thumb|upright=1.2|Дар самти соат, аз чапи боло: шиносномаҳои оддии Ҳолланд, шиносномаҳои дипломатии Непал, хадамоти чинӣ ва шиносномаҳои оддии Лаҳистон]]

'''Шиноснома''' ({{Lang-en|passports}}) - ҳуҷҷати расмии [[сафар]] аст, ки аз ҷониби ҳукумат дода мешавад ва шахсият ва шаҳрвандии шахсиро барои сафарҳои байналмилалӣ тасдиқ мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Definition of Passport|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/passport|access-date=2024-05-18|website=www.merriam-webster.com|language=en}}&lt;/ref&gt;Шиноснома ба дорандаи он имкон медиҳад, ки ба кишвари хориҷӣ ворид шавад ва муваққатан дар он зиндагӣ кунад, ба кӯмак ва ҳимояи маҳаллӣ дастрасӣ пайдо кунад ва аз ҳукумати худ кумаки консулӣ гирад. Илова бар осон кардани [[сафар]], шиносномаҳо механизми калидии амнияти [[марз]] ва танзими [[муҳоҷират]] мебошанд; онҳо инчунин метавонанд ҳамчун ҳуҷҷатҳои шахсият барои мақсадҳои гуногуни дохилӣ хидмат кунанд.

[[Ҳуҷҷат|Ҳуҷҷатҳои]] сафарии аз ҷониби [[давлат]] додашуда аз замонҳои қадим ба шакле вуҷуд доштанд; шиносномаи муосир дар соли 1920 ба таври умум қабул ва стандартизатсия карда шуд. Шиноснома шакли китобчаеро дорад, ки ном ва нишони ҳукумати содиркунандаро дар бар мегирад ва маълумоти тарҷумаи ҳоли шахс, аз ҷумла ному насаб, акс, ҷой ва санаи таваллуд ва имзои ӯро дар бар мегирад. Шиноснома дар кишвари боздидшаванда ягон [[ҳуқуқ]] эҷод намекунад ва ба кишвари содиркунанда ягон ӯҳдадорӣ намегузорад; баръакс, он ба мақомоти ҳукумати хориҷӣ дар бораи шахсияти доранда ва ҳуқуқи сафар шаҳодат медиҳад ва саҳифаҳоеро барои гузоштани мӯҳрҳои вуруд ва хуруҷ ва раводидҳои сафарӣ дастрас мекунад - тасдиқномаҳое, ки ба шахс имкон медиҳанд, ки барои муддати муайян ва дар шароити муайян ба кишвар ворид шавад ва муваққатан зиндагӣ кунад.

Аз [[соли 1998]] инҷониб, бисёр кишварҳо ба шиносномаҳои биометрӣ гузаштаанд, ки дорои микрочипи дарунсохт барои осон кардани аутентификатсия ва муҳофизат аз шиносномаи қалбакӣ мебошанд. &lt;ref name=&quot;law companion&quot;&gt;{{cite book|editor1=Cane, P|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199290543.001.0001/acref-9780199290543-e-1616|title=The New Oxford Companion to Law|editor2=Conaghan, J|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=9780199290543|location=London|author-link=Passport|name-list-style=amp}}&lt;/ref&gt; As of July 2024, over 150 jurisdictions issue such &quot;e-passports&quot;;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thalesgroup.com/en/markets/digital-identity-and-security/government/passport/electronic-passport-trends|title=The electronic passport in 2021 and beyond|website=Thales Group}}&lt;/ref&gt; То моҳи июли [[соли 2024]], зиёда аз 150 [[қаламрав]] чунин &quot;шиносномаҳои электронӣ&quot;-ро медиҳанд; шиносномаҳои ғайрибиометрии қаблан додашуда одатан то ба охир расидани мӯҳлат эътибор доранд.

Ҳуқуқи гирифтани шиноснома вобаста ба салоҳият фарқ мекунад, гарчанде ки шаҳрвандӣ шарти асосии маъмулӣ аст. Аммо, шиноснома метавонад ба шахсоне дода шавад, ки мақом ё ҳуқуқҳои пурраи шаҳрвандиро надоранд, ба монанди шаҳрвандони Амрико ё Бритониё. Ба ҳамин монанд, ба баъзе гурӯҳҳои афрод, ба монанди дипломатҳо ва мансабдорони давлатӣ, шиносномаҳои махсусе дода мешаванд, ки ҳуқуқ ва имтиёзҳои муайян, ба монанди масунияти дипломатиӣ аз боздошт ё таъқиб, медиҳанд.&lt;ref&gt;Cane, P, ed. (2008). The New Oxford Companion to Law. London: Oxford University Press. ISBN 9780199290543.&lt;/ref&gt;

Гарчанде ки шиносномаҳо одатан аз ҷониби ҳукуматҳои миллӣ дода мешаванд, баъзе ниҳодҳои зермиллӣ ваколат доранд, ки ба шаҳрвандоне, ки дар ҳудуди онҳо зиндагӣ мекунанд, шиноснома диҳанд. Илова бар ин, дигар намудҳои ҳуҷҷатҳои сафар метавонанд нақши монандро ба шиносномаҳо иҷро кунанд, аммо ба талабот, мақсадҳо ё маҳдудиятҳои гуногуни ҳуқуқӣ дучор мешаванд.

[[Акс:Aeroport de dubai terminal 3 egate (echecking of passport).jpg|thumb|Назорати шиноснома дар фурудгоҳи байналмилалии Дубай]]
==Таърих==
=== Этимология ва пайдоиш ===
Манбаъҳои этимологӣ нишон медиҳад, ки истилоҳи &quot;шиноснома&quot; метавонад аз ҳуҷҷате гирифта шавад, ки баъзе давлатҳои асримиёнагии Италия барои гузаштан аз бандари ҷисмонӣ (италиявӣ passa porto, &quot;гузаштан аз бандар&quot;) ё дарвоза (италиявӣ passa porte, &quot;гузаштан аз дарвозаҳо&quot;)-и шаҳр ё қаламрави девордор талаб мекарданд. Чунин ҳуҷҷатҳо аз ҷониби мақомоти маҳаллӣ ба сайёҳони хориҷӣ дода мешуданд - бар хилофи шаҳрвандони маҳаллӣ, чунон ки амалияи муосир аст - ва умуман рӯихати шаҳракҳо ва маҳалҳоеро дар бар мегирифтанд, ки ба дорандаи ҳуҷҷати иҷозатномаи вуруд ё гузаштан аз онҳо дода шуда буд. Умуман, ҳуҷҷатҳо барои сафар ба бандарҳои баҳрӣ, ки нуқтаҳои тиҷорати кушода ҳисобида мешуданд, талаб карда намешуданд, аммо ҳуҷҷатҳо барои гузаштан аз назорати бандарҳо ва сафар аз бандарҳои баҳрӣ ба дохили кишвар талаб карда мешуданд. &lt;ref&gt;{{cite book |author=George William Lemon |url=https://books.google.com/books?id=RHwCAAAAQAAJ |title=English etymology; or, A derivative dictionary of the English language |year=1783 |page=[https://books.google.com/books?id=RHwCAAAAQAAJ&amp;pg=PT397 397]}} said that ''passport'' may signify either a permission to pass through a ''portus'' or gate, but noted that an earlier work had contained information that a traveling warrant, a permission or license to pass through the whole dominions of any prince, was originally called a ''pass par tout''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=James Donald |url=https://books.google.com/books?id=agA_AAAAcAAJ |title=Chamber's etymological dictionary of the English language |publisher=W. and R. Chambers |year=1867 |pages=[https://books.google.com/books?id=agA_AAAAcAAJ&amp;pg=PA366 366] |quote=passport, pass'pōrt, ''n.'' orig. permission ''to pass'' out of ''port'' or through the gates; a written warrant granting permission to travel.}}&lt;/ref&gt; Гузариш аз назорати хусусӣ ба давлатӣ бар ҳаракат ҷанбаи муҳими гузариш аз феодализм ба капитализм буд. Ӯҳдадориҳои ҷамъиятӣ барои расонидани кӯмак ба камбизоатон манбаи муҳими хоҳиши назорат бар ҳаракат буданд.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Lopez |first1=Robert Sebationo |title=Medieval Trade in the Mediterranean World: Illustrative Documents |last2=W. Raymond |first2=Irving |publisher=Columbia University Press |year=2001 |isbn=9780231123563 |pages=36–39}}&lt;/ref&gt; The transition from private to state control over movement was an essential aspect of the transition from [[feudalism]] to [[capitalism]]. Communal obligations to provide [[poor relief]] were an important source of the desire for controls on movement.

== Пешгузаштаҳо ==
Яке аз аввалин истинодҳои маъруф ба коғазҳо, ки нақши монанд ба шиносномаро дошт, дар Китоби Муқаддаси Ибронӣ мавҷуд аст. Наҳемё 2:7–9, ки тақрибан аз соли 450-ум пеш аз милод, сарчашма мегирад, гуфта мешавад, ки Наҳемё, як мансабдори хидматгори шоҳ [[Ардашери I]]-и Форс, аз ӯ иҷозат пурсид, ки ба [[Яҳудо ва Самораҳ]] сафар кунад; [[подшоҳ]] иҷозат дод ва ба ӯ номае дод, ки дар он «ба ҳокимони он тарафи дарё» хоҳиш карда мешавад, ки ҳангоми сафараш аз сарзамини онҳо роҳи бехатарро интихоб кунанд.

Дар матни сиёсии қадимаи Ҳиндустон «Арташастра» ([[асри III]] пеш аз милод) рухсатномаҳое зикр шудаанд, ки барои вуруд ва хуруҷ аз кишвар ба андозаи як маша барои ҳар як рухсатнома дода мешуданд ва вазифаҳои Мудрадхякша ( lit. « Mudrādhyakṣa »)-ро тавсиф мекунанд.), ки бояд пеш аз ворид шудан ё баромадан аз [[деҳот]] иҷозатномаҳои мӯҳршуда диҳанд.

Шиносномаҳо қисми муҳими [[маъмурият|маъмурияти]] [[Чин]] буданд, агар дар сулолаи Тсин набошанд. Онҳо тафсилоти ба монанди синну сол, қад ва хусусиятҳои баданро талаб мекарданд. &lt;ref&gt;{{Cite book |editor-last1=Nylan |editor-first1=Michael |editor-last2=Loewe |editor-first2=Michael |title=China's early empires: a re-appraisal |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521852975 |location=Cambridge |pages=297, 317–318 |oclc=428776512 | ol=OL24864515M | editor-link1= Michael Nylan  | editor-link2= Michael Loewe | lccn=2011378715 }}&lt;/ref&gt; Ин шиносномаҳо ({{Lang-zh|t=傳|hp=zhuan|labels=no}}) қобилияти шахсро барои ҳаракат дар саросари [[шаҳристон|шаҳристонҳои]] имперотурӣ ва тавассути нуқтаҳои назорат муайян мекарданд. Ҳатто кӯдакон ба шиносномаҳо ниёз доштанд, аммо кӯдакони яксола ё камтар аз он, ки дар нигоҳубини модарашон буданд, шояд ба онҳо ниёз надоштанд.

Дар [[Хилофат|Хилофати Исломии]]  асримиёнагӣ, як навъи шиносномаи ''баръаъ'' буд, ки ҳуҷҷатҳои андозҳои пардохтшуда буд. Танҳо ба одамоне, ки закот (барои [[мусулмон]]он ) ё ҷизя (барои аҳли зимма )-ро пардохт мекарданд, иҷозат дода мешуд, ки ба минтақаҳои гуногуни [[Хилофат]] сафар кунанд; аз ин рӯ, шиносномаи ''баръаъ'' - «шиносномаи асосӣ» буд.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Jews of Medieval Islam: Community, Society, and Identity|first=Daniel|last= Frank| publisher =[[Brill Publishers]]|year=1995|isbn=90-04-10404-6|page=6}}&lt;/ref&gt;

[[Подшоҳ|Подшоҳи]] [[Англия]] Ҳенри V барои ихтироъ кардани он чизе, ки баъзеҳо онро аввалин шиносномаи бритониёӣ дар маънои муосир мешуморанд, ҳамчун воситаи кӯмак ба шаҳрвандонаш барои исботи шахсияти худ дар сарзаминҳои хориҷӣ эътироф мекунад. Аввалин истинод ба ин ҳуҷҷатҳо дар Қонуни Порлумони [[соли 1414]] мавҷуд аст. Дар [[соли 1540]], додани ҳуҷҷатҳои сафар дар Англия ба вазифаи Шӯрои Махфии Англия табдил ёфт ва тақрибан дар ҳамин вақт истилоҳи &quot;шиноснома&quot; истифода шуд. Дар [[соли 1794]], додани шиносномаҳои бритониёӣ ба вазифаи Дафтари Котиби Давлатӣ табдил ёфт. &lt;ref name=&quot;brief history&quot;&gt;[https://www.theguardian.com/travel/2006/nov/17/travelnews A brief history of the passport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191009193215/https://www.theguardian.com/travel/2006/nov/17/travelnews |date=2019-10-09 }} – The Guardian&lt;/ref&gt; Дар Имперотурии Муқаддаси Рум Парлумони Империяи Аугсбург дар [[соли 1548]] аз мардум талаб мекард, ки [[ҳуҷҷат|ҳуҷҷатҳои]] имперотуриро барои сафар бо хатари бадарғаи доимӣ нигоҳ доранд.

Дар [[соли 1791]], Людовики XVI ҳангоми сафари худ ба Варенн худро ҳамчун хизматгор ниқоб мекард, зеро шиносномаҳои ашрофон одатан як қатор шахсонро аз рӯи вазифаашон номбар мекарданд, аммо бидуни тавсифи бештар.

Пеш аз [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]], дар аксари ҳолатҳо танҳо мардони болиғ метавонистанд шиноснома гиранд; агар аъзои оилаи онҳо бо онҳо сафар мекарданд, дар шиносномаи онҳо навишта мешуданд. Ҳатто агар зани шавҳардор шиносномаи худро дошта бошад ҳам, вай бе ҳузури шавҳараш онро истифода бурда наметавонист.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bixby |first1=Patrick |title=License to Travel: A Cultural History of the Passport |date=2023 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-39789-7}}&lt;/ref&gt;

== Рушди муосир ==
Густариши босуръати инфрасохтори роҳи оҳан ва сарватманд дар [[Аврупо]], ки аз нимаи асри нуздаҳум сар карда буд, боиси афзоиши назарраси ҳаҷми сафарҳои байналмилалӣ ва дар натиҷа коҳиши беназири низоми шиноснома дар тӯли тақрибан сӣ сол пеш аз [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] гардид. Суръати қатораҳо, инчунин шумораи мусофироне, ки аз марзҳои гуногун убур мекарданд, иҷрои қонунҳои шиносномаро душвор гардонид. Вокуниши умумӣ сабук кардани талаботи шиноснома буд.&lt;ref&gt;{{cite web|title= History of Passports|work= Government of Canada|date= 10 April 2014|url= https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadians/celebrate-being-canadian/teachers-corner/history-passports.html|access-date= April 7, 2018}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Дар нимаи охири асри нуздаҳум ва то [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]], барои сафар дар дохили Аврупо шиносномаҳо умуман талаб карда намешуданд ва убури марз як тартиби нисбатан содда буд. Дар натиҷа, нисбатан кам одамон шиноснома доштанд.

Дар давраи Ҷанги якуми ҷаҳонӣ, ҳукуматҳои [[Аврупо]] бо сабабҳои амниятӣ ва назорат кардани муҳоҷирати афроде, ки дорои малакаҳои муфид ҳастанд, талаботи шиносномаи марзиро ҷорӣ карданд. Ин назоратҳо пас аз ҷанг боқӣ монданд ва ба як тартиби стандартӣ, гарчанде баҳсбарангез табдил ёфтанд. Сайёҳони бритониёии солҳои 1920, махсусан дар бораи аксҳои замимашуда ва тавсифҳои ҷисмонӣ, ки ба назари онҳо боиси &quot;беинсофӣ&quot; шудаанд, шикоят мекарданд&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Marrus |first=Michael Robert |title=The unwanted : European refugees in the twentieth century |date=1985 |publisher=Oxford University Press |others=Mazal Holocaust Collection |isbn=0-19-503615-8 |location=New York |pages=95 |oclc=12344863}}&lt;/ref&gt;Қонун дар бораи шаҳрвандии Бритониё ва мақоми шаҳрвандони хориҷӣ соли 1914 қабул шуд, ки мафҳумҳои шаҳрвандиро ба таври возеҳ муайян кард ва шакли буклети шиносномаро эҷод кард. Он инчунин доштани аксҳоро дар шиноснома ҳатмӣ гардонид.

Дар [[соли 1920]], Лигаи Миллатҳо конфронс оид ба шиносномаҳо, Конфронси [[Порис]] оид ба шиносномаҳо ва расмиёти гумрукӣ ва чиптаҳои тавассути роҳ баргузор кард. Дар натиҷаи ин конфронс дастурҳои шиноснома ва тарҳи умумии китобча таҳия шуданд, ки баъдан конфронсҳо дар солҳои 1926 ва 1927 баргузор шуданд. Лигаи Миллатҳо аз соли 1922 то 1938 ба гурезаҳои бешаҳрванд шиносномаҳои Нансен дод.&lt;ref&gt;{{Cite book | publisher = League of Nations Secretariat, Information Section | url = https://bl-libg-doghill.ads.iu.edu/league-web/book/p63.html | chapter = League of Nations 'International' or 'Standard' passport design |title =Illustrated album of the League of Nations|date=1926 | place = Geneva | page=63| access-date = 2010-06-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110719215005/https://bl-libg-doghill.ads.iu.edu/league-web/book/p63.html | archive-date = 2011-07-19 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

Дар ҳоле ки [[Созмони Милали Муттаҳид]] [[соли 1963]] конфронси сайёҳӣ баргузор кард, аммо дар натиҷа ягон дастури шиноснома ба даст наомад. Стандартикунонии шиносномаҳо соли 1980 таҳти сарпарастии ICAO ба вуҷуд омад. Стандартҳои ICAO стандартҳоеро дар бар мегиранд, ки барои шиносномаҳои хондашавандаи мошинӣ пешбинӣ шудаанд .&lt;ref&gt;{{cite web |title=Welcome to the ICAO Machine Readable Travel Documents Programme |url=http://www.icao.int/Security/mrtd/Pages/default.aspx |publisher=ICAO |access-date=2012-09-06}}&lt;/ref&gt; Чунин шиносномаҳо соҳае доранд, ки дар он баъзе аз маълумоте, ки дар шакли матнӣ навишта шудаанд, ҳамчун сатрҳои аломатҳои ҳарфӣ-рақамӣ навишта мешаванд, ки ба тарзе барои шинохти оптикии аломатҳо мувофиқанд. Ин ба нозирони марзи давлатӣ ва дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ имкон медиҳад, ки ин шиносномаҳоро зудтар коркард кунанд, бе он ки маълумотро дастӣ ба компютер ворид кунанд.
 
Стандарти навтар барои шиносномаҳои [[биометрия|биометрӣ]]  мебошад. Инҳо дорои [[биометрия]] барои тасдиқи шахсияти мусофирон мебошанд. Маълумоти муҳими шиноснома дар чипи хурди компютерии RFID, ба монанди маълумоте, ки дар кортҳои интеллектуалӣ нигоҳ дошта мешавад, нигоҳ дошта мешавад. Мисли баъзе кортҳои интеллектуалӣ, тарҳи китобчаи шиноснома барои чипи дарунсохт, ки метавонад маълумоти имзои рақамиро барои таъмини якпорчагии шиноснома ва маълумоти [[биометрия|биометрӣ]] нигоҳ дорад, талаб мекунад. ICAO Doc 9303 Ҳуҷҷатҳои сафари хондашавандаи мошинӣ, стандарти техникӣ барои шиносномаҳои хондашавандаи мошинӣ, нашр мекунад. Аз нигоҳи таърихӣ, салоҳияти қонунии додани шиносномаҳо бар асоси салоҳияти иҷроияи ҳар як кишвар асос ёфтааст. Баъзе принсипҳои ҳуқуқӣ инҳоянд: аввал, шиносномаҳо аз номи давлат дода мешаванд; дуюм, ҳеҷ шахс ҳаққи қонунии додани шиносномаро надорад; сеюм, ҳукумати ҳар як кишвар ҳангоми истифодаи салоҳияти иҷроияи худ салоҳияти пурра ва бемаҳдуд барои рад кардани додани шиноснома ё бекор кардани он дорад; ва чорум, салоҳияти охирин мавриди баррасии судӣ қарор намегирад. Аммо, олимони ҳуқуқшинос, аз ҷумла А.Ҷ. Аркелиан, изҳор доштанд, ки таҳаввулот дар қонуни конститутсионии кишварҳои демократӣ ва қонуни байналмилалӣ, ки ба ҳамаи кишварҳо татбиқ мешаванд, ҳоло ин асосҳои таърихиро ҳам кӯҳна ва ҳам ғайриқонунӣ мегардонанд.&lt;ref&gt;Arkelian, A.J.  &quot;The Right to a Passport in Canadian Law.&quot;  ''The Canadian Yearbook of International Law'', Volume XXI, 1983.  Republished in November 2012 in Artsforum Magazine at http://artsforum.ca/ideas/in-depth {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202033527/http://artsforum.ca/ideas/in-depth |date=2013-12-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Arkelian, A.J. &quot;Freedom of Movement of Persons Between States and Entitlement to Passports&quot;.  ''Saskatchewan Law Review'', Volume 49, No. 1, 1984–85.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Arabic papyrus with an exit permit, dated January 24, 722 CE, pointing to the regulation of travel activities. From Hermopolis Magna, Egypt.jpg|Arabic papyrus with an exit permit, dated January 24, 722 AD, pointing to the regulation of travel activities. From Hermopolis Magna, Egypt
First Japanese passport 1866.jpg|First [[Japanese passport]], issued in 1866
Italian passport 1872.jpg|Italian passport, issued in 1872
QingPassport.jpg|Chinese passport from the [[Qing dynasty]], 24th Year of the Guangxu Reign, 1898
Ottoman-russian-empire-passport.jpg|An [[Ottoman Empire|Ottoman]] passport (passavant) issued to a [[Russian Empire|Russian]] subject dated July 24, 1900
WW2 Spanish official passport.jpg|[[World War II]] Spanish official passport issued in late 1944 and used during the last six months of the war by an official being sent to [[Berlin]]
&lt;/gallery&gt;

== Намудҳо ==
[[Акс:Indonesian Hajj Passport.png|thumb|upright|Шиносномаи ҳаҷҷи Индонезия шиносномаи махсусест, ки танҳо аз ҷониби зоирони [[Ҳаҷ]] истифода мешавад ва танҳо барои адои Ҳаҷ дар [[Масҷидулҳаром]] истифода мешуд]]

Ҳукуматҳо дар саросари ҷаҳон барои мақсадҳои гуногун шиносномаҳои гуногун медиҳанд. Навъи маъмултарин шиносномаҳои оддӣ мебошанд, ки ба шаҳрвандони алоҳида ва дигар шаҳрвандон дода мешаванд. Дар гузашта баъзе кишварҳо шиносномаҳои коллективӣ ё шиносномаҳои оилавӣ медоданд. Имрӯз, шиносномаҳо одатан ба сайёҳони инфиродӣ, на ба гурӯҳҳо дода мешаванд. Ғайр аз шиносномаҳои оддӣ, ки аз ҷониби ҳукуматҳои миллӣ ба шаҳрвандон дода мешаванд, дар ҳолатҳои мушаххас намудҳои гуногуни шиносномаҳо аз ҷониби ҳукуматҳо мавҷуданд.

Гарчанде ки шахсони алоҳида одатан танҳо як шиноснома доранд, баъзе ҳукуматҳо ба шаҳрвандон иҷозат медиҳанд, ки зиёда аз як шиносномаи оддӣ дошта бошанд. Шахсони алоҳида инчунин метавонанд ҳамзамон шиносномаи оддӣ ва шиносномаи расмӣ ё дипломатӣ дошта бошанд.
* Шиносномаи фаврӣ
* Шиносномаҳои дипломатӣ ва расмӣ
* Шиносномаҳои дипломатӣ
* Шиносномаҳои хизматӣ/расмӣ
* Шиносномаҳои корҳои давлатӣ
* Шиносномаҳо бе ҳуқуқи истиқомат
== Нигаред низ ==
* [[Шиносномаи Советӣ]]
{{ПБ}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Шиносномаҳо| ]]</text>
      <sha1>fd0qifc8ecblgsxsrbmztiyleu9o723</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зиндиқ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330032</id>
    <revision>
      <id>1471126</id>
      <parentid>1461692</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6688" sha1="nv8isnwp6o9tbftx9mlytrk91wvc5nx" xml:space="preserve">'''Зиндиқ (''' {{lang-ar|زندیق}}) (муарраби '''Zandi''' ё '''Zandik''', аз '''Занд''' ва «ё»-и нисбат ва «коф»-и тасғир — он ки ба Занд эътиқод дорад) — шак­ли ҷамъаш за­нодиқа, истилоҳи умумӣ дар матн­ҳои паҳлавӣ ва [[Ислом|исломӣ]] барои ифодаи дигарандешон; пайрави дин­ҳои ғайри­тавҳидӣ, асосан кешҳои дуго­нагӣ (санавия, [[монавия]], [[Маздоия|маздакия]], хуррамия); ба маънои васеъ­тар — он ки имон зоҳир кунад ва ба ботин [[кофир]] бошад, беимон, бедин, мулҳид, даҳрӣ, аздинбаргашта, мухталитулмазҳаб, бар хилофи муъмин:
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt; Соате кофир кунад сиддиқро,
Соате муъмин кунад зиндиқро.&lt;/poem&gt;|сарчашма=Ҷалолуддини Балхӣ}}
 

Дар бораи асли баромади вожаи зиндиқ андешаҳои дигаре низ баён шудаанд. Чунончи, гуфта шуда, ки он баргирифта аз «сиддиқ»-и оромӣ аст; бархоста аз зинда кардан — яъне давоми даҳр аст; муарраби «зандин» аст, яъне, он ки дар дини занон аст; аз «занда»-и авестоӣ муштақ буда, дар [[Авесто]] ду бор (Ясно 61, банди 3; Вандидод 18, банд­ҳои 53-55) дар радифи гунаҳкороне чун роҳзан, дузд, ҷодугар, паймоншикан ва дурӯғзан оварда шудааст. Дар «Минуи хирад» зимни шарҳи 30 гуноҳи машҳур дар пурсиши 35, гуноҳи сездаҳум «зандикӣ» дониста шудааст. Бар асоси оини маздоӣ, зандикӣ фарогири гуноҳҳои кабираи сигонаест, ки «зандик» бо иртикоби онҳо ме­кӯшад аз [[Аҳриман]] ба некӣ ёд кунад.

Эҳтимол меравад, ки калимаи зиндиқ бори нахуст дар асри 3 дар катибаи Картир дар [[Каъбаи Зардушт|Каъбаи Зартушт]], дар Нақши Рус­там, наздики [[Тахти Ҷамшед]] омада ва сареҳан ба маънои «монавӣ», «фосидулақида» истеъмол шудааст. [[Монӣ|Мо­нӣ]], ки ба ақидаи зардуштиён, ба ҷодуӣ ва дурӯғу фиреб худро пайғомбар хонда, муддаии [[Маздаясно]] гардид, «зандик» хонда шуд. Дар асрҳои аввали ислом зиндиқ ба монавиён ва ка­соне итлоқ гардид, ки муртаду мулҳид, даҳриву бедин ва мухолифи ислом дониста мешуданд: «Монии зиндиқ дар рӯзгори ӯ [[Ардашери Бобакон|(Ардашер]]) падид омад ва фитна падид овард ва сари ҳамаи зиндиқон ва аввали эшон ӯ буд» («Форс­но­ма»-и Ибни Балхӣ). Табарӣ бо истинод ба «Ху­дой­но­ма»-и порсии миёна, зимни муаррифии Монӣ ба унвони «зандик» риёзаткашони монавиёнро, ки махфиёна дар миёни мусулмонон мезистанд, дар шумори занодиқа овардааст. Ба қавли Масъудӣ, назди маздакиён зиндиқ мулҳи­де аст, ки Авесторо, бо инҳирофи зоҳири танзил, тафсири тоза, яъне таъвили нав мекунад.

Аз ибтидои аҳди хилофати [[Аббосиён]] дар [[Бағдод]] ва [[Басра|Бас­ра]] шуморе аз шоирону аҳли адаб ва ҳатто баъзе котибону вазирзодагон ҳам ба зандақа муттаҳам шуданд. Бис­ёре аз ин туҳматҳо бо ғаразҳои сиёсӣ ва шахсӣ, бештар бо ҳадафи аз майдон берун кардани муддаӣ ё ҳариф матраҳ мешудаанд. Ҷоҳиз ва Ибни Надим аз феҳристи за­но­диқаи ислом ёдовар шудаанд, ки сабаби зандақаи бархе носозгорӣ бо дастгоҳи хилофат аст. Се тан аз донишмандони машҳур — Ибни Ровандӣ, Тавҳидӣ ва Маар­рӣ ба занодиқаи сегонаи ислом мавсуманд. Сухани Башшор иб­ни Бурд дар бартар донистани Иблис аз Одам ба ақи­даи ононе шабоҳат дорад, ки [[Яҳува]] ва авлиёву қаҳ­рамонони [[Таврот]]ро рад карда, [[Иблис]]у Қобил ва қавмҳои [[Фиръавн]] ва [[Лут (паёмбар)|Лутро]] бар онҳо тарҷеҳ медоданд. Фақеҳони баъзе маз­ҳаб­ҳо барои чунин гароишҳо зандақаро куфр ва тавбаи за­нодиқаро нопазируфтанӣ гуфтаанд.

Зандақа ба ҳайси равияи фикрӣ ҳоло низ дар баъзе киш­варҳо фаъол буда, дар [[Интернет]] торнамои «зиндиқ» ба забони форсӣ амал мекунад. Дар торнамои мазкур матолиби озодандешона ва зиддидиние интишор мешаванд, ки фарогири интиқоди ҷиддии боварӣ ба Худо, адён, алалхусус ислом ва ташайюъ, дар бештари мав­рид­ҳо бо лаҳ­ни тунду таҳқиромез мебошанд. Маводди интишоршуда дар тор­намо ба нафарони бедину зиддидин ё бисёр озодандешу шакгаро нигаронида шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зиндиқ|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]]</text>
      <sha1>nv8isnwp6o9tbftx9mlytrk91wvc5nx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471127</id>
      <parentid>1471126</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6687" sha1="2ud2t3ve76aq7gne30vjpd7khgc160l" xml:space="preserve">'''Зиндиқ''' ({{lang-ar|زندیق}}) (муарраби '''Zandi''' ё '''Zandik''', аз '''Занд''' ва «ё»-и нисбат ва «коф»-и тасғир — он ки ба Занд эътиқод дорад) — шак­ли ҷамъаш за­нодиқа, истилоҳи умумӣ дар матн­ҳои паҳлавӣ ва [[Ислом|исломӣ]] барои ифодаи дигарандешон; пайрави дин­ҳои ғайри­тавҳидӣ, асосан кешҳои дуго­нагӣ (санавия, [[монавия]], [[Маздоия|маздакия]], хуррамия); ба маънои васеъ­тар — он ки имон зоҳир кунад ва ба ботин [[кофир]] бошад, беимон, бедин, мулҳид, даҳрӣ, аздинбаргашта, мухталитулмазҳаб, бар хилофи муъмин:
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt; Соате кофир кунад сиддиқро,
Соате муъмин кунад зиндиқро.&lt;/poem&gt;|сарчашма=Ҷалолуддини Балхӣ}}
 

Дар бораи асли баромади вожаи зиндиқ андешаҳои дигаре низ баён шудаанд. Чунончи, гуфта шуда, ки он баргирифта аз «сиддиқ»-и оромӣ аст; бархоста аз зинда кардан — яъне давоми даҳр аст; муарраби «зандин» аст, яъне, он ки дар дини занон аст; аз «занда»-и авестоӣ муштақ буда, дар [[Авесто]] ду бор (Ясно 61, банди 3; Вандидод 18, банд­ҳои 53-55) дар радифи гунаҳкороне чун роҳзан, дузд, ҷодугар, паймоншикан ва дурӯғзан оварда шудааст. Дар «Минуи хирад» зимни шарҳи 30 гуноҳи машҳур дар пурсиши 35, гуноҳи сездаҳум «зандикӣ» дониста шудааст. Бар асоси оини маздоӣ, зандикӣ фарогири гуноҳҳои кабираи сигонаест, ки «зандик» бо иртикоби онҳо ме­кӯшад аз [[Аҳриман]] ба некӣ ёд кунад.

Эҳтимол меравад, ки калимаи зиндиқ бори нахуст дар асри 3 дар катибаи Картир дар [[Каъбаи Зардушт|Каъбаи Зартушт]], дар Нақши Рус­там, наздики [[Тахти Ҷамшед]] омада ва сареҳан ба маънои «монавӣ», «фосидулақида» истеъмол шудааст. [[Монӣ|Мо­нӣ]], ки ба ақидаи зардуштиён, ба ҷодуӣ ва дурӯғу фиреб худро пайғомбар хонда, муддаии [[Маздаясно]] гардид, «зандик» хонда шуд. Дар асрҳои аввали ислом зиндиқ ба монавиён ва ка­соне итлоқ гардид, ки муртаду мулҳид, даҳриву бедин ва мухолифи ислом дониста мешуданд: «Монии зиндиқ дар рӯзгори ӯ [[Ардашери Бобакон|(Ардашер]]) падид омад ва фитна падид овард ва сари ҳамаи зиндиқон ва аввали эшон ӯ буд» («Форс­но­ма»-и Ибни Балхӣ). Табарӣ бо истинод ба «Ху­дой­но­ма»-и порсии миёна, зимни муаррифии Монӣ ба унвони «зандик» риёзаткашони монавиёнро, ки махфиёна дар миёни мусулмонон мезистанд, дар шумори занодиқа овардааст. Ба қавли Масъудӣ, назди маздакиён зиндиқ мулҳи­де аст, ки Авесторо, бо инҳирофи зоҳири танзил, тафсири тоза, яъне таъвили нав мекунад.

Аз ибтидои аҳди хилофати [[Аббосиён]] дар [[Бағдод]] ва [[Басра|Бас­ра]] шуморе аз шоирону аҳли адаб ва ҳатто баъзе котибону вазирзодагон ҳам ба зандақа муттаҳам шуданд. Бис­ёре аз ин туҳматҳо бо ғаразҳои сиёсӣ ва шахсӣ, бештар бо ҳадафи аз майдон берун кардани муддаӣ ё ҳариф матраҳ мешудаанд. Ҷоҳиз ва Ибни Надим аз феҳристи за­но­диқаи ислом ёдовар шудаанд, ки сабаби зандақаи бархе носозгорӣ бо дастгоҳи хилофат аст. Се тан аз донишмандони машҳур — Ибни Ровандӣ, Тавҳидӣ ва Маар­рӣ ба занодиқаи сегонаи ислом мавсуманд. Сухани Башшор иб­ни Бурд дар бартар донистани Иблис аз Одам ба ақи­даи ононе шабоҳат дорад, ки [[Яҳува]] ва авлиёву қаҳ­рамонони [[Таврот]]ро рад карда, [[Иблис]]у Қобил ва қавмҳои [[Фиръавн]] ва [[Лут (паёмбар)|Лутро]] бар онҳо тарҷеҳ медоданд. Фақеҳони баъзе маз­ҳаб­ҳо барои чунин гароишҳо зандақаро куфр ва тавбаи за­нодиқаро нопазируфтанӣ гуфтаанд.

Зандақа ба ҳайси равияи фикрӣ ҳоло низ дар баъзе киш­варҳо фаъол буда, дар [[Интернет]] торнамои «зиндиқ» ба забони форсӣ амал мекунад. Дар торнамои мазкур матолиби озодандешона ва зиддидиние интишор мешаванд, ки фарогири интиқоди ҷиддии боварӣ ба Худо, адён, алалхусус ислом ва ташайюъ, дар бештари мав­рид­ҳо бо лаҳ­ни тунду таҳқиромез мебошанд. Маводди интишоршуда дар тор­намо ба нафарони бедину зиддидин ё бисёр озодандешу шакгаро нигаронида шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зиндиқ|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]]</text>
      <sha1>2ud2t3ve76aq7gne30vjpd7khgc160l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471128</id>
      <parentid>1471127</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6683" sha1="geoe4uxs4fgi6pcfuqd5x6tyqpkhdup" xml:space="preserve">'''Зиндиқ''' ({{lang-ar|زندیق}}) (муарраби '''Zandi''' ё '''Zandik''', аз '''Занд''' ва «ё»-и нисбат ва «коф»-и тасғир — он ки ба Занд эътиқод дорад) — шак­ли ҷамъаш за­нодиқа, истилоҳи умумӣ дар матн­ҳои паҳлавӣ ва [[Ислом|исломӣ]] барои ифодаи дигарандешон; пайрави дин­ҳои ғайри­тавҳидӣ, асосан кешҳои дуго­нагӣ (санавия, [[монавия]], [[Маздоия|маздакия]], хуррамия); ба маънои васеъ­тар — он ки имон зоҳир кунад ва ба ботин [[кофир]] бошад, беимон, бедин, мулҳид, даҳрӣ, аздинбаргашта, мухталитулмазҳаб, бар хилофи муъмин:
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt; Соате кофир кунад сиддиқро,
Соате муъмин кунад зиндиқро.&lt;/poem&gt;|сарчашма=Ҷалолуддини Балхӣ}}
 

Дар бораи асли баромади вожаи зиндиқ андешаҳои дигаре низ баён шудаанд. Чунончи, гуфта шуда, ки он баргирифта аз «сиддиқ»-и оромӣ аст; бархоста аз зинда кардан — яъне давоми даҳр аст; муарраби «зандин» аст, яъне, он ки дар дини занон аст; аз «занда»-и авестоӣ муштақ буда, дар [[Авесто]] ду бор (Ясно 61, банди 3; Вандидод 18, банд­ҳои 53-55) дар радифи гунаҳкороне чун роҳзан, дузд, ҷодугар, паймоншикан ва дурӯғзан оварда шудааст. Дар «Минуи хирад» зимни шарҳи 30 гуноҳи машҳур дар пурсиши 35, гуноҳи сездаҳум «зандикӣ» дониста шудааст. Бар асоси оини маздоӣ, зандикӣ фарогири гуноҳҳои кабираи сигонаест, ки «зандик» бо иртикоби онҳо ме­кӯшад аз [[Аҳриман]] ба некӣ ёд кунад.

Эҳтимол меравад, ки калимаи зиндиқ бори нахуст дар асри 3 дар катибаи Картир дар [[Каъбаи Зардушт|Каъбаи Зартушт]], дар Нақши Рус­там, наздики [[Тахти Ҷамшед]] омада ва сареҳан ба маънои «монавӣ», «фосидулақида» истеъмол шудааст. [[Монӣ|Мо­нӣ]], ки ба ақидаи зардуштиён, ба ҷодуӣ ва дурӯғу фиреб худро пайғомбар хонда, муддаии [[Маздаясно]] гардид, «зандик» хонда шуд. Дар асрҳои аввали ислом зиндиқ ба монавиён ва ка­соне итлоқ гардид, ки муртаду мулҳид, даҳриву бедин ва мухолифи ислом дониста мешуданд: «Монии зиндиқ дар рӯзгори ӯ [[Ардашери Бобакон|(Ардашер]]) падид омад ва фитна падид овард ва сари ҳамаи зиндиқон ва аввали эшон ӯ буд» («Форс­но­ма»-и Ибни Балхӣ). Табарӣ бо истинод ба «Ху­дой­но­ма»-и порсии миёна, зимни муаррифии Монӣ ба унвони «зандик» риёзаткашони монавиёнро, ки махфиёна дар миёни мусулмонон мезистанд, дар шумори занодиқа овардааст. Ба қавли Масъудӣ, назди маздакиён зиндиқ мулҳи­де аст, ки Авесторо, бо инҳирофи зоҳири танзил, тафсири тоза, яъне таъвили нав мекунад.

Аз ибтидои аҳди хилофати [[Аббосиён]] дар [[Бағдод]] ва [[Басра|Бас­ра]] шуморе аз шоирону аҳли адаб ва ҳатто баъзе котибону вазирзодагон ҳам ба зандақа муттаҳам шуданд. Бис­ёре аз ин туҳматҳо бо ғаразҳои сиёсӣ ва шахсӣ, бештар бо ҳадафи аз майдон берун кардани муддаӣ ё ҳариф матраҳ мешудаанд. Ҷоҳиз ва Ибни Надим аз феҳристи за­но­диқаи ислом ёдовар шудаанд, ки сабаби зандақаи бархе носозгорӣ бо дастгоҳи хилофат аст. Се тан аз донишмандони машҳур — Ибни Ровандӣ, Тавҳидӣ ва Маар­рӣ ба занодиқаи сегонаи ислом мавсуманд. Сухани Башшор иб­ни Бурд дар бартар донистани Иблис аз Одам ба ақи­даи ононе шабоҳат дорад, ки [[Яҳува]] ва авлиёву қаҳ­рамонони [[Таврот]]ро рад карда, [[Иблис]]у Қобил ва қавмҳои [[Фиръавн]] ва [[Лут (паёмбар)|Лутро]] бар онҳо тарҷеҳ медоданд. Фақеҳони баъзе маз­ҳаб­ҳо барои чунин гароишҳо зандақаро куфр ва тавбаи за­нодиқаро нопазируфтанӣ гуфтаанд.

Зандақа ба ҳайси равияи фикрӣ ҳоло низ дар баъзе киш­варҳо фаъол буда, дар Интернет торнамои «зиндиқ» ба забони форсӣ амал мекунад. Дар торнамои мазкур матолиби озодандешона ва зиддидиние интишор мешаванд, ки фарогири интиқоди ҷиддии боварӣ ба Худо, адён, алалхусус ислом ва ташайюъ, дар бештари мав­рид­ҳо бо лаҳ­ни тунду таҳқиромез мебошанд. Маводди интишоршуда дар тор­намо ба нафарони бедину зиддидин ё бисёр озодандешу шакгаро нигаронида шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зиндиқ|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]]</text>
      <sha1>geoe4uxs4fgi6pcfuqd5x6tyqpkhdup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471129</id>
      <parentid>1471128</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6684" sha1="01q28lar0s0ioonogq3v8ym3hyyguw5" xml:space="preserve">'''Зиндиқ''' ({{lang-ar|زندیق}}) (муарраби '''Zandi''' ё '''Zandik''', аз '''Занд''' ва «ё»-и нисбат ва «коф»-и тасғир — он ки ба Занд эътиқод дорад) — шак­ли ҷамъаш за­нодиқа, истилоҳи умумӣ дар матн­ҳои паҳлавӣ ва [[Ислом|исломӣ]] барои ифодаи дигарандешон; пайрави дин­ҳои ғайри­тавҳидӣ, асосан кешҳои дуго­нагӣ (санавия, [[монавия]], [[Маздоия|маздакия]], хуррамия); ба маънои васеъ­тар — он ки имон зоҳир кунад ва ба ботин [[кофир]] бошад, беимон, бедин, мулҳид, даҳрӣ, аздинбаргашта, мухталитулмазҳаб, бар хилофи муъмин:
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Соате кофир кунад сиддиқро,
Соате муъмин кунад зиндиқро.
&lt;/poem&gt;|сарчашма=Ҷалолуддини Балхӣ}}
 

Дар бораи асли баромади вожаи зиндиқ андешаҳои дигаре низ баён шудаанд. Чунончи, гуфта шуда, ки он баргирифта аз «сиддиқ»-и оромӣ аст; бархоста аз зинда кардан — яъне давоми даҳр аст; муарраби «зандин» аст, яъне, он ки дар дини занон аст; аз «занда»-и авестоӣ муштақ буда, дар [[Авесто]] ду бор (Ясно 61, банди 3; Вандидод 18, банд­ҳои 53-55) дар радифи гунаҳкороне чун роҳзан, дузд, ҷодугар, паймоншикан ва дурӯғзан оварда шудааст. Дар «Минуи хирад» зимни шарҳи 30 гуноҳи машҳур дар пурсиши 35, гуноҳи сездаҳум «зандикӣ» дониста шудааст. Бар асоси оини маздоӣ, зандикӣ фарогири гуноҳҳои кабираи сигонаест, ки «зандик» бо иртикоби онҳо ме­кӯшад аз [[Аҳриман]] ба некӣ ёд кунад.

Эҳтимол меравад, ки калимаи зиндиқ бори нахуст дар асри 3 дар катибаи Картир дар [[Каъбаи Зардушт|Каъбаи Зартушт]], дар Нақши Рус­там, наздики [[Тахти Ҷамшед]] омада ва сареҳан ба маънои «монавӣ», «фосидулақида» истеъмол шудааст. [[Монӣ|Мо­нӣ]], ки ба ақидаи зардуштиён, ба ҷодуӣ ва дурӯғу фиреб худро пайғомбар хонда, муддаии [[Маздаясно]] гардид, «зандик» хонда шуд. Дар асрҳои аввали ислом зиндиқ ба монавиён ва ка­соне итлоқ гардид, ки муртаду мулҳид, даҳриву бедин ва мухолифи ислом дониста мешуданд: «Монии зиндиқ дар рӯзгори ӯ [[Ардашери Бобакон|(Ардашер]]) падид омад ва фитна падид овард ва сари ҳамаи зиндиқон ва аввали эшон ӯ буд» («Форс­но­ма»-и Ибни Балхӣ). Табарӣ бо истинод ба «Ху­дой­но­ма»-и порсии миёна, зимни муаррифии Монӣ ба унвони «зандик» риёзаткашони монавиёнро, ки махфиёна дар миёни мусулмонон мезистанд, дар шумори занодиқа овардааст. Ба қавли Масъудӣ, назди маздакиён зиндиқ мулҳи­де аст, ки Авесторо, бо инҳирофи зоҳири танзил, тафсири тоза, яъне таъвили нав мекунад.

Аз ибтидои аҳди хилофати [[Аббосиён]] дар [[Бағдод]] ва [[Басра|Бас­ра]] шуморе аз шоирону аҳли адаб ва ҳатто баъзе котибону вазирзодагон ҳам ба зандақа муттаҳам шуданд. Бис­ёре аз ин туҳматҳо бо ғаразҳои сиёсӣ ва шахсӣ, бештар бо ҳадафи аз майдон берун кардани муддаӣ ё ҳариф матраҳ мешудаанд. Ҷоҳиз ва Ибни Надим аз феҳристи за­но­диқаи ислом ёдовар шудаанд, ки сабаби зандақаи бархе носозгорӣ бо дастгоҳи хилофат аст. Се тан аз донишмандони машҳур — Ибни Ровандӣ, Тавҳидӣ ва Маар­рӣ ба занодиқаи сегонаи ислом мавсуманд. Сухани Башшор иб­ни Бурд дар бартар донистани Иблис аз Одам ба ақи­даи ононе шабоҳат дорад, ки [[Яҳува]] ва авлиёву қаҳ­рамонони [[Таврот]]ро рад карда, [[Иблис]]у Қобил ва қавмҳои [[Фиръавн]] ва [[Лут (паёмбар)|Лутро]] бар онҳо тарҷеҳ медоданд. Фақеҳони баъзе маз­ҳаб­ҳо барои чунин гароишҳо зандақаро куфр ва тавбаи за­нодиқаро нопазируфтанӣ гуфтаанд.

Зандақа ба ҳайси равияи фикрӣ ҳоло низ дар баъзе киш­варҳо фаъол буда, дар Интернет торнамои «зиндиқ» ба забони форсӣ амал мекунад. Дар торнамои мазкур матолиби озодандешона ва зиддидиние интишор мешаванд, ки фарогири интиқоди ҷиддии боварӣ ба Худо, адён, алалхусус ислом ва ташайюъ, дар бештари мав­рид­ҳо бо лаҳ­ни тунду таҳқиромез мебошанд. Маводди интишоршуда дар тор­намо ба нафарони бедину зиддидин ё бисёр озодандешу шакгаро нигаронида шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зиндиқ|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]]</text>
      <sha1>01q28lar0s0ioonogq3v8ym3hyyguw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зиҳор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330033</id>
    <revision>
      <id>1471130</id>
      <parentid>1461697</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4300" sha1="mxg6pvc92pmw7frs26bo7a4xpiq0bmt" xml:space="preserve">'''Зиҳор''' ({{lang-ar| ظـهـار}} – якдигарро ёрӣ кардан, пуштибонӣ кардан, пушти ҳам истодан; ҳимоят, ёрӣ) —  дар шариат ҳа­ром шудани зан бар шавҳараш, ҳангоме ки мард ҳамсари худ ё ҷузъи асосие аз бадан ё узве аз ӯро ба пушт ё яке аз узвҳои маҳрамҳои абадиаш (модар, модаркалон, хоҳар, амма, хола ва ғ.) ташбеҳ кунад ва бигӯяд: «Ту бар ман ба мисли пушти модарам ё хоҳарам ҳастӣ». Дар ин ҳолат зан бар вай ҳаром мегардад ва то каффорат надиҳад, барояш ҳалол намешавад (нигар Қуръон, 58:3–4). 

Зи­ҳор­кар­да бо занаш наздикӣ карда ва ҳатто ба вай даст расонида наметавонад, вале бо вай суҳбат карданаш боке надорад. Бо зиҳор кардани мард ҳамсараш талоқ намешавад. Зиҳоркунандаро ҳамчунин тавбаву истиғфор мебояд. Каффорат бояд пеш аз ҳамхобагӣ адо гардад. Агар дар аснои гирифтани рӯза бо занаш наздикӣ намояд, бояд он ду моҳи кафоратро аз сар бигирад, вале агар дар аснои таом додани мискинҳо наздикӣ намояд, боке надорад. 

Зиҳор асосан бо мақсади озор додани зан ва қатъи муно­си­бат­ҳои заношавҳарӣ бо ӯ сурат гирифта, аз ноадолатиҳои иҷтимоӣ ва муносибати бади шавҳар нисбат ба ҳамсари худ мебошад, ки дар ислом ҳаром ва назди баъзе фақеҳон аз гуноҳҳои кабира дониста шудааст. Вақте мард ба ҳам­сараш мегӯяд: «Ту ба ҷои ё ба мисли модарам ё хоҳарам бошӣ», вале дар ҳақиқат сухани дурӯғ гуфта, мақсади бадеро дар назар доштааст, осӣ дониста мешавад, зеро ҳам­сар ҳеч гоҳ барои шавҳар модар ё хоҳар намегардад ([[Қуръон]], 58:2). Дар замони ҷоҳилият зиҳор сабаби таҳрими абадии зан бар шавҳараш буд ва он талоқ ба шумор мерафт. [[Ислом]] барои ҳимояи ҳуқуқи занон ва пеш­гирӣ аз зарарҳои маъ­на­вӣ, равонӣ ва иҷти­моие, ки бар асоси ин расм ба онҳо мерасид, доираи зиҳорро маҳдуд карда, онро танҳо сабаби за­рурати каффорат бар шавҳар (дар сурати иродаи назди­кӣ ба занаш) қарор дод. Ҳам­чунин барои ҳақиқати вуқӯи он шартҳое муқаррар кард. Асли зиҳор дар қонунгузории ислом барои ҳифзи каромати инсонӣ ва шаъну шарафи занон, пас аз ислоҳи шакл ва моҳияти нав бахшидан ба он, нигаҳ дошта шуд, то онҳо бе асос мавриди ҳуҷуми забо­нӣ, бадхулқӣ ва сабукбории мардон қарор нагиранд. Зиҳор нав­ъе муҷозот ва танбеҳи рафтори ғайриахлоқии баъзе мардон нисбат ба ҳамсарони худ маҳсуб мешавад. Шарти ву­қӯи зиҳор барои шахсе, ки ҳамсарашро ба касе ташбеҳ меди­ҳад, ин аст, ки ташбеҳ­шаванда бояд аз ҷинси зан бошад. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зиҳор|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:истилоҳоти исломӣ]]</text>
      <sha1>mxg6pvc92pmw7frs26bo7a4xpiq0bmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зобули се</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330034</id>
    <revision>
      <id>1471131</id>
      <parentid>1461699</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="752" sha1="39ezgrg4is6lpbx5wx5uq9nml23jsbg" xml:space="preserve">«'''Зобули се'''»({{lang-fa| زابل سه}}) — таронаи қадимии маросимии форс-тоҷик; 2) гӯшаи дуввум аз гӯшаҳои 48-гонаи муси­қӣ дар таркиби овозаи «Моя» ва шуъбаи «Ракаб» дар мақо­ми «Кӯчак» («Дувоз­даҳ­мақом»). Дар низоми муси­қии «Ҳафт­дастгоҳ»-и эро­нӣ низ аз гӯшаҳои муҳим маҳ­суб шуда, дар «Шашмақом» бо ин ном гӯша ва ё шуъбае вуҷуд надорад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зобули се|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ]]</text>
      <sha1>39ezgrg4is6lpbx5wx5uq9nml23jsbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471132</id>
      <parentid>1471131</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="39g7mxhuxo19xf4vo4176ib5oec8c11" xml:space="preserve">«'''Зобули се'''» ({{lang-fa| زابل سه}}) — [[Тарона|таронаи]] қадимии маросимии форс-тоҷик; 2) гӯшаи дуввум аз гӯшаҳои 48-гонаи муси­қӣ дар таркиби овозаи «Моя» ва шуъбаи «Ракаб» дар мақо­ми «Кӯчак» («[[Дувоздаҳмақом|Дувоз­даҳ­мақом]]»). Дар низоми муси­қии «Ҳафт­дастгоҳ»-и эро­нӣ низ аз гӯшаҳои муҳим маҳ­суб шуда, дар «[[Шашмақом]]» бо ин ном гӯша ва ё шуъбае вуҷуд надорад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зобули се|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ]]</text>
      <sha1>39g7mxhuxo19xf4vo4176ib5oec8c11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зоғобӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330035</id>
    <revision>
      <id>1471133</id>
      <parentid>1461717</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3497" sha1="fzqef9diyje39t6dh36qoba85eyymc4" xml:space="preserve">{{Таксон
| name = Зоғобӣ
| image file = Myophonus caeruleus - Ang Khang edit1.jpg
| regnum = Животные
| parent = Myophonus
| rang = Вид
| latin = Myophonus caeruleus
| author = &lt;br&gt;([[Скополи, Джованни Антонио|Scopoli]], [[1786 год в науке|1786]])
| range map = Myophonus caeruleus distribution 2021.png
| iucnstatus = LC
| wikispecies = Myophonus caeruleus
}}
'''Зоғобӣ''' (Myophonus caeruleus) —  як навъ паранда. Ман­суби оилаи дурроҷиҳост.

Зоҳиран ба зоғи сиёҳ ша­боҳат дошта, танҳо бо болу пари кабудрангаш аз он фарқ мекунад. Дарозиаш 320–342 мм, болаш 178–185 мм, думаш 140–150 мм, вазнаш 130–195 г (модинааш хурдтар аст). Парҳои фарқи сар, гардан ва тани зоғобӣ сиёҳ буда, нӯги онҳо ҷило медиҳад. Нӯ­лаш зард, пойҳояш сиёҳ. Зоғобӣ дар [[Афғонистон|Афғо­нистон]], [[Ҳиндустон|Ҳин­дус­тон]], [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Хитой]], [[Покистон]], [[Таиланд]], [[Маҷористон|Маҷо­рис­тон]] ва [[Осиёи Марказӣ]] во­мехӯрад. Дар [[Тоҷикистон|То­ҷи­кис­тон]] дар нишебиҳои қ-кӯҳ­ҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, Ҳисор, Қаро­тегин, Дарвоз, Пётри I, Шуғнон, Ванҷ ва Вахон (дар балан­диҳои 1100–2800 м аз с. б.) маскун аст. Парандаи гар­ми­дӯст бу­да, бештар дар назди­киҳои об, ҷой­ҳои соя ва зери шахпораҳои ба дарё наздик аз ушнаву решаву пояи рустаниҳо лона месозад (онро 10–12 сол истифода мебарад). Ба лонаи зоғобӣ бояд нури офтоб ва чак­раҳои об расад. Ҷуфти зоғобӣ доимӣ буда, тамоми сол онҳо яз якдигар ҷудо намешаванд. Модинааш охир­ҳои май – аввалҳои июн 4–5 тухм (рангаш сафед буда, холҳои ҷигарӣ дорад) мегузорад. Тухмҳоро бештар зоғобӣи модина мехобонад (16–17 рӯз). Моҳи июл чӯҷаҳои зоғобӣ парвозӣ мешаванд. Ғизои зоғобӣ ҳашарот ва кирминаи он­ҳост; зимистон тухму меваи рустаниҳоро мехӯрад. Зоғобӣ дар солҳои сербарф аз ҷойҳои лонагузории худ ба ҳам­во­риҳо мекӯчад. Зоғобӣ ба «Китоби сурхи Ҷум­ҳурии Тоҷикистон» дохил карда шудааст. Барои лонагузорӣ ва зиёд кардани шумораи зоғобӣ шароити мам­нӯъгоҳи [[Ромит|«Ромит»]], пар­варишгоҳҳои «Қӯсав­лисой», «[[Сангвор|Санг­вор]]» ва Пойгоҳи ботаникии кӯҳии [[Кондара]] му­соид аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зоғобӣ|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>fzqef9diyje39t6dh36qoba85eyymc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471134</id>
      <parentid>1471133</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3485" sha1="ffu5tqo86vvjtfdy5pgwr67z794j6v0" xml:space="preserve">{{Таксон
| name = Зоғобӣ
| image file = Myophonus caeruleus - Ang Khang edit1.jpg
| regnum = Животные
| parent = Myophonus
| rang = Вид
| latin = Myophonus caeruleus
| author = &lt;br&gt;([[Скополи, Джованни Антонио|Scopoli]], [[1786 год в науке|1786]])
| range map = Myophonus caeruleus distribution 2021.png
| iucnstatus = LC
| wikispecies = Myophonus caeruleus
}}
'''Зоғобӣ''' ({{lang-la|Myophonus caeruleus}}) — як навъ паранда. Ман­суби оилаи дурроҷиҳост.

Зоҳиран ба зоғи сиёҳ ша­боҳат дошта, танҳо бо болу пари кабудрангаш аз он фарқ мекунад. Дарозиаш 320–342 мм, болаш 178–185 мм, думаш 140–150 мм, вазнаш 130–195 г (модинааш хурдтар аст). Парҳои фарқи сар, гардан ва тани зоғобӣ сиёҳ буда, нӯги онҳо ҷило медиҳад. Нӯ­лаш зард, пойҳояш сиёҳ. Зоғобӣ дар [[Афғонистон|Афғо­нистон]], [[Ҳиндустон|Ҳин­дус­тон]], [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Хитой]], [[Покистон]], [[Таиланд]], [[Маҷористон|Маҷо­рис­тон]] ва [[Осиёи Марказӣ]] во­мехӯрад. Дар [[Тоҷикистон|То­ҷи­кис­тон]] дар нишебиҳои қ-кӯҳ­ҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, Ҳисор, Қаро­тегин, Дарвоз, Пётри I, Шуғнон, Ванҷ ва Вахон (дар балан­диҳои 1100–2800 м аз с. б.) маскун аст. Парандаи гар­ми­дӯст бу­да, бештар дар назди­киҳои об, ҷой­ҳои соя ва зери шахпораҳои ба дарё наздик аз ушнаву решаву пояи рустаниҳо лона месозад (онро 10–12 сол истифода мебарад). Ба лонаи зоғобӣ бояд нури офтоб ва чак­раҳои об расад. Ҷуфти зоғобӣ доимӣ буда, тамоми сол онҳо яз якдигар ҷудо намешаванд. Модинааш охир­ҳои май – аввалҳои июн 4–5 тухм (рангаш сафед буда, холҳои ҷигарӣ дорад) мегузорад. Тухмҳоро бештар зоғобӣи модина мехобонад (16–17 рӯз). Моҳи июл чӯҷаҳои зоғобӣ парвозӣ мешаванд. Ғизои зоғобӣ ҳашарот ва кирминаи он­ҳост; зимистон тухму меваи рустаниҳоро мехӯрад. Зоғобӣ дар солҳои сербарф аз ҷойҳои лонагузории худ ба ҳам­во­риҳо мекӯчад. Зоғобӣ ба «Китоби сурхи Ҷум­ҳурии Тоҷикистон» дохил карда шудааст. Барои лонагузорӣ ва зиёд кардани шумораи зоғобӣ шароити мам­нӯъгоҳи [[Ромит|«Ромит»]], пар­варишгоҳҳои «Қӯсав­лисой», «Санг­вор» ва Пойгоҳи ботаникии кӯҳии Кондара му­соид аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зоғобӣ|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>ffu5tqo86vvjtfdy5pgwr67z794j6v0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зоғча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330037</id>
    <revision>
      <id>1471137</id>
      <parentid>1468120</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T05:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27361-37</username>
        <id>125812</id>
      </contributor>
      <origin>1471137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2977" sha1="rd846h69gpl8ll0sm6cq1b0ygki7au2" xml:space="preserve">{{Таксон
 | салтанат            = Ҷонварон
 | image file        = Birds of Sweden 2016 53.jpg
 | image descr      =
 | волид            = Coloeus
 | rang             = Намуд
 | лотинӣ           = Coloeus monedula
 | author           = ([[Linnaeus]], [[1758 год в науке|1758]])
 | syn               = 
* {{btname|Corvus monedula|Linnaeus, 1758}}
 | range map         = Corvus monedula distribution de.svg
 | range legend      = 
* {{легенда|#4B9747|&lt;small&gt;Круглогодично&lt;/small&gt;}}
* {{легенда|#99C157|&lt;small&gt;Только гнездится&lt;/small&gt;}}
* {{легенда|#2088B4|&lt;small&gt;Районы миграции&lt;/small&gt;}}
 | вазъи ҳифх        = LC
 | wikispecies       = Coloeus monedula
 | iucn              = 22705929
 | itis              = 916629
 | ncbi              = 30423
 | eol               = 45510000
 | fw                = 369319
}}
'''Зоғча''' (Corvus monedula) —  парандаест аз ҷинси зоғҳо.	

== Тавсиф ==
Дарозиаш 34–39 см, вазнаш 175–280 г. Пару болаш си­ёҳ­тоб, сару гарданаш хокистарии нуқрагун. Инабияи чашмаш сафед, гоҳо сабзи баланд ё кабудча. Бештар дар қисми ғарбии [[Авруосиё]] (ғайр аз шимоли Скандинавия) ва [[Африқои Шимолӣ]] дучор ме­ояд. Парандаҳои шимолӣ ва шарқӣ кӯчӣ бу­да, зимистонро дар ҷануби [[Ареал|ареали]] худ мегузаронанд. Зоғча дар шахсори соҳилҳо, ҷан­галҳои камдарахт, маҳалҳои аҳолини­шин, иморатҳои куҳна ва ам­соли онҳо зиндагӣ мекунад. Зимистон селаи зоғчаҳоро дар кӯчабоғи шаҳрҳо низ метавон дучор омад. 	

Зоғча дар [[Тоҷикистон]] парандаи муқар­рарист. Тобистонро дар кӯҳ­ҳо (баландии 1500–4000 м аз с. б.), зимис­тонро дар домана­кӯҳҳо ва ҳам­во­риҳо мегузаронад. Дар иморатҳои куҳна, сим­чӯбҳо, пулҳои калон лона мегузорад. Зоғчаи модина моҳи апрел 4–6 тухм гузошта, онҳоро 17–18 рӯз мехобонад. Чӯҷаҳо баъ­ди 30–35 рӯзи аз тухм баромаданашон парвозӣ мешаванд. Ғизои зоғча [[Ҳашарот|ҳаша­рот]], кирм, меваҳои афтода, [[Тухми рустанӣ|тухми руста­нӣ,]] пар­товҳои рӯз­гор ва ғ. мебошад.	

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зоғча|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>rd846h69gpl8ll0sm6cq1b0ygki7au2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471138</id>
      <parentid>1471137</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T05:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27361-37</username>
        <id>125812</id>
      </contributor>
      <origin>1471138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="byr2qeaw2d3bamlupz1o3jdr6qzzguw" xml:space="preserve">{{Таксон
 | салтанат            = Ҷонварон
 | image file        = Birds of Sweden 2016 53.jpg
 | image descr      =
 | волид            = Coloeus
 | rang             = Намуд
 | лотинӣ           = Coloeus monedula
 | author           = ([[Linnaeus]], [[1758 год в науке|1758]])
 | syn               = 
* {{btname|Corvus monedula|Linnaeus, 1758}}
 | range map         = Corvus monedula distribution de.svg
 | range legend      = 
* {{легенда|#4B9747|&lt;small&gt;Круглогодично&lt;/small&gt;}}
* {{легенда|#99C157|&lt;small&gt;Только гнездится&lt;/small&gt;}}
* {{легенда|#2088B4|&lt;small&gt;Районы миграции&lt;/small&gt;}}
 | вазъи ҳифх        = LC
 | wikispecies       = Coloeus monedula
 | iucn              = 22705929
 | itis              = 916629
 | ncbi              = 30423
 | eol               = 45510000
 | fw                = 369319
}}
'''Зоғча''' (({{lang-la|Coloeus monedula}}) —  парандаест аз ҷинси зоғҳо.	

== Тавсиф ==
Дарозиаш 34–39 см, вазнаш 175–280 г. Пару болаш си­ёҳ­тоб, сару гарданаш хокистарии нуқрагун. Инабияи чашмаш сафед, гоҳо сабзи баланд ё кабудча. Бештар дар қисми ғарбии [[Авруосиё]] (ғайр аз шимоли Скандинавия) ва [[Африқои Шимолӣ]] дучор ме­ояд. Парандаҳои шимолӣ ва шарқӣ кӯчӣ бу­да, зимистонро дар ҷануби [[Ареал|ареали]] худ мегузаронанд. Зоғча дар шахсори соҳилҳо, ҷан­галҳои камдарахт, маҳалҳои аҳолини­шин, иморатҳои куҳна ва ам­соли онҳо зиндагӣ мекунад. Зимистон селаи зоғчаҳоро дар кӯчабоғи шаҳрҳо низ метавон дучор омад. 	

Зоғча дар [[Тоҷикистон]] парандаи муқар­рарист. Тобистонро дар кӯҳ­ҳо (баландии 1500–4000 м аз с. б.), зимис­тонро дар домана­кӯҳҳо ва ҳам­во­риҳо мегузаронад. Дар иморатҳои куҳна, сим­чӯбҳо, пулҳои калон лона мегузорад. Зоғчаи модина моҳи апрел 4–6 тухм гузошта, онҳоро 17–18 рӯз мехобонад. Чӯҷаҳо баъ­ди 30–35 рӯзи аз тухм баромаданашон парвозӣ мешаванд. Ғизои зоғча [[Ҳашарот|ҳаша­рот]], кирм, меваҳои афтода, [[Тухми рустанӣ|тухми руста­нӣ,]] пар­товҳои рӯз­гор ва ғ. мебошад.	

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зоғча|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>byr2qeaw2d3bamlupz1o3jdr6qzzguw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471139</id>
      <parentid>1471138</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1471139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2990" sha1="5zm7cel8zp0ne7ku4nhr2xiq5kj6gow" xml:space="preserve">{{Таксон
 | салтанат            = Ҷонварон
 | image file        = Birds of Sweden 2016 53.jpg
 | image descr      =
 | волид            = Coloeus
 | rang             = Намуд
 | лотинӣ           = Coloeus monedula
 | author           = ([[Linnaeus]], [[1758 год в науке|1758]])
 | syn               = 
* {{btname|Corvus monedula|Linnaeus, 1758}}
 | range map         = Corvus monedula distribution de.svg
 | range legend      = 
* {{легенда|#4B9747|&lt;small&gt;Круглогодично&lt;/small&gt;}}
* {{легенда|#99C157|&lt;small&gt;Только гнездится&lt;/small&gt;}}
* {{легенда|#2088B4|&lt;small&gt;Районы миграции&lt;/small&gt;}}
 | вазъи ҳифх        = LC
 | wikispecies       = Coloeus monedula
 | iucn              = 22705929
 | itis              = 916629
 | ncbi              = 30423
 | eol               = 45510000
 | fw                = 369319
}}
'''Зоғча''' ({{lang-la|Coloeus monedula}}) —  парандаест аз ҷинси зоғҳо.	

== Тавсиф ==
Дарозиаш 34–39 см, вазнаш 175–280 г. Пару болаш си­ёҳ­тоб, сару гарданаш хокистарии нуқрагун. Инабияи чашмаш сафед, гоҳо сабзи баланд ё кабудча. Бештар дар қисми ғарбии [[Авруосиё]] (ғайр аз шимоли Скандинавия) ва [[Африқои Шимолӣ]] дучор ме­ояд. Парандаҳои шимолӣ ва шарқӣ кӯчӣ бу­да, зимистонро дар ҷануби [[Ареал|ареали]] худ мегузаронанд. Зоғча дар шахсори соҳилҳо, ҷан­галҳои камдарахт, маҳалҳои аҳолини­шин, иморатҳои куҳна ва ам­соли онҳо зиндагӣ мекунад. Зимистон селаи зоғчаҳоро дар кӯчабоғи шаҳрҳо низ метавон дучор омад. 	

Зоғча дар [[Тоҷикистон]] парандаи муқар­рарист. Тобистонро дар кӯҳ­ҳо (баландии 1500–4000 м аз с. б.), зимис­тонро дар домана­кӯҳҳо ва ҳам­во­риҳо мегузаронад. Дар иморатҳои куҳна, сим­чӯбҳо, пулҳои калон лона мегузорад. Зоғчаи модина моҳи апрел 4–6 тухм гузошта, онҳоро 17–18 рӯз мехобонад. Чӯҷаҳо баъ­ди 30–35 рӯзи аз тухм баромаданашон парвозӣ мешаванд. Ғизои зоғча [[Ҳашарот|ҳаша­рот]], кирм, меваҳои афтода, [[Тухми рустанӣ|тухми руста­нӣ,]] пар­товҳои рӯз­гор ва ғ. мебошад.	

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зоғча|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>5zm7cel8zp0ne7ku4nhr2xiq5kj6gow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зоеа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330038</id>
    <revision>
      <id>1471140</id>
      <parentid>1461723</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1471140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1322" sha1="c4mvg7gm1hexz4ceuj7snjex7q7ydwa" xml:space="preserve">[[Акс: Homarus gammarus zoea.jpg|thumb|Зоеа ''[[Европейский омар|Homarus gammarus]]''.]]
'''Зоеа''' кирминае, ки дар қабати об ба сар мебарад —  яке аз марҳилаҳои рушди харчангшаклҳои даҳпо. 

== Тавсиф ==
Тани зоеа аз сар­сина ва шиками сербанд иборат аст. Аз пойҳои сар­синаӣ тан­ҳо пойҳои пеш ‒ пойҷоғҳо, аз пойҳои шикамӣ танҳо пой­ҳои қафо ‒ уроподаҳо (дар зоеаи харчанги баҳрӣ нест) инкишоф ёфтаанд; пойҳои дигар берушд буда, дар ҳолати ҷанинӣ қарор доранд. Чашмони зоеа нишаста мебошанд. Ба воситаи пойҷоғҳо шино мекунад. Зоеаи харчанги баҳрӣ сарсинаи курашакл (бо сихҳои дарози пешу тахтапушт ва ду сихи паҳлуӣ муҷаҳҳаз аст) ва шикамчаи борик дорад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зоеа|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Ҷонварон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҷонваршиносӣ]]</text>
      <sha1>c4mvg7gm1hexz4ceuj7snjex7q7ydwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Янгон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330173</id>
    <revision>
      <id>1471115</id>
      <parentid>1463039</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1471115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4537" sha1="lxzym0pxzdriaunnw90a6tfibub6kbd" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Янгон
| nativename     = ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်
| IATA           = RGN
| ICAO           = VYYY
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Yongon Aerodrome Company
| city-served    = [[Янгон]]
| location       = [[Янгон]], [[Мянма]]
| elevation-m    = 33
| coordinates    = {{coord|16|54|15|N|96|07|56|E|type:airport}}
| website        = {{URL|yangonairport.aero}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 03/21
| r1-length-m    = 3413
| r1-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Янгон''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Мянма]] буда, дар [[Янгон]] — шаҳри бузургтарини кишвар — воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://yangonairport.aero Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20181011110648/http://yangonairport.aero/ |date=2018-10-11 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ серодамтарин фурудгоҳи Мянма мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 6,0 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1940]] ҳамчун пойгоҳи ҳавоии Мингаладон дар давраи [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] сохта шуд. Пас аз истиқлолияти [[Мянма|Бирма]] дар соли [[1948]] фурудгоҳ ба мақсадҳои мулкӣ истифода шуд.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 1990-ум фурудгоҳ навсозӣ шуд. Терминали нави байналмилалӣ дар соли [[2007]] кушода шуд. Иқтидори фурудгоҳ ба 6 миллион мусофир дар сол расид.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Myanmar aviation]. Reuters.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ имрӯз ҳамчун маркази асосии ҳавоии Мянма фаъолият мекунад. Лоиҳаи васеъшавии терминал иқтидорро ба 12 миллион мусофир дар сол мерасонад. Фурудгоҳи нави Ҳантхавадӣ дар наздикии Янгон дар ҳоли тарҳрезӣ аст.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Myanmar National Airlines]] || Бангкок, Сингапур
|-
| [[Thai AirAsia]] || Бангкок
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|-
| [[Malaysia Airlines]] || Куала-Лумпур
|-
| [[Korean Air]] || Сеул
|-
| [[Air India]] || Колкатта
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ як рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 03/21 || 3 413 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ се терминал дорад: терминали 1 барои парвозҳои дохилӣ, терминали 2 барои парвозҳои байналмилалӣ ва терминали 3 ки дар соли [[2016]] кушода шуд. Терминали байналмилалӣ масоҳаташ 88 000 метри мурабба мебошад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 4,1
|-
| [[2016]] || 4,9
|-
| [[2017]] || 5,5
|-
| [[2018]] || 5,8
|-
| [[2019]] || 6,0
|}

== Нигаред низ ==
* [[Янгон]]
* [[Мянма]]
* [[Myanmar National Airlines]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://yangonairport.aero Сайти расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20181011110648/http://yangonairport.aero/ |date=2018-10-11 }}
* [https://www.flightradar24.com/airport/RGN Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Мянма]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Янгон]]</text>
      <sha1>lxzym0pxzdriaunnw90a6tfibub6kbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зубдату-т-таворих (асари Садруддин Ҳусайнӣ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330946</id>
    <redirect title="Ахбору-д-давлату-с-Салҷуқия" />
    <revision>
      <id>1471145</id>
      <parentid>1469176</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Зубдату-т-таворихи (Садруддин Алии Ҳусайнӣ)]] to [[Зубдату-т-таворих (асари Садруддин Ҳусайнӣ)]]</comment>
      <origin>1469176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="ebti7261b7vtcll7tt26ipeufw5zkvq" xml:space="preserve">«'''Зубдату-т-таворих'''» ({{lang-ar|زبدة التواریخ}}) «Ахбору-д-давлати-с-Салҷуқия», «Зубдату-т-таворих фӣ ах­бори-л-умаро ва-л-мулуки-с-[[Салҷуқиён|Салҷуқия]]» —  асари таъ­рихии Садруддин Алии Ҳусайнӣ, ки ба шарҳи таърихи аҳди Салҷуқиён бахшида шудааст. «Зубдату-т-таворих» дар пайравии «Нус­рату-л-фатра ва усрату-л-фитра»-и Имодуддин Котиби Исфаҳонӣ ба забони арабӣ таълиф шуда, аз 41 фасл ва ду бахш иборат аст. Дар бахши аввали асар (30 фасл) таърихи мухтасари аҳди ҳукумати султонҳои бузурги салҷуқӣ то поёни фармонравоии султон Санҷар (1118–57) баён шу­дааст. Қисми зиёди маводди ин бахш такрори воқеа ё рӯйнависи асарҳои муаррихони пешин (Имодуддин Котиби Исфаҳонӣ, [[Низомулмулки Тӯсӣ|Низомулмулк]] ва дигарон) аст. Бахши дуввуми асар (9 боб) дар заминаи мушоҳидаҳои шахсии муаллиф, қавли шоҳидони замон ва маъхазҳои дигар навиш­та шуда, таърихи аҳди охирин султонҳои салҷуқӣ ва [[Озарбойҷон|Атобакони Озарбойҷон]] ё Илдегизиёнро (1136–1225) дар бар мегирад. Дар ду боби охири «Зубдату-т-таворих» таърихи Салҷуқиён ва Илдегизиён хулоса шудааст. Омӯ­зиши муқоисавии «Зубдату-т-таворих». бо асарҳои «Нусрату-л-фатра ва усрату-л-фитра»-и Имодуддин Котиби Исфаҳонӣ, «Роҳа­ту-с-судур»-и Ровандӣ ва «ал-Комил фӣ-т-таърих»-и Ибни Асир имкон медиҳад, ки таърихи нимаи дуввуми асри 12 [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Марказӣ,]] киш­варҳои [[Шарқи Миёна]] ва [[Шарқи Наздик]] пурратар таҳқиқ шавад. Ягона нусхаи «Зубдату-т-таворих»  дар Ганҷинаи даст­на­висҳои шарқи китобхонаи [[Кембриҷ]] нигаҳдорӣ мешавад. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|«Зубдату-т-таворих» |7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асарҳо аз рӯи мавзӯъ]]
[[Гурӯҳ:Асарҳо дар асоси рӯйдодҳои воқеӣ]]</text>
      <sha1>ebti7261b7vtcll7tt26ipeufw5zkvq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471149</id>
      <parentid>1471145</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>Тағйири масир ба [[Ахбору-д-давлату-с-Салҷуқия]]</comment>
      <origin>1471149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="o8v8rp5vll7nb3hyd8xxr1v3xsvu7es" xml:space="preserve">#равона [[Ахбору-д-давлату-с-Салҷуқия]]</text>
      <sha1>o8v8rp5vll7nb3hyd8xxr1v3xsvu7es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии О. Р. Тамбо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331123</id>
    <revision>
      <id>1471114</id>
      <parentid>1470244</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1471114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4595" sha1="l46ymeyt2heu1y7gp15njlert2qg4ae" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии О. Р. Тамбо
| nativename     = O. R. Tambo International Airport
| IATA           = JNB
| ICAO           = FAOR
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Airports Company South Africa
| city-served    = [[Йоханнесбург]]
| location       = [[Йоханнесбург]], [[Гаутенг]], [[Африқои Ҷанубӣ]]
| elevation-m    = 1694
| coordinates    = {{coord|26|08|01|S|28|14|46|E|type:airport}}
| website        = {{URL|airports.co.za}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 03L/21R
| r1-length-m    = 4421
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 03R/21L
| r2-length-m    = 3405
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии О. Р. Тамбо''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Йоханнесбург]] дар [[Африқои Ҷанубӣ]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.airports.co.za/airports/or-tambo-international Дар бораи фурудгоҳ]. ACSA.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ серодамтарин фурудгоҳи [[Африқо]] аз рӯи парвозҳои байналмилалӣ буда, дар соли [[2023]] зиёда аз 21 миллион мусофир хизмат расонд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ ба номи Оливер Тамбо — раҳбари Конгресси Миллии Африқо — номгузорӣ шудааст.

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1952]] ҳамчун Палмиетфонтейн кушода шуд ва баъдтар Ян Сматс номида шуд.
=== Тараққиёт ===
Дар соли [[1994]] пас аз барҳамхӯрии апартеид ба номи Йоханнесбурги Байналмилалӣ табдил ёфт.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-africa Yan Smuts to Johannesburg International]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC, 1994.&lt;/ref&gt; Дар соли [[2006]] ба номи раҳбари ҳаракати озодихоҳӣ Оливер Тамбо номгузорӣ шуд.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ маркази асосии [[South African Airways]] ва дарвозаи асосии [[Африқои Ҷанубӣ]] барои сайёҳони хориҷӣ мебошад. Фурудгоҳ ба ҳамаи қитъаҳо парвозҳои мустақим дорад. Хатти Gautrain фурудгоҳро ба маркази Йоханнесбург ва Преториа мепайвандад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[South African Airways]] || Лондон, Перт, Сан-Паулу
|-
| [[British Airways]] || Лондон
|-
| [[Lufthansa]] || Франкфурт, Мюнхен
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Qatar Airways]] || Доҳа
|-
| [[KLM]] || Амстердам
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 03L/21R || 4 421 || Бетон
|-
| 03R/21L || 3 405 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад: Терминали A (байналмилалӣ) ва Терминали B (дохилӣ). Қатораи Gautrain дар соли [[2010]] кушода шуд ва фурудгоҳро бо маркази Йоханнесбург ва Преториа дар 15 дақиқа пайваст мекунад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2019]] || 21,3
|-
| [[2020]] || 6,2
|-
| [[2021]] || 8,8
|-
| [[2023]] || 21,0
|}

== Нигаред низ ==
* [[Йоханнесбург]]
* [[Африқои Ҷанубӣ]]
* [[South African Airways]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.airports.co.za/airports/or-tambo-international Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/JNB Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Африқои Ҷанубӣ]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Йоханнесбург]]</text>
      <sha1>l46ymeyt2heu1y7gp15njlert2qg4ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Ҷумо Кенйатта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331126</id>
    <revision>
      <id>1471116</id>
      <parentid>1470279</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T13:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1471116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4030" sha1="eq9rh656mdgx0qg4kx352v2jcycdtv9" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Ҷумо Кенйатта
| nativename     = Jomo Kenyatta International Airport
| IATA           = NBO
| ICAO           = HKJK
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Kenya Airports Authority
| city-served    = [[Найробӣ]]
| location       = [[Найробӣ]], [[Кения]]
| elevation-m    = 1624
| coordinates    = {{coord|01|19|10|S|36|55|40|E|type:airport}}
| website        = {{URL|kaa.go.ke}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 06/24
| r1-length-m    = 4117
| r1-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Ҷумо Кенйатта''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Найробӣ]] — пойтахти [[Кения]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.kaa.go.ke Дар бораи фурудгоҳ]. Kenya Airports Authority.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ ба номи Ҷумо Кенйатта — аввалин Президенти Кения номгузорӣ шудааст ва дар соли [[2023]] зиёда аз 7 миллион мусофир хизмат расонд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ маркази асосии [[Kenya Airways]] мебошад.

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1958]] ҳамчун Фурудгоҳи Эмбакасӣ кушода шуд ва аз тарафи [[Британияи Кабир|Британия]] идора мешуд.
=== Тараққиёт ===
Дар соли [[1978]] пас аз вафоти Президент Ҷумо Кенйатта ба номи ӯ номгузорӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-africa Kenyatta International Airport]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC.&lt;/ref&gt; Дар соли [[2013]] оташ як қисми терминали 1-ро вайрон кард ва пас аз барқароркунӣ боз кушода шуд.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ маркази Kenya Airways — аъзои SkyTeam мебошад. Парвозҳо ба зиёда аз 50 самт дар Африқо, Аврупо, Осиё ва Шарқи Миёна иҷро мешаванд. Найробӣ маркази муҳими ҳавоии Африқои Шарқӣ мебошад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Kenya Airways]] || Лондон, Париж, Ню-Йорк, Дубай, Бангкок
|-
| [[Ethiopian Airlines]] || Аддис-Абеба
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[KLM]] || Амстердам
|-
| [[Qatar Airways]] || Доҳа
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 06/24 || 4 117 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ чор терминал дорад (1A, 1B, 1C, 1D ва 2). Терминали 1A терминали асосии байналмилалӣ мебошад ва дар соли [[2014]] кушода шуд.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2019]] || 7,5
|-
| [[2020]] || 2,9
|-
| [[2021]] || 4,5
|-
| [[2023]] || 7,0
|}

== Нигаред низ ==
* [[Найробӣ]]
* [[Кения]]
* [[Kenya Airways]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.kaa.go.ke Сайти расмии KAA]
* [https://www.flightradar24.com/airport/NBO Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Кения]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Найробӣ]]</text>
      <sha1>eq9rh656mdgx0qg4kx352v2jcycdtv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Кейптаун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331128</id>
    <revision>
      <id>1471113</id>
      <parentid>1470303</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1471113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4286" sha1="aj3k25ps6tsmh5nnzxmnzbm14324edv" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Кейптаун
| nativename     = Cape Town International Airport
| IATA           = CPT
| ICAO           = FACT
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Airports Company South Africa
| city-served    = [[Кейптаун]]
| location       = [[Кейптаун]], [[Кейпи Ғарбӣ]], [[Африқои Ҷанубӣ]]
| elevation-m    = 46
| coordinates    = {{coord|33|58|29|S|18|36|02|E|type:airport}}
| website        = {{URL|airports.co.za}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 01/19
| r1-length-m    = 3201
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 16/34
| r2-length-m    = 1701
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Кейптаун''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Кейптаун]] дар [[Африқои Ҷанубӣ]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.airports.co.za/airports/cape-town-international Дар бораи фурудгоҳ]. ACSA.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ дуюмин фурудгоҳи серодами Африқои Ҷанубӣ ва сеюмин фурудгоҳи серодами Африқо буда, дар соли [[2023]] зиёда аз 10 миллион мусофир хизмат расонд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1954]] кушода шуд ва дар аввал Д. Ф. Малан номида мешуд.
=== Тараққиёт ===
Пас аз барҳамхӯрии апартеид дар соли [[1994]] фурудгоҳ ба номи Кейптауни Байналмилалӣ номгузорӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-africa Cape Town airport renamed]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC, 1994.&lt;/ref&gt; Васеъкунии асосӣ барои Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010 анҷом ёфт.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ дарвозаи асосии сайёҳон ба Кейптаун ва минтақаи Кейпи Ғарбӣ мебошад. Парвозҳо ба зиёда аз 60 самт дар Африқо, Аврупо, Шарқи Миёна ва Амрикои Шимолӣ иҷро мешаванд. Кейптаун яке аз маъруфтарин курортҳои сайёҳии ҷаҳон мебошад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[South African Airways]] || Йоханнесбург, Лондон
|-
| [[British Airways]] || Лондон
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Lufthansa]] || Франкфурт
|-
| [[KLM]] || Амстердам
|-
| [[Qatar Airways]] || Доҳа
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 01/19 || 3 201 || Бетон
|-
| 16/34 || 1 701 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ як терминал дорад, ки ба ду қисм тақсим мешавад: парвозҳои дохилӣ ва парвозҳои байналмилалӣ. Васеъкунии нави терминал дар соли [[2010]] барои Ҷоми ҷаҳонӣ анҷом ёфт.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2019]] || 11,4
|-
| [[2020]] || 3,6
|-
| [[2021]] || 4,2
|-
| [[2023]] || 10,0
|}

== Нигаред низ ==
* [[Кейптаун]]
* [[Африқои Ҷанубӣ]]
* [[South African Airways]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.airports.co.za/airports/cape-town-international Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/CPT Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Африқои Ҷанубӣ]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Кейптаун]]</text>
      <sha1>aj3k25ps6tsmh5nnzxmnzbm14324edv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бадриддин Садриддинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331239</id>
    <redirect title="Бадриддин Садриддинзода" />
    <revision>
      <id>1471124</id>
      <timestamp>2026-05-06T04:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Бадриддин Садриддинов]] to [[Бадриддин Садриддинзода]]</comment>
      <origin>1471124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="co8uqvt8u5je37l52krfr44v7ohkazs" xml:space="preserve">#равона [[Бадриддин Садриддинзода]]</text>
      <sha1>co8uqvt8u5je37l52krfr44v7ohkazs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иконология</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331240</id>
    <revision>
      <id>1471125</id>
      <timestamp>2026-05-06T04:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27361-37</username>
        <id>125812</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: Иконология ({{Lang-grc| εικών }} – мусаввара, λόγος – омӯзиш) —  самти таҳқиқот дар таърихи санъат, ки ҷанбаҳои рамзии асари тасвириро меомӯзонад; яке аз усулҳои таҳлили мазмуни асарҳои санъати тасвирӣ ва меъморӣ. Иконология идома ва пурракунандаи иконография бу...</comment>
      <origin>1471125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6834" sha1="1681hz9vkgc7s2cj87fk7ot177tutdu" xml:space="preserve">Иконология ({{Lang-grc| εικών }} – мусаввара, λόγος – омӯзиш) —  самти таҳқиқот дар таърихи санъат, ки ҷанбаҳои рамзии асари тасвириро меомӯзонад; яке аз усулҳои таҳлили мазмуни асарҳои санъати тасвирӣ ва меъморӣ. Иконология идома ва пурракунандаи иконография буда, дар муқоиса бо он усули васеи тафсир аст. Истилоҳи «Иконология» бори нахуст дар сарлавҳаи китоби Ч. Рипа «Иконология ё шарҳи тасвирҳои иқтибос аз атиқа ва дигар манбаъҳо» (1593) истифода шуда буд; дар ибтидо он маҷмӯъ ва шарҳи гуногуни тасвирҳо (на танҳо мусаввараҳои санъати тасвирӣ, балки адабӣ, динӣ, ахлоқӣ, фалсафавӣ)-ро ифода мекард. Мафҳуми «Иконология» аз нав дар асри 19 аввал дар мақолаи олими страсбургӣ А. Варбург «Санъати Италия ва астрологияи интернатсионалӣ дар Палатссо Скифаноя дар Ферраре» (1912), баъд дар навиштаҳои муаррихи ҳолландии санъат Г. Й. Хогеверфф пайдо шуд. Усулҳои тафсири рамзии дертар чун Иконология ифодашуда дар корҳои А. Варбург, ки дар асарҳои санъат силсилаи рамзҳои муқаддаси қадимии дар таърих вуҷуднадошта ва новобаста ба инсонро ошкор кардааст (1892), ташаккул ёфтанд. Ин рамзҳо дар давраи атиқа пайдо шуда, мавҷудияташон дар фарҳанги марҳалаҳои баъдӣ ба назар мерасад. Ба ақидаи Варбург ин шаклҳои нахустини рамзҳои тафаккури инсониро танҳо тавассути муколамаи ақлонии таърихи фарҳанг аз худ кардан имконпазир аст. Ф. Заксл ва Э. Винд пайравони бевоситаи Варбург буданд. Мафҳуми «Иконология» ба шарофати олими амрикоӣ-олмонӣ Э. Панофский солҳои 20–30 асри 20 ба таври васеъ маъмул ва эътироф гардид. Э. Панофский соли 1939 асари санъати тасвириро дар шакли сохтори сегонаи мазмун (сужети аввалия, маънии дуввумдараҷаи анъанавӣ ва «моҳияти дохилӣ» ё мазмун) тафсир кард, ки ба ҳар сатҳи он яке аз тарзҳои таҳлил (услубӣ, иконографӣ ва иконологӣ) ва яке аз воситаҳои омӯзиш (таҷрибаи амалӣ, манбаъҳои хаттӣ, «гувоҳии дил») мувофиқ аст. Баъдан Иконология дар корҳои Я. Бялостотский, ки Иконологияро ҳамчун «иконографияи тафсирӣ» мефаҳмид, рушд кард. Ӯ мафҳуми «мавзӯъҳои қолабӣ»-ро (ақида, моҳият, сужетҳои умумии ғайритаърихиро ҳамчун падидаи умумиинсонӣ, таҷрибаи мавҷуд) ҷорӣ кард. Дар рушди Иконология Виттковер Р. саҳми назаррас дорад. Ӯ 4 сатҳи маънои «рамзҳои возеҳ» (алифбоӣ, адабӣ, маҷозӣ ва эзоҳӣ) ва 4 дараҷаи айнияти тафсирро (маънои алифбоӣ ба таври мустақим ба ҳама дастрас буда, адабӣ тавассути дониши махсус, маҷозӣ аз тариқи эҳсосоти шоирона ва ҳисси дилсӯзӣ, эзоҳӣ ба воситаи қобилияти эҷодӣ дарк карда мешавад) муайян кардааст. Дар таърихи меъморӣ усули иконологиро Г. Бандманн, ки меъмориро «ҳомили маъно» ва усулҳои иконологиро аз 4 намуд (рамзӣ, маҷозӣ, таърихӣ, эстетикӣ) иборат медонист, ҷорӣ кардааст. Ҳамаи онҳо ба 4 намуди ҳисси инсонӣ мутобиқ буда, дар типология ва морфологияи меъморӣ зоҳир мешаванд. Тафсирҳои психологии Иконологияро дар корҳои Э. Гомбрих, ки маънои ибтидоии дар асар инъикоскардаи эҷодгарро барои таҳлил ва фаҳмиши баъдии айнӣ дастрас медонист, пайдо кардан мумкин аст. Ӯ дар санъати тасвирӣ муколамаи рассом ва тамошогарро медид, ки ҳар ду захираҳои умумиистеъмолии аломатҳои рассомиро ба таври баробар истифода мебаранд. Ба ақидаи Х. Зедлмайр ва В. Хофманн, Иконология тарзи ташхиси аломатҳои назарии равандҳои рӯҳӣ ва маънавӣ, барои У. Ҷ. Т. Митчелл воситаи алоқаи байни ҷанбаҳои назарӣ ва матнии тасвири бадеӣ мебошад. Аз назари М. Имдал Иконология бояд бо иконика – низоми умумии баназаргирандаи «кори чашм», яъне вазифаи чашми маъноофари ҳам рассом дар ҷараёни эҷоди асар ва ҳам тамошогар дар ҷараёни дарккунии он пурра карда шавад. Ниҳоят «антропологияи тасвир» (Х. Белтинг) дар асоси эътирофи хусусияти ғайримустақими ҳар гуна тасвир, ки аз ҷумла ҳам шакли санъат ва ҳам муносибати пешниҳодшавандаи иконологиро қабул мекунад, ташаккул ёфтааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иконология|7|муаллиф= }}</text>
      <sha1>1681hz9vkgc7s2cj87fk7ot177tutdu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471135</id>
      <parentid>1471125</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T05:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27361-37</username>
        <id>125812</id>
      </contributor>
      <origin>1471135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6901" sha1="3ng8qc1095jjom6j1jtxteecynxhslc" xml:space="preserve">Иконология ({{Lang-grc| εικών }} – '''мусаввара''', λόγος – '''омӯзиш''') —  самти таҳқиқот дар таърихи санъат, ки ҷанбаҳои рамзии асари тасвириро меомӯзонад; яке аз усулҳои таҳлили мазмуни асарҳои санъати тасвирӣ ва меъморӣ.

Иконология идома ва пурракунандаи иконография буда, дар муқоиса бо он усули васеи тафсир аст. Истилоҳи «Иконология» бори нахуст дар сарлавҳаи китоби Ч. Рипа «Иконология ё шарҳи тасвирҳои иқтибос аз атиқа ва дигар манбаъҳо» (1593) истифода шуда буд; дар ибтидо он маҷмӯъ ва шарҳи гуногуни тасвирҳо (на танҳо мусаввараҳои санъати тасвирӣ, балки адабӣ, динӣ, ахлоқӣ, фалсафавӣ)-ро ифода мекард. Мафҳуми «Иконология» аз нав дар асри 19 аввал дар мақолаи олими страсбургӣ А. Варбург «Санъати Италия ва астрологияи интернатсионалӣ дар Палатссо Скифаноя дар Ферраре» (1912), баъд дар навиштаҳои муаррихи ҳолландии санъат Г. Й. Хогеверфф пайдо шуд. Усулҳои тафсири рамзии дертар чун Иконология ифодашуда дар корҳои А. Варбург, ки дар асарҳои санъат силсилаи рамзҳои муқаддаси қадимии дар таърих вуҷуднадошта ва новобаста ба инсонро ошкор кардааст (1892), ташаккул ёфтанд. Ин рамзҳо дар давраи атиқа пайдо шуда, мавҷудияташон дар фарҳанги марҳалаҳои баъдӣ ба назар мерасад. Ба ақидаи Варбург ин шаклҳои нахустини рамзҳои тафаккури инсониро танҳо тавассути муколамаи ақлонии таърихи фарҳанг аз худ кардан имконпазир аст. Ф. Заксл ва Э. Винд пайравони бевоситаи Варбург буданд. Мафҳуми «Иконология» ба шарофати олими амрикоӣ-олмонӣ Э. Панофский солҳои 20–30 асри 20 ба таври васеъ маъмул ва эътироф гардид. Э. Панофский соли 1939 асари санъати тасвириро дар шакли сохтори сегонаи мазмун (сужети аввалия, маънии дуввумдараҷаи анъанавӣ ва «моҳияти дохилӣ» ё мазмун) тафсир кард, ки ба ҳар сатҳи он яке аз тарзҳои таҳлил (услубӣ, иконографӣ ва иконологӣ) ва яке аз воситаҳои омӯзиш (таҷрибаи амалӣ, манбаъҳои хаттӣ, «гувоҳии дил») мувофиқ аст. Баъдан Иконология дар корҳои Я. Бялостотский, ки Иконологияро ҳамчун «иконографияи тафсирӣ» мефаҳмид, рушд кард. Ӯ мафҳуми «мавзӯъҳои қолабӣ»-ро (ақида, моҳият, сужетҳои умумии ғайритаърихиро ҳамчун падидаи умумиинсонӣ, таҷрибаи мавҷуд) ҷорӣ кард. Дар рушди Иконология Виттковер Р. саҳми назаррас дорад. Ӯ 4 сатҳи маънои «рамзҳои возеҳ» (алифбоӣ, адабӣ, маҷозӣ ва эзоҳӣ) ва 4 дараҷаи айнияти тафсирро (маънои алифбоӣ ба таври мустақим ба ҳама дастрас буда, адабӣ тавассути дониши махсус, маҷозӣ аз тариқи эҳсосоти шоирона ва ҳисси дилсӯзӣ, эзоҳӣ ба воситаи қобилияти эҷодӣ дарк карда мешавад) муайян кардааст. Дар таърихи меъморӣ усули иконологиро Г. Бандманн, ки меъмориро «ҳомили маъно» ва усулҳои иконологиро аз 4 намуд (рамзӣ, маҷозӣ, таърихӣ, эстетикӣ) иборат медонист, ҷорӣ кардааст. Ҳамаи онҳо ба 4 намуди ҳисси инсонӣ мутобиқ буда, дар типология ва морфологияи меъморӣ зоҳир мешаванд. Тафсирҳои психологии Иконологияро дар корҳои Э. Гомбрих, ки маънои ибтидоии дар асар инъикоскардаи эҷодгарро барои таҳлил ва фаҳмиши баъдии айнӣ дастрас медонист, пайдо кардан мумкин аст. Ӯ дар санъати тасвирӣ муколамаи рассом ва тамошогарро медид, ки ҳар ду захираҳои умумиистеъмолии аломатҳои рассомиро ба таври баробар истифода мебаранд. Ба ақидаи Х. Зедлмайр ва В. Хофманн, Иконология тарзи ташхиси аломатҳои назарии равандҳои рӯҳӣ ва маънавӣ, барои У. Ҷ. Т. Митчелл воситаи алоқаи байни ҷанбаҳои назарӣ ва матнии тасвири бадеӣ мебошад. Аз назари М. Имдал Иконология бояд бо иконика – низоми умумии баназаргирандаи «кори чашм», яъне вазифаи чашми маъноофари ҳам рассом дар ҷараёни эҷоди асар ва ҳам тамошогар дар ҷараёни дарккунии он пурра карда шавад. Ниҳоят «антропологияи тасвир» (Х. Белтинг) дар асоси эътирофи хусусияти ғайримустақими ҳар гуна тасвир, ки аз ҷумла ҳам шакли санъат ва ҳам муносибати пешниҳодшавандаи иконологиро қабул мекунад, ташаккул ёфтааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иконология|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асарҳои санъати]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>3ng8qc1095jjom6j1jtxteecynxhslc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471136</id>
      <parentid>1471135</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T05:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27361-37</username>
        <id>125812</id>
      </contributor>
      <origin>1471136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6963" sha1="eoi8zif5a1qj1eikgj9igk4i21b2wcu" xml:space="preserve">Иконология ({{Lang-grc| εικών }} – '''мусаввара''', λόγος – '''омӯзиш''') —  самти таҳқиқот дар таърихи санъат, ки ҷанбаҳои рамзии асари тасвириро меомӯзонад; яке аз усулҳои таҳлили мазмуни асарҳои санъати тасвирӣ ва меъморӣ.

Иконология идома ва пурракунандаи иконография буда, дар муқоиса бо он усули васеи тафсир аст. Истилоҳи «Иконология» бори нахуст дар сарлавҳаи китоби Ч. Рипа «Иконология ё шарҳи тасвирҳои иқтибос аз атиқа ва дигар манбаъҳо» (1593) истифода шуда буд; дар ибтидо он маҷмӯъ ва шарҳи гуногуни тасвирҳо (на танҳо мусаввараҳои санъати тасвирӣ, балки адабӣ, динӣ, ахлоқӣ, фалсафавӣ)-ро ифода мекард. Мафҳуми «Иконология» аз нав дар асри 19 аввал дар мақолаи олими страсбургӣ А. Варбург «Санъати Италия ва астрологияи интернатсионалӣ дар Палатссо Скифаноя дар Ферраре» (1912), баъд дар навиштаҳои муаррихи ҳолландии санъат Г. Й. Хогеверфф пайдо шуд. Усулҳои тафсири рамзии дертар чун Иконология ифодашуда дар корҳои А. Варбург, ки дар асарҳои санъат силсилаи рамзҳои муқаддаси қадимии дар таърих вуҷуднадошта ва новобаста ба инсонро ошкор кардааст (1892), ташаккул ёфтанд. Ин рамзҳо дар давраи атиқа пайдо шуда, мавҷудияташон дар фарҳанги марҳалаҳои баъдӣ ба назар мерасад. Ба ақидаи Варбург ин шаклҳои нахустини рамзҳои тафаккури инсониро танҳо тавассути муколамаи ақлонии таърихи фарҳанг аз худ кардан имконпазир аст. Ф. Заксл ва Э. Винд пайравони бевоситаи Варбург буданд. Мафҳуми «Иконология» ба шарофати олими амрикоӣ-олмонӣ Э. Панофский солҳои 20–30 асри 20 ба таври васеъ маъмул ва эътироф гардид. Э. Панофский соли 1939 асари санъати тасвириро дар шакли сохтори сегонаи мазмун (сужети аввалия, маънии дуввумдараҷаи анъанавӣ ва «моҳияти дохилӣ» ё мазмун) тафсир кард, ки ба ҳар сатҳи он яке аз тарзҳои таҳлил (услубӣ, иконографӣ ва иконологӣ) ва яке аз воситаҳои омӯзиш (таҷрибаи амалӣ, манбаъҳои хаттӣ, «гувоҳии дил») мувофиқ аст. Баъдан Иконология дар корҳои Я. Бялостотский, ки Иконологияро ҳамчун «иконографияи тафсирӣ» мефаҳмид, рушд кард. Ӯ мафҳуми «мавзӯъҳои қолабӣ»-ро (ақида, моҳият, сужетҳои умумии ғайритаърихиро ҳамчун падидаи умумиинсонӣ, таҷрибаи мавҷуд) ҷорӣ кард. Дар рушди Иконология Виттковер Р. саҳми назаррас дорад. Ӯ 4 сатҳи маънои «рамзҳои возеҳ» (алифбоӣ, адабӣ, маҷозӣ ва эзоҳӣ) ва 4 дараҷаи айнияти тафсирро (маънои алифбоӣ ба таври мустақим ба ҳама дастрас буда, адабӣ тавассути дониши махсус, маҷозӣ аз тариқи эҳсосоти шоирона ва ҳисси дилсӯзӣ, эзоҳӣ ба воситаи қобилияти эҷодӣ дарк карда мешавад) муайян кардааст. Дар таърихи меъморӣ усули иконологиро Г. Бандманн, ки меъмориро «ҳомили маъно» ва усулҳои иконологиро аз 4 намуд (рамзӣ, маҷозӣ, таърихӣ, эстетикӣ) иборат медонист, ҷорӣ кардааст. Ҳамаи онҳо ба 4 намуди ҳисси инсонӣ мутобиқ буда, дар типология ва морфологияи меъморӣ зоҳир мешаванд. Тафсирҳои психологии Иконологияро дар корҳои Э. Гомбрих, ки маънои ибтидоии дар асар инъикоскардаи эҷодгарро барои таҳлил ва фаҳмиши баъдии айнӣ дастрас медонист, пайдо кардан мумкин аст. Ӯ дар санъати тасвирӣ муколамаи рассом ва тамошогарро медид, ки ҳар ду захираҳои умумиистеъмолии аломатҳои рассомиро ба таври баробар истифода мебаранд. Ба ақидаи Х. Зедлмайр ва В. Хофманн, Иконология тарзи ташхиси аломатҳои назарии равандҳои рӯҳӣ ва маънавӣ, барои У. Ҷ. Т. Митчелл воситаи алоқаи байни ҷанбаҳои назарӣ ва матнии тасвири бадеӣ мебошад. Аз назари М. Имдал Иконология бояд бо иконика – низоми умумии баназаргирандаи «кори чашм», яъне вазифаи чашми маъноофари ҳам рассом дар ҷараёни эҷоди асар ва ҳам тамошогар дар ҷараёни дарккунии он пурра карда шавад. Ниҳоят «антропологияи тасвир» (Х. Белтинг) дар асоси эътирофи хусусияти ғайримустақими ҳар гуна тасвир, ки аз ҷумла ҳам шакли санъат ва ҳам муносибати пешниҳодшавандаи иконологиро қабул мекунад, ташаккул ёфтааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иконология|7|муаллиф= }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Асарҳои санъат]]
[[Гурӯҳ:Асарҳои санъат аз рӯи жанр]]</text>
      <sha1>eoi8zif5a1qj1eikgj9igk4i21b2wcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:Ryan Xian</title>
    <ns>3</ns>
    <id>331241</id>
    <revision>
      <id>1471144</id>
      <timestamp>2026-05-06T10:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27268-98</username>
        <id>125852</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sun of Philosophy */ бахши ҷадид</comment>
      <origin>1471144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="sdpziazjivrrpofw1etisiwj33vxvsc" xml:space="preserve">== Sun of Philosophy ==

Rona Nuralizoda best optimist-writer in around world.She one face of Top Hashtag Optimist 2026 in Worl. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-27268-98|&amp;#126;2026-27268-98]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-27268-98|talk]]) 10:51, 6 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sdpziazjivrrpofw1etisiwj33vxvsc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>