Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 2172 1471242 949599 2026-05-08T04:40:03Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471242 wikitext text/x-wiki {{Пойтахт |Номи тоҷикӣ=Габороне |Номи аслӣ=Gaborone |тасвир=Gaborone 25.92305E 24.68895S.jpg |Ташкил шудааст= |Кишвар=Ботсвана |Вилоят= |Аҳолӣ=208,411 |Харита=BW-Gaborone.png |Масоҳат= }} '''Габороне''' ({{АФБ|[xɑ.bə'ro.neɪ]}}) — пойтахти [[Ботсвана]], аҳолияш 186,000 (2001). Координатҳояш {{coor dm|24|40|S|25|55|E|}}. Шаҳри Габороне ба ҷои [[Мафекинг]], пойтахти пешинаи [[Бечуаленд]], ки берун аз Ботсвана буд, пойтахт шуд. Шаҳр хеле тез тараққӣ карда истодааст. Пойтахти нав дар давоми се сол дар ҷои деҳае бунёд гардид. == Таърих == == Ҷуғрофия == == Иқтисодёт == == Инҷоро ҳам бингаред == {{Умуми}} == Дигар манбаъҳо == * Bruce Bennett, «[http://ubh.tripod.com/bw/plnam.htm#Gaberones A note on place names, historical terms, etc.]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}», {{Пойтахтҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Города Ботсваны]] ffujh6uakdef6fc2wr1o54kktmgjjz4 0 2508 1471221 1450020 2026-05-07T23:54:08Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471221 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин''' ({{СанаиТаваллуд|6|67|1799|26|5}}, [[Маскав]] — {{СанаиМарг|10|2|1837|29|1}}, [[Санкт-Петербург]]) — [[шоир]], асосгузори [[адабиёти классикии рус]]. Аз оилаи дворянини миёнаҳол. Авлоди падарии ӯ аз боярҳои (ашрофон)и қадим буда, модараш набераи писари князи [[Ҳабашистон]], ходими ҳарбии давраи ҳокимияти [[Пётр I]] [[Ганнибал Гиброхим]] (1697—1781). == Айёми ҷавонӣ == Аввалин қувваозмоиҳои Пушкин дар шеър ба солҳои бачагии ӯ рост меоянд. Солҳои таҳсил дар литсеи Царское Село дар шоирӣ шӯхрат ёфт. Барои муҳассилини литсеи Царское Село, ки Пушкин соли 1811 ба он дохил шудааст, интишори ғояҳои озодихоҳй хос буд. Ба равнақи афкори инқилобӣ ва ватандӯстӣ Ҷанги ватании соли 1812 низ мусоидат кард ва дар нахустин шеърҳои Пушкин таъсири муфиде гузошт («Хотираҳо дар бораи Царское Село», (1814); «Шаҳрча», «Гул», (1815); «Хоб», «Орзу», «Ба дӯстом», ([[1816]]) ва диг.). Пушкин бо ҷамоаи адабии И. М. Карамзин ва сонитар бо П. Я. Чаадаев робита пайдо кард. Дар ашъори ин давра ([[1817]]—[[1820]]) тасвири зиндагии туфонии шоири ҷавон ва ҷомеаи Петербург мавқеи калон дорад. Руҳи озодидустӣ ва лиризми нарм, омезиши анъана ва навпардозиҳои далеронаи рамантикӣ ба ашъори Пушкин [«Ба Чаадаев», «Ба Жуковский», (1818); «Таҷаддуд», (1819) ҳусни нав бахшидааст. == Нашъунамои эҷодиёт == [[File:Eugene Onegin book edition.jpg|thumb|150px|Евгений Онегин.''Нашри соли 1833. Сардафтар'']] Пушкин дар ин солҳо ба достонсароӣ рӯ оварда, тадриҷан ба кашфиётҳои нодир расидааст, ки зимни таъсири сюжет ва мазмунҳои барои адабиёти рус нав дар сабки нотакроре сурат гирифтаанд. Аввалин достони шоир «Руслан ва Людмила» (1820) ифодаи андешаҳои лирикӣ дар сюжети шарқӣ, боигарии забони русӣ ва рӯҳи романтикии вай аст. Пушкин дар ин достон ба воситаи образҳои афсонавӣ рӯҳи замонро моҳирона ифода кардааст. Мавзуи Шарқ ва истифодаи мазмунҳои романтикии рӯзгори пурошуби мардуми ин кишварҳо дар эҷодиёти Пушкин бештар ҷой гирифта, пас аз сафари ӯ ба Кавказу Қрим заминаи ҳаётӣ пайдо мекунад. Сафари ӯ ба ҷануб (аз роҳи Киев ва [[Одесса]] гузашта, бо декабристон В. Ф. Раевский, П. И. Пестель, М. Ф. Орлов мулоқот кардааст) шавқи амалиёти озодандешӣ ва озодфикрии ӯро афзуда, ба силсилаи достонҳои ҷанубӣ, шеърҳои романтикии ӯ ибтидо гузоштанд (шеъри «Ханҷар», 1821; достонҳои «Бандии Кавказ», 1821; «Бародарони ғоратгар», 1828, «Фавораи Бохчасарой», 1823). Таълифи романи манзуми «Евгений Онегин» низ ҳамон ҷо шурӯъ шудааст. Сафари Кавказу Қрим ва таълифи силсилаи достонҳои ҷанубии Пушкин бо марҳилаи байронпарастӣ (1820—23) ва омузиши ӯ аз таҷрибаи романтизми инқилобии Европа мувофиқ меояд. Ин аст, ки дар достонҳо ва ашъори ин давра назари амиқи Пушкин ба фалсафаи озодӣ, ба исёни ишқ ва шахсияти озодипараст мушоҳида мешавад. Дар достони дигари Пушкин «Лулиҳо» (1824), ки онро қуллан олии кашфиётҳои романтикии Пушкин метавон намид, шахсият, ҷамъият ва иллатҳои он ба дараҷаи баланди тасвир расидаанд. Тадқиқи бадеии масъалаҳои инсон ва олами ҳастӣ, зиддиятҳои иҷтимоии давр ва табақаҳои гуногуни одамон дар олами феодалии крепостноӣ аз мавзӯъҳои асосии эҷодиёти Пушкин қарор мегиранд. : Солҳои бадарға ба деҳаи Михайловское (1824) ва Болдино (1830) шоҳасарҳои Пушкин офарида мешаванд: силсилаи «Тақлиди Куръон» (1824), достони «Граф Нулин» (1824), бобҳои асосии «Евгений Онегин» (1824), шеъри «Ёд дорам он лаҳзаи марруб» (1824), силсилаи «Тирамохи Болдино» (1830). Пушкин дар ин давра ба шаклҳои нави эҷодиёти бадеӣ рӯ овардааст, ки намунаи барҷастаи он фоҷиаи «Борис Годунов» (1825) мебошад. Дар ин асар, на фақат баҳои шоир ба декабристон ва ақидаҳои онон, балки худи ҷараёни таърихӣ, қонуниятҳои объективии инкишофи ҷамъият, масъалаҳои иҷтимоию сиёсии давр инъикос ёфтааст. Шеърҳои «Пайрғамбар» (1826), «Нома ба Сибир» (1827) ва махсусан муроҷиат ба мавзӯъҳои таърихӣ — таърихи давраи Пётри I, романн нотамоми «Араби Петри Кабир», (1827); достони «Полтава», (1827) ва таърихи ҷанги Туркияву Эрон («Сафари Арзрум», (1828)) аз амиқтар рафтани назари иҷтимоии Пушкин гувоҳӣ медиҳанд. Ду-се соли аввали с-ҳои 30-ум Пушкин ба кори журналистӣ ва танқиди адабӣ ҳам рӯ овардааст. Тасвири таърих ва замони зиндагии Пушкин дар наср низ вусъат ёфтааст. Силсилаи «Ҳикояҳои Белкин», ки аз панҷ асари мустақил иборат аст, фоҷиаҳои хурди «Чавонмарди хасис», «Мотсарт ва Салери», «Меҳмони сангӣ», «Хурсандӣ дар вақти вабо», ки солҳои 30-ум офарида шудаанд, дар инкишофи реализми танқидии рус мавқеи калон доштанд. Рӯзгори табақаҳои гуногуни [[Русия]] ва махсусан одамани оддии он дар ин повесту фоҷиаҳо ва алалхусус дар солномаи «Таърихи деҳаи Горюхино» муҳташам таҳқиқ шудаанд. Назари фалсафӣ ба таърих ва таҷрибаи пешқадаму ибратбахши халқи Европа минбаъд боз ҳам амиқтар меравад (повестҳои «Дубровский», (1832); «Таърихи Пугачев», (1833); «Модаи қарамашшоқ», (1833); «Шабҳои Миср», (1835); «Духтари капитан», (1833—1836). Пушкин ба эҷодиёти шифохии халқ мароқи калон дашт. Бисёр асарҳои ӯ дар асоси қиссаву ривоятҳои халкӣ ва афсонаҳои дояааш офарида шудаанд («Қиссаи поп ва хидматгори ӯ Ландаҳур», «Афсонаи шоҳ Султон», «Киссаи шоҳдухтари мурда ва ҳафт паҳлавон», «Қиссаи моҳигир ва моҳии тило»). == Ҳамчунин нигаред == * [[Лермонтов, Михаил Юрьевич|Лермонтов М. Ю.]] * [[Лев Николаевич Толстой|Толстой Л. Н.]] * [[Антон Павлович Чехов|Чехов А. П.]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://alexnest.ru/?cat=14 Поэзия и проза Пушкина А. С. в библиотеке Алекса Неста] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110912060220/http://alexnest.ru/?cat=14 |date=2011-09-12 }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110912060220/http://alexnest.ru/?cat=14 |date=2011-09-12 }} * [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=1032205 Сказка о рыбаке и рыбке, Спб., Берлин: Издательство З. И. Гржебина, 1922, на сайте «Руниверс»]{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.feb-web.ru/feb/pushkin/ Фундаментальная электронная библиотека «Русская литература и фольклор»] * [http://www.aleksandrpushkin.net.ru/ Информационно-справочный портал «А. С. Пушкин»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120619002033/http://www.aleksandrpushkin.net.ru/ |date=2012-06-19 }} * [http://lib.russportal.ru/index.php?id=authors.pushkin Сочинения А. С. Пушкина в старой орфографии] * [http://hronolog.spb.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=206 Хронологическая таблица Пушкин А.С] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090705155221/http://hronolog.spb.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=206 |date=2009-07-05 }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090705155221/http://hronolog.spb.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=206 |date=2009-07-05 }} * [http://russia-today.narod.ru/past/gen/push_as.html Предки А. С. Пушкина до 14-го поколения] * [http://pushkin-art.ru/ Галерея рисунков и портретов, сделанных Пушкиным в своих произведениях] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130614065743/http://pushkin-art.ru/ |date=2013-06-14 }} * [http://www.mibook.ru Пушкин и Лермонтов. История отношений]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Нависанда-нопурра}} [[Гурӯҳ:Нависандагони адабиёти русӣ]] [[Гурӯҳ:Нависандагони Русия]] [[Гурӯҳ:Шоирони Русия]] [[Гурӯҳ:Драматургони Русия]] 8g6kn0fpxojs3a9sim1uvxsqpvhcjv7 0 2578 1471224 1470007 2026-05-08T02:52:26Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471224 wikitext text/x-wiki {{ВМ | Номи тоҷикӣ = Боку | Кишвар = {{Парчам|Озарбойҷон}} | Мақом = Шаҳр }} [[Акс:Panoramic Baku.jpg|thumb|250px|Боку]] [[Акс:Baku Maiden Tower.jpg|thumb|200px|«Қалъаи духтарӣ»]] [[Акс:View_of_Baku,_2004_(2).jpg|thumb|200px|Манзараи [[Баҳри Каспӣ]]]] '''Боку́''' ({{забон-аз|Bakı}}, шояд аз {{забон-фа|بادو کوبی — баду кубе}}) — [[пойтахт]] ва шаҳри калонтарини [[Озарбойҷон]]. Боку, бандари калони Баҳри Каспий ва шаҳри бузургтарини Қафқоз аст. Дар соҳили ҷанубии нимҷазираи Обшорон (Апшерон) воқеъ аст. Аҳолиаш — 2 092 400 нафар (2011, бо атрофаш 2 600 100), асосан озариҳо (то соли 1990 сермиллат буд; зимни барӯйхатгирии соли 1989-ум 66 дарсади аҳолиаш озариҳо буданд). == Таърих == Боку бори нахуст дар маъхазҳои асри 5 ва асарҳои ҷуғрофии асрҳои 9-10 («Ҳудуду-л-олам» ва дар осори Истахрӣ, Масъудӣ, Муқаддасӣ) зикр шудааст. Аз асри 11 бандари баҳрии асосии Шервон, дар охири асри 12 ва асри 15 маркази маъмурии давлати Шервоншоҳиён буд. Муаллифони асрҳои 12-15 (Ёқути Ҳамавӣ, Закариёи Қазвинӣ, Бакрон ва ғ.) кони нафт доштани Бокуро (дар асарҳои худ) қайд кардаанд. Соли 1540 Бокуро сипоҳиёни Сафавиён ва дар охири асри 16 Империяи Усмонӣ тасарруф намуданд. Соли 1604 қалъаи Бокуро лашкари шоҳ Аббоси 1 хароб кард. Солҳои 1723—1735 ва 1796—1797 зери тасарруфи сипоҳиёни рус қарор дошт. Соли 1747 маркази хонигарии Боку буд. Дар солҳои ҷанги байни русҳо ва форсҳо (1804—1813) ба Руссия ҳамроҳ карда шуд (1806). Дар нимаи дуввуми асри 19 Боку бо саноати истихроҷи нафт босуръат тараққӣ кард. Апрел-июли 1918 таҳти назорати болшевикон, августи 1918 дар тасарруфи лашкариёни англис қарор дошта, дертар Бокуро туркҳо ба даст дароварданд. Солҳои 1919-20 пойтахти Ҷумҳурии Демократии Озарбойҷон буд. Апрели 1920 ба Боку Артиши Сурх ворид гардид; солҳои 1920—1991 пойтахти ҶШС Озарбойҷон буд. Аз соли 1991 пойтахти Ҷумҳурии Озарбойҷон. == Аҳолӣ == Аҳолӣ 2 181 800 наф нафар ([[2014]]). Соли 2009 дар Боку чунин миллату халқҳо маскун буданд [[озарбойҷониҳо]] (90,3 %), [[русҳо]] (5,3 %), [[украинҳо]], [[курдҳо]], [[лезгинҳо]] ва халқҳои [[Доғистон]], [[яҳудиён]], [[гурҷиҳо]], [[туркҳо]]<ref>{{cite web |url=http://www.migrocenter.ru/publ/konfer/kavkaz/m_kavkaz067.php |title=Центр Миграционных Исследований |accessdate=2007-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220165631/http://www.migrocenter.ru/publ/konfer/kavkaz/m_kavkaz067.php |archivedate=2009-02-20 |deadlink=yes }}</ref>. {|class="wikitable" style="" ! Сол ! озарбойҷониҳо ! % ! русҳо ! % ! арманиҳо ! % ! яҳудиҳо ! % ! лезгинҳо ! % ! тоторҳо ! % ! дигарон ! % ! Аҳолӣ |- |1886<ref>[https://dlib.rsl.ru/viewer/01005403186#?page=285 Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлечённых из посемейных списков 1886 года, г. Тифлис, 1893]</ref> |37 530 |43,3 |21 390 |24,7 |24 840 |28,7 |391 |0,5 | н.д. | н.д. | н.д. | н.д. |2 460 |2,8 |86 611 |- |1897<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=323 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. — г. Баку].</ref> |40 341 |36,0 |37 399 |33,4 |19 099 |17,1 |391 |0,5 | 310 | 0,3 | н.д. | н.д. |12 850 |11,5 |111 904 |- |1926<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_26.php?reg=2278 Всесоюзная перепись населения 1926 года. Национальный состав населения по регионам республик СССР]</ref> |118 737 |26,2 |159 491 |35,2 |76 656 |16,9 |22 045 |4,9 | 3 708 | 0,8 | 9 239 | 2,0 |63 457 |14,0 |453 333 |- |1939<ref>{{ru icon}} [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_39_ra.php?reg=679 Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сёл союзных республик СССР]</ref> |235 762 |29,2 |343 558 |42,5 |118 703 |14,7 |31 056 |3,8 | 12 351 | 1,5 | 24 306 | 3,0 |42 954 |5,3 |808 690 |- |1959<ref>{{ru icon}} [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/resp_nac_59.php?reg=65 Всесоюзная перепись населения 1959 года. Городское и сельское население областей республик СССР (кроме РСФСР) по полу и национальности]</ref> |211 372 |32,9 |223 242 |34,7 |137 111 |21,3 |26 623 |4,1 | 12 304 | 1,9 | 10 745 | 1,7 | 21 110 | 3,3 |652 507 |- |1970<ref>{{ru icon}} [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/resp_nac_70.php?reg=71 Всесоюзная перепись населения 1970 года. Городское и сельское население областей республик СССР (кроме РСФСР) по полу и национальности]</ref> |586 052 |46,3 |351 090 |27,7 |207 464 |16,4 |25 937 |2,0 | 23 650 | 1,9 | 26 379 | 2,1 |44 943 |3,6 |1 265 515 |- |1979<ref>{{ru icon}} [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/resp_nac_79.php?reg=74 Всесоюзная перепись населения 1979 года. Городское и сельское население областей республик СССР (кроме РСФСР) по полу и национальности]</ref> | 854 386 | 55,7 | 337 959 | 22,0 | 215 807 | 14,1 | 25 405 | 1,7 | 28 995 | 1,9 | 26 438 | 1,7 | 44 245 | 2,9 |1 533 235 |- |1989<ref name="Перепись 1989">{{ru icon}} [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/resp_nac_89.php?reg=68 Всесоюзная перепись населения 1989 года. Распределение городского и сельского населения областей республик СССР по полу и национальности]</ref> |1 184 160 | 66,0 | 295 500 | 16,5 |179 950 |10,0 |22 826 |1,3 | 38 100 | 2,1 | 24 331 | 1,4 | 50 007 | 2,8 | 1 794 874 |- |1999<ref>{{en icon}} [http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Ethnic composition of Azerbaijan 1999] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170919205457/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2017-09-19 }}</ref> |1 574 252 |88,0 |119 371 |6,7 |378 |0,021 |5 164 |0,3 | 26 145 | 1,5 | 27 652 | 1,5 | 35 892 | 2,0 |1 788 854 |- |2009<ref>{{en icon}} [http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan 2009] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |date=2012-02-07 }}</ref> |1 848 107 |90,3 |108 525 |5,3 |104 |0,005 |6 056 |0,3 | 24 868 | 1,2 | 25 171 | 1,2 | 32 984 | 1,6 |2 045 815 |- |} == Иқтисод == Боку маркази бузургтарини иқтисодии мамлакат буда, дорои се заводи пуриқтидори коркарди нафт аст. Бокуи муосир маркази саноати мошинасозӣ, киштисозӣ, электротехникӣ (з-дҳои мошинасозии электрикӣ, «Электросвет», истеҳсоли яхдон ва кондитсионер), нафту кимиё (заводи коркарди кислотаи сулфат, истеҳсоли шина ва йоди Сурахан), коркарди семент, саноати сабук (истеҳсоли матоъҳои пахтагин, шоҳӣ ва моҳути маҳин, комбинати дӯзандагӣ, фабрикаи пойафзор) ва саноати хӯрокворӣ мебошад. == Нақлиёт == Тариқи гузаргоҳи киштиҳо (роҳи киштигард) бо шаҳрҳои Туркманбошӣ, Бекдашем (Туркманистон) ва Оқтеппа (Қазоқистон) мепайвандад. Маркази роҳи оҳан дар Ганҷа, Дарбанд, Имишлӣ, Саланӣ ва Ленкоран. Фурудгоҳи байналмилалӣ ва метрополитен дорад. == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == Маркази Боку ба ду қисм — куҳна ва нав (аврупоӣ) ҷудо мешавад. Дар шаҳри қадима Шаҳри дарун, Қалъаи шикаста (асри 11), Қалъаи Духтар (асри 12), маҷмааи Қалъаи Шервоншоҳиён (асри 11), манора ва масҷиди Синик-қалъа (1079), Девонхона, манораи Масҷиди ҷомеъ, мақбараи ситорашинос Саиди Бокувӣ, корвонсаройи Мултон (асри 14) боқист. Дар қисми аврупоии Боку биноҳои охири асри 19 ва аввали асри 20, аз ҷумла бинои Думаи шаҳрӣ (1900), театрҳои мусиқӣ-мазҳакавӣ, Академияи илмҳо, Филармония, хонаи А. Қулиев (1899), осорхонаи адабиёти Озарбойҷон ба номи Низомӣ ва дигар майдону хиёбонҳои Озарбойҷон, Нафтчиён, ба номи Рашид Бейбутов, Истиқлолият; майдонҳои марказии Азалдӣ, Ознефт, Фузулӣ, масҷидҳои Тоза-Пир (1914), масҷиди Имом Ҳусейн, Ҳоҷӣ Султонлӣ ҷой гирифтаанд. == Маориф ва фарҳанг == Дар Боку донишгоҳ (1919), 8 мактаби олӣ, Академияи илмҳо (1945), 32 Осорхона (аз ҷумла осорхонаҳои таърихи Озарбойҷон, санъат, осорхонаи қолинбофӣ), 8 театр, Сирк, Боғи ботаникӣ ва Боғи ҳайвонот мавҷуд аст. == Нигористон == {{панорама|Panorama of Baku.jpg|1321px|<center>Манзараи Боку</center>}} <center> <gallery perrow="6"> Акс:Бизнес центр Baku White City.jpg|Бинои Baku White City Акс:Fountain at night in Baku, 2010 (3).jpg|Шомгоҳи Баку İsmailiyyə palace Акс:Building in Neftchiler Avenue, Baku, 2010.jpg|Манзили Исо-бек Абдулсалам-бек оглы Акс:Baku774 1041.jpg|Биное дар кӯчаи Низоми Акс:Баку. Улица в полдень. 1861.jpg|Мусаввараи Боголюбова А. П. «Боку. Вақти пешин». [[1861]] Акс:Баку. Набережная. 1861.jpg|Мусаввараи Боголюбова А. П. «Боку. Соҳил». [[1861]] Акс:Qız qalası ümumi 2016.jpg|Кӯҳандизи духтар Акс:A view of the Baku bay, Azerbaijan.jpg|Манзараи соҳили Боку Акс:Baku fortress.JPG|Қалъаи Боку Акс:Gosha gapi.jpg|Дарвозаи Шемахин,шаҳри куҳна (Ичери шехер ) Акс:Iceri seher.jpg|Шаҳри куҳна Акс:Shirvanshah Palace 001.JPG|Қасри Шервон шоҳиён Акс:Small bazar downtown Baku.JPG|кӯчаи Рафибейли Нигар Худадат кызы Акс:Neftchiler Avenue, Baku, 2010 (2).jpg|Хиёбони нафтчиён Акс:Palace of Happiness detail 2.JPG|Қасри Мухторов Акс:Old Baku 2014-03.JPG|Гунбазҳо </gallery> </center> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боку|3|муаллиф= }} {{ПБ}} {{Пойтахтҳо Осиё}} [[Гурӯҳ:Боку| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Озарбойҷон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои таърихӣ]] iodo8ibd39yvb0ss2zd3me84ler1z67 0 4048 1471276 1406416 2026-05-08T11:02:53Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471276 wikitext text/x-wiki {{ВМ | ISO = | FIPS = }} {{бознависӣ}} [[Акс:Landscape of Manipur1.jpg|thumb|300px|center]] [[Акс:SevenSisterStates.png|thumb|300px|Манипур ва иёлатҳои Ҳиндустон]] '''Манипур''' ({{Забон-ҳи|मणिपुर}}) — яке аз 29 иёлатҳои [[Ҳиндустон]] мебошад, ки дар Шарқи кишвар воқеъ аст. Маркази маъмурӣ — шаҳри [[Импхар]] == Таърих == Таърихи таъсис - [[1972]]. == Бахшбандии кишварӣ == ==Иқтисодиёт== == Аҳолӣ == ==Фарҳанг == === [[Ҷозибаҳои гардишгарӣ]] === === Дин === == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20080514004106/http://manipur.nic.in/ Official website of the Government of Manipur] * [http://www.e-pao.net/ Manipur News — E-Pao.net] * [http://www.kanglaonline.com/ Manipur News — Kanglaonline.com] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140407115424/http://kanglaonline.com/ |date=2014-04-07 }} * [http://manipuronline.tripod.com/ ManipurOnline] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080513104837/http://manipuronline.tripod.com/ |date=2008-05-13 }} * [http://www.e-pao.net/channel.asp?what=manipur E-Pao.net Manipur Resources] * [http://www.sinlung.com Voice of Northeast India] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Ҳиндустон-нопурра}} {{Authority control}} {{Иёлатҳо ва қаламравҳои Ҳиндустон}} [[Гурӯҳ:Иёлоти Манипур]] [[Гурӯҳ:Иёлатҳо ва қаламравҳои Ҳиндустон]] hslrtzj29p8ai546wjbj0xh5yj5fwbm 0 6575 1471222 1471177 2026-05-08T00:38:04Z Matsievsky 11790 /* Тасвири нависанда */ 1471222 wikitext text/x-wiki {{Адиб |навъи фаъолият = {{шоир|}} }} '''Лев Николаевич Толстой''' (1828 — 1910) — яке аз нависандагони [[адабиёти русӣ]] буд. ==Зиндагинома== Толстой Л.Н. – нависандаи маъруфи рус, дар хонаводаи ашрофзода, дар деҳаи Ясная Поляна (губернияи Тула) ба дунё омадааст. Вазъи оилаи худро (Лев се бародару як хоҳар дошт) нависанда дар асараш «Бачагӣ. Наврасӣ. Ҷавонӣ” тасвир кардааст. Маълумоти ибтидоиро ӯ дар зодгоҳи худ гирифта, баъдан ба Университети Қазон, ба факултаи фалсафа, дертар ба факултаи ҳуқуқшиносӣ дохил мешавад. Аммо ӯ донишгоҳро тарк мекунад. Дар шаҳри Севастополи Қафқоз хидмати ҳарбӣ кардааст. Дар он ҷо маҳорати эҷодии Толстон сайқал меёбад. Пас аз хидмат ба саёҳати Аврупо мебарояд. ӯ дар якчанд мактабҳи ибтидоӣ бо усули худ ба мактаббачагон дарс додааст. Асарҳои бузургтарини Толстой «Ҷанг ва Сулҳ» ва «Анна Каренина» ба шумор мераванд. Баъдтар Толстой ба Маскав мекӯчад ва системаи динӣ-фалсафии худро асос мегузорад. Ақидаҳои фалсафии ӯ оид ба муҳаббати ҳамагон, кӯшишу такомули инсон дар мақолаҳо ва ҳикояҳояш дарҷ ёфтаанд. Дар асарҳои «Воскресение» ва «Сонатаи Кретсеров» ҳамин мазмун дида мешавад. Лев Толстой инсони воқеан хоксору самимӣ буд ва кӯшиш мекарда, ки ба мардуми бенаво кумак расонад, бо роҳҳои гуногун бар зидди беадолатиҳо мубориза барад. Дар охири умраш аз сарвату дороӣ даст мекашад ва пас бемории сармохӯрӣ вафот мекунад. ==Эҷодиет== Романҳои Толстой инҳоянд: «Ҷанг ва Сулҳ» ва «Анна Каренина» ва диг.; Асарҳои драмавӣ: «Хонаводаи заҳролуд» (1864), «Нигилист» (1866), «Ҳокимияти зулмот» (1886), «Коркардаи драмавии қиссаи Аггее» (1886), «Самараи маориф» (1890), «Дар торикӣ ҳам нур медурахшад» (1890-1900), «Пётр Хлебник» (1894), «Ҷасади зинда» (1900), «Ҳамаи хусусиятҳо аз ӯст» (1910) ва диг. асарҳо. [[Акс:Nicolay Ilyich Tolstoy.jpg|thumb|Николай Илич Толстой, падари нависанда. Солҳои 1820-ум. рассоми ношинос]] ===Тасвири нависанда=== <center><gallery perrow=5 widths=160 heights=160> File:The Soviet Union 1935 CPA 523A stamp (25th Death Anniversary of Leo Tolstoy (1828-1910). Russian writer, regarded as one of the greatest and most influential authors of all time. Leo in 1868) 1200dpi.jpg|<small>[[Маркаи почта]]и [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]], <br> номинал 3 коп., [[соли 1935]]</small> File:The Soviet Union 1935 CPA 524 stamp (25th Death Anniversary of Leo Tolstoy (1828-1910). Russian writer, regarded as one of the greatest and most influential authors of all time. Leo in 1906) 1200dpi.jpg|<small>Маркаи почтаи ИҶШС, <br> номинал 10 коп., 1935</small> File:The Soviet Union 1935 CPA 525 stamp (25th Death Anniversary of Leo Tolstoy (1828-1910). Russian writer, regarded as one of the greatest and most influential authors of all time. Statue of Leo) 1200dpi.jpg|<small>Маркаи почтаи ИҶШС, <br> номинал 20 коп., соли 1935</small> File:The Soviet Union 1956 CPA 1968 stamp (Leo Tolstoy and Scene from War and Peace).jpg|<small>Маркаи почтаи СССР, <br> [[1956 год]]</small> File:1960 CPA 2489.jpg|<small>Маркаи почтаи ИҶШС, <br> номинал 20 коп., [[соли 1960]]</small> File:1960 CPA 2490.jpg|<small>Маркаи почтаи ИҶШС, <br> номинал 40 коп., 1960</small> File:1960 CPA 2491.jpg|<small>Маркаи почтаи ИҶШС, <br> номинал 60 коп., 1960</small> File:SU Leo Tolstoi stamp.jpg|<small>Маркаи почтаи ИҶШС, <br> [[1978 год]]</small> File:Stamp of Moldova md621.jpg|<small>[[Маркаи почта]]и [[Молдова]], <br> [[соли 2003]]</small> </gallery></center> ==Эзоҳ== {{эзоҳ}} {{умумӣ}} {{Нависанда-нопурра}} [[Гурӯҳ:Нависандагони адабиёти русӣ]] [[Гурӯҳ:Нависандагони Русия]] 3h8st9x0arnvkge3d2vr5zf9djok6yw 0 21339 1471220 1471052 2026-05-07T23:03:33Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471220 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Раҳмонзода Абдулғаффор Азиз''' (зод. [[29 март]]и [[1961]], [[деҳаи Андароб]]и [[ноҳияи Кӯлоб]]) — ходими давлатӣ, Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2015). == Зиндагинома == Абдулғаффор Раҳмонзода 29 марти соли 1961 дар деҳаи Андароби шаҳри Кӯлоб, таваллуд ёфтааст. Миллаташ тоҷик. Ӯ соли 1978 мактаби миёнаи № 11 шаҳри Кӯлобро хатм намудааст. Соли 1978 ба Донишгоҳи инженерҳои ирригатсия ва механизатсияи хоҷагии қишлоқи шаҳри Тошканд дохил шуда, онро соли 1983 бо ихтисоси инженер-заминсоз хатм намудааст. == Корнома == Солҳои 1983—1984 ба ҳайси иқтисодчии гурӯҳ оид ба татбиқи пешравии илм ва техникаи Раёсати кишоварзии вилояти Кӯлоб кор кардааст. Аз соли 1984 то соли 1988 дар вазифаҳои Котиби кумитаи комсомолии хоҷагии ба номи Жданови ноҳияи Кӯлоб, инструктори шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Мудири Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб, Инструктори Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Брести Ҷумҳурии Белоруссия, Мудири Кобинети корҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Инструктори шуъбаи ташкилии Кумитаи ҳизби коммунисти шаҳри Кӯлоб фаъолият намудааст. Аз соли 1988 то соли 1993 дар вазифаҳои Котиби якуми Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб ва Раиси Иттифоқи ҷавонони шаҳри Кӯлоб интихоб гардида, кор намудааст. Таи солҳои 1993—1996 дар вазифаҳои Мудири Сектори аграрии Корпоратсияи истеҳсолии «Кӯлоб» ва Директори Корхонаи муштараки «Ориёно» кор намудааст. Аз соли 1996 то соли 2005 дар вазифаҳои мутахассис ва Сардори шуъбаи инвеститсияҳои хориҷии Раёсати ташкил ва ҳамоҳангсозии робитаҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Сардори шуъбаи инвеститсияҳои берунаи Раёсати сиёсати сармоягузории Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сардори Раёсати инвеститсияҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст. Соли 2001 Донишгоҳи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистонро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм намудааст. Аз соли 2005 то соли 2006 бо қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаҳои муовини Вазири иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муовини Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор намудааст. Таи солҳои 2009—2010 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи муовини аввали Раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон адои хидмат намудааст. Солҳои 2010—2012 дар вазифаи муовини Раиси вилояти Хатлон кор намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Хатлон интихоб гардидааст. Аз соли 2012 то соли 2015 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи иҷрокунандаи Раис ва Раиси шаҳри Кӯлоб фаъолият намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Кӯлоб интихоб гардидааст. Соли 2014 аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардида то соли 2015 фаъолият намудааст. Моҳи марти соли 2015 Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум интихоб гардида, Муовини Раиси Кумитаи сохтори давлатӣ ва худидоракунии маҳаллӣ Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст. Аз моҳи апрели соли 2020 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини якуми Вазири меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардидааст. == Ҷоизаҳо == Бо ордени «Шараф» дараҷаи 2, Медали ҷашнии «Хадамоти оташнишонии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «20 солагии Кумитаи ҳолатҳои фавқуллода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «15 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Медали ҷашнии «20 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардида, аъзои ифтихории Раёсати Иттифоқи арбобони санъти Тоҷикистон мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.ozodagon.tj/khabarho/tojikiston/3631-2012-01-23-06-34-24 Озодагон — Раҳмонов ислоҳот мекунад.Ҳоло аз барқ шурӯъ кард]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes qz6fik1490k5kc5meffw1i8w6vmgkm1 0 26617 1471219 1372764 2026-05-07T17:55:22Z Andre Engels 98 Тағйири масир ба [[Фурудгоҳи Бохтар]] 1471219 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Фурудгоҳи Бохтар]] bgex58u7fiylgrwj7nk4vut49p92nzj 14 51636 1471231 385701 2026-05-08T03:20:31Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471231 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Илмҳои ёрирасони таърих]] fzmcladco0zosls2t5u9jigshxjox5w 0 53993 1471278 1460248 2026-05-08T11:45:49Z Cicihwahyuni6 39214 /* Molija */ 1471278 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = Apple Inc. |номи аслӣ = Apple Inc. |логотип = Apple logo black.svg |навъ = [[Ширкати саҳомии кушода]] |листинг = [[NASDAQ]]: AAPL ([[S&P 500]], [[Dow Jones Industrial Average|DJIA]]) |таъсисёбӣ = [[1 апрел]]и [[1976]] |асосгузорон = [[Стив Ҷобс]], [[Стив Возняк]], [[Роналд Вейн]] |макон = [[Купертино]], [[Калифорния]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |афроди калидӣ = Тим Кук (директори иҷроия) |бахш = [[Технологияи иттилоотӣ]] |маҳсулот = [[iPhone]], [[Mac]], [[iPad]], [[Apple Watch]], [[AirPods]], [[macOS]], [[iOS]] |гардиш = 383 миллиард доллар ([[2023]]) |даромади соф = 97 миллиард доллар ([[2023]]) |шумораи кормандон = 161,000 нафар ([[2023]]) |сайт = {{URL|apple.com}} }} '''Apple Inc.''' — ширкати амрикоии технологӣ буда, дар [[Купертино]], [[Калифорния]] ҷойгир аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.apple.com/ |title=Apple |publisher=Apple Inc. |lang=en |accessdate=2024-01-01}}</ref> Apple яке аз бузургтарин ширкатҳои технологии ҷаҳон мебошад ва аз рӯи арзиши бозор борҳо мақоми ширкати 1-уми ҷаҳонро дар ихтиёр доштааст. Apple [[1 апрел]]и [[1976]] аз ҷониби [[Стив Ҷобс]], [[Стив Возняк]] ва [[Роналд Вейн]] дар гараж дар [[Купертино]] таъсис ёфтааст. Маҳсулоти маъруфи ширкат: [[iPhone]], [[Mac]], [[iPad]], [[Apple Watch]], [[AirPods]], [[macOS]] ва [[iOS]]. Дар соли [[2023]] фурӯши Apple ба 383 миллиард доллар ва фоидаи соф ба 97 миллиард доллар расид.<ref>{{Cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/pdfs/fy2023-q4/FY23_Q4_Consolidated_Financial_Statements.pdf |title=Apple Reports Fourth Quarter Results |publisher=Apple Inc. |date=2023-11-02 |lang=en |accessdate=2024-01-01}}</ref> == Таърих == === Солҳои аввал (1976–1984) === [[Стив Возняк]] компютери аввали Apple — [[Apple I]] — дар соли [[1976]] тарроҳӣ кард. Ширкат расман [[1 апрел]]и [[1976]] таъсис ёфт. Соли [[1977]] [[Apple II]] нашр шуд — яке аз аввалин компютерҳои шахсии муваффақи тиҷоратӣ дар ҷаҳон. Дар соли [[1984]] Apple [[Macintosh]] — аввалин компютери оммавии бо интерфейси графикӣ — нашр дод.<ref>{{Cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/1984/01/24Apple-Introduces-Macintosh/ |title=Apple Introduces Macintosh |publisher=Apple Newsroom |date=1984-01-24 |lang=en |accessdate=2024-01-01}}</ref> Реклами машҳури «1984» барои Macintosh то имрӯз яке аз беҳтарин рекламаҳои таърих ба ҳисоб меравад. === Буҳрон ва бозгашт (1985–2001) === Соли [[1985]] [[Стив Ҷобс]] аз Apple бо зӯрӣ берун карда шуд. Бе ӯ Apple рӯ ба таназзул ниҳод. Дар соли [[1997]] Apple ширкати NeXT — ки Ҷобс таъсис дода буд — харидорӣ кард ва Ҷобс ба ширкат бозгашт. Дар он сол Apple дар лаби варшикастагӣ буд. Аз соли [[1998]] Ҷобс силсилаи маҳсулоти революционии навро оғоз кард: [[iMac]] (1998), [[iPod]] (2001), [[iTunes]] (2001). === Давраи тиллоӣ (2001–2011) === Дар январи [[2007]] Стив Ҷобс [[iPhone]] муаррифӣ кард — ин рӯйдод саноати смартфонро барои ҳамеша тағйир дод. Соли [[2008]] App Store кушода шуд. Соли [[2010]] [[iPad]] нашр шуд. [[5 октябр]]и [[2011]] Стив Ҷобс даргузашт. Ҷонишини ӯ '''Тим Кук''' — директори амалиётии собиқ — шуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.apple.com/newsroom/2011/10/05Steve-Jobs-1955-2011/ |title=Steve Jobs, 1955–2011 |publisher=Apple Newsroom |date=2011-10-05 |lang=en |accessdate=2024-01-01}}</ref> === Давраи Тим Кук (2011–ҳол) === Тим Кук давраи нав дар Apple оғоз кард: [[Apple Watch]] (2015), [[AirPods]] (2016), [[Apple Silicon]] M1 (2020), [[Apple Vision Pro]] (2024). Дар соли [[2018]] арзиши Apple ба 1 триллион доллар расид — аввалин ширкати амрикоие бо ин арзиш. Дар соли [[2022]] арзиши Apple ба рекорди 3 триллион доллар расид. == Маҳсулот ва хизматҳо == === Сахтафзор === * '''[[iPhone]]''' — смартфон (аз [[2007]]) * '''[[Mac]]''' — компютерҳои MacBook, iMac, Mac Pro (аз [[1984]]) * '''[[iPad]]''' — планшет (аз [[2010]]) * '''[[Apple Watch]]''' — соати ақлманд (аз [[2015]]) * '''[[AirPods]]''' — наушникҳои бесим (аз [[2016]]) * '''[[Apple Vision Pro]]''' — гарнитури фазои омехта (аз [[2024]]) === Нармафзор === * '''[[iOS]] / [[iPadOS]]''' — системаи амалиётии iPhone ва iPad * '''[[macOS]]''' — системаи амалиётии Mac * '''[[watchOS]]''' — системаи амалиётии Apple Watch === Хизматҳо === * '''App Store''' — бозори барномаҳо * '''iCloud''' — нигоҳдории абрӣ * '''Apple Music''' — мусиқии обуна * '''Apple TV+''' — видеои обуна * '''Apple Pay''' — пардохти мобилӣ == Молия == {| class="wikitable" style="font-size:90%; width:70%;" ! Сол !! Фурӯш !! Фоидаи соф !! Кормандон |- | [[2020]] || 274 млрд $ || 57 млрд $ || 147,000 |- | [[2021]] || 366 млрд $ || 95 млрд $ || 154,000 |- | [[2022]] || 394 млрд $ || 100 млрд $ || 164,000 |- | [[2023]] || 383 млрд $ || 97 млрд $ || 161,000 |} <ref>{{Cite web |url=https://investor.apple.com/sec-filings/annual-reports/default.aspx |title=Apple Annual Reports |publisher=Apple Inc. |lang=en |accessdate=2024-01-01}}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> == Пайвандҳо == * [https://www.apple.com/ Сомонаи расмии Apple] * [https://investor.apple.com/ Apple — Маълумоти сармоягузорӣ] * [https://www.apple.com/newsroom/ Apple Newsroom] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои амрикоӣ]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони 1976]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои NASDAQ]] 0nrhlhtqnzecco6lrd00ibvat26905x 0 217674 1471273 1424469 2026-05-08T10:14:22Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471273 wikitext text/x-wiki {{ВМ |Кишвар = Англия }} [[File:Boston - panoramio (2).jpg|thumb|left|Ибодатхонаи англикании ш. Бостон, Линколншир]] {{бознависӣ}} '''Линколншир''' ({{lang-en|Lincolnshire}}) — яке аз шаҳристонҳои [[Англия]] мебошад, ки дар Шарқи кишвар назди соҳили Баҳри Шимолӣ воқеъ аст. Маркази маъмурӣ — шаҳри [[Линколн (Англия)|Линколн]]. Масоҳат — 6 959 км² (ҷойи 2-ум аз рӯи масоҳат). Аҳолӣ — 1,066,100 наф. (2015) (ҷойи -ум аз рӯи шумораи аҳолӣ). == Таърих == == Бахшбандии кишварӣ == Ба ҳайати шаҳристон 7 ноҳия ва 2 воҳиди ягонаи маъмурӣ дохил мешаванд: {| |[[Акс:Lincolnshire numbered districts.png|center]] | # [[Линколн (Англия)|Сити-оф-Линколн]] # [[Кестивени Шимолӣ]] # [[Кестивент Ҷанубӣ]] # [[Холланди Ҷанубӣ]] # [[Бостон (ноҳияи Линколншир)|Бостон]] # [[Линдси Шарқӣ]] # [[Линдси Ғарбӣ]] # [[Линколншири Шимолӣ]] (воҳиди ягонаи маъмурӣ)) # [[Линколншири Шимолу Шарқӣ]] (воҳиди ягонаи маъмурӣ) |} ==Иқтисодиёт== == Аҳолӣ == ==Фарҳанг == === [[Ҷозибаҳои гардишгарӣ]] === === Дин === == Пайвандҳо == * [http://www.lincolnshire-web.co.uk/ Lincolnshire web] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20051231141619/http://www.lincolnshire-web.co.uk/ |date=2005-12-31 }} * [http://www.lincolnshire.gov.uk/ Lincolnshire County Council website] * [http://www.visitlincolnshire.com/ Visitlincolnshire.com] * [http://www.lincolnshireflag.co.uk Official Lincolnshire Flag site] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180810110248/http://lincolnshireflag.co.uk/ |date=2018-08-10 }} * [http://www.lincolnshirelife.co.uk Lincolnshire Life magazine]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ҷуғрофия-нопурра}} {{Authority control}} {{Шаҳристонҳои Англия}} [[Гурӯҳ:Шаҳристони Линколншир]] abbop8sw94d2zt496pqmiya1ll8crdr 0 217811 1471274 1311598 2026-05-08T10:23:37Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471274 wikitext text/x-wiki {{ВМ |Кишвар = Англия }} [[Акс:London Montage 2016.png|thumb|left|Аксҳои Лондон]] {{бознависӣ}} '''Лондони Бузург''' ({{lang-en|Greater London}}) — яке аз шаҳристонҳои [[Англия]] мебошад, ҳамчунин [[Лондон]] мегӯянд. Аз 32 ноҳия (''боро'') ва [[Лондон Сити]] иборат аст. Соли 1965 ҳамчун Шаҳристони Лондон таъсис ёфтааст. Масоҳат — 1 572 км² (ҷойи 9-ум аз рӯи масоҳат). Аҳолӣ — 8 308 400 наф. (2012) (ҷойи 2-ум аз рӯи шумораи аҳолӣ). [[Донишномаи Британника]] ({{lang-en|britannica}}) ''Лондони Бузург''ро Шаҳристони метрополитенӣ номбар кардааст.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/244011/Greater-London Greater London]</ref>, гарчанде чунин мақом надоштааст. == Таърих == Соли 1965 ҳамчун ''Шаҳристони Лондон'' таъсис ёфтааст. Ба ҳайати он: [[Лондон]], Шаҳр-шаҳристон [[Лондон Сити]], қисме аз шаҳристонҳои — [[Мидлсекс]], [[Кент]], [[Суррей]], [[Эссекс]] ва [[Хартфордшир]] ба як воҳиди маъмурӣ-ҳудудӣ муттаҳид шудаанд. == Бахшбандии кишварӣ == Шаҳристони Лондон аз ҷиҳати масоҳат яке ах хурдтарин минтақаҳои Англия ба шумор меравад. Масоҳати он — 1 572 км² ташкил медиҳад. == Ҳокимят ва ҳукумати маҳаллӣ == [[Акс:city.hall.london.arp.jpg|thumb|right|240px|Маъмурияти Шаҳристони Лондон дар толори London City Hall ҷойгир шудааст]] Мэри Лондон ба тарзи овоздиҳии кушоди сокинони шаҳристон интихоб мешавад. 6 май соли 2008 Мэри Лондон [[Борис Ҷонсон]], узви Ҳизби консерватории Бритониёи Кабир интихоб шудааст<ref>{{cite web |url = http://www.london.gov.uk/who-runs-london/mayor/boris-johnson|deadlink=yes|title = Борис Джонсон на сайте Администрации Большого Лондона |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101126093005/http://www.london.gov.uk/who-runs-london/mayor/boris-johnson |archivedate = 2010-11-26 }}</ref>. Ассамблеяи Лондон 25 аъзо дорад: * 14 аъзои Ассамблея — як нафари аз 14 ҳавзаи интихоботии Шаҳристони Лондон; * 11 аъзои Ассамблея — як нафари аз ҷумлаи ҳизбҳои сиёсие, ки, на камтар аз 5% овозҳои интихобкунандагони шаҳристонро соҳиб шудаанд.<ref>{{cite web |url = http://www.london.gov.uk/who-runs-london/the-london-assembly/members|deadlink=yes|title = Состав Лондонской Ассамблеи |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101126100852/http://www.london.gov.uk/who-runs-london/the-london-assembly/members |archivedate = 2010-11-26 }}</ref> == Ноҳияҳои Лондон == {{асосӣ|Борои Лондон}} Шаҳристони Лондон иборат аз 32 ноҳия ([[Борои Лондон]]) аст. Дар қавс шумораи аҳолии ноҳияҳо аз рӯи омори соли [[2011]] оварда шудааст<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-england-and-wales/mid-2011--2011-census-based-/rft---mid-2011--census-based--population-estimates-for-england-and-wales.zip "Table 8a Mid-2011 Population Estimates: Selected age groups for local authorities in England and Wales; estimated resident population;"] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131002054814/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-england-and-wales/mid-2011--2011-census-based-/rft---mid-2011--census-based--population-estimates-for-england-and-wales.zip |date=2013-10-02 }}{{ref-en}} Перепись населения Англии и Уэльса, 2011 год, [[Office for National Statistics|ONS]]</ref>. {| class="standard" | # [[Лондон Сити]] <small> (7 375)</small> # [[Вестминстер]]<small> (219 600) </small> # [[Кенсингтон ва Челси]]<small> (158 300) </small> # [[Ҳаммерсмит ва Фулҳам]]<small> (182 400) </small> # [[Уондсуэрт]]<small> (307 700) </small> # [[Ламбет]]<small> (304 500) </small> # [[Саутуарк]]<small> (288 700) </small> # [[Тауэр Ҳамлетс]]<small> (256 000) </small> # [[Ҳакний]]<small> (247 200) </small> # [[Ислингтон]]<small> (206 300) </small> # [[Камден]]<small> (220 100) </small> # [[Брент]]<small> (312 200) </small> # [[Илинг]]<small> (339 300) </small> # [[Ҳоунслоу]]<small> (254 900) </small> # [[Ричмонд бар Темза]]<small> (187 500) </small> # [[Кингстон бар Темза]]<small> (160 400) </small> |<ol start=17> <li>[[Мертон]]<small> (200 500) </small></li> <li>[[Саттон]]<small> (191 100) </small></li> <li>[[Кройдон]]<small> (364 800) </small></li> <li>[[Бромли]]<small> (310 600) </small></li> <li>[[Луишем]]<small> (276 900) </small></li> <li>[[Гринвич]]<small> (255 500) </small></li> <li>[[Бексли]]<small> (232 800) </small></li> <li>[[Хаверинг]]<small> (237 900) </small></li> <li>[[Баркинг ва Дагенем]]<small> (187 000) </small></li> <li>[[Редбриҷ]]<small> (281 400) </small></li> <li>[[Нюҳем]]<small> (310 500) </small></li> <li>[[Уолтҳем-Форест]]<small> (259 700) </small></li> <li>[[Ҳарринги]]<small> (255 500) </small></li> <li>[[Энфилд]]<small> (313 900) </small></li> <li>[[Барнет]]<small> (357 500) </small></li> <li>[[Ҳарроу]]<small> (240 500) </small></li> <li>[[Ҳиллингдон]]<small> (275 500) </small></li> |} == Аҳолӣ == Дар ҳудуди шаҳристон 8 308 400 нафар (2012) (ҷойи 2-юм аз рӯи шумораи аҳолӣ) истиқомат мекунад. Зичии аҳолӣ — 5285,24 наф./км². == Пайвандҳо == * [http://www.london.gov.uk/ Администрация Большого Лондона] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ҷуғрофия-нопурра}} {{Authority control}} {{Ноҳияҳои Лондон}} {{Шаҳристонҳои Англия}} [[Гурӯҳ:Шаҳристони Лондони Бузург]] meyd4o6uteivpvphy4fmyx2aa7yaf3y 0 287141 1471275 1293678 2026-05-08T10:29:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471275 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Лука Аттанасио''' ({{Lang-it|Luca Attanasio}}; 23 майи 1977, Саронно, Ломбардия — 22 феврали 2021, Гома, ҶД Конго) — дипломати [[итолиё]]вист, ки аз соли 2017 то дами маргаш дар моҳи феврали соли 2021 дар [[Ҷумҳурии Демократии Конго]] (ҶД Конго) сафир буд<ref name="The Guardian">{{Cite news|title=Italian ambassador to DR Congo dies in attack on UN convoy|url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/22/italian-ambassador-to-dr-congo-dies-in-attack-un-convoy-luca-attanasio|accessdate=22 February 2021|work=the Guardian|date=22 February 2021|language=en}}</ref> == Зиндагинома == 23 майи соли 1977 дар [[Саронно]] таваллуд шудааст, дар [[Лимбиат]] ([[Лумбордӣ|вилояти Ломбардия]]) ба воя расидааст<ref name="Giorno">{{Cite news|url=https://www.ilgiorno.it/mondo/attanasio-luca-ambasciatore-1.6052548|title=Chi erano Luca Attanasio e Vittorio Iacovacci|language=it|work=[[Il Giorno (newspaper)|Il Giorno]]|date=22 February 2021|accessdate=22 February 2021|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224123754/https://www.ilgiorno.it/mondo/attanasio-luca-ambasciatore-1.6052548}}</ref>. Вай оиладор ва се фарзанд дошт.<ref name="Ind">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/luca-attanasio-italian-ambassador-killed-congo-b1805540.html|title=Luca Attanasio: Italian ambassador killed in Congo during kidnap attempt|work=[[The Independent]]|date=22 February 2021|accessdate=22 February 2021}}</ref> Соли 2001 Донишгоҳи тиҷоратиро ба номиЛуиҷӣ Бокконӣ бо баҳои аъло хатм намудааст. Соли 2003 ӯ фаъолияти дипломатии худро дар [[Вазорати корҳои хориҷии Италия]] оғоз намуда, дар Дирексияи корҳои иқтисодӣ, Дафтари дастгирии тиҷорат ва сипас дар Котиботи Дирексияи генералии Африқо кор кардааст. Пас аз як сол, ӯ муовини роҳбари котиботи назди муовини котиби давлатӣ оид ба Африқо ва ҳамкории байналмилалӣ шуд. Дар соли 2006, ӯ карераи дипломатиро берун аз Италия оғоз кард, дар шуъбаи иқтисодӣ ва тиҷоратии сафорати Итолиё дар [[Берн]] (2006—2010) ва ба ҳайси консул-генерал дар [[Касабланка]] (2010—2013) кор кард<ref>{{Cite news|title=Luca Attanasio, chi era l'ambasciatore morto in Congo: era tra i diplomatici italiani più giovani nel mondo|url=https://www.ilmessaggero.it/mondo/luca_attanasio_ambasciatore_italiano_morto_chi_e_congo_cosa_e_successo_news_oggi-5783433.html|accessdate=22 February 2021|work=Il Messaggero|date=22 February 2021|language=it}}</ref>. Соли 2013 ӯ ба Италия баргашт ва дар онҷо сардори котиботи Дирексияи кулли ҷаҳонишавӣ ва корҳои ҷаҳонӣ таъйин шуд. Пас аз он ӯ ба [[Африқо]] ҳамчун мушовири аввал дар сафорати Итолиё дар [[Абуҷа]] дар соли 2015 баргашт. Аз 5 сентябри 2017 то дами маргаш, ӯ роҳбари намояндагии дипломатии Италия дар [[Киншаса]] ([[Ҷумҳурии Демократии Конго]]) буд. Дар моҳи октябри сани 31, 2019, ӯ ҳамчун сафири фавқулоддае тасдиқ карда шуд, ки барои кор дар ҶД Конго ваколатдор шудааст<ref name="Ind"/><ref>{{Cite news|title=Luca Attanasio, chi era l'ambasciatore ucciso in Congo|url=https://www.corriere.it/esteri/21_febbraio_22/luca-attanasio-chi-era-l-ambasciatore-ucciso-congo-1ef7c994-7501-11eb-b048-5f97627f6464.shtml|accessdate=22 February 2021|work=Corriere della Sera|date=22 February 2021|language=it}}</ref> ва яке аз ҷавонтарин сафирони Италия гардид.<ref>{{Cite news|url=https://napoli.repubblica.it/cronaca/2020/10/13/foto/premio_nassiriya_per_la_pace_all_ambasciatore_attanasio-270497925/1/|title=Premio Nassiriya per la Pace a Luca Attanasio, ambasciatore italiano in Congo|work=[[la Repubblica]]|date=13 October 2020|accessdate=22 February 2021}}</ref> == Марг == 22 феврали соли 2021, як корвони се мошини [[Барномаи ҷаҳонии озуқаворӣ|Барномаи Ҷаҳонии Озуқаворӣ]], ки дар маҷмӯъ ҳафт нафарро дар бар мегирифт<ref name=":0">{{Cite news|last=Specia|first=Megan|date=22 February 2021|title=Italian Ambassador Among Three Killed in Attack on U.N. Convoy in Congo|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/22/world/africa/italy-ambassador-killed-congo-ambush.html|accessdate=22 February 2021}}</ref> аз Миссияи Устувории Созмони Милали Муттаҳид дар Конго (MONUSCO) фаъолият дошт. Лука Аттанасио дар яке аз мошинҳо буд, ки ба ӯ шаш марди мусаллаҳ ҳамла карданд.<ref>{{Cite news|date=22 February 2021|title=L’ambasciatore Luca Attanasio e il carabiniere Vittorio Iacovacci uccisi in agguato in Congo. Mattarella: “Lutto per servitori dello Stato”|language=it|work=Il Fatto Quotidiano|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2021/02/22/lambasciatore-luca-attanasio-e-il-carabiniere-vittorio-iacovacci-uccisi-in-agguato-in-congo-mattarella-lutto-per-servitori-dello-stato/6109427/|accessdate=22 February 2021}}</ref> Корвон дар маркази Кивуи Шимолӣ, аз маркази маъмурии Гома то Рутшуру, ки 70 километр шимол ҷойгир буд, тавассути боғи миллии Вирунга ҳаракат мекард. Ин ҳамла дар наздикии деҳоти Кибумба ва Канямахоро ба амал омад.<ref name="The Guardian"/> Намояндагони Барномаи Ҷаҳонии Озуқаворӣ гуфтанд, ки ҳамла дар роҳе рух дод, ки қаблан бо мақомот барои сафари бе ҳамроҳ мувофиқа шуда буд.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.wfp.org/news/attack-world-food-programme-field-mission-eastern-democratic-republic-congo|title=Attack on World Food Programme field mission in Eastern Democratic Republic of Congo {{!}} World Food Programme|website=www.wfp.org|lang=en|accessdate=22 February 2021}}</ref> Лука Аттанасио ҳадафи асосии ҳамлагарон гардид<ref>{{Cite news|date=22 February 2021|title=Attentato in RD Congo: morto ambasciatore italiano Luca Attanasio, uccisi anche un carabiniere e l’autista|language=it|work=Fanpage|url=https://www.fanpage.it/esteri/attentato-in-rd-congo-attacco-contro-convoglio-onu-ferito-ambasciatore-italiano-luca-attanasio/|accessdate=22 February 2021}}</ref>. Ҳангоме ки силоҳбадастон ӯро рабуданӣ шуданд, оташ кушоданд ва Мустафо Миламбо, ронандаи конгогии СММ-ро куштанд<ref name="The Guardian"/><ref name=":0"/><ref name=":2">{{Cite news|last=Rome|first=Jeremy Kelly, Kinshasa {{!}} Tom Kington|title=Italian ambassador among three killed in Congolese ambush|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/italian-ambassador-among-three-killed-in-congolese-ambush-6cjq7gww5|accessdate=2021-02-22}}</ref>. Сипас онҳо ба шаш узви дигари колонна таҳдид карда, онҳоро ба ҷангали наздик бурданд.<ref>{{Cite news|date=22 February 2021|title=Congo, uccisi l'ambasciatore italiano Luca Attanasio, un carabiniere della scorta e l'autista – "Portati nella foresta e giustiziati"|language=it|work=TGCom24|url=https://www.tgcom24.mediaset.it/mondo/congo-uccisi-in-un-attacco-lambasciatore-italiano-luca-attanasio-un-carabiniere-della-scorta-e-lautista_29007717-202102k.shtml|accessdate=22 February 2021}}</ref> Вақте ки нерӯҳои амнияти маҳаллӣ пас аз гузоришҳо дар бораи тирпарронӣ ба ҷои ҳодиса ҳозир шуданд, афроди мусаллаҳ карабинери 30-сола Витторио Яковаччиро куштанд ва Лука Аттанасиоро сахт маҷрӯҳ карданд. Сипас ҳамлагарон се гаравгонро рабуда, аз ҷои ҳодиса фирор карданд. Шаҳрванди сеюми Итолиё низ маҷрӯҳ шуд, аммо тавонист фирор кунад<ref name=":1"/><ref>{{Cite news|date=22 February 2021|title=Attanasio e Iacovacci portati nella foresta e uccisi. Congo: tutti gli aggiornamenti|language=it|work=Quotidiano.net|url=https://www.quotidiano.net/esteri/attentato-congo-ambasciatore-italiano-1.6052463|accessdate=22 February 2021}}</ref>. Лука Аттанасио дар ҳолати вазнин дар беморхонаи СММ дар Гома бистарӣ буд, аммо пас аз як соат пас аз бистарӣ шудан аз сабаби хунрезӣ, дар натиҷаи тир ба меъда ҷароҳат бардоштан дар он ҷо фавтид<ref name="BBC">{{Cite news|date=22 February 2021|title=Italian ambassador to DR Congo killed in UN convoy attack|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-56151600|accessdate=22 February 2021}}</ref>. Дар маҷмӯъ, ҳамла се нафарро кушт<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-56151600|title=Italian ambassador to DR Congo killed in UN convoy attack|website=BBC|accessdate=22 February 2021}}</ref>. Лука Аттанасио аввалин сафири хориҷӣ буд, ки аз соли 1997 дар ҶД Конго кушта шуд. Мақомоти маҳаллӣ Қувваҳои демократи озодкунии Руандаро дар даст доштан дар ин ҳамла айбдор карданд. Аммо гурӯҳ масъулиятро рад кард ва ҳамларо маҳкум кард ва онро «беэътиноӣ» номид<ref>{{Cite web|url=https://www.adnkronos.com/attacco-in-congo-commando-di-6-uomini-armati-di-ak47-e-machete_YmcBh3qZUqi1XswyXFZeQ|title="Ambasciatore e carabiniere uccisi dai rapitori"|website=Adnkronos|accessdate=23 February 2021}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Сафирони Италия]] cega77dfkmbcbhq8cg9dudi5w1r2fo9 0 287934 1471223 1441317 2026-05-08T01:11:34Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471223 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | вазифа = [[Сарвазири Қазоқистон]] | тартиб = 11 | парчам = Flag of Kazakhstan.svg | парчам2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | аввалдавр = 25 феврали 2019 | охирдавр = | пешгузашта = [[Сагинтоев Боҳидҷон]] | ҷонишин = | президент = [[Нурсултон Назарбоев]]<br>[[Тоқаев Қосим-Ҷӯмарт]] }} '''Асқар Ӯзақбоевич (Ӯзақбойлӣ) Мамин''' ({{Lang-kk|Асқар Ұзақбайұлы Мамин}}; тав. {{ТаърихиТаваллуд|23|10|1965}}; [[Нурсултон|Селиноград]], [[ҶШС Қазоқистон]], [[Иттиҳоди Шӯравӣ]]) — сиёсатмадори қазоқ. [[Сарвазири Қазоқистон]] аз 25 феврали соли 2019 <ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Досье: Мамин Аскар Узакпаевич|author=|url=https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-mamin-askar-uzakpaevich|work=|date=}}</ref>. Аз моҳи феврали соли 2019 ба ҳайси ҳокими шаҳри [[Нурсултон|Остона]], инчунин [[вазир]]и нақлиёт ва коммуникатсияи [[Қазоқистон|Ҷумҳурии Қазоқистон]] (2005-2006), муовини якуми сарвазири Ҷумҳурии Қазоқистон <ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/53509/naznachen-pervyj-zamestitel-premer-ministra-rk.html|title=Назначен первый заместитель премьер-министра РК|accessdate=2016-09-10}}</ref>, сарвазири Ҷумҳурии Қазоқистон буд. Ӯ аз 21 феврал ба ҳайси сарвазири кишвар фаъолият мекард. == Зиндагинома == Асқар Мамин соли [[Соли 1965|1965]] таваллуд шудааст. Хатмкардаи [[Институти бинокории Целиноград|Донишкадаи муҳандисию сохтмонии Тселиноград]], [[Донишгоҳи иқтисодии Русия Плеханов|Академияи Иқтисоди Русия.]] ба номи Г. В. Плеханов ихтисоси муҳандиси сохтмон, иқтисодчӣ. Аз қабилаи канҷигалии қавми арғин аст <ref>Қанжығалы шежіресi, Құрастырушылар Ғ. Умаров, Қ. Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 — ISBN 9786013026701</ref>. Фаъолияти кории худро ҳамчун монтажчии трести "Селинтяжстрой" оғоз кардааст. Аз [[соли 1996]] то [[Соли 2008|2008]] - муовини якуми раиси шаҳри Остона, муовини вазири нақлиёт ва коммуникатсия, муовини якуми вазири саноат ва савдо, вазири нақлиёт ва коммуникатсияи [[Қазоқистон|Ҷумҳурии Қазоқистон]], ҳокими шаҳри [[Нурсултон|Остона.]] Аз апрели [[Соли 2008|2008]] то 9 сентябри соли 2016 Президенти ҶСК «НК« Қазақстан Темiр Жолы». Аз моҳи сентябри соли 2016 Раиси Шӯрои директорони ҶСК Ширкати Миллии Қазақстан Темiр Жолы. 9 сентябри соли 2016, ӯ муовини якуми сарвазири Ҷумҳурии Қазоқистон дар ҳукумати Бокитҷон Сагинтоев таъйин шуд <ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/ukaz-o-naznachenii-mamina-au-pervym-zamestitelem-premer-ministra-respubliki-kazahstan Указ «О назначении Мамина А. У. первым заместителем премьер-министра Республики Казахстан» — Официальный сайт Президента Республики Казахстан]</ref>. 8 январи соли 2018 муовини якуми сарвазир Асқар Мамин ба Шӯрои директорони ширкати миллии Kazakh Tourism ҳамроҳ шуд <ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/mamin-smenil-dosaeva-v-sovete-direktorov-Kazakh-Tourism-334869 Мамин сменил Досаева в совете директоров Kazakh Tourism]</ref>. 21 феврали соли 2019 ӯ иҷрокунандаи вазифаи сарвазири Ҷумҳурии Қазоқистон таъйин шуд. 25 феврали соли 2019, ӯ ба вазифаи Сарвазири Ҷумҳурии Қазоқистон таъйин карда шуд <ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/4959395-novym-premer-ministrom-kazahstana-stal.html|title=Новым премьер-министром Казахстана стал Аскар Мамин|date=2019-02-25|publisher=Zakon.kz|lang=ru|accessdate=2019-02-25|archivedate=2019-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190226122720/https://www.zakon.kz/4959395-novym-premer-ministrom-kazahstana-stal.html}}</ref>. 29 майи соли 2019 Раёсати Бонки Тавсеъаи Авруосиё Асқар Маминро раиси Раёсати БОР интихоб кард <ref name="автоссылка1"/><ref>[https://kapital.kz/naznacheniya/78615/askar-mamin-izbran-predsedatelem-soveta-eabr.html Аскар Мамин избран председателем совета ЕАБР]</ref><ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/news/all/18535|title=Қазақстан Премьер-Министрі Асқар Мамин Еуразиялық даму банкі Кеңесінің Төрағасы болып сайланды|deadlink=yes|accessdate=2019-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531073100/https://primeminister.kz/kz/news/all/18535|archivedate=2019-05-31}}</ref>. == Ҷоизаҳо == <span>Ҷоизаҳои Қазоқистон</span><div class="NavContent"> {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:left;margin:0.5em 1em 0.5em 0; border:1px #005566 solid; border-collapse:collapse;" ! bgcolor="#f5f5f5" width="20%" |<span style="color:#696969;">Кишвар</span> ! bgcolor="#f5f5f5" width="20%" |<span style="color:#696969;">Сана</span> ! colspan="2" bgcolor="#f5f5f5" width="55%" |<span style="color:#696969;">Награда</span> |- |{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} |1998 | colspan="2" |Медали «Ерен еңбеги үшин» |- |{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} |2006 | colspan="2" |Дорандаи ордени Курмет |- |{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} |2008 | colspan="2" |Медали «10-солагии Остона» |- |{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} |2011 | colspan="2" |Дорандаи ордени «Барис» дараҷаи 2 |- |{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} |2011 | colspan="2" |Сокини фахрии Остона |- |{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} |2012 | colspan="2" |Роҳиоҳанкори шоиста |- |{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} |2013 | colspan="2" |[http://awards.shoutwiki.com/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%C2%AB%D0%9F%D0%BE%D1%87%D1%91%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%C2%BB Сохтмончии шоистаи Қазоқистон] |- |{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} |2018 | colspan="2" |[http://awards.shoutwiki.com/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%C2%AB20_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%C2%BB Медали «20-солагии Остона»] |- |{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} |2020 | colspan="2" |Ордени Назарбоев |} <span>Ҷоизаҳои давлатҳои хориҷӣ</span></div><div class="NavContent"> {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:left;margin:0.5em 1em 0.5em 0; border:1px #005566 solid; border-collapse:collapse;" ! bgcolor="#f5f5f5" width="20%" |<span style="color:#696969;">Кишвар</span> ! bgcolor="#f5f5f5" width="20%" |<span style="color:#696969;">Сана</span> ! colspan="2" bgcolor="#f5f5f5" width="55%" |<span style="color:#696969;">Ҷоиза</span> ! bgcolor="#f5f5f5" width="5%" |<span style="color:#696969;">Литерҳо</span> |- |{{Парчамбандӣ|Фаронса}} |2013 | colspan="2" |Дорандаи ордени Легиони шоиста | |- |{{Парчамбандӣ|Латвия}} |2013 | colspan="2" |Гранд-офитсери Салиби Эътироф | |- |{{Парчамбандӣ|Испания}} |2014 | colspan="2" |Дорандаи Салиби калони ордени «Барои хидматҳои шаҳрвандӣ» | |- |{{Парчамбандӣ|Ӯзбекистон}} |2017 | colspan="2" |Дорандаи ордени Дӯстӣ | |- |[[Акс:Emblem of the Eurasian Economic Union.svg|20x20пкс]] [[Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё|ЕАЭС]] |29 май 2019 | colspan="2" |Медал «Барои саҳм ба рушди Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё» | |} <span>Ҷоизаҳои ташкилотҳои хориҷӣ</span></div><div class="NavContent"> {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:left;margin:0.5em 1em 0.5em 0; border:1px #005566 solid; border-collapse:collapse;" ! bgcolor="#f5f5f5" width="20%" | <span style="color:#696969;">Ташкилот</span> ! bgcolor="#f5f5f5" width="20%" | <span style="color:#696969;">Санаи расондан</span> ! colspan="2" bgcolor="#f5f5f5" width="55%" | <span style="color:#696969;">Мукофот</span> ! bgcolor="#f5f5f5" width="5%" | <span style="color:#696969;">Мактубҳо</span> |- |[[Акс:OrthodoxCross(black,contoured).svg|сарҳад|30x30пкс]] ROC | 2010 | colspan="2" | Шевалиери ордени Шоҳзодаи мубораки муқаддас Даниэли Москва, дараҷаи 3 | |- |} == Парвандаҳо == <gallery class="center"> Askar mamin 2.jpg|<small>Аскар Мамин дар маросими тантанавии гузоштани капсула дар маҳалли лифти оянда барои қабул, тоза, хушк ва нигоҳдории зироатҳои ғалладона дар минтақаи Алма-Ато</small> Аскар Мамин провел переговоры с вице-премьером и министром по делам президента ОАЭ.jpg|<small>Аскар Мамин бо муовини сарвазир ва вазири корҳои президенти АМА музокирот анҷом дод</small> Аскар Мамин в Москве провел встречу с заместителем председателя правительства России Дмитрием Рогозиным.jpg|<small>Аскар Мамин дар Маскав бо муовини сарвазири Русия [[Рогозин, Дмитрий Олегович|Дмитрий Рогозин мулоқот кард]]</small> Аскар Мамин с заместителем премьера Госсовета КНР Чжаном Гаоли.jpg|<small>Аскар Мамин бо муовини сарвазири Шӯрои давлатии Ҷумҳурии Мардумии Чин Чжан Гаоли</small> Аскар Мамин с заместителем председателя правительства России Дмитрием Рогозиным.jpg|<small>Аскар Мамин бо муовини сарвазири Русия [[Рогозин, Дмитрий Олегович|Дмитрий Рогозин]]</small> 1. Аскар Мамин с президентом Туркменистана Гурбангулы Бердымухаммедовым.jpg|<small>Аскар Мамин бо Президенти Туркманистон [[Қурбонгулӣ Бердимуҳаммедов]]</small> Аскар Мамин поручил начать реконструкцию дороги в районе «Алтын Орды» в Алматы.jpg|<small>Аскар Мамин дастур дод, ки таҷдиди роҳи мошингард дар минтақаи "Олтин Орда" -и Алмааторо оғоз кунад</small> </gallery> == Эзоҳ == <references group="" responsive="1"></references> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="ve-ce-branchNode ve-ce-internalItemNode">[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32381067#pos=0;0 Решение Высшего Евразийского экономического совета от 29 мая 2019 года № 3 О награждении медалью «За вклад в развитие Евразийского экономического союза» (г. Нур-Султан)]</span></span> </div> == Манбаъ == {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Мамин, Аскар Узакпаевич}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1965]] [[Гурӯҳ:Зодагони 23 октябр]] [[Гурӯҳ:Сарвазирони Қазоқистон]] gmh433oandjkjr5tcastn1w264hzcx6 0 288530 1471271 1349369 2026-05-08T08:28:06Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ҷойҳои тамошобоб */ 1471271 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Город | номи тоҷикӣ = Айнажи | номи аслӣ = {{lang-lv|Ainaži}} | lat_deg = 57 | lon_deg = 24 | lat_min = 51 | lat_sec = 49 | lon_min = 21 | lon_sec = 31 | CoordAddon = type:city(994)_region:LV | этнохороним = а́йнажец, а́йнажцы<ref>{{книга |автор = Городецкая И.Л., Левашов Е.А. |часть = |заглавие = Русские названия жителей: Словарь-справочник |оригинал = |ссылка = https://books.google.ru/books?ei=qtL5UPz7OOaC4ATq-4CgBQ&hl=ru&id=Do8dAQAAMAAJ&dq=амстердамка&q=айзпуте#search_anchor |издание = |ответственный = |место = {{М.}} |издательство = [[АСТ (издательство)|АСТ]] |год = 2003 |том = |страницы = 22 |страниц = 363 |isbn = 5-17-016914-0 }}</ref> | DST = есть | сайт = }} '''А́йнажи''' ({{lang-lv|{{audio-nohelp|Lv-Ainaži.ogg|Ainaži}}}}, то 1917 ''Ҳайнаш'' ({{Lang-de|Haynasch}}) — шаҳр (аз 1928) дар вилояти Салатсгривм [[Латвия]]. Дар соҳили халиҷи Рига дар назди сарҳади [[Эстония]] ҷойгир аст. То 1 июли 2009 ба н. Лимбаж дохил буд. Дар роҳи калони «Виа Балтика» (шоссе [[Таллин]] — [[Рига]], Е67) ва «Зиемелю стигас» ҷойгир аст. Масофа то шаҳрҳои диг.: [[Рига]] — 116 км, Тсесис — 107 км, Валмиера — 85 км, Пярну — 65 км. Аҳолӣ 891 нафар (2013), аз он ҷумла 92% [[Латвиягӣ|латишҳо]], 3% [[русҳо]], 2% [[Эстонияҳо|эстонҳо]] мебошанд. То соли 1977 роҳи оҳани танги Айнажӣ — Валмиера — Смилтене ба шаҳр роҳ мебурд ва як шохаи роҳи оҳани танг аз Эстония низ ворид мешуд. == Таърих == Дар замонҳои қадим, дар ҷои Айнажии муосир, деҳаи бостонии моҳидории ливӣ буд. Ҷойгоҳи дурдаст ва хилвати он ба он номи ливӣ — Ainagi-ро додааст (Лив.: Танҳо). Бори аввал дар санадҳои расмӣ Айнажи соли 1564 ҳамчун моли тоҷ зикр шудааст. Номи Гайнаш (Ҳайнаш) истифода шудааст. Баъдтар шаҳрак қисми амволи Светсием шуд. Соли 1800 деҳаи Гайнаш ба ихтиёри оилаи баронҳои Мейендорф гузашт. То он вақт, деҳа дорои мулкҳои "Dreimači", "Pittaki", "Pelmes" ва "Sapati" буд. 20 октябри соли 1854, барон [[Мейендорф, Александр Казимирович|Александр Мейендорф]] ин амволро ба маблағи 23000 рубл ба Максимиллиан фон Алдерскрон фурӯхт ва ӯ дар навбати худ онро ба зодаи Бавария Александр Вулф супурд. Созишномаи рента, ки 6 сентябри соли 1856 баста шудааст, Вулфро вазифадор кард, ки даромаднокии амволро беҳтар кунад. Дар давраи ҳукмронии ӯ мулкҳои «Indes», «Baloži», «Ramaņi», «Menģeļi», «Untes», «Puriņi» ва «Kaktiņi», инчунин як бинои хурди манораи чӯбӣ сохта шуда буданд <ref>Оно сгорело в сентябре 1944 года. В 1966 год на его мести была построена Айнажинская начальная школа.</ref>. Волф инчунин дар канори роҳ ба сӯи Пернов майхона ва як корхонаи шиша ва инчунин барои оилааш хонае сохт, ки онро "Baltā muižiņa" номидааст <ref>После Второй мировой войны в доме разместилась основная школа Айнажи.</ref>. Соли 1876 деҳаи Гайнаш ба граф Август Меллин бо нархи 60.050 рубл фурӯхта шуд <ref>[http://www.salacgriva.lv/lat/ainazi/ История Айнажи на сайте Салацгривского края]</ref>. Дар нимаи дуюми асри 19 киштисозӣ ва савдо дар минтақаи Гайнаш фаъолона рушд карданд. Соли 1864, тибқи лоиҳаи [[Кришянис Валдемарс]] капитан Кристиан Далс дар Латвия дар Гайнаш аввалин мактаби баҳриро таъсис дод. Таълим ройгон буд ва ба забонҳои латишӣ, эстонӣ ва баъдтар ба забони русӣ сурат гирифт. Аз замони таъсиси мактаби баҳрӣ, Гайнаш авҷи иқтисодиро ҳис кард. Солҳои 1880—1890, ҳар сол 20-30 капитан мактабро хатм мекарданд. Солҳои 1900-1905 дар Гайнаш бандари тиҷоратӣ сохта шуд. Ба воситаи он галла, зағир ва дигар молҳо содир карда мешуданд. Соли 1912 роҳи дастрасии Волмар (Гайнаш—[[Валмиера|Волмар]]— [[Smiltene|Смилтен]]) кушода шуд. Буҷаи деҳа инчунин бо андоз аз киштиҳо ва боркашонии роҳи оҳан пур карда шуд. Мактаби баҳрӣ то ҷанги [[Ҷанги якуми ҷаҳон|якуми ҷаҳонӣ]] вуҷуд дошт. Аз моҳи июни соли 1915 то апрели 1916 қароргоҳи полки 431-уми пиёдагарди Тихвин, ки соҳили халиҷи Рига ро ҳифз мекард, дар Гайнаш ҷойгир буд. Дар Гайнаш баталйони 1-ум ва 3-юми полк чоркунҷа шуда, хидмати посбониро анҷом доданд, мушоҳида кардани баҳр аз маяк ва бурҷи сохтаро амалӣ мекарданд. Хатти соҳил бо якчанд хатҳои симхор, хандақҳо ва блиндажҳо мустаҳкам карда шуд. Ҳама артиллерияе, ки ба полки 431 таъйин шудааст, дар Гайнаш мутамарказ буд: батареяи 3-юми баталиони артиллерияи 108, дар маҷмӯъ 6 таппонча. Дар сурати пешрафти десанти Олмон, нақшаи эвакуатсияи сарбозон ва сокинони Гайнаш таҳия карда шуд, пулҳо барои тарконидан омода карда шуданд, хатти роҳи оҳан барҳам дода шуд (сентябри 1915), бандар тарконда шуд. Дар охири моҳи майи соли 1916 полки 431-уми Тихвин барои иштирок дар кашфиёти Брусилов ба қаламрави Утриш-Маҷористон интиқол дода шуд. Дар охири моҳи сентябри 1917, 7 ҳавопаймои Олмон ба Гайнаш 15 бомба партофт; дар натиҷаи ин рейд, ду зан кушта ва яке маҷрӯҳ шуд <ref>[[Русское слово (газета)|Русское слово]]. — 1917. — № 220.</ref>. 13 октябри соли 1917 эскадриляи немис ба Гайнаш наздик шуд, ки аз соати 10 то 12 соҳилро тирборон кард <ref>Русское слово. — 1917. — № 236.</ref>. Соли 1920 деҳаи Айнажӣ як воҳиди алоҳидаи мунисипалӣ шуд ва дар соли 1926 Айнажӣ мақоми шаҳрро гирифт. Дар бинои мактаби баҳрӣ тахтаи бандари барқароршуда ва мактаби ибтидоӣ ҷойгир буданд. Сарфи назар аз он, ки солҳои 1920—1930 барои барқарор кардани бандар дар Айнажӣ корҳои азиме анҷом дода шуданд (бандаргоҳ нав шуд, минтақаи обии бандар аз киштиҳои ғарқшуда озод ва амиқтар шуд, маяк сохта шуд ва ғ.) ба сатҳи пеш аз ҷанг расидан ғайриимкон буд. Киштиҳо наметавонистанд ба соҳил фуруд оянд, бинобар ин интиқоли молҳо бо истифода аз баржҳо сурат мегирифт. Айназӣ дар давраи [[Ҷанги дуюми ҷаҳон|Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] азоби зиёд кашид. Мактаби баҳрӣ дубора сӯхт, бандар ва анборҳои ғалладона хароб карда шуданд. Пас аз ҷанг кӯшиши барқарор кардани инфрасохтори бандар сурат гирифт, аммо бунёди бандари Пярну ин корро қатъ кард. Айнажӣ аҳамияти иқтисодии худро гум карда, ба шаҳраки курортӣ табдил ёфт. == Ҷойҳои тамошобоб == [[Акс:Wind_farm_near_Ainaži,_Latvia.JPG|чап|мини|200x200пкс| Генераторҳои бодӣ дар наздикии Айнажӣ]] * [[Генератори шамол|Генераторҳои бод]] дар роҳи «Via Baltica» ҷойгиранд. Аввалин [[Нерӯгоҳи бодӣ]] дар [[Балтика]]. * Осорхонаи макаби баҳрии Айнажӣ. Таърихи аввалин мактаби баҳрии [[Латвия]] ва сохтани киштиҳои бодбонӣ дар соҳили баҳри Балтикро муаррифӣ мекунад. Дар боғ коллексияи ангарҳо ва буйкҳо мавҷуданд. * «Осорхонаи оташнишонон». Айнажӣ ҷамъияти ихтиёрии оташнишонон дорад. Шумо метавонед бо фаъолияти ӯ дар осорхонаи оташнишонҳои Айнажӣ шинос шавед. [[Осорхона]] аксҳоро намоиш медиҳад ва фаъолияти оташнишононро аз ибтидои ҷамъият инъикос мекунад. Насосҳои дастӣ ва моторӣ, сиренаҳои дастӣ барқарор карда шуданд. Мукофотҳои гуногун (медалҳо, ифтихорномаҳои фахрӣ ва вимпелҳо) ба таври васеъ муаррифӣ мешаванд, ҳуҷҷатҳои куҳна, суратмақлисҳо ва бисёр чизҳои дигар пешниҳод карда мешаванд. [[Соли 2004]] Ҷамъияти ихтиёрии оташнишонон прчами худро гирифт. * [[Санги ёдгорӣ|Санги ёдгории]] "Офтоби сафед". Нишони [[ёдгорӣ]], ки [[соли 1998]] сохта шудааст, рамзӣ харитаи сафарҳои баҳрии маллоҳони [[Латвия]] мебошад. * [[Калисои муқаддаси Арсенияи Бузург (Айназӣ)|Калисои Арсении Бузург]] калисои ортодоксӣ (православӣ) аст, ки [[соли 1895]] сохта шудааст. <gallery> Heinaste põhjamuul (2013).JPG| Heinaste tuletorn.JPG| Heinaste õigeusu kirik.JPG| Heinaste merekooli hoone.JPG| Heinaste punamonument (3).JPG| Heinaste häärber.JPG| Heinaste tuletõrjemuuseum 2012.JPG| </gallery> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}}{{Марказҳои вилоятҳои Латвия}}{{Шаҳрҳои Латвия}} == Пайвандҳо == * Роҳнамои минтақаи Лимбаж * [http://www.salacgriva.lv Сомонаи расмии минтақаи Salacgriva]{{ref-lv}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на латышском языке">)</span>{{ref-ru}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на русском языке">)</span>{{ref-en}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span> * [http://www.mesta.lv/index.php?p=11&id=8038 Маълумот дар бораи Айнажи дар портали сайёҳии mesta.lv]{{ref-ru}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на русском языке">)</span> * [http://vietvardi.lgia.gov.lv/vv/to_www_obj.objekts?p_id=66033 Маълумот дар бораи Айнажӣ дар пойгоҳи додаҳои топонимикӣ]{{ref-lv}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на латышском языке">)</span> [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Латвия]] [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]] [[Гурӯҳ:Бандарҳои баҳри Балтика]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини вилояти Салатсгрив]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] hcqkjk0nx7m18b3ffhmav8bbeh6ba0o 0 288635 1471269 1291119 2026-05-08T08:16:41Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Галереяи аксҳо */ ислоҳ 1471269 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Город | номи тоҷикӣ = Акнисте | номи аслӣ = {{lang-lv|Aknīste}} | lat_deg = 56 | lon_deg = 25 | lat_min = 9 | lat_sec = 44 | lon_min = 44 | lon_sec = 28 | CoordAddon = type:city(1237)_region:LV | этнохороним = | DST = есть | сайт = }} '''Акнисте''' — шаҳрест дар ҷануби [[Латвия]], маркази маъмурии [[вилояти Акнисте]]. То 1 июли соли 2009 он қисми [[ноҳияи Екабпилс]] буд. Дар соҳили дарёи Диенвидусея, дар 135 км ҷанубу шарқи [[Рига]] ва 69 км шимолу ғарби [[Даугавпилс]] ҷойгир аст. == Аҳолӣ == Аҳолӣ: 1 январи соли 1488 (1989 с.); 1473 (1995 с.); 1352 (2000 с.); 1220 (2005 с.); 1152 (2010 с.); 1087 (2014 с. ) <ref>Central Statistical Bureau of Latvia. ISG15. Resident Population by town at the beginning of the year</ref>. Дар асри XIX - ибтидои асри ХХ - шаҳраки Окнист, уезди Новоалександровский, вилояти Виленская (аз соли 1842 — Ковно). Соли 1920 дар Окнист 194 яҳудӣ (75%), дар соли 1930 — 176, дар соли 1935 — 199 яҳудӣ (42%) зиндагӣ мекарданд. == Нақлиёт == === Нақлиёти роҳи оҳан === То [[Соли 1972|соли 1972 ба]] роҳи оҳани Акнисте — [[Екабпилс]] вуҷуд дошт. Ҷое, ки хатҳои роҳи оҳан аз Акнисте мегузаштанд, бо тепловози чӯбӣ ишора карда шудааст. === Роҳҳо мошингард === Роҳҳои автомобилгарди минтақавие, ки аз Акнисте мегузаранд * {{Лавҳача-lv|P|73|}} [[Векумниеки|Ветсумниеки]] — [[Нерета]] — [[Subate|Субате]] * {{Лавҳача-lv|P|74}} Акнисте — [[Силини]] === Маршрутҳои асосии автобусҳо === * Акнисте — [[Рига]] * Акнисте — Субате — Илуксте — Даугавпилс * Акнисте — Екабпилс == Галереяи аксҳо == <gallery perrow="4"> Акс:akniste14.JPG|<center><small>Калисои католикӣ</small></center> Акс:akniste4.JPG|<center><small>Дарвозаи боғи Селов</small></center> Акс:akniste1.JPG|<center><small>Поезди чӯбӣ дар сомонаи роҳҳои собиқ</small></center> Акс:akniste2.JPG|<center><small>Истгоҳи автобус</small></center> Акс:Akniste3.JPG|<center><small>Акнисте</small></center> Акс:akniste13.JPG|<center><small>Калисои Лютеранӣ</small></center> Акс:akniste5.JPG|<center><small>Худидоракунии шаҳр</small></center> Акс:akniste6.JPG|<center><small>Беморхона</small></center> Акс:akniste7.JPG|<center><small>Мактаб</small></center> Акс:akniste8.JPG|<center><small>Дафни сарбозони шӯравӣ</small></center> Акс:akniste9.JPG|<center><small>Осорхонаи кишваршиносӣ</small></center> Акс:akniste10.JPG|<center><small>Экспозицияи осорхона</small></center> Акс:Sēļu nams, Aknīste.jpg|<center><small>Хонаи Селвес</small></center> Акс:akniste12.JPG|<center><small>[[Санги ёдгорӣ]] ба таъқибшудагон</small></center> Акс:akniste15.JPG|<center><small>Боғи Селов</small></center> </gallery> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}}{{Шаҳрҳои Латвия}}{{Марказҳои вилоятҳои Латвия}} == Пайвандҳо == * [http://www.akniste.lv Сомонаи расмии минтақаи Акнистӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200814131142/http://www.akniste.lv/ |date=2020-08-14 }}{{ref-lv}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на латышском языке">)</span> * [http://www.mesta.lv/index.php?p=11&id=8041 Маълумот дар бораи Akniste дар портали сайёҳии mesta.lv]{{ref-ru}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на русском языке">)</span> * [http://vietvardi.lgia.gov.lv/vv/to_www_obj.objekts?p_id=50652 Маълумот дар бораи Akniste дар пойгоҳи додаҳои топонимикӣ]{{ref-lv}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на латышском языке">)</span> [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]] h2x6w5i4yfl8k1spqlcrblprx8re7ur 0 292115 1471270 1269641 2026-05-08T08:21:43Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1471270 wikitext text/x-wiki [[Акс:Леся-Українка.JPG|мини|254x254пкс| [[Санги ёдгорӣ|Санги ёдгории]] қабри Леся Украинка дар қабристони "Кӯҳна" -и Байкове]] '''Қабристони Байкове''' ({{Lang-uk|Байкове кладовище}}) — қабристони ёдбудӣ дар [[Киев]], яке аз қадимтарин ва бонуфузтарин дар шаҳр аст. Масоҳати он 72,47 гектарро ташкил медиҳад. Воқеъ дар Байковая Гора дар ноҳияи Голосеевский. == Ном == Ба номи генерал Сергей Василевич Байков (1772-1848), иштирокчии Ҷанги Ватании соли 1812 ва ҷанги Русияву Туркияи солҳои 1828-1829 номгузорӣ шудааст. Пас аз ба нафақа баромадан, генерал дар Киев қарор гирифт ва як фермаро дар соҳили дарёи Либед харид, ки онро ба номи соҳибаш - "фермаи Байков" меноманд. Баъдан, аз хоҷагӣ номи Байкова Гора ва қабристоне, ки дар он ҷойгир аст, ин номро гирифтанд. == Таърих == Қабристони Байкове соли 1834 бо мақсади дафни афроди мазҳаби [[Католисизм|католикӣ]] ва лютеранӣ дар қисмҳои алоҳида кушода шуд. Каме дертар (дар моҳи декабри соли 1834) иҷозат дода шуд, ки дар он ҷо масеҳиёни православӣ дафн карда шаванд. Ҳар як қисм калисои худро дошт. Қабристонро кӯчаи Байков ба ду қисмати нобаробар тақсим кардааст. Қисми ҷанубӣ, хурд - қабристони Байковои кӯҳна, қисми шимолӣ, қисми калон - қабристони Байковои нав, ки онҳо дар солҳои 80 [[Садаи XIX|-уми асри XIX]] ба дафн шурӯъ кардаанд. Қабристони нав бо девори сангин печонида шудааст, ки дарвозаи даромадгоҳи он ҳамчун калисо ороиш ёфтааст. Солҳои 1884-1889 дар қаламрави он Калисои Вознесенский бунёд карда шуд (меъмор Владимир Николаев). Калисои собиқи Дмитриевская дар қабристони Қадим дар солҳои 1890 баста ва барҳам дода шуд; дар ҷои қурбонгоҳи вай санги ёдгорӣ нигоҳ дошта шудааст. Ҳамаи ин криптҳо беназиранд, зеро онҳо тибқи анъанаҳое, ки ба „динҳои мурда“ - православӣ, католикӣ, лютеранӣ мувофиқанд, сохта шудаанд. Аксари навиштаҳо дар солҳои [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]] нобуд карда шуданд. Дар давоми ҷанг, одамон дар «криптҳо» бо тамоми оилаҳо, асосан оилаҳои яҳудӣ пинҳон мешуданд. Баъдтар, «криптҳо» ҳамчун паноҳгоҳ барои бехонагон хидмат мекарданд. Имрӯз «криптҳо» дар ҳолати ногувор қарор доранд, бисёр қабрҳо кушода ва ғорат шудаанд. == Галерея == <gallery widths="180" heights="140" perrow="5" class="center" style="center"> Акс:Байково кладбище Вознесенская церковь.jpg|Калисои сууд Акс:Байково кладбище план-схема.jpg|Нақша-диаграмма Акс:Байково кладбище Лютеранские ворота.jpg|Дарвозаи қабристони Лютеранӣ Акс:Байково кладбище крематорий.jpg|Крематорий </gallery> == Эзоҳ == {{Эзоҳ|refs=<ref name="МР">{{Книга|автор = Рибаков М. О.|заглавие = Невідомі та маловідомі сторінки історії Києва||место = {{К.}}|год = 1997|страницы = 70|isbn = 966-7161-15-3}}</ref>}} [[Гурӯҳ:Қабристонҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Қабристонҳо]] bs18nb86r401xj07cbckm6uibbphxb1 14 314074 1471230 1387311 2026-05-08T03:19:22Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471230 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Гурӯҳ:Пул]] [[Гурӯҳ:Гирдоварӣ]] [[Гурӯҳ:Илмҳои ёрирасони таърих]] 6fq83p4c30hgfunt8pockwezhepqm97 14 314075 1471229 1387315 2026-05-08T03:18:41Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471229 wikitext text/x-wiki {{Catmain}} [[Гурӯҳ:Пул]] [[Гурӯҳ:Илмҳои ёрирасони таърих]] [[Гурӯҳ:Гирдоварӣ]] mzt6eimr50f4tokij7df1xu30m3wxvs 0 316293 1471279 1414005 2026-05-08T11:48:39Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471279 wikitext text/x-wiki {{Олим}} '''Маҳмадамин Оймаҳмадов''' ({{ВД-Дебоча}}) — иқтисоддон, [[давлатмард]] ва дипломати тоҷик, номзади илмҳои иқтисод (1987). == Зиндагинома == Маҳмадамин Оймаҳмадов 4 декабри соли 1950 дар ноҳияи Орҷонкидзеобод, дар оилаи коргар таваллуд шудааст. Баъд аз хатми мактаби ҳаштсола, соли 1964 ба техникуми кооперативии шаҳри Хуҷанд дохил шуда, баъди хатми онҷо соли 1968 ба шуъбаи савдои факултаи иқтисодии [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] дохил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.dialog.tj/news/makhmadamin-ojmakhmadov-tempy-razvitiya-ekonomiki-tadzhikistana-za-30-let-nezavisimosti-ostayutsya-vysokimi|title=Махмадамин Оймахмадов: «Темпы развития экономики Таджикистана за 30 лет независимости остаются высокими»|author=Диалог|website=www.dialog.tj|date=2022-04-30|publisher=Диалог|lang=ru|accessdate=2024-04-18}}{{Пайванди мурда|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Корнома == Соли 1972 баъд аз хатми Донишгоҳ, бо роҳхати Вазорати савдо ба шаҳри Норак сафарбар карда мешавад. Дар тӯли 9 соли фаъолияти корӣ дар шаҳри Норак дар вазифаҳои гуногун кору фаъолият намудааст. Соли 1979 ба вазифаи раиси Ҷамъияти матлуботи шаҳри Орҷонкидзеобод интихоб шуда, 4 сол дар ин вазифа фаъолият менамояд. 4 майи соли 1982 ба вазифаи директори анбори яклухти ҷумҳуриявии шаҳри Душанбе таъйин мешавад ва то соли 1986 дар ин вазифа фаъолият намуда, 18 июни ҳамин сол ба ҳайси корманди илмии Донишкадаи иқтисодии АИ ҶШС Тоҷикистон ба кор шуруъ намуда, соли 1987 рисолаи илмии худро бо мувафаққият ҳимоя намуда, соҳиби унвони номзади илмҳои иқтисодӣ гардидааст. Худи ҳамин сол моҳи март ба вазифаи сардори Сарраёсати савдои молҳои саноатии Тоҷикматлубот таъйин мешавад. Баъди 4 моҳ ба вазифаи инструктори шуъбаи савдои КМ ҲК Тоҷикистон, таъйин мегардад. 6 октябри соли 1988 ба узвияти Шӯрои Ҷамъияти матлуботи вилояти Хатлон пешбарӣ гардида, 18 октябри соли 1988 дар рафти ташкили корҳои муттаҳидсозии вилояти Кулоб ва вилояти Қурғонтеппа, вакилони маҷлиси якҷояи ду вилоят, ӯро ба вазифаи ҷонишини аввали раиси Ҷамъияти матлуботи вилояти Хатлон интихоб менамоянд. 18 декабри соли 1989 ӯро аз нав сардори Сарраёсати савдои Тоҷикматлубот таъйин менамоянд. 28 марти соли 1991 бо қарори Шӯрои вазирони Ҷумҳурии Сотсиалистии Тоҷикистон ба вазифаи ҷонишини Вазири робитаҳои иқтисоди хориҷӣ, 3 майи соли 1992 ба вазифаи мовини Вазири робитаҳои хориҷӣ, 19 январи соли 1993 ба вазифаи ҷонишини аввали раиси Кумитаи давлатии робитаҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2 марти соли 1993 ба вазифаи ҷонишини аввали вазири робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст. 23 январи соли 1995 ӯро ба вазифаи мудири шуъбаи робитаҳои хориҷӣ ва назорати асъори хориҷии Дастгоҳи Иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин намуданд. Маҳмадамин Оймаҳмадов 5 ноябри соли 1998 ба вазифаи ҷонишини раиси намояндагии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Туркия ва 3 августи соли 2004 ба вазифаи ҷонишини раиси намояндагии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Исломии Эрон таъйин шудааст. Маҳмадамин Оймаҳмадов аз 12 апрели соли 2011 ба вазифаи раиси ҶСП қарзии «Арзиш» ва аз 16 августи соли 2011 дар вазифаи ҷонишини раиси Шӯрои нозирони Бонки сармоягузории «Конт» фаъолият намудааст. Ӯ аз 16 августи соли 2011 то 12 феврали соли 2013 дар вазифаи директори ҶДММ «Конт импекс таъминот» ва аз 12 феврали соли 2013 то 1 июли соли 2015 дар вазифаи ҷонишини аввали директори генералии ҶСП «Холдинг конт групп Тоҷикистон» фаъолият намудааст. Аз соли 2018 ӯ ба ҳайси мудири шуъбаи Иттиҳоди давлатҳои мустақили Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа намуда, аз соли 2019 инҷониб дар шуъбаи Осиёи Марказии Институт ба ҳайси ходими пешбари илмӣ фаъолияти илмӣ намудааст. Инчунин ӯ роҳбари илмии лоиҳаи «Тоҷикистон ва кишварҳои Осиёи Марказӣ: самтҳои асосии ҳамкорӣ, мушкилот ва дурнамо» (2019—2023)-и шуъбаи Осиёи Марказии Институти мазкур буд<ref>{{Cite web|url=https://www.osiyoavrupo.tj/tg/post/aet-va-faoliyati-olim-va-i-tisoddoni-varzida-oyma-madov-ma-madamin|title=Ҳаёт ва фаъолияти олим ва иқтисоддони варзида Оймаҳмадов Маҳмадамин|website=www.osiyoavrupo.tj|lang=tg|accessdate=2024-04-18}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фаъолияти илмӣ == Маҳмадамин Оймаҳмадов ғайр аз масоили мубрами иқтисодӣ дар браи гумрук низ соли 1997 китоби дарсии худро ба номи «Асосҳои фаъолияти гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон» бо забони русӣ ва тоҷикӣ таҳия ва ба чоп расонидааст. Соли 1997 бо супориши намояндагии Созмони Милали Муттаҳид бо мақсади дастраси сармоягузорони хориҷӣ гардонидани қонунҳои қабулшудаи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мавриди хоҷагии қишлоқ, китоби худро бо номи «Қонун ва қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи кишоварзӣ» бо ду забон (тоҷикӣ ва англисӣ) ба табъ расонидааст. Инчунин, асарҳои ӯ дар самти иқтисодиёт ба мисли «Асосҳои фаъолияти соҳибкорӣ», «Асосҳои фаъолияти иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва китоби рӯимизии кормандони банк ва молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи «Фарҳанги истилоҳоти бонкдорӣ»-ро бо се забон (тоҷикӣ, русӣ ва англисӣ) ва китоби «Иқтисодиёти Ҷаҳон»-ро таълиф намудааст. Инчунин ӯ дар сафи қувваҳои мусаллаҳи кишвар ҳамчун афсари эҳтиётӣ дар қисми низоми артиши тирандозии механикакунонидашуда номнавис шуда, дорои рутбаи лейтенанти калон мебошад. Маҳмадамин Оймаҳмадов аз мутахассисони шинохтаи самти иқтисоди кишвар буда, дар рушди муносибатҳои байналхалқӣ низ саҳми худро гузошта дар ин замина асари арзишманде таҳти унвони «Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил»-ро бо забонҳои тоҷикӣ ва русӣ таълиф намуда дар созмондиҳӣ ва пешрафти муносибатҳои дипломатӣ низ саҳми назаррас гузоштааст. == Осор == * Основы внешнеэкономической деятельности Республики Таджикистан. (ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ), {{Д.}} : «Дониш», 1996. — 254 с. * Законодательные акты Республики Таджикистан"О внешне экономической деятельности Республики Таджикистан". (ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва инглисӣ). {{Д.}} : «Дониш», 1996. — 804 с. * Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи кишоварзӣ». {{Д.}} : «Дониш», 1997. — 404 с. * Основы предпринимательской деятельности Республики Таджикистан. {{Д.}} : «Дониш», 1998. — 300 с. (ҳамуаллиф О. Б. Бобоев); * Асосҳои фаъолияти гумрукӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон<ref>{{Cite web|url=http://kartoteka.tsulbp.tj/view_kitob.php?id_kit=55|title=Картотека: Асосҳои фаолияти гумрукӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=kartoteka.tsulbp.tj|accessdate=2024-04-18}}</ref>. {{Д.}} : «Дониш», 1998. — 544 с. * Основы таможенного дела<ref>{{Cite book|title=Основы таможенного дела: учебное пособие|url=https://books.google.com/books?id=-HhvQwAACAAJ&newbks=0&hl=ru|publisher=Ирфон|date=1998|isbn=978-5-89855-202-2|language=tg|first=М. О.|last=Оймахмадов}}</ref>. {{Д.}} : «Ирфон», 1998. — 543 с. * Таможенный кодекс Республики Таджикистан. (ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва инглисӣ). {{Д.}} : «Дониш», 1999. — 804 с. * Современные международные банковские термины. (ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва инглисӣ). Теҳрон, «Замон», 2009. — 804 с; * Иқтисодиёти ҷаҳон. Тегеран, «Замон», 2010. — 804 с. * Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил. {{Д.}}: «Ганҷ», 2018. — 272 с. * Содружество Независимых Государств. {{Д.}}: «Ганҷ», 2018. — 304 с. * Шанхайская Организация Сотрудничества. {{Д.}}: «Ганҷ», 2019. — 504 с<ref>{{Cite book|title=Шанхайская организация сотрудничества|url=https://books.google.com/books?id=N4zazwEACAAJ&newbks=0&hl=ru|publisher=Oĭmakhmadov Makhmadamin|date=2019|isbn=978-99975-45-21-3|language=ru|first=М. О.|last=Оймахмадов}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://old.kmt.tj/kitobi-nav-shanhayskaya-organizaciya-sotrudnichestva|title=Китоби нав: “Шанхайская организация сотрудничества”|date=2019-11-13|publisher=КМТ}}</ref>. * Гумрук, {{Д.}}: «Ганҷ», 2022. — 656 с. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} ojy2jle83ned983gh7y4ndmzws621ho 0 317246 1471277 1401142 2026-05-08T11:35:28Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471277 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Сайида Махфии Бадахшӣ''' ({{lang-fa|سیده مخفی بدخشی}}; {{ВД-Дебоча}}) — {{шоир}}и форс-тоҷик. == Зиндагинома == Махфӣ дар хонаводаи номдори мирони Бадахшон соли 1877 дар мавзеи Хулми Тошқурғон, замоне ки падараш дар он ҷо бадарға буд, ба дунё омадааст<ref name=":0">{{Cite web|url=https://osiyoavrupo.tj/index.php/tg/post/makhfii-badakhsh|title=Махфии Бадахшӣ|author=Ғиёсиддин Қодиров|website=osiyoavrupo.tj|date=2021-05-18|lang=tg|accessdate=2024-05-27}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Падараш Мирмуҳаммадшоҳи Оҷиз шоир ва нависанда буда, асари дастнависи манзуму мансури ӯ ба номи «Чорбоғи шоҳӣ» боқӣ мондааст. Модараш Бибӣ Ҷаҳоноро ном дошта, духтари Оқсақол Баҳори Қалуғ буд. Бародаронаш Мирмуҳаммадшоҳ ва Суҳробшоҳ ҳарду аҳли завқ буда, бо тахаллуси [[Ғамгини Бадахшӣ|Ғамгин]] ва Савдо шеър мегуфтанд. Номи аслиаш Саидат ё Саидатуннисо буда, Махфӣ тахаллуси шоириаш мебошад. Махфӣ дар зиндагӣ талхиҳои зиёдеро чашида ва тақрибан нисфи умри худро дар бадарға ва оворагӣ сипарӣ кардааст. Яксола буд, ки падараш вафот мекунад ва дар чорсолагӣ (1298) хонаводааш ба Бадахшон бармегардад. Аммо як сол нагузашта (1299) хонаводааш тавассути сардор Абдуллохони Тухӣ ба Кобул табъид мешавад. Як сол дар Қадаған зиста соли 1300 ба Кобул мерасанд. Вале се моҳ нагузашта, дар 8-солагӣ боқимондаи хонаводаашро ба Қандаҳор бадарға мекунанд ва онҳо 20 сол дар он ҷо мемонанд. Дар аввалҳои салтанати Амир Ҳабибуллохон (салтанат 1901—1918) зоҳиран иҷозати баргашт ҳосил намуда, ба Кобул меояд ва 16 сол дар пойтахт зиндагӣ мекунад. Соли 1914 дар 37-солагӣ ба Бадахшон баргашта дар деҳкадаи Қарақузи наздики Файзобод, дар канори дарёи Кукча сукунат ихтиёр намуд ва саранҷом баъди 87 соли умри пурранҷ соли 1964 аз ҷаҳон чашм пӯшид. Махфӣ тамоми умр муҷаррад, бо тақвою порсо зист ва чунон ки мегӯянд бо орифону олимон ва адибони муосири хеш аз пушти парда суҳбат мекард<ref name=":0" />. Махфӣ на танҳо тахаллуси Зебуниссо(Махфӣ) гирифт, балки ба тарзи зиндагии вай низ пайравӣ намуда, охирҳои умрро бо узлатнишинӢ, дар як гӯшаи Бадахшони Афғонистон гузарондааст<ref>{{Cite news|accessdate=2024-05-27|author=Мирзоҷалоли Шоҳҷамол|date=2011-04-16|language=tg|work=Радиои Озодӣ|title=Дили ҳассоси “парданишинони сухангӯй”|url=https://www.ozodi.org/a/3558614.html}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шоирони асри XIX]] [[Гурӯҳ:Шоирони асри XX]] 1vz3hwj1h0whgwgq9e8lqzdq8n1e67j 0 331247 1471264 1471176 2026-05-08T07:32:14Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Пешниҳодҳои аввалия */ илова 1471264 wikitext text/x-wiki '''Мақбараи Умари Хайём''' (кушода шудааст: 2 апрели соли 1963) — ''Мақбараи Умари Хайём'', яке аз марказҳои сайёҳии Нишопур, рамзи шаҳри [[Нишопур]] ва намунаи барҷастаи меъмории муосири Эрон аст. Онро Ҳушанг Сейҳун тарҳрезӣ карда, [[22 сентябр|22 сентябри]] [[соли 1962]] ба анҷом расонидааст. Тарҳи он бар асоси ҳаёт, замон ва андешаҳои [[Умари Хайём]] сохта шудааст, ки бар асоси се нақши Хайём ҳамчун " [[Риёзиёт|риёзидон]] ", " [[Ахтаршиносӣ|ахтаршинос]] " ва " шоир " сохта шудааст. Сохторҳои атрофи [[мақбара]] касби падари Хайёмро (хаймасозӣ) ба ёд меоранд; Мақбараи Умари Хайём 22 метр баландӣ дорад; сохтори бино он аз бетон бо асли металлӣ иборат аст; ва он дар [[Боғ|боғе]] дар канори ҷанубу шарқии [[Нишопур]] ҷойгир аст. Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1175 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Таърихи мақбараи Хайём == Пешниҳоди Ясой қабул нашуд ва аз ӯ хоҳиш карда шуд, ки нақшаи алоҳидаро барои сохтмони мақбараи Хайём пешниҳод кунад. «مقبره خیام خیلی بد نماست. کراراً بنده آنجا رفته‌ام و هر وقت رفتم حقیقتاً متأثر شده‌ام و هر خارجی که به آنجا می‌آید و این منظره را می‌بیند متأثر می‌شود. با این که می‌دانید رباعیات و اشعار حکیم خیام در اروپا چقدر مورد تقدیر است و با این که ساختمان این مقبره چندان خرجی ندارد چرا ما باید در این کار بی‌اعتنایی کنیم. آن محل در یک جای باصفا و بانزهتی است و در نزدیکی نیشابور واقع است و در مجاورت همان دهی است که خیام در او سکنا داشته است. حالا که خارجی‌ها می‌آیند و می‌خواهند این مقبره را تعمیر کنند، هیچ سزاوار نیست که خودمان این کار را نکنیم و باید دانست همان مفاخری را که حکیم ابوالقاسم فردوسی برای ما تهیه کرده همان مفاخر را هم حکیم خیام تهیه کرده است». === Даврони муосир === ==== Пешниҳодҳои аввалия ==== Дар замони муосир, мақбараи Хайём дар ҷониби шарқии масҷиди Муҳаммад Маҳроқ дар як утоқи хурди айвонмонанд ҷойгир аст. Меҳмонони хориҷие, ки аз [[мақбара]] дидан мекунанд, борҳо дархост кардаанд, ки барои Хайём мақбара сохта шавад, аммо ҳукумати Эрон ба онҳо иҷозат надодааст. Вақте ки Мортимер Дюранд, вазири ваколатдори Бритониё дар Эрон, аз номи маҳфили Умар Хайём дар [[Лондон]], ба [[Носируддиншоҳ|Носируддиншоҳ Қоҷор]] пешниҳод кард, ки дар паҳлӯи Имомзодаи Маҳроқ барои Хайём мақбара сохта шавад, [[Носируддиншоҳ]] посух дод: "Мо дар Эрон шоирон дорем, ки аз Хайём, аз ҷумла худам, хеле беҳтаранд." 8 тираи [[соли 1927]], вақте ки Арбоб Кайхусро, намояндаи зардуштӣ дар Маҷлиси Миллӣ, дархост кард, ки аз буҷаи парлумон бист ҳазор туман барои сохтмони [[Мақбараи Фирдавсӣ]] сарф шавад, Абдуллоҳ Ясой, намояндаи [[Симнон]] ва [[Домғон|Домғон]] пешниҳод кард, ки мақбараи Хайём бо ҳамон маблағ таъмир карда шавад ва гуфт:   Санги оддии ёдгории Хайём то [[соли 1934]] истода буд, вақте ки меҳмонони маросими ифтитоҳи [[Мақбараи Фирдавсӣ]], ки ба [[Тӯс]] мерафтанд, низ ин қабрро зиёрат карданд. Сипас, пешниҳод карда шуд, ки ин оромгоҳро бо роҳи беҳтар ва мувофиқтар аз нав созанд; аз ин рӯ, ҳамзамон бо ҷашни ҳазорсолагии Фирдавсӣ, Анҷумани миллии ёдгориҳо барои Хайём [[оромгоҳ]] сохт. Тарроҳӣ ва сохтмони ин [[сутуни сангӣ]] аз ҷониби Карим Тоҳирзод Беҳзод анҷом дода шудааст. Ин [[мақбара]] дар шакли саҳнаи чоркунҷа ва бинои сангии кушода сохта шудааст, ки дар паҳлӯи мақбара ва масҷиди Муҳаммад Маҳроқ ҷойгир буд. [[Мақбара]] аз ду айвони болоӣ ва поёнӣ ва як девори кӯтоҳи сангии Халаҷ иборат буд, ки дар атрофи макони мақбара ва дар болои мақбара, ки се ё чор метр дуртар аз девори мақбара буд, истифода мешуд; инчунин як сутуни сангӣ бо чор байт аз шоир Малик аш-Шуъора Баҳор, ки бо хати Насталиқ дар он [[кандакорӣ]] шудааст. Ин асар бо роҳи омезиши шаклҳои ғарбӣ ва ороишҳои эронӣ, ки ба асарҳои услуби арт-деко монанданд, сохта шудааст. ==== [[Санги ёдгорӣ]] ==== [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] Монанд ба вазъияти [[мақбараи Фирдавсӣ]] (ки Беҳзод низ масъули сохтмонаш буд), қабр аз ибтидо бо мушкилоти зиёди сохторӣ рӯбарӯ шуд ва аз сабаби набудани таҳкурсии дуруст, он ба зудӣ фурӯ рафтан ва вайрон шудан гирифт. Мақбара дар боғи қадимӣ ҷойгир буда, дорои китобхона, осорхона ва меҳмонхона мебошад. Дар даромадгоҳи [[боғ]] муҷассамаи Хайём гузошта шудааст. Масоҳати боғи Хайём 20 ҳазор метри мураббаъ ва дарозии он 18 метр буда, бо дарахтони санавбар иҳота шудааст. Ин мақбара омехтаи санъати меъмории муосир ва қадимаи Эрон аст, ки аз ҷониби Ҳушанг Сайҳун тарҳрезӣ шудааст. Дар ромб ва навиштаҷоти сафолакдори мақбара, бист [[Рубоӣ|рубоии]] [[Умари Хайём]] бо хати курсив аз ҷониби Муртазо Абдулрасулӣ дар соли 1339 ҳиҷрӣ навишта шудааст. Ин кор таҳти назорати тарроҳ ва [[меъмор]]и бино, [[муҳандис]] Сайҳун, анҷом дода шудааст ва намунаи беназири истифодаи хати курсив дар навиштаҷоти меъморӣ мебошад. Гарчанде ки имрӯз фаромӯш шудааст, хати курсив аввалин [[Хушнависии форсӣ|хати эронӣ]] аст ва дар замони [[Умари Хайём]] дар байни котибон васеъ истифода мешуд. Худи Ҳушанг Сайҳун дар бораи ин бино мегӯяд: ==== Оромгоҳи кунунӣ ==== Пас аз марги [[Умари Хайём]] дар соли 1123 ё 1134, ҷасади ӯ дар қабристони марказии Ҳиро дар [[Нишопур]], ки қабри махсус надошт, дафн карда шуд. [[Низомии Арӯзии Самарқандӣ]] хабар дод, ки соли 1112, зимни мулоқоти дӯстона дар [[Балх]], Хайём гуфт: {{аввали иқтибос}}«Бигзор қабри ман дар ҷое бошад, ки ҳар баҳор шимол [шамол] ба ман гул меборонад».{{охири иқтибос|сарчашма=}} == Сохтори бинои мақбара == Бо дархости Анҷумани миллии ёдгориҳо, Ҷалолуддин Ҳумайӣ аз шеърҳое, ки ба Хайём нисбат дода шудаанд, бист рубоиро интихоб кард ва ин бист рубоиро бо хатти Муртазо Абдулрасулӣ дар рӯи сафолҳои мозаикии кабуди осмонӣ ва зард дар лозенҷҳои таҳкурсии бино (''ҳар як лозенҷ ду рубоӣ дорад'') ҷойгир карданд:   Бино 10 [[сутун]] дорад, ки ''10 аввалин рақами дурақамаи математикӣ ва пойгоҳи асосии рақамҳо мебошад''. Аз ҳар як сутун, ду теғи диагоналӣ ба боло спиралӣ мешаванд, то он даме ки онҳо бо ҳам бархӯрда, боми биноро ташкил медиҳанд ва аз тарафи дигар поён меоянд, ки худ як шакли мураккаби математикӣ аст. Ин шакли геометрӣ ва рақами 10 ҳарду рамзи дониши математикии Хайём мебошанд.Бархӯрди теғҳо бо якдигар фазоҳои пур ва холӣ ва махсусан дар боло ситораҳои ба ҳам печидаро ба вуҷуд меорад, ки тавассути онҳо ''осмони кабуди Нишопур'' намоён аст. Тадриҷан, дар наздикии болои гунбаз, ситораҳо хурдтар мешаванд ва дар ниҳоят ситораи панҷгӯша онҳоро пурра мекунад. Ин ситораҳо ва нақши осмон ба шахсияти астрономии Хайём ишора мекунанд.Теғҳо ба ҳам бархӯрда, даҳ лозенҷи калонро ташкил медиҳанд, ки пур аз сафолҳо бо хатти Насталиқи шикаста, бо тарзи абстрактӣ ва муосир, бо услуби хаттотони бузурге ба монанди Мир Эмод, мебошанд. Рубоиётро Ҷалол Ҳумайӣ ва хаттотро Муртазо Абдул Расулӣ интихоб кардаанд. Ин аввалин бино дар таърихи меъмории Эрон аст, ки аз хатти Насталиқи шикаста истифода кардааст. Даруни ин лозенҷҳо низ пур аз шеърҳо дар шакли гулҳо, баргҳо ва пилта ва оро додашуда бо сафолҳои мозаикӣ мебошад, ки ҳамаи онҳо ба шеъри Хайём ишора мекунанд. == Нигораҳо == [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои қабр]] ; Пояи аввал (ғарбӣ) Ба номи худои раҳмон ва меҳрубон!{{وسطچین}} هو الله تعالی ـ بسم الله الرحمن الرحیم - هو الملک الکریم {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|مرغی دیدم نشسته بر باره طوس|در پیش نهاده کله کیکاووس}} {{Байт|با کله همی گفت که افسوس افسوس|کو بانگ جرس‌ها و کجا ناله کوس}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر انه {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|هر نیک و بدی که در نهاد بشر است|اندوه و غمی که در قضا و قدر است}} {{Байт|با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل|چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} حرره العبد الفقیر المحتاج برحمة الله عبدالرسولی ۱۳۳۹ {{پایان وسطچین}} ; Пояи дуюм {{وسطچین}} بسم الله الرحمن الرحیم وله ایضاً علیه الرحمة والغفران {{پایان وسطچین}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن|فردا که نیامده‌ست فریاد مکن}} {{Байт|ربر نامده و گذشته بنیاد مکن|حالی خوش باش و عمر بر باد مکن}} {{Поёни шеър}}{{Шеър}} {{Байт|دشمن به غلط گفت که من فلسفیم|ایزد داند که آنچه او گفت نیم}} {{Байт|لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام|آخر کم از آنکه من بدانم که کیم}} {{Поёни шеър}} ; Пояи сеюм {{وسطچین}} هو الله تعالی {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|هم دانهٔ امید به خرمن ماند|هم باغ و سرای بی تو و من ماند}} {{Байт|سیم و زر خویش از درمی تا به جوی|با دوست بخور گرنه به دشمن ماند}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش|دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش}} {{Байт|ناگاه یکی کوزه برآورد خروش|کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش}} {{Поёни шеър}} ; Пояи чорум {{Шеър}} {{Байт|در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست|او را نه بدایت نه نهایت پیداست}} {{Байт|کس می‌نزند دمی در این معنی راست|کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه وغفر الله له حقیقة الحق سبحانه و تعالی {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|هر سبزه که بر کنار جویی رسته است|گویی ز لب فرشته‌خویی رسته است}} {{Байт|پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی|کان سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته است}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو العزیز هو العلی الأکبر وله رحمة الله علیه خیام علیه الرحمة والغفران فرماید {{پایان وسطچین}} ; Пояи панҷум {{Шеър}} {{Байт|آنانکه محیط فضل و آداب شدند|در جمع کمال شمع اصحاب شدند}} {{Байт|ره زین شب تاریک نبردند برون|گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|ای دل همه اسباب جهان خواسته گیر|باغ طربت به سبزه آراسته گیر}} {{Байт|و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم|بنشسته و بامداد برخاسته گیر}} {{Поёни шеър}}{{Шеър}} {{Байт|این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست|در بند سر زلف نگاری بوده‌ست}} {{Байт|این دسته که بر گردن او می‌بینی|دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست}} {{Поёни шеър}} ; Пояи шашум {{وسطچین}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی. هو الله تعالی. بسم الله الرحمن الرحیم {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست|بی بادهٔ گل‌رنگ نمی‌باید زیست}} {{Байт|این سبزه که امروز تماشاگه ماست|تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست؟}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نواند|هر کس به مراد خویش یک تک بدوند}} {{Байт|این کهنه‌جهان به کس نماند باقی|رفتند و رویم دیگر آیند و روند}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳафтум {{وسطچین}} هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم حکیم عمر خیام علیه الرحمة و الغفران فرماید {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|ای دوست غم جهان فرسوده مخور|بیهوده غم جهان فرسوده مخور}} {{Байт|چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید|خوش باش غم بوده و نابوده مخور}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد|چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد}} {{Байт|گر چشمه زمزمی و گر آب حیات|آخر به دل خاک فرو خواهی شد}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳаштум {{وسطچین}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی. بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی|معذوری اگر در طلبش می‌کوشی}} {{Байт|باقی همه رایگان نیرزد هشدار|تا عمر گرانبها بدان نفروشی}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه وغفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|ما لعبتگانیم و فلک لعبت‌باز|از روی حقیقتی نه از روی مجاز}} {{Байт|یک‌چند درین بساط بازی کردیم|رفتیم به صندوق عدم یک‌یک باز!}} {{Поёни шеър}} ; Пояи нӯҳум {{وسطچین}} بسم الله الرحمن الرحیم و له ایضاً علیه رحمة و الغفران {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ|پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ}} {{Байт|می نوش که بعد از من و تو ماه بسی|از سلخ به غره آید از غره به سلخ}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} و له رحمة علیه و الغفران {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|برخیز و مخور غم جهان گذران|بنشین و دمی به شادمانی گذران}} {{Байт|در طبع جهان اگر وفایی بودی|نوبت بتو خود نیامدی از دگران}} {{Поёни шеър}} ; Пояи даҳум <gallery caption="Мақбараи Хайём"> Акс:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|пайванд=پرونده:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|алт=نقاشی از آرامگاه قدیم عمر خیام، سیمپسون| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Расми қабри қадимии Умари Хайём, Симпсон] Акс:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|пайванд=پرونده:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|алт=«در آرامگاه خیام» اثر Jay Hambidge در سفرنامه از «قسطنطنیه تا نیشابور»| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg «Дар мақбараи Хайём»-и Ҷей Ҳамбиҷ дар сафарнома аз «Қонстантинопол то Нишопур»] Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg Акс:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=زیر سقف مقبره در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Дар зери боми мақбара шабона] Акс:سقف_آرامگاه_خیام.jpg|пайванд=پرونده:سقف_آرامگاه_خیام.jpg Акс:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|пайванд=پرونده:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|алт=آرامگاه خیام در حال ساخت| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Хайём дар ҳоли сохтмон аст] Акс:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Умари Хайём шабона] Акс:Khayam,_neyshabur.jpg|пайванд=پرونده:Khayam,_neyshabur.jpg Акс:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| Акси мақбараи Умари Хайём Акс:Khayyamtomb97.jpg|пайванд=پرونده:Khayyamtomb97.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём] Акс:خیام_مزار.jpg|пайванд=پرونده:خیام_مزار.jpg|алт=سنگ قبر خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Санги мақбараи Хайём] Акс:Khayam.jpg22.jpg|пайванд=پرونده:Khayam.jpg22.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём дар шаб.] Акс:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=مقبره قدیمی عمر خیام، واقع در فلکه خیام نیشابور| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи қадимии Умар Хайём пеш аз сохтмони мақбараи кунунӣ, ки дар майдони Хайём, Нишобур ҷойгир аст.] Акс:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|пайванд=پرونده:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|алт=مقبره امام‌زاده محروق، در مجاورت باغ آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Имомзода Маҳруғ, дар паҳлӯи боғи қабри Хайём.] Акс:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|пайванд=پرونده:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|алт=ستون‌های یادبود دروازه‌های نیشابور، در نزدیکی بلوار منتهی به آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Сутунҳои ёдгорӣ дар назди дарвозаҳои Нишопур, дар наздикии хиёбоне, ки ба сӯи қабри Хайём мебарад] Акс:نیشابور.jpg|пайванд=پرونده:نیشابور.jpg Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg </gallery>{{Эзоҳ|۲}}{{Портал|نیشابور|معماری}}{{خیام}} == Нигаред== * [[Мақбараи Саъдӣ]] * [[Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ]] * [[Мақбараи Фирдавсӣ]] == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Феҳристи ёдгориҳои миллии шаҳри Нишопур == Манобеъ == * Ҳошим Ҷаводзода, 2001, Китобхонаи Хуросон, Маркази таблиғотии Эрони Нав * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишобурӣ] * Рубоиёти Ҳаким Умари Хайём, таҳрири Нисо Ҳамзазода, Муқаддима: Доктор Муҳаммад Ҳасани Сайдон, Чопкунанда: Ширкати чопи абрешими Рашт * Ҳабибулло Фазоалӣ, Атласи хат, матбааи Машъал, Исфаҳон 1350 * Ҳусейн Баҳр-ул-Олумӣ, Дафтари кории Анҷумани корҳои миллӣ, Теҳрон 1976 * [https://web.archive.org/web/20101119135608/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=12444 Arch Net] * [https://web.archive.org/web/20160529152146/http://www.khayyamnameh.ir/باغ-آرامگاه-خيام-زبان-اولين-نگهبان/ Боғ ва қабри Хайём аз суханони аввалин нигаҳбони он] == Пайванди беруна == * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишопурӣ] * [https://www.mizanonline.ir/fa/news/145747/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 Нигоҳе ба "Мақбараи Хайём", як макони сайёҳӣ дар Хуросони Разавӣ + аксҳо] - Агентии иттилоотии Мизон * [https://web.archive.org/web/20140329230923/http://551.ir/fa/neyshabur/tourism/تصاویر-360-درجه-از-باغ-آرامگاه-خیام Тасвирҳои 360-дараҷаи боғи қабри Хайём], рӯзи Нишопур {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Нишопур]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Хаём]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] fng5s3lrz72rpilxiet4r4e0vbex4o3 1471265 1471264 2026-05-08T07:37:06Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Пешниҳодҳои аввалия */ 1471265 wikitext text/x-wiki '''Мақбараи Умари Хайём''' (кушода шудааст: 2 апрели соли 1963) — ''Мақбараи Умари Хайём'', яке аз марказҳои сайёҳии Нишопур, рамзи шаҳри [[Нишопур]] ва намунаи барҷастаи меъмории муосири Эрон аст. Онро Ҳушанг Сейҳун тарҳрезӣ карда, [[22 сентябр|22 сентябри]] [[соли 1962]] ба анҷом расонидааст. Тарҳи он бар асоси ҳаёт, замон ва андешаҳои [[Умари Хайём]] сохта шудааст, ки бар асоси се нақши Хайём ҳамчун " [[Риёзиёт|риёзидон]] ", " [[Ахтаршиносӣ|ахтаршинос]] " ва " шоир " сохта шудааст. Сохторҳои атрофи [[мақбара]] касби падари Хайёмро (хаймасозӣ) ба ёд меоранд; Мақбараи Умари Хайём 22 метр баландӣ дорад; сохтори бино он аз бетон бо асли металлӣ иборат аст; ва он дар [[Боғ|боғе]] дар канори ҷанубу шарқии [[Нишопур]] ҷойгир аст. Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1175 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Таърихи мақбараи Хайём == Пешниҳоди Ясой қабул нашуд ва аз ӯ хоҳиш карда шуд, ки нақшаи алоҳидаро барои сохтмони мақбараи Хайём пешниҳод кунад. «مقبره خیام خیلی بد نماست. کراراً بنده آنجا رفته‌ام و هر وقت رفتم حقیقتاً متأثر شده‌ام و هر خارجی که به آنجا می‌آید و این منظره را می‌بیند متأثر می‌شود. با این که می‌دانید رباعیات و اشعار حکیم خیام در اروپا چقدر مورد تقدیر است و با این که ساختمان این مقبره چندان خرجی ندارد چرا ما باید در این کار بی‌اعتنایی کنیم. آن محل در یک جای باصفا و بانزهتی است و در نزدیکی نیشابور واقع است و در مجاورت همان دهی است که خیام در او سکنا داشته است. حالا که خارجی‌ها می‌آیند و می‌خواهند این مقبره را تعمیر کنند، هیچ سزاوار نیست که خودمان این کار را نکنیم و باید دانست همان مفاخری را که حکیم ابوالقاسم فردوسی برای ما تهیه کرده همان مفاخر را هم حکیم خیام تهیه کرده است». === Даврони муосир === ==== Пешниҳодҳои аввалия ==== Дар замони муосир, мақбараи Хайём дар ҷониби шарқии масҷиди Муҳаммад Маҳроқ дар як утоқи хурди айвонмонанд ҷойгир аст. Меҳмонони хориҷие, ки аз [[мақбара]] дидан мекунанд, борҳо дархост кардаанд, ки барои Хайём мақбара сохта шавад, аммо ҳукумати Эрон ба онҳо иҷозат надодааст. Вақте ки Мортимер Дюранд, вазири ваколатдори Бритониё дар Эрон, аз номи маҳфили Умар Хайём дар [[Лондон]], ба [[Носируддиншоҳ|Носируддиншоҳ Қоҷор]] пешниҳод кард, ки дар паҳлӯи Имомзодаи Маҳроқ барои Хайём мақбара сохта шавад, [[Носируддиншоҳ]] посух дод:{{аввали иқтибос}} "Мо дар Эрон шоирон дорем, ки аз Хайём, аз ҷумла худам, хеле беҳтаранд." {{охири иқтибос|сарчашма=}} 8 тираи [[соли 1927]], вақте ки Арбоб Кайхусро, намояндаи зардуштӣ дар Маҷлиси Миллӣ, дархост кард, ки аз буҷаи парлумон бист ҳазор туман барои сохтмони [[Мақбараи Фирдавсӣ]] сарф шавад, Абдуллоҳ Ясой, намояндаи [[Симнон]] ва [[Домғон|Домғон]] пешниҳод кард, ки мақбараи Хайём бо ҳамон маблағ таъмир карда шавад ва гуфт: {{аввали иқтибос}}Санги оддии ёдгории Хайём то [[соли 1934]] истода буд, вақте ки меҳмонони маросими ифтитоҳи [[Мақбараи Фирдавсӣ]], ки ба [[Тӯс]] мерафтанд, низ ин қабрро зиёрат карданд.{{охири иқтибос|сарчашма=}} Сипас, пешниҳод карда шуд, ки ин оромгоҳро бо роҳи беҳтар ва мувофиқтар аз нав созанд; аз ин рӯ, ҳамзамон бо ҷашни ҳазорсолагии Фирдавсӣ, Анҷумани миллии ёдгориҳо барои Хайём [[оромгоҳ]] сохт. Тарроҳӣ ва сохтмони ин [[сутуни сангӣ]] аз ҷониби Карим Тоҳирзод Беҳзод анҷом дода шудааст. Ин [[мақбара]] дар шакли саҳнаи чоркунҷа ва бинои сангии кушода сохта шудааст, ки дар паҳлӯи мақбара ва масҷиди Муҳаммад Маҳроқ ҷойгир буд. [[Мақбара]] аз ду айвони болоӣ ва поёнӣ ва як девори кӯтоҳи сангии Халаҷ иборат буд, ки дар атрофи макони мақбара ва дар болои мақбара, ки се ё чор метр дуртар аз девори мақбара буд, истифода мешуд; инчунин як сутуни сангӣ бо чор байт аз шоир Малик аш-Шуъора Баҳор, ки бо хати Насталиқ дар он [[кандакорӣ]] шудааст. Ин асар бо роҳи омезиши шаклҳои ғарбӣ ва ороишҳои эронӣ, ки ба асарҳои услуби арт-деко монанданд, сохта шудааст. ==== [[Санги ёдгорӣ]] ==== [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] Монанд ба вазъияти [[мақбараи Фирдавсӣ]] (ки Беҳзод низ масъули сохтмонаш буд), қабр аз ибтидо бо мушкилоти зиёди сохторӣ рӯбарӯ шуд ва аз сабаби набудани таҳкурсии дуруст, он ба зудӣ фурӯ рафтан ва вайрон шудан гирифт. Мақбара дар боғи қадимӣ ҷойгир буда, дорои китобхона, осорхона ва меҳмонхона мебошад. Дар даромадгоҳи [[боғ]] муҷассамаи Хайём гузошта шудааст. Масоҳати боғи Хайём 20 ҳазор метри мураббаъ ва дарозии он 18 метр буда, бо дарахтони санавбар иҳота шудааст. Ин мақбара омехтаи санъати меъмории муосир ва қадимаи Эрон аст, ки аз ҷониби Ҳушанг Сайҳун тарҳрезӣ шудааст. Дар ромб ва навиштаҷоти сафолакдори мақбара, бист [[Рубоӣ|рубоии]] [[Умари Хайём]] бо хати курсив аз ҷониби Муртазо Абдулрасулӣ дар соли 1339 ҳиҷрӣ навишта шудааст. Ин кор таҳти назорати тарроҳ ва [[меъмор]]и бино, [[муҳандис]] Сайҳун, анҷом дода шудааст ва намунаи беназири истифодаи хати курсив дар навиштаҷоти меъморӣ мебошад. Гарчанде ки имрӯз фаромӯш шудааст, хати курсив аввалин [[Хушнависии форсӣ|хати эронӣ]] аст ва дар замони [[Умари Хайём]] дар байни котибон васеъ истифода мешуд. Худи Ҳушанг Сайҳун дар бораи ин бино мегӯяд: ==== Оромгоҳи кунунӣ ==== Пас аз марги [[Умари Хайём]] дар соли 1123 ё 1134, ҷасади ӯ дар қабристони марказии Ҳиро дар [[Нишопур]], ки қабри махсус надошт, дафн карда шуд. [[Низомии Арӯзии Самарқандӣ]] хабар дод, ки соли 1112, зимни мулоқоти дӯстона дар [[Балх]], Хайём гуфт: {{аввали иқтибос}}«Бигзор қабри ман дар ҷое бошад, ки ҳар баҳор шимол [шамол] ба ман гул меборонад».{{охири иқтибос|сарчашма=}} == Сохтори бинои мақбара == Бо дархости Анҷумани миллии ёдгориҳо, Ҷалолуддин Ҳумайӣ аз шеърҳое, ки ба Хайём нисбат дода шудаанд, бист рубоиро интихоб кард ва ин бист рубоиро бо хатти Муртазо Абдулрасулӣ дар рӯи сафолҳои мозаикии кабуди осмонӣ ва зард дар лозенҷҳои таҳкурсии бино (''ҳар як лозенҷ ду рубоӣ дорад'') ҷойгир карданд:   Бино 10 [[сутун]] дорад, ки ''10 аввалин рақами дурақамаи математикӣ ва пойгоҳи асосии рақамҳо мебошад''. Аз ҳар як сутун, ду теғи диагоналӣ ба боло спиралӣ мешаванд, то он даме ки онҳо бо ҳам бархӯрда, боми биноро ташкил медиҳанд ва аз тарафи дигар поён меоянд, ки худ як шакли мураккаби математикӣ аст. Ин шакли геометрӣ ва рақами 10 ҳарду рамзи дониши математикии Хайём мебошанд.Бархӯрди теғҳо бо якдигар фазоҳои пур ва холӣ ва махсусан дар боло ситораҳои ба ҳам печидаро ба вуҷуд меорад, ки тавассути онҳо ''осмони кабуди Нишопур'' намоён аст. Тадриҷан, дар наздикии болои гунбаз, ситораҳо хурдтар мешаванд ва дар ниҳоят ситораи панҷгӯша онҳоро пурра мекунад. Ин ситораҳо ва нақши осмон ба шахсияти астрономии Хайём ишора мекунанд.Теғҳо ба ҳам бархӯрда, даҳ лозенҷи калонро ташкил медиҳанд, ки пур аз сафолҳо бо хатти Насталиқи шикаста, бо тарзи абстрактӣ ва муосир, бо услуби хаттотони бузурге ба монанди Мир Эмод, мебошанд. Рубоиётро Ҷалол Ҳумайӣ ва хаттотро Муртазо Абдул Расулӣ интихоб кардаанд. Ин аввалин бино дар таърихи меъмории Эрон аст, ки аз хатти Насталиқи шикаста истифода кардааст. Даруни ин лозенҷҳо низ пур аз шеърҳо дар шакли гулҳо, баргҳо ва пилта ва оро додашуда бо сафолҳои мозаикӣ мебошад, ки ҳамаи онҳо ба шеъри Хайём ишора мекунанд. == Нигораҳо == [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои қабр]] ; Пояи аввал (ғарбӣ) Ба номи худои раҳмон ва меҳрубон!{{وسطچین}} هو الله تعالی ـ بسم الله الرحمن الرحیم - هو الملک الکریم {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|مرغی دیدم نشسته بر باره طوس|در پیش نهاده کله کیکاووس}} {{Байт|با کله همی گفت که افسوس افسوس|کو بانگ جرس‌ها و کجا ناله کوس}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر انه {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|هر نیک و بدی که در نهاد بشر است|اندوه و غمی که در قضا و قدر است}} {{Байт|با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل|چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} حرره العبد الفقیر المحتاج برحمة الله عبدالرسولی ۱۳۳۹ {{پایان وسطچین}} ; Пояи дуюм {{وسطچین}} بسم الله الرحمن الرحیم وله ایضاً علیه الرحمة والغفران {{پایان وسطچین}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن|فردا که نیامده‌ست فریاد مکن}} {{Байт|ربر نامده و گذشته بنیاد مکن|حالی خوش باش و عمر بر باد مکن}} {{Поёни шеър}}{{Шеър}} {{Байт|دشمن به غلط گفت که من فلسفیم|ایزد داند که آنچه او گفت نیم}} {{Байт|لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام|آخر کم از آنکه من بدانم که کیم}} {{Поёни шеър}} ; Пояи сеюм {{وسطچین}} هو الله تعالی {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|هم دانهٔ امید به خرمن ماند|هم باغ و سرای بی تو و من ماند}} {{Байт|سیم و زر خویش از درمی تا به جوی|با دوست بخور گرنه به دشمن ماند}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش|دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش}} {{Байт|ناگاه یکی کوزه برآورد خروش|کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش}} {{Поёни шеър}} ; Пояи чорум {{Шеър}} {{Байт|در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست|او را نه بدایت نه نهایت پیداست}} {{Байт|کس می‌نزند دمی در این معنی راست|کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه وغفر الله له حقیقة الحق سبحانه و تعالی {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|هر سبزه که بر کنار جویی رسته است|گویی ز لب فرشته‌خویی رسته است}} {{Байт|پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی|کان سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته است}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو العزیز هو العلی الأکبر وله رحمة الله علیه خیام علیه الرحمة والغفران فرماید {{پایان وسطچین}} ; Пояи панҷум {{Шеър}} {{Байт|آنانکه محیط فضل و آداب شدند|در جمع کمال شمع اصحاب شدند}} {{Байт|ره زین شب تاریک نبردند برون|گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|ای دل همه اسباب جهان خواسته گیر|باغ طربت به سبزه آراسته گیر}} {{Байт|و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم|بنشسته و بامداد برخاسته گیر}} {{Поёни шеър}}{{Шеър}} {{Байт|این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست|در بند سر زلف نگاری بوده‌ست}} {{Байт|این دسته که بر گردن او می‌بینی|دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست}} {{Поёни шеър}} ; Пояи шашум {{وسطچین}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی. هو الله تعالی. بسم الله الرحمن الرحیم {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست|بی بادهٔ گل‌رنگ نمی‌باید زیست}} {{Байт|این سبزه که امروز تماشاگه ماست|تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست؟}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نواند|هر کس به مراد خویش یک تک بدوند}} {{Байт|این کهنه‌جهان به کس نماند باقی|رفتند و رویم دیگر آیند و روند}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳафтум {{وسطچین}} هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم حکیم عمر خیام علیه الرحمة و الغفران فرماید {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|ای دوست غم جهان فرسوده مخور|بیهوده غم جهان فرسوده مخور}} {{Байт|چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید|خوش باش غم بوده و نابوده مخور}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد|چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد}} {{Байт|گر چشمه زمزمی و گر آب حیات|آخر به دل خاک فرو خواهی شد}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳаштум {{وسطچین}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی. بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی|معذوری اگر در طلبش می‌کوشی}} {{Байт|باقی همه رایگان نیرزد هشدار|تا عمر گرانبها بدان نفروشی}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه وغفر الله له {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|ما لعبتگانیم و فلک لعبت‌باز|از روی حقیقتی نه از روی مجاز}} {{Байт|یک‌چند درین بساط بازی کردیم|رفتیم به صندوق عدم یک‌یک باز!}} {{Поёни шеър}} ; Пояи нӯҳум {{وسطچین}} بسم الله الرحمن الرحیم و له ایضاً علیه رحمة و الغفران {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ|پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ}} {{Байт|می نوش که بعد از من و تو ماه بسی|از سلخ به غره آید از غره به سلخ}} {{Поёни шеър}}{{وسطچین}} و له رحمة علیه و الغفران {{پایان وسطچین}}{{Шеър}} {{Байт|برخیز و مخور غم جهان گذران|بنشین و دمی به شادمانی گذران}} {{Байт|در طبع جهان اگر وفایی بودی|نوبت بتو خود نیامدی از دگران}} {{Поёни шеър}} ; Пояи даҳум <gallery caption="Мақбараи Хайём"> Акс:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|пайванд=پرونده:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|алт=نقاشی از آرامگاه قدیم عمر خیام، سیمپسون| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Расми қабри қадимии Умари Хайём, Симпсон] Акс:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|пайванд=پرونده:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|алт=«در آرامگاه خیام» اثر Jay Hambidge در سفرنامه از «قسطنطنیه تا نیشابور»| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg «Дар мақбараи Хайём»-и Ҷей Ҳамбиҷ дар сафарнома аз «Қонстантинопол то Нишопур»] Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg Акс:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=زیر سقف مقبره در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Дар зери боми мақбара шабона] Акс:سقف_آرامگاه_خیام.jpg|пайванд=پرونده:سقف_آرامگاه_خیام.jpg Акс:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|пайванд=پرونده:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|алт=آرامگاه خیام در حال ساخت| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Хайём дар ҳоли сохтмон аст] Акс:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Умари Хайём шабона] Акс:Khayam,_neyshabur.jpg|пайванд=پرونده:Khayam,_neyshabur.jpg Акс:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| Акси мақбараи Умари Хайём Акс:Khayyamtomb97.jpg|пайванд=پرونده:Khayyamtomb97.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём] Акс:خیام_مزار.jpg|пайванд=پرونده:خیام_مزار.jpg|алт=سنگ قبر خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Санги мақбараи Хайём] Акс:Khayam.jpg22.jpg|пайванд=پرونده:Khayam.jpg22.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём дар шаб.] Акс:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=مقبره قدیمی عمر خیام، واقع در فلکه خیام نیشابور| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи қадимии Умар Хайём пеш аз сохтмони мақбараи кунунӣ, ки дар майдони Хайём, Нишобур ҷойгир аст.] Акс:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|пайванд=پرونده:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|алт=مقبره امام‌زاده محروق، در مجاورت باغ آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Имомзода Маҳруғ, дар паҳлӯи боғи қабри Хайём.] Акс:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|пайванд=پرونده:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|алт=ستون‌های یادبود دروازه‌های نیشابور، در نزدیکی بلوار منتهی به آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Сутунҳои ёдгорӣ дар назди дарвозаҳои Нишопур, дар наздикии хиёбоне, ки ба сӯи қабри Хайём мебарад] Акс:نیشابور.jpg|пайванд=پرونده:نیشابور.jpg Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg </gallery>{{Эзоҳ|۲}}{{Портал|نیشابور|معماری}}{{خیام}} == Нигаред== * [[Мақбараи Саъдӣ]] * [[Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ]] * [[Мақбараи Фирдавсӣ]] == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Феҳристи ёдгориҳои миллии шаҳри Нишопур == Манобеъ == * Ҳошим Ҷаводзода, 2001, Китобхонаи Хуросон, Маркази таблиғотии Эрони Нав * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишобурӣ] * Рубоиёти Ҳаким Умари Хайём, таҳрири Нисо Ҳамзазода, Муқаддима: Доктор Муҳаммад Ҳасани Сайдон, Чопкунанда: Ширкати чопи абрешими Рашт * Ҳабибулло Фазоалӣ, Атласи хат, матбааи Машъал, Исфаҳон 1350 * Ҳусейн Баҳр-ул-Олумӣ, Дафтари кории Анҷумани корҳои миллӣ, Теҳрон 1976 * [https://web.archive.org/web/20101119135608/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=12444 Arch Net] * [https://web.archive.org/web/20160529152146/http://www.khayyamnameh.ir/باغ-آرامگاه-خيام-زبان-اولين-نگهبان/ Боғ ва қабри Хайём аз суханони аввалин нигаҳбони он] == Пайванди беруна == * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишопурӣ] * [https://www.mizanonline.ir/fa/news/145747/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 Нигоҳе ба "Мақбараи Хайём", як макони сайёҳӣ дар Хуросони Разавӣ + аксҳо] - Агентии иттилоотии Мизон * [https://web.archive.org/web/20140329230923/http://551.ir/fa/neyshabur/tourism/تصاویر-360-درجه-از-باغ-آرامگاه-خیام Тасвирҳои 360-дараҷаи боғи қабри Хайём], рӯзи Нишопур {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Нишопур]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Хаём]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] oebq7dkyoh0v3tub0ra2qocmifcg19h 1471266 1471265 2026-05-08T07:51:48Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нигораҳо */ ислоҳ 1471266 wikitext text/x-wiki '''Мақбараи Умари Хайём''' (кушода шудааст: 2 апрели соли 1963) — ''Мақбараи Умари Хайём'', яке аз марказҳои сайёҳии Нишопур, рамзи шаҳри [[Нишопур]] ва намунаи барҷастаи меъмории муосири Эрон аст. Онро Ҳушанг Сейҳун тарҳрезӣ карда, [[22 сентябр|22 сентябри]] [[соли 1962]] ба анҷом расонидааст. Тарҳи он бар асоси ҳаёт, замон ва андешаҳои [[Умари Хайём]] сохта шудааст, ки бар асоси се нақши Хайём ҳамчун " [[Риёзиёт|риёзидон]] ", " [[Ахтаршиносӣ|ахтаршинос]] " ва " шоир " сохта шудааст. Сохторҳои атрофи [[мақбара]] касби падари Хайёмро (хаймасозӣ) ба ёд меоранд; Мақбараи Умари Хайём 22 метр баландӣ дорад; сохтори бино он аз бетон бо асли металлӣ иборат аст; ва он дар [[Боғ|боғе]] дар канори ҷанубу шарқии [[Нишопур]] ҷойгир аст. Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1175 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Таърихи мақбараи Хайём == Пешниҳоди Ясой қабул нашуд ва аз ӯ хоҳиш карда шуд, ки нақшаи алоҳидаро барои сохтмони мақбараи Хайём пешниҳод кунад. «مقبره خیام خیلی بد نماست. کراراً بنده آنجا رفته‌ام و هر وقت رفتم حقیقتاً متأثر شده‌ام و هر خارجی که به آنجا می‌آید و این منظره را می‌بیند متأثر می‌شود. با این که می‌دانید رباعیات و اشعار حکیم خیام در اروپا چقدر مورد تقدیر است و با این که ساختمان این مقبره چندان خرجی ندارد چرا ما باید در این کار بی‌اعتنایی کنیم. آن محل در یک جای باصفا و بانزهتی است و در نزدیکی نیشابور واقع است و در مجاورت همان دهی است که خیام در او سکنا داشته است. حالا که خارجی‌ها می‌آیند و می‌خواهند این مقبره را تعمیر کنند، هیچ سزاوار نیست که خودمان این کار را نکنیم و باید دانست همان مفاخری را که حکیم ابوالقاسم فردوسی برای ما تهیه کرده همان مفاخر را هم حکیم خیام تهیه کرده است». === Даврони муосир === ==== Пешниҳодҳои аввалия ==== Дар замони муосир, мақбараи Хайём дар ҷониби шарқии масҷиди Муҳаммад Маҳроқ дар як утоқи хурди айвонмонанд ҷойгир аст. Меҳмонони хориҷие, ки аз [[мақбара]] дидан мекунанд, борҳо дархост кардаанд, ки барои Хайём мақбара сохта шавад, аммо ҳукумати Эрон ба онҳо иҷозат надодааст. Вақте ки Мортимер Дюранд, вазири ваколатдори Бритониё дар Эрон, аз номи маҳфили Умар Хайём дар [[Лондон]], ба [[Носируддиншоҳ|Носируддиншоҳ Қоҷор]] пешниҳод кард, ки дар паҳлӯи Имомзодаи Маҳроқ барои Хайём мақбара сохта шавад, [[Носируддиншоҳ]] посух дод:{{аввали иқтибос}} "Мо дар Эрон шоирон дорем, ки аз Хайём, аз ҷумла худам, хеле беҳтаранд." {{охири иқтибос|сарчашма=}} 8 тираи [[соли 1927]], вақте ки Арбоб Кайхусро, намояндаи зардуштӣ дар Маҷлиси Миллӣ, дархост кард, ки аз буҷаи парлумон бист ҳазор туман барои сохтмони [[Мақбараи Фирдавсӣ]] сарф шавад, Абдуллоҳ Ясой, намояндаи [[Симнон]] ва [[Домғон|Домғон]] пешниҳод кард, ки мақбараи Хайём бо ҳамон маблағ таъмир карда шавад ва гуфт: {{аввали иқтибос}}Санги оддии ёдгории Хайём то [[соли 1934]] истода буд, вақте ки меҳмонони маросими ифтитоҳи [[Мақбараи Фирдавсӣ]], ки ба [[Тӯс]] мерафтанд, низ ин қабрро зиёрат карданд.{{охири иқтибос|сарчашма=}} Сипас, пешниҳод карда шуд, ки ин оромгоҳро бо роҳи беҳтар ва мувофиқтар аз нав созанд; аз ин рӯ, ҳамзамон бо ҷашни ҳазорсолагии Фирдавсӣ, Анҷумани миллии ёдгориҳо барои Хайём [[оромгоҳ]] сохт. Тарроҳӣ ва сохтмони ин [[сутуни сангӣ]] аз ҷониби Карим Тоҳирзод Беҳзод анҷом дода шудааст. Ин [[мақбара]] дар шакли саҳнаи чоркунҷа ва бинои сангии кушода сохта шудааст, ки дар паҳлӯи мақбара ва масҷиди Муҳаммад Маҳроқ ҷойгир буд. [[Мақбара]] аз ду айвони болоӣ ва поёнӣ ва як девори кӯтоҳи сангии Халаҷ иборат буд, ки дар атрофи макони мақбара ва дар болои мақбара, ки се ё чор метр дуртар аз девори мақбара буд, истифода мешуд; инчунин як сутуни сангӣ бо чор байт аз шоир Малик аш-Шуъора Баҳор, ки бо хати Насталиқ дар он [[кандакорӣ]] шудааст. Ин асар бо роҳи омезиши шаклҳои ғарбӣ ва ороишҳои эронӣ, ки ба асарҳои услуби арт-деко монанданд, сохта шудааст. ==== [[Санги ёдгорӣ]] ==== [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] Монанд ба вазъияти [[мақбараи Фирдавсӣ]] (ки Беҳзод низ масъули сохтмонаш буд), қабр аз ибтидо бо мушкилоти зиёди сохторӣ рӯбарӯ шуд ва аз сабаби набудани таҳкурсии дуруст, он ба зудӣ фурӯ рафтан ва вайрон шудан гирифт. Мақбара дар боғи қадимӣ ҷойгир буда, дорои китобхона, осорхона ва меҳмонхона мебошад. Дар даромадгоҳи [[боғ]] муҷассамаи Хайём гузошта шудааст. Масоҳати боғи Хайём 20 ҳазор метри мураббаъ ва дарозии он 18 метр буда, бо дарахтони санавбар иҳота шудааст. Ин мақбара омехтаи санъати меъмории муосир ва қадимаи Эрон аст, ки аз ҷониби Ҳушанг Сайҳун тарҳрезӣ шудааст. Дар ромб ва навиштаҷоти сафолакдори мақбара, бист [[Рубоӣ|рубоии]] [[Умари Хайём]] бо хати курсив аз ҷониби Муртазо Абдулрасулӣ дар соли 1339 ҳиҷрӣ навишта шудааст. Ин кор таҳти назорати тарроҳ ва [[меъмор]]и бино, [[муҳандис]] Сайҳун, анҷом дода шудааст ва намунаи беназири истифодаи хати курсив дар навиштаҷоти меъморӣ мебошад. Гарчанде ки имрӯз фаромӯш шудааст, хати курсив аввалин [[Хушнависии форсӣ|хати эронӣ]] аст ва дар замони [[Умари Хайём]] дар байни котибон васеъ истифода мешуд. Худи Ҳушанг Сайҳун дар бораи ин бино мегӯяд: ==== Оромгоҳи кунунӣ ==== Пас аз марги [[Умари Хайём]] дар соли 1123 ё 1134, ҷасади ӯ дар қабристони марказии Ҳиро дар [[Нишопур]], ки қабри махсус надошт, дафн карда шуд. [[Низомии Арӯзии Самарқандӣ]] хабар дод, ки соли 1112, зимни мулоқоти дӯстона дар [[Балх]], Хайём гуфт: {{аввали иқтибос}}«Бигзор қабри ман дар ҷое бошад, ки ҳар баҳор шимол [шамол] ба ман гул меборонад».{{охири иқтибос|сарчашма=}} == Сохтори бинои мақбара == Бо дархости Анҷумани миллии ёдгориҳо, Ҷалолуддин Ҳумайӣ аз шеърҳое, ки ба Хайём нисбат дода шудаанд, бист рубоиро интихоб кард ва ин бист рубоиро бо хатти Муртазо Абдулрасулӣ дар рӯи сафолҳои мозаикии кабуди осмонӣ ва зард дар лозенҷҳои таҳкурсии бино (''ҳар як лозенҷ ду рубоӣ дорад'') ҷойгир карданд:   Бино 10 [[сутун]] дорад, ки ''10 аввалин рақами дурақамаи математикӣ ва пойгоҳи асосии рақамҳо мебошад''. Аз ҳар як сутун, ду теғи диагоналӣ ба боло спиралӣ мешаванд, то он даме ки онҳо бо ҳам бархӯрда, боми биноро ташкил медиҳанд ва аз тарафи дигар поён меоянд, ки худ як шакли мураккаби математикӣ аст. Ин шакли геометрӣ ва рақами 10 ҳарду рамзи дониши математикии Хайём мебошанд.Бархӯрди теғҳо бо якдигар фазоҳои пур ва холӣ ва махсусан дар боло ситораҳои ба ҳам печидаро ба вуҷуд меорад, ки тавассути онҳо ''осмони кабуди Нишопур'' намоён аст. Тадриҷан, дар наздикии болои гунбаз, ситораҳо хурдтар мешаванд ва дар ниҳоят ситораи панҷгӯша онҳоро пурра мекунад. Ин ситораҳо ва нақши осмон ба шахсияти астрономии Хайём ишора мекунанд.Теғҳо ба ҳам бархӯрда, даҳ лозенҷи калонро ташкил медиҳанд, ки пур аз сафолҳо бо хатти Насталиқи шикаста, бо тарзи абстрактӣ ва муосир, бо услуби хаттотони бузурге ба монанди Мир Эмод, мебошанд. Рубоиётро Ҷалол Ҳумайӣ ва хаттотро Муртазо Абдул Расулӣ интихоб кардаанд. Ин аввалин бино дар таърихи меъмории Эрон аст, ки аз хатти Насталиқи шикаста истифода кардааст. Даруни ин лозенҷҳо низ пур аз шеърҳо дар шакли гулҳо, баргҳо ва пилта ва оро додашуда бо сафолҳои мозаикӣ мебошад, ки ҳамаи онҳо ба шеъри Хайём ишора мекунанд. == Нигораҳо == [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] ; Пояи аввал (ғарбӣ) Ба номи худои раҳмон ва меҳрубон! هو الله تعالی ـ بسم الله الرحمن الرحیم - هو الملک الکریم {{Шеър}} {{Байт|مرغی دیدم نشسته بر باره طوس|در پیش نهاده کله کیکاووس}} {{Байт|با کله همی گفت که افسوس افسوس|کو بانگ جرس‌ها و کجا ناله کوس}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر انه {{Шеър}} {{Байт|هر نیک و بدی که در نهاد بشر است|اندوه و غمی که در قضا و قدر است}} {{Байт|با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل|چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است}} {{Поёни шеър}} حرره العبد الفقیر المحتاج برحمة الله عبدالرسولی ۱۳۳۹ ; Пояи дуюм بسم الله الرحمن الرحیم وله ایضاً علیه الرحمة والغفران هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه {{Шеър}} {{Байт|از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن|فردا که نیامده‌ست فریاد مکن}} {{Байт|ربر نامده و گذشته بنیاد مکن|حالی خوش باش و عمر بر باد مکن}} {{Поёни шеър}} {{Шеър}} {{Байт|دشمن به غلط گفت که من فلسفیم|ایزد داند که آنچه او گفت نیم}} {{Байт|لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام|آخر کم از آنکه من بدانم که کیم}} {{Поёни шеър}} ; Пояи сеюм هو الله تعالی {{Шеър}} {{Байт|هم دانهٔ امید به خرمن ماند|هم باغ و سرای بی تو و من ماند}} {{Байт|سیم و زر خویش از درمی تا به جوی|با دوست بخور گرنه به دشمن ماند}} {{Поёни шеър}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش|دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش}} {{Байт|ناگاه یکی کوزه برآورد خروش|کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش}} {{Поёни шеър}} ; Пояи чорум {{Шеър}} {{Байт|در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست|او را نه بدایت نه نهایت پیداست}} {{Байт|کس می‌نزند دمی در این معنی راست|کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه وغفر الله له حقیقة الحق سبحانه و تعالی {{Шеър}} {{Байт|هر سبزه که بر کنار جویی رسته است|گویی ز لب فرشته‌خویی رسته است}} {{Байт|پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی|کان سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته است}} {{Поёни шеър}} هو العزیز هو العلی الأکبر وله رحمة الله علیه خیام علیه الرحمة والغفران فرماید ; Пояи панҷум {{Шеър}} {{Байт|آنانکه محیط فضل و آداب شدند|در جمع کمال شمع اصحاب شدند}} {{Байт|ره زین شب تاریک نبردند برون|گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند}} {{Поёни шеър}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|ای دل همه اسباب جهان خواسته گیر|باغ طربت به سبزه آراسته گیر}} {{Байт|و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم|بنشسته و بامداد برخاسته گیر}} {{Поёни шеър}} {{Шеър}} {{Байт|این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست|در بند سر زلف نگاری بوده‌ست}} {{Байт|این دسته که بر گردن او می‌بینی|دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست}} {{Поёни шеър}} ; Пояи шашум حقیقة الحق سبحانه وتعالی. هو الله تعالی. بسم الله الرحمن الرحیم {{Шеър}} {{Байт|ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست|بی بادهٔ گل‌رنگ نمی‌باید زیست}} {{Байт|این سبزه که امروز تماشاگه ماست|تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست؟}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم {{Шеър}} {{Байт|آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نواند|هر کس به مراد خویش یک تک بدوند}} {{Байт|این کهنه‌جهان به کس نماند باقی|رفتند و رویم دیگر آیند و روند}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳафтум هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم حکیم عمر خیام علیه الرحمة و الغفران فرماید {{Шеър}} {{Байт|ای دوست غم جهان فرسوده مخور|بیهوده غم جهان فرسوده مخور}} {{Байт|چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید|خوش باش غم بوده و نابوده مخور}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر الله له {{Шеър}} {{Байт|تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد|چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد}} {{Байт|گر چشمه زمزمی و گر آب حیات|آخر به دل خاک فرو خواهی شد}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳаштум حقیقة الحق سبحانه وتعالی. بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی|معذوری اگر در طلبش می‌کوشی}} {{Байт|باقی همه رایگان نیرزد هشدار|تا عمر گرانبها بدان نفروشی}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|ما لعبتگانیم و فلک لعبت‌باز|از روی حقیقتی نه از روی مجاز}} {{Байт|یک‌چند درین بساط بازی کردیم|رفتیم به صندوق عدم یک‌یک باز!}} {{Поёни шеър}} ; Пояи нӯҳум بسم الله الرحمن الرحیم و له ایضاً علیه رحمة و الغفران {{Шеър}} {{Байт|چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ|پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ}} {{Байт|می نوش که بعد از من و تو ماه بسی|از سلخ به غره آید از غره به سلخ}} {{Поёни шеър}} و له رحمة علیه و الغفران {{Шеър}} {{Байт|برخیز و مخور غم جهان گذران|بنشین و دمی به شادمانی گذران}} {{Байт|در طبع جهان اگر وفایی بودی|نوبت بتو خود نیامدی از دگران}} {{Поёни шеър}} <gallery caption="Мақбараи Хайём"> Акс:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|пайванд=پرونده:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|алт=نقاشی از آرامگاه قدیم عمر خیام، سیمپسون| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Расми қабри қадимии Умари Хайём, Симпсон] Акс:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|пайванд=پرونده:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|алт=«در آرامگاه خیام» اثر Jay Hambidge در سفرنامه از «قسطنطنیه تا نیشابور»| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg «Дар мақбараи Хайём»-и Ҷей Ҳамбиҷ дар сафарнома аз «Қонстантинопол то Нишопур»] Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg Акс:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=زیر سقف مقبره در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Дар зери боми мақбара шабона] Акс:سقف_آرامگاه_خیام.jpg|пайванд=پرونده:سقف_آرامگاه_خیام.jpg Акс:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|пайванд=پرونده:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|алт=آرامگاه خیام در حال ساخت| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Хайём дар ҳоли сохтмон аст] Акс:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Умари Хайём шабона] Акс:Khayam,_neyshabur.jpg|пайванд=پرونده:Khayam,_neyshabur.jpg Акс:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| Акси мақбараи Умари Хайём Акс:Khayyamtomb97.jpg|пайванд=پرونده:Khayyamtomb97.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём] Акс:خیام_مزار.jpg|пайванд=پرونده:خیام_مزار.jpg|алт=سنگ قبر خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Санги мақбараи Хайём] Акс:Khayam.jpg22.jpg|пайванд=پرونده:Khayam.jpg22.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём дар шаб.] Акс:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=مقبره قدیمی عمر خیام، واقع در فلکه خیام نیشابور| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи қадимии Умар Хайём пеш аз сохтмони мақбараи кунунӣ, ки дар майдони Хайём, Нишобур ҷойгир аст.] Акс:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|пайванд=پرونده:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|алт=مقبره امام‌زاده محروق، در مجاورت باغ آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Имомзода Маҳруғ, дар паҳлӯи боғи қабри Хайём.] Акс:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|пайванд=پرونده:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|алт=ستون‌های یادبود دروازه‌های نیشابور، در نزدیکی بلوار منتهی به آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Сутунҳои ёдгорӣ дар назди дарвозаҳои Нишопур, дар наздикии хиёбоне, ки ба сӯи қабри Хайём мебарад] Акс:نیشابور.jpg|пайванд=پرونده:نیشابور.jpg Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg </gallery> {{Эзоҳ|۲}} == Нигаред== * [[Мақбараи Саъдӣ]] * [[Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ]] * [[Мақбараи Фирдавсӣ]] == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Феҳристи ёдгориҳои миллии шаҳри Нишопур == Манобеъ == * Ҳошим Ҷаводзода, 2001, Китобхонаи Хуросон, Маркази таблиғотии Эрони Нав * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишобурӣ] * Рубоиёти Ҳаким Умари Хайём, таҳрири Нисо Ҳамзазода, Муқаддима: Доктор Муҳаммад Ҳасани Сайдон, Чопкунанда: Ширкати чопи абрешими Рашт * Ҳабибулло Фазоалӣ, Атласи хат, матбааи Машъал, Исфаҳон 1350 * Ҳусейн Баҳр-ул-Олумӣ, Дафтари кории Анҷумани корҳои миллӣ, Теҳрон 1976 * [https://web.archive.org/web/20101119135608/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=12444 Arch Net] * [https://web.archive.org/web/20160529152146/http://www.khayyamnameh.ir/باغ-آرامگاه-خيام-زبان-اولين-نگهبان/ Боғ ва қабри Хайём аз суханони аввалин нигаҳбони он] == Пайванди беруна == * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишопурӣ] * [https://www.mizanonline.ir/fa/news/145747/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 Нигоҳе ба "Мақбараи Хайём", як макони сайёҳӣ дар Хуросони Разавӣ + аксҳо] - Агентии иттилоотии Мизон * [https://web.archive.org/web/20140329230923/http://551.ir/fa/neyshabur/tourism/تصاویر-360-درجه-از-باغ-آرامگاه-خیام Тасвирҳои 360-дараҷаи боғи қабри Хайём], рӯзи Нишопур {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Нишопур]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Хаём]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] 2hf3ndpt5tyqwl2bbswkqguutqpvev1 1471267 1471266 2026-05-08T08:09:08Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Таърихи мақбараи Хайём */ илова 1471267 wikitext text/x-wiki '''Мақбараи Умари Хайём''' (кушода шудааст: 2 апрели соли 1963) — ''Мақбараи Умари Хайём'', яке аз марказҳои сайёҳии Нишопур, рамзи шаҳри [[Нишопур]] ва намунаи барҷастаи меъмории муосири Эрон аст. Онро Ҳушанг Сейҳун тарҳрезӣ карда, [[22 сентябр|22 сентябри]] [[соли 1962]] ба анҷом расонидааст. Тарҳи он бар асоси ҳаёт, замон ва андешаҳои [[Умари Хайём]] сохта шудааст, ки бар асоси се нақши Хайём ҳамчун " [[Риёзиёт|риёзидон]] ", " [[Ахтаршиносӣ|ахтаршинос]] " ва " шоир " сохта шудааст. Сохторҳои атрофи [[мақбара]] касби падари Хайёмро (хаймасозӣ) ба ёд меоранд; Мақбараи Умари Хайём 22 метр баландӣ дорад; сохтори бино он аз бетон бо асли металлӣ иборат аст; ва он дар [[Боғ|боғе]] дар канори ҷанубу шарқии [[Нишопур]] ҷойгир аст. Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1175 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Таърихи мақбараи Хайём == Пешниҳоди Ясой қабул нашуд ва аз ӯ хоҳиш карда шуд, ки нақшаи алоҳидаро барои сохтмони Мақбараи Хайём пешниҳод кунад. {{аввали иқтибос}}«Қабр хеле бад ба назар мерасад. Ман зуд-зуд ба он ҷо мерафтам ва ҳар вақте ки ман будам, воқеан ба ман таъсир мерасонд ва ҳар як хориҷие, ки ба ин ҷо меояд ва ин манзараро мебинад, ба ман таъсир мекунад. Гарчанде ки шумо медонед, ки рубоиҳо ва шеърҳои ҳаким Хайём дар Аврупо то чӣ андоза қадр карда мешаванд ва дар ҳоле ки сохтани ин қабр пули зиедро талаб намекунад, чаро мо бояд онро нодида гирем. Он дар яке аз ҷойҳои дурдаст, ҷойгир аст. Ҳоло, ки хориҷиён меоянд ва мехоҳанд ин қабрро ислоҳ кунанд, мо сазовори он нестем, ки худамон ин корро накунем ва мо бояд донем, ки ҳамон шарафҳое, ки Ҳаким [[Абулқосим Фирдавсӣ]] ба мо додааст, аз ҷониби [[Хайём|Ҳаким Хайём]] низ дода шудааст.»{{охири иқтибос|сарчашма=}} === Даврони муосир === ==== Пешниҳодҳои аввалия ==== Дар замони муосир, Мақбараи Хайём дар ҷониби шарқии масҷиди Муҳаммад Маҳроқ дар як утоқи хурди айвонмонанд ҷойгир аст. Меҳмонони хориҷие, ки аз [[мақбара]] дидан мекунанд, борҳо дархост кардаанд, ки барои Хайём мақбара сохта шавад, аммо ҳукумати Эрон ба онҳо иҷозат надодааст. Вақте ки Мортимер Дюранд, вазири ваколатдори Бритониё дар Эрон, аз номи маҳфили Умар Хайём дар [[Лондон]], ба [[Носируддиншоҳ|Носируддиншоҳ Қоҷор]] пешниҳод кард, ки дар паҳлӯи Имомзодаи Маҳроқ барои Хайём мақбара сохта шавад, [[Носируддиншоҳ]] посух дод:{{аввали иқтибос}} "Мо дар Эрон шоирон дорем, ки аз Хайём, аз ҷумла худам, хеле беҳтаранд." {{охири иқтибос|сарчашма=}} 8 тираи [[соли 1927]], вақте ки Арбоб Кайхусро, намояндаи зардуштӣ дар Маҷлиси Миллӣ, дархост кард, ки аз буҷаи парлумон бист ҳазор туман барои сохтмони [[Мақбараи Фирдавсӣ]] сарф шавад, Абдуллоҳ Ясой, намояндаи [[Симнон]] ва [[Домғон|Домғон]] пешниҳод кард, ки мақбараи Хайём бо ҳамон маблағ таъмир карда шавад ва гуфт: {{аввали иқтибос}}Санги оддии ёдгории Хайём то [[соли 1934]] истода буд, вақте ки меҳмонони маросими ифтитоҳи [[Мақбараи Фирдавсӣ]], ки ба [[Тӯс]] мерафтанд, низ ин қабрро зиёрат карданд.{{охири иқтибос|сарчашма=}} Сипас, пешниҳод карда шуд, ки ин оромгоҳро бо роҳи беҳтар ва мувофиқтар аз нав созанд; аз ин рӯ, ҳамзамон бо ҷашни ҳазорсолагии Фирдавсӣ, Анҷумани миллии ёдгориҳо барои Хайём [[оромгоҳ]] сохт. Тарроҳӣ ва сохтмони ин [[сутуни сангӣ]] аз ҷониби Карим Тоҳирзод Беҳзод анҷом дода шудааст. Ин [[мақбара]] дар шакли саҳнаи чоркунҷа ва бинои сангии кушода сохта шудааст, ки дар паҳлӯи мақбара ва масҷиди Муҳаммад Маҳроқ ҷойгир буд. [[Мақбара]] аз ду айвони болоӣ ва поёнӣ ва як девори кӯтоҳи сангии Халаҷ иборат буд, ки дар атрофи макони мақбара ва дар болои мақбара, ки се ё чор метр дуртар аз девори мақбара буд, истифода мешуд; инчунин як сутуни сангӣ бо чор байт аз шоир Малик аш-Шуъора Баҳор, ки бо хати Насталиқ дар он [[кандакорӣ]] шудааст. Ин асар бо роҳи омезиши шаклҳои ғарбӣ ва ороишҳои эронӣ, ки ба асарҳои услуби арт-деко монанданд, сохта шудааст. ==== [[Санги ёдгорӣ]] ==== [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] Монанд ба вазъияти [[мақбараи Фирдавсӣ]] (ки Беҳзод низ масъули сохтмонаш буд), қабр аз ибтидо бо мушкилоти зиёди сохторӣ рӯбарӯ шуд ва аз сабаби набудани таҳкурсии дуруст, он ба зудӣ фурӯ рафтан ва вайрон шудан гирифт. Мақбара дар боғи қадимӣ ҷойгир буда, дорои китобхона, осорхона ва меҳмонхона мебошад. Дар даромадгоҳи [[боғ]] муҷассамаи Хайём гузошта шудааст. Масоҳати боғи Хайём 20 ҳазор метри мураббаъ ва дарозии он 18 метр буда, бо дарахтони санавбар иҳота шудааст. Ин мақбара омехтаи санъати меъмории муосир ва қадимаи Эрон аст, ки аз ҷониби Ҳушанг Сайҳун тарҳрезӣ шудааст. Дар ромб ва навиштаҷоти сафолакдори мақбара, бист [[Рубоӣ|рубоии]] [[Умари Хайём]] бо хати курсив аз ҷониби Муртазо Абдулрасулӣ дар соли 1339 ҳиҷрӣ навишта шудааст. Ин кор таҳти назорати тарроҳ ва [[меъмор]]и бино, [[муҳандис]] Сайҳун, анҷом дода шудааст ва намунаи беназири истифодаи хати курсив дар навиштаҷоти меъморӣ мебошад. Гарчанде ки имрӯз фаромӯш шудааст, хати курсив аввалин [[Хушнависии форсӣ|хати эронӣ]] аст ва дар замони [[Умари Хайём]] дар байни котибон васеъ истифода мешуд. Худи Ҳушанг Сайҳун дар бораи ин бино мегӯяд: ==== Оромгоҳи кунунӣ ==== Пас аз марги [[Умари Хайём]] дар соли 1123 ё 1134, ҷасади ӯ дар қабристони марказии Ҳиро дар [[Нишопур]], ки қабри махсус надошт, дафн карда шуд. [[Низомии Арӯзии Самарқандӣ]] хабар дод, ки соли 1112, зимни мулоқоти дӯстона дар [[Балх]], Хайём гуфт: {{аввали иқтибос}}«Бигзор қабри ман дар ҷое бошад, ки ҳар баҳор шимол [шамол] ба ман гул меборонад».{{охири иқтибос|сарчашма=}} == Сохтори бинои мақбара == Бо дархости Анҷумани миллии ёдгориҳо, Ҷалолуддин Ҳумайӣ аз шеърҳое, ки ба Хайём нисбат дода шудаанд, бист рубоиро интихоб кард ва ин бист рубоиро бо хатти Муртазо Абдулрасулӣ дар рӯи сафолҳои мозаикии кабуди осмонӣ ва зард дар лозенҷҳои таҳкурсии бино (''ҳар як лозенҷ ду рубоӣ дорад'') ҷойгир карданд:   Бино 10 [[сутун]] дорад, ки ''10 аввалин рақами дурақамаи математикӣ ва пойгоҳи асосии рақамҳо мебошад''. Аз ҳар як сутун, ду теғи диагоналӣ ба боло спиралӣ мешаванд, то он даме ки онҳо бо ҳам бархӯрда, боми биноро ташкил медиҳанд ва аз тарафи дигар поён меоянд, ки худ як шакли мураккаби математикӣ аст. Ин шакли геометрӣ ва рақами 10 ҳарду рамзи дониши математикии Хайём мебошанд.Бархӯрди теғҳо бо якдигар фазоҳои пур ва холӣ ва махсусан дар боло ситораҳои ба ҳам печидаро ба вуҷуд меорад, ки тавассути онҳо ''осмони кабуди Нишопур'' намоён аст. Тадриҷан, дар наздикии болои гунбаз, ситораҳо хурдтар мешаванд ва дар ниҳоят ситораи панҷгӯша онҳоро пурра мекунад. Ин ситораҳо ва нақши осмон ба шахсияти астрономии Хайём ишора мекунанд.Теғҳо ба ҳам бархӯрда, даҳ лозенҷи калонро ташкил медиҳанд, ки пур аз сафолҳо бо хатти Насталиқи шикаста, бо тарзи абстрактӣ ва муосир, бо услуби хаттотони бузурге ба монанди Мир Эмод, мебошанд. Рубоиётро Ҷалол Ҳумайӣ ва хаттотро Муртазо Абдул Расулӣ интихоб кардаанд. Ин аввалин бино дар таърихи меъмории Эрон аст, ки аз хатти Насталиқи шикаста истифода кардааст. Даруни ин лозенҷҳо низ пур аз шеърҳо дар шакли гулҳо, баргҳо ва пилта ва оро додашуда бо сафолҳои мозаикӣ мебошад, ки ҳамаи онҳо ба шеъри Хайём ишора мекунанд. == Нигораҳо == [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] ; Пояи аввал (ғарбӣ) Ба номи худои раҳмон ва меҳрубон! هو الله تعالی ـ بسم الله الرحمن الرحیم - هو الملک الکریم {{Шеър}} {{Байт|مرغی دیدم نشسته بر باره طوس|در پیش نهاده کله کیکاووس}} {{Байт|با کله همی گفت که افسوس افسوس|کو بانگ جرس‌ها و کجا ناله کوس}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر انه {{Шеър}} {{Байт|هر نیک و بدی که در نهاد بشر است|اندوه و غمی که در قضا و قدر است}} {{Байт|با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل|چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است}} {{Поёни шеър}} حرره العبد الفقیر المحتاج برحمة الله عبدالرسولی ۱۳۳۹ ; Пояи дуюм بسم الله الرحمن الرحیم وله ایضاً علیه الرحمة والغفران هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه {{Шеър}} {{Байт|از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن|فردا که نیامده‌ست فریاد مکن}} {{Байт|ربر نامده و گذشته بنیاد مکن|حالی خوش باش و عمر بر باد مکن}} {{Поёни шеър}} {{Шеър}} {{Байт|دشمن به غلط گفت که من فلسفیم|ایزد داند که آنچه او گفت نیم}} {{Байт|لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام|آخر کم از آنکه من بدانم که کیم}} {{Поёни шеър}} ; Пояи сеюм هو الله تعالی {{Шеър}} {{Байт|هم دانهٔ امید به خرمن ماند|هم باغ و سرای بی تو و من ماند}} {{Байт|سیم و زر خویش از درمی تا به جوی|با دوست بخور گرنه به دشمن ماند}} {{Поёни шеър}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش|دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش}} {{Байт|ناگاه یکی کوزه برآورد خروش|کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش}} {{Поёни шеър}} ; Пояи чорум {{Шеър}} {{Байт|در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست|او را نه بدایت نه نهایت پیداست}} {{Байт|کس می‌نزند دمی در این معنی راست|کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه وغفر الله له حقیقة الحق سبحانه و تعالی {{Шеър}} {{Байт|هر سبزه که بر کنار جویی رسته است|گویی ز لب فرشته‌خویی رسته است}} {{Байт|پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی|کان سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته است}} {{Поёни шеър}} هو العزیز هو العلی الأکبر وله رحمة الله علیه خیام علیه الرحمة والغفران فرماید ; Пояи панҷум {{Шеър}} {{Байт|آنانکه محیط فضل و آداب شدند|در جمع کمال شمع اصحاب شدند}} {{Байт|ره زین شب تاریک نبردند برون|گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند}} {{Поёни шеър}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|ای دل همه اسباب جهان خواسته گیر|باغ طربت به سبزه آراسته گیر}} {{Байт|و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم|بنشسته و بامداد برخاسته گیر}} {{Поёни шеър}} {{Шеър}} {{Байт|این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست|در بند سر زلف نگاری بوده‌ست}} {{Байт|این دسته که بر گردن او می‌بینی|دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست}} {{Поёни шеър}} ; Пояи шашум حقیقة الحق سبحانه وتعالی. هو الله تعالی. بسم الله الرحمن الرحیم {{Шеър}} {{Байт|ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست|بی بادهٔ گل‌رنگ نمی‌باید زیست}} {{Байт|این سبزه که امروز تماشاگه ماست|تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست؟}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم {{Шеър}} {{Байт|آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نواند|هر کس به مراد خویش یک تک بدوند}} {{Байт|این کهنه‌جهان به کس نماند باقی|رفتند و رویم دیگر آیند و روند}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳафтум هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم حکیم عمر خیام علیه الرحمة و الغفران فرماید {{Шеър}} {{Байт|ای دوست غم جهان فرسوده مخور|بیهوده غم جهان فرسوده مخور}} {{Байт|چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید|خوش باش غم بوده و نابوده مخور}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر الله له {{Шеър}} {{Байт|تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد|چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد}} {{Байт|گر چشمه زمزمی و گر آب حیات|آخر به دل خاک فرو خواهی شد}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳаштум حقیقة الحق سبحانه وتعالی. بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی|معذوری اگر در طلبش می‌کوشی}} {{Байт|باقی همه رایگان نیرزد هشدار|تا عمر گرانبها بدان نفروشی}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|ما لعبتگانیم و فلک لعبت‌باز|از روی حقیقتی نه از روی مجاز}} {{Байт|یک‌چند درین بساط بازی کردیم|رفتیم به صندوق عدم یک‌یک باز!}} {{Поёни шеър}} ; Пояи нӯҳум بسم الله الرحمن الرحیم و له ایضاً علیه رحمة و الغفران {{Шеър}} {{Байт|چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ|پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ}} {{Байт|می نوش که بعد از من و تو ماه بسی|از سلخ به غره آید از غره به سلخ}} {{Поёни шеър}} و له رحمة علیه و الغفران {{Шеър}} {{Байт|برخیز و مخور غم جهان گذران|بنشین و دمی به شادمانی گذران}} {{Байт|در طبع جهان اگر وفایی بودی|نوبت بتو خود نیامدی از دگران}} {{Поёни шеър}} <gallery caption="Мақбараи Хайём"> Акс:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|пайванд=پرونده:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|алт=نقاشی از آرامگاه قدیم عمر خیام، سیمپسون| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Расми қабри қадимии Умари Хайём, Симпсон] Акс:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|пайванд=پرونده:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|алт=«در آرامگاه خیام» اثر Jay Hambidge در سفرنامه از «قسطنطنیه تا نیشابور»| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg «Дар мақбараи Хайём»-и Ҷей Ҳамбиҷ дар сафарнома аз «Қонстантинопол то Нишопур»] Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg Акс:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=زیر سقف مقبره در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Дар зери боми мақбара шабона] Акс:سقف_آرامگاه_خیام.jpg|пайванд=پرونده:سقف_آرامگاه_خیام.jpg Акс:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|пайванд=پرونده:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|алт=آرامگاه خیام در حال ساخت| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Хайём дар ҳоли сохтмон аст] Акс:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Умари Хайём шабона] Акс:Khayam,_neyshabur.jpg|пайванд=پرونده:Khayam,_neyshabur.jpg Акс:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| Акси мақбараи Умари Хайём Акс:Khayyamtomb97.jpg|пайванд=پرونده:Khayyamtomb97.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём] Акс:خیام_مزار.jpg|пайванд=پرونده:خیام_مزار.jpg|алт=سنگ قبر خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Санги мақбараи Хайём] Акс:Khayam.jpg22.jpg|пайванд=پرونده:Khayam.jpg22.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём дар шаб.] Акс:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=مقبره قدیمی عمر خیام، واقع در فلکه خیام نیشابور| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи қадимии Умар Хайём пеш аз сохтмони мақбараи кунунӣ, ки дар майдони Хайём, Нишобур ҷойгир аст.] Акс:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|пайванд=پرونده:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|алт=مقبره امام‌زاده محروق، در مجاورت باغ آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Имомзода Маҳруғ, дар паҳлӯи боғи қабри Хайём.] Акс:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|пайванд=پرونده:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|алт=ستون‌های یادبود دروازه‌های نیشابور، در نزدیکی بلوار منتهی به آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Сутунҳои ёдгорӣ дар назди дарвозаҳои Нишопур, дар наздикии хиёбоне, ки ба сӯи қабри Хайём мебарад] Акс:نیشابور.jpg|пайванд=پرونده:نیشابور.jpg Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg </gallery> {{Эзоҳ|۲}} == Нигаред== * [[Мақбараи Саъдӣ]] * [[Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ]] * [[Мақбараи Фирдавсӣ]] == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Феҳристи ёдгориҳои миллии шаҳри Нишопур == Манобеъ == * Ҳошим Ҷаводзода, 2001, Китобхонаи Хуросон, Маркази таблиғотии Эрони Нав * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишобурӣ] * Рубоиёти Ҳаким Умари Хайём, таҳрири Нисо Ҳамзазода, Муқаддима: Доктор Муҳаммад Ҳасани Сайдон, Чопкунанда: Ширкати чопи абрешими Рашт * Ҳабибулло Фазоалӣ, Атласи хат, матбааи Машъал, Исфаҳон 1350 * Ҳусейн Баҳр-ул-Олумӣ, Дафтари кории Анҷумани корҳои миллӣ, Теҳрон 1976 * [https://web.archive.org/web/20101119135608/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=12444 Arch Net] * [https://web.archive.org/web/20160529152146/http://www.khayyamnameh.ir/باغ-آرامگاه-خيام-زبان-اولين-نگهبان/ Боғ ва қабри Хайём аз суханони аввалин нигаҳбони он] == Пайванди беруна == * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишопурӣ] * [https://www.mizanonline.ir/fa/news/145747/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 Нигоҳе ба "Мақбараи Хайём", як макони сайёҳӣ дар Хуросони Разавӣ + аксҳо] - Агентии иттилоотии Мизон * [https://web.archive.org/web/20140329230923/http://551.ir/fa/neyshabur/tourism/تصاویر-360-درجه-از-باغ-آرامگاه-خیام Тасвирҳои 360-дараҷаи боғи қабри Хайём], рӯзи Нишопур {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Нишопур]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Хаём]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] 24xkuqkwxukwg69l0ds9u04jlbu73g2 0 331248 1471225 1471171 2026-05-08T03:04:03Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Манобеъ */ 1471225 wikitext text/x-wiki '''Санги ёдгорӣ''', '''сутуни ёдгорӣ''' ё '''санги истода лавҳа''' ё '''сутуни сангӣ''' аст, ки дар он матн ва тасвирҳо ҳамчун ёдгорӣ ва ёдгории шахс ё рӯйдоди муҳим кандакорӣ шудаанд. Дар замонҳои қадим, бахусус мисриён, форсҳо, юнониён ва румиён, онҳо аз сангҳои ёдгорӣ барои сабти рӯйдодҳои муҳим ба таври васеъ истифода мебурданд. Дар Амрикои Марказӣ, майяҳо инчунин сангҳои ёдгории сершуморро мегузоштанд. Сангҳои ёдгорӣ дар [[Арманистон]] ''хачкар'' (сангҳои салибӣ) ва сангҳои қабри марбут ба [[Руми Қадим]] ''киппус'' номида мешаванд. Кодекси Ҳаммурапӣ як санги ёдгории машҳур аст. == Нигораҳо == <gallery> Акс:P1060243_Louvre_repas_funéraire_de_la_princesse_Nefertiabet_E15591_rwk.JPG Statuamenhirlaconi.jpg Акс:Milkau_Oberer_Teil_der_Stele_mit_dem_Text_von_Hammurapis_Gesetzescode_369-2.jpg Акс:Baal thunderbolt Louvre AO15775.jpg Акс:0007MAN-Herma.jpg File:Relief_Bendis_BM_2155.jpg|<!--A votive stela honoring the [[Paleo-Balkan mythology|Thracian goddess]] [[Bendis]] ({{c.|400}}&nbsp;BC), carved at [[ancient Athens|Athens]]--> File:Herma_Demosthenes_Glyptothek_Munich_292.jpg|<!--A [[herm (Greek)|herm]] of [[دموستن]]، a {{c.|1520}} recreation of the {{c.|280}} BC original located in the [[ancient Athens|Athenian]] [[ancient Agora of Athens|market]]--> File:Rosetta_Stone_BW.jpeg|<!--The [[سنگ رشید]] (196&nbsp;BC), establishing the [[imperial cult|divine cult]] of [[Ptolemy V]]--> Image:Buddhist Stela Northern Wei period.jpg|<!--A Buddhist Stele from [[جمهوری خلق چین]]، [[Northern Wei]] period, built sometime after 583--> File:Yamanoue_stele.jpg|<!--A [[stone rubbing|rubbing]] of the Yamanoue Stele (681) in [[تاکاساکی، گونما]]، one of [[Kozuke Sampi|three]] [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|protected]] steles in Japan--> File:Yaxchilan_Stela_35.jpg|<!--[[Maya stelae|Stele]] 35 from [[Yaxchilan]] (8th&nbsp;century), depicting [[Lady Eveningstar|Lady&nbsp;Eveningstar]], the consort of king [[Itzamnaaj Bʻalam II|Shield Jaguar&nbsp;II]]--> File:Frits-Holm-Chinas-Foremost-Monument-the-Chingchiaopei.png|<!--The [[Nestorian Stele]] (781) records the success of the [[Nestorianism in China|missionary]] [[Alopen]] in [[دودمان تانگ]] China in [[Literary Chinese|Chinese]] and [[زبان سریانی]]. It is borne by a [[Bixi (mythology)|Bixi]] and [[List of Chinese cultural relics forbidden to be exhibited abroad|forbidden to travel abroad]].--> File:Rodney02.JPG|<!--[[Rodney's Stone]], a slab cross from Early Medieval [[اسکاتلند]]--> Image:Forres sueno.jpg|<!--[[Sueno's Stone]] ({{c.|9th}} century) in [[Forres]], [[اسکاتلند]]، displaying efforts at modern preservation of the [[Pictish stones]]--> File:1348 Mogaoku Stele.jpg|<!--A [[stone rubbing|rubbing]] of the [[Stele of Sulaiman]], Prince of Xining (1348), [[mani stone|bearing]] the [[Om mani padme hum|Mani]] in six languages: [[Lantza|Nepali]], [[Classical Tibetan|Tibetan]], [[زبان ترکی باستان]]، [['Phags-pa script|'Phags-pa]], [[Tangut language|Tangut]], and [[Literary Chinese|Chinese]].--> File:Gall_Trilingual_Inscription.jpg|<!--The [[Galle Trilingual Inscription|Galle stele]] left by [[چنگ هه]] on [[سری‌لانکا]] in 1409 with trilingual inscriptions in [[Literary Chinese|Chinese]], [[زبان تامیلی]]، and [[زبان فارسی]]--> File:Newport Cemetery.JPG|<!--[[سنگ گور]]s ([[سنگ یادبود]]) at the [[Common Burying Ground and Island Cemetery]], [[Newport, Rhode Island]]. Typical inscriptions include the names of the deceased interred under the stones. Ca. 18th century and later. --> </gallery> == Нигаред низ == * [[Мақбараи Хайём]] * [[Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ]] * [[Мақбараи Фирдавсӣ]] == Манобеъ == * Boardman, John, ed. The Cambridge Ancient History, Part 1, 2nd Edition, (ISBN 978-0-521-22496-3 | ISBN 0-521-22496-9) {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Артефактҳои бостонӣ]] [[Гурӯҳ:Сангҳои бостонӣ]] [[Гурӯҳ:Сангҳо]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳо]] 8uhsegt71lxyb3ai5hybwlqojeyu7nz 1471272 1471225 2026-05-08T08:30:13Z Шухрат Саъдиев 5132 1471272 wikitext text/x-wiki '''Санги ёдгорӣ''', '''сутуни ёдгорӣ''' ё '''санги истода лавҳа''' ё '''сутуни сангӣ''' аст, ки дар он [[матн]] ва [[тасвир|тасвирҳо]] ҳамчун [[ёдгорӣ]] ва ёдгории шахс ё рӯйдоди муҳим [[кандакорӣ]] шудаанд. Дар замонҳои қадим, бахусус мисриён, форсҳо, юнониён ва румиён, онҳо аз сангҳои ёдгорӣ барои сабти рӯйдодҳои муҳим ба таври васеъ истифода мебурданд. Дар Амрикои Марказӣ, майяҳо инчунин сангҳои ёдгории сершуморро мегузоштанд. Сангҳои ёдгорӣ дар [[Арманистон]] ''хачкар'' (сангҳои салибӣ) ва сангҳои қабри марбут ба [[Руми Қадим]] ''киппус'' номида мешаванд. Кодекси Ҳаммурапӣ як санги ёдгории машҳур аст. == Нигораҳо == <gallery> Акс:P1060243_Louvre_repas_funéraire_de_la_princesse_Nefertiabet_E15591_rwk.JPG Statuamenhirlaconi.jpg Акс:Milkau_Oberer_Teil_der_Stele_mit_dem_Text_von_Hammurapis_Gesetzescode_369-2.jpg Акс:Baal thunderbolt Louvre AO15775.jpg Акс:0007MAN-Herma.jpg File:Relief_Bendis_BM_2155.jpg|<!--A votive stela honoring the [[Paleo-Balkan mythology|Thracian goddess]] [[Bendis]] ({{c.|400}}&nbsp;BC), carved at [[ancient Athens|Athens]]--> File:Herma_Demosthenes_Glyptothek_Munich_292.jpg|<!--A [[herm (Greek)|herm]] of [[دموستن]]، a {{c.|1520}} recreation of the {{c.|280}} BC original located in the [[ancient Athens|Athenian]] [[ancient Agora of Athens|market]]--> File:Rosetta_Stone_BW.jpeg|<!--The [[سنگ رشید]] (196&nbsp;BC), establishing the [[imperial cult|divine cult]] of [[Ptolemy V]]--> Image:Buddhist Stela Northern Wei period.jpg|<!--A Buddhist Stele from [[جمهوری خلق چین]]، [[Northern Wei]] period, built sometime after 583--> File:Yamanoue_stele.jpg|<!--A [[stone rubbing|rubbing]] of the Yamanoue Stele (681) in [[تاکاساکی، گونما]]، one of [[Kozuke Sampi|three]] [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|protected]] steles in Japan--> File:Yaxchilan_Stela_35.jpg|<!--[[Maya stelae|Stele]] 35 from [[Yaxchilan]] (8th&nbsp;century), depicting [[Lady Eveningstar|Lady&nbsp;Eveningstar]], the consort of king [[Itzamnaaj Bʻalam II|Shield Jaguar&nbsp;II]]--> File:Frits-Holm-Chinas-Foremost-Monument-the-Chingchiaopei.png|<!--The [[Nestorian Stele]] (781) records the success of the [[Nestorianism in China|missionary]] [[Alopen]] in [[دودمان تانگ]] China in [[Literary Chinese|Chinese]] and [[زبان سریانی]]. It is borne by a [[Bixi (mythology)|Bixi]] and [[List of Chinese cultural relics forbidden to be exhibited abroad|forbidden to travel abroad]].--> File:Rodney02.JPG|<!--[[Rodney's Stone]], a slab cross from Early Medieval [[اسکاتلند]]--> Image:Forres sueno.jpg|<!--[[Sueno's Stone]] ({{c.|9th}} century) in [[Forres]], [[اسکاتلند]]، displaying efforts at modern preservation of the [[Pictish stones]]--> File:1348 Mogaoku Stele.jpg|<!--A [[stone rubbing|rubbing]] of the [[Stele of Sulaiman]], Prince of Xining (1348), [[mani stone|bearing]] the [[Om mani padme hum|Mani]] in six languages: [[Lantza|Nepali]], [[Classical Tibetan|Tibetan]], [[زبان ترکی باستان]]، [['Phags-pa script|'Phags-pa]], [[Tangut language|Tangut]], and [[Literary Chinese|Chinese]].--> File:Gall_Trilingual_Inscription.jpg|<!--The [[Galle Trilingual Inscription|Galle stele]] left by [[چنگ هه]] on [[سری‌لانکا]] in 1409 with trilingual inscriptions in [[Literary Chinese|Chinese]], [[زبان تامیلی]]، and [[زبان فارسی]]--> File:Newport Cemetery.JPG|<!--[[سنگ گور]]s ([[سنگ یادبود]]) at the [[Common Burying Ground and Island Cemetery]], [[Newport, Rhode Island]]. Typical inscriptions include the names of the deceased interred under the stones. Ca. 18th century and later. --> </gallery> == Нигаред низ == * [[Мақбараи Хайём]] * [[Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ]] * [[Мақбараи Фирдавсӣ]] == Манобеъ == * Boardman, John, ed. The Cambridge Ancient History, Part 1, 2nd Edition, (ISBN 978-0-521-22496-3 | ISBN 0-521-22496-9) {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Артефактҳои бостонӣ]] [[Гурӯҳ:Сангҳои бостонӣ]] [[Гурӯҳ:Сангҳо]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳо]] q11pcmqek6y668td8t2oodwzulsp92h 0 331266 1471213 1471210 2026-05-07T12:02:09Z Navruzov Abdulmalik 57291 гурӯҳбандӣ 1471213 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сиёсатмадори эронӣ}} {{good article}} {{Use dmy dates|date=May 2024}} {{Сиёсатмадор |ном = Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ |тасвир = Mirza Mohammad-Ali Khan Shirazi.jpg | тавсифи тасвир = Тасвири Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ дар соли 1847 |бар = |таърихи таваллуд = тақрибан 1780 |зодгоҳ = [[Шероз]], [[Эрони Занд]] |таърихи даргузашт = 9 феврали 1852 |маҳалли даргузашт = [[Теҳрон]], [[Эрони Қоҷор]] | office1 = [[Вазири корҳои хориҷии Эрон]] | term_start1 = июли 1851 | term_end1 = 9 феврали 1852 | predecessor1 = [[Амир Кабир]] | successor1 = [[Мирзо Саидхон Ансорӣ]] |фаъолият = [[Вазири корҳои хориҷии Эрон]] | office2 = Роҳбари [[Дорулфунун]] | term_start2 = 29 декабри 1851 | term_end2 = 9 феврали 1852 | predecessor2 = | successor2 = [[Азизхон Мукрӣ]] |викитека = |викианбор = Category:Mirza Mohammad-Ali Khan Shirazi }} '''Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ''' ({{lang-fa|میرزا محمدعلی خان شیرازی}} тақрибан 1780 – 9 феврали 1852) дипломати эронӣ буд, ки аз моҳи июли соли 1851 то 9 феврали соли 1852 ҳамчун вазири корҳои хориҷӣ фаъолият кардааст. Ӯ инчунин соли 1847 сафири Эрон дар Фаронса буд, [[Шартномаи дуюми Арзурум]]-ро бо Империяи Усмонӣ дар соли 1848 тасдиқ кард ва аз 29 декабри соли 1851 роҳбари Дорулфунун буд, ки таъсиси он оғози маорифи муосир дар Эронро нишон медод. Муҳаммадалӣ Хон тақрибан соли 1780 дар [[Шероз]] таваллуд шуда, ҷияни [[Мирзо Аболҳасанхон Илчӣ]] буд ва дар ҷараёни ҳайатҳои дипломатии ӯ ба [[Русия]] дар соли 1815 ва ба [[Бритониё]] дар солҳои 1818–1819 ҳамчун котиби асосӣ хизмат кардааст. Вақте ки Муҳаммадалӣ Хон соли 1824 аз Аврупо баргашт, ӯ котиби Вазорати корҳои хориҷӣ дар пойтахт — [[Tehran|Теҳрон]] гардид. Соли 1847 ӯ сафири Эрон дар Фаронса таъйин шуд, то муносибатҳои тиҷоратиро беҳтар намояд, аз вазъи панҷ донишҷӯи эронӣ дар он ҷо огоҳ шавад ва барои фиристодаи фаронсавӣ Эжен де Сартиж иҷозат бигирад, ки ҳамчун фиристодаи фавқулода намояндаи ҳукумати Фаронса дар Теҳрон бошад. Дар ин давра Муҳаммадалӣ Хон инчунин вазифадор шуд, ки Шартномаи дуюми Арзурум-ро бо Империяи Усмонӣ тасдиқ кунад, ки ин ниҳоят соли 1848 анҷом ёфт. Дар моҳи июли соли 1851 ӯ вазири корҳои хориҷӣ таъйин шуд ва 29 декабри соли 1851 аввалин роҳбари коллеҷи Дорулфунун гардид. Ӯ 9 феврали соли 1852 аз беморӣ даргузашт. == Зиндагинома == === Замина ва фаъолияти ибтидоӣ === Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ писари Муҳаммад Исмоил буда, тақрибан соли 1780 дар шаҳри [[Shiraz|Шероз]] дар [[Fars province|устони Форс]] дар ҷанубу ғарби Эрон таваллуд шудааст. Дар ин давра шаҳр пойтахти [[Zand dynasty|сулолаи Занд]] буд, аммо соли 1791 аз ҷониби [[Qajar dynasty|Қоҷор]] [[shah|шоҳ]] [[Оғо Муҳаммад Хон Қоҷор]] (1789-1797) тасарруф гардид.{{sfn|Mousavi|2022}}{{sfn|Shahbazi|2004}} Муҳаммадалӣ Хон инчунин ҷияни дипломати эронӣ [[Мирзо Аболҳасанхон Илчӣ]] буд ва дар ҳайатҳои дипломатии ӯ ба Русия дар соли 1815 ва ба Бритониё дар солҳои 1818–1819 ҳамчун котиби асосӣ хизмат кардааст. Фиристодаи бритониёӣ Gore Ouseley ваъда дода буд, ки барои бозпас гирифтани қисме аз сарзаминҳои аздастрафта ба Русия тибқи Шартномаи Гулистон дар моҳи октябри соли 1813 кумак мекунад ва ҳадафи ин ҳайатҳо музокира бо Русия ва Бритониё барои расидан ба ин мақсад буд. Ҳангоми сафар аз тариқи [[Фаронса]] ба Бритониё, Муҳаммадалӣ Хон чунон мафтуни [[Порис]] шуд, ки дар васфи шаҳр шеър эҷод кард. Баъдан ӯ як сол дар Порис зиндагӣ намуда, ба кишварҳои гуногуни Аврупо сафарҳои зиёд анҷом дод.{{sfn|Mousavi|2022}} Пас аз бозгашт аз Аврупо дар соли 1824, Муҳаммадалӣ Хон котиби Вазорати корҳои хориҷӣ дар пойтахти [[Tehran|Теҳрон]] таъйин гардид ва масъули қабули фиристодагони хориҷӣ буд. Вазорати корҳои хориҷиро Мирзо Абулҳасан роҳбарӣ мекард ва Муҳаммадалӣ Хон дар замони ҳукмронии [[Муҳаммад Шоҳ Қоҷор]] (1834-1848}}) муовини ӯ гардид. Пас аз вафоти Мирзо Абулҳасан дар соли 1845, Муҳаммадалӣ Хон соҳиби ҷой дар маҷлиси оммавии шоҳ шуд ва аз ҷониби Муҳаммадшоҳ унвони [[Khan (title)|хон]] гирифт.{{sfn|Mousavi|2022}} === Ҳайати дипломатӣ ба Фаронса ва тасдиқи Шартномаи дуюми Арзурум бо Империяи Усмонӣ === [[Image:Portrait of Muhammad Shah Qajar and his Vizier Haj Mirza Aghasi MET DP345140.jpg|thumb|left|Тасвири [[Mohammad Shah Qajar|Муҳаммадшоҳи Қоҷор]] ва [[Ҳоҷи Мирзо Ақосӣ]], чоряки дуюми асри XIX]] Барои беҳтар намудани муносибатҳои Эрон ва Фаронса, садри аъзам [[Ҳоҷи Мирзо Ақосӣ]] Муҳаммадалӣ Хонро моҳи июни соли 1847 ҳамчун сафир ба Фаронса фиристод. Барои баланд бардоштани обрӯи Муҳаммадалӣ Хон ҳамчун сафир дар Фаронса, Муҳаммадшоҳ ба ӯ Нишони Шеру Хуршед дод. Як моҳ пеш аз ин, Эжен де Сартиж, фиристодаи фаронсавӣ дар Теҳрон, ''фармон'' (ҳукм)-е гирифта буд, ки ба тоҷирони фаронсавӣ имтиёз медод. Тибқи ин ''фармон'', шаҳрвандони Фаронса дар Эрон аз имтиёзҳои тиҷоратӣ бархурдор мешуданд, аммо тоҷирони эронӣ дар Фаронса чунин имтиёз надоштанд. Аз ин рӯ, вазифаи асосии Муҳаммадалӣ Хон он буд, ки тоҷирони эронӣ дар Фаронса низ аз ҳамон имтиёзҳое бархурдор шаванд, ки фаронсавиҳо дар Эрон доштанд.{{sfn|Mousavi|2022}} Ӯ инчунин вазифаҳои дигари хурдтар дошт: баррасии шароити зиндагӣ ва таҳсили панҷ донишҷӯи эронӣ, ки соли 1845 аз ҷониби Оқосӣ барои таҳсил назди Аликс Дегранж ба Фаронса фиристода шуда буданд; ва таъмин кардани иҷозат барои Эжен де Сартиж — ки бидуни унвони расмӣ ба Эрон фиристода шуда буд — то ҳамчун фиристодаи фавқулода намояндаи ҳукумати Фаронса дар Теҳрон бошад.{{sfn|Mousavi|2022}} Пеш аз сафар ба Фаронса, ба Муҳаммадалӣ Хон инчунин вазифа дода шуд, ки Шартномаи дуюми Арзурум-ро бо Империяи Усмонӣ, ки 31 майи соли 1847 имзо шуда буд, тасдиқ намояд. Ба ӯ дастур дода шуд, ки ду ҳафта дар пойтахти усмонӣ — [[Қустантиния|Қустантания]] — бимонад, то масъалаҳои гуногун, аз ҷумла вазъи зоирон ва тоҷирони эронӣ, ки аз қаламрави усмонӣ мегузаштанд, таъйини марзҳо ва қабилаҳои сокини сарҳадҳои Эрону Усмониро баррасӣ кунад. Намояндагони Русия ва Бритониё Муҳаммадалӣ Хонро ташвиқ мекарданд, ки бештар бимонад, то эрониён ва усмониён нусхаҳои тасдиқшудаи шартномаро мубодила кунанд, ки ӯ ҳамроҳ надошт. Оқосӣ шартномаи тасдиқшударо ба Муҳаммадалӣ Хон фиристод ва ба ӯ иҷозат дод, ки дар посух ба фишори дипломатҳои миёнрави русу бритониёӣ дар Теҳрон мубодиларо анҷом диҳад. Аммо Эжен де Сартиж ва фиристодаи Фаронса дар Қустантания Франсуа-Адолф де Буркене ба Муҳаммадалӣ Хон маслиҳат доданд, ки сафараш ба Порисро ба таъхир наандозад, зеро набояд беш аз ду ҳафта дар Қустантания мемонд. Пас аз чанд моҳи интизорӣ, Муҳаммадалӣ Хон ниҳоят 26 августи соли 1847 ба Фаронса равона шуд.{{sfn|Mousavi|2022}} [[Image:Persia and its Communications with The Black Sea The Mediterranean and The Red Sea.jpg|300px|thumb|Харитаи Шарқи Наздик дар соли 1860, ки марзҳои Эрон (бунафш) ва Империяи Усмонӣ (кабуд)-ро нишон медиҳад]] Номаи Муҳаммадшоҳ ва туҳфаҳои шоҳона — аз ҷумла тасвири Муҳаммадшоҳ бо алмос ороёфта — аз ҷониби Муҳаммадалӣ Хон ба шоҳи Фаронса [[Луи Филипп I]] (1830-1848) ҳангоми мулоқот дар [[Қалъаи Компен]] дар шимоли Фаронса 23 сентябри соли 1847 супурда шуданд. Дар давраи иқоматаш дар Порис, Муҳаммадалӣ Хон бо маслиҳати Жул Ришар (маъруф ба Ришархон), фаронсавие, ки барои ҳукумати Эрон кор мекард, барои фиристодани миқдори зиёди китобҳои илмӣ, адабӣ, донишномаҳо, луғатҳо, харитаҳо ва таҷҳизоти илмӣ ба Эрон фармоиш дод.{{sfn|Mousavi|2022}} Муҳаммадалӣ Хон пайваста аз ҷониби Оқосӣ (ки ҳанӯз зери фишори Бритониё ва Русия қарор дошт) дастур мегирифт, ки барои анҷоми тасдиқи Шартномаи дуюми Арзурум ба Қустантания баргардад. Муҳаммадалӣ Хон пас аз чаҳор моҳи иқомат дар Фаронса 25 декабри соли 1847 Порисро тарк кард. Пас аз се моҳи музокирот дар Қустантания, Муҳаммадалӣ Хон бо масъулияти шахсии худ ёддошти тавзеҳиро ба шартнома имзо кард, ки ҳадафаш коҳиш додани нигарониҳои усмониён нисбат ба баъзе муқаррароти шартнома, махсусан банди марбут ба соҳибихтиёрӣ бар рӯди Шаттул-араб ва соҳили чапи он буд, ки дар моддаи 2 ба таври норавшан муайян шуда буд.{{sfn|Mousavi|2022}} [[Ҷафархон Мошир од-Довлеҳ]], намояндаи Эрон дар комиссияи таъйини марзҳои Арзурум дар соли 1850, баъдтар иддао кард, ки Муҳаммадалӣ Хон барои имзои ёддошти тавзеҳӣ, ки ҳукумати Эрон онро дастгирӣ намекард, аз усмониён ба шакли туҳфаи шоҳона 4 000 [[Iranian toman|тумон]] ришва гирифтааст. Аммо Муҳаммадалӣ Хон Оқосиро аз музокироти худ бо намояндагони миёнрави Бритониё ва Русия дар Қустантания пурра огоҳ мекард ва ба ӯ гуфта буд, ки агар ӯ ёддоштро имзо намекард, усмониён метавонистанд аз шартнома даст кашанд. Муҳаммадалӣ Хон инчунин ба дипломатҳо гуфта буд, ки тасдиқи ӯ ба ёддошт «чораи кӯтоҳмуддат барои пешгирӣ аз шикасти музокирот» буд ва танҳо бо ризоияти ҳукумати Эрон эътироф шудааст.{{sfn|Mousavi|2022}} Дар солҳои баъд аз имзои шартнома, ҳам ҳукуматҳои усмонӣ ва ҳам эронӣ аз норавшании моддаи 2 истифода мебурданд. Ин масъала баъдан байни Эрон ва [[Ироқ]] низ идома ёфт, ки ҳар ду тараф ишораи моддаро ба «ҳуқуқи озоди киштиронӣ» барои киштиҳои эронӣ ба таври гуногун тафсир мекарданд. Ин масъала дар солҳои 1920 ва 1930 ба авҷи худ расид ва баъдан низ гоҳ-гоҳ рух медод.{{sfn|Schofield|2004|pp=35–36}} === Давраи вазири корҳои хориҷӣ ва марг === [[Image:دارالفنون.jpg|thumb|Коллеҷи Дорулфунун дар [[Tehran|Теҳрон]]]] Дар замони ҳукмронии [[Носир ад-Дин Шоҳ Қоҷор]] (1848-1896), Муҳаммадалӣ Хон фаъолияти худро ҳамчун муовини Вазорати корҳои хориҷӣ идома дод, ки онро садри аъзам [[Амир Кабир]] идора мекард. Дар моҳи июли соли 1851, Носируддиншоҳ Муҳаммадалӣ Хонро вазири нави корҳои хориҷӣ таъйин кард.{{sfn|Mousavi|2022}} 29 декабри соли 1851, Амир Кабир Муҳаммадалӣ Хонро ҳамчун аввалин роҳбари коллеҷи нави Дорулфунун дар Теҳрон интихоб кард, ки таъсиси он оғози маорифи муосир дар кишварро нишон медод. Тақрибан як моҳ пеш аз ин (18/19 ноябр), Мирзо Муҳаммадалӣ ба ''калантар'' (шаҳрдори) Теҳрон Маҳмуд Хон ва фармондеҳи низомӣ [[Азиз Хон Мокрӣ]] нома навишт.{{sfn|Mousavi|2022}}{{sfn|Gurney|Nabavi|1993|pp=662–668}} Номи Дорулфунун бори аввал дар ҳамин нома зикр шудааст, ки дар он инчунин гуфта мешавад, ки Мирзо Муҳаммадалӣ бо ризоияти Носируддиншоҳ сӣ фарзанди ашрофу шоҳзодаро ба коллеҷи навтаъсис фиристодааст.{{sfn|Mousavi|2022}} Муҳаммадалӣ Хон 9 феврали соли 1852 дар Теҳрон аз беморӣ даргузашт.{{sfn|Mousavi|2022}} [[Азиз Хон Мокрӣ]] пас аз ӯ роҳбари Дорулфунун гардид.{{sfn|Gurney|Nabavi|1993|pp=662–668}} == Эзоҳ == {{reflist}} == Манобеъ == *{{Encyclopaedia Iranica | volume=6 | fascicle=6 | title = Dār al-fonūn | last = Gurney | first = John | last2= Nabavi |first2= Negin | url = https://www.iranicaonline.org/articles/dar-al-fonun-lit | pages = 662–668 }} * {{cite web | title = Moḥammad-ʿAli Khan Širāzi, Mirzā | first = Mehdi | last = Mousavi | website = Encyclopædia Iranica Online | year = 2022 | url = https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIRO/COM-365238.xml }} *{{cite encyclopedia | title = Shiraz i. History to 1940 | last = Shahbazi | first = A. Shapur | url = https://www.iranicaonline.org/articles/shiraz-i-history-to-1940 | editor-last = | editor-first = | editor-link = | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica | pages = | location = | publisher = | year = 2004 | isbn = }} *{{cite book|last=Schofield|first=Richard|editor1-last=Potter|editor1-first=Lawrence G.|editor2-last=Sick|editor2-first=Gary G.|date=2004|title=Iran, Iraq, and the Legacies of War|publisher=Palgrave Macmillan New York|doi=10.1057/9781403980427 |url=https://link.springer.com/book/10.1057/9781403980427|isbn=978-1-4039-6450-2}} == Барои мутолиаи бештар == *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mirza_Mohammad-Ali_Khan_Shirazi Wikimedia Commons] *{{Cite book|title=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|last=Ateş|first=Sabri|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-03365-8|url=https://books.google.com/books?id=y2EUAgAAQBAJ|ref=none}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Амир Кабир]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of Foreign Affairs (Iran)|Вазири корҳои хориҷӣ]]|years=July 1851 – 9 February 1852}} {{s-aft|after=[[Мирзо Саид Хон Ансорӣ]]}} {{s-end}} {{Navbox | name = Вазирони корҳои хориҷии Эрон | title = Вазирони корҳои хориҷии Эрон | list = * [[Амир Кабир]] * [[Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ]] * [[Мирзо Саидхон Ансорӣ]] }} [[гурӯҳ: Фавтҳои соли 1852]] [[гурӯҳ: Мардуми Шероз]] [[гурӯҳ: Вазирони корҳои хориҷии Эрон]] [[гурӯҳ: Сиёсатмадорони эронии асри 19]] [[гурӯҳ: Сафирони Эрон дар Фаронса]] [[гурӯҳ: Мардуми Эрони Қоҷор]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1780]] 9lgbvwgmmeexcgg4xcgp9722exdxt4j 1471214 1471213 2026-05-07T12:05:19Z Navruzov Abdulmalik 57291 гурӯҳбандӣ 1471214 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сиёсатмадори эронӣ}} {{good article}} {{Use dmy dates|date=May 2024}} {{Сиёсатмадор |ном = Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ |тасвир = Mirza Mohammad-Ali Khan Shirazi.jpg | тавсифи тасвир = Тасвири Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ дар соли 1847 |бар = |таърихи таваллуд = тақрибан 1780 |зодгоҳ = [[Шероз]], [[Эрони Занд]] |таърихи даргузашт = 9 феврали 1852 |маҳалли даргузашт = [[Теҳрон]], [[Эрони Қоҷор]] | office1 = [[Вазири корҳои хориҷии Эрон]] | term_start1 = июли 1851 | term_end1 = 9 феврали 1852 | predecessor1 = [[Амир Кабир]] | successor1 = [[Мирзо Саидхон Ансорӣ]] |фаъолият = [[Вазири корҳои хориҷии Эрон]] | office2 = Роҳбари [[Дорулфунун]] | term_start2 = 29 декабри 1851 | term_end2 = 9 феврали 1852 | predecessor2 = | successor2 = [[Азизхон Мукрӣ]] |викитека = |викианбор = Category:Mirza Mohammad-Ali Khan Shirazi }} '''Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ''' ({{lang-fa|میرزا محمدعلی خان شیرازی}} тақрибан 1780 – 9 феврали 1852) дипломати эронӣ буд, ки аз моҳи июли соли 1851 то 9 феврали соли 1852 ҳамчун вазири корҳои хориҷӣ фаъолият кардааст. Ӯ инчунин соли 1847 сафири Эрон дар Фаронса буд, [[Шартномаи дуюми Арзурум]]-ро бо Империяи Усмонӣ дар соли 1848 тасдиқ кард ва аз 29 декабри соли 1851 роҳбари Дорулфунун буд, ки таъсиси он оғози маорифи муосир дар Эронро нишон медод. Муҳаммадалӣ Хон тақрибан соли 1780 дар [[Шероз]] таваллуд шуда, ҷияни [[Мирзо Аболҳасанхон Илчӣ]] буд ва дар ҷараёни ҳайатҳои дипломатии ӯ ба [[Русия]] дар соли 1815 ва ба [[Бритониё]] дар солҳои 1818–1819 ҳамчун котиби асосӣ хизмат кардааст. Вақте ки Муҳаммадалӣ Хон соли 1824 аз Аврупо баргашт, ӯ котиби Вазорати корҳои хориҷӣ дар пойтахт — [[Tehran|Теҳрон]] гардид. Соли 1847 ӯ сафири Эрон дар Фаронса таъйин шуд, то муносибатҳои тиҷоратиро беҳтар намояд, аз вазъи панҷ донишҷӯи эронӣ дар он ҷо огоҳ шавад ва барои фиристодаи фаронсавӣ Эжен де Сартиж иҷозат бигирад, ки ҳамчун фиристодаи фавқулода намояндаи ҳукумати Фаронса дар Теҳрон бошад. Дар ин давра Муҳаммадалӣ Хон инчунин вазифадор шуд, ки Шартномаи дуюми Арзурум-ро бо Империяи Усмонӣ тасдиқ кунад, ки ин ниҳоят соли 1848 анҷом ёфт. Дар моҳи июли соли 1851 ӯ вазири корҳои хориҷӣ таъйин шуд ва 29 декабри соли 1851 аввалин роҳбари коллеҷи Дорулфунун гардид. Ӯ 9 феврали соли 1852 аз беморӣ даргузашт. == Зиндагинома == === Замина ва фаъолияти ибтидоӣ === Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ писари Муҳаммад Исмоил буда, тақрибан соли 1780 дар шаҳри [[Shiraz|Шероз]] дар [[Fars province|устони Форс]] дар ҷанубу ғарби Эрон таваллуд шудааст. Дар ин давра шаҳр пойтахти [[Zand dynasty|сулолаи Занд]] буд, аммо соли 1791 аз ҷониби [[Qajar dynasty|Қоҷор]] [[shah|шоҳ]] [[Оғо Муҳаммад Хон Қоҷор]] (1789-1797) тасарруф гардид.{{sfn|Mousavi|2022}}{{sfn|Shahbazi|2004}} Муҳаммадалӣ Хон инчунин ҷияни дипломати эронӣ [[Мирзо Аболҳасанхон Илчӣ]] буд ва дар ҳайатҳои дипломатии ӯ ба Русия дар соли 1815 ва ба Бритониё дар солҳои 1818–1819 ҳамчун котиби асосӣ хизмат кардааст. Фиристодаи бритониёӣ Gore Ouseley ваъда дода буд, ки барои бозпас гирифтани қисме аз сарзаминҳои аздастрафта ба Русия тибқи Шартномаи Гулистон дар моҳи октябри соли 1813 кумак мекунад ва ҳадафи ин ҳайатҳо музокира бо Русия ва Бритониё барои расидан ба ин мақсад буд. Ҳангоми сафар аз тариқи [[Фаронса]] ба Бритониё, Муҳаммадалӣ Хон чунон мафтуни [[Порис]] шуд, ки дар васфи шаҳр шеър эҷод кард. Баъдан ӯ як сол дар Порис зиндагӣ намуда, ба кишварҳои гуногуни Аврупо сафарҳои зиёд анҷом дод.{{sfn|Mousavi|2022}} Пас аз бозгашт аз Аврупо дар соли 1824, Муҳаммадалӣ Хон котиби Вазорати корҳои хориҷӣ дар пойтахти [[Tehran|Теҳрон]] таъйин гардид ва масъули қабули фиристодагони хориҷӣ буд. Вазорати корҳои хориҷиро Мирзо Абулҳасан роҳбарӣ мекард ва Муҳаммадалӣ Хон дар замони ҳукмронии [[Муҳаммад Шоҳ Қоҷор]] (1834-1848}}) муовини ӯ гардид. Пас аз вафоти Мирзо Абулҳасан дар соли 1845, Муҳаммадалӣ Хон соҳиби ҷой дар маҷлиси оммавии шоҳ шуд ва аз ҷониби Муҳаммадшоҳ унвони [[Khan (title)|хон]] гирифт.{{sfn|Mousavi|2022}} === Ҳайати дипломатӣ ба Фаронса ва тасдиқи Шартномаи дуюми Арзурум бо Империяи Усмонӣ === [[Image:Portrait of Muhammad Shah Qajar and his Vizier Haj Mirza Aghasi MET DP345140.jpg|thumb|left|Тасвири [[Mohammad Shah Qajar|Муҳаммадшоҳи Қоҷор]] ва [[Ҳоҷи Мирзо Ақосӣ]], чоряки дуюми асри XIX]] Барои беҳтар намудани муносибатҳои Эрон ва Фаронса, садри аъзам [[Ҳоҷи Мирзо Ақосӣ]] Муҳаммадалӣ Хонро моҳи июни соли 1847 ҳамчун сафир ба Фаронса фиристод. Барои баланд бардоштани обрӯи Муҳаммадалӣ Хон ҳамчун сафир дар Фаронса, Муҳаммадшоҳ ба ӯ Нишони Шеру Хуршед дод. Як моҳ пеш аз ин, Эжен де Сартиж, фиристодаи фаронсавӣ дар Теҳрон, ''фармон'' (ҳукм)-е гирифта буд, ки ба тоҷирони фаронсавӣ имтиёз медод. Тибқи ин ''фармон'', шаҳрвандони Фаронса дар Эрон аз имтиёзҳои тиҷоратӣ бархурдор мешуданд, аммо тоҷирони эронӣ дар Фаронса чунин имтиёз надоштанд. Аз ин рӯ, вазифаи асосии Муҳаммадалӣ Хон он буд, ки тоҷирони эронӣ дар Фаронса низ аз ҳамон имтиёзҳое бархурдор шаванд, ки фаронсавиҳо дар Эрон доштанд.{{sfn|Mousavi|2022}} Ӯ инчунин вазифаҳои дигари хурдтар дошт: баррасии шароити зиндагӣ ва таҳсили панҷ донишҷӯи эронӣ, ки соли 1845 аз ҷониби Оқосӣ барои таҳсил назди Аликс Дегранж ба Фаронса фиристода шуда буданд; ва таъмин кардани иҷозат барои Эжен де Сартиж — ки бидуни унвони расмӣ ба Эрон фиристода шуда буд — то ҳамчун фиристодаи фавқулода намояндаи ҳукумати Фаронса дар Теҳрон бошад.{{sfn|Mousavi|2022}} Пеш аз сафар ба Фаронса, ба Муҳаммадалӣ Хон инчунин вазифа дода шуд, ки Шартномаи дуюми Арзурум-ро бо Империяи Усмонӣ, ки 31 майи соли 1847 имзо шуда буд, тасдиқ намояд. Ба ӯ дастур дода шуд, ки ду ҳафта дар пойтахти усмонӣ — [[Қустантиния|Қустантания]] — бимонад, то масъалаҳои гуногун, аз ҷумла вазъи зоирон ва тоҷирони эронӣ, ки аз қаламрави усмонӣ мегузаштанд, таъйини марзҳо ва қабилаҳои сокини сарҳадҳои Эрону Усмониро баррасӣ кунад. Намояндагони Русия ва Бритониё Муҳаммадалӣ Хонро ташвиқ мекарданд, ки бештар бимонад, то эрониён ва усмониён нусхаҳои тасдиқшудаи шартномаро мубодила кунанд, ки ӯ ҳамроҳ надошт. Оқосӣ шартномаи тасдиқшударо ба Муҳаммадалӣ Хон фиристод ва ба ӯ иҷозат дод, ки дар посух ба фишори дипломатҳои миёнрави русу бритониёӣ дар Теҳрон мубодиларо анҷом диҳад. Аммо Эжен де Сартиж ва фиристодаи Фаронса дар Қустантания Франсуа-Адолф де Буркене ба Муҳаммадалӣ Хон маслиҳат доданд, ки сафараш ба Порисро ба таъхир наандозад, зеро набояд беш аз ду ҳафта дар Қустантания мемонд. Пас аз чанд моҳи интизорӣ, Муҳаммадалӣ Хон ниҳоят 26 августи соли 1847 ба Фаронса равона шуд.{{sfn|Mousavi|2022}} [[Image:Persia and its Communications with The Black Sea The Mediterranean and The Red Sea.jpg|300px|thumb|Харитаи Шарқи Наздик дар соли 1860, ки марзҳои Эрон (бунафш) ва Империяи Усмонӣ (кабуд)-ро нишон медиҳад]] Номаи Муҳаммадшоҳ ва туҳфаҳои шоҳона — аз ҷумла тасвири Муҳаммадшоҳ бо алмос ороёфта — аз ҷониби Муҳаммадалӣ Хон ба шоҳи Фаронса [[Луи Филипп I]] (1830-1848) ҳангоми мулоқот дар [[Қалъаи Компен]] дар шимоли Фаронса 23 сентябри соли 1847 супурда шуданд. Дар давраи иқоматаш дар Порис, Муҳаммадалӣ Хон бо маслиҳати Жул Ришар (маъруф ба Ришархон), фаронсавие, ки барои ҳукумати Эрон кор мекард, барои фиристодани миқдори зиёди китобҳои илмӣ, адабӣ, донишномаҳо, луғатҳо, харитаҳо ва таҷҳизоти илмӣ ба Эрон фармоиш дод.{{sfn|Mousavi|2022}} Муҳаммадалӣ Хон пайваста аз ҷониби Оқосӣ (ки ҳанӯз зери фишори Бритониё ва Русия қарор дошт) дастур мегирифт, ки барои анҷоми тасдиқи Шартномаи дуюми Арзурум ба Қустантания баргардад. Муҳаммадалӣ Хон пас аз чаҳор моҳи иқомат дар Фаронса 25 декабри соли 1847 Порисро тарк кард. Пас аз се моҳи музокирот дар Қустантания, Муҳаммадалӣ Хон бо масъулияти шахсии худ ёддошти тавзеҳиро ба шартнома имзо кард, ки ҳадафаш коҳиш додани нигарониҳои усмониён нисбат ба баъзе муқаррароти шартнома, махсусан банди марбут ба соҳибихтиёрӣ бар рӯди Шаттул-араб ва соҳили чапи он буд, ки дар моддаи 2 ба таври норавшан муайян шуда буд.{{sfn|Mousavi|2022}} [[Ҷафархон Мошир од-Довлеҳ]], намояндаи Эрон дар комиссияи таъйини марзҳои Арзурум дар соли 1850, баъдтар иддао кард, ки Муҳаммадалӣ Хон барои имзои ёддошти тавзеҳӣ, ки ҳукумати Эрон онро дастгирӣ намекард, аз усмониён ба шакли туҳфаи шоҳона 4 000 [[Iranian toman|тумон]] ришва гирифтааст. Аммо Муҳаммадалӣ Хон Оқосиро аз музокироти худ бо намояндагони миёнрави Бритониё ва Русия дар Қустантания пурра огоҳ мекард ва ба ӯ гуфта буд, ки агар ӯ ёддоштро имзо намекард, усмониён метавонистанд аз шартнома даст кашанд. Муҳаммадалӣ Хон инчунин ба дипломатҳо гуфта буд, ки тасдиқи ӯ ба ёддошт «чораи кӯтоҳмуддат барои пешгирӣ аз шикасти музокирот» буд ва танҳо бо ризоияти ҳукумати Эрон эътироф шудааст.{{sfn|Mousavi|2022}} Дар солҳои баъд аз имзои шартнома, ҳам ҳукуматҳои усмонӣ ва ҳам эронӣ аз норавшании моддаи 2 истифода мебурданд. Ин масъала баъдан байни Эрон ва [[Ироқ]] низ идома ёфт, ки ҳар ду тараф ишораи моддаро ба «ҳуқуқи озоди киштиронӣ» барои киштиҳои эронӣ ба таври гуногун тафсир мекарданд. Ин масъала дар солҳои 1920 ва 1930 ба авҷи худ расид ва баъдан низ гоҳ-гоҳ рух медод.{{sfn|Schofield|2004|pp=35–36}} === Давраи вазири корҳои хориҷӣ ва марг === [[Image:دارالفنون.jpg|thumb|Коллеҷи Дорулфунун дар [[Tehran|Теҳрон]]]] Дар замони ҳукмронии [[Носир ад-Дин Шоҳ Қоҷор]] (1848-1896), Муҳаммадалӣ Хон фаъолияти худро ҳамчун муовини Вазорати корҳои хориҷӣ идома дод, ки онро садри аъзам [[Амир Кабир]] идора мекард. Дар моҳи июли соли 1851, Носируддиншоҳ Муҳаммадалӣ Хонро вазири нави корҳои хориҷӣ таъйин кард.{{sfn|Mousavi|2022}} 29 декабри соли 1851, Амир Кабир Муҳаммадалӣ Хонро ҳамчун аввалин роҳбари коллеҷи нави Дорулфунун дар Теҳрон интихоб кард, ки таъсиси он оғози маорифи муосир дар кишварро нишон медод. Тақрибан як моҳ пеш аз ин (18/19 ноябр), Мирзо Муҳаммадалӣ ба ''калантар'' (шаҳрдори) Теҳрон Маҳмуд Хон ва фармондеҳи низомӣ [[Азиз Хон Мокрӣ]] нома навишт.{{sfn|Mousavi|2022}}{{sfn|Gurney|Nabavi|1993|pp=662–668}} Номи Дорулфунун бори аввал дар ҳамин нома зикр шудааст, ки дар он инчунин гуфта мешавад, ки Мирзо Муҳаммадалӣ бо ризоияти Носируддиншоҳ сӣ фарзанди ашрофу шоҳзодаро ба коллеҷи навтаъсис фиристодааст.{{sfn|Mousavi|2022}} Муҳаммадалӣ Хон 9 феврали соли 1852 дар Теҳрон аз беморӣ даргузашт.{{sfn|Mousavi|2022}} [[Азиз Хон Мокрӣ]] пас аз ӯ роҳбари Дорулфунун гардид.{{sfn|Gurney|Nabavi|1993|pp=662–668}} == Эзоҳ == {{reflist}} == Манобеъ == *{{Encyclopaedia Iranica | volume=6 | fascicle=6 | title = Dār al-fonūn | last = Gurney | first = John | last2= Nabavi |first2= Negin | url = https://www.iranicaonline.org/articles/dar-al-fonun-lit | pages = 662–668 }} * {{cite web | title = Moḥammad-ʿAli Khan Širāzi, Mirzā | first = Mehdi | last = Mousavi | website = Encyclopædia Iranica Online | year = 2022 | url = https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIRO/COM-365238.xml }} *{{cite encyclopedia | title = Shiraz i. History to 1940 | last = Shahbazi | first = A. Shapur | url = https://www.iranicaonline.org/articles/shiraz-i-history-to-1940 | editor-last = | editor-first = | editor-link = | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica | pages = | location = | publisher = | year = 2004 | isbn = }} *{{cite book|last=Schofield|first=Richard|editor1-last=Potter|editor1-first=Lawrence G.|editor2-last=Sick|editor2-first=Gary G.|date=2004|title=Iran, Iraq, and the Legacies of War|publisher=Palgrave Macmillan New York|doi=10.1057/9781403980427 |url=https://link.springer.com/book/10.1057/9781403980427|isbn=978-1-4039-6450-2}} == Барои мутолиаи бештар == *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mirza_Mohammad-Ali_Khan_Shirazi Wikimedia Commons] *{{Cite book|title=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|last=Ateş|first=Sabri|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-03365-8|url=https://books.google.com/books?id=y2EUAgAAQBAJ|ref=none}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Амир Кабир]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of Foreign Affairs (Iran)|Вазири корҳои хориҷӣ]]|years=July 1851 – 9 February 1852}} {{s-aft|after=[[Мирзо Саид Хон Ансорӣ]]}} {{s-end}} {{Navbox | name = Вазирони корҳои хориҷии Эрон | title = Вазирони корҳои хориҷии Эрон | list = * [[Амир Кабир]] * [[Мирзо Муҳаммадалӣ Хони Шерозӣ]] * [[Мирзо Саидхон Ансорӣ]] }} [[гурӯҳ: Мардуми Шероз]] [[гурӯҳ: Вазирони корҳои хориҷии Эрон]] [[гурӯҳ: Сиёсатмадорони эронии асри 19]] [[гурӯҳ: Сафирони Эрон дар Фаронса]] [[гурӯҳ: Мардуми Эрони Қоҷор]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1780]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1852]] 0egzl9p841sftui3e6pw3lp9pg2hz8f 14 331268 1471212 2026-05-07T11:59:57Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Вазирони корҳои хориҷии Эрон]] 1471212 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Вазирони корҳои хориҷии Эрон]] stn6vilnrqunfcid7vof0mrjrfrc0ef 0 331269 1471215 2026-05-07T12:12:10Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: {{Short description|Қаҳрамони миллии Эрон (1866–1914)}} {{Infobox person | name = Сатторхон | image = SattarKhanPortrait.jpg | caption = Сатторхон | birth_date = 20 октябри 1866 | birth_place = [[Сардор Кандӣ]], [[Эрони Қоҷор]] | death_date = 17 ноябри 1914 (синни 48) | death_place = [[Теҳрон]], Эрон | burial_place... 1471215 wikitext text/x-wiki {{Short description|Қаҳрамони миллии Эрон (1866–1914)}} {{Infobox person | name = Сатторхон | image = SattarKhanPortrait.jpg | caption = Сатторхон | birth_date = 20 октябри 1866 | birth_place = [[Сардор Кандӣ]], [[Эрони Қоҷор]] | death_date = 17 ноябри 1914 (синни 48) | death_place = [[Теҳрон]], Эрон | burial_place = [[Мақбараи Шоҳ Абдул-Азим]] | party = [[Ҳизби сотсиал-демократии мӯътадил]]<ref>{{cite journal|url=http://www.ensani.ir/storage/Files/20100929093126-453.pdf|title= حزب اجتماعیون اعتدالیون از پیدایش تا فروپاشی|language=Persian|author=Ali Mohammadi|number=53–56|page=433|journal=Yad|year=1378}}</ref> | spouse = Фотима | children = Ядоллоҳ, Султон, Масъума, Ҷалил | module = {{Infobox military person | embed = yes | embed_title = Фаъолияти ҳарбӣ | battles = {{tree list}} *[[Инқилоби машрута]] **[[Иштироки Русия дар инқилоби машрута]] ***[[Ишғоли Тавриз аз ҷониби Русия]] **[[Муҳосираи Тавриз (1908–1909)]] **[[Ғалабаи Теҳрон]] **[[Ҳодисаи Боғи Атобак]] {{tree list/end}} }} }} '''Сатторхон''' ({{lang-fa|ستارخان}}; 20 октябри 1866 – 17 ноябри 1914), ки бо унвони ифтихории '''Сардори Миллӣ''' маъруф аст, яке аз чеҳраҳои асосии [[Инқилоби машрутаи Эрон]] ва қаҳрамони миллии мардуми Эрон ба шумор меравад.<ref>{{Cite web|url=http://www.iranchamber.com/history/sattarkhan/sattar_khan.php|title=Historic Personalities of Iran: Sattar Khan}}</ref> == Зиндагинома == === Кӯдакӣ ва ҷавонӣ === [[File:Sattar Khan at 16.jpg|thumb|Сатторхон дар синни 16-солагӣ]] Сатторхон дар [[Сардор Кандӣ]] аз оилаи туркизабони озарбойҷонӣ таваллуд шудааст. Вай писари сеюми Ҳоҷӣ Ҳасан Баззоз аз минтақаи Қарадоғ буд. Дар кӯдакӣ бародари калониаш, ки роҳзани роҳҳо шуда буд, аз ҷониби мақомот кушта шуд. Баъдтар оила ба [[Тавриз]] кӯчид. Дар он ҷо Сатторхон бо қонун даргир шуд, зеро кӯшиш кард ба ду фирории қафқозӣ паноҳгоҳ диҳад. Ӯ ду сол дар зиндони Норин Қалъа маҳбус буд. Пас аз озодӣ ӯ низ ба гурӯҳҳои мусаллаҳ пайваст ва боз ҳабс шуд. Баъдан дар жандармерия хизмат кард ва роҳи байни [[Хой]] ва [[Маранд]]-ро назорат мекард. Баъдтар ба ҳайати муҳофизони валиаҳд [[Мозаффариддин Мирзо]] дохил шуд ва унвони «хон»-ро гирифт. Баъд аз муддате дар [[Теҳрон]] ӯ ба нерӯҳои ёрирасон дар мубориза бо роҳзанони туркман дар наздикии [[Машҳад]] роҳбарӣ кард. === Фаъолияти инқилобӣ === Сатторхон бо [[Ҳизби сотсиал-демократии Форс]] робитаи наздик дошт. Ӯ аз як шахси номаълум ба яке аз роҳбарони шӯришгарони машрутахоҳ дар ноҳияи Амирхези Тавриз табдил ёфт. Пас аз бомбаборони парлумон дар Теҳрон, қувваҳои шоҳ ба Тавриз ҳамла карданд. Дар соли 1908 таҳти роҳбарии Сатторхон Шӯрои олии ҳарбӣ таъсис ёфт. Дар апрели 1909 ӯ барои шуҷоат унвони «Сардори Миллӣ» гирифт ва ҳамроҳи Боқерхон унвони «Салори Миллӣ»-ро гирифт. Ғалабаҳои Тавриз ба ҳаракати инқилобӣ дар тамоми Эрон таъсири калон расонд. Дар шаҳрҳои гуногун кумитаҳои «Сатторхон» таъсис ёфтанд. Дар марти 1910 Сатторхон бо нерӯҳои худ ба Теҳрон рафт. Онҳо дар Боғи Атобак ҷойгир шуданд, вале ба фармони шоҳ барои халъи силоҳ итоат накарданд. Нерӯҳои давлатӣ ба онҳо ҳамла карданд ва ӯ дар пояш захмӣ шуд. Ин захм то охири умр боқӣ монд ва ӯ дар синни 48-солагӣ вафот кард. Ӯ дар [[мақбараи Шоҳ Абдул-Азим]] дафн шудааст. == Мерос == Сатторхон дар Эрон ҳамчун яке аз қаҳрамонони асосии [[Инқилоби машрутаи Эрон]] ёд мешавад. Дар бораи ӯ шеърҳо ва сурудҳо эҷод шудаанд. == Ҳамчунин нигаред == * [[Боқерхон]] * [[Инқилоби машрутаи Эрон]] == Манбаъ == {{reflist}} == Пайвандҳои беруна == * [http://www.iranicaonline.org/articles/sattar-khan Encyclopædia Iranica – Сатторхон] [[Category:Қаҳрамонони миллии Эрон]] [[Category:Инқилобгарони Эрон]] [[Category:Шахсиятҳои Инқилоби машрута]] [[Category:Дафншудагон дар мақбараи Шоҳ Абдул-Азим]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1866]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1914]] 193lw5g3bwkzoqacdorqdbvus5g9xn6 1471216 1471215 2026-05-07T12:12:43Z Navruzov Abdulmalik 57291 1471216 wikitext text/x-wiki {{Short description|Қаҳрамони миллии Эрон (1866–1914)}} {{Infobox person | name = Сатторхон | image = SattarKhanPortrait.jpg | caption = Сатторхон | birth_date = 20 октябри 1866 | birth_place = [[Сардор Кандӣ]], [[Эрони Қоҷор]] | death_date = 17 ноябри 1914 (синни 48) | death_place = [[Теҳрон]], Эрон | burial_place = [[Мақбараи Шоҳ Абдул-Азим]] | party = [[Ҳизби сотсиал-демократии мӯътадил]]<ref>{{cite journal|url=http://www.ensani.ir/storage/Files/20100929093126-453.pdf|title= حزب اجتماعیون اعتدالیون از پیدایش تا فروپاشی|language=Persian|author=Ali Mohammadi|number=53–56|page=433|journal=Yad|year=1378}}</ref> | spouse = Фотима | children = Ядоллоҳ, Султон, Масъума, Ҷалил | module = {{Infobox military person | embed = yes | embed_title = Фаъолияти ҳарбӣ | battles = {{tree list}} *[[Инқилоби машрута]] **[[Иштироки Русия дар инқилоби машрута]] ***[[Ишғоли Тавриз аз ҷониби Русия]] **[[Муҳосираи Тавриз (1908–1909)]] **[[Ғалабаи Теҳрон]] **[[Ҳодисаи Боғи Атобак]] {{tree list/end}} }} }} '''Сатторхон''' ({{lang-fa|ستارخان}}; 20 октябри 1866 – 17 ноябри 1914), ки бо унвони ифтихории '''Сардори Миллӣ''' маъруф аст, яке аз чеҳраҳои асосии [[Инқилоби машрутаи Эрон]] ва қаҳрамони миллии мардуми Эрон ба шумор меравад.<ref>{{Cite web|url=http://www.iranchamber.com/history/sattarkhan/sattar_khan.php|title=Historic Personalities of Iran: Sattar Khan}}</ref> == Зиндагинома == === Кӯдакӣ ва ҷавонӣ === [[File:Sattar Khan at 16.jpg|thumb|Сатторхон дар синни 16-солагӣ]] Сатторхон дар [[Сардор Кандӣ]] аз оилаи туркизабони озарбойҷонӣ таваллуд шудааст. Вай писари сеюми Ҳоҷӣ Ҳасан Баззоз аз минтақаи Қарадоғ буд. Дар кӯдакӣ бародари калониаш, ки роҳзани роҳҳо шуда буд, аз ҷониби мақомот кушта шуд. Баъдтар оила ба Тавриз кӯчид. Дар он ҷо Сатторхон бо қонун даргир шуд, зеро кӯшиш кард ба ду фирории қафқозӣ паноҳгоҳ диҳад. Ӯ ду сол дар зиндони Норин Қалъа маҳбус буд. Пас аз озодӣ ӯ низ ба гурӯҳҳои мусаллаҳ пайваст ва боз ҳабс шуд. Баъдан дар жандармерия хизмат кард ва роҳи байни Хой ва [[Маранд]]-ро назорат мекард. Баъдтар ба ҳайати муҳофизони валиаҳд [[Мозаффариддин Мирзо]] дохил шуд ва унвони «хон»-ро гирифт. Баъд аз муддате дар [[Теҳрон]] ӯ ба нерӯҳои ёрирасон дар мубориза бо роҳзанони туркман дар наздикии [[Машҳад]] роҳбарӣ кард. === Фаъолияти инқилобӣ === Сатторхон бо [[Ҳизби сотсиал-демократии Форс]] робитаи наздик дошт. Ӯ аз як шахси номаълум ба яке аз роҳбарони шӯришгарони машрутахоҳ дар ноҳияи Амирхези Тавриз табдил ёфт. Пас аз бомбаборони парлумон дар Теҳрон, қувваҳои шоҳ ба Тавриз ҳамла карданд. Дар соли 1908 таҳти роҳбарии Сатторхон Шӯрои олии ҳарбӣ таъсис ёфт. Дар апрели 1909 ӯ барои шуҷоат унвони «Сардори Миллӣ» гирифт ва ҳамроҳи Боқерхон унвони «Салори Миллӣ»-ро гирифт. Ғалабаҳои Тавриз ба ҳаракати инқилобӣ дар тамоми Эрон таъсири калон расонд. Дар шаҳрҳои гуногун кумитаҳои «Сатторхон» таъсис ёфтанд. Дар марти 1910 Сатторхон бо нерӯҳои худ ба Теҳрон рафт. Онҳо дар Боғи Атобак ҷойгир шуданд, вале ба фармони шоҳ барои халъи силоҳ итоат накарданд. Нерӯҳои давлатӣ ба онҳо ҳамла карданд ва ӯ дар пояш захмӣ шуд. Ин захм то охири умр боқӣ монд ва ӯ дар синни 48-солагӣ вафот кард. Ӯ дар [[мақбараи Шоҳ Абдул-Азим]] дафн шудааст. == Мерос == Сатторхон дар Эрон ҳамчун яке аз қаҳрамонони асосии [[Инқилоби машрутаи Эрон]] ёд мешавад. Дар бораи ӯ шеърҳо ва сурудҳо эҷод шудаанд. == Ҳамчунин нигаред == * [[Боқерхон]] * [[Инқилоби машрутаи Эрон]] == Манбаъ == {{reflist}} == Пайвандҳои беруна == * [http://www.iranicaonline.org/articles/sattar-khan Encyclopædia Iranica – Сатторхон] [[Category:Қаҳрамонони миллии Эрон]] [[Category:Инқилобгарони Эрон]] [[Category:Шахсиятҳои Инқилоби машрута]] [[Category:Дафншудагон дар мақбараи Шоҳ Абдул-Азим]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1866]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1914]] brt6idkrbbq6qocj4qih67phsv6niza 0 331270 1471217 2026-05-07T12:22:43Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: {{Short description|Донишманд ва сиёсатмадори эронӣ}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Infobox person | name = Заҳро Раҳнавард | image = Zahra Rahnavard, Mir Hossein Mousavi and Hamed Saber (cropped-01).jpg | caption = | birth_name = Зуҳра Козимӣ | birth_date = 19 августи 1945 | birth_place = [[Буруҷерд]], [[Эрони Паҳлавӣ]] | occupation = Донишманд | tit... 1471217 wikitext text/x-wiki {{Short description|Донишманд ва сиёсатмадори эронӣ}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Infobox person | name = Заҳро Раҳнавард | image = Zahra Rahnavard, Mir Hossein Mousavi and Hamed Saber (cropped-01).jpg | caption = | birth_name = Зуҳра Козимӣ | birth_date = 19 августи 1945 | birth_place = [[Буруҷерд]], [[Эрони Паҳлавӣ]] | occupation = Донишманд | title = Раиси собиқи [[Донишгоҳи Алзаҳро]] | movement = [[Феминизми исломӣ]]<ref>Ziba Mir-Hosseini, "FEMINIST MOVEMENTS iv. IN THE ISLAMIC REPUBLIC", Encyclopædia Iranica, IX/5, pp. 498-503, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/feminist-movements-iv (Retrieved 30 December 2012).</ref> | alma_mater = [[Донишгоҳи Теҳрон]]<br />[[Донишгоҳи озоди исломӣ]] | party = {{plainlist| *[[Роҳи сабзи умед]] {{small|(2009–)}} *[[Анҷумани занони Ҷумҳурии Исломӣ]] {{small|(1987–)}}}} | spouse = [[Мирҳусайн Мусавӣ]] | children = 3 }} '''Заҳро Раҳнавард''' ({{lang-fa|زهرا رهنورد}}; таваллуд бо номи '''Зуҳра Козимӣ'''; 19 августи 1945) донишманд, ҳунарманд ва сиёсатмадори эронӣ аст.<ref>{{Cite web|url=http://www.oprah.com/world/The-2010-O-Power-List/16 |title=Zahra Rahnavard - O Magazine 2010 Power List |publisher=Oprah |date=2010 |access-date=15 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918094329/http://www.oprah.com/world/The-2010-O-Power-List/16 |archive-date=18 September 2010 }}</ref> Раҳнавард профессори донишгоҳ, ҳунарманд ва зиёӣ буда, аз феврали соли 2011 то майи соли 2018 дар ҳабси хонагӣ қарор дошт. Соли 2009 маҷаллаи ''Foreign Policy'' ӯро яке аз мутафаккирони барҷастаи ҷаҳон номид.<ref>{{Cite web|url=https://tavaana.org/en/content/zahra-rahnavard-story-career|title=Zahra Rahnavard: The Story of a Career|website=Tavaana|date=19 August 2015 |language=en|access-date=2018-01-15}}</ref> Ӯ ҳамсари собиқ нахуствазири [[Эрон]] [[Мирҳусайн Мусавӣ]] мебошад. Дар бахше аз фаъолиятҳои худ вай зарурати риояи қонунҳои [[ҳиҷоб]] аз ҷониби мардонро ҳамонанд ба занон таъкид кардааст ва инчунин ҳамчун фаъол барои ҳуқуқи занон дар [[Ховари Миёна]] шинохта мешавад.<ref>{{Cite web|url=https://search.credoreference.com/content/entry/abcwsr/rahnavard_zahra/0|title=Rahnavard, Zahra {{!}} Encyclopedia of Women Social Reformers - Credo Reference|website=search.credoreference.com|language=en|access-date=2018-01-15}}</ref> == Зиндагии аввал == Раҳнавард дар [[Буруҷерд]], Эрон таваллуд шудааст. Падараш Ҳоҷӣ Фатҳалӣ шахси [[Шиа]] ва зиддикоммунист буд. Пас аз шунидан аз ҷамъомади рӯҳониёни шиа дар Эрон, Ҳоҷӣ Фатҳалӣ ба [[Хумайн]] дар устони Марказӣ кӯчид ва Заҳро дар он ҷо ба воя расид. Заҳро Раҳнавард дараҷаҳои бакалавр ва магистрии худро дар соҳаи санъат ва меъморӣ аз [[Донишгоҳи Теҳрон]] гирифт. Ӯ инчунин дорои дараҷаҳои магистр ва докторӣ аз [[Донишгоҳи озоди исломӣ]] дар риштаи [[Илмҳои сиёсӣ]] мебошад.<ref name=yfbio>{{cite web|title=بیوگرافی زهرا رهنورد|url=http://www.yazdfarda.com/news/16524.html|publisher=Yazd Farda|date=6 May 2009|access-date=20 July 2011|archive-date=10 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110223734/http://www.yazdfarda.com/news/16524.html|url-status=dead}}</ref> == Фаъолият == [[File:Ms. Rahnavard.jpg|thumb|left|Заҳро Раҳнавард дар соли 2009]] Раҳнавард аз ҷумлаи инқилобиёни аввалине буд, ки зидди шоҳ мубориза мебурданд. Дар солҳои охири ҳукмронии Шоҳ, ӯ бо [[Али Шариатӣ]], яке аз раҳбарони исломгарои мухолиф, робитаи наздик дошт.<ref name=OpenDemocracyNA>{{cite web|last=Alavi|first=Nasrin|title=Iran: a blind leap of faith|url=http://www.opendemocracy.net/article/iran-a-blind-leap-of-faith|publisher=Open Democracy|date=2 June 2009|access-date=14 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110701000257/http://www.opendemocracy.net/article/iran-a-blind-leap-of-faith|archive-date=1 July 2011}}</ref> Раҳнавард ҳамроҳ бо [[Ҳасан Руҳонӣ]] ва [[Мирҳусайн Мусавӣ]] аз ҷумлаи шахсоне буданд, ки пӯшидани ҳатмии ҳиҷобро пешниҳод ва ҷонибдорӣ карданд. Раҳнавард аз соли 1998 то 2006 раиси [[Донишгоҳи Алзаҳро]] дар Теҳрон ва инчунин мушовири сиёсии собиқ президенти Эрон [[Муҳаммад Хотамӣ]] буд.<ref>{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/may/05/iran-elections-women|work=The Guardian|location=London|title=Iran's first lady?|first=Massoumeh|last=Torfeh|date=5 May 2009}}</ref> Ӯ аввалин зани эронӣ буд, ки баъд аз [[Инқилоби Эрон]]и соли 1979 ба вазифаи раиси донишгоҳ таъйин шуд. Номзадии ӯро ба ин вазифа вазири собиқи илм, таҳқиқот ва технология [[Мустафо Муъин]] пешниҳод карда буд.<ref name=University>{{cite web|title=Zahra Rahnavard named university chancellor in Tehran|url=https://jboc.blogspot.com/2004/07/1998-zahra-rahnavard-named-university.html|date=23 September 1998|access-date=25 November 2012|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142154/http://jboc.blogspot.com/2004/07/1998-zahra-rahnavard-named-university.html|url-status=dead}}</ref> Пас аз интихоб шудани президент [[Маҳмуди Аҳмадинажод]] дар соли 2005 ва барканории ислоҳталабон аз ҳукумат, Раҳнавард дар соли 2006 аз вазифаи раиси Донишгоҳи Алзаҳро барканор шуд ва [[Маҳбуба Мубоширӣ]] ҷойгузини ӯ гардид.<ref>{{Cite web|url=https://search.credoreference.com/content/entry/abcwsr/rahnavard_zahra/0|title=Rahnavard, Zahra {{!}} Encyclopedia of Women Social Reformers - Credo Reference|website=search.credoreference.com|language=en|access-date=2018-01-15}}</ref> Ҳамчун роҳбари Шӯрои иҷтимоӣ ва фарҳангии занон, ки соли 1989 таъсис ёфта буд, Раҳнавард даъват мекард, ки намояндагии занон дар кумитаҳои давлатӣ бештар шавад. Ӯ инчунин сиёсати ҳукуматро дар масъалаи ҳуқуқҳои иҷтимоӣ ва шаҳрвандии занон мавриди интиқод қарор медод. Ӯ дар маъракаи интихоботии шавҳараш [[Мирҳусайн Мусавӣ]] дар интихоботи президентии соли 2009 фаъолона иштирок дошт. Раҳнавард яке аз аъзои [[Роҳи сабзи умед]] ва аз чеҳраҳои мухолифин ба шумор меравад. Ӯ муаллифи 15 китоб мебошад. Дар феврали соли 2011, баъд аз [[Эътирозҳои Эрон (2011–2012)|эътирозҳои Ҷунбиши Сабз]], Заҳро Раҳнавард ва шавҳараш Мусавӣ аз ҷониби мақомоти амниятӣ дар ҳабси хонагӣ қарор дода шуданд ва тамоми иртибототи онҳо қатъ гардид.<ref name=upnews112>{{cite news|title=Iranian Authorities Arrest Opposition Leader's Daughters |url=http://updatednews.ca/2013/02/11/iranian-authorities-arrest-opposition-leaders-daughters/ |access-date=11 February 2013 |newspaper=Updated News |date=11 February 2013 |agency=Reuters|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130708095457/http://updatednews.ca/2013/02/11/iranian-authorities-arrest-opposition-leaders-daughters/ |archive-date=8 July 2013 }}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Раҳнавард ҳамсари [[Мирҳусайн Мусавӣ]], собиқ нахуствазири Эрон мебошад. Онҳо се духтар доранд: Кавкаб, Наргис ва Заҳро. Ӯ ва Мусавӣ 18 сентябри соли 1969 издивоҷ карданд. Айни замон онҳо дар ҳабси хонагӣ қарор доранд. == Манбаъ == {{Reflist}} == Пайвандҳои беруна == {{Commons category}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Пешгузашта ! Мансаб ! Ҷонишин |- | нест | Раиси [[Донишгоҳи Алзаҳро]]<br />(1998–2006) | [[Маҳбуба Мубоширӣ]] |} {{DEFAULTSORT:Rahnavard, Zahra}} [[Category:Сиёсатмадорони зани эронӣ]] [[Category:Сиёсатмадорони Эрон]] [[Category:Ҷунбиши сабзи Эрон]] [[Category:Нависандагони зани эронӣ]] [[Category:Олимони зани эронӣ]] [[Category:Маҳбусони Эрон]] [[Category:Мушовирони президентии Эрон]] [[Category:Фаъолони ҳуқуқи занон]] [[Category:Ҳамсарони нахуствазирони Эрон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1945]] 1k3oagok5yf8ptjavt00d5fzcuhqcaz 1471257 1471217 2026-05-08T07:04:25Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471257 wikitext text/x-wiki {{Short description|Донишманд ва сиёсатмадори эронӣ}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Infobox person | name = Заҳро Раҳнавард | image = Zahra Rahnavard, Mir Hossein Mousavi and Hamed Saber (cropped-01).jpg | caption = | birth_name = Зуҳра Козимӣ | birth_date = 19 августи 1945 | birth_place = [[Буруҷерд]], [[Эрони Паҳлавӣ]] | occupation = Донишманд | title = Раиси собиқи [[Донишгоҳи Алзаҳро]] | movement = [[Феминизми исломӣ]]<ref>Ziba Mir-Hosseini, "FEMINIST MOVEMENTS iv. IN THE ISLAMIC REPUBLIC", Encyclopædia Iranica, IX/5, pp. 498-503, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/feminist-movements-iv (Retrieved 30 December 2012).</ref> | alma_mater = [[Донишгоҳи Теҳрон]]<br />[[Донишгоҳи озоди исломӣ]] | party = {{plainlist| *[[Роҳи сабзи умед]] {{small|(2009–)}} *[[Анҷумани занони Ҷумҳурии Исломӣ]] {{small|(1987–)}}}} | spouse = [[Мирҳусайн Мусавӣ]] | children = 3 }} '''Заҳро Раҳнавард''' ({{lang-fa|زهرا رهنورد}}; таваллуд бо номи '''Зуҳра Козимӣ'''; 19 августи 1945) донишманд, ҳунарманд ва сиёсатмадори эронӣ аст.<ref>{{Cite web|url=http://www.oprah.com/world/The-2010-O-Power-List/16 |title=Zahra Rahnavard - O Magazine 2010 Power List |publisher=Oprah |date=2010 |access-date=15 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918094329/http://www.oprah.com/world/The-2010-O-Power-List/16 |archive-date=18 September 2010 }}</ref> Раҳнавард профессори донишгоҳ, ҳунарманд ва зиёӣ буда, аз феврали соли 2011 то майи соли 2018 дар ҳабси хонагӣ қарор дошт. Соли 2009 маҷаллаи ''Foreign Policy'' ӯро яке аз мутафаккирони барҷастаи ҷаҳон номид.<ref>{{Cite web|url=https://tavaana.org/en/content/zahra-rahnavard-story-career|title=Zahra Rahnavard: The Story of a Career|website=Tavaana|date=19 August 2015 |language=en|access-date=2018-01-15}}</ref> Ӯ ҳамсари собиқ нахуствазири [[Эрон]] [[Мирҳусайн Мусавӣ]] мебошад. Дар бахше аз фаъолиятҳои худ вай зарурати риояи қонунҳои [[ҳиҷоб]] аз ҷониби мардонро ҳамонанд ба занон таъкид кардааст ва инчунин ҳамчун фаъол барои ҳуқуқи занон дар [[Ховари Миёна]] шинохта мешавад.<ref>{{Cite web|url=https://search.credoreference.com/content/entry/abcwsr/rahnavard_zahra/0|title=Rahnavard, Zahra {{!}} Encyclopedia of Women Social Reformers - Credo Reference|website=search.credoreference.com|language=en|access-date=2018-01-15}}</ref> == Зиндагии аввал == Раҳнавард дар [[Буруҷерд]], Эрон таваллуд шудааст. Падараш Ҳоҷӣ Фатҳалӣ шахси [[Шиа]] ва зиддикоммунист буд. Пас аз шунидан аз ҷамъомади рӯҳониёни шиа дар Эрон, Ҳоҷӣ Фатҳалӣ ба [[Хумайн]] дар устони Марказӣ кӯчид ва Заҳро дар он ҷо ба воя расид. Заҳро Раҳнавард дараҷаҳои бакалавр ва магистрии худро дар соҳаи санъат ва меъморӣ аз [[Донишгоҳи Теҳрон]] гирифт. Ӯ инчунин дорои дараҷаҳои магистр ва докторӣ аз [[Донишгоҳи озоди исломӣ]] дар риштаи [[Илмҳои сиёсӣ]] мебошад.<ref name=yfbio>{{cite web|title=بیوگرافی زهرا رهنورد|url=http://www.yazdfarda.com/news/16524.html|publisher=Yazd Farda|date=6 May 2009|access-date=20 July 2011|archive-date=10 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110223734/http://www.yazdfarda.com/news/16524.html|url-status=dead|accessdate=2026-05-07|archivedate=2022-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110223734/http://www.yazdfarda.com/news/16524.html}}</ref> == Фаъолият == [[File:Ms. Rahnavard.jpg|thumb|left|Заҳро Раҳнавард дар соли 2009]] Раҳнавард аз ҷумлаи инқилобиёни аввалине буд, ки зидди шоҳ мубориза мебурданд. Дар солҳои охири ҳукмронии Шоҳ, ӯ бо [[Али Шариатӣ]], яке аз раҳбарони исломгарои мухолиф, робитаи наздик дошт.<ref name=OpenDemocracyNA>{{cite web|last=Alavi|first=Nasrin|title=Iran: a blind leap of faith|url=http://www.opendemocracy.net/article/iran-a-blind-leap-of-faith|publisher=Open Democracy|date=2 June 2009|access-date=14 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110701000257/http://www.opendemocracy.net/article/iran-a-blind-leap-of-faith|archive-date=1 July 2011|accessdate=2026-05-07|archivedate=2011-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110701000257/http://www.opendemocracy.net/article/iran-a-blind-leap-of-faith}}</ref> Раҳнавард ҳамроҳ бо [[Ҳасан Руҳонӣ]] ва [[Мирҳусайн Мусавӣ]] аз ҷумлаи шахсоне буданд, ки пӯшидани ҳатмии ҳиҷобро пешниҳод ва ҷонибдорӣ карданд. Раҳнавард аз соли 1998 то 2006 раиси [[Донишгоҳи Алзаҳро]] дар Теҳрон ва инчунин мушовири сиёсии собиқ президенти Эрон [[Муҳаммад Хотамӣ]] буд.<ref>{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/may/05/iran-elections-women|work=The Guardian|location=London|title=Iran's first lady?|first=Massoumeh|last=Torfeh|date=5 May 2009}}</ref> Ӯ аввалин зани эронӣ буд, ки баъд аз [[Инқилоби Эрон]]и соли 1979 ба вазифаи раиси донишгоҳ таъйин шуд. Номзадии ӯро ба ин вазифа вазири собиқи илм, таҳқиқот ва технология [[Мустафо Муъин]] пешниҳод карда буд.<ref name=University>{{cite web|title=Zahra Rahnavard named university chancellor in Tehran|url=https://jboc.blogspot.com/2004/07/1998-zahra-rahnavard-named-university.html|date=23 September 1998|access-date=25 November 2012|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142154/http://jboc.blogspot.com/2004/07/1998-zahra-rahnavard-named-university.html|url-status=dead|accessdate=2026-05-07|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304142154/http://jboc.blogspot.com/2004/07/1998-zahra-rahnavard-named-university.html}}</ref> Пас аз интихоб шудани президент [[Маҳмуди Аҳмадинажод]] дар соли 2005 ва барканории ислоҳталабон аз ҳукумат, Раҳнавард дар соли 2006 аз вазифаи раиси Донишгоҳи Алзаҳро барканор шуд ва [[Маҳбуба Мубоширӣ]] ҷойгузини ӯ гардид.<ref>{{Cite web|url=https://search.credoreference.com/content/entry/abcwsr/rahnavard_zahra/0|title=Rahnavard, Zahra {{!}} Encyclopedia of Women Social Reformers - Credo Reference|website=search.credoreference.com|language=en|access-date=2018-01-15}}</ref> Ҳамчун роҳбари Шӯрои иҷтимоӣ ва фарҳангии занон, ки соли 1989 таъсис ёфта буд, Раҳнавард даъват мекард, ки намояндагии занон дар кумитаҳои давлатӣ бештар шавад. Ӯ инчунин сиёсати ҳукуматро дар масъалаи ҳуқуқҳои иҷтимоӣ ва шаҳрвандии занон мавриди интиқод қарор медод. Ӯ дар маъракаи интихоботии шавҳараш [[Мирҳусайн Мусавӣ]] дар интихоботи президентии соли 2009 фаъолона иштирок дошт. Раҳнавард яке аз аъзои [[Роҳи сабзи умед]] ва аз чеҳраҳои мухолифин ба шумор меравад. Ӯ муаллифи 15 китоб мебошад. Дар феврали соли 2011, баъд аз [[Эътирозҳои Эрон (2011–2012)|эътирозҳои Ҷунбиши Сабз]], Заҳро Раҳнавард ва шавҳараш Мусавӣ аз ҷониби мақомоти амниятӣ дар ҳабси хонагӣ қарор дода шуданд ва тамоми иртибототи онҳо қатъ гардид.<ref name=upnews112>{{cite news|title=Iranian Authorities Arrest Opposition Leader's Daughters |url=http://updatednews.ca/2013/02/11/iranian-authorities-arrest-opposition-leaders-daughters/ |access-date=11 February 2013 |newspaper=Updated News |date=11 February 2013 |agency=Reuters|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130708095457/http://updatednews.ca/2013/02/11/iranian-authorities-arrest-opposition-leaders-daughters/ |archive-date=8 July 2013 }}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Раҳнавард ҳамсари [[Мирҳусайн Мусавӣ]], собиқ нахуствазири Эрон мебошад. Онҳо се духтар доранд: Кавкаб, Наргис ва Заҳро. Ӯ ва Мусавӣ 18 сентябри соли 1969 издивоҷ карданд. Айни замон онҳо дар ҳабси хонагӣ қарор доранд. == Манбаъ == {{Reflist}} == Пайвандҳои беруна == {{Commons category}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Пешгузашта ! Мансаб ! Ҷонишин |- | нест | Раиси [[Донишгоҳи Алзаҳро]]<br />(1998–2006) | [[Маҳбуба Мубоширӣ]] |} {{DEFAULTSORT:Rahnavard, Zahra}} [[Category:Сиёсатмадорони зани эронӣ]] [[Category:Сиёсатмадорони Эрон]] [[Category:Ҷунбиши сабзи Эрон]] [[Category:Нависандагони зани эронӣ]] [[Category:Олимони зани эронӣ]] [[Category:Маҳбусони Эрон]] [[Category:Мушовирони президентии Эрон]] [[Category:Фаъолони ҳуқуқи занон]] [[Category:Ҳамсарони нахуствазирони Эрон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1945]] nw1rz95lfu5jhlmbg0rkqwqmxvfrxot 15 331271 1471218 2026-05-07T17:26:38Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ба Гурӯҳ:Мақолаҳои хуб ҳар гуна мақолаи нав ворид намудааторо дохил накуянед */ бахши ҷадид 1471218 wikitext text/x-wiki == Ба Гурӯҳ:Мақолаҳои хуб ҳар гуна мақолаи нав ворид намудааторо дохил накуянед == Ба Гурӯҳ:Мақолаҳои хуб ҳар гуна мақолаи нав ворид намудаатонро дохил накунед. Мақолаҳои хуб баъд аз санҷиши омори Википедия Тоҷикӣ шумораи вориду мутолиаи хонандагон дар давоми 1 сол нисбати мақола санҷида гардида арзиши хуби мақола муайян мегардад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 17:26, 7 май 2026 (UTC) ai45s28rynej5splyqbsz41ok7kg6f9 14 331272 1471226 2026-05-08T03:08:42Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471226 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Манбаъҳои таърихӣ]] [[Гурӯҳ:Илмҳои ёрирасони таърих]] 2m3plzhwgr3bo8j40utw74vacfkm5rj 14 331273 1471227 2026-05-08T03:12:08Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471227 wikitext text/x-wiki Гурӯҳ:Илми таърих qv1ub4el8zxyv25d11lakakd92otfgq 1471228 1471227 2026-05-08T03:15:41Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Илми таърих]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471228 wikitext text/x-wiki Гурӯҳ:Илми таърих [[Гурӯҳ:Илми таърих]] 2kk7pagjq1sv5zgqi1v4l37b97c8jus 14 331274 1471232 2026-05-08T03:22:30Z Шухрат Саъдиев 5132 Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Илми таърих]] 1471232 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Илми таърих]] bb1oa8qtw1ykhc6rb2tb0l9tqvw49xe 0 331275 1471233 2026-05-08T03:50:09Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: {{Сулола}} Илёсиён, Илёсшоҳиён, сулолаи ҳукмрон дар Бангола (асрҳои 14–15). Асосгузори сулола ҳокими Банголаи Ғарбӣ Шамсуддин Илёсшоҳ (1345–57) — мулаққаб ба Ҳоҷӣ Илёс буд, ки дар аҳди ҳукумати ӯ Бангола муттаҳид гардид. Пас аз Илёсшоҳ писараш Сикандаршоҳ (ҳукмрон... 1471233 wikitext text/x-wiki {{Сулола}} Илёсиён, Илёсшоҳиён, сулолаи ҳукмрон дар Бангола (асрҳои 14–15). Асосгузори сулола ҳокими Банголаи Ғарбӣ Шамсуддин Илёсшоҳ (1345–57) — мулаққаб ба Ҳоҷӣ Илёс буд, ки дар аҳди ҳукумати ӯ Бангола муттаҳид гардид. Пас аз Илёсшоҳ писараш Сикандаршоҳ (ҳукмронӣ 1358–90) ба сари қудрат омада, тавассути писараш Ғиёсуддин Аъзамшоҳ (ҳукмронӣ 1390–1409) ба қатл расид. Ғиёсуддин бо шоҳони Ҷунпур, араб ва Чин робитаи хуб барқарор кард. Дар аҳди Ҳамзашоҳ Сайфуддин (1410–12), Боязидшоҳ Шиҳобуддин (1412–14) ва Фирӯзшоҳи II Алоуддин (1414–15) ҳукумати Илёсиён заиф шуда, шоҳони он бозичаи дасти ашроф гардиданд. Соли 1415 Алоуддин аз тарафи Роҷа Ганеш (ҳукмронӣ 1415–18) ба қатл расид ва Илёсиён тақрибан 30 сол ҳукуматро аз даст доданд. Набераи Илёсшоҳ – Маҳмудшоҳ I Носируддин (1437–1460) дубора салтанати Илёсиёнро дар Бангола барқарор кард. Дар аҳди Носируддин сохтмони биноҳои замонавӣ дар кишвар, махсусан дар пойтахти Бангола – Гоур (аз 1446), зиёд гардид. Дар давраи ҳукмронии Рукниддин Борбик (1460–74), Юсуфшоҳ Шамсуддин (1474–81) ва Фатҳшоҳ (1481–87) нуфузи ҳабашиён дар дарбор боло рафта, салтанати Илёсиён таназзул ёфт. Илёсиён ба рушди илму ҳунар, забону адаби форсӣ, тиҷорат ва меъморӣ таваҷҷуҳ зоҳир намуданд ва Ғиёсуддин Аъзамшоҳ хост Ҳофизи Шерозиро ба дарбори худ ҷалб кунад. Баъдан дар дарбори Илёсиён забони банголӣ нуфуз пайдо карда, осори арзишманде бо ин забон таълиф шуданд. Илёсиён ба намояндагони тасаввуф эҳтироми хосса доштанд. Намунаи осори меъмории аҳди Илёсиён – «Масҷиди одина», масҷиди «Соз Гунбаз» ва мақбараи Нур Қутби Олам то ҳол боқӣ мондаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Илёсиён|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Сулолаҳо]] 5yzstx54f0l8e4mntv4khzcrwwyff3t 1471234 1471233 2026-05-08T03:52:29Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471234 wikitext text/x-wiki {{Хонадони салтанатӣ}} Илёсиён, Илёсшоҳиён, сулолаи ҳукмрон дар Бангола (асрҳои 14–15). Асосгузори сулола ҳокими Банголаи Ғарбӣ Шамсуддин Илёсшоҳ (1345–57) — мулаққаб ба Ҳоҷӣ Илёс буд, ки дар аҳди ҳукумати ӯ Бангола муттаҳид гардид. Пас аз Илёсшоҳ писараш Сикандаршоҳ (ҳукмронӣ 1358–90) ба сари қудрат омада, тавассути писараш Ғиёсуддин Аъзамшоҳ (ҳукмронӣ 1390–1409) ба қатл расид. Ғиёсуддин бо шоҳони Ҷунпур, араб ва Чин робитаи хуб барқарор кард. Дар аҳди Ҳамзашоҳ Сайфуддин (1410–12), Боязидшоҳ Шиҳобуддин (1412–14) ва Фирӯзшоҳи II Алоуддин (1414–15) ҳукумати Илёсиён заиф шуда, шоҳони он бозичаи дасти ашроф гардиданд. Соли 1415 Алоуддин аз тарафи Роҷа Ганеш (ҳукмронӣ 1415–18) ба қатл расид ва Илёсиён тақрибан 30 сол ҳукуматро аз даст доданд. Набераи Илёсшоҳ – Маҳмудшоҳ I Носируддин (1437–1460) дубора салтанати Илёсиёнро дар Бангола барқарор кард. Дар аҳди Носируддин сохтмони биноҳои замонавӣ дар кишвар, махсусан дар пойтахти Бангола – Гоур (аз 1446), зиёд гардид. Дар давраи ҳукмронии Рукниддин Борбик (1460–74), Юсуфшоҳ Шамсуддин (1474–81) ва Фатҳшоҳ (1481–87) нуфузи ҳабашиён дар дарбор боло рафта, салтанати Илёсиён таназзул ёфт. Илёсиён ба рушди илму ҳунар, забону адаби форсӣ, тиҷорат ва меъморӣ таваҷҷуҳ зоҳир намуданд ва Ғиёсуддин Аъзамшоҳ хост Ҳофизи Шерозиро ба дарбори худ ҷалб кунад. Баъдан дар дарбори Илёсиён забони банголӣ нуфуз пайдо карда, осори арзишманде бо ин забон таълиф шуданд. Илёсиён ба намояндагони тасаввуф эҳтироми хосса доштанд. Намунаи осори меъмории аҳди Илёсиён – «Масҷиди одина», масҷиди «Соз Гунбаз» ва мақбараи Нур Қутби Олам то ҳол боқӣ мондаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Илёсиён|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Сулолаҳо]] 9ga2orwu5bqr4i8qyi71pu7b943y4sq 0 331276 1471235 2026-05-08T04:00:36Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Илвайт, минерали нодир. Аз номи лотинии ҷазираи Элба дар Италия гирифта шудааст. Формулаи кимиёиаш CaFe2 +2Fe3+[Si2 O7]O [OH]. Дар таркибаш 13,69% СаО, 35,2% FeO, 19,55% Fe3O2, 29,36% SiO2, 2,20% H2O, баъзан то 9% MnO мавҷуд аст. Система (сохтор)-и шӯшабандиаш ромбӣ. Шӯшаҳояш, ки асосан дар холигиҳо... 1471235 wikitext text/x-wiki Илвайт, минерали нодир. Аз номи лотинии ҷазираи Элба дар Италия гирифта шудааст. Формулаи кимиёиаш CaFe2 +2Fe3+[Si2 O7]O [OH]. Дар таркибаш 13,69% СаО, 35,2% FeO, 19,55% Fe3O2, 29,36% SiO2, 2,20% H2O, баъзан то 9% MnO мавҷуд аст. Система (сохтор)-и шӯшабандиаш ромбӣ. Шӯшаҳояш, ки асосан дар холигиҳо дучор меоянд, бештар шакли маншур ва рахи амудӣ доранд. Бештар дар шакли донагӣ, тӯдаӣ ва шуоънамуд падид омадаанд. Рангаш сиёҳи бӯртоб ё сабз. Ранги хокааш аз сабзи сиёҳгун то сиёҳи сабзранг. Ҷилояш нимфилиззӣ, равғанӣ, дар сатҳи тозааш шишагун. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 5,5–6. Зудшикан (чарс). Вазни хоссаш 4,1–4,2. Қабатпайвандиаш (гусехташ) комил. Шикасташ ноҳамвор. Дар кислотаҳо ба осонӣ ҳал шуда, ба таҳшини фалламонанд табдил меёбад. Илвайт дар конҳои скарнии оҳан ҳамроҳи андрадит, авгит, геденбергит, магнетит, пирит ва дигар минералҳо дучор меояд. Дар сиенитҳои нефелинӣ низ вомехӯрад. Бори аввал дар кони Рио-Марина (ҷазираи Элба) дар шакли булӯрҳои калон ёфт шудааст. Дар конҳои Норвегия, Илимауссак (Гренландияи Ғарбӣ), Урали Шимолӣ низ дучор омадааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Илвайт|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:менералҳо]] {{ПБ}} mx52phceq0okqg5c3lwsb5eqi04mufd 1471236 1471235 2026-05-08T04:04:42Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471236 wikitext text/x-wiki {{Кимиё}} Илвайт, минерали нодир. Аз номи лотинии ҷазираи Элба дар Италия гирифта шудааст. Формулаи кимиёиаш CaFe2 +2Fe3+[Si2 O7]O [OH]. Дар таркибаш 13,69% СаО, 35,2% FeO, 19,55% Fe3O2, 29,36% SiO2, 2,20% H2O, баъзан то 9% MnO мавҷуд аст. Система (сохтор)-и шӯшабандиаш ромбӣ. Шӯшаҳояш, ки асосан дар холигиҳо дучор меоянд, бештар шакли маншур ва рахи амудӣ доранд. Бештар дар шакли донагӣ, тӯдаӣ ва шуоънамуд падид омадаанд. Рангаш сиёҳи бӯртоб ё сабз. Ранги хокааш аз сабзи сиёҳгун то сиёҳи сабзранг. Ҷилояш нимфилиззӣ, равғанӣ, дар сатҳи тозааш шишагун. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 5,5–6. Зудшикан (чарс). Вазни хоссаш 4,1–4,2. Қабатпайвандиаш (гусехташ) комил. Шикасташ ноҳамвор. Дар кислотаҳо ба осонӣ ҳал шуда, ба таҳшини фалламонанд табдил меёбад. Илвайт дар конҳои скарнии оҳан ҳамроҳи андрадит, авгит, геденбергит, магнетит, пирит ва дигар минералҳо дучор меояд. Дар сиенитҳои нефелинӣ низ вомехӯрад. Бори аввал дар кони Рио-Марина (ҷазираи Элба) дар шакли булӯрҳои калон ёфт шудааст. Дар конҳои Норвегия, Илимауссак (Гренландияи Ғарбӣ), Урали Шимолӣ низ дучор омадааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Илвайт|7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Кимиё]] c5hzrglsrjt7jca2qsnk9c8aacfxg5g 1471237 1471236 2026-05-08T04:07:19Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471237 wikitext text/x-wiki {{Минерал | Название = Ильваит | Изображение = Ilvaite-121876.jpg | Подпись = Ильваит ([[Дальнегорск]], Приморский край, Россия) | Формула = CaFe²⁺₂Fe³⁺Si₂O₇O(OH) | Цвет = железно-чёрный, тёмно- серовато-чёрный | Цвет черты = чёрный, плавно переходящий в зелёный или коричневый | Блеск = полуметаллический | Прозрачность = непрозрачный | Спайность = ясная по {010}, средняя или несовершенная по {001} и (100) | Сингония = Ромбическая (орторомбическая) | Параметры решётки = | Твёрдость = 5,5-5,6 | Излом = неровный | Примесь = | Плотность = 3,99-4,05 | Показатель преломления = | Статус IMA = Действителен G }} Илвайт, минерали нодир. Аз номи лотинии ҷазираи Элба дар Италия гирифта шудааст. Формулаи кимиёиаш CaFe2 +2Fe3+[Si2 O7]O [OH]. Дар таркибаш 13,69% СаО, 35,2% FeO, 19,55% Fe3O2, 29,36% SiO2, 2,20% H2O, баъзан то 9% MnO мавҷуд аст. Система (сохтор)-и шӯшабандиаш ромбӣ. Шӯшаҳояш, ки асосан дар холигиҳо дучор меоянд, бештар шакли маншур ва рахи амудӣ доранд. Бештар дар шакли донагӣ, тӯдаӣ ва шуоънамуд падид омадаанд. Рангаш сиёҳи бӯртоб ё сабз. Ранги хокааш аз сабзи сиёҳгун то сиёҳи сабзранг. Ҷилояш нимфилиззӣ, равғанӣ, дар сатҳи тозааш шишагун. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 5,5–6. Зудшикан (чарс). Вазни хоссаш 4,1–4,2. Қабатпайвандиаш (гусехташ) комил. Шикасташ ноҳамвор. Дар кислотаҳо ба осонӣ ҳал шуда, ба таҳшини фалламонанд табдил меёбад. Илвайт дар конҳои скарнии оҳан ҳамроҳи андрадит, авгит, геденбергит, магнетит, пирит ва дигар минералҳо дучор меояд. Дар сиенитҳои нефелинӣ низ вомехӯрад. Бори аввал дар кони Рио-Марина (ҷазираи Элба) дар шакли булӯрҳои калон ёфт шудааст. Дар конҳои Норвегия, Илимауссак (Гренландияи Ғарбӣ), Урали Шимолӣ низ дучор омадааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Илвайт|7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Кимиё]] sllaag6k49vhgrcrhtkwrb0dcbszulx 1471238 1471237 2026-05-08T04:10:00Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471238 wikitext text/x-wiki {{Минерал | Ном = Илваит | Тасвир = Ilvaite-121876.jpg | Сарлавҳа = Илваит ([[Далнегорск]], кишвари Приморский, Русия) | Формула = CaFe²⁺2</sub>Fe³⁺Si₂O₇O(OH) | Ранг = Оҳан-сиёҳ, хокистарранг-сиёҳ | Ранги Streak = Сиёҳ, ҳамвор ба сабз ё қаҳваранг табдил меёбад | Равшанӣ = Нимметаллӣ | Шаффофият = Шаффоф | Ҷудошавӣ = Тоза дар {010}, Миёна то номукаммал дар {001} ва (100) | Системаи кристалл = орторомбӣ (ромбӣ) | Параметрҳои панҷара = | Сахтӣ = 5,5-5,6 | Шикастан = нобаробар | Наҷосат = | Зичӣ = 3,99-4,05 | Индекси рефрактивӣ = | Ҳолати IMA = Эътибор G }} Илвайт, минерали нодир. Аз номи лотинии ҷазираи Элба дар Италия гирифта шудааст. Формулаи кимиёиаш CaFe2 +2Fe3+[Si2 O7]O [OH]. Дар таркибаш 13,69% СаО, 35,2% FeO, 19,55% Fe3O2, 29,36% SiO2, 2,20% H2O, баъзан то 9% MnO мавҷуд аст. Система (сохтор)-и шӯшабандиаш ромбӣ. Шӯшаҳояш, ки асосан дар холигиҳо дучор меоянд, бештар шакли маншур ва рахи амудӣ доранд. Бештар дар шакли донагӣ, тӯдаӣ ва шуоънамуд падид омадаанд. Рангаш сиёҳи бӯртоб ё сабз. Ранги хокааш аз сабзи сиёҳгун то сиёҳи сабзранг. Ҷилояш нимфилиззӣ, равғанӣ, дар сатҳи тозааш шишагун. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 5,5–6. Зудшикан (чарс). Вазни хоссаш 4,1–4,2. Қабатпайвандиаш (гусехташ) комил. Шикасташ ноҳамвор. Дар кислотаҳо ба осонӣ ҳал шуда, ба таҳшини фалламонанд табдил меёбад. Илвайт дар конҳои скарнии оҳан ҳамроҳи андрадит, авгит, геденбергит, магнетит, пирит ва дигар минералҳо дучор меояд. Дар сиенитҳои нефелинӣ низ вомехӯрад. Бори аввал дар кони Рио-Марина (ҷазираи Элба) дар шакли булӯрҳои калон ёфт шудааст. Дар конҳои Норвегия, Илимауссак (Гренландияи Ғарбӣ), Урали Шимолӣ низ дучор омадааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Илвайт|7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Кимиё]] rz0psubrvi5dcwnf9g7qubgppzw4hmz 1471239 1471238 2026-05-08T04:14:52Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471239 wikitext text/x-wiki {{Минерал | Ном = Илваит | Тасвир = Ilvaite-121876.jpg | Сарлавҳа = Илваит ([[Далнегорск]], кишвари Приморский, Русия) | Формула = CaFe²⁺2</sub>Fe³⁺Si₂O₇O(OH) | Ранг = Оҳан-сиёҳ, хокистарранг-сиёҳ | Ранги Streak = Сиёҳ, ҳамвор ба сабз ё қаҳваранг табдил меёбад | Равшанӣ = Нимметаллӣ | Шаффофият = Шаффоф | Ҷудошавӣ = Тоза дар {010}, Миёна то номукаммал дар {001} ва (100) | Системаи кристалл = орторомбӣ (ромбӣ) | Параметрҳои панҷара = | Сахтӣ = 5,5-5,6 | Шикастан = нобаробар | Наҷосат = | Зичӣ = 3,99-4,05 | Индекси рефрактивӣ = | Ҳолати IMA = Эътибор G }} '''Илвайт''', минерали нодир. Аз номи лотинии ҷазираи Элба дар [[Италия]] гирифта шудааст. Формулаи кимиёиаш CaFe2 +2Fe3+[Si2 O7]O [OH]. == Тавсиф == Дар таркибаш 13,69% СаО, 35,2% FeO, 19,55% Fe3O2, 29,36% SiO2, 2,20% H2O, баъзан то 9% MnO мавҷуд аст. Система (сохтор)-и шӯшабандиаш ромбӣ. Шӯшаҳояш, ки асосан дар холигиҳо дучор меоянд, бештар шакли маншур ва рахи амудӣ доранд. Бештар дар шакли донагӣ, тӯдаӣ ва шуоънамуд падид омадаанд. Рангаш сиёҳи бӯртоб ё сабз. Ранги хокааш аз сабзи сиёҳгун то сиёҳи сабзранг. Ҷилояш нимфилиззӣ, равғанӣ, дар сатҳи тозааш шишагун. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 5,5–6. Зудшикан (чарс). Вазни хоссаш 4,1–4,2. Қабатпайвандиаш (гусехташ) комил. Шикасташ ноҳамвор. Дар кислотаҳо ба осонӣ ҳал шуда, ба таҳшини фалламонанд табдил меёбад. Илвайт дар конҳои скарнии оҳан ҳамроҳи [[андрадит]], [[Авгит|авгит,]] [[геденбергит]], [[Магнит|магнетит]], пирит ва дигар минералҳо дучор меояд. Дар сиенитҳои нефелинӣ низ вомехӯрад. Бори аввал дар кони Рио-Марина (ҷазираи Элба) дар шакли булӯрҳои калон ёфт шудааст. Дар конҳои [[Норвегия]], Илимауссак (Гренландияи Ғарбӣ), Урали Шимолӣ низ дучор омадааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Илвайт|7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Кимиё]] obbrjcoxm89j7mrw7tnvc9j2tbbisth 0 331277 1471240 2026-05-08T04:34:56Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: «Ил» — силсилаи тайёраҳо, ки Маҷмааи авиатсионии ба номи С. В. Илюшин истеҳсол кардааст. Дар таърихи фаъолият зиёда аз 100 намуд дастгоҳи парвозкунандаро ихтироъ карда, сохтааст. Бо нахустин тайёраи «Ил» – бомбаандози ЦКБ-26 В. Коккинаки аввалин рекорди авиат... 1471240 wikitext text/x-wiki «Ил» — силсилаи тайёраҳо, ки Маҷмааи авиатсионии ба номи С. В. Илюшин истеҳсол кардааст. Дар таърихи фаъолият зиёда аз 100 намуд дастгоҳи парвозкунандаро ихтироъ карда, сохтааст. Бо нахустин тайёраи «Ил» – бомбаандози ЦКБ-26 В. Коккинаки аввалин рекорди авиатсионии ҷаҳонии шӯравиро (ҷиҳати баландии борбардорӣ) гузошт. «Ил» вобаста ба таъйинот се навъ буд: мусофирбар (Ил-12, Ил-14, Ил-18, Ил-62, Ил-86, Ил-96-300, Ил-114, Ил-114-100, Ил-103), нақлиётии боркаш (Ил-12Д, Ил-14Т, Ил-76 ва навъҳои тағйирдодаи он – Ил-114Т, Ил-96Т) ва ҳарбӣ (ҳамлавар – Ил-2, Ил-10, Ил-102; бомбаандози Ил-4 и Ил-28; зидди киштӣ: Ил-38 ва ғ). Нусхаи лоиҳаи «Ил»-ро С. В. Илюшин дар Бюрои конструктории ба номи Илюшин тасдиқ кардааст. Солҳои 1958–59 бо «Ил» оид ба дурии масофа ва баландии парвоз бо бори муфиди гуногун 20 рекорди ҷаҳонӣ нишон дода шуд. Тайёраи мусофирбари «Ил» вобаста ба камхарҷӣ, бароҳатӣ ва бехатарии парвоз таваҷҷуҳи бозори ҷаҳониро ба худ ҷалб кард ва чандин ширкати хориҷӣ тайёраи тамғаи мазкурро харидорӣ намуданд. «Ил» нахустин тайёраи мусофирбари аҳди шӯравӣ буда, дар натиҷаи тадриҷан васеъ гардидани доираи талабот ба ин навъи тайёра барои 17 ширкати хориҷӣ беш аз 100 тайёра сохта шуд. Ҳоло дар Маҷмааи зикршуда навъҳои нави «Ил» тарроҳӣ ва сохта мешаванд. Нигар аксҳо дар саҳифаи баъдӣ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|«Ил»|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Тайёра]] {{ПБ}} 7qq0948i0vkz5kehi7p55m8asjzvmc0 1471241 1471240 2026-05-08T04:38:54Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471241 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} «Ил» — силсилаи тайёраҳо, ки Маҷмааи авиатсионии ба номи С. В. Илюшин истеҳсол кардааст. Дар таърихи фаъолият зиёда аз 100 намуд дастгоҳи парвозкунандаро ихтироъ карда, сохтааст. Бо нахустин тайёраи «Ил» – бомбаандози ЦКБ-26 В. Коккинаки аввалин рекорди авиатсионии ҷаҳонии шӯравиро (ҷиҳати баландии борбардорӣ) гузошт. «Ил» вобаста ба таъйинот се навъ буд: мусофирбар (Ил-12, Ил-14, Ил-18, Ил-62, Ил-86, Ил-96-300, Ил-114, Ил-114-100, Ил-103), нақлиётии боркаш (Ил-12Д, Ил-14Т, Ил-76 ва навъҳои тағйирдодаи он – Ил-114Т, Ил-96Т) ва ҳарбӣ (ҳамлавар – Ил-2, Ил-10, Ил-102; бомбаандози Ил-4 и Ил-28; зидди киштӣ: Ил-38 ва ғ). Нусхаи лоиҳаи «Ил»-ро С. В. Илюшин дар Бюрои конструктории ба номи Илюшин тасдиқ кардааст. Солҳои 1958–59 бо «Ил» оид ба дурии масофа ва баландии парвоз бо бори муфиди гуногун 20 рекорди ҷаҳонӣ нишон дода шуд. Тайёраи мусофирбари «Ил» вобаста ба камхарҷӣ, бароҳатӣ ва бехатарии парвоз таваҷҷуҳи бозори ҷаҳониро ба худ ҷалб кард ва чандин ширкати хориҷӣ тайёраи тамғаи мазкурро харидорӣ намуданд. «Ил» нахустин тайёраи мусофирбари аҳди шӯравӣ буда, дар натиҷаи тадриҷан васеъ гардидани доираи талабот ба ин навъи тайёра барои 17 ширкати хориҷӣ беш аз 100 тайёра сохта шуд. Ҳоло дар Маҷмааи зикршуда навъҳои нави «Ил» тарроҳӣ ва сохта мешаванд. Нигар аксҳо дар саҳифаи баъдӣ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|«Ил»|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Тайёра]] {{ПБ}} b5kc4uw330292z94cmm246l2h7qr7qp 1471243 1471241 2026-05-08T04:41:59Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471243 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} «'''Ил'''» — силсилаи тайёраҳо, ки Маҷмааи [[Авиатсия|авиатсионии]] ба номи С. В. Илюшин истеҳсол кардааст. Дар таърихи фаъолият зиёда аз 100 намуд дастгоҳи парвозкунандаро ихтироъ карда, сохтааст. Бо нахустин тайёраи «Ил» – бомбаандози ЦКБ-26 В. Коккинаки аввалин рекорди авиатсионии ҷаҳонии шӯравиро (ҷиҳати баландии борбардорӣ) гузошт. «Ил» вобаста ба таъйинот се навъ буд: мусофирбар (Ил-12, Ил-14, Ил-18, Ил-62, Ил-86, Ил-96-300, Ил-114, Ил-114-100, Ил-103), нақлиётии боркаш (Ил-12Д, Ил-14Т, Ил-76 ва навъҳои тағйирдодаи он – Ил-114Т, Ил-96Т) ва ҳарбӣ (ҳамлавар – Ил-2, Ил-10, Ил-102; бомбаандози Ил-4 и Ил-28; зидди киштӣ: Ил-38 ва ғ). Нусхаи лоиҳаи «Ил»-ро С. В. Илюшин дар Бюрои конструктории ба номи Илюшин тасдиқ кардааст. Солҳои 1958–59 бо «Ил» оид ба дурии масофа ва баландии парвоз бо бори муфиди гуногун 20 рекорди ҷаҳонӣ нишон дода шуд. Тайёраи мусофирбари «Ил» вобаста ба камхарҷӣ, бароҳатӣ ва бехатарии парвоз таваҷҷуҳи бозори ҷаҳониро ба худ ҷалб кард ва чандин ширкати хориҷӣ тайёраи тамғаи мазкурро харидорӣ намуданд. «Ил» нахустин тайёраи мусофирбари аҳди шӯравӣ буда, дар натиҷаи тадриҷан васеъ гардидани доираи талабот ба ин навъи тайёра барои 17 ширкати хориҷӣ беш аз 100 тайёра сохта шуд. Ҳоло дар Маҷмааи зикршуда навъҳои нави «Ил» тарроҳӣ ва сохта мешаванд. Нигар аксҳо дар саҳифаи баъдӣ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|«Ил»|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Тайёра]] {{ПБ}} 8cvxqgzordygkh43n3pe2tt2nouxl84 1471245 1471243 2026-05-08T04:42:41Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471245 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} «'''Ил'''» — силсилаи тайёраҳо, ки Маҷмааи [[Авиатсия|авиатсионии]] ба номи С. В. Илюшин истеҳсол кардааст. Дар таърихи фаъолият зиёда аз 100 намуд дастгоҳи парвозкунандаро ихтироъ карда, сохтааст. == Таърих == Бо нахустин тайёраи «Ил» – бомбаандози ЦКБ-26 В. Коккинаки аввалин рекорди авиатсионии ҷаҳонии шӯравиро (ҷиҳати баландии борбардорӣ) гузошт. «Ил» вобаста ба таъйинот се навъ буд: мусофирбар (Ил-12, Ил-14, Ил-18, Ил-62, Ил-86, Ил-96-300, Ил-114, Ил-114-100, Ил-103), нақлиётии боркаш (Ил-12Д, Ил-14Т, Ил-76 ва навъҳои тағйирдодаи он – Ил-114Т, Ил-96Т) ва ҳарбӣ (ҳамлавар – Ил-2, Ил-10, Ил-102; бомбаандози Ил-4 и Ил-28; зидди киштӣ: Ил-38 ва ғ). Нусхаи лоиҳаи «Ил»-ро С. В. Илюшин дар Бюрои конструктории ба номи Илюшин тасдиқ кардааст. Солҳои 1958–59 бо «Ил» оид ба дурии масофа ва баландии парвоз бо бори муфиди гуногун 20 рекорди ҷаҳонӣ нишон дода шуд. Тайёраи мусофирбари «Ил» вобаста ба камхарҷӣ, бароҳатӣ ва бехатарии парвоз таваҷҷуҳи бозори ҷаҳониро ба худ ҷалб кард ва чандин ширкати хориҷӣ тайёраи тамғаи мазкурро харидорӣ намуданд. «Ил» нахустин тайёраи мусофирбари аҳди шӯравӣ буда, дар натиҷаи тадриҷан васеъ гардидани доираи талабот ба ин навъи тайёра барои 17 ширкати хориҷӣ беш аз 100 тайёра сохта шуд. Ҳоло дар Маҷмааи зикршуда навъҳои нави «Ил» тарроҳӣ ва сохта мешаванд. Нигар аксҳо дар саҳифаи баъдӣ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|«Ил»|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Тайёра]] {{ПБ}} jgw43gdbhxk9mvmrfm2ho5lpffhexqb 0 331278 1471244 2026-05-08T04:42:09Z Шухрат Саъдиев 5132 Феҳристи ёдгориҳои миллии Устони Форс 1471244 wikitext text/x-wiki '''Феҳристи ёдгориҳои миллии вилояти Форс''' ҳамаи ёдгориҳои миллии бақайдгирифташударо (2985 ёдгорӣ то 1400) дар ин [[устон]] (вилоят) аз ибтидо то имрӯз дар бар мегирад. [[Устони Форс]] аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар кишвар дар ҷои аввал қарор дорад. [[Устони Форс]] дорои бойтарин ва гуногунтарин мамнӯъгоҳҳои таърихӣ дар давраҳои гуногун дар байни устон (вилоятҳои) кишвар мебошад ва мавҷудияти ҷойҳои тамошобоби табиӣ ва сайёҳӣ аҳамияти ин масъаларо афзун мекунад. Ин устон 10% ёдгориҳои миллии Эронро дар бар мегирад. Аксари ёдгориҳои таърихии Форс мутаносибан дар шаҳрҳои Шероз, Марвдашт, Казерун ва Лористон ба қайд гирифта шудаанд. Шаҳри Шероз бо масоҳати беш аз 360 гектар, яке аз ин сохторҳои мувофиқтарин ба ҳисоб меравад.<ref>http://www.shiraznovinnews.ir/news-details/17504-ثبت-72‌اثر-تاریخی-فارس-در-فهرست-آثار-ملی|کد زبان=fa|تاریخ بازبینی=2021-10-31}}</ref> [[Устони Форс]] яке аз вилоятҳои ҷанубӣ буда, масоҳати он беш аз 122 000 километри мураббаъро ташкил медиҳад ва дар ҷануби Эрон ҷойгир аст. Он таърихи қадима дорад, ки ба давраи Ҳахоманишӣ рост меояд. Шаҳри [[Шероз]] аз асри сеюми ҳиҷрӣ тадриҷан шаҳри Истахрро ҳамчун маркази устон иваз кард ва дар давраҳои гуногуни таърихӣ, аз ҷумла сулолаҳои Отабаконӣ, Дайламиён, Ал-Инҷо, Ал-Музаффар ва [[Зандия]], пойтахти [[Эрон]] буд. 30 фоизи ёдгориҳои таърихии кишвар ва 12 асар, аз ҷумла [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]], Боғҳои Посоргод ва [[Посоргод]], [[Боғи Ирам]], шаҳри таърихии Бишопур, Танг Чоган, Ғор ва муҷассамаи Шопур, Қасри Сосониёни Сарвистон, Қалъаи Духтар, Қасри Ардашер ва релефҳои шаҳри таърихии Гур ва Тангоб, ба Феҳристи таърихии ҷаҳонӣ илова карда шудаанд. Асарҳои дурахшони даврони исломӣ, ки ба таври хос беназиранд ва авҷи санъати меъмории ин сарзаминро инъикос мекунанд, аз ҷумла масҷиди Носир-ул-Мулк, масҷиди Атиқ Ҷоме, масҷиди Вакил ва масҷиди Нейриз Ҷоме, дар ин сарзамин ва гаҳвораи таърих, фарҳанг ва санъати Эрон ҷойгиранд. [[Устони Форс]] бо 2985 асари бақайдгирифташудаи миллӣ ва 400 макони беназири табиӣ, ба монанди шаршараи Маргун, ҳар сол дӯстдорони бешумори табиатро истиқбол мекунад. Форс яке аз муҳимтарин минтақаҳои кӯчманчии кишвар ба ҳисоб меравад ва ҳузури қабилаҳои кӯчманчӣ дар ин устон ҷозибаи беназир барои сайёҳони дохилӣ ва хориҷӣ мебошад. Ин устони фарҳангдӯст ва санъатдӯст муддати тӯлонӣ гаҳвораи парвариши устодон, рассомон ва ҳунармандон будааст, аз ин рӯ, илова бар сабти санъати кандакорӣ дар шаҳристони Обода дар Шӯрои ҷаҳонии ҳунарҳо, 4 асари Шероз Хотам, килими кӯчманчӣ ва 2 намунаи қолинҳои кӯчманчӣ аз ин устон Мӯҳри аслии [[ЮНЕСКО]]-ро гирифтаанд. == Пешина == Дар [[соли 2019]] ба ҷуз аз Қалат, Масҷиди Сайф Гараш, Хонаи Баракат Шероз, Хонаи Одел Яздии Шероз, Корхонаи нассоҷӣ (Галереяи қатрон ва бофандагӣ)-и Шероз, Масҷиди Ҷомеи Марвдашт, Мавқафи Мадал-ул-Молки Шероз, Панҷ Баркаҳ Гараш, Хондалеҳхони Қаҳрамон. Хонҷ, мақбараи Ғолии Хонҷ, хонаи Ҳоҷӣ Боғир Оғо Ғафури Лористон, Хонаи Шакерии Шероз, Қабристони Ҷамосеб Ҳакими Ҷаҳром, Қалъаи Габари Ҷаҳром, Қабристонҳои сангини Шероз, обанборҳои Саъида Гараш, Қурбонғоли теппаи Пасаргади Ҳоҷӣ, Лаҳраҷаи Иҷ, Хонаи Истахбон, Хонаи Хошхо аз Шероз, Хонаи Мотамеди Нейриз, Қалъаи Кхезел Арсалан Шероз, Баша Шабанкареҳ-Миршекори Қаноати Майманд-Фирӯзобод, қабристони Ҷаводие дар [[Шероз]], масҷиди аз-Заҳраи Нейриз, қалъаи Кӯҳна ва қабристони Фишур Лористон, Ашкафти Фаруқи Марвдашт, Донишгоҳи Фаруқи Марвдашт, пули Асадии Марвдашт ва хонаи Аҳмад Алӣ Пакбоз Истаҳбон низ дар Феҳристи мероси миллӣ сабти ном шудаанд. Бо сабти номи ин 30 ёдгорӣ ва деҳаи Қалот, шумораи ёдгориҳои таърихии Форс дар Феҳристи мероси миллии кишвар ба 2985 расидааст, ки ин то ҳол Форсро аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар кишвар дар ҷои аввал мегузорад.<ref>https://www.farsnews.ir/fars/news/13980217001156/ثبت-30-اثر-تاریخی-غیرمنقول-فارس-در-فهرست-آثار-ملی|وبگاه=www.farsnews.ir|بازبینی=2021-10-31}}</ref><ref>https://www.irna.ir/news/83478827/۲۱-اثر-تاریخی-فارس-در-فهرست-آثار-ملی-به-ثبت-رسید|وبگاه=ایرنا|تاریخ=2019-09-17|بازبینی=2021-10-31|کد زبان=fa|نام خانوادگی=2843}}</ref><ref>https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/06/26/2098168/20-اثر-تاریخی-استان-فارس-در-فهرست-آثار-ملی-ثبت-شد|وبگاه=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بازبینی=2021-10-31|کد زبان=fa}}</ref><ref>http://www.iribnews.ir/fa/news/1026061|وبگاه=fa|تاریخ=۱۳۹۴/۱۱/۲۰–۱۰:۳۴|بازبینی=2021-10-31|کد زبان=fa|نام=IRIB NEWS AGENCY {{!}} خبرگزاری صدا و|نام خانوادگی=سیما}}</ref> Дар моҳи августи соли 1401, вазири мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ бақолии Форс дар бораи бақайдгирии миллии шаш ёдгории фарҳангӣ ва таърихии зерин дар номаҳои алоҳида хабар дод. [1] Хонаи Сулаймонпур воқеъ дар Устони Форс, шаҳристони Фасо, ноҳияи марказии шаҳри Фасо, кӯчаи Шаҳиди Талиғонӣ, хиёбони Шаҳиди Халқатӣ, рақами 33407. Хонаи Солеҳӣ дар [[Шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Бала, кӯчаи Ибни Сино, рӯ ба рӯи хиёбони Клиника, Се роҳи ишқ, дар рақами 33401 ҷойгир аст. Навиштаи паҳлавӣ дар дарвозаи Зарриндашт, ки дар қисмати марказии [[Шаҳристони Зарриндашт]], ноҳияи деҳоти Хасуя, ду километр дуртар аз деҳаи Дарво, рақами 33403 ҷойгир аст. Маҷмӯаи ҳунарҳои дастии Хорамӣ, ки дар [[Шаҳристони Хоррамбед]], ноҳияи марказӣ, шаҳри Сафашар, маҳаллаи Хоррамӣ рақами 33404 ҷойгир аст. Хонаи Гол Таҷ Синай дар [[Шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Пайин, кӯчаи Шоҳада, дар паҳлӯи масҷиди Имом Ҳусайн, рақами 33405 ҷойгир аст. Хонаи Ғозиёнӣ дар шаҳри Шероз, ноҳияи марказӣ, шаҳри [[Шероз]], кӯчаи Каримхон Занд, хиёбони 13, № 35, № 33406 ҷойгир аст. 23 октябри соли 1400 кони гази Шероз дар феҳристи ёдгориҳои дорои арзиши таърихӣ ва фарҳангии Эрон сабти ном шуд. [1] == Ҷусторҳои марбут == * Ёдгориҳои миллии Эрон * Феҳристи ёдгориҳои миллии вилояти Форс * Ҷойҳои сайёҳии Эрон * Ҷойҳои сайёҳӣ дар вилояти Форс * Ҷойҳои сайёҳии вилояти Форс аз рӯи шаҳрҳо * Ҷойҳои сайёҳии вилояти Форс аз рӯи намудҳо == Пайванди беруна == * [https://fars.mcth.ir/ اداره کل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی استان فارس Раёсати умумии мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ дар вилояти Форс] * [https://www.visitiran.ir/ Visit Iran | Official Travel Guide of Iran Дастури расмии сафари Эронро боздид кунед] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] t8pz1buhng9wmj02a96md4wfm778aw0 0 331279 1471246 2026-05-08T05:05:32Z Fillets07 126004 /* */ 1471246 wikitext text/x-wiki {{Маълумотқуттӣ бозии видеоӣ | ном = PUBG: Battlegrounds | тасвир = PUBG Battlegrounds cover.jpg | андоза = 250px | шарҳ = Муқоваи бозӣ | таҳиягар = [[PUBG Studios]] | ношир = [[Krafton]] | муҳаррик = Unreal Engine 4 | платформа = [[Microsoft Windows]], [[Xbox One]], [[PlayStation 4]], [[Android]], [[iOS]] | барориш = 20 декабри 2017 | жанр = Battle royale | ҳолат = Чанднафара }} '''PUBG: Battlegrounds''' — бозии видеоии онлайнии жанри ''battle royale'' мебошад, ки аз ҷониби [[PUBG Studios]] таҳия ва аз ҷониби [[Krafton]] нашр шудааст. Бозӣ аввал соли 2017 барои [[Microsoft Windows]] бароварда шуд ва баъдтар барои дигар платформаҳо низ дастрас гардид. PUBG яке аз аввалин бозиҳои машҳури жанри ''battle royale'' ба ҳисоб меравад. == Раванди бозӣ == Дар ҳар як бозӣ то 100 бозигар ба харита фиристода мешаванд. Онҳо бояд силоҳ, таҷҳизот ва мошинҳо пайдо карда, барои зинда мондан мубориза баранд. Майдони бозӣ тадриҷан хурд мешавад ва бозигари охирин ё дастаи охирин ғолиб мегардад. == Харитаҳо == Дар PUBG чандин харитаи машҳур вуҷуд доранд: * Erangel * Miramar * Sanhok * Vikendi * Livik == PUBG Mobile == '''PUBG Mobile''' — версияи мобилии бозӣ мебошад, ки барои [[Android]] ва [[iOS]] нашр шудааст. Ин версия дар ҷаҳон хеле машҳур гардид. == Варзиши электронӣ == PUBG дар соҳаи варзиши электронӣ низ машҳур мебошад. Барои бозӣ мусобиқаҳои байналмилалӣ бо ҷоизаҳои калон баргузор мешаванд. == Қабул == Бозӣ аз ҷониби миллионҳо нафар бозӣ карда шуд ва барои таъсири худ ба жанри ''battle royale'' машҳур гардид. == Нигаред ҳам == * [[Fortnite]] * [[Garena Free Fire]] * [[Call of Duty: Mobile]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Вебгоҳи расмӣ|https://pubg.com/}} {{Хурд}} ng78qtrdindrwsodgwgb83p1mh5uzax 0 331280 1471247 2026-05-08T05:30:13Z Fillets07 126004 Саҳифаи нав: {{Маълумотқуттӣ нармафзор | ном = Safari | тасвир = Safari browser logo.svg | андоза = 250px | шарҳ = Нишони Safari | таҳиягар = [[Apple Inc.]] | навъ = Веб-браузер | система = [[macOS]], [[iOS]], [[iPadOS]], [[visionOS]] | барориш = 7 январи 2003 | муҳаррик = WebKit | иҷозатнома = Нармафзори хусусӣ | вебгоҳ = https://www.apple.com/safari/ }... 1471247 wikitext text/x-wiki {{Маълумотқуттӣ нармафзор | ном = Safari | тасвир = Safari browser logo.svg | андоза = 250px | шарҳ = Нишони Safari | таҳиягар = [[Apple Inc.]] | навъ = Веб-браузер | система = [[macOS]], [[iOS]], [[iPadOS]], [[visionOS]] | барориш = 7 январи 2003 | муҳаррик = WebKit | иҷозатнома = Нармафзори хусусӣ | вебгоҳ = https://www.apple.com/safari/ }} '''Safari''' — веб-браузери графикӣ мебошад, ки аз ҷониби [[Apple Inc.]] таҳия шудааст. Safari браузери пешфарз дар [[macOS]], [[iPhone]], [[iPad]] ва дигар дастгоҳҳои Apple мебошад. Браузер бори аввал соли 2003 бароварда шуд ва муҳаррики [[WebKit]]-ро истифода мебарад. == Таърих == Safari аз ҷониби Apple ҳамчун ҷойгузини [[Internet Explorer]] барои [[Mac]] сохта шуд. Версияи аввалини браузер 7 январи соли 2003 муаррифӣ гардид. Дар соли 2007 версияи мобилии Safari барои [[iPhone]] бароварда шуд. == Хусусиятҳо == Safari дорои хусусиятҳои гуногун мебошад: * Дастгирии ҷадвалҳо * Ҳолати хусусӣ * Блоккунии пайгирӣ * Ҳамоҳангсозӣ тавассути iCloud * Дастгирии васеъшавиҳо == WebKit == Safari муҳаррики [[WebKit]]-ро истифода мебарад. Ин муҳаррик барои намоиши саҳифаҳои интернетӣ истифода мешавад ва дар дигар браузерҳо низ корбурд дорад. == Қабул == Safari яке аз браузерҳои машҳури ҷаҳон мебошад, махсусан дар дастгоҳҳои Apple. Браузер барои суръат, сарфаи нерӯ ва амният ситоиш шудааст. == Нигаред ҳам == * [[Google Chrome]] * [[Mozilla Firefox]] * [[Microsoft Edge]] * [[WebKit]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Вебгоҳи расмӣ|https://www.apple.com/safari/}} {{Хурд}} j4rgmpp7b0sd4yoypl46zof83jw8jbt 0 331281 1471248 2026-05-08T06:42:05Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: [[Акс:Köppen-Geiger climate classification map Df (1980-2016) - more coastline details.png|мини|400x400пкс|Влажный континентальный климат]] Иқлими ҳумидӣ ́́({{lang-la|humidus}} – рутубатнок) — иқлими рутубатнок, иқлими минтақаҳое, ки рутубатнокиашон аз меъёр баланд аст. Дар Иқлими ҳумидӣ миқдори гармии Офт... 1471248 wikitext text/x-wiki [[Акс:Köppen-Geiger climate classification map Df (1980-2016) - more coastline details.png|мини|400x400пкс|Влажный континентальный климат]] Иқлими ҳумидӣ ́́({{lang-la|humidus}} – рутубатнок) — иқлими рутубатнок, иқлими минтақаҳое, ки рутубатнокиашон аз меъёр баланд аст. Дар Иқлими ҳумидӣ миқдори гармии Офтоб барои бухор кардани намнокӣ (рутубат)-е, ки дар шакли бориш ворид мешавад, нокифоя мебошад. Оби барзиёд аз сатҳи замин ҷорӣ шуда, баъзан боиси эрозияи шакли релеф мегардад. Ду намуди Иқлими ҳумидиро фарқ мекунанд: намуди қутбии Иқлими ҳумидӣ дар минтақаҳои паҳншавии ҷинсҳои яхбастаи биёрсола дар ҳолати мавҷуд набудани ғизогирии обҳои рӯизаминӣ аз ҳисоби обҳои зеризаминӣ ва намуди фреатӣ, ки дар он обҳои рӯизаминӣ аз ҳисоби қисман ҷаббида шудани боришоти атмосферӣ ба хок аз обҳои зеризаминӣ ғизо мегиранд. Истилоҳи Иқлими ҳумидиро бори аввал ҷуғрофиёдони олмонӣ Албрехт Пенк (1858–1945) ҳангоми таҳияи таснифоти геоморфологии иқлим пешниҳод кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқлими ҳумидӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқлимшиносӣ]] {{ПБ}} 5o7109sefxahn2yf973qaj4bacevmpu 1471249 1471248 2026-05-08T06:43:24Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471249 wikitext text/x-wiki [[Акс:Köppen-Geiger climate classification map Df (1980-2016) - more coastline details.png|мини|400x400пкс|Влажный континентальный климат]] Иқлими ҳумидӣ ́́({{lang-la|humidus}} – рутубатнок) — иқлими рутубатнок, иқлими минтақаҳое, ки рутубатнокиашон аз меъёр баланд аст. Дар Иқлими ҳумидӣ миқдори гармии Офтоб барои бухор кардани намнокӣ (рутубат)-е, ки дар шакли бориш ворид мешавад, нокифоя мебошад. Оби барзиёд аз сатҳи замин ҷорӣ шуда, баъзан боиси эрозияи шакли релеф мегардад. Ду намуди Иқлими ҳумидиро фарқ мекунанд: намуди қутбии Иқлими ҳумидӣ дар минтақаҳои паҳншавии ҷинсҳои яхбастаи биёрсола дар ҳолати мавҷуд набудани ғизогирии обҳои рӯизаминӣ аз ҳисоби обҳои зеризаминӣ ва намуди фреатӣ, ки дар он обҳои рӯизаминӣ аз ҳисоби қисман ҷаббида шудани боришоти атмосферӣ ба хок аз обҳои зеризаминӣ ғизо мегиранд. Истилоҳи Иқлими ҳумидиро бори аввал ҷуғрофиёдони олмонӣ Албрехт Пенк (1858–1945) ҳангоми таҳияи таснифоти геоморфологии иқлим пешниҳод кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқлими ҳумидӣ|7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Иқлим]] n493sz4zo7blrckj50b9otmw9shfe0s 1471250 1471249 2026-05-08T06:46:00Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471250 wikitext text/x-wiki [[Акс:Köppen-Geiger climate classification map Df (1980-2016) - more coastline details.png|мини|400x400пкс|Влажный континентальный климат]] '''Иқлими ҳумидӣ''' ́́({{lang-la|humidus}} – рутубатнок) — иқлими рутубатнок, иқлими минтақаҳое, ки рутубатнокиашон аз меъёр баланд аст. Дар иқлими ҳумидӣ миқдори гармии Офтоб барои бухор кардани намнокӣ (рутубат)-е, ки дар шакли бориш ворид мешавад, нокифоя мебошад. Оби барзиёд аз сатҳи замин ҷорӣ шуда, баъзан боиси эрозияи шакли релеф мегардад. Ду намуди Иқлими ҳумидиро фарқ мекунанд: намуди қутбии Иқлими ҳумидӣ дар минтақаҳои паҳншавии ҷинсҳои яхбастаи биёрсола дар ҳолати мавҷуд набудани ғизогирии обҳои рӯизаминӣ аз ҳисоби обҳои зеризаминӣ ва намуди фреатӣ, ки дар он обҳои рӯизаминӣ аз ҳисоби қисман ҷаббида шудани боришоти атмосферӣ ба хок аз обҳои зеризаминӣ ғизо мегиранд. Истилоҳи иқлими ҳумидиро бори аввал ҷуғрофиёдони олмонӣ Албрехт Пенк (1858–1945) ҳангоми таҳияи таснифоти геоморфологии иқлим пешниҳод кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқлими ҳумидӣ|7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Иқлим]] ejhiy1u1uqmlohs65we037k9boq2d48 0 331282 1471251 2026-05-08T06:52:03Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқлими астрономӣ, астроиқлим — маҷмӯи шароити астрономие, ки ба сифати мушоҳидаҳои астрономӣ таъсир мерасонад. Муҳимтарини онҳо шаффофияти ҳаво, дараҷаи якҷинсагии он (ба саҳеҳии тасвир таъсир мекунад), бузургии нурпошии заминавии атмосфера, пасту баланд... 1471251 wikitext text/x-wiki Иқлими астрономӣ, астроиқлим — маҷмӯи шароити астрономие, ки ба сифати мушоҳидаҳои астрономӣ таъсир мерасонад. Муҳимтарини онҳо шаффофияти ҳаво, дараҷаи якҷинсагии он (ба саҳеҳии тасвир таъсир мекунад), бузургии нурпошии заминавии атмосфера, пасту баландшавии ҳарорати шаборӯзии ҳаво ва неруи бод мебошад. Дар фосилаи мавҷҳои оптикӣ шаффофияти атмосфераи Замин ба қадри кофӣ мавҷуд аст: нури ситорае, ки дар самтурраъс (зенит) ҷойгир аст, ҳангоми мушоҳида кардан аз с. б. 25–50 % (ҷузви сурхи рӯшноӣ камтар, ранги осмонии охири тайф зиёдтар) суст шуда, аз баландии расадхонаи кӯҳӣ (2500–3000 аз с. б.) ба ҳисоби миёна 20% коҳиш меёбад. Дар соҳаи ултрабунафш (УБ) шаффофияти атмосфера якбора паст мешавад: барои мавҷҳои аз 280 нм кӯтоҳ он амалан шаффоф нест. Дар фосилаи инфрасурх (ИС) шаффофияти атмосфера умуман якҷинса нест: чандин рахҳои пуриқтидори фурӯбарӣ аз ҷониби молекулаҳои оксиген ва об мавҷуданд. Аз ин рӯ, барои аз фосилаи наздик мушоҳида кардани ИС телескопҳоро дар минтақаҳои баландкӯҳи хушк, мас., дар биёбони Атакамаи Чили ё дар қуллаҳои вулканҳои қадими Ҳовойи (дар баландии бештар аз 4000 м аз с. б.) мегузоранд Иқлими астрономӣро экспедитсияҳои махсус муайян мекунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқлими астрономӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқлим]] {{ПБ}} mri61z48cxsdzasyqyhqbrhxi078px9 1471252 1471251 2026-05-08T06:55:48Z Сунатулло Сафарзода 108676 1471252 wikitext text/x-wiki '''Иқлими астрономӣ''', астроиқлим — маҷмӯи шароити астрономие, ки ба сифати мушоҳидаҳои [[Ахтаршиносӣ|астрономӣ]] таъсир мерасонад. Муҳимтарини онҳо шаффофияти ҳаво, дараҷаи якҷинсагии он (ба саҳеҳии тасвир таъсир мекунад), бузургии нурпошии заминавии атмосфера, пасту баландшавии ҳарорати шаборӯзии ҳаво ва неруи бод мебошад. Дар фосилаи мавҷҳои оптикӣ шаффофияти атмосфераи Замин ба қадри кофӣ мавҷуд аст: нури ситорае, ки дар самтурраъс (зенит) ҷойгир аст, ҳангоми мушоҳида кардан аз с. б. 25–50 % (ҷузви сурхи рӯшноӣ камтар, ранги осмонии охири тайф зиёдтар) суст шуда, аз баландии расадхонаи кӯҳӣ (2500–3000 аз с. б.) ба ҳисоби миёна 20% коҳиш меёбад. Дар соҳаи ултрабунафш (УБ) шаффофияти атмосфера якбора паст мешавад: барои мавҷҳои аз 280 нм кӯтоҳ он амалан шаффоф нест. Дар фосилаи инфрасурх (ИС) шаффофияти атмосфера умуман якҷинса нест: чандин рахҳои пуриқтидори фурӯбарӣ аз ҷониби молекулаҳои оксиген ва об мавҷуданд. Аз ин рӯ, барои аз фосилаи наздик мушоҳида кардани ИС телескопҳоро дар минтақаҳои баландкӯҳи хушк, мас., дар биёбони Атакамаи Чили ё дар қуллаҳои вулканҳои қадими Ҳовойи (дар баландии бештар аз 4000 м аз с. б.) мегузоранд Иқлими астрономӣро экспедитсияҳои махсус муайян мекунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқлими астрономӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқлим]] {{ПБ}} ena96fii1x3jrqvlhzxppvp6a5p8sms 14 331283 1471253 2026-05-08T06:58:21Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1471253 wikitext text/x-wiki Гурӯҳ:Маводи сангӣ 98i0xkjknpmpes5bg5c4vk9othhqp8j 1471254 1471253 2026-05-08T06:59:42Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Маводи сангӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471254 wikitext text/x-wiki Гурӯҳ:Маводи сангӣ [[Гурӯҳ:Маводи сангӣ]] bfwflq4lr9r2jwva7p6p3lf8va7l3ka 1471255 1471254 2026-05-08T07:00:09Z Шухрат Саъдиев 5132 1471255 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Маводи сангӣ]] 85cudydq8a5snkqrig9u3gpquwgsrwm 1471258 1471255 2026-05-08T07:06:20Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Сангҳои кӯҳӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471258 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Маводи сангӣ]] [[Гурӯҳ:Сангҳои кӯҳӣ]] t8prugondoismwkdc06ndlse5zi9khn 1471259 1471258 2026-05-08T07:07:15Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471259 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Маводи сангӣ]] [[Гурӯҳ:Сангҳои кӯҳӣ]] [[Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳӣ]] gcparjvd8mylvmuuzy0adnsg1i0zgk9 14 331284 1471256 2026-05-08T07:03:00Z Шухрат Саъдиев 5132 Гурӯҳбандӣ 1471256 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Маводҳои табиӣ]] dn7z4jynbt06cks5l1dneylnxvy5q5t 14 331285 1471260 2026-05-08T07:11:23Z Шухрат Саъдиев 5132 Гурӯҳбандӣ 1471260 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Сангҳо]] 3nbwk2ljryssq9bhs9fhjhjzytzwm8h 1471261 1471260 2026-05-08T07:13:16Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471261 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Сангҳо]] [[Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳӣ]] l4xlri39fvtra3kd6iijhwl43ekbyw9 0 331286 1471262 2026-05-08T07:21:20Z Шухрат Саъдиев 5132 Гурӯҳбандӣ 1471262 wikitext text/x-wiki [[Санги ёдгорӣ]] 7ik09db4ha7gfdsmgpfeaf5mej6ny4m 1471263 1471262 2026-05-08T07:22:47Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1471263 wikitext text/x-wiki #равона [[Санги ёдгорӣ]] ru2zstm7m45845a8vpsaf7cdubnmwpc 0 331287 1471268 2026-05-08T08:11:01Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1471268 wikitext text/x-wiki #равона [[Санги ёдгорӣ]] ru2zstm7m45845a8vpsaf7cdubnmwpc