Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 14 18916 1471422 329692 2026-05-10T05:09:12Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471422 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Оромгоҳҳои Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] e9xvsuyh4ra3ufiy78l1x2knafo6hc8 0 20561 1471407 1247816 2026-05-09T14:01:42Z Шухрат Саъдиев 5132 /* */ Таҳрир 1471407 wikitext text/x-wiki '''Тахористон''' – давлатест, ки дар ду соҳили дарёи Панҷ ҷойгир буд, сарзамини имрўзаи [[Афғонистон]]и шимолӣ, [[Тоҷикистон]]у [[Ўзбекистон]]и ҷанубӣ.<ref>Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н.Б.,Саъдиев Ш.С. Нашри дуюм. - Душанбе,2010.</ref> Тахориҳо ба Бохтар якҷоя(давлати Юнону Бохтар) якҷоя бо қабилаҳои массагетҳову сакоиҳо омада дар озодкунии [[кишвар]] аз [[юнониён]] ва ҳаёти минбаъдаи сиёсӣ кишвар нақши калон бозиданд. Аз асри IV мелодӣ сар карда [[Бохтар]]-Тахористон номида мешуд. [[Тахориҳо]] чун чузъи асосӣ ба халқи нав ташаккул ёфтаистодаи [[тоҷик]]он дохил мегарданд. Сипас Тахористон якчоя бо қисми зиёди [[Осиёи Марказӣ]], қаламрави [[Афғонистон]]и ҳозира ва [[Ҳиндустон]]и шимолӣ дар ҳайати давлати бузург [[Шоҳаншоҳии Кушониён]] бо сарварии сулолаи [[Кӯшониён]] дохил шуда буд. Ин замони нашъунамои иқтисодиёту маданият, ривоҷёбии алоқаҳо бо Аврупои шарқӣ, Рум, Чин ба ҳисоб меравад. Ёдгориҳои бостоншиносии замони Кӯшониён пайвастани санъати осиёмиёнагӣ, юнонӣ ва ҳиндиро инъикос менамоянд. Дар бораи мулкҳои ҷудогонаи Тахористон – [[мулк]]и [[Хуттал]], [[Вахон]], [[Шуғнон]], [[Чағониён]], [[Шумон]] [[сайёҳ]] ва зоири дигари буддоӣ Хой-Чао, ки соли 726 ба [[Вароруд]] омада буд, маълумот медихад. Тахористон навохии имрўзаи ҷанубии [[Тоҷикистон]]у [[вилояти Сурхандарё]]и [[Ўзбекистон]] ва қисматҳои шимолии [[Афғонистон]]ро дар бар мегирифт. Ин давлат аз ҷиҳати масоҳат ба собиқ кишвари [[Бохтари қадим]] шабоҳат дошт. Тахористон ҳарчанд кишвари калону фарох ба ҳисоб равад ҳам, вале аз нигоҳи сиёсӣ мамлакати номутамарказу пароканда буд. Дар сари ҳар як [[мулк]] як волӣ ё малики мустақил ҳукм меронд. Ба таври дигар Тахористонро конфедератсияи номуназзам ё иттиҳоди мулк - давлатҳои соҳибихтиёр гуфтан мумкин аст.<ref>Ҳотамов Н.Б., Довуди Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 71.</ref> == Пайнавишт == <references/> == Адабиёт == * Memoirs of a Malayan Family p.&nbsp;87 http://books.google.com.tj/books?id=FT2EAAAAIAAJ == Нигаред == *[[Таърихи Тоҷикистон]] {{таърих-ҷавона}} [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Номгузориҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ]] [[Гурӯҳ:Вилоятҳои таърихии Тоҷикистон]] 8s3a9i51y9joec7x4i4yeo4ijg5pa7y 0 22544 1471418 1345625 2026-05-10T05:00:48Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ 1471418 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} [[Акс:Tour nagsh-e-rostam iran.jpg|thumb|300px|Каъбаи Зардушт]] '''Каъбаи Зардушт''' номи ъанои санги ва пилаидори дар муҳавватаи [[Нақши Рустам]] дар шаҳристони [[мавдашт]] [[Форс]] дар [[Эрон]] аст. Муҳавватаи нақши рустами илова бар ъанои мазкур, ёдмонҳо аз [[Давлати Элом]], [[Давлати Ҳахоманишиҳо]] ва [[Давлати Сосониён]]ро низ дар худ ҷой додааст. Фосилаи каъбаи зартушт то кӯҳ, 46 метр аст ва дақиқани баробар [[Оpомгoҳи Дopиуши дуюм]] қарор дорад ва шаклаши мукааб мустатӣл аст ва танҳои як дар вурӯдӣ дорад. Ҷинси масолеҳи ин банно аз санги оҳак сифед мебошад ва баландии он ҳудуди 12 метр аст ки бо эҳтисоби пилаҳои сеи гона ба 14.12 метр мерасад ва зилъ ҳар қоидаи он, ҳудуди 7.30 метр дирозо дорад. Дар вурӯдии он ба василаи пилаидори сии пулҳои аз ҷинси санг ба даруни اتاقک он роҳ меёбад. Қатаъоти сангҳо ба сурати мустатӣлӣ шакл аст ва бидуни истифода аз муллоат, рӯй ҳам гузошта шудаанд. {{Хурд}} [[Гурӯҳ:Нақши Рустам]] kksq5xsgrjwh73qmx0obi38nuujlxa7 1471419 1471418 2026-05-10T05:01:18Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471419 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} [[Акс:Tour nagsh-e-rostam iran.jpg|thumb|300px|Каъбаи Зардушт]] '''Каъбаи Зардушт''' номи ъанои санги ва пилаидори дар муҳавватаи [[Нақши Рустам]] дар шаҳристони [[мавдашт]] [[Форс]] дар [[Эрон]] аст. Муҳавватаи нақши рустами илова бар ъанои мазкур, ёдмонҳо аз [[Давлати Элом]], [[Давлати Ҳахоманишиҳо]] ва [[Давлати Сосониён]]ро низ дар худ ҷой додааст. Фосилаи каъбаи зартушт то кӯҳ, 46 метр аст ва дақиқани баробар [[Оpомгoҳи Дopиуши дуюм]] қарор дорад ва шаклаши мукааб мустатӣл аст ва танҳои як дар вурӯдӣ дорад. Ҷинси масолеҳи ин банно аз санги оҳак сифед мебошад ва баландии он ҳудуди 12 метр аст ки бо эҳтисоби пилаҳои сеи гона ба 14.12 метр мерасад ва зилъ ҳар қоидаи он, ҳудуди 7.30 метр дирозо дорад. Дар вурӯдии он ба василаи пилаидори сии пулҳои аз ҷинси санг ба даруни اتاقک он роҳ меёбад. Қатаъоти сангҳо ба сурати мустатӣлӣ шакл аст ва бидуни истифода аз муллоат, рӯй ҳам гузошта шудаанд. {{Хурд}} [[Гурӯҳ:Нақши Рустам]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] ey29oygwoycqpui109y0z3gohkc187j 1471421 1471419 2026-05-10T05:03:36Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471421 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} [[Акс:Tour nagsh-e-rostam iran.jpg|thumb|300px|Каъбаи Зардушт]] '''Каъбаи Зардушт''' номи ъанои санги ва пилаидори дар муҳавватаи [[Нақши Рустам]] дар шаҳристони [[мавдашт]] [[Форс]] дар [[Эрон]] аст. Муҳавватаи нақши рустами илова бар ъанои мазкур, ёдмонҳо аз [[Давлати Элом]], [[Давлати Ҳахоманишиҳо]] ва [[Давлати Сосониён]]ро низ дар худ ҷой додааст. Фосилаи каъбаи зартушт то кӯҳ, 46 метр аст ва дақиқани баробар [[Оpомгoҳи Дopиуши дуюм]] қарор дорад ва шаклаши мукааб мустатӣл аст ва танҳои як дар вурӯдӣ дорад. Ҷинси масолеҳи ин банно аз санги оҳак сифед мебошад ва баландии он ҳудуди 12 метр аст ки бо эҳтисоби пилаҳои сеи гона ба 14.12 метр мерасад ва зилъ ҳар қоидаи он, ҳудуди 7.30 метр дирозо дорад. Дар вурӯдии он ба василаи пилаидори сии пулҳои аз ҷинси санг ба даруни اتاقک он роҳ меёбад. Қатаъоти сангҳо ба сурати мустатӣлӣ шакл аст ва бидуни истифода аз муллоат, рӯй ҳам гузошта шудаанд. {{Хурд}} [[Гурӯҳ:Нақши Рустам]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] 26k0la47rg4nvs1fhr1338el4lrebal 14 60717 1471444 1333349 2026-05-10T07:16:16Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии бақайдгирифташуда]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471444 wikitext text/x-wiki {{Мақолаи асосии гурӯҳ|Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии бақайдгирифташуда]] negnc873yl5cd1cfq2ci599bnhro2b7 0 148960 1471446 1443849 2026-05-10T08:12:59Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471446 wikitext text/x-wiki [[File:کتیبه داریوش ( بیستون(.jpg|thumb|Катибаи Бесутун, замони [[Ҳахоманишиён]]]] '''Катибаи Бесутун''' ё '''катибаҳои Дорои Бузург''' — катибаҳои Бесутун ё «''катибаҳои Беҳсутун ''» (кӯҳе дар [[шаҳристони Кирмоншоҳ]]). [[Ёдгориҳои бостонӣ|маҷмаъи бостонӣ]] дар [[шаҳристони Кирмоншоҳ]]и [[Эрон]] вокеъ аст. Катиба дар баландии ''як саду панҷ'' метр аз замин дар кӯҳи Бесутун бо [[хати мехӣ]] ва ба се забон - форсии қадим, бобулӣ ва аламӣ ҳаккокӣ гардидааст. Ин [[Ёдгориҳои бостонӣ|маҷмаъи бостонӣ]] ёдмонҳое аз [[Ҳахоманишиён]]ро дар худ ҷой додааст ва аз ҳудуди соли 523—521 пеш аз милод ҳамвора мавриди таваҷҷуҳ будааст. Катиба бо фармони шоҳи [[Ҳахоманишиён]] [[Дopиуши Бузург]] (Дорои I) бунёд гардидааст. Солҳои 30—40-уми асри XIX аз ҷониби муҳақиқи англис Г. К. Роулинсон, катиба хонда шудааст ва бо ҳамин амал ба шурӯи хондани [[хати мехӣ]] дар хатҳои қадимаи халқҳои Шарқи Қадим такон додааст.<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Бехистунская_надпись Аз Википедиаи русӣ]</ref> <gallery> Behistun Darius the Great.jpg Rock Inscription at Bisotun, Persia, a steel engraving, 1860.jpg Behistun 1.JPG Behistun Inscription in Persia ca. 520 BC- UNESCO World Heritage Site.jpg Behistun inscription reliefs.jpg Behistun relief Gobryas.jpg </gallery> == Боз нигаред == * [[Нақши Рустам]] * [[Каъбаи Зардушт]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Таърих]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 3s6yy7sdr7z2u0ke1stum3fgwbghn0d 1471447 1471446 2026-05-10T08:13:31Z Шухрат Саъдиев 5132 1471447 wikitext text/x-wiki [[File:کتیبه داریوش ( بیستون(.jpg|thumb|Катибаи Бесутун, замони [[Ҳахоманишиён]]]] '''Катибаи Бесутун''' ё '''катибаҳои Дорои Бузург''' — катибаҳои Бесутун ё «''катибаҳои Беҳсутун ''» (кӯҳе дар [[шаҳристони Кирмоншоҳ]]). [[Ёдгориҳои бостонӣ|маҷмаъи бостонӣ]] дар [[шаҳристони Кирмоншоҳ]]и [[Эрон]] вокеъ аст. Катиба дар баландии ''як саду панҷ'' метр аз замин дар кӯҳи Бесутун бо [[хати мехӣ]] ва ба се забон - форсии қадим, бобулӣ ва аламӣ ҳаккокӣ гардидааст. Ин [[Ёдгориҳои бостонӣ|маҷмаъи бостонӣ]] ёдмонҳое аз [[Ҳахоманишиён]]ро дар худ ҷой додааст ва аз ҳудуди соли 523—521 пеш аз милод ҳамвора мавриди таваҷҷуҳ будааст. Катиба бо фармони шоҳи [[Ҳахоманишиён]] [[Дopиуши Бузург]] (Дорои I) бунёд гардидааст. Солҳои 30—40-уми асри XIX аз ҷониби муҳақиқи англис Г. К. Роулинсон, катиба хонда шудааст ва бо ҳамин амал ба шурӯи хондани [[хати мехӣ]] дар хатҳои қадимаи халқҳои Шарқи Қадим такон додааст.<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Бехистунская_надпись Аз Википедиаи русӣ]</ref> <gallery> Behistun Darius the Great.jpg Rock Inscription at Bisotun, Persia, a steel engraving, 1860.jpg Behistun 1.JPG Behistun Inscription in Persia ca. 520 BC- UNESCO World Heritage Site.jpg Behistun inscription reliefs.jpg Behistun relief Gobryas.jpg </gallery> == Боз нигаред == * [[Нақши Рустам]] * [[Каъбаи Зардушт]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] svudzrqudjfxh0mnwsbw501r7uplzlz 0 148961 1471420 1443850 2026-05-10T05:02:05Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471420 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Нақши Рустам''' ({{lang-fa|نقش رستم}}) — [[Ёдгориҳои бостонӣ|маҷмаъи бостонӣ]] дар Рустои Зангиобод вокеъ дар [[Шаҳристони Дороб|Шаҳристони Дороби]] [[устони Форс]]и [[Эрон]], дар фосилаи 4 километр аз [[Тахти Ҷамшед]] қарор дорад. Ин [[Ёдгориҳои бостонӣ|маҷмаъи бостонӣ]] ёдмонҳое аз [[Эламиён]], [[Ҳахоманишиён]] ва [[Сосониён]]ро дар худ ҷой додааст ва аз ҳудуд соли 1200 пеш аз милод то 625 милоди ҳамвора мавриди таваҷҷуҳ будааст, зеро [[оромгоҳ]]и чор тан аз подшоҳиёни [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]], нақшҳои барҷастаи мутааддид аз вақоеъи муҳими давраи [[Сосониён]], бино [[Каъбаи Зардушт]] ва нақши барҷаста Вироншдоӣ аз давраи Эламиён макон қарор доранд ва дар давраи [[Сосониён]], маҷмаъи Нақши Рустам аз назари динӣ ва миллӣ низ аҳамияти бисёр доштааст.<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Накше-Рустам Аз Википедиаи русӣ]</ref> {{панорама|Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 20-24 PAN.jpg|700px|<center>Манзараи Нақши Рустам</center>}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] e6lk4tpcgazog72z4ey4bgerg6w7xcq 1471431 1471420 2026-05-10T05:35:17Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳо]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471431 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Нақши Рустам''' ({{lang-fa|نقش رستم}}) — [[Ёдгориҳои бостонӣ|маҷмаъи бостонӣ]] дар Рустои Зангиобод вокеъ дар [[Шаҳристони Дороб|Шаҳристони Дороби]] [[устони Форс]]и [[Эрон]], дар фосилаи 4 километр аз [[Тахти Ҷамшед]] қарор дорад. Ин [[Ёдгориҳои бостонӣ|маҷмаъи бостонӣ]] ёдмонҳое аз [[Эламиён]], [[Ҳахоманишиён]] ва [[Сосониён]]ро дар худ ҷой додааст ва аз ҳудуд соли 1200 пеш аз милод то 625 милоди ҳамвора мавриди таваҷҷуҳ будааст, зеро [[оромгоҳ]]и чор тан аз подшоҳиёни [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]], нақшҳои барҷастаи мутааддид аз вақоеъи муҳими давраи [[Сосониён]], бино [[Каъбаи Зардушт]] ва нақши барҷаста Вироншдоӣ аз давраи Эламиён макон қарор доранд ва дар давраи [[Сосониён]], маҷмаъи Нақши Рустам аз назари динӣ ва миллӣ низ аҳамияти бисёр доштааст.<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Накше-Рустам Аз Википедиаи русӣ]</ref> {{панорама|Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 20-24 PAN.jpg|700px|<center>Манзараи Нақши Рустам</center>}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳо]] 6ny5i5cmylgbq0g311ybbf3fds3g95p 0 149445 1471401 1006867 2026-05-09T12:35:32Z Шухрат Саъдиев 5132 /* */ Таҳрир 1471401 wikitext text/x-wiki '''Аличур''' — Аличӯл, қабристони қадимаест дар яке аз водиҳои калонтарини [[Бадахшон]] – водии Аличӯл. [[Қабристон]] гувоҳ аст, ки дар ин минтақа аз замонҳои хеле қадим одамон маскун будаанд. Дар резишгоҳи дарёҳои Чулоқтакка, Оқчилға, Қабриған ва ғайра бошишгоҳи одамони асри санг (ҳазорсолаи 9 – 8 то м.) маълум шудааст. Бошишгоҳҳо иқоматгоҳи муваққатии шикорчиён буданд, ки аз онҳо фақат олоти сангӣ: нӯги найзаҳо ва кордҳои гуногун боқӣ мондаанд. Маданияти Аличур аз маданияти Маркансуи Помири Шимолӣ хеле фарқ дошта, аз дигар ёдгориҳои [[Помири Шарқӣ]] ба назар кӯҳнатар мерасад. Дар ҳазорсолаи аввал то м. дар водии Аличур қабилаҳои ҷанговари [[сакои]]ҳо зиндагонӣ мекарданд, ки ба [[чорводорӣ]] машғул буданд. Дар поёноби дарёи Аличур (Аличӯл) ду қабри сакоиҳо ёфт шуд, ки аз онҷо найзаҳо, афзори асп, зарфҳои сафолӣ пайдо гардиданд. Хусусан дегчаи биринҷӣ хеле ҷолиби диққат аст, ки дар ду гӯшакаш акси барҷастаи парандаи уқобмонанд ҳаст. Дар асрҳои миёна водии Аличур роҳи корвонгузар будааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ||1}} [[Гурӯҳ:Қабристонҳо аз рӯи алифбо]] fzfhpv4jyzhya6ow4c5dszcd9g5aic4 0 206993 1471448 1471372 2026-05-10T08:23:42Z Шухрат Саъдиев 5132 1471448 wikitext text/x-wiki Дар феҳристи мероси умумиҷаҳонии [[ЮНЕСКО]] дар [[Эрон]] 23 номгуй (дар соли 2018) дар феҳристи асосӣ сабт шудааст. Инчунин боз номзадии 48 номгўй ёдгориҳои таърихии ва табии Эрон ба феҳристи мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудаанд. ==Феҳристи мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Эрон== {| class="wikitable sortable" ! scope="col" style="width:15%;" |Номгузорӣ ! scope="col" class="unsortable" style="width:150px;" |Акс ! scope="col" style="width:12.5%;" |Ҷойгиршавӣ ! scope="row" style="width:5%;" |[[:en:World Heritage Site#Selection criteria|Баҳогузорӣ]] ! scope="col" style="width:5%;" |Давр ! scope="col" style="width:5%;" |Соли ворид ба феҳрист ! scope="col" class="unsortable" |Дар вебгоҳи ЮНЕСКО |- ! scope="row" |[[:en:Armenian Monastic Ensembles of Iran|Силсилаи биноҳои монастирҳои арманӣ дар Эрон]] |[[File:St-Stepanous-02.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St-Stepanous-02.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|алт=50x50px]] |[[Устони Озарбойчони ғарбӣ|Устони Озарбойҷони Ғарбӣ]] <small>{{coord|38|58|44|N|45|28|24|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnArm</span> (ii)(iii)(vi) |{{convert|129|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2008 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1262|title=Armenian Monastic Ensembles of Iran|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Арг-е Бам|Шаҳрӣ Бом ва мазеъҳои фарҳангии он]] |[[File:View of the Citadel of Bam, Iran, September 2003.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View of the Citadel of Bam, Iran, September 2003.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Бам|Бом]], [[Устони Кирмон]] <small>{{coord|29|07|00|N|58|22|00|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnBam</span> (ii)(iii)(iv)(v) |&mdash; | align="center" |2004 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1208|title=Bam and its Cultural Landscape|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[Катибаи Бесутун]] |[[File:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Устони Кирмоншоҳ]] <small>{{coord|34|23|18|N|47|26|12|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnBis</span> (ii)(iii) |{{convert|187|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2006 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1222|title=Bisotun|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Мейманд (Керман)|Майманд (Кирмон)]] |[[File:Maymand_village.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maymand_village.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Устони Кирмон]] <small>{{coord|30|10|05|N|55|22|32|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnCul</span> (v) |{{convert|4954|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2015 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1423|title=Cultural Landscape of Maymand|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:en:Gonbad-e Qabus (tower)|Манораи Гунбади Ковус]] |[[File:Gonbad-e Qabus.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gonbad-e{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Qabus.JPG|150x150px]] |[[Гунбади Ковӯс]], [[Устони Гулистон]] <small>{{coord|37|15|29|N|55|10|08|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnGon</span> (i)(ii)(iii)(iv) |{{convert|1|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2012 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1398|title=Gonbad-e Qābus|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Дворец Голестан|Кохи Гулистон]] |[[File:Palacio_de_Golestán,_Teherán,_Irán,_2016-09-17,_DD_27-36_HDR_PAN.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palacio_de_Golest%C3%A1n,_Teher%C3%A1n,_Ir%C3%A1n,_2016-09-17,_DD_27-36_HDR_PAN.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Теҳрон]], [[Устони Марказӣ]] <small>{{coord|35|40|47|N|51|25|13|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnGon</span> (ii)(iii)(iv) |{{convert|5.3|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2013 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1422|title=Golestan Palace|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=21 June 2017}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Деште-Лут|Дашти Лут]] |[[File:Kaluts,_Iran_(5072510138).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kaluts,_Iran_(5072510138).jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |Устонҳои [[Устони Кирмон|Кирмон]] ва [[Устони Сестону Балӯчистон|Систону Балуҷистон]] <small>{{coord|30|12|58|N|58|50|20|E}}</small> |Табӣ:<span style="display:none;">IrnLut</span> (vii)(viii) |{{convert|2278012|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2016 |<ref name="lut2" /> |- ! scope="row" |[[:ru:Мечеть Джами в Исфахане|Масҷиди Ҷомеаи Исфаҳон]] |[[File:Jamé_Mosque_Esfahan_courtyard.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jam%C3%A9_Mosque_Esfahan_courtyard.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Исфаҳон]], [[Устони Исфаҳон]] <small>{{coord|32|40|11|N|51|41|07|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnMas</span> (ii) |{{convert|2.0756|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2012 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1397|title=Masjed-e Jāmé of Isfahan|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Площадь Накш-э Джахан|Майдони Нақши Ҷаҳон]] |[[File:Naghshe_Jahan_Square_Isfahan_modified.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Naghshe_Jahan_Square_Isfahan_modified.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Исфаҳон]], [[Устони Исфаҳон]] <small>{{coord|32|39|27|N|51|40|40|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnMei</span> (i)(v)(vi) |&mdash; | align="center" |1979 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/115|title=Meidan Emam, Esfahan|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Пасаргады|Шаҳри қадимаи Посоргод]] |[[File:مقبره_کورش_(EDITED).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%B4_(EDITED).jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Устони Форс]] <small>{{coord|30|11|38|N|53|10|02|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnPas</span> (i)(ii)(iii)(iv) |{{convert|160|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2004 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1106|title=Pasargadae|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Персеполь|Шаҳри қадимаи Тахти Ҷамшед]] |[[File:Gate_of_All_Nations,_Persepolis.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gate_of_All_Nations,_Persepolis.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Устони Форс]] <small>{{coord|29|56|04|N|52|53|25|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnPer</span> (i)(iii)(vi) |{{convert|12.5|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |1979 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/114|title=Persepolis|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Шахри-Сухте|Шаҳри Сӯхта]] |[[File:کاخ_سوخته_شهر_سوحته.jpg|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:کاخ_سوخته_شهر_سوحته.jpg|150x150px]] |[[Устони Сестону Балӯчистон|Устони Систону Балуҷистон]] <small>{{coord|30|35|38|N|61|19|40|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnPer</span> (ii)(iii)(iv) |{{convert|275|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2014 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1456|title=Shahr-e Sukhteh|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=21 August 2017}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Мавзолей шейха Сефи ад-Дина|Мақбара ва хонақои Шайх Саъфиддин]] |[[File:Sheikh-safi_tomb.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sheikh-safi_tomb.JPG|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Ардабел|Ардабил]], [[Устони Ардабил]] <small>{{coord|38|14|55|N|48|17|29|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnShe</span> (i)(ii)(iv) |{{convert|2|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2010 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1345|title=Sheikh Safi al-din Khānegāh and Shrine Ensemble in Ardabil|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:en:Shushtar Historical Hydraulic System|Системаи обии таърихии Шуштор]] |[[File:Shushtar_Historical_Hydraulic_System_Darafsh_(6).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shushtar_Historical_Hydraulic_System_Darafsh_(6).jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Устони Хузистон]] <small>{{coord|32|01|07|N|48|50|09|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnShu</span> (i)(ii)(v) |{{convert|240|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2009 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1315|title=Shushtar Historical Hydraulic System|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Сольтание|Шаҳри Султониё]] |[[File:Solt_dome_1.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Solt_dome_1.JPG|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[:ru:Сольтание|Султониё]], [[Устони Занҷон]] <small>{{coord|36|26|07|N|48|47|48|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnSha</span> (ii)(iii)(iv) |{{convert|790|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2005 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1188|title=Soltaniyeh|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Сузы|Шаҳри қадимаи Шуш]] |[[File:Royal_City_and_Acropolis_Tepes.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_City_and_Acropolis_Tepes.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Шӯш]], [[Устони Хузистон]] <small>{{coord|32|11|22|N|48|15|22|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnSus</span> (i)(ii)(iii)(iv) |{{convert|350|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2015 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1455|title=Susa|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Тебризский базар|Бозор Табриз]] |[[File:Carpet_Bazaar_of_Tabriz.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Carpet_Bazaar_of_Tabriz.JPG|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Табрез]], [[Устони Озарбойҷони шарқӣ|Устони Озарбойҷони Шарқӣ]]<small>{{coord|38|04|53|N|46|17|35|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnTab</span> (ii)(iii)(iv) |{{convert|29|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2010 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1346|title=Tabriz Historic Bazaar Complex|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Тахт-е Солейман|Тахти Сулаймон]] |[[File:Takht-e-soleiman-1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Takht-e-soleiman-1.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Устони Озарбойчони ғарбӣ|Устони Озарбойчони Ғарбӣ]] <small>{{coord|36|36|14|N|47|14|06|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnTak</span> (i)(ii)(iii)(iv)(vi) |{{convert|10|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2003 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1077|title=Takht-e Soleyman|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Дур-Унташ|Чӯғи Занбил]] |[[File:ChoghaZanbil_Darafsh_(17).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ChoghaZanbil_Darafsh_(17).jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Устони Хузистон]] <small>{{coord|32|05|00|N|48|32|00|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnTch</span> (iii)(iv) |&mdash; | align="center" |1979 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/113|title=Tchogha Zanbil|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:ru:Персидские сады|Боғҳои Форсӣ]] |[[File:Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:40sotoon.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |Устонҳои [[Устони Форс|Форс]], [[Устони Кирмон|Кирмон]], [[Устони Хуросони разавӣ|Хуросони Разавӣ]], [[Устони Язд|Язд]], [[Устони Мозандарон|Мозандарон]] ва [[Устони Исфаҳон|Исфаҳон]] |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnThePerGar</span> (i)(ii)(iii)(iv)(vi) |{{convert|716|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2011 |<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1372|title=The Persian Garden|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" |[[:en:Traditional water sources of Persian antiquity|Корезҳои Эрон]] |[[File:Qanat_Niavaran.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Qanat_Niavaran.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |Устонҳои [[Устони Хуросони разавӣ|Хуросони Разавӣ]], [[Устони Хуросони ҷанубӣ|Хуросони Ҷанубӣ]], [[Устони Язд|Язд]], [[Устони Кирмон|Кирмон]], [[Устони Марказӣ|Марказӣ]] ва [[Устони Исфаҳон|Исфаҳон]] <small>{{coord|34|17|24|N|58|39|16|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnThePerQan</span> (iii)(iv) |&mdash; | align="center" |2016 |<ref name="qanat2" /> |- ! scope="row" |[[Язд|Шаҳри Язд]] |[[File:Yazd_Unesco.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yazd_Unesco.jpg|150x150px{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[Язд]], [[Устони Язд]] <small>{{coord|31|53|50|N|54|22|4|E}}</small> |Фарҳангӣ:<span style="display:none;">IrnThePerQan</span> (iii)(v) |{{convert|195.67|ha|abbr=values|sortable=on}} | align="center" |2017 |<ref name="yazd2">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1544|title=Historic City of Yazd|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=9 July 2017}}</ref> |} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Феҳрист:Эрон]] [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзеъҳои сайёҳии Эрон]] [[Гурӯҳ:ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] 7mk6js5tfp7cxbb1mlrtd1en9zggw8x 0 212607 1471405 1377334 2026-05-09T13:31:20Z Шухрат Саъдиев 5132 /* */ Таҳрир 1471405 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Бохтар (мазмунҳо)}} [[Акс:Bactria-320BCE.png|thumb|right|250px]] '''Бохтар''' ё '''Балх''' ({{lang-peo|'''Bāxtrī-'''}} < {{lang-ae|'''Bāxδī-'''}} < [[эронии бостон]]: '''*bāxθrī-''' < ҳиндуэронӣ: *'''ˡbag-: baj''' ‘''бахш'', ''пора''’ > санскрит: '''bāhlīka-''' > [[Веда|ведоӣ]]: '''bálhika-''' [[забони бохтарӣ|балхӣ]]: '''βαχλο''' < {{lang-pal|'''Bāxl''', '''Bālx'''}} < {{lang-grc|'''Βακτριανή'''}}) номи мардуме дар шимолу ғарби Ҳинд''’;<ref>''Расторгуева В. С.'', ''Эдельман Д. И.'' Этимологический словарь иранских языков / Институт языкознания РАН. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2007. — Т. 2 (b—d). — 504 с. — 1000 экз. — ISBN 5-02-018124-2, ISBN 5-02-018324-5 (т.2). (в пер.). — с. 57</ref> —'' сарзамине таърихӣ, ки миёни қаторкӯҳҳои [[Ҳиндукуш]] ва [[Ҳисор]], ҷануби [[Тоҷикистон]] ва шимоли [[Афғонистон]], дар миёноби [[Омударё]] ҷойгир аст. Маркази ин сарзамин [[Балх|Зарринасп]] ном дошта, ки дар каронаи чапи [[Омударё]] дар шимоли [[Афғонистон]]( ҷой дошт. ИН сарзамин дар ҷануб бо ноҳияи [[Гандҳара]], дар шарқ — бо [[Бадахшон]], дар ғарб — бо [[Марғиён]] (Маргиана) ва дар шимол — бо кӯҳсори Сакоинишин ҳамсоя буд. Давлати [[Бохтари қадим]] ниҳоят макони бонуфуз ва қадим аст. Мувофиқи рисолаҳои юнонӣ дар Бохтари қадим дар асрҳои то-милодӣ нуздаҳ мардуми гуногуннажод маскун буданд ва онҳо якҷоя зиндагӣ ва ӯмр ба сар мебурданд. Шаҳри [[Бохтар]] (вилояту шаҳри марказӣ як ном доштанд) яке аз калонтарин шаҳрҳои [[Шоҳаншоҳии Кушониён]] ба ҳисоб мерафтааст ва унвони «модари шаҳрҳо»-ро доштааст''<ref name="ReferenceA">Массон В. М., Ромодин В. А. История Афганистана. Т.1., М., 1964. — С. 169.</ref>'' Забони расмии мардумони [[Бохтари қадим]] — ҳиндии Баҳлика — дар ҳазорсолаи аввали пас аз милод «забони бохтарӣ»- [[забони порсӣ]] буд, ки ба гурӯҳи [[забонҳои ҳинду-аврупоӣ]] дохил мешавад, аммо дар мукотиба [[Хати бохтарӣ|алифбои юнонӣ]], иборат аз бисту чаҳор ҳарф, истифода мешуд. Ба ғайри ин, мардумони [[Бохтари қадим]] ба забонҳои Тохарӣ (Тохрӣ), [[забони ҳиндуэронӣ]], ҳиндӣ ва туркӣ гап мезаданд, ва аз [[Хати оромӣ|Алифбои Оромӣ]], (Суриё) ва Браҳмӣ (Ҳиндустон) истифода мебурданд. Бохтариён аҷдодони [[тоҷик]]они муосир мебошанд. == Ҷуғрофия == Бохтари қадим кишвари байни кӯҳӣ буда, иқлими мӯътадил ва оби фаровон, инчунин замини серҳосил дошта буд. Он дар пастхамии тектоникӣ вокеъ гашта, сатҳаш асосан бо регу гили обхӯрда (яъне лёсс) пӯшида шудааст. Ҳамвории доманаи шимоли Ҳиндукуш қариб 400 км тӯл мекашад, ва бараш то 140 км аст. Баландии ин ҳамворӣ 500 м дар ҷануб ва 250 м дар шимол-ғарб аст. === Бохтар дар ҳайати [[Давлати Ҳахоманишиҳо]] === [[Акс:GodessesBactriaAfghanistan2000-1800BCE.jpg|thumb|Ҳайкалчаҳои занхудоҳои давраи бохтариён, ки дар Афғонистони ҳозира ёфт шудааст.]] Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо, қисмати ҷануби [[Осиёи Марказӣ]] аз тарафи [[Ҳахоманишиён]], мардумони ноҳияи Форси ҷануб-ғарбӣ Эрони ҳозира, забт шуда буд. Навиштаҷоти Тахти Ҷамшед қайд мекунад, ки [[давлати Ҳахоманишиҳо]] аз сарзамини «Сакоиҳои паси Суғд» то Кӯш (Эфиопия) масоҳати бузургеро ишғол мекунад. «Сакоиҳои паси Суғд» ҳамон мардуми бодиянишин, эронинажод ва эронизабон буд, ки «он сӯи дарёи Сир» зиндагӣ мекард, яъне мардуми ҷараёнгоҳи боло, қисман миёнаи ин дарёи [[Осиёи Марказӣ]]. Марғиён (давлати Порт), Бохтари қадим, Хоразм, ва Суғд, ки аз қадим-ул-айём макони мардуми Туронинажод буданд — ҳамаро эрониёни бодиянишин ба ҳайати давлати навсохтаи Форс — [[Ҳахоманишиён]] дохил карданд. Бохтари қадим байни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] ҳамеша мавқеи махсусе дошт. Ҳахоманишиҳо низ онро ба муҳимтарин маркази шарқии давлати худ мубаддал гардониданд. Нуфузи зиёд ва имкониятҳои фаровони иқтисодии Бохтар, ва ҳунари ҳарбии мардумони вилоятҳои тобеъи он, мавқеи ин кишварро дар ҳаёти иқтисодӣ ва сиёсии тамоми давлати Ҳахоманишиён муайян мекард. Аҳамияти Бохтар дар муборизаҳои сулолавии [[Ҳахоманишиён]], яъне дар зиддияти дохилисулолавӣ ва сиёсӣ барои тахти шоҳаншоҳӣ, хеле бузург буд. Ботинан ва зоҳиран, аъёну ашрофи Бохтар сиёсати ҷудоиталабиро пеша мекарданд ва мардумаш таърихи қадим ва маданияти худро парвариш мекард. Чун сиёсатдорони кордида, бохтариён дар ҷангҳои сулолавӣ гоҳо тарафи ин ва ё он даъвогари тахтро мегирифтанд ва кӯшиш мекарданд, ки дар умури [[давлати Ҳахоманишиҳо]] баробари форсҳо мавқеи роҳбарикунанда дошта бошанд. == Нигаред низ == Бохтари қадим — дар баробари номи яке аз се вилояти таърихии Мовароуннаҳр ([[Суғд]] ва [[Хоразм]]) будан, инчунин номи калонтарин [[шаҳр]] ва пойтахти давлати [[Кушониён]] ба ҳисоб мерафт. Шаҳри Бохтари қадим қабл аз давраи Кушониён бунёд ёфта, баъдан дар ин давра хеле обод шуда, гузару маҳаллаҳои нав пайдо мешаванд ва атрофи он бо девори нави мудофиавӣ иҳота мегарданд Берун аз девори шаҳр гузару маҳаллаҳо мавҷуд буданд, ки аз васеъ шудани масоҳати шаҳр гувоҳӣ медиҳанд. Ҳарчанд дар давраи ҳукмронии Канишка (103—126 м.) пойтахт ба шаҳри Пешовар кӯчонида шуда бошад ҳам, Бохтар (Бохтари қадим) ба ҳайси пойтахти дуюм мавқеи худро нигоҳ медоштааст. Қисмати калони давлати Кушониён — [[Вароруд]] аз ҳамин марказ идора карда мешуд.<ref name="ReferenceA"/>. Дар забони кушонию бохтарӣ калимаи «Бохтар» хеле маълум буда, дар луғатҳо ба маънии «ғарб, мағриб» ва ҳам «шарқ, ховар» омадааст. Аммо баъзе донишмандон онро ба маънии «ғарб» афзалият дода, ба маънии «шарқ» калимаи «ховар» — ро тавзеҳ додаанд. Он дар забони авестоӣ, суғдӣ ва бохтарӣ дар ҷараёни гузашти солҳо бо баъзе тағйироти овоӣ дучор шуда, аслан маънои «ғарб»-ро ифода менамояд. Топоними ҷуғрофии «Бохтарзамин» низ аз ҳамин ҷо сарчашма гирифта, ба маънои «кишварҳои ғарбӣ, мағрибзамин» фаҳмида мешавад. Ҳамчунон мардумоне, ки дар шимолу ғарбии Ҳинд зиндагӣ мекунанд, онҳоро бохтарӣ ва ё балхӣ меномиданд. Баъдҳо маънои «Бохтар» дар забони суғдӣ роҳ ёфта, ба сифати макони ҷуғрофӣ муаррифӣ шудааст. Аз нигоҳи таърихӣ Бохтар (Бохтари қадим) номи қадимии [[Балх]] низ ба ҳисоб рафта, қаламрави он ҳамчун вилояти таърихӣ қисмҳои марказӣ, ҷанубӣ ва шарқии Тоҷикистони ҳозираро фаро гирифта, тайи асрҳои миёна ва минбаъд тобеи [[Хатлон]] ва ҳокимони [[Қубодиён]] буда, таърихан дар ҳудуди шаҳрҳои қадимии Вахш, [[Леваканд]] ва [[Ҳаловард]] қарор доштааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/01/shar-i-ta-jiri-nom-oi-baze-mavze-oi-u-rofii-mamlakat/ |title=Шарҳи тағйири номҳои баъзе мавзеъҳои ҷуғрофии мамлакат/Дар бораи Бохтар |accessdate=2019-09-27 |archivedate=2019-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190927184635/http://khovar.tj/2018/01/shar-i-ta-jiri-nom-oi-baze-mavze-oi-u-rofii-mamlakat/ }}</ref> Мувофиқи ахбори Птолемей, ки ба асри II м. тааллуқ дорад, дар кишвар ё вилояти Бохтар (Бохтари қадим) 18 шаҳр мавҷуд буда, шаҳри Бохтар (вилояту шаҳри марказӣ як ном доштанд) яке аз калонтарин шаҳрҳои шоҳигарии Кушониён ба ҳисоб мерафтааст ва унвони «модари шаҳрҳо»-ро доштааст<ref name="ReferenceA"/> === Бозгашти номи Бохтар === Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 20 январи соли 2018 оид ба иваз намудани номи шаҳри [[Қӯрғонтеппа]] ва якчанд шаҳру маҳалҳои маъмурии [[вилояти Хатлон]]…, номи шаҳри [[Қӯрғонтеппа]] ба шаҳри Бохтар иваз карда шуд. Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баррасӣ шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/02/r-onteppa-ba-bohtar-va-sarband-ba-levakand-tabdili-nom-kardand|title=Қӯрғонтеппа ба Бохтар ва Сарбанд ба Леваканд табдили ном карданд|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2018-10-08|archivedate=2019-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190927184714/http://khovar.tj/2018/02/r-onteppa-ba-bohtar-va-sarband-ba-levakand-tabdili-nom-kardand/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/16941|title=Ивази номҳои як қатор шаҳрҳо, ноҳия ва деҳаҳои вилояти Хатлон|author=|website=www.president.tj|date=|publisher=Сайти рамии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2018-10-08}}</ref> == Сару либоси бохтариёни бостон == {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[File:Бактриец.JPG|thumb|Либоси мардонаи бохтарӣ(Кофарниҳон, Тоҷикистон)|center|200px]] |width="25%"|[[File:Бактрийка.JPG|thumb|Либоси занонаи бохтарӣ(Кофарниҳон, Тоҷикистон)|center|200px]] |width="25%"|[[File:Бактрийка 1.JPG|thumb|Либоси занонаи бохтарӣ(Кофарниҳон, Тоҷикистон)|center|200px]] |width="25%"|[[File:Бактриец 1.JPG|thumb|Либоси мардонаи бохтарӣ(Кофарниҳон, Тоҷикистон)|center|200px]] |- |} == Нигаред низ == * [[Подшоҳии Бохтари қадим]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Давлатҳои бостонии мардуми тоҷик}} [[Гурӯҳ:Таърихи Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Вилоятҳои таърихии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои таърихии Дунёи Қадим]] qk3a8ogqa32usy34zuy0dvdce68kw4g 1471406 1471405 2026-05-09T13:44:53Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нигаред низ */ Таҳрир 1471406 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Бохтар (мазмунҳо)}} [[Акс:Bactria-320BCE.png|thumb|right|250px]] '''Бохтар''' ё '''Балх''' ({{lang-peo|'''Bāxtrī-'''}} < {{lang-ae|'''Bāxδī-'''}} < [[эронии бостон]]: '''*bāxθrī-''' < ҳиндуэронӣ: *'''ˡbag-: baj''' ‘''бахш'', ''пора''’ > санскрит: '''bāhlīka-''' > [[Веда|ведоӣ]]: '''bálhika-''' [[забони бохтарӣ|балхӣ]]: '''βαχλο''' < {{lang-pal|'''Bāxl''', '''Bālx'''}} < {{lang-grc|'''Βακτριανή'''}}) номи мардуме дар шимолу ғарби Ҳинд''’;<ref>''Расторгуева В. С.'', ''Эдельман Д. И.'' Этимологический словарь иранских языков / Институт языкознания РАН. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2007. — Т. 2 (b—d). — 504 с. — 1000 экз. — ISBN 5-02-018124-2, ISBN 5-02-018324-5 (т.2). (в пер.). — с. 57</ref> —'' сарзамине таърихӣ, ки миёни қаторкӯҳҳои [[Ҳиндукуш]] ва [[Ҳисор]], ҷануби [[Тоҷикистон]] ва шимоли [[Афғонистон]], дар миёноби [[Омударё]] ҷойгир аст. Маркази ин сарзамин [[Балх|Зарринасп]] ном дошта, ки дар каронаи чапи [[Омударё]] дар шимоли [[Афғонистон]]( ҷой дошт. ИН сарзамин дар ҷануб бо ноҳияи [[Гандҳара]], дар шарқ — бо [[Бадахшон]], дар ғарб — бо [[Марғиён]] (Маргиана) ва дар шимол — бо кӯҳсори Сакоинишин ҳамсоя буд. Давлати [[Бохтари қадим]] ниҳоят макони бонуфуз ва қадим аст. Мувофиқи рисолаҳои юнонӣ дар Бохтари қадим дар асрҳои то-милодӣ нуздаҳ мардуми гуногуннажод маскун буданд ва онҳо якҷоя зиндагӣ ва ӯмр ба сар мебурданд. Шаҳри [[Бохтар]] (вилояту шаҳри марказӣ як ном доштанд) яке аз калонтарин шаҳрҳои [[Шоҳаншоҳии Кушониён]] ба ҳисоб мерафтааст ва унвони «модари шаҳрҳо»-ро доштааст''<ref name="ReferenceA">Массон В. М., Ромодин В. А. История Афганистана. Т.1., М., 1964. — С. 169.</ref>'' Забони расмии мардумони [[Бохтари қадим]] — ҳиндии Баҳлика — дар ҳазорсолаи аввали пас аз милод «забони бохтарӣ»- [[забони порсӣ]] буд, ки ба гурӯҳи [[забонҳои ҳинду-аврупоӣ]] дохил мешавад, аммо дар мукотиба [[Хати бохтарӣ|алифбои юнонӣ]], иборат аз бисту чаҳор ҳарф, истифода мешуд. Ба ғайри ин, мардумони [[Бохтари қадим]] ба забонҳои Тохарӣ (Тохрӣ), [[забони ҳиндуэронӣ]], ҳиндӣ ва туркӣ гап мезаданд, ва аз [[Хати оромӣ|Алифбои Оромӣ]], (Суриё) ва Браҳмӣ (Ҳиндустон) истифода мебурданд. Бохтариён аҷдодони [[тоҷик]]они муосир мебошанд. == Ҷуғрофия == Бохтари қадим кишвари байни кӯҳӣ буда, иқлими мӯътадил ва оби фаровон, инчунин замини серҳосил дошта буд. Он дар пастхамии тектоникӣ вокеъ гашта, сатҳаш асосан бо регу гили обхӯрда (яъне лёсс) пӯшида шудааст. Ҳамвории доманаи шимоли Ҳиндукуш қариб 400 км тӯл мекашад, ва бараш то 140 км аст. Баландии ин ҳамворӣ 500 м дар ҷануб ва 250 м дар шимол-ғарб аст. === Бохтар дар ҳайати [[Давлати Ҳахоманишиҳо]] === [[Акс:GodessesBactriaAfghanistan2000-1800BCE.jpg|thumb|Ҳайкалчаҳои занхудоҳои давраи бохтариён, ки дар Афғонистони ҳозира ёфт шудааст.]] Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо, қисмати ҷануби [[Осиёи Марказӣ]] аз тарафи [[Ҳахоманишиён]], мардумони ноҳияи Форси ҷануб-ғарбӣ Эрони ҳозира, забт шуда буд. Навиштаҷоти Тахти Ҷамшед қайд мекунад, ки [[давлати Ҳахоманишиҳо]] аз сарзамини «Сакоиҳои паси Суғд» то Кӯш (Эфиопия) масоҳати бузургеро ишғол мекунад. «Сакоиҳои паси Суғд» ҳамон мардуми бодиянишин, эронинажод ва эронизабон буд, ки «он сӯи дарёи Сир» зиндагӣ мекард, яъне мардуми ҷараёнгоҳи боло, қисман миёнаи ин дарёи [[Осиёи Марказӣ]]. Марғиён (давлати Порт), Бохтари қадим, Хоразм, ва Суғд, ки аз қадим-ул-айём макони мардуми Туронинажод буданд — ҳамаро эрониёни бодиянишин ба ҳайати давлати навсохтаи Форс — [[Ҳахоманишиён]] дохил карданд. Бохтари қадим байни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] ҳамеша мавқеи махсусе дошт. Ҳахоманишиҳо низ онро ба муҳимтарин маркази шарқии давлати худ мубаддал гардониданд. Нуфузи зиёд ва имкониятҳои фаровони иқтисодии Бохтар, ва ҳунари ҳарбии мардумони вилоятҳои тобеъи он, мавқеи ин кишварро дар ҳаёти иқтисодӣ ва сиёсии тамоми давлати Ҳахоманишиён муайян мекард. Аҳамияти Бохтар дар муборизаҳои сулолавии [[Ҳахоманишиён]], яъне дар зиддияти дохилисулолавӣ ва сиёсӣ барои тахти шоҳаншоҳӣ, хеле бузург буд. Ботинан ва зоҳиран, аъёну ашрофи Бохтар сиёсати ҷудоиталабиро пеша мекарданд ва мардумаш таърихи қадим ва маданияти худро парвариш мекард. Чун сиёсатдорони кордида, бохтариён дар ҷангҳои сулолавӣ гоҳо тарафи ин ва ё он даъвогари тахтро мегирифтанд ва кӯшиш мекарданд, ки дар умури [[давлати Ҳахоманишиҳо]] баробари форсҳо мавқеи роҳбарикунанда дошта бошанд. == Нигаред низ == [[Бохтари қадим]] — дар баробари номи яке аз се вилояти таърихии [[Мовароуннаҳр]] ([[Суғд]] ва [[Хоразм]]) будан, инчунин номи калонтарин [[шаҳр]] ва пойтахти давлати [[Кушониён]] ба ҳисоб мерафт. Шаҳри Бохтари қадим қабл аз давраи Кушониён бунёд ёфта, баъдан дар ин давра хеле обод шуда, гузару маҳаллаҳои нав пайдо мешаванд ва атрофи он бо девори нави мудофиавӣ иҳота мегарданд Берун аз девори шаҳр гузару маҳаллаҳо мавҷуд буданд, ки аз васеъ шудани масоҳати шаҳр гувоҳӣ медиҳанд. Ҳарчанд дар давраи ҳукмронии [[Канишка]] (103—126 м.) [[пойтахт]] давлат ба шаҳри [[Пешовар]] кӯчонида шуда бошад ҳам, шаҳри Бохтар (дар [[Бохтари қадим]]) ба ҳайси пойтахти дуюм мавқеи худро нигоҳ медоштааст. Қисмати калони [[Шоҳаншоҳии Кушониён]] — [[Вароруд]] аз ҳамин марказ - Бохтар идора карда мешуд.<ref name="ReferenceA"/>. Дар забони кушонию бохтарӣ калимаи «Бохтар» хеле маълум буда, дар луғатҳо ба маънии «ғарб, мағриб» ва ҳам «шарқ, ховар» омадааст. Аммо баъзе донишмандон онро ба маънии «ғарб» афзалият дода, ба маънии «шарқ» калимаи «ховар» — ро тавзеҳ додаанд. Он дар забони авестоӣ, суғдӣ ва бохтарӣ дар ҷараёни гузашти солҳо бо баъзе тағйироти овоӣ дучор шуда, аслан маънои «ғарб»-ро ифода менамояд. Топоними ҷуғрофии «Бохтарзамин» низ аз ҳамин ҷо сарчашма гирифта, ба маънои «кишварҳои ғарбӣ, мағрибзамин» фаҳмида мешавад. Ҳамчунон мардумоне, ки дар шимолу ғарбии Ҳинд зиндагӣ мекунанд, онҳоро бохтарӣ ва ё балхӣ меномиданд. Баъдҳо маънои «Бохтар» дар забони суғдӣ роҳ ёфта, ба сифати макони ҷуғрофӣ муаррифӣ шудааст. Аз нигоҳи таърихӣ Бохтар ([[Бохтари қадим]]) номи қадимии [[Балх]] низ ба ҳисоб рафта, қаламрави он ҳамчун вилояти таърихӣ қисмҳои марказӣ, ҷанубӣ ва шарқии Тоҷикистони ҳозираро фаро гирифта, тайи асрҳои миёна ва минбаъд тобеи [[Хатлон]] ва ҳокимони [[Қубодиён]] буда, таърихан дар ҳудуди шаҳрҳои қадимии Вахш, [[Леваканд]] ва [[Ҳаловард]] қарор доштааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/01/shar-i-ta-jiri-nom-oi-baze-mavze-oi-u-rofii-mamlakat/ |title=Шарҳи тағйири номҳои баъзе мавзеъҳои ҷуғрофии мамлакат/Дар бораи Бохтар |accessdate=2019-09-27 |archivedate=2019-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190927184635/http://khovar.tj/2018/01/shar-i-ta-jiri-nom-oi-baze-mavze-oi-u-rofii-mamlakat/ }}</ref> Мувофиқи ахбори Птолемей, ки ба асри II мелодӣ. тааллуқ дорад, дар кишвар ё вилояти Бохтар (Бохтари қадим) 18 шаҳр мавҷуд буда, шаҳри Бохтар (вилояту шаҳри марказӣ як ном доштанд) яке аз калонтарин шаҳрҳои [[Шоҳаншоҳии Кушониён]] ба ҳисоб мерафтааст ва унвони «модари шаҳрҳо»-ро доштааст<ref name="ReferenceA"/> === Бозгашти номи Бохтар === Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 20 январи [[соли 2018]] оид ба иваз намудани номи шаҳри [[Қӯрғонтеппа]] ва якчанд шаҳру маҳалҳои маъмурии [[вилояти Хатлон]]…, номи шаҳри [[Қӯрғонтеппа]] ба шаҳри Бохтар иваз карда шуд. Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баррасӣ шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/02/r-onteppa-ba-bohtar-va-sarband-ba-levakand-tabdili-nom-kardand|title=Қӯрғонтеппа ба Бохтар ва Сарбанд ба Леваканд табдили ном карданд|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2018-10-08|archivedate=2019-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190927184714/http://khovar.tj/2018/02/r-onteppa-ba-bohtar-va-sarband-ba-levakand-tabdili-nom-kardand/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/16941|title=Ивази номҳои як қатор шаҳрҳо, ноҳия ва деҳаҳои вилояти Хатлон|author=|website=www.president.tj|date=|publisher=Сайти рамии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2018-10-08}}</ref> == Сару либоси бохтариёни бостон == {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[File:Бактриец.JPG|thumb|Либоси мардонаи бохтарӣ(Кофарниҳон, Тоҷикистон)|center|200px]] |width="25%"|[[File:Бактрийка.JPG|thumb|Либоси занонаи бохтарӣ(Кофарниҳон, Тоҷикистон)|center|200px]] |width="25%"|[[File:Бактрийка 1.JPG|thumb|Либоси занонаи бохтарӣ(Кофарниҳон, Тоҷикистон)|center|200px]] |width="25%"|[[File:Бактриец 1.JPG|thumb|Либоси мардонаи бохтарӣ(Кофарниҳон, Тоҷикистон)|center|200px]] |- |} == Нигаред низ == * [[Подшоҳии Бохтари қадим]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Давлатҳои бостонии мардуми тоҷик}} [[Гурӯҳ:Таърихи Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Вилоятҳои таърихии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои таърихии Дунёи Қадим]] 8m1qqx1vbrbxa8uzzag6yugcl43rnjn 0 275851 1471417 1471374 2026-05-10T04:48:53Z Шухрат Саъдиев 5132 1471417 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} [[Акс:Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|алт=|марказ|мини|414x414пкс|<center> Оромгоҳи барҷастаи Куруши Бузург. Посоргод, Устони Форс.</center>]] '''Посоргод''' ({{Lang-fa|پاسارگاد}} "Боғҳои Форс") — шаҳри қадимаи форсҳо, нахустин пойтахти шоҳаншоҳии [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]]. Посоргод дар ҳудуди вилояти муосири Форс — [[Устони Форс]], дар 87-километрии шимолу шарқи [[Тахти Ҷамшед]], 130 км аз шаҳри [[Шероз]] ҷойгир аст, ки дар дашти Мурғоб воқеъ аст. ([[Устони Форс|Форс]] - қисми марказии кишвари [[Эрон]] аст). Посоргод номи кӯҳнаи шаҳри Мурғоб аст <ref>1شاپور شهبازي، راهنماي جامع پاسارگاد، شيراز: بنياد فارس‌شناسي 1279، ص 15</ref>. Ин далел бо он шаҳодат медиҳад, ки дар барелефҳои Персеполис онро бо номи эламиён «Батракатас» ва «Басракада» меноманд <ref>گرشويچ، ايليا، تاريخ ايران دورة هخامنشيان، ترجمه مرتضي ثابت‌فر، تهران: جامي، 1385، ص 277</ref>. Фарзияҳои гуногун вуҷуд доранд, ки маънои он чӣ маъно дорад. Пас, андешае вуҷуд дорад, ки Посоргод "бошишгоҳи форсҳо" аст <ref>سرفراز، علي‌اكبر و بهمن فيروز‌مندي، باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي ماد هخامنشي، اشكان ساساني، تهران: عفاف 1381، ص Stronach, David. Pasargadoe, Areport on the Excavations conductedby The Britishinstitute of Persian studies from 1961 to 1963, Oxford (1978), p. 281. 118</ref>. ё "гурзи қавии дар дерина истифодашуда" <ref>هرودوت، تواريخ، ترجمه وحيد مازندراني با توضيحات عليرضا شاپور شهبازي، تهران: دنياي كتاب، چاپ دوم 1368، كتاب اول، بند 125</ref>. Ҳамзамон, [[Ҳеродот]] хабар медиҳад, ки ин ном бо қабилаи Посоргод, яке аз се қабилаи машҳури форсӣ дар бораи пайдоиши истилоҳ ба тариқи каме мухталиф алоқаманд аст ва ин номро бо он далолат медиҳад, ки он интиқоли номи яке аз се қавмҳои эронӣ (Порсҳо) мебошад. Посоргод бо фармони [[Куруши Кабир|Куруши II]] (559-530 пеш аз милод) таъсис ёфта, пойтахти [[Тахти Ҷамшед]], инчунин пойтахти писари [[Куруши Кабир]], [[Камбизаи II]] (530-522 пеш аз милод) гардид. == Оромгоҳи Куруши Кабир == {{асосӣ|Оромгоҳи Куруши Кабир}} Маҷмааи биноҳои Посоргод 43 км дуртар аз шаҳри қадимаи таърихии [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] ҷойгир буда, масоҳати умумии он 2,5 км мураббаъ мебошад. Шаш зинаи васеъ ба лаҳати дафн Оромгоҳи Куруш мебарад, андозаи лаҳат 3,17 х 2,11 х 2,11 м. Дар соли 330 пеш аз милод [[Искандари Мақдунӣ]] оромгоҳро зиёрат кардааст. Дар вақти забткориҳои шоҳ [[Искандари Мақдунӣ]] дар [[Ҳиндустон]], оромгоҳро ғорат карданд; пас аз бозгашт, [[Искандари Мақдунӣ]] ба қатли ғоратгарон амр додааст. Ҳангоме, ки ин минтақаро арабҳо ишғол карданд, дар байни онҳо эътиқод пайдо шудааст, ки оромгоҳ ба модари пайғамбар Сулаймон (шоҳ Сулаймон) тааллуқ дорад. Ин эътиқоди ба номи Сулаймон таалуқдошта, ба биноҳои дигари Посаргод низ нисбат дода шудааст. Оромгоҳи Куруш ҳамчун намунаи меъмории мақбараи Ленин дар Майдони Сурхи ш. [[Москва]] хидмат кардааст. Дар наздикии ин [[оромгоҳ]] матни кӯтоҳ ва хоксоронаи матни форсӣ-эламӣ-бобулӣ {{аввали иқтибос}}'''«Ман Куруш, подшоҳи Ҳахоманишӣ ҳастам»'''{{охири иқтибос|сарчашма=}} [[кандакорӣ]] карда шудааст, инчунин як махлуқи болдор бо либосҳои шоҳии Эламӣ ва бо сарукуллоҳи худоёни Миср ҳамчун посбон дар ин ҷо тасвир ёфтааст. Мансубияти ин қабр ба Курушро айнан дар назар доштан душвор аст, агар танҳо ба сабаби мувофиқати пурраи иншоот бо тавсифҳои Аристобулус, ки [[Искандари Мақдунӣ]] ба ӯ бехатарии онро боварӣ карда буд, набошанд. Бо вуҷуди ин, баъзе муҳаққиқон мансубияти ин иншоотро, ҳамчун мақбараи Куруш тасдиқ намекунанд, чунки санади боэътимоде нест. Тибқи нусхаи фарзияҳои дигари маъмул, ин бино метавонист ҳамчун як паноҳгоҳи оташпрастони [[Зардушт]]ӣ хидмат кунад. Инчунин фарзияе мавҷуд аст, ки Куруш дар зери номи ба ном "Кубаи Зартушт" дар оромгоҳи [[Нақши Рустам]] дафн карда шудааст. == Нигаред == [[File:A walk through Pasargadae.webm|thumb|A walk through Pasargadae /Тахти Ҷамшед, Эрон]] * [[Нақши Рустам]] * [[Тахти Ҷамшед]] * [[Каъбаи Зардушт]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] s4ltsmc0s6wou701pqmxp7fh1022ry4 0 291643 1471403 1450751 2026-05-09T13:02:22Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471403 wikitext text/x-wiki {{Ҷангфирқа}} '''Ҷабҳаи муқовамати миллии Афғонистон''', '''Ҷабҳаи муқовамат дар баробари Толибон''', '''Муқовамати дувум<ref>{{Cite news|title=Analysis {{!}} Northern Afghanistan once kept out the Taliban. Why has it fallen so quickly this time?|language=en|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/07/28/northern-afghanistan-once-kept-out-taliban-why-has-it-fallen-so-quickly-this-time/|access-date=2021-08-18|issn=0190-8286}}{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/en/news/world/20210818/taliban-promises-not-to-move-to-panshir-ahmad-massoud-says-he-is-ready-to-give-his-blood-for-his-land|title=Taliban promises not to move to Panshir; Ahmad Massoud says he is ready to give his blood for his land {{!}} Tajikistan News ASIA-Plus|website=asiaplustj.info|access-date=2021-08-19}}{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/war-and-peace/preparing-for-a-post-departure-afghanistan-changing-political-dynamics-in-the-wake-of-the-us-troop-withdrawal-announcement/|title=Preparing for a Post-Departure Afghanistan: Changing political dynamics in the wake of the US troop withdrawal announcement|website=Afghanistan Analysts Network - English|date=2021-06-04|language=ps|access-date=2021-08-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/afghanistan-news-taliban-resistance-amrullah-saleh-ahmad-massoud-panjshir/|title=He promised an "organized resistance" to Taliban rule. Now he wants U.S. help to lead the fight.|website=www.cbsnews.com|language=en|access-date=2021-08-19}}</ref><ref>{{Cite web|title=Northern Afghanistan once kept out the Taliban. Why has it fallen so quickly this time?|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/07/28/northern-afghanistan-once-kept-out-taliban-why-has-it-fallen-so-quickly-this-time/|url-status=live|website=Washington Post}}</ref>''', ё '''Муқовамати Панҷшер''' — иттиҳоде аз аъзои пешини [[Эътилофи Шимол]] ва дигар мухолифони [[Толибон]] аст, ки дар посух ба пешравии Толибон дар [[Афғонистон]] дар моҳи августи соли 2021 ва пас аз суқути [[Ҷумҳурии Исломии Афғонистон]] таҳти раҳбарии сиёсатмадор ва фармондеҳи низомӣ [[Аҳмад Масъуд]] ва муовини вай поягузорӣ шуд<ref>{{Cite web |url=https://www.barkhat.news/political/162922260585/forming-a-resistance-front-against-the-taliban-in-panjshir |title=برخط نیوز - تشکیل جبههٔ مقاومت در مقابل طالبان در پنجشیر |accessdate=2021-08-26 |archivedate=2021-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817204332/https://www.barkhat.news/political/162922260585/forming-a-resistance-front-against-the-taliban-in-panjshir }}</ref><ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3790345-آغاز-مقاومت-علیه-طالبان-از-دره-پنجشیر دنیای اقتصاد - آغاز مقاومت علیه طالبان از درهٔ پنجشیر - تاریخ انتشار: ۱۴۰۰/۰۵/۲۵]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Амруллоҳ Солеҳ]], муовини аввали раисиҷумҳур ва [[Бисмиллоҳхон Муҳаммадӣ]], вазири дифоъи Ҷумҳурии Исломии Афғонистон низ бахше аз муқовамат ҳастанд<ref>{{cite web|url=https://marketresearchtelecast.com/the-panjshir-valley-what-is-the-main-bastion-of-resistance-against-the-taliban-advance-in-afghanistan/131364/|title=The Panjshir Valley: what is the main bastion of resistance against the Taliban advance in Afghanistan|date=2021-08-17|publisher=Market Research Telecast|accessdate=2021-08-26|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816202703/https://marketresearchtelecast.com/the-panjshir-valley-what-is-the-main-bastion-of-resistance-against-the-taliban-advance-in-afghanistan/131364/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-taliban-takes-over-one-afghan-province-is-still-standing-strong-heres-the-story-of-ahmad-shah-massoud-and-his-bastion-panjshir|title=As Taliban takes over, one Afghan province is still standing strong - Here's the story of Ahmad Shah Massoud and his bastion Panjshir|website=Free Press Journal|language=en|access-date=2021-08-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/de/widerstand-gegen-taliban-im-afghanischen-pandschir-tal/a-58902698|title=Widerstand gegen Taliban im afghanischen Pandschir-Tal|website=DW|language=de|access-date=2021-08-18}}</ref>. Мақари ин муқовамат [[дараи Панҷшер]] аст, ки охирин минтақаи боқимондаи таҳти контроли Ҷумҳурии Исломии Афғонистон мебошад<ref name="Washington Post 28 July 2021">{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/07/28/northern-afghanistan-once-kept-out-taliban-why-has-it-fallen-so-quickly-this-time/|title=Northern Afghanistan once kept out the Taliban. Why has it fallen so quickly this time?|author=Brick Murtazashvili|first=Jennifer|work=[[The Washington Post]]|date=2021-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816220022/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/07/28/northern-afghanistan-once-kept-out-taliban-why-has-it-fallen-so-quickly-this-time/|archive-date=2021-08-16|url-status=live|access-date=2021-08-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BBCYaldaHakim/status/1427268431649333263|title=An anti-Taliban coalition seems to be forming, including Vice President @AmrullahSaleh2 and Ahmad Massoud, son of Ahmad Shah Massoud - they are in Panjsher, about three hours drive from Kabul #Afghanistan|first=Yalda|last=Hakim|work=BBC News}}</ref>. Дар 17 августи 2021, Амруллоҳ Солеҳ иддаъо кард, ки ӯ бар асоси қонуни асоси раисиҷумҳури Афғонистон аст, зеро Ашраф Ғанӣ раисиҷумҳури пешин ин кишварро тарк кардаву гурехтааст<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/AmrullahSaleh2/status/1427631191545589772|title=Clarity: As per d constitution of Afg, in absence, escape, resignation or death of the President the FVP becomes the caretaker President. I am currently inside my country & am the legitimate care taker President. Am reaching out to all leaders to secure their support & consensus.|first=Saleh|last=Amrullah|work=Twitter}}</ref>. == Заминаи падойиш == {{Аслӣ|Суқути Кобул (2021)}} Пас аз хурӯҷи низомёни амрикоӣ ва [[НАТО|НОТУ]] аз Афғонистон дар соли 2021 ва ҳуҷуми дубораи Толибон ба манотиқи таҳт контроли ҳукумати қонунии Афғонистон, тамоми шаҳрҳо ва вилоятҳои Афғонистон дар муддатзамони кӯтоҳе яке пас аз дигаре суқут карда ва ба дасти нерӯҳои Толибон уфтоданд. Саранҷом дар 15 августи 2021 ва ба думболи наздик шудани ҷангҷуёни Толибон ба шаҳри Кобул, Муҳаммад Ашраф Ғанӣ раисиҷумҳури қонунии Афғонистон, Кобулро тарк карда ва пойтахти Афғонистон низ ба тасарруфи нерӯҳои Толибон даромад. Бад-ин тартиб 33 вилояти Афғонистон ба ҷуз [[вилояти Панҷшер]] муҷаддадан таҳти контроли Толибон даромад<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/311123 شفقنا - «پنجشیر» ولایتی در امان مانده از تروریزم]</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/1400052518189/تنها-دره-پنجشیر-مانده-است خبرگزاری ایسنا - تنها "درهٔ پنجشیر" مانده‌است]</ref> ва гурӯҳи Толибон, ки пас аз амалиёти озодии баландмуддат дар соли 2001 аз саҳнаи сиёсии Афғонистон канор зада шуда буд, муҷаддадан тавонист бо эҷоди ҳукумати [[Иморати Исломии Афғонистон]] ба қудрат бирасад<ref>{{Cite web |url=https://www.asriran.com/fa/news/798621/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |title=عصر ایران - چرا کابل سقوط کرد؟ |accessdate=2021-08-26 |archivedate=2021-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817204334/https://www.asriran.com/fa/news/798621/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%DA%A9%D8%B1%D8%AF }}</ref>. == Афрод ва аҳдоф == [[Акс:Ahmad Massoud.jpg|мини|Аҳмад Масъуд, бунёнгузор ва фармондеҳи Ҷабҳаи муқовамати миллии Афғонистон]] [[Акс:Amrullah Saleh (4).jpg|мини|Амруллоҳ Солеҳ, муддаъии мақоми риёсати Ҷумҳурии Исломии Афғонистон]] Пас аз ин силсила рӯйдодҳои сареъ, ки мунҷар ба суқути давлати қонунии Афғонистон пас аз 20 сол шуд, Аҳмад Масъуд писар [[Аҳмадшоҳи Масъуд]] Қаҳрамони миллии Афғонистон, зимни хурӯҷ аз Кобул<ref>[https://www.isna.ir/news/1400052618486/احمد-مسعود-خبر-خروج-از-افغانستان-را-تکذیب-کرد ایسنا — احمد مسعود خبر خروج از افغانستان را تکذیب کرد]</ref> эълом кард, ки ба дараи Панҷшер рафтааст ва аз афғонҳои манотиқ ва қабоили Афғонистон хост то зимни пайвастан ба вай алайҳи Толибон биҷанганд. Аҳмад Масъуд гуфт: ''ки Толибон ҳамаи қудратро тасарруф накарда ва ҳанӯз ҳам метавон коре кард ва аз ҷомеъаи байнулмилалӣ хост то аз ин мубориза ҳимоят кунанд''<ref>{{Cite web|url=https://www.asriran.com/fa/news/798621|title=چرا کابل سقوط کرد؟|author=|website=عصر ایران|date=2021-08-17|lang=fa|accessdate=2021-08-26}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Вай дар рӯзи 16 август бо интишори мақолае дар маҷаллаи фаронсавии «La Règle du jeu» унвон кард, ки тасмим гирифтааст, ки монанди падараш мубориза барои озодӣ ва раҳоӣ аз истибдод дар Афғонистонро созмонедеҳӣ кунад. Вай дар ин мақола навиштааст: «Ману ҳамразмонам ҳамроҳ бо тамоми афғонҳое, ки бандагиро намепазиранд хуни худро хоҳем дод. Ҳамаи озодихоҳон аз ҳар қавму қабилаеро ба пайвастан ба пойгоҳамон дар Панҷшер, охирин минтақаи озоди меҳан дар ҳоли эҳтизормон фаро мехонам<ref>[https://fa.abna24.com/news/اخبار-آسیای-مرکزی-و-شبه-قاره/احمد-مسعود-مردم-افغانستان-را-به-مقاومت-در-برابر-طالبان-فرا_1095690.html ابنا — احمد مسعود مردم افغانستان را به مقاومت در برابر طالبان فراخواند]</ref>.» Аҳмад Масъуд зимни муқоясаи вазъияти кунунии Афғонистон бо Аврупо дар замони оғози [[Ҷанги ҷаҳонии дувум]] идома додааст: «Мо афғонҳо дар ҳамон шароите ҳастем, ки Аврупо дар соли 1940 қарор дошт.» Вай бо ном бурдан аз Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Аврупо, кишварҳои арабӣ ва дигарон аз онҳо кумак хост ва навишт: «Хитобам ба ҳамаи шумо аст. Шумое, ки ба мо пештар ва дар ҷараёни мубориза барои озодӣ алайҳи Шӯравӣ ва Толибон дар 20 соли пеш онқадар кумак кардед: Шумо дӯстони азизи озодӣ оё бори дигар моро ҳамчун гузашта ёрӣ хоҳед кард? Бо вуҷуди хиёнати баъзеҳо, мо ба шумо эътимоди зиёде дорем<ref>{{Cite web |url=http://modara.ir/fa/news/171671/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7/ |title=مدارا — فراخوان پسر شاه مسعود به مردم افغانستان برای مقاومت در برابر طالبان |accessdate=2021-08-26 |archivedate=2021-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817211006/http://modara.ir/fa/news/171671/%d9%81%d8%b1%d8%a7%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86-%d9%be%d8%b3%d8%b1-%d8%b4%d8%a7%d9%87-%d9%85%d8%b3%d8%b9%d9%88%d8%af-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d8%b1%d8%af%d9%85-%d8%a7%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7/ }}</ref>.» Амруллоҳ Солеҳ муовини аввали риёсати Ҷумҳурии Афғонистон низ пас аз хурӯҷи Ашраф Ғанӣ аз кишвар эълом кард, ки бар асоси қонуни асосии Афғонистон дар сурати ғиёбат, фирор ё марги раисиҷумҳур, муовини аввал ба унвони сарпарасти мақоми риёсати ҷумҳурӣ қарор мегирад ва ӯ аз ин пас сарпарасти давлати ин кишвар аст ва ин кор ҳаққи машрӯъ ва қонунӣ мебошад. Амруллоҳ Солеҳ бо нашри паёме дар сафҳаи Твитери худ баён кард: «Ман ҳаргиз, ҳаргиз ва таҳти ҳеч шароите дар баробари терруристҳои Толибон сар хам нахоҳам кард.» Ӯ ҳамчунин навишт: «… Ҳаргиз ба мероси Аҳмадшоҳи Масъуд, фармондеҳ ва муроди худ хиёнат нахоҳад кард ва зери бори пазириши султаи Толибон нахоҳад рафт….» вай пас аз пайвастан ба Аҳмад Масъуд дар дараи Панҷшер, дар твити дигар аз мардуми Афғонистон хост, то ба меҳвари муқовамат дар баробари Толибон бипайванданд<ref>[https://www.irna.ir/news/84440360/صالح-سرپرست-رسمی-دولت-افغانستان-هستم ایرنا — صالح: سرپرست رسمی دولت افغانستان هستم]</ref>. Муқовамат ҳамчунин дар 18 июл муддаъӣ шуд, ки аз пуштибонии [[Абдуррашид Дӯстум]] ва [[Ато Муҳаммади Нур]] бархӯрдор аст, дар ҳоле, ки гузориш шуда гурӯҳи Дӯстум ба Узбакистон гурехтанд, 10 000 сарбози Дӯстум метавонанд ба муқовамат пайваста ва нерӯи 15 000 нафара ё бузургтарро ташкил диҳанд<ref>{{Cite web|url=http://www.northernallianceaf.ga/operations|title=Operations|website=Northern Alliance: Fighting for a Free Afghanistan|publisher=Friends of the Northern Alliance|language=en|access-date=19 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nypost.com/2021/08/18/inside-the-afghanistan-province-that-refuses-taliban-control/|title=Inside the Afghanistan province that refuses to buckle to Taliban|first=Hollie|last=Archive|website=New York Post|date=18 August 2021|language=en|last2=McKay|access-date=19 August 2021}}</ref>. Дар ҳамон рӯз, сафорати Афғонистон дар Тоҷикистон аксҳои Ғанӣ дар сохтимони сафоратро бо аксҳои Амруллоҳ Солеҳ иваз кард<ref>{{Cite web|last=Ray|first=Siladitya|title=Afghan Embassy In Tajikistan Demands Interpol Arrest Escaped Former President Ashraf Ghani|url=https://www.forbes.com/sites/siladityaray/2021/08/18/afghan-embassy-in-tajikistan-demands-interpol-arrest-escaped-former-president-ashraf-ghani/|access-date=2021-08-20|website=Forbes|language=en}}</ref>. == Таърихчаи иқдомот == Аз 16 август, эътилофи мустақар дар Панҷшер аввалин муқовамати созмонёфта алайҳи Толибон дар Афғонистонро ба вуҷуд оварданд<ref>{{Cite web|title=An anti-Taliban front forming in Panjshir? Ex top spy Saleh, son of 'Lion of Panjshir' meet at citadel|url=https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html|access-date=2021-08-17|website=The Week|language=en|archive-date=17 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817065524/https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://marketresearchtelecast.com/the-panjshir-valley-what-is-the-main-bastion-of-resistance-against-the-taliban-advance-in-afghanistan/131364/|title=The Panjshir Valley: what is the main bastion of resistance against the Taliban advance in Afghanistan|date=17 August 2021|publisher=Market Research Telecast|access-date=17 August 2021|archive-date=16 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816202703/https://marketresearchtelecast.com/the-panjshir-valley-what-is-the-main-bastion-of-resistance-against-the-taliban-advance-in-afghanistan/131364/|url-status=live|accessdate=2021-08-26|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816202703/https://marketresearchtelecast.com/the-panjshir-valley-what-is-the-main-bastion-of-resistance-against-the-taliban-advance-in-afghanistan/131364/}}</ref> ва тавонистанд шаҳри Чорикорро дар 17 август аз Толибон пас бигиранд<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/~/afghan-vice-president-saleh-s-forces-retake-charikar-area-from-taliban-source/World/news/2480065.html|title=Afghan Vice President Saleh's forces retake Charikar area from Taliban - Source|website=UNI India}}</ref>. Шаҳри Чорикор маркази [[вилояти Парвон]] ва яке аз шаҳрҳои пурҷамъияти Афғонистон аст ва дар ҳудуди 64 килкметрии шимоли Кобул қарор дорад. Роҳи аслии Кобул ба вилояти Бағлон, Мазори Шариф ва шимоли Афғонистон аз Чорикор мегузарад<ref>[https://af.sputniknews.com/afghan/202108177120338-نیروهای-صالح-چاریکار-را-پس-گرفتند/ اسپوتنیک — نیروهای صالح چاریکار را پس گرفتند]</ref>. Тақрибан дар ҳамон замон, бақоёи Артиши миллии Афғонистон ба исрори Аҳмад Масъуд дар дараи Панҷшер шурӯъ ба таҷаммуъ карданд<ref>{{cite news|date=August 17, 2021|title='Northern Alliance' flag hoisted in Panjshir in first resistance against Taliban|work=[[Hindustan Times]]|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/-northern-alliance-flag-hoisted-in-panjshir-in-first-sign-of-resistance-against-taliban-101629215342032.html|url-status=live|access-date=August 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817214142/https://www.hindustantimes.com/world-news/-northern-alliance-flag-hoisted-in-panjshir-in-first-sign-of-resistance-against-taliban-101629215342032.html|archive-date=August 17, 2021}}</ref><ref name="week2">{{cite news|date=August 17, 2021|title=An anti-Taliban front forming in Panjshir? Ex top spy Saleh, son of 'Lion of Panjshir' meet at citadel|work=[[The Week]]|url=https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html|url-status=live|access-date=August 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817065524/https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html|archive-date=August 17, 2021}}</ref>. 20 август, се вулусволии вилояти Бағлон таҳти контроли нерӯҳои муқовамат қарор гирифт<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4955140 Силы сопротивления отбили у талибов три района афганской провинции Баглан — Новости — Мир — Коммерсантъ]</ref>. Дар ҳамон рӯз, ду генерал ба муқовамат дар Панҷшер пайвастанд: охирин раиси ситоди кулли нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Исломии Эрон, Ҳайбатуллоҳ Ализой, ва охирин фармондеҳи сипоҳи амалиёти вижа, Сомӣ Содот<ref>[https://tj.sputniknews.ru/20210820/pandzhsher-armia-generaly-prognoz-1041776039.html В Панджшер прибыли два афганских генерала] // [[Sputnik]]</ref>. 21 август маълум шуд, ки яке аз манотиқе, ки қаблан тавассути нерӯҳои муқовамат дар Бағлон ишғол шуда буд, тавассути Толибон бидуни ҷанг бозгардонда шуд<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/12188501|title=Талибы вернули контроль над районом Андараб в провинции Баглан на севере страны|datepublished=2021-08-21|publisher=[[ТАСС]]|lang=ru|accessdate=2021-08-22}}</ref>. 22 август, «Ал-Арабия» гузориш дод, ки намояндагони Толибон аз раҳбари муқовамат хостанд, ки вилояти Панҷшерро дар муддати 4 соат ба контроли ҷунбиш вогузар кунад, дар ғайри ин сурат таҳдид мекунад, ки амалиёти тасарруфи онро бо зӯр оғоз мекунад<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/12190755|title=Талибы дали руководству сопротивления в провинции Панджшер четыре часа, чтобы сдаться|datepublished=2021-08-21|publisher=[[ТАСС]]|lang=ru|accessdate=2021-08-22}}</ref>. Пас аз рад кардани Аҳмад Масъуд, Толибон аз ду тараф таҳоҷумиро оғоз карданд, ки дар ҷараёни он, ба гуфтаи муқовамат, гурӯҳони бузурге аз Толибон дар камин қарор гирифтанд<ref>[https://www.dialog.ua/war/235014_1629697824 300 талибов угодило в засаду ополчения в Баглане] // dialog.ua</ref>. 23 август, мақомоти Толибон гуфтанд, ки ба таври комил контроли тамоми манотиқи қаблан аздастрафтаи вилоят Бағлонро ба даст овардаанд ва нерӯҳои муқоваматро муҳосира кардаанд<ref>{{cite web|url=https://aif.ru/politics/world/taliby_zayavili_o_vzyatii_v_osadu_sil_soprotivleniya_v_pandzhshere|title=Талибы заявили о взятии в осаду сил сопротивления в Панджшере|datepublished=2021-08-23|publisher=«[[Аргументы и факты]]»|lang=ru|accessdate=2021-08-23}}</ref>. Дар таърихи 25 август, музокироте байни тарафайни даргирӣ анҷом шуд<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2021/08/26/oppozicionnye-sily-v-provincii-pandzhsher-nachali-peregovory-s-talibami Оппозиционные силы в провинции Панджшер начали переговоры с талибами]</ref> ва оташбас барқарор шуд. 29 август, гузориш шуд, ки Толибон дастрасӣ ба иртибототи телефони ҳамроҳ ва интернетро дар вилояти Панҷшер масдуд карда ва бар ироадиҳандагони хадамот фишор ворид кардааст<ref>[https://www.interfax.ru/world/787249 Талибы блокировали провинции Панджшер доступ к мобильной связи]</ref>, аммо фардои он рӯз, «Ал-Арабия» гузориш дод, ки дастрасӣ ба мухобирот дар Панҷшер эҳё шудааст<ref>{{cite web|url=https://www.rosbalt.ru/world/2021/08/30/1918613.html|title=''Al Arabiya'': В Панджшере восстановили интернет и телефонную связь|datepublished=2021-08-30|publisher=«[[Росбалт]]»|lang=ru|accessdate=2021-08-30|archivedate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830125643/https://www.rosbalt.ru/world/2021/08/30/1918613.html}}</ref>. 1 сентябр, канали телевизиюни ''[[TOLOnews]]'' ба нақл аз яке аз раҳбарони Толибон гузориш дод, ки музокироти байни тарафайн шикаст хӯрдааст<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/12270697|title=СМИ: переговоры между талибами и сопротивлением в Панджшере провалились|datepublished=2021-09-01|publisher=[[ТАСС]]|lang=ru|accessdate=2021-09-01}}</ref>. 2 сентябр, Толибон ҳамлаеро алайҳи мавозеъи нерӯҳои муқовамат дар Панҷшер оғоз карданд ва рӯзи баъди пирӯзии худ, тасарруфи вилоят ва фирори раҳбарони Ҷабҳаи муқовамати миллиро эълом карданд, ки албатта баъдан такзиб шуд<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-58427880.amp Битва за Панджшер: талибы наступают на последний неподконтрольный им район Афганистана], «[[Би-би-си]]»</ref><ref>[https://lenta.ru/news/2021/09/03/neubezhali/ Сопротивление в Панджшере опровергло побег своих лидеров в Таджикистан], ''[[Lenta.ru]]''</ref><ref>[https://lenta.ru/news/2021/09/03/soprotivleniye/ Афганское сопротивление заявило о взятии в окружение сотен талибов в Панджшере], ''[[Lenta.ru]]''</ref>. Бо ин вуҷуд, Толибон ба амалиёти худ идома доданд ва дар 5 сентябр, онҳо тавонистанд бахшҳои бузурге аз [[дараи Панҷшер]]ро таҳти контроли худ дароваранд, пас аз он субҳи рӯзи баъд, тасарруфи комили Панҷшер дубора эълом шуд<ref>{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4975539#id2096901|title=Талибы заявили о полном захвате провинции Панджшер|datepublished=2021-09-06|publisher=«[[Коммерсантъ]]»|lang=ru|accessdate=2021-09-06}}</ref>. Мақомоти Ҷабҳаи муқовамат дар посух гуфтанд, ки ягонҳои онҳо «дар тамоми мавозеъи стратегӣ дар саросари дара ҳузур доранд» ва онҳо қасд доранд, ҷанг алайҳи Толибон ва шарикони онҳоро идома диҳанд<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20210906/afganistan-1748812267.html|title=Силы сопротивления опровергли заявление талибов о взятии Панджшера|datepublished=2021-09-06|publisher=«[[РИА Новости]]»|lang=ru|accessdate=2021-09-06}}</ref>. Алӣ Назарӣ, намояндаи Ҷабҳа муқовамат, дар мусоҳиба бо ''Financial Times'' гуфт, ки нерӯҳои муқовамат ба кӯҳҳо ақибнишинӣ мекунанд ва аз онҷо ҷанги чирикиро идома медиҳанд<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20210906/afganistan-1748879929.html|title=Панджшерское сопротивление заявило, что переходит к партизанской войне|datepublished=2021-09-06|publisher=«[[РИА Новости]]»|lang=ru|accessdate=2021-09-06}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Ҷанги дохилии Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Афғонистон дар асри XXI]] papnwhs6qmm3g7kecuf7gtoohvuzap0 0 294529 1471432 1286207 2026-05-10T05:37:38Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471432 wikitext text/x-wiki [[File:Standard of Cyrus the Great.svg|мини|Дирафши Ҳахоманишиён]] [[File:AchaemenidSoldiers.jpg|мини|слева|250px|Бозсозии пӯшоки сипоҳиёни Ҳахоманишиён дар ҷашни 2500-умин солгарди бунёди шоҳаншоҳии [[Эрон]]]] '''Сипоҳи Ҳахоманишиён''' ({{lang-peo|''*spāda-''}}) [[нерӯҳои мусаллаҳ]]и [[шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] аст, ки дар садаҳои VI — IV пеш аз милод бар [[Эрони Бузург|Эронзамин]] ва сарзаминҳое аз Осиё, Урупо ва Африқо фармонравоӣ дошт. == Пешоҳахоманишӣ == Деринатарин ёдкард аз нерӯҳои размии ниёкони тоҷикон дар «[[Авесто]]» ва сангнавиштаҳои шоҳаншоҳони [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]] боз монда, ки ''*kāra-'' ‘''мардум-сипоҳ''’ (< ҳиндуурупоӣ: ''*koro-s'', ''*kori̯o-s'' ‘ҷанг; сипоҳ, лашкар’ < олмонӣ: ''Heer'' ‘артиш; нерӯи заминӣ’; инглисии куҳан: ''Here'' ‘артиш’)<ref>''Эдельман Д. И.'' Этимологический словарь иранских языков / Институт языкознания РАН. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2011. — Т. 4 (i—k). — 416 с. — 800 экз. — ISBN 5-02-018124-2, ISBN 978-5-02-036478-3. (в пер.). — стр. 389—391</ref> ва *''spāda''- ‘сипоҳ’ хонда шудаанд. Дар нерӯҳои размии Эрони бостон нақши вижаеро [[Гардуна|гардунасаворон]] доштанд, ки дар «[[Авесто]]» «''raθaē-štar-''» (аз {{lang-ae|''raθa-''}} ‘''гардуна''’ + {{lang-ae|''štar-''}} ‘''истода''’) номида шудаанд<ref name="Tafazzoli">[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.]</ref>. Ҳамин вожа дар забони {{lang-pal|''artēštār''}} шуда ва «[[артиш]]» аз он гирифта шудааст<ref>''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-55-2. ҷ. 1, с. 162.</ref>. == Сипоҳи Ҳахоманишиён == {| class="infobox bordered" style="width: 24em" !colspan='3' style="text-align:center; background:#cce" |'''Сипоҳи Ҳахоманишиён''' |- |colspan='3'| |- ! [[Ягон|Ягонҳо]] ! Шумори нерӯҳо ! Фармондеҳ |- | [[Рада|''*daθa-'']] | 10 сарбоз | [[Размдор|''*daθapati-'']] |- | [[Вашт|''*θata-'']] | 100 сарбоз | [[Сарвашт|''*θatapati-'']] |- | [[Ҳанг|''*hazāra-'']] | 1 000 сарбоз | [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] |- |[[Гунд|''*baivara-'']] | 10 000 сарбоз |[[Гундсолор|''*baivarapati-'']] |- | [[Сипоҳ|''*spāda-'']] | 60 000 сарбоз | [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] |} Нерӯҳои мусаллаҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) бар пояи радабандии даҳ-даҳӣ созмон ёфтаву ба забони {{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ''] хонда мешудаанд. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён аз 10 [[сарбоз]] як [[рада|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуда ва сардораш [[Размдор|''*daθapati-'']] [''даҳбад''] хонда мешудааст<ref name="Hinz">''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975.</ref>. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|*θata-]] [''сада''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садбад''] номида мешудааст<ref name="Hinz" />. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорбад''] хонда мешудааст<ref name="Marquart">''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896.</ref>. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуда, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварбад''] номида мешудааст<ref name="Marquart" />. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] хонда мешудааст<ref>''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391. – саҳ. 55 – 95</ref>. Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[Рада|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳбад'' бо ''сержант'' ё ''старшина'', ''садбад'' бо ''лейтенант'' ё ''капитан'', [[Сарҳанг|''ҳазорбад'']] бо ''майор'' ё ''полковник'', [[Гундсолор|''беварбад'']] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва ''сипаҳбад'' бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар мешаванд. == Адабиёт == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] d1t7ksksl7zm4hm55s7zkfgdhakslsc 0 297654 1471408 1377054 2026-05-09T22:13:57Z Niegodzisie 25935 /* Албомҳои эҷодшуда */ 1471408 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳи мусиқӣ}} '''The Rolling Stones''' ин як гурӯҳи рокҳои инглисӣ аст, ки соли 1962 таъсис ёфта, ҳамзамон ҳамлаи Бритониёро раҳбарӣ карда, аз соли 1964 то соли 1965 дар Иёлоти Муттаҳида машҳур шудааст. Ин гурӯҳ як ҷузъи ҷудонашавандаи зиддифарҳанги солҳои 1960-ум гардид. Хусусияти муҳими Rolling Stones табдил додани блюз ба як қисми бузурги рок-н-ролл ва интиқол додани таваҷҷуҳи байналмилалӣ ба фарҳанги блюз ба блюзҳои маъруфи рассомони [[Ҷон Ли Ҳукер]] ва [[Чейс Рекордс]] ба монанди нависандаи Роллин Стоун Мадди Уотерс буд, ки баъдтар якка гирифта шуд. Мунаққиди мусиқии амрикоӣ Роберт Палмер дар бораи гурӯҳ гуфт, ки "тобоварии аҷиби" он аз "реша гирифтан дар далелҳои анъанавӣ, мусиқии соул, ритм ва блюз" сарчашма мегирад, дар ҳоле ки "ҳама навъҳои мӯди поп омада ва рафтанд". Сангҳо дар давраи авҷи худ дар миёнаҳои солҳои 1960 рамзи шӯриши ҷавонӣ буданд ва ҳамчун як гурӯҳи "зидди [[The Beatles|Битлз]]" низ муаррифӣ мешуданд. Дар ин муддат онҳо як қатор синглҳои беҳтаринро ба даст оварданд ва дар бисёр хит-парадҳои байналмилалӣ, бахусус дар [[Британияи Кабир]] ва [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]], пешсаф шуданд. Онҳо пас аз нашри албоми [[Their Sanatic Majesties Request]] дар соли 1967 вокунишҳои зиёде гирифтанд. Ин албом аслан вокуниш ба албоми [[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]] буд. Дар охири солҳои 1960-ум ва аввали солҳои 1970-ум гурӯҳ албомҳои студиявии [[The Beggars' Banquet]] (1968), [[Let It Bleed]] (1969), [[Sticky Fingers]] (1971) ва [[Exile on Main Street]] (1972) -ро бароварданд. The Rolling Stones соли 1989 ба Толори шӯҳрати Рок ва Ролл ва соли 2004 ба Толори шӯҳрати мусиқии Бритониё ворид шуд. Маҷаллаи Rolling Stone ин гурӯҳро "дар байни 100 ҳунарманди беҳтарин дар таърих" дар ҷои чаҳорум қарор додааст. Албомҳои гурӯҳ инчунин тахмин зада мешавад, ки зиёда аз 250 миллион нусха фурӯхта мешаванд. Онҳо 29 албоми студиявӣ, 18 албоми зинда ва маҷмӯаҳои сершуморро баровардаанд. [[Sticky Fingers]] (1971) аввалин албоми ҳашт пай дар пай дар Иёлоти Муттаҳида буд. [[Let It Bleed]] (1969) инчунин аввалин аз панҷ албомҳои пайдарпайи студия ва зинда дар Британияи Кабир мебошад. Дар соли 2008, Stones дар Billboard 100 ҳунарманди беҳтарини ҳама давру замон ҷои даҳумро ишғол кард. Соли 2012 гурӯҳ 50-солагии худро бо нашри албоми GRRR! Онҳо воқеан таронаҳои беҳтарини гурӯҳро бо ду таронаи нав, аз ҷумла Top of Charts, Doom ва Nostalgia дар соли 2013 таҷлил карданд ва дар ҷашнвораи Гластонбери бо ҳамроҳии Arctic Monkeys ва Mumfred & Suns дар ҷои аввал қарор гирифтанд. == Албомҳои эҷодшуда == * ''The Rolling Stones'' (1964) * ''The Rolling Stones No. 2'' (1965) * ''Out of Our Heads'' (1965) * ''Aftermath'' (1966) * ''Between the Buttons'' (1967) * ''Their Satanic Majesties Request'' (1967) * ''Beggars Banquet'' (1968) * ''Let It Bleed'' (1969) * ''Sticky Fingers'' (1971) * ''Exile on Main St.'' (1972) * ''Goats Head Soup'' (1973) * ''It's Only Rock 'n Roll'' (1974) * ''Black and Blue'' (1976) * ''Some Girls'' (1978) * ''Emotional Rescue'' (1980) * ''Tattoo You'' (1981) * ''Undercover'' (1983) * ''Dirty Work'' (1986) * ''Steel Wheels'' (1989) * ''Voodoo Lounge'' (1994) * ''Bridges to Babylon'' (1997) * ''A Bigger Bang'' (2005) * ''Blue & Lonesome'' (2016) * ''Hackney Diamonds'' (2023) * ''Foreign Tongues'' (2026) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои дастаҷамъии мусиқӣ]] [[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои рок]] q81f8hjus1hsvw8obs2ehkldi4l2duy 0 305703 1471400 1450735 2026-05-09T12:31:27Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1471400 wikitext text/x-wiki '''Ҳиҷоби иҷборӣ дар Эрон''' аз 9 августи соли 1983<ref>[https://youtube.com/watch?v=_07sUbproF4 زیر ذره‌بین: سر لخت و تبلیغ کُرست ممنوع!]</ref> ва ба дасти [[Парламент|Шӯрои исломии Эрон]] бо тасвиби Қонуни ҷиноии исломӣ барои риоя накардани ҳиҷоб дар хиёбонҳои умуми ва таъйини муҷозот ҳатмӣ шуд.<ref>صحیفه امام</ref> Бархе мухолифи маҷбур кардани ҳиҷоб ҳастанд, зеро онро як масъалаи инфиродӣ медонанд, на як масъалаи дастаҷамъӣ. Онҳо мегӯянд, ки дар оғози [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|инқилоби соли 1979]] масъалаи ҳатмӣ шудани ҳиҷоб ба як нуктаи ихтилофи назари уламо табдил ёфт.<ref>سایت شفاف کد خبر: ۲۶۶۴۵۴</ref><ref>روزنامه رسالت</ref> Ба эътиқоди бархе аз мухолифон, иҷбории ҳиҷоб ҷанбаи шаръӣ надорад ва дар Қуръон ба таври рӯшан зикр нашудааст.<ref>{{Cite web|title=تأملی در مسئلهٔ حجاب|url=https://kadivar.com/10843/|website=محسن کدیور|date=2013-03-21|access-date=2020-09-19|lang=fa|نام خانوادگی=HMouK}}</ref><ref>{{Cite web|title=حجاب اسلامی؛ نگاه جنسی به زن یا واجب شرعی؟|url=https://www.radiofarda.com/a/taboo-e45-Islam-and-hijab/28695202.html|website=رادیو فردا|acess-date=2020-09-17|lang=fa}}</ref><ref>{{Cite news|title=بنا به قرآن آیا حجاب اجبار دینی است یا زنان اختیار انتخاب دارند؟|url=https://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-51523886|کوشش=BBC News فارسی|access-date=2020-09-17|lang=fa}}</ref><ref>{{Cite web|title=سرنوشت روحانیون مخالف حجاب اجباری؛ از صدور حکم اعدام تا طرد|url=https://iranwire.com/fa/features/41276|website=IranWire|access-date=2020-09-19|lang=fa}}</ref> Пас аз он ки [[Арабистони Саудӣ]] қонуни иҷбори ҳиҷобро лағв кард ва озодии фаъолияти занон дар пӯшидани пӯшишро ба расмият шинохт,<ref>{{Cite web|title=لغو حجاب اجباری در عربستان بجز مکه و مدینه - بهار نیوز|url=http://www.baharnews.ir/news/188398/%D9%84%D8%BA%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AC%D8%B2-%D9%85%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87|website=پایگاه خبری بهار نیوز|date=2019-09-24|بازبینی=2020-05-10|lang=fa|accessdate=2023-02-09|archivedate=2022-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221220011748/https://www.baharnews.ir/news/188398/%D9%84%D8%BA%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AC%D8%B2-%D9%85%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87}}</ref> Ҷумҳурии Исломии Эрон ягона ҳукумати расмӣ шуд, ки дар баробари гурӯҳҳои бунёдгароии ғайрирасмӣ ба мисли [[Толибон]] ва [[Давлати исломии Ироқу Шом|ДОИШ]] ва [[Боко Ҳарам|Боко Ҳаром]] ба ҳиҷоби иҷборӣро расмӣ медонад ва онро мисли қонун амалӣ мекунад ва ҷазои нақзи он то 72 зарба қамчин ва ҳабс аст.<ref>{{Cite web|title=در کدام کشورها حجاب اجباری است؟|url=http://www.titreemroz.ir/fa/news/82181/%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|website=www.titreemroz.ir|access-date=2020-05-10|archive-date=۱ مارس ۲۰۲۱|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301101811/http://www.titreemroz.ir/fa/news/82181/%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|url-status=dead|accessdate=2023-02-09|archivedate=2021-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301101811/http://www.titreemroz.ir/fa/news/82181/%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA}}</ref><ref>{{Cite news|title=For Women Under ISIS, a Tyranny of Dress Code and Punishment|url=https://www.nytimes.com/2016/12/12/world/middleeast/islamic-state-mosul-women-dress-code-morality.html|publisher=The New York Times|date=2016-12-12|access-date=2020-09-18|=0362-4331|lang=en|first=Rukmini|last=Callimachi}}</ref><ref>{{Cite book|title=M. J. Gohari (2000). The Taliban: Ascent to Power. Oxford: Oxford University Press, pp. 108-110.}}</ref><ref>{{Cite web|title=Women freed from Isis are taking off their veils and burning them|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/women-liberate-isis-syria-burn-veils-burqa-hijab-take-islamist-jihadis-state-deir-ezzor-a7596116.html|website=The Independent|date=2017-02-23|access0date=2020-09-18|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=My hijab: Nigerian Muslim women on faith and fashion|url=https://www.thenewhumanitarian.org/2022/02/21/my-hijab-nigerian-muslim-women-faith-and-fashion|website=The New Humanitarian|date=2022-02-21|access-date=2022-07-19|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=حجاب اجباری در ایران|url=https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/56531|website=حجاب اجباری در ایران - پرسمان|access-date=2020-05-10|lang=fa|archive-date=۲۲ ژوئن ۲۰۲۰|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622080437/https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/56531|url-status=dead|accessdate=2023-02-09|archivedate=2020-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200622080437/https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/56531}}</ref> Аз оғози эълони ҳиҷоби иҷборӣ дар Эрон мухолифат ва талошҳои зиёде аз сӯи гурӯҳҳои мухталифи сиёсӣ ва иддае аз мардону занони эронӣ ташкил шуд; Мухолифон дар баробари талошҳои тӯлонии занони эронӣ барои дифоъ аз ҳуқуқи худ дар ҷунбиши занони Эрон аз оғози даврони Қонуни Асосӣ буданд.<ref>{{Cite web|title=جنبش‌های حقوق زنان در ایران؛ قربانیان فروتن سیاست|url=https://per.euronews.com/2019/03/08/iran-women-rights-movments-always-victims-of-politics|website=euronews|date=2019-03-08|access-date=2022-09-26|lang=fa|first=Amirbehnam|last=MASOUMI}}</ref><ref>{{Cite web|title=با زنان ایران چه کرده‌ایم؟|url=https://www.radiozamaneh.com/107393/|website=www.radiozamaneh.com|access-date=2022-09-26|lang=fa}}</ref><ref>{{Cite web|title=چگونه در اوایل انقلاب حجاب اجباری شد – DW – ۱۳۹۲/۱۰/۱۴|url=https://www.dw.com/fa-ir/چگونه-در-اوایل-انقلاب-حجاب-اجباری-شد/a-17408430|website=dw.com|access-date=2022-09-26|lang=fa}}</ref><ref>{{Cite web|title=گام به گام با گفتمان سیاسی روز ایران از رادیو فرهنگ این هفته بخش دوم جنبش حق طلبی زنان ایران در دوران مشروطه، آغاز مبارزه علیه حجاب اجباری، تهیه و اجرا سارا فرزاد|url=https://www.radiofarhang.nu/archive/25606.htm|website=رادیو فرهنگ|date=2019-08-23|acess-date=2022-09-26|lang=fa|first=رادیو|last=فرهنگ}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тибқи оморе, ки Пажӯҳишгоҳи Гамон дар соли 2020 нашр кардааст, 72 дарсади мардуми Эрон мухолифи ҳиҷоби иҷборӣ ҳастанд. Аз сӯйи дигар, 15% тарафдори ҳиҷоби иҷборӣ ҳастанд. 58% ба ҳиҷоб бовар надоранд ва 26,6% ба ҳиҷоб бовар доранд. Дар ин назарсанҷӣ беш аз 50 000 посухдиҳанда ширкат кардаанд ва ҳудуди 90 дарсади посухдиҳандагон сокинони Эрон буданд. Бозёфтҳои ин гузориш андешаи афроди босаводи беш аз 19-солаи муқими Эрон (баробар ба 85 дарсади калонсолон дар Эрон) аст.<ref>{{Cite web|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|website=گمان|url=https://gamaan.org/wp-content/uploads/2020/09/GAMAAN-Iran-Religion-Survey-2020-English.pdf|title=IRANIANS’ATTITUDES TOWARD RELIGION:A 2020SURVEY REPORT}}</ref> Ҳамчунин дар моҳи августи соли 2020, Меҳдии Насирӣ, сардабири собиқи рӯзномаи "Кайҳон" дар телевизиони шабакаи 4-уми Ҷумҳурии Исломии Эрон эълом дошт, ки "бар асоси як назарсанҷии Вазорати фарҳанг ва иршоди исломӣ, 70 дарсади мардуми Эрон мухолифи иҷбори ҳиҷоб ҳастанд.» Вай ҳамчунин афзуд, шумори афроди ҳиҷобпӯш ҳамасола ҳудуди 5 дарсад коҳиш меёбад ва натоиҷи пажӯҳиши ахири вазорати иршод нишон медиҳад, ки ҳатто дар шаҳрҳои мазҳабӣ чун [[Қум]] бештари мардум мухолифи ҳиҷоби иҷборӣ ҳастанд. Насирӣ ҳамчунин эълом кард, ки мақомоти Ҷумҳурии Исломӣ ба далели натоиҷи назарсанҷӣ дар мавриди ҳиҷобро мусоид намедонанд, аз нашри он ҷилавгирӣ кардаанд.<ref>{{Cite web|title=آمار محرمانه وزارت ارشاد: ۷۰ درصد مردم مخالف حجاب اجباری هستند|url=https://www.independentpersian.com/node/85426/آمار-محرمانه-وزارت-ارشاد-۷۰-درصد-مردم-مخالف-حجاب-اجباری-هستند|website=ایندیپندنت فارسی|date=2020-09-17|access-date=2020-09-17|lang=fa}}</ref> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Фарҳанги Эрон]] 2wqwq5ksfa5ptd2qoarhqfdqgixjk4p 0 315057 1471402 1391775 2026-05-09T13:00:42Z Шухрат Саъдиев 5132 /* */ Таҳрир 1471402 wikitext text/x-wiki {{Мардум}} '''Тахориён''', '''Тухориён''' (дар манбаъҳои юнонӣ, арабӣ — тохар, ҳиндӣ — тукхара, хитоӣ — тухуло, тибетӣ — тхогар) — яке аз халқҳои [[ҳиндуаврупоӣ]], ки дар аҳди қадим дар [[Туркистони Шарқӣ]] мезист. Тахориён дар [[Осиёи Миёна]] солҳои 140—129 то мелод пайдо шуда, якҷоя бо баъзе қабилаҳои эронии шарқӣ соли 130 то мелод Подшоҳии Юнонии Бохтарро торумор карданд. Соли 128 то мелод ба [Порт]] ҳуҷум овардаанд, вале шикаст хӯрданд. Асрҳои 2—1 то мелод тахориён дар [[Бохтари Қадим]] дар 5 мулк зиндагӣ мекарданд. Тақрибан охирҳои асри 1 то мелод— асри 1 мелодӣ тахориён дар зери ҳокимияти пешвоёни яке аз мулкҳо — [[Кушон]] муттаҳид гашта, [[давлати Кушониён]]ро ташкил доданд. Аз ҳамон вақт тахориёнро бисёр вақт [[Кушониён]] меномиданд. Номи баъзе ҳокимони ин подшоҳӣ масалан, [[Кадфизи I]] ва [[Кадфизи II]], [[Канишка]] маълум аст. Тахориён ба забони гурӯҳи эронӣ (эронии шарқӣ) ҳарф мезаданд. Алифбои онҳо дар асоси хати юнонӣ буд. Забони тахориён то охири ҳазораи I вуҷуд дошт. Бино ба ақидаи як гурӯҳ олимон тахориён халқҳои таҳҷоии [[Осиёи Миёна]] буда, аз шимолу шарқии Осиёи Миёна ба [[Бохтари Қадим]] рафтаанд. Вале аксарияти муҳаққиқон бо [[йӯҷиҳо]] айният доштани тахориёнро таъкид менамоянд; онҳоро қабилаҳои гунҳо аз [[Туркистоии Шарқй]] ба [[Осиёи Миёна]] (тақрибан 165—140 то м.) танг карда баровардаанд. Йӯҷиҳои ба Осиёи Миёна омада "йӯҷиҳои бузург" ва йӯҷиҳои дар Туркистони Шарқӣ маскуншуда «йӯҷиҳои хурд» ном доштанд. Баъзан тахмин меравад, ки [[йӯҷиҳо]] аҷдоди тахориён буданд ва дар [[Осиёи Миёна]] забони эрониро аз худ намудаанд. Бино ба фарзияи дигар тахориён — йӯҷиҳо як шохаи халқияти эронинажод — [[массагетҳо]] будаанд. Ғайр аз ин бо массагетҳо айният доштани аҷдодони тахориҳоро низ тахмин мекунанд, ки онҳо инчунин як халқи алоҳида (бо халқҳои дар боло номбурда алоқае надоранд) буда метавонанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭСТ|Тахориён|7|саҳифаҳо=|муаллиф=}} {{ПБ}} f0m9zppe5cubzn1dkmr7h8sb35dsigc 1471404 1471402 2026-05-09T13:09:36Z Шухрат Саъдиев 5132 /* */ Таҳрир 1471404 wikitext text/x-wiki {{Мардум}} '''Тахориён''', '''Тухориён''' (дар манбаъҳои юнонӣ, арабӣ — тохар, ҳиндӣ — тукхара, хитоӣ — тухуло, тибетӣ — тхогар) — яке аз халқҳои [[ҳиндуэронӣ]], ки дар аҳди қадим дар [[Туркистони Шарқӣ]] мезист. Тахориён дар [[Осиёи Миёна]] солҳои 140—129 то мелод пайдо шуда, якҷоя бо баъзе қабилаҳои эронии шарқӣ соли 130 то мелод Подшоҳии Юнонии Бохтарро торумор карданд. Соли 128 то мелод ба [[Порт]] ҳуҷум овардаанд, вале шикаст хӯрданд. Асрҳои 2—1 то мелод тахориён дар [[Бохтари қадим]] дар 5 мулк зиндагӣ мекарданд. Тақрибан охирҳои асри 1 то мелод— асри 1 мелодӣ тахориён дар зери ҳокимияти пешвоёни яке аз мулкҳо — [[Кӯшониён]] муттаҳид гашта, [[Шоҳаншоҳии Кушониён]]ро ташкил доданд. Аз ҳамон вақт тахориёнро бисёр вақт [[Кушониён]] меномиданд. Номи баъзе ҳокимони ин подшоҳӣ масалан, [[Кадфизи I]] ва [[Кадфизи II]], [[Канишка]] маълум аст. Тахориён ба забони гурӯҳи эронӣ (эронии шарқӣ) ҳарф мезаданд. Алифбои онҳо дар асоси хати юнонӣ буд. Забони тахориён то охири ҳазораи I вуҷуд дошт. Бино ба ақидаи як гурӯҳ олимон тахориён халқҳои таҳҷоии [[Осиёи Миёна]] буда, аз шимолу шарқии Осиёи Миёна ба [[Бохтари қадим]] рафтаанд. Вале аксарияти муҳаққиқон бо [[йӯҷиҳо]] айният доштани тахориёнро таъкид менамоянд; онҳоро қабилаҳои гунҳо аз [[Туркистоии Шарқй]] ба [[Осиёи Миёна]] (тақрибан 165—140 то м.) танг карда баровардаанд. Йӯҷиҳои ба Осиёи Миёна омада "йӯҷиҳои бузург" ва йӯҷиҳои дар Туркистони Шарқӣ маскуншуда «йӯҷиҳои хурд» ном доштанд. Баъзан тахмин меравад, ки [[йӯҷиҳо]] аҷдоди тахориён буданд ва дар [[Осиёи Миёна]] забони эрониро аз худ намудаанд. Бино ба фарзияи дигар тахориён — йӯҷиҳо як шохаи халқияти эронинажод — массагетҳо будаанд. Ғайр аз ин бо массагетҳо айният доштани аҷдодони тахориҳоро низ тахмин мекунанд, ки онҳо инчунин як халқи алоҳида (бо халқҳои дар боло номбурда алоқае надоранд) буда метавонанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭСТ|Тахориён|7|саҳифаҳо=|муаллиф=}} {{ПБ}} se5niwzcnv5lmij82b1dolfn9awr9ei 0 324875 1471423 1433573 2026-05-10T05:27:53Z Шухрат Саъдиев 5132 1471423 wikitext text/x-wiki [[Акс:Fragment_of_the_Chalouf_Stele.jpg|мини| Қитъае аз сангнавишта дар осорхонаи [[Лувр]]]] [[Акс:Stele_Darius_Shaluf_Menant.png|мини]] Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар канали Суэтс, ёдбудҳое буданд, ки ба 4 забони [[Порсии бостон]], [[Элом|Эломӣ]], [[Бобилистон|бобулӣ]] ва [[Мисри Қадим|мисрӣ]] навишта шуда буданд ва дар води Тумилот, барои Ёдбуди боз кардани канале миёни [[Дарёи Нил]] дарёчаи Талхи бузург,<ref>[[William Matthew Flinders Petrie]], ''A History of Egypt''. Volume 3: From the XIXth to the XXXth Dynasties, Adamant Media Corporation, {{ISBN|0-543-99326-4}}, p. 366</ref> ки ба канали Суези бостон шинохта мешавад, насб шуда буданд. Беҳтарин ёдбуди ҳифзшуда, санги ёдбудист аз ҷинси санги хорои гулобӣ ки тавассути Charles de Lesse, дар 30 километрии Суез ва дар соли 1866 кашф шуд. Ин ёдбуд, эҳдоси ниёи канали Суези муосир тавассути эрониёнро забт кардааст, канале ки аз тариқи води тумилот, Bubastis (ки шохае аз Дарёи Нил аст)-ро ба дарёчаи Тимсоҳ ва аз онҷо бо истифода аз роҳобае табиӣ, ба баҳри [[Баҳри Сурх|Сурх]] муттасил мекунад.<ref>Barbara Watterson (1997), ''The Egyptians'', Blackwell Publishing, {{ISBN|0-631-21195-0}}, p.186</ref> Ҳадафи аслии ин канал, сохтани роҳи киштиронӣ миёни [[Дарёи Нил|дарёи Нил]] ва [[Баҳри Сурх]] ва дар ҳақиқати миёни [[Миср|Мисру]] [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Форс мебошад]], [[Эрон]] буд. == Бахше аз матни сангнавишта == Овонигории матни [[Порсии бостон|форсии бостон]]: # baga \ vazraka \ Auramazdâ \ hya \ avam \ asmânam \ adâ \ hya \ imâm \ bum # im \ adâ \ hya \ martiyam \ adâ \ hya \ šiyâtim \ adâ \ martiyahy # â \ hya \ Dârayavaum \ XŠyam \ akunauš \ hya \ Dârayavahauš \ XŠyâ \xšaça # m \ frâbara \ tya \ vazrakam \ tya \ uvaspam \ umartiyam \ adam \ Dârayavauš \ # XŠ \ vazraka \ XŠ \ Xšyânâm \ XŠ \ dahyunâm \ vipazanânâm \ XŠ \ ahyây # â \ bumiyâ \ vazrakâyâ \ dûraiy \ apiy \ Vištâspahyâ \ puça \ Ha # xâmanišiya \ thâtiy \ Dârayavauš \ XŠ \ adam \ Pârsa \ amiy \ hacâ \ Pâ # rsâ \ Mudrâyam \ agarbâyam \ adam \ niyaštâyam \ imâm \ yauviyâ # m \ katanaiy \ hacâ \ Pirâva \ nâma \ rauta \ tya \ Mudrâyaiy \ danuvatiy \ ab # iy \ draya \ tya \ hacâ \ Pârsâ \ aitiy \ pasâva \ iyam \ yauviyâ \ akaniya \ # avathâ \ yathâ \ adam \ niyaštâyam \ utâ \ nâva \ âyatâ \ hacâ \ Mudrâ # yâ \ tara \ imâm \ yauviyâm \ abiy \ Pârsam \ avathâ \ yathâ \ mâm \ kâma\ âha Тарҷумаи ба [[Забони форсӣ|форсии муосир]]: # Худованди бузургаст Аҳуромаздо, ки он осмонро офарид, ки ин заминро офарид, # Ки ин мардумро офарид , ки шодиро барои мардум офарид, # Ки Дориюшро шоҳ кард, ки ба Дориюш шоҳаншоҳии бузургеро бахшид, # Бо асбоне хубу мардумоне хуб, ман Дориюш # Подшоҳи бузург ҳастам, шоҳи шоҳон, шоҳи тамомии мардумон, шоҳ дар # Ин замини бузург, писари [[Виштосп]], як [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]], # [[Дориюши Бузург|Дориюш]] шоҳ гӯяд: ман як порсӣ ҳастам, аз [[Порс]] [[Мисри Қадим|Миср]]<nowiki/>ро фатҳ кардам, ман фармон додам, то ин каналро # Ҳафр кунанд миёни рӯде (дарёе) ки Нил ном дорад ва дар Миср ҷараён дорад # Ба [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Порс мебошад]] # Сипас ҳангоме ки ин канал ҳафр шуд, # Бинобар ин чун ман фармон додам, киштиҳо ба воситаи ин канал аз Миср # Ба Порс рафтанд, ҳамон гуна ки ман мехостам == Эзоҳ == <references /> onj94mb3lemip1ryl565afqmi09yfcz 1471424 1471423 2026-05-10T05:28:30Z Шухрат Саъдиев 5132 Шухрат Саъдиев moved page [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар суез]] to [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс]]: ивази ном 1471423 wikitext text/x-wiki [[Акс:Fragment_of_the_Chalouf_Stele.jpg|мини| Қитъае аз сангнавишта дар осорхонаи [[Лувр]]]] [[Акс:Stele_Darius_Shaluf_Menant.png|мини]] Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар канали Суэтс, ёдбудҳое буданд, ки ба 4 забони [[Порсии бостон]], [[Элом|Эломӣ]], [[Бобилистон|бобулӣ]] ва [[Мисри Қадим|мисрӣ]] навишта шуда буданд ва дар води Тумилот, барои Ёдбуди боз кардани канале миёни [[Дарёи Нил]] дарёчаи Талхи бузург,<ref>[[William Matthew Flinders Petrie]], ''A History of Egypt''. Volume 3: From the XIXth to the XXXth Dynasties, Adamant Media Corporation, {{ISBN|0-543-99326-4}}, p. 366</ref> ки ба канали Суези бостон шинохта мешавад, насб шуда буданд. Беҳтарин ёдбуди ҳифзшуда, санги ёдбудист аз ҷинси санги хорои гулобӣ ки тавассути Charles de Lesse, дар 30 километрии Суез ва дар соли 1866 кашф шуд. Ин ёдбуд, эҳдоси ниёи канали Суези муосир тавассути эрониёнро забт кардааст, канале ки аз тариқи води тумилот, Bubastis (ки шохае аз Дарёи Нил аст)-ро ба дарёчаи Тимсоҳ ва аз онҷо бо истифода аз роҳобае табиӣ, ба баҳри [[Баҳри Сурх|Сурх]] муттасил мекунад.<ref>Barbara Watterson (1997), ''The Egyptians'', Blackwell Publishing, {{ISBN|0-631-21195-0}}, p.186</ref> Ҳадафи аслии ин канал, сохтани роҳи киштиронӣ миёни [[Дарёи Нил|дарёи Нил]] ва [[Баҳри Сурх]] ва дар ҳақиқати миёни [[Миср|Мисру]] [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Форс мебошад]], [[Эрон]] буд. == Бахше аз матни сангнавишта == Овонигории матни [[Порсии бостон|форсии бостон]]: # baga \ vazraka \ Auramazdâ \ hya \ avam \ asmânam \ adâ \ hya \ imâm \ bum # im \ adâ \ hya \ martiyam \ adâ \ hya \ šiyâtim \ adâ \ martiyahy # â \ hya \ Dârayavaum \ XŠyam \ akunauš \ hya \ Dârayavahauš \ XŠyâ \xšaça # m \ frâbara \ tya \ vazrakam \ tya \ uvaspam \ umartiyam \ adam \ Dârayavauš \ # XŠ \ vazraka \ XŠ \ Xšyânâm \ XŠ \ dahyunâm \ vipazanânâm \ XŠ \ ahyây # â \ bumiyâ \ vazrakâyâ \ dûraiy \ apiy \ Vištâspahyâ \ puça \ Ha # xâmanišiya \ thâtiy \ Dârayavauš \ XŠ \ adam \ Pârsa \ amiy \ hacâ \ Pâ # rsâ \ Mudrâyam \ agarbâyam \ adam \ niyaštâyam \ imâm \ yauviyâ # m \ katanaiy \ hacâ \ Pirâva \ nâma \ rauta \ tya \ Mudrâyaiy \ danuvatiy \ ab # iy \ draya \ tya \ hacâ \ Pârsâ \ aitiy \ pasâva \ iyam \ yauviyâ \ akaniya \ # avathâ \ yathâ \ adam \ niyaštâyam \ utâ \ nâva \ âyatâ \ hacâ \ Mudrâ # yâ \ tara \ imâm \ yauviyâm \ abiy \ Pârsam \ avathâ \ yathâ \ mâm \ kâma\ âha Тарҷумаи ба [[Забони форсӣ|форсии муосир]]: # Худованди бузургаст Аҳуромаздо, ки он осмонро офарид, ки ин заминро офарид, # Ки ин мардумро офарид , ки шодиро барои мардум офарид, # Ки Дориюшро шоҳ кард, ки ба Дориюш шоҳаншоҳии бузургеро бахшид, # Бо асбоне хубу мардумоне хуб, ман Дориюш # Подшоҳи бузург ҳастам, шоҳи шоҳон, шоҳи тамомии мардумон, шоҳ дар # Ин замини бузург, писари [[Виштосп]], як [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]], # [[Дориюши Бузург|Дориюш]] шоҳ гӯяд: ман як порсӣ ҳастам, аз [[Порс]] [[Мисри Қадим|Миср]]<nowiki/>ро фатҳ кардам, ман фармон додам, то ин каналро # Ҳафр кунанд миёни рӯде (дарёе) ки Нил ном дорад ва дар Миср ҷараён дорад # Ба [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Порс мебошад]] # Сипас ҳангоме ки ин канал ҳафр шуд, # Бинобар ин чун ман фармон додам, киштиҳо ба воситаи ин канал аз Миср # Ба Порс рафтанд, ҳамон гуна ки ман мехостам == Эзоҳ == <references /> onj94mb3lemip1ryl565afqmi09yfcz 1471426 1471424 2026-05-10T05:29:03Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471426 wikitext text/x-wiki [[Акс:Fragment_of_the_Chalouf_Stele.jpg|мини| Қитъае аз сангнавишта дар осорхонаи [[Лувр]]]] [[Акс:Stele_Darius_Shaluf_Menant.png|мини]] Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар канали Суэтс, ёдбудҳое буданд, ки ба 4 забони [[Порсии бостон]], [[Элом|Эломӣ]], [[Бобилистон|бобулӣ]] ва [[Мисри Қадим|мисрӣ]] навишта шуда буданд ва дар води Тумилот, барои Ёдбуди боз кардани канале миёни [[Дарёи Нил]] дарёчаи Талхи бузург,<ref>[[William Matthew Flinders Petrie]], ''A History of Egypt''. Volume 3: From the XIXth to the XXXth Dynasties, Adamant Media Corporation, {{ISBN|0-543-99326-4}}, p. 366</ref> ки ба канали Суези бостон шинохта мешавад, насб шуда буданд. Беҳтарин ёдбуди ҳифзшуда, санги ёдбудист аз ҷинси санги хорои гулобӣ ки тавассути Charles de Lesse, дар 30 километрии Суез ва дар соли 1866 кашф шуд. Ин ёдбуд, эҳдоси ниёи канали Суези муосир тавассути эрониёнро забт кардааст, канале ки аз тариқи води тумилот, Bubastis (ки шохае аз Дарёи Нил аст)-ро ба дарёчаи Тимсоҳ ва аз онҷо бо истифода аз роҳобае табиӣ, ба баҳри [[Баҳри Сурх|Сурх]] муттасил мекунад.<ref>Barbara Watterson (1997), ''The Egyptians'', Blackwell Publishing, {{ISBN|0-631-21195-0}}, p.186</ref> Ҳадафи аслии ин канал, сохтани роҳи киштиронӣ миёни [[Дарёи Нил|дарёи Нил]] ва [[Баҳри Сурх]] ва дар ҳақиқати миёни [[Миср|Мисру]] [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Форс мебошад]], [[Эрон]] буд. == Бахше аз матни сангнавишта == Овонигории матни [[Порсии бостон|форсии бостон]]: # baga \ vazraka \ Auramazdâ \ hya \ avam \ asmânam \ adâ \ hya \ imâm \ bum # im \ adâ \ hya \ martiyam \ adâ \ hya \ šiyâtim \ adâ \ martiyahy # â \ hya \ Dârayavaum \ XŠyam \ akunauš \ hya \ Dârayavahauš \ XŠyâ \xšaça # m \ frâbara \ tya \ vazrakam \ tya \ uvaspam \ umartiyam \ adam \ Dârayavauš \ # XŠ \ vazraka \ XŠ \ Xšyânâm \ XŠ \ dahyunâm \ vipazanânâm \ XŠ \ ahyây # â \ bumiyâ \ vazrakâyâ \ dûraiy \ apiy \ Vištâspahyâ \ puça \ Ha # xâmanišiya \ thâtiy \ Dârayavauš \ XŠ \ adam \ Pârsa \ amiy \ hacâ \ Pâ # rsâ \ Mudrâyam \ agarbâyam \ adam \ niyaštâyam \ imâm \ yauviyâ # m \ katanaiy \ hacâ \ Pirâva \ nâma \ rauta \ tya \ Mudrâyaiy \ danuvatiy \ ab # iy \ draya \ tya \ hacâ \ Pârsâ \ aitiy \ pasâva \ iyam \ yauviyâ \ akaniya \ # avathâ \ yathâ \ adam \ niyaštâyam \ utâ \ nâva \ âyatâ \ hacâ \ Mudrâ # yâ \ tara \ imâm \ yauviyâm \ abiy \ Pârsam \ avathâ \ yathâ \ mâm \ kâma\ âha Тарҷумаи ба [[Забони форсӣ|форсии муосир]]: # Худованди бузургаст Аҳуромаздо, ки он осмонро офарид, ки ин заминро офарид, # Ки ин мардумро офарид , ки шодиро барои мардум офарид, # Ки Дориюшро шоҳ кард, ки ба Дориюш шоҳаншоҳии бузургеро бахшид, # Бо асбоне хубу мардумоне хуб, ман Дориюш # Подшоҳи бузург ҳастам, шоҳи шоҳон, шоҳи тамомии мардумон, шоҳ дар # Ин замини бузург, писари [[Виштосп]], як [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]], # [[Дориюши Бузург|Дориюш]] шоҳ гӯяд: ман як порсӣ ҳастам, аз [[Порс]] [[Мисри Қадим|Миср]]<nowiki/>ро фатҳ кардам, ман фармон додам, то ин каналро # Ҳафр кунанд миёни рӯде (дарёе) ки Нил ном дорад ва дар Миср ҷараён дорад # Ба [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Порс мебошад]] # Сипас ҳангоме ки ин канал ҳафр шуд, # Бинобар ин чун ман фармон додам, киштиҳо ба воситаи ин канал аз Миср # Ба Порс рафтанд, ҳамон гуна ки ман мехостам == Эзоҳ == <references /> [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] 6hureqc9733awcn4np2t4iu9sya145m 1471427 1471426 2026-05-10T05:29:24Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471427 wikitext text/x-wiki [[Акс:Fragment_of_the_Chalouf_Stele.jpg|мини| Қитъае аз сангнавишта дар осорхонаи [[Лувр]]]] [[Акс:Stele_Darius_Shaluf_Menant.png|мини]] Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар канали Суэтс, ёдбудҳое буданд, ки ба 4 забони [[Порсии бостон]], [[Элом|Эломӣ]], [[Бобилистон|бобулӣ]] ва [[Мисри Қадим|мисрӣ]] навишта шуда буданд ва дар води Тумилот, барои Ёдбуди боз кардани канале миёни [[Дарёи Нил]] дарёчаи Талхи бузург,<ref>[[William Matthew Flinders Petrie]], ''A History of Egypt''. Volume 3: From the XIXth to the XXXth Dynasties, Adamant Media Corporation, {{ISBN|0-543-99326-4}}, p. 366</ref> ки ба канали Суези бостон шинохта мешавад, насб шуда буданд. Беҳтарин ёдбуди ҳифзшуда, санги ёдбудист аз ҷинси санги хорои гулобӣ ки тавассути Charles de Lesse, дар 30 километрии Суез ва дар соли 1866 кашф шуд. Ин ёдбуд, эҳдоси ниёи канали Суези муосир тавассути эрониёнро забт кардааст, канале ки аз тариқи води тумилот, Bubastis (ки шохае аз Дарёи Нил аст)-ро ба дарёчаи Тимсоҳ ва аз онҷо бо истифода аз роҳобае табиӣ, ба баҳри [[Баҳри Сурх|Сурх]] муттасил мекунад.<ref>Barbara Watterson (1997), ''The Egyptians'', Blackwell Publishing, {{ISBN|0-631-21195-0}}, p.186</ref> Ҳадафи аслии ин канал, сохтани роҳи киштиронӣ миёни [[Дарёи Нил|дарёи Нил]] ва [[Баҳри Сурх]] ва дар ҳақиқати миёни [[Миср|Мисру]] [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Форс мебошад]], [[Эрон]] буд. == Бахше аз матни сангнавишта == Овонигории матни [[Порсии бостон|форсии бостон]]: # baga \ vazraka \ Auramazdâ \ hya \ avam \ asmânam \ adâ \ hya \ imâm \ bum # im \ adâ \ hya \ martiyam \ adâ \ hya \ šiyâtim \ adâ \ martiyahy # â \ hya \ Dârayavaum \ XŠyam \ akunauš \ hya \ Dârayavahauš \ XŠyâ \xšaça # m \ frâbara \ tya \ vazrakam \ tya \ uvaspam \ umartiyam \ adam \ Dârayavauš \ # XŠ \ vazraka \ XŠ \ Xšyânâm \ XŠ \ dahyunâm \ vipazanânâm \ XŠ \ ahyây # â \ bumiyâ \ vazrakâyâ \ dûraiy \ apiy \ Vištâspahyâ \ puça \ Ha # xâmanišiya \ thâtiy \ Dârayavauš \ XŠ \ adam \ Pârsa \ amiy \ hacâ \ Pâ # rsâ \ Mudrâyam \ agarbâyam \ adam \ niyaštâyam \ imâm \ yauviyâ # m \ katanaiy \ hacâ \ Pirâva \ nâma \ rauta \ tya \ Mudrâyaiy \ danuvatiy \ ab # iy \ draya \ tya \ hacâ \ Pârsâ \ aitiy \ pasâva \ iyam \ yauviyâ \ akaniya \ # avathâ \ yathâ \ adam \ niyaštâyam \ utâ \ nâva \ âyatâ \ hacâ \ Mudrâ # yâ \ tara \ imâm \ yauviyâm \ abiy \ Pârsam \ avathâ \ yathâ \ mâm \ kâma\ âha Тарҷумаи ба [[Забони форсӣ|форсии муосир]]: # Худованди бузургаст Аҳуромаздо, ки он осмонро офарид, ки ин заминро офарид, # Ки ин мардумро офарид , ки шодиро барои мардум офарид, # Ки Дориюшро шоҳ кард, ки ба Дориюш шоҳаншоҳии бузургеро бахшид, # Бо асбоне хубу мардумоне хуб, ман Дориюш # Подшоҳи бузург ҳастам, шоҳи шоҳон, шоҳи тамомии мардумон, шоҳ дар # Ин замини бузург, писари [[Виштосп]], як [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]], # [[Дориюши Бузург|Дориюш]] шоҳ гӯяд: ман як порсӣ ҳастам, аз [[Порс]] [[Мисри Қадим|Миср]]<nowiki/>ро фатҳ кардам, ман фармон додам, то ин каналро # Ҳафр кунанд миёни рӯде (дарёе) ки Нил ном дорад ва дар Миср ҷараён дорад # Ба [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Порс мебошад]] # Сипас ҳангоме ки ин канал ҳафр шуд, # Бинобар ин чун ман фармон додам, киштиҳо ба воситаи ин канал аз Миср # Ба Порс рафтанд, ҳамон гуна ки ман мехостам == Эзоҳ == <references /> [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] dzhr045ujh0xjqsi5xr1vopk2eqgud0 1471428 1471427 2026-05-10T05:29:49Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471428 wikitext text/x-wiki [[Акс:Fragment_of_the_Chalouf_Stele.jpg|мини| Қитъае аз сангнавишта дар осорхонаи [[Лувр]]]] [[Акс:Stele_Darius_Shaluf_Menant.png|мини]] Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар канали Суэтс, ёдбудҳое буданд, ки ба 4 забони [[Порсии бостон]], [[Элом|Эломӣ]], [[Бобилистон|бобулӣ]] ва [[Мисри Қадим|мисрӣ]] навишта шуда буданд ва дар води Тумилот, барои Ёдбуди боз кардани канале миёни [[Дарёи Нил]] дарёчаи Талхи бузург,<ref>[[William Matthew Flinders Petrie]], ''A History of Egypt''. Volume 3: From the XIXth to the XXXth Dynasties, Adamant Media Corporation, {{ISBN|0-543-99326-4}}, p. 366</ref> ки ба канали Суези бостон шинохта мешавад, насб шуда буданд. Беҳтарин ёдбуди ҳифзшуда, санги ёдбудист аз ҷинси санги хорои гулобӣ ки тавассути Charles de Lesse, дар 30 километрии Суез ва дар соли 1866 кашф шуд. Ин ёдбуд, эҳдоси ниёи канали Суези муосир тавассути эрониёнро забт кардааст, канале ки аз тариқи води тумилот, Bubastis (ки шохае аз Дарёи Нил аст)-ро ба дарёчаи Тимсоҳ ва аз онҷо бо истифода аз роҳобае табиӣ, ба баҳри [[Баҳри Сурх|Сурх]] муттасил мекунад.<ref>Barbara Watterson (1997), ''The Egyptians'', Blackwell Publishing, {{ISBN|0-631-21195-0}}, p.186</ref> Ҳадафи аслии ин канал, сохтани роҳи киштиронӣ миёни [[Дарёи Нил|дарёи Нил]] ва [[Баҳри Сурх]] ва дар ҳақиқати миёни [[Миср|Мисру]] [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Форс мебошад]], [[Эрон]] буд. == Бахше аз матни сангнавишта == Овонигории матни [[Порсии бостон|форсии бостон]]: # baga \ vazraka \ Auramazdâ \ hya \ avam \ asmânam \ adâ \ hya \ imâm \ bum # im \ adâ \ hya \ martiyam \ adâ \ hya \ šiyâtim \ adâ \ martiyahy # â \ hya \ Dârayavaum \ XŠyam \ akunauš \ hya \ Dârayavahauš \ XŠyâ \xšaça # m \ frâbara \ tya \ vazrakam \ tya \ uvaspam \ umartiyam \ adam \ Dârayavauš \ # XŠ \ vazraka \ XŠ \ Xšyânâm \ XŠ \ dahyunâm \ vipazanânâm \ XŠ \ ahyây # â \ bumiyâ \ vazrakâyâ \ dûraiy \ apiy \ Vištâspahyâ \ puça \ Ha # xâmanišiya \ thâtiy \ Dârayavauš \ XŠ \ adam \ Pârsa \ amiy \ hacâ \ Pâ # rsâ \ Mudrâyam \ agarbâyam \ adam \ niyaštâyam \ imâm \ yauviyâ # m \ katanaiy \ hacâ \ Pirâva \ nâma \ rauta \ tya \ Mudrâyaiy \ danuvatiy \ ab # iy \ draya \ tya \ hacâ \ Pârsâ \ aitiy \ pasâva \ iyam \ yauviyâ \ akaniya \ # avathâ \ yathâ \ adam \ niyaštâyam \ utâ \ nâva \ âyatâ \ hacâ \ Mudrâ # yâ \ tara \ imâm \ yauviyâm \ abiy \ Pârsam \ avathâ \ yathâ \ mâm \ kâma\ âha Тарҷумаи ба [[Забони форсӣ|форсии муосир]]: # Худованди бузургаст Аҳуромаздо, ки он осмонро офарид, ки ин заминро офарид, # Ки ин мардумро офарид , ки шодиро барои мардум офарид, # Ки Дориюшро шоҳ кард, ки ба Дориюш шоҳаншоҳии бузургеро бахшид, # Бо асбоне хубу мардумоне хуб, ман Дориюш # Подшоҳи бузург ҳастам, шоҳи шоҳон, шоҳи тамомии мардумон, шоҳ дар # Ин замини бузург, писари [[Виштосп]], як [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]], # [[Дориюши Бузург|Дориюш]] шоҳ гӯяд: ман як порсӣ ҳастам, аз [[Порс]] [[Мисри Қадим|Миср]]<nowiki/>ро фатҳ кардам, ман фармон додам, то ин каналро # Ҳафр кунанд миёни рӯде (дарёе) ки Нил ном дорад ва дар Миср ҷараён дорад # Ба [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Порс мебошад]] # Сипас ҳангоме ки ин канал ҳафр шуд, # Бинобар ин чун ман фармон додам, киштиҳо ба воситаи ин канал аз Миср # Ба Порс рафтанд, ҳамон гуна ки ман мехостам == Эзоҳ == <references /> [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 452i804207twmyp3oqf79i3hw37vk76 1471429 1471428 2026-05-10T05:31:37Z Шухрат Саъдиев 5132 1471429 wikitext text/x-wiki [[Акс:Fragment_of_the_Chalouf_Stele.jpg|мини| Қитъае аз сангнавишта дар осорхонаи [[Лувр]]]] [[Акс:Stele_Darius_Shaluf_Menant.png|мини]] Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар канали Суэтс, ёдбудҳое буданд, ки ба 4 забони [[Порсии бостон]], [[Элом|Эломӣ]], [[Бобилистон|бобулӣ]] ва [[Мисри Қадим|мисрӣ]] навишта шуда буданд ва дар води Тумилот, барои Ёдбуди боз кардани канале миёни [[Дарёи Нил]] дарёчаи Талхи бузург,<ref>[[William Matthew Flinders Petrie]], ''A History of Egypt''. Volume 3: From the XIXth to the XXXth Dynasties, Adamant Media Corporation, {{ISBN|0-543-99326-4}}, p. 366</ref> ки ба канали Суези бостон шинохта мешавад, насб шуда буданд. Беҳтарин ёдбуди ҳифзшуда, санги ёдбудист аз ҷинси санги хорои гулобӣ ки тавассути Charles de Lesse, дар 30 километрии Суез ва дар соли 1866 кашф шуд. Ин ёдбуд, эҳдоси ниёи канали Суези муосир тавассути эрониёнро забт кардааст, канале ки аз тариқи води тумилот, Bubastis (ки шохае аз Дарёи Нил аст)-ро ба дарёчаи Тимсоҳ ва аз онҷо бо истифода аз роҳобае табиӣ, ба баҳри [[Баҳри Сурх|Сурх]] муттасил мекунад.<ref>Barbara Watterson (1997), ''The Egyptians'', Blackwell Publishing, {{ISBN|0-631-21195-0}}, p.186</ref> Ҳадафи аслии ин канал, сохтани роҳи киштиронӣ миёни [[Дарёи Нил|дарёи Нил]] ва [[Баҳри Сурх]] ва дар ҳақиқати миёни [[Миср|Мисру]] [[Халиҷи Форс| (халиҷи баҳре) ки дар Форс мебошад]], [[Эрон]] буд. == Бахше аз матни сангнавишта == Овонигории матни [[Порсии бостон|форсии бостон]]: # baga \ vazraka \ Auramazdâ \ hya \ avam \ asmânam \ adâ \ hya \ imâm \ bum # im \ adâ \ hya \ martiyam \ adâ \ hya \ šiyâtim \ adâ \ martiyahy # â \ hya \ Dârayavaum \ XŠyam \ akunauš \ hya \ Dârayavahauš \ XŠyâ \xšaça # m \ frâbara \ tya \ vazrakam \ tya \ uvaspam \ umartiyam \ adam \ Dârayavauš \ # XŠ \ vazraka \ XŠ \ Xšyânâm \ XŠ \ dahyunâm \ vipazanânâm \ XŠ \ ahyây # â \ bumiyâ \ vazrakâyâ \ dûraiy \ apiy \ Vištâspahyâ \ puça \ Ha # xâmanišiya \ thâtiy \ Dârayavauš \ XŠ \ adam \ Pârsa \ amiy \ hacâ \ Pâ # rsâ \ Mudrâyam \ agarbâyam \ adam \ niyaštâyam \ imâm \ yauviyâ # m \ katanaiy \ hacâ \ Pirâva \ nâma \ rauta \ tya \ Mudrâyaiy \ danuvatiy \ ab # iy \ draya \ tya \ hacâ \ Pârsâ \ aitiy \ pasâva \ iyam \ yauviyâ \ akaniya \ # avathâ \ yathâ \ adam \ niyaštâyam \ utâ \ nâva \ âyatâ \ hacâ \ Mudrâ # yâ \ tara \ imâm \ yauviyâm \ abiy \ Pârsam \ avathâ \ yathâ \ mâm \ kâma\ âha Тарҷумаи ба [[Забони форсӣ|форсии муосир]]: # Худованди бузургаст Аҳуромаздо, ки он осмонро офарид, ки ин заминро офарид, # Ки ин мардумро офарид , ки шодиро барои мардум офарид, # Ки Дориюшро шоҳ кард, ки ба Дориюш шоҳаншоҳии бузургеро бахшид, # Бо асбоне хубу мардумоне хуб, ман Дориюш # Подшоҳи бузург ҳастам, шоҳи шоҳон, шоҳи тамомии мардумон, шоҳ дар # Ин замини бузург, писари [[Виштосп]], як [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]], # [[Дориюши Бузург|Дориюш]] шоҳ гӯяд: ман як порсӣ ҳастам, аз [[Порс]] [[Мисри Қадим|Миср]]<nowiki/>ро фатҳ кардам, ман фармон додам, то ин каналро # Ҳафр кунанд миёни рӯде (дарёе) ки Нил ном дорад ва дар Миср ҷараён дорад # Ба [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Порс мебошад]] # Сипас ҳангоме ки ин канал ҳафр шуд, # Бинобар ин чун ман фармон додам, киштиҳо ба воситаи ин канал аз Миср # Ба Порс рафтанд, ҳамон гуна ки ман мехостам == Эзоҳ == <references /> [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 087w952uwwt37dwjai16gsq4n37pvch 1471430 1471429 2026-05-10T05:33:32Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳо]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471430 wikitext text/x-wiki [[Акс:Fragment_of_the_Chalouf_Stele.jpg|мини| Қитъае аз сангнавишта дар осорхонаи [[Лувр]]]] [[Акс:Stele_Darius_Shaluf_Menant.png|мини]] Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар канали Суэтс, ёдбудҳое буданд, ки ба 4 забони [[Порсии бостон]], [[Элом|Эломӣ]], [[Бобилистон|бобулӣ]] ва [[Мисри Қадим|мисрӣ]] навишта шуда буданд ва дар води Тумилот, барои Ёдбуди боз кардани канале миёни [[Дарёи Нил]] дарёчаи Талхи бузург,<ref>[[William Matthew Flinders Petrie]], ''A History of Egypt''. Volume 3: From the XIXth to the XXXth Dynasties, Adamant Media Corporation, {{ISBN|0-543-99326-4}}, p. 366</ref> ки ба канали Суези бостон шинохта мешавад, насб шуда буданд. Беҳтарин ёдбуди ҳифзшуда, санги ёдбудист аз ҷинси санги хорои гулобӣ ки тавассути Charles de Lesse, дар 30 километрии Суез ва дар соли 1866 кашф шуд. Ин ёдбуд, эҳдоси ниёи канали Суези муосир тавассути эрониёнро забт кардааст, канале ки аз тариқи води тумилот, Bubastis (ки шохае аз Дарёи Нил аст)-ро ба дарёчаи Тимсоҳ ва аз онҷо бо истифода аз роҳобае табиӣ, ба баҳри [[Баҳри Сурх|Сурх]] муттасил мекунад.<ref>Barbara Watterson (1997), ''The Egyptians'', Blackwell Publishing, {{ISBN|0-631-21195-0}}, p.186</ref> Ҳадафи аслии ин канал, сохтани роҳи киштиронӣ миёни [[Дарёи Нил|дарёи Нил]] ва [[Баҳри Сурх]] ва дар ҳақиқати миёни [[Миср|Мисру]] [[Халиҷи Форс| (халиҷи баҳре) ки дар Форс мебошад]], [[Эрон]] буд. == Бахше аз матни сангнавишта == Овонигории матни [[Порсии бостон|форсии бостон]]: # baga \ vazraka \ Auramazdâ \ hya \ avam \ asmânam \ adâ \ hya \ imâm \ bum # im \ adâ \ hya \ martiyam \ adâ \ hya \ šiyâtim \ adâ \ martiyahy # â \ hya \ Dârayavaum \ XŠyam \ akunauš \ hya \ Dârayavahauš \ XŠyâ \xšaça # m \ frâbara \ tya \ vazrakam \ tya \ uvaspam \ umartiyam \ adam \ Dârayavauš \ # XŠ \ vazraka \ XŠ \ Xšyânâm \ XŠ \ dahyunâm \ vipazanânâm \ XŠ \ ahyây # â \ bumiyâ \ vazrakâyâ \ dûraiy \ apiy \ Vištâspahyâ \ puça \ Ha # xâmanišiya \ thâtiy \ Dârayavauš \ XŠ \ adam \ Pârsa \ amiy \ hacâ \ Pâ # rsâ \ Mudrâyam \ agarbâyam \ adam \ niyaštâyam \ imâm \ yauviyâ # m \ katanaiy \ hacâ \ Pirâva \ nâma \ rauta \ tya \ Mudrâyaiy \ danuvatiy \ ab # iy \ draya \ tya \ hacâ \ Pârsâ \ aitiy \ pasâva \ iyam \ yauviyâ \ akaniya \ # avathâ \ yathâ \ adam \ niyaštâyam \ utâ \ nâva \ âyatâ \ hacâ \ Mudrâ # yâ \ tara \ imâm \ yauviyâm \ abiy \ Pârsam \ avathâ \ yathâ \ mâm \ kâma\ âha Тарҷумаи ба [[Забони форсӣ|форсии муосир]]: # Худованди бузургаст Аҳуромаздо, ки он осмонро офарид, ки ин заминро офарид, # Ки ин мардумро офарид , ки шодиро барои мардум офарид, # Ки Дориюшро шоҳ кард, ки ба Дориюш шоҳаншоҳии бузургеро бахшид, # Бо асбоне хубу мардумоне хуб, ман Дориюш # Подшоҳи бузург ҳастам, шоҳи шоҳон, шоҳи тамомии мардумон, шоҳ дар # Ин замини бузург, писари [[Виштосп]], як [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]], # [[Дориюши Бузург|Дориюш]] шоҳ гӯяд: ман як порсӣ ҳастам, аз [[Порс]] [[Мисри Қадим|Миср]]<nowiki/>ро фатҳ кардам, ман фармон додам, то ин каналро # Ҳафр кунанд миёни рӯде (дарёе) ки Нил ном дорад ва дар Миср ҷараён дорад # Ба [[Халиҷи Форс|дарёе (баҳре) ки дар Порс мебошад]] # Сипас ҳангоме ки ин канал ҳафр шуд, # Бинобар ин чун ман фармон додам, киштиҳо ба воситаи ин канал аз Миср # Ба Порс рафтанд, ҳамон гуна ки ман мехостам == Эзоҳ == <references /> [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳо]] 7lmap0ngg30dlet7xfaz83v1h7kzehp 0 331112 1471409 1470590 2026-05-10T04:01:47Z Шухрат Саъдиев 5132 Викифонидани мақола 1471409 wikitext text/x-wiki '''Изҳори ҳамдардӣ''' — дар амалияи [[Дипломат|дипломатӣ]] баёни расмии таслият ([[таъзия]]) бинобар расидани мусибат ба кишвар, аз ҷумла фавти сарвари давлат (шоҳ, [[президент]]) ва раиси ҳукумат, шахсиятҳои маъруф, офатҳои табиӣ ([[заминларза]], [[обхезӣ]], [[тӯфон]]), садамаи нақлиётӣ ва ғайра, ки харобиҳо, зиён ва талафоти сангин ба бор меоранд. Шаклҳои изҳори ҳамдардӣ: барқия, номаи таслият. Ҳангоми фавти сарвари давлат, ба замми изҳори ҳамдардӣи хаттӣ, дар маросими мотам (аз ҷумла, маросими динӣ) ҳайатҳои намояндагии кишварҳои хориҷӣ, ки махсус сафарбар шудаанд, ширкат меварзанд. Онҳо ба роҳбарони кишвар таслияти шифоҳӣ изҳор мекунанд. Роҳбарони намояндагони дипломатӣ (сафирон, кормандони сафоратхонаҳо ё дуайен) аз номи ҳайати дипломатӣ ба Вазорати корҳои хориҷӣ ёддошт (нота)-ҳои шахсӣ, шифоҳӣ ва кортҳои ташрифотро бо навиштаҷоти «p. c.» ([[Забони фаронсавӣ|заб.фаронс.]]. pour condolence – барои изҳори ҳамдардӣ ва таслият) дар қисмати чапи поёни онҳо ирсол мекунанд. Дар рӯзҳои мотам дирафши (парчам)-и давлатӣ дар болои сафоратхонаҳо ба андозаи нисфи пояи дирафш фуроварда мешавад. Дирафши давлатии шоҳии [[Арабистони Саудӣ]], ки дар он калимаи шаҳодат навишта шудааст, ҳеч гоҳ нимафрохта намешавад. Намояндагии дипломатии кишваре, ки мотам эълон кардааст, бо ёддошти хаттӣ ё шифоҳӣ дар бораи ҳодиса, замон ва макони ифтитоҳи китоби изҳори ҳамдардӣ ба ҳукумат ва ҳайати дипломатӣ хабар дода, қабули намояндагони кишварҳо ва дипломатҳоро барои изҳори ҳамдардӣ созмон медиҳад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изҳори ҳамдардӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Вазъиятҳои ғайриоддӣ]] djkh6j3l97w5gaen55q5tn9o4rh4xoz 0 331222 1471415 1471385 2026-05-10T04:37:42Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи шаблон 1471415 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} [[Акс:Ferdowsi tomb1.jpg|thumb|right|макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]]]] '''Мақбараи Фирдавсӣ''' ({{lang-fa|آرامگاه فردوسی}}) — макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]] аст. Ин бино аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун бар асоси тарҳи қаблии Карим Тоҳирзодаи Беҳзод бо тағйироти ночиз дар андоза ва ороиш тарҳрезӣ ва таъмир шудааст. Меъмори бино Ҳусейн Лорзодаи буд ва Ҳусейн Ҳоҷарбошии Занҷонӣ ва Тағӣ Дорудиён нозирони сохтмони ин бино буданд. Мақбараи Фирдавсӣ соли 1313 ҳиҷрӣ (1934 мелодӣ) кушода шудааст. Мақбараи Фирдавсӣ борҳо сохта ва хароб шудааст. Гузоришҳои муҳаққиқони эронӣ ва хориҷӣ дар ду асри гузашта нишон медиҳанд, ки як сохтори хоксорона бо заминҳои гандум пӯшонида шудааст. Ниҳоят, дар аввали асри 14 ва ҳамзамон бо миллатгароии нави Эрон, талошҳо барои сохтани мақбараи арзанда барои Фирдавсӣ аз нав оғоз шуданд. Масоҳати кунунии маҷмааи мақбараҳо қариб шаш [[Ҳектор|ҳекторро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз ва муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ дар пеши он, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона, мақбараи [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва мақбараи [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммад Ризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад. Меъмории дохилии бино инчунин сафолакҳо, кандакориҳои сангии релефии достонҳои ''[[Шоҳнома]]'' ва навиштаҷоти сангии шеърҳои Фирдавсӣ ва дигаронро дар бар мегирад. Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1176 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Ҷойгоҳи кунунӣ == Маҷмааи фарҳангии Боғи Мақбараи Фирдавсӣ дар шаҳри [[Тӯс| Тӯс]], 25 километр шимолу ғарби [[Машҳад]], байни деҳаҳои Тӯс Суфлӣ ва Исломия, дар шохаи шоҳроҳи Машҳад-Кучан, дар наздикии шаҳри таърихии Таброн ва [[Гунбази Ҳаруния|ёдгории таърихии меъмории Ҳоруния]] ҷойгир аст. Деҳаи Паж, зодгоҳи Фирдавсӣ, дар 28 километр шарқи Мақбараи Фирдавсӣ ҷойгир аст. == Таърихи оромгоҳ == Пайдоиши миллатгароӣ дар Эрон дар аввали асри чордаҳум олимон ва мутафаккиронро водор кард, ки аз ҳукумат дархост кунанд, ки барои шоири миллӣ ва нигаҳбони ҳувият ва таърихи Эрон мақбараи муносиб ва арзандае созад. Абдулҳусайнхон Сардори Муъазим (Тимуртош) аввалин касе буд, ки барои сохтани мақбара талоши амалӣ кард. Дар 12 амрдоди соли 1303, вақте ки ӯ намояндаи [[Нишопур|Нишопу]]<nowiki/>р дар Маҷлиси Миллӣ буд, дархост кард, ки буҷа барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ тасдиқ карда шавад. Дар пешниҳоди пешниҳодшуда ба Маҷлис гуфта мешуд: [[Акс:Golestan_Palace_Album_No._240-62.jpg|алт=وضعیت آرامگاه فردوسی در ۱۳۱۱ هجری قمری|мини|Ҳолати оромгоҳи Фирдавсӣ дар соли 1311 ҳиҷрӣ]] Вилям Фрейзер, агенти ширкати Ист-Ҳиндустон, соли 1236-и ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, дар гузориши худ онро ҳамчун қабристони хоксор бо гунбази хурд тавсиф кардааст. Пас аз ин, Ханников, як муҳаққиқ ва консули рус ва роҳбари экспедитсия ба Хуросон, ҳангоми сафараш ба Тус ягон нишоне аз қабр надид. Аммо, тибқи гузориши лорди англис Курзон, қабри Фирдавсӣ то тақрибан соли 1254-и ҳиҷрӣ, чунон ки Фрейзер гузориш дода буд, намоён буд, аммо баъд аз он майдони гандум онро пӯшонид. Валентин Жуковский низ дар [[соли 1890]] мелодӣ дар зери теппае, ки бо хишт ва пораҳои сафол пӯшонида шуда буд, хабар дод. Баъдтар, вақте ки Абдулваҳҳоб Осеф ад-Давла ҳокими [[Хуросони Бузург|Хуросон]] буд, [[Носируддиншоҳ]] ба ӯ фармон дод, ки қабрро ҷустуҷӯ кунад ва бо роҳнамоии баъзе фаронсавиҳое, ки ба [[Тӯс]] ташриф оварда буданд, муваффақ шуд, ки қабрро пайдо кунад ва бо мақсади сохтани бинои арзанда дар оянда, муваққатан ду ҳуҷра дар он сохт. [[Маликушшуаро Баҳор|Муҳаммад Тақӣ Баҳор]] соли 1318 ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, онро «замини омода барои сохтмон» ёфт. Дар мақолае соли 1302 ҳиҷрӣ (1341 ҳиҷрӣ), ӯ оромгоҳро ҳамчун як саҳнаи бебом ва пӯшида тавсиф кардааст. == Таърихи сохтмон ва бозсозӣ == Сохтмони мақбараро Анҷумани миллии ёдгориҳо, ки нав кушода шуда буд, ба ӯҳда гирифт ва шахсони бонуфузе ба монанди Ҳасан Пирния, Ҳасан Мустофи, Муҳаммад Алӣ Форуғӣ, Ҳусейн Ало, Сайид Ҳасан Тағизода ва Ҳасан Исфандиёрӣ аъзои он буданд. Анҷуман раванди сохтани мақбараро дар Ордибеҳешт соли 1305 оғоз кард ва ба Арбоб Кайхусро Шоҳрух, намояндаи зардуштиён, супориш дод, ки ҷои муносибро барои дафни Фирдавсӣ пайдо кунад. Дар он вақт, дафни Фирдавсӣ дар боғе ба Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ, регенти амалкунанда, тааллуқ дошт. Дар ниҳоят, дафн дар як тахтгоҳ бо андозаи шаш метр ба панҷ метр ва баландии 1,4 метр муайян карда шуд. [[Боғ]], ки масоҳати бисту се ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад, аз ҷониби Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ барои сохтани мақбара ба [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] пешниҳод карда шуд ва [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] онро ба анҷуман тӯҳфа кард. Илова бар ин, ҳафт ҳазор метр замини атрофи боғ аз ҷониби Ҳусайн Малик ба иттиҳодия интиқол дода шуд, ки масоҳати маҷмааро ба сӣ ҳазор метр расонд. Тибқи лавҳае, ки дар тарафи ғарбии маҷмааи мақбара навишта шудааст, соли 1309 Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ боз 25,250 метри мураббаъро ба маҷмаа ва соли 1345 25,375 метри мураббаъро фарзандонаш хайрия карданд. [[Акс:Tomb_of_Ferdowsi,_Old.jpg|рост|мини|Оромгоҳи [[Фирдавсӣ]], солҳои 1310 то 1313]] [[Маликушшуаро Баҳор|Малик аш-Шуъаро Баҳор]], ки инчунин намояндаи Табриз дар ҳамон парлумон буд, якчанд мақола дар бораи зарурати сохтани мақбара навишта, аз [[Ризошоҳ Паҳлавӣ]], ки сарвазир буд, даъват кард, ки миллатгароии худро бо сохтани [[мақбара]] барои [[Фирдавсӣ]] нишон диҳад. Ӯ навиштааст: «Дар акси ҳол, мо, мардуми [[Хуросони Бузург]], ин корро худамон анҷом медиҳем». Аммо, то охири ин парлумон, вақте ки дар 1 Баҳмани соли 1304, бо пешниҳоди Шайх ар-Роиси Афсор, намояндаи Сабзавор, парлумон як моддаеро барои чопи мӯҳри ёдбуди ҳазорсолаи Фирдавсӣ ва ҷудо кардани даромади он барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ қабул кард, ҳеҷ чорае барои маблағгузории сохтмони мақбара андешида нашуд. [[Акс:Ferdowsi-Iran_(3).jpg|рост|мини|Сабти номҳои аъзои Ассотсиатсияи миллии ёдгориҳо ҳангоми сохтмони мақбара (баъзе калимаҳо пас аз инқилоб кандакорӣ ва тағйир дода шуданд)]] <gallery> The Edifice of Ferdowsi.jpg|پلان روبه‌رو و بالای آرامگاه Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg|کتیبهٔ نمای جنوبی آرامگاه و دربردارندهٔ دوازده بیت نخست ''شاهنامه'' Wide base.jpg|پلان روبه‌رو و بالای پلکان آرامگاه </gallery> Бо амалӣ кардани нақшаи Годар, арзиши тахминии сохтани мақбара ба шаст ҳазор туман расид, дар ҳоле ки маблағи умумии ҷамъовардашуда аз бисту ҳафт ҳазор туман зиёд набуд, ки аз он нуздаҳ ҳазор туман то баҳори соли 1308 сарф шуда буд. Арбоб Кайхосро бори дигар ба ҳукумат ва парлумон муроҷиат кард. Ӯ аз ҳукумат бист ҳазор туман гирифт ва нақшаеро, ки ҳафтод намоянда имзо карда буданд, ба парлумон пешниҳод кард ва ӯ инчунин аз парлумон даҳ ҳазор туман гирифт. Арзиши сохтмони мақбара 25,000 туман тахмин зада шуда буд. Бо пешниҳоди Арбоб Кайхосро, Анҷумани миллии ёдгориҳо варақаҳоеро чоп кард, ки барои хайрия ё қуръакашӣ барои сохтани мақбараи сазовори Фирдавсӣ даъват мекарданд. Аммо, то 30 хурдоди соли 1306, Анҷумани миллии ёдгориҳо натавонист беш аз 3,738 туман ҷамъ кунад. Дар ин сана, Арбоб Кайхосро, ки масъули корҳои маъмурӣ ва молиявии Маҷлиси Миллӣ буд, аз Маҷлис хоҳиш кард, ки аз буҷаи худ барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ 20,000 туман ҷудо кунад. <ref> Маҷлис рӯзи 29 тир ба тарафдории ин дархост овоз дод, ба шарте ки худи Арбоб Кайхосро хароҷотро назорат кунад ва сохтмони [[мақбара]] на дертар аз ду моҳ пас аз гирифтани буҷа оғоз шавад. [[Акс:BAKHTAZMAYI_TICKET_FERDOWSI_TOMB_1924.jpg|рост|мини|Чиптаи лотерея барои иштирок дар сохтмони оромгоҳи Фирдавсӣ]] Дар аввал, Эрнст Эмил Ҳертсфелд, бостоншиноси [[Олмониҳо|олмонӣ]], тарҳрезии нақшаи мақбараро супориш дод, ки ассотсиатсия онро рад кард. Пас аз ин, Арбоб Кайхосров нақшаро ба Карим Таҳрирзода Беҳзод пешниҳод кард, ки он низ қабул нашуд ва барои тарҳрезии нақша озмун баргузор шуд. Ҳертсфелд, [[меъмор]] ва [[бостоншинос|бостоншиноси]] [[фаронсавӣ]] Андре Годар, меъмори гурҷӣ Николай Марков ва Карим Таҳрирзода Беҳзод дар он иштирок карданд. Нақшаи Таҳрирзода Беҳзод ниҳоят [[соли 1307]] аз ҷониби ассотсиатсия интихоб ва тасдиқ карда шуд. Ин нақша ба услуби [[Меъмории Ҳахоманишиён]] бо [[тоҷ|тоҷҳои]] баланд ва сеошёна дар мобайни боғи калон буд. Чанде пас, татбиқи он қатъ карда шуд ва нақшаи дигаре зарурӣ дониста шуд ва ба рӯзнома ворид карда шуд. Аз Годар нақшаи нав дархост карда шуд. Дар он вақт ӯ дар [[Фаронса]] буд ва нақшаеро таҳия карда, онро ба [[Эрон]] фиристод. Вуруд ба қисмати дарунии [[мақбара]] аз тарафи ғарбии бино аст. Ду зинапоя дар ҳарду тарафи шимол ва ҷануб ба таҳхона ва ҳуҷраи дафн мебаранд. Дар девори зинапоя шаш пора релефҳои сангӣ мавҷуданд, ки пеш аз таъмир дар ҳарду тарафи долони вуруд ба ҳуҷраи дафн ҷойгир буданд. Ин пораҳо достонҳои "Ҷанги Рустам", "Ҷанги қаҳрамонони эронӣ ва туронӣ" ва " Ҷанги Рустам ва Сӯҳроб "-ро дар тарафи ҷанубии зинапоя ва "Дориюши Бузург бар тахт", "Ду посбон дар ҳузури Имперотури Сосонӣ" ва "Вуруди подшоҳи Ҳиндустон ба дарбори Эрон"-ро дар тарафи шимолии зинапоя нақл мекунанд. Андозаи таҳхона 30x30 ва умқи панҷ метр аст. Дар атрофи таҳкурсии бино долонро барои гардиши ҳаво ва пешгирии намӣ тарҳрезӣ кардаанд. Қаблан, мақбара дар як ҳуҷраи андозаи 5x5 метр буд ва даромадгоҳи он аз гузаргоҳи дуюми берун аз мақбара кушода мешуд ва сипас ба поён интиқол дода мешуд. Деворҳои утоқ тарошида шудаанд, бинобар ин, барои устувор кардани бино, дар чор гӯшаи утоқ сутунҳои дукарата бо баландии 5 метр ҷойгир карда шудаанд. Темур Тош, ки исрор мекард, ки барои бино боми пирамида сохта шавад, тарҳи Годарро тағйир дод ва мақбара бо боми пирамида сохта шуд. Вақте ки замони Темур Тош тағйир ёфт ва аъзои иттиҳодия боми пирамидаро, ки ба меъмории Миср монанд буд, рад карданд, боми қаблӣ бардошта шуд. Бори дигар, бо даъват кардани Таҳрирзода Беҳзод тарҳи дигаре тартиб дода шуд, ки бо тағйири тарҳи Годар боми пирамидаро бо боми зинапоя иваз кард. Тарҳи нав аз ҷониби иттиҳодия 28 октябри соли 1312 тасдиқ карда шуд. Назорати сохтмони тарҳи нав ба Ҳусайн Лорзода супурда шуд. Ниҳоят, пас аз ҳашт сол, сохтмони бино дар соли 1313, ки бо ҷашни ҳазорсолаи Фирдавсӣ рост омад, ба анҷом расид. Бино ба қадри кофӣ устувор набуд ва тадриҷан фурӯ рафт. Таҷдид ва таъмир ба Ҳушанг Сейҳун супурда шуд ва дар соли 1347 ба анҷом расид. Дар солҳои охир, таҷдиди фазои берунии [[мақбара]] таваҷҷӯҳро ба худ ҷалб кардааст. Дар ин робита, таҷдиди Ҷеллохон моҳи майи [[соли 2018]], пас аз талошҳои шаҳрдорӣ ва Шӯрои панҷуми Машҳад ва пас аз имзои ёддошти муштараки тафоҳум аз ҷониби шаҳрдори собиқи Машҳад, раиси Шӯрои шаҳри [[Машҳад]] ва директори генералии Департаменти мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳии [[Устони Хуросони Разавӣ]] оғоз ёфт. Лоиҳаи Ҷеллохон барқарорсозии фазои фаромӯшшудаи мақбараи Фирдавсӣ мебошад. Марҳилаи сеюми Ҷеллохон 9 июли соли 2020 аз ҷониби Муҳаммад Ризо Калои, шаҳрдори Машҳад, ифтитоҳ ёфт. == Вижагиҳои меъмории маҷмӯа == [[Акс:The_tomb_of_Ferdosi.jpg|чап|мини|Намоӣ аз дохили оромгоҳ]] Масоҳати кунунии маҷмааи [[мақбара]] тақрибан шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона ва мақбараҳои [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммадризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад. Вуруд ба маҷмаа аз ҷануб буда, аз ҳарду тарафи ҳавз, ки дар муқобили даромадгоҳ ҷойгир аст, ба мақбара мебарад. Дар пеши ҳавз муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ гузошта шудааст. Дар дохили ҳавз сӣ фаввора дар се гурӯҳи даҳнафара ва бо гулбаргҳои [[нилуфар]] оро дода шудаанд, ки рамзи сӣ соли ранҷу азоб дар эҷоди ''[[Шоҳнома]]'' мебошанд. Осорхонаи Тус ё Осорхонаи Фирдавсӣ дар тарафи шимолу ғарбии мақбара ҷойгир аст. Бинои он аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун соли 1968 сохта шудааст. Тарроҳӣ ва сохтмони бино дар як ошёна буда, аз баъзе унсурҳои меъмории Эрон илҳом гирифтааст. == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Мастаба * [[Тош-Куле]] * [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]] * [[Қабри духтар]] * [[Санги ёдгорӣ]] * [[Қабристони Ҳафтод шайх ]] * [[Феҳристи ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}} [[Гурӯҳ:Википедия:Шаблони «Пайвандҳои беруна» холӣ]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]] [[Гурӯҳ:Сохтмонҳо ва Созаҳо дар Машҳад]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 91h7pafefgrfe1x8f93cwrch7cxpdwi 0 331224 1471413 1471053 2026-05-10T04:35:56Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи шаблон 1471413 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбара''' ё '''гунбази''' '''Ҳаруния''' ба асри 8 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад ва қадимтарин сохтори боқимонда дар шаҳри [[Тӯс]] мебошад. Он дар қисмати марказии рустои [[деҳистони Тӯс]], шаҳри [[Шаҳристони Машҳад|Машҳад]] ҷойгир аст. Ҳаруния яке аз ёдгориҳое мебошад, ки аз ҷониби Созмони мероси фарҳангии Эрон ба қайд гирифта шудаанд ва ۱۵ دی ۱۳۱۰ бо рақами бақайдгирии 173 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон ба қайд гирифта шудааст. == Макон == Ин макони таърихӣ тақрибан дар масофаи 600 метр аз [[Мақбараи Фирдавсӣ|мақбараи Ҳаким Абулқосим Фирдавсӣ]] ҷойгир аст ва танҳо хонақоҳ ё [[Мақбара|мақбараест]], ки дар асри VIII ҳиҷрӣ бар биноҳои қадимии шаҳри Таброн бунёд ёфтааст. Дар паҳлӯи ин бино санги сиёҳ ҳамчун ёдгории [[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Имом Муҳаммад Ғазолӣ,]] яке аз [[ориф]]<nowiki/>они асрҳои V ва VI ҳиҷрӣ, ки баъзеҳо онро макони дафни ӯ медонанд, ҷойгир аст. Аз сабаби кофтуковҳои ахир, баъзеҳо макони дигареро, ки дар масофаи начандон дур аз [[Гунбад|гунбаз]]<nowiki/>и Ҳорун ҷойгир аст, макони дафни Ғазолӣ медонанд. == Корбарӣ == Дар мавриди мақсади бино ва корбарии он ихтилоф вуҷуд дорад; баъзеҳо ин маконро мактаб ё [[дайр]], инчунин макони дафни Ғазолӣ мешуморанд, дар ҳоле ки дигарон онро масҷиде медонанд, ки пас аз ҳуҷуми мусалмонон ба Эрон бар сари маъбади оташи [[Сосониён]] сохта шудааст. Дар [[соли 1402]] дар мусоҳиба бо Меҳдӣ Сейидӣ, як [[пажӯҳишгар]]<nowiki/>и Машҳад, филми мустанаде дар бораи ин бино сохта шудааст. == Меъморӣ == Бо назардошти шакли меъморӣ, бинои аслӣ аз давраи Илхониён ва сабки меъмории Озарбойҷон аст, ки қисматҳои он дар давраи [[Темуриён]] илова карда шудаанд. Ҳоруния инчунин бо сабки меъмории Розӣ шабоҳат дорад ва аз ин рӯ, он аз асри VI ҳиҷрӣ аст. Дар айни замон, кофтуковҳо дар соли 1354 ашёеро кашф карданд, ки таърихи хеле пеш аз асри VI-ро нишон медиҳанд. Дар қабатҳои поёнӣ [[сафол]]<nowiki/>ҳои давраҳои [[Салҷуқиён]], [[Темуриён]] ва [[Сафавиён]], инчунин девори хеле ғафси санг ва гил пайдо шуданд, ки ба пояҳои маъбадҳои оташи Сосониён монанд аст. <ref>[http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=152 آذری (معماری)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101218073552/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=152 |date=۱۸ دسامبر ۲۰۱۰ }}، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ج ۱. (بازنشر در [http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834&ParentID=0&BookID=97560&MetaDataID=27846&Volume=1&PageIndex=151&PersonalID=0&NavigateMode=CommonLibrary&Content= تبیان] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150316072405/http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834&ParentID=0&BookID=97560&MetaDataID=27846&Volume=1&PageIndex=151&PersonalID=0&NavigateMode=CommonLibrary&Content= |date=2015-03-16 }})</ref> Бино аз ошёнаи ҳашткунҷа иборат аст, ки бо толорҳои кунҷӣ бо нақшаи чоркунҷа дар рӯи он пинҳон карда шудааст. Пас аз он ошёнаи шашкунҷа ва баъд аз он гунбаз ҷойгир аст. == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ == Нигораҳо == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <gallery> Акс:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|пайванд=پرونده:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|алт=ماکت بنای بازسازی شده هارونیه در شهر توس| Намунаи бинои барқароршудаи Ҳоруния дар шаҳри [[Тӯс|Тус]] Акс:Harooniyeh.jpg|пайванд=پرونده:Harooniyeh.jpg|алт=هارونیه در زمستان توس| Ҳоруния дар зимистони Тус Акс:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|пайванд=پرونده:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|алт=پنجره گلی قدیمی| Тирезаи гули кӯҳна Акс:Haroonie_Tomb_inside.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside.jpg Акс:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg Акс:Haroonie.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie.jpg Акс:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg|пайванд=پرونده:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg </gallery> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] 0w5msp3yj5qonuh8qdvu9i388tzt4xr 1471414 1471413 2026-05-10T04:36:20Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471414 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбара''' ё '''гунбази''' '''Ҳаруния''' ба асри 8 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад ва қадимтарин сохтори боқимонда дар шаҳри [[Тӯс]] мебошад. Он дар қисмати марказии рустои [[деҳистони Тӯс]], шаҳри [[Шаҳристони Машҳад|Машҳад]] ҷойгир аст. Ҳаруния яке аз ёдгориҳое мебошад, ки аз ҷониби Созмони мероси фарҳангии Эрон ба қайд гирифта шудаанд ва ۱۵ دی ۱۳۱۰ бо рақами бақайдгирии 173 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон ба қайд гирифта шудааст. == Макон == Ин макони таърихӣ тақрибан дар масофаи 600 метр аз [[Мақбараи Фирдавсӣ|мақбараи Ҳаким Абулқосим Фирдавсӣ]] ҷойгир аст ва танҳо хонақоҳ ё [[Мақбара|мақбараест]], ки дар асри VIII ҳиҷрӣ бар биноҳои қадимии шаҳри Таброн бунёд ёфтааст. Дар паҳлӯи ин бино санги сиёҳ ҳамчун ёдгории [[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Имом Муҳаммад Ғазолӣ,]] яке аз [[ориф]]<nowiki/>они асрҳои V ва VI ҳиҷрӣ, ки баъзеҳо онро макони дафни ӯ медонанд, ҷойгир аст. Аз сабаби кофтуковҳои ахир, баъзеҳо макони дигареро, ки дар масофаи начандон дур аз [[Гунбад|гунбаз]]<nowiki/>и Ҳорун ҷойгир аст, макони дафни Ғазолӣ медонанд. == Корбарӣ == Дар мавриди мақсади бино ва корбарии он ихтилоф вуҷуд дорад; баъзеҳо ин маконро мактаб ё [[дайр]], инчунин макони дафни Ғазолӣ мешуморанд, дар ҳоле ки дигарон онро масҷиде медонанд, ки пас аз ҳуҷуми мусалмонон ба Эрон бар сари маъбади оташи [[Сосониён]] сохта шудааст. Дар [[соли 1402]] дар мусоҳиба бо Меҳдӣ Сейидӣ, як [[пажӯҳишгар]]<nowiki/>и Машҳад, филми мустанаде дар бораи ин бино сохта шудааст. == Меъморӣ == Бо назардошти шакли меъморӣ, бинои аслӣ аз давраи Илхониён ва сабки меъмории Озарбойҷон аст, ки қисматҳои он дар давраи [[Темуриён]] илова карда шудаанд. Ҳоруния инчунин бо сабки меъмории Розӣ шабоҳат дорад ва аз ин рӯ, он аз асри VI ҳиҷрӣ аст. Дар айни замон, кофтуковҳо дар соли 1354 ашёеро кашф карданд, ки таърихи хеле пеш аз асри VI-ро нишон медиҳанд. Дар қабатҳои поёнӣ [[сафол]]<nowiki/>ҳои давраҳои [[Салҷуқиён]], [[Темуриён]] ва [[Сафавиён]], инчунин девори хеле ғафси санг ва гил пайдо шуданд, ки ба пояҳои маъбадҳои оташи Сосониён монанд аст. <ref>[http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=152 آذری (معماری)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101218073552/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=152 |date=۱۸ دسامبر ۲۰۱۰ }}، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ج ۱. (بازنشر در [http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834&ParentID=0&BookID=97560&MetaDataID=27846&Volume=1&PageIndex=151&PersonalID=0&NavigateMode=CommonLibrary&Content= تبیان] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150316072405/http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834&ParentID=0&BookID=97560&MetaDataID=27846&Volume=1&PageIndex=151&PersonalID=0&NavigateMode=CommonLibrary&Content= |date=2015-03-16 }})</ref> Бино аз ошёнаи ҳашткунҷа иборат аст, ки бо толорҳои кунҷӣ бо нақшаи чоркунҷа дар рӯи он пинҳон карда шудааст. Пас аз он ошёнаи шашкунҷа ва баъд аз он гунбаз ҷойгир аст. == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ == Нигораҳо == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <gallery> Акс:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|пайванд=پرونده:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|алт=ماکت بنای بازسازی شده هارونیه در شهر توس| Намунаи бинои барқароршудаи Ҳоруния дар шаҳри [[Тӯс|Тус]] Акс:Harooniyeh.jpg|пайванд=پرونده:Harooniyeh.jpg|алт=هارونیه در زمستان توس| Ҳоруния дар зимистони Тус Акс:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|пайванд=پرونده:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|алт=پنجره گلی قدیمی| Тирезаи гули кӯҳна Акс:Haroonie_Tomb_inside.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside.jpg Акс:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg Акс:Haroonie.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie.jpg Акс:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg|пайванд=پرونده:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg </gallery> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 5iuu8gsc6sv5y0a3vmup8cu17guh55g 0 331225 1471457 1471042 2026-05-10T10:25:20Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/38764169|دهستان طوس]]" сохта шудааст 1471457 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Тӯс''' - деҳистоне аст, ки дар рустои Исломия <ref name="قوانین کشور">[http://www.dastour.ir/brows/?lid=265787 قوانین کشور] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140606210055/http://www.dastour.ir/brows/?lid=265787|date=۶ ژوئن ۲۰۱۴}}، دهستان طوس</ref> ҷойгир аст, ноҳияе дар [[Бахши марказии шаҳристони Машҳад|қисмати марказии]] [[шаҳристони Машҳад]] дар [[Устони Хуросони Разавӣ|Устони Хуросони Разавӣ,]] [[Эрон]] ҷойгир аст. == Ҷойгоҳ == Ин ноҳияи деҳотӣ яке аз минтақаҳои сайёҳии [[Машҳад]] ба ҳисоб меравад. [[Тӯс|Шаҳри таърихии Тӯс]] ва [[мақбараи Фирдавсӣ]] дар он ҷо ҷойгиранд. == Аҳолӣ == Тибқи барӯйхатгирии соли 2006, аҳолии он 128,405 нафар (32,291 хонавода) буд. == Манобеъ == {{Эзоҳ|4}}{{شهرستان مشهد}} [[Гурӯҳ:Шаҳристони Машҳад]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] flpuw1bbv9a6u9w7egwtqz1w961ehij 1471458 1471457 2026-05-10T10:25:52Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Манобеъ */ 1471458 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Тӯс''' - деҳистоне аст, ки дар рустои Исломия <ref name="قوانین کشور">[http://www.dastour.ir/brows/?lid=265787 قوانین کشور] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140606210055/http://www.dastour.ir/brows/?lid=265787|date=۶ ژوئن ۲۰۱۴}}، دهستان طوس</ref> ҷойгир аст, ноҳияе дар [[Бахши марказии шаҳристони Машҳад|қисмати марказии]] [[шаҳристони Машҳад]] дар [[Устони Хуросони Разавӣ|Устони Хуросони Разавӣ,]] [[Эрон]] ҷойгир аст. == Ҷойгоҳ == Ин ноҳияи деҳотӣ яке аз минтақаҳои сайёҳии [[Машҳад]] ба ҳисоб меравад. [[Тӯс|Шаҳри таърихии Тӯс]] ва [[мақбараи Фирдавсӣ]] дар он ҷо ҷойгиранд. == Аҳолӣ == Тибқи барӯйхатгирии соли 2006, аҳолии он 128,405 нафар (32,291 хонавода) буд. == Манобеъ == {{Эзоҳ|4}} [[Гурӯҳ:Шаҳристони Машҳад]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] i5gcg775fw450nw9tsal7od61evh292 1471459 1471458 2026-05-10T10:33:28Z Шухрат Саъдиев 5132 1471459 wikitext text/x-wiki {{ВМ}} '''Тӯс''' - деҳистоне аст, ки дар рустои Исломия <ref name="قوانین کشور">[http://www.dastour.ir/brows/?lid=265787 قوانین کشور] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140606210055/http://www.dastour.ir/brows/?lid=265787|date=۶ ژوئن ۲۰۱۴}}، دهستان طوس</ref> ҷойгир аст, ноҳияе дар [[Бахши марказии шаҳристони Машҳад|қисмати марказии]] [[шаҳристони Машҳад]] дар [[Устони Хуросони Разавӣ|Устони Хуросони Разавӣ,]] [[Эрон]] ҷойгир аст. == Ҷойгоҳ == Ин ноҳияи деҳотӣ яке аз минтақаҳои сайёҳии [[Машҳад]] ба ҳисоб меравад. [[Тӯс|Шаҳри таърихии Тӯс]] ва [[мақбараи Фирдавсӣ]] дар он ҷо ҷойгиранд. == Аҳолӣ == Тибқи барӯйхатгирии соли 2006, аҳолии он 128,405 нафар (32,291 хонавода) буд. == Манобеъ == {{Эзоҳ|4}} [[Гурӯҳ:Шаҳристони Машҳад]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] lbz158g1hkywf4txxaqplf2o47sdvpr 0 331247 1471416 1471383 2026-05-10T04:38:45Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ 1471416 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи Умари Хайём''' (кушода шудааст: 2 апрели соли 1963) — ''Мақбараи Умари Хайём'', яке аз марказҳои сайёҳии Нишопур, рамзи шаҳри [[Нишопур]] ва намунаи барҷастаи меъмории муосири Эрон аст. Онро Ҳушанг Сейҳун тарҳрезӣ карда, [[22 сентябр|22 сентябри]] [[соли 1962]] ба анҷом расонидааст. Тарҳи он бар асоси ҳаёт, замон ва андешаҳои [[Умари Хайём]] сохта шудааст, ки бар асоси се нақши Хайём ҳамчун " [[Риёзиёт|риёзидон]] ", " [[Ахтаршиносӣ|ахтаршинос]] " ва " шоир " сохта шудааст. Сохторҳои атрофи [[мақбара]] касби падари Хайёмро (хаймасозӣ) ба ёд меоранд; Мақбараи Умари Хайём 22 метр баландӣ дорад; сохтори бино он аз бетон бо асли металлӣ иборат аст; ва он дар [[Боғ|боғе]] дар канори ҷанубу шарқии [[Нишопур]] ҷойгир аст. Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1175 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Таърихи мақбараи Хайём == Пешниҳоди Ясой қабул нашуд ва аз ӯ хоҳиш карда шуд, ки нақшаи алоҳидаро барои сохтмони Мақбараи Хайём пешниҳод кунад. {{аввали иқтибос}}«Қабр хеле бад ба назар мерасад. Ман зуд-зуд ба он ҷо мерафтам ва ҳар вақте ки ман будам, воқеан ба ман таъсир мерасонд ва ҳар як хориҷие, ки ба ин ҷо меояд ва ин манзараро мебинад, ба ман таъсир мекунад. Гарчанде ки шумо медонед, ки рубоиҳо ва шеърҳои ҳаким Хайём дар Аврупо то чӣ андоза қадр карда мешаванд ва дар ҳоле ки сохтани ин қабр пули зиедро талаб намекунад, чаро мо бояд онро нодида гирем. Он дар яке аз ҷойҳои дурдаст, ҷойгир аст. Ҳоло, ки хориҷиён меоянд ва мехоҳанд ин қабрро ислоҳ кунанд, мо сазовори он нестем, ки худамон ин корро накунем ва мо бояд донем, ки ҳамон шарафҳое, ки Ҳаким [[Абулқосим Фирдавсӣ]] ба мо додааст, аз ҷониби [[Хайём|Ҳаким Хайём]] низ дода шудааст.»{{охири иқтибос|сарчашма=}} === Даврони муосир === ==== Пешниҳодҳои аввалия ==== Дар замони муосир, Мақбараи Хайём дар ҷониби шарқии масҷиди Муҳаммад Маҳроқ дар як утоқи хурди айвонмонанд ҷойгир аст. Меҳмонони хориҷие, ки аз [[мақбара]] дидан мекунанд, борҳо дархост кардаанд, ки барои Хайём мақбара сохта шавад, аммо ҳукумати Эрон ба онҳо иҷозат надодааст. Вақте ки Мортимер Дюранд, вазири ваколатдори Бритониё дар Эрон, аз номи маҳфили Умар Хайём дар [[Лондон]], ба [[Носируддиншоҳ|Носируддиншоҳ Қоҷор]] пешниҳод кард, ки дар паҳлӯи Имомзодаи Маҳроқ барои Хайём мақбара сохта шавад, [[Носируддиншоҳ]] посух дод:{{аввали иқтибос}} "Мо дар Эрон шоирон дорем, ки аз Хайём, аз ҷумла худам, хеле беҳтаранд." {{охири иқтибос|сарчашма=}} 8 тираи [[соли 1927]], вақте ки Арбоб Кайхусро, намояндаи зардуштӣ дар Маҷлиси Миллӣ, дархост кард, ки аз буҷаи парлумон бист ҳазор туман барои сохтмони [[Мақбараи Фирдавсӣ]] сарф шавад, Абдуллоҳ Ясой, намояндаи [[Симнон]] ва [[Домғон|Домғон]] пешниҳод кард, ки мақбараи Хайём бо ҳамон маблағ таъмир карда шавад ва гуфт: {{аввали иқтибос}}Санги оддии ёдгории Хайём то [[соли 1934]] истода буд, вақте ки меҳмонони маросими ифтитоҳи [[Мақбараи Фирдавсӣ]], ки ба [[Тӯс]] мерафтанд, низ ин қабрро зиёрат карданд.{{охири иқтибос|сарчашма=}} Сипас, пешниҳод карда шуд, ки ин оромгоҳро бо роҳи беҳтар ва мувофиқтар аз нав созанд; аз ин рӯ, ҳамзамон бо ҷашни ҳазорсолагии Фирдавсӣ, Анҷумани миллии ёдгориҳо барои Хайём [[оромгоҳ]] сохт. Тарроҳӣ ва сохтмони ин [[сутуни сангӣ]] аз ҷониби Карим Тоҳирзод Беҳзод анҷом дода шудааст. Ин [[мақбара]] дар шакли саҳнаи чоркунҷа ва бинои сангии кушода сохта шудааст, ки дар паҳлӯи мақбара ва масҷиди Муҳаммад Маҳроқ ҷойгир буд. [[Мақбара]] аз ду айвони болоӣ ва поёнӣ ва як девори кӯтоҳи сангии Халаҷ иборат буд, ки дар атрофи макони мақбара ва дар болои мақбара, ки се ё чор метр дуртар аз девори мақбара буд, истифода мешуд; инчунин як сутуни сангӣ бо чор байт аз шоир Малик аш-Шуъора Баҳор, ки бо хати Насталиқ дар он [[кандакорӣ]] шудааст. Ин асар бо роҳи омезиши шаклҳои ғарбӣ ва ороишҳои эронӣ, ки ба асарҳои услуби арт-деко монанданд, сохта шудааст. ==== [[Санги ёдгорӣ]] ==== [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] Монанд ба вазъияти [[мақбараи Фирдавсӣ]] (ки Беҳзод низ масъули сохтмонаш буд), қабр аз ибтидо бо мушкилоти зиёди сохторӣ рӯбарӯ шуд ва аз сабаби набудани таҳкурсии дуруст, он ба зудӣ фурӯ рафтан ва вайрон шудан гирифт. Мақбара дар боғи қадимӣ ҷойгир буда, дорои китобхона, осорхона ва меҳмонхона мебошад. Дар даромадгоҳи [[боғ]] муҷассамаи Хайём гузошта шудааст. Масоҳати боғи Хайём 20 ҳазор метри мураббаъ ва дарозии он 18 метр буда, бо дарахтони санавбар иҳота шудааст. Ин мақбара омехтаи санъати меъмории муосир ва қадимаи Эрон аст, ки аз ҷониби Ҳушанг Сайҳун тарҳрезӣ шудааст. Дар ромб ва навиштаҷоти сафолакдори мақбара, бист [[Рубоӣ|рубоии]] [[Умари Хайём]] бо хати курсив аз ҷониби Муртазо Абдулрасулӣ дар соли 1339 ҳиҷрӣ навишта шудааст. Ин кор таҳти назорати тарроҳ ва [[меъмор]]и бино, [[муҳандис]] Сайҳун, анҷом дода шудааст ва намунаи беназири истифодаи хати курсив дар навиштаҷоти меъморӣ мебошад. Гарчанде ки имрӯз фаромӯш шудааст, хати курсив аввалин [[Хушнависии форсӣ|хати эронӣ]] аст ва дар замони [[Умари Хайём]] дар байни котибон васеъ истифода мешуд. Худи Ҳушанг Сайҳун дар бораи ин бино мегӯяд: ==== Оромгоҳи кунунӣ ==== Пас аз марги [[Умари Хайём]] дар соли 1123 ё 1134, ҷасади ӯ дар қабристони марказии Ҳиро дар [[Нишопур]], ки қабри махсус надошт, дафн карда шуд. [[Низомии Арӯзии Самарқандӣ]] хабар дод, ки соли 1112, зимни мулоқоти дӯстона дар [[Балх]], Хайём гуфт: {{аввали иқтибос}}«Бигзор қабри ман дар ҷое бошад, ки ҳар баҳор шимол [шамол] ба ман гул меборонад».{{охири иқтибос|сарчашма=}} == Сохтори бинои мақбара == Бо дархости Анҷумани миллии ёдгориҳо, Ҷалолуддин Ҳумайӣ аз шеърҳое, ки ба Хайём нисбат дода шудаанд, бист рубоиро интихоб кард ва ин бист рубоиро бо хатти Муртазо Абдулрасулӣ дар рӯи сафолҳои мозаикии кабуди осмонӣ ва зард дар лозенҷҳои таҳкурсии бино (''ҳар як лозенҷ ду рубоӣ дорад'') ҷойгир карданд:   Бино 10 [[сутун]] дорад, ки ''10 аввалин рақами дурақамаи математикӣ ва пойгоҳи асосии рақамҳо мебошад''. Аз ҳар як сутун, ду теғи диагоналӣ ба боло спиралӣ мешаванд, то он даме ки онҳо бо ҳам бархӯрда, боми биноро ташкил медиҳанд ва аз тарафи дигар поён меоянд, ки худ як шакли мураккаби математикӣ аст. Ин шакли геометрӣ ва рақами 10 ҳарду рамзи дониши математикии Хайём мебошанд.Бархӯрди теғҳо бо якдигар фазоҳои пур ва холӣ ва махсусан дар боло ситораҳои ба ҳам печидаро ба вуҷуд меорад, ки тавассути онҳо ''осмони кабуди Нишопур'' намоён аст. Тадриҷан, дар наздикии болои гунбаз, ситораҳо хурдтар мешаванд ва дар ниҳоят ситораи панҷгӯша онҳоро пурра мекунад. Ин ситораҳо ва нақши осмон ба шахсияти астрономии Хайём ишора мекунанд.Теғҳо ба ҳам бархӯрда, даҳ лозенҷи калонро ташкил медиҳанд, ки пур аз сафолҳо бо хатти Насталиқи шикаста, бо тарзи абстрактӣ ва муосир, бо услуби хаттотони бузурге ба монанди Мир Эмод, мебошанд. Рубоиётро Ҷалол Ҳумайӣ ва хаттотро Муртазо Абдул Расулӣ интихоб кардаанд. Ин аввалин бино дар таърихи меъмории Эрон аст, ки аз хатти Насталиқи шикаста истифода кардааст. Даруни ин лозенҷҳо низ пур аз шеърҳо дар шакли гулҳо, баргҳо ва пилта ва оро додашуда бо сафолҳои мозаикӣ мебошад, ки ҳамаи онҳо ба шеъри Хайём ишора мекунанд. == Нигораҳо == [[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]] ; Пояи аввал (ғарбӣ) Ба номи худои раҳмон ва меҳрубон! هو الله تعالی ـ بسم الله الرحمن الرحیم - هو الملک الکریم {{Шеър}} {{Байт|مرغی دیدم نشسته بر باره طوس|در پیش نهاده کله کیکاووس}} {{Байт|با کله همی گفت که افسوس افسوس|کو بانگ جرس‌ها و کجا ناله کوس}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر انه {{Шеър}} {{Байт|هر نیک و بدی که در نهاد بشر است|اندوه و غمی که در قضا و قدر است}} {{Байт|با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل|چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است}} {{Поёни шеър}} حرره العبد الفقیر المحتاج برحمة الله عبدالرسولی ۱۳۳۹ ; Пояи дуюм بسم الله الرحمن الرحیم وله ایضاً علیه الرحمة والغفران هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه {{Шеър}} {{Байт|از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن|فردا که نیامده‌ست فریاد مکن}} {{Байт|ربر نامده و گذشته بنیاد مکن|حالی خوش باش و عمر بر باد مکن}} {{Поёни шеър}} {{Шеър}} {{Байт|دشمن به غلط گفت که من فلسفیم|ایزد داند که آنچه او گفت نیم}} {{Байт|لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام|آخر کم از آنکه من بدانم که کیم}} {{Поёни шеър}} ; Пояи сеюм هو الله تعالی {{Шеър}} {{Байт|هم دانهٔ امید به خرمن ماند|هم باغ و سرای بی تو و من ماند}} {{Байт|سیم و زر خویش از درمی تا به جوی|با دوست بخور گرنه به دشمن ماند}} {{Поёни шеър}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش|دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش}} {{Байт|ناگاه یکی کوزه برآورد خروش|کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش}} {{Поёни шеър}} ; Пояи чорум {{Шеър}} {{Байт|در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست|او را نه بدایت نه نهایت پیداست}} {{Байт|کس می‌نزند دمی در این معنی راست|کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه وغفر الله له حقیقة الحق سبحانه و تعالی {{Шеър}} {{Байт|هر سبزه که بر کنار جویی رسته است|گویی ز لب فرشته‌خویی رسته است}} {{Байт|پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی|کان سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته است}} {{Поёни шеър}} هو العزیز هو العلی الأکبر وله رحمة الله علیه خیام علیه الرحمة والغفران فرماید ; Пояи панҷум {{Шеър}} {{Байт|آنانکه محیط فضل و آداب شدند|در جمع کمال شمع اصحاب شدند}} {{Байт|ره زین شب تاریک نبردند برون|گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند}} {{Поёни шеър}} حقیقة الحق سبحانه وتعالی هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|ای دل همه اسباب جهان خواسته گیر|باغ طربت به سبزه آراسته گیر}} {{Байт|و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم|بنشسته و بامداد برخاسته گیر}} {{Поёни шеър}} {{Шеър}} {{Байт|این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست|در بند سر زلف نگاری بوده‌ست}} {{Байт|این دسته که بر گردن او می‌بینی|دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست}} {{Поёни шеър}} ; Пояи шашум حقیقة الحق سبحانه وتعالی. هو الله تعالی. بسم الله الرحمن الرحیم {{Шеър}} {{Байт|ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست|بی بادهٔ گل‌رنگ نمی‌باید زیست}} {{Байт|این سبزه که امروز تماشاگه ماست|تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست؟}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم {{Шеър}} {{Байт|آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نواند|هر کس به مراد خویش یک تک بدوند}} {{Байт|این کهنه‌جهان به کس نماند باقی|رفتند و رویم دیگر آیند و روند}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳафтум هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم حکیم عمر خیام علیه الرحمة و الغفران فرماید {{Шеър}} {{Байт|ای دوست غم جهان فرسوده مخور|بیهوده غم جهان فرسوده مخور}} {{Байт|چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید|خوش باش غم بوده و نابوده مخور}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر الله له {{Шеър}} {{Байт|تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد|چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد}} {{Байт|گر چشمه زمزمی و گر آب حیات|آخر به دل خاک فرو خواهی شد}} {{Поёни шеър}} ; Пояи ҳаштум حقیقة الحق سبحانه وتعالی. بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی|معذوری اگر در طلبش می‌کوشی}} {{Байт|باقی همه رایگان نیرزد هشدار|تا عمر گرانبها بدان نفروشی}} {{Поёни шеър}} هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه وغفر الله له {{Шеър}} {{Байт|ما لعبتگانیم و فلک لعبت‌باز|از روی حقیقتی نه از روی مجاز}} {{Байт|یک‌چند درین بساط بازی کردیم|رفتیم به صندوق عدم یک‌یک باز!}} {{Поёни шеър}} ; Пояи нӯҳум بسم الله الرحمن الرحیم و له ایضاً علیه رحمة و الغفران {{Шеър}} {{Байт|چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ|پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ}} {{Байт|می نوش که بعد از من و تو ماه بسی|از سلخ به غره آید از غره به سلخ}} {{Поёни шеър}} و له رحمة علیه و الغفران {{Шеър}} {{Байт|برخیز و مخور غم جهان گذران|بنشین و دمی به شادمانی گذران}} {{Байт|در طبع جهان اگر وفایی بودی|نوبت بتو خود نیامدی از دگران}} {{Поёни шеър}} <gallery caption="Мақбараи Хайём"> Акс:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|пайванд=پرونده:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|алт=نقاشی از آرامگاه قدیم عمر خیام، سیمپسون| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Расми қабри қадимии Умари Хайём, Симпсон] Акс:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|пайванд=پرونده:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|алт=«در آرامگاه خیام» اثر Jay Hambidge در سفرنامه از «قسطنطنیه تا نیشابور»| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg «Дар мақбараи Хайём»-и Ҷей Ҳамбиҷ дар сафарнома аз «Қонстантинопол то Нишопур»] Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg Акс:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=زیر سقف مقبره در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Дар зери боми мақбара шабона] Акс:سقف_آرامگاه_خیام.jpg|пайванд=پرونده:سقف_آرامگاه_خیام.jpg Акс:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|пайванд=پرونده:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|алт=آرامگاه خیام در حال ساخت| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Хайём дар ҳоли сохтмон аст] Акс:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Умари Хайём шабона] Акс:Khayam,_neyshabur.jpg|пайванд=پرونده:Khayam,_neyshabur.jpg Акс:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| Акси мақбараи Умари Хайём Акс:Khayyamtomb97.jpg|пайванд=پرونده:Khayyamtomb97.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём] Акс:خیام_مزار.jpg|пайванд=پرونده:خیام_مزار.jpg|алт=سنگ قبر خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Санги мақбараи Хайём] Акс:Khayam.jpg22.jpg|пайванд=پرونده:Khayam.jpg22.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём дар шаб.] Акс:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=مقبره قدیمی عمر خیام، واقع در فلکه خیام نیشابور| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи қадимии Умар Хайём пеш аз сохтмони мақбараи кунунӣ, ки дар майдони Хайём, Нишобур ҷойгир аст.] Акс:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|пайванд=پرونده:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|алт=مقبره امام‌زاده محروق، در مجاورت باغ آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Имомзода Маҳруғ, дар паҳлӯи боғи қабри Хайём.] Акс:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|пайванд=پرونده:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|алт=ستون‌های یادبود دروازه‌های نیشابور، در نزدیکی بلوار منتهی به آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Сутунҳои ёдгорӣ дар назди дарвозаҳои Нишопур, дар наздикии хиёбоне, ки ба сӯи қабри Хайём мебарад] Акс:نیشابور.jpg|пайванд=پرونده:نیشابور.jpg Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg </gallery> {{Эзоҳ|۲}} == Нигаред== * [[Мақбараи Саъдӣ]] * [[Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ]] * [[Мақбараи Фирдавсӣ]] == Ҷустуҷӯҳои марбут == * Феҳристи ёдгориҳои миллии шаҳри Нишопур == Манобеъ == * Ҳошим Ҷаводзода, 2001, Китобхонаи Хуросон, Маркази таблиғотии Эрони Нав * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишобурӣ] * Рубоиёти Ҳаким Умари Хайём, таҳрири Нисо Ҳамзазода, Муқаддима: Доктор Муҳаммад Ҳасани Сайдон, Чопкунанда: Ширкати чопи абрешими Рашт * Ҳабибулло Фазоалӣ, Атласи хат, матбааи Машъал, Исфаҳон 1350 * Ҳусейн Баҳр-ул-Олумӣ, Дафтари кории Анҷумани корҳои миллӣ, Теҳрон 1976 * [https://web.archive.org/web/20101119135608/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=12444 Arch Net] * [https://web.archive.org/web/20160529152146/http://www.khayyamnameh.ir/باغ-آرامگاه-خيام-زبان-اولين-نگهبان/ Боғ ва қабри Хайём аз суханони аввалин нигаҳбони он] == Пайванди беруна == * [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишопурӣ] * [https://www.mizanonline.ir/fa/news/145747/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 Нигоҳе ба "Мақбараи Хайём", як макони сайёҳӣ дар Хуросони Разавӣ + аксҳо] - Агентии иттилоотии Мизон * [https://web.archive.org/web/20140329230923/http://551.ir/fa/neyshabur/tourism/تصاویر-360-درجه-از-باغ-آرامگاه-خیام Тасвирҳои 360-дараҷаи боғи қабри Хайём], рӯзи Нишопур {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Умари Хайём]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Нишопур]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] n6oqe9up8dx5sp8jokbcfzh4qihx8y1 14 331289 1471454 1471287 2026-05-10T10:17:26Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Табрезҳо]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471454 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мақбараҳо аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳо]] [[Гурӯҳ:Табрезҳо]] mhgktgq1x5hrbix43ga518nt46eetp6 0 331298 1471412 1471378 2026-05-10T04:34:41Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи шаблон 1471412 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи духтар''' — қабри сангии давраи [[Ҳахоманишӣ]] буда, дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" -и [[Шаҳристони Даштистон]] ҷойгир аст ва яке аз ҷойҳои намоёни вилояти Бушеҳр дар ҷануби Эрон аст. Маълум нест, ки ин [[ёдгорӣ]], қабр ё ёдгории кӣ аст, фарзияҳои гуногун, аз қабри Куруши Кучак то Чишпиш, Куруши I, Ҳутусо, Мондонои Модӣ ё хоҳари Куруши Бузург, пешниҳод шудаанд, аммо ҳеҷ яке аз онҳо қатъӣ нестанд. [[Шопур Шоҳбозӣ]] бовар дошт, ки ин бино қабри Куруши Кучак аст. Қабри духтар дар миёнаҳои солҳои 1380 таъмир карда шуд, аммо ҳоло дар ҳолати хеле бад партофта шудааст. [1] [2] [3] Ин осор ҳамчун яке аз Ёдгориҳои миллии Эрон дар ۱۱ مرداد ۱۳۷۶ бо рақами бақайдгирии 1897 сабти ном шудааст. == Ҷойгоҳ == [[File:Gur-i Dokhtar, południowa strona.jpg|thumb|Мақбараи духтар]] Мақбараи духтар дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" (дар лаҳҷаи мардуми ин минтақа Бозпар номида мешавад) дар ноҳияи Эрами [[Шаҳристони Даштистон]] дар [[Устони Бушеҳр]] ҷойгир аст. <ref>https://archive.today/20131014141227/http://old.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsId=1048624| تاریخ بایگانی = ۱۴ اکتبر ۲۰۱۳| پیوند مرده = live}}</ref><ref>رازی، عبدالله. ''از سلسلهٔ ماد تا انقراض سلسلهٔ قاجاریه'' چاپ ششم، چاپخانهٔ اقبال، ۱۳۶۳.</ref>. Дар шарқи Гур Духтар, боқимондаҳои айвони Ардашири [[Сосониён]] низ дида мешаванд. Ёдгориҳои дигари давраи [[Ҳахоманишӣ]] дар [[Шаҳристони Даштистон|Даштистон]] Қасри Чархоб, ки як километр ҷанубу ғарби Берозҷон ҷойгир аст, Қасри Санги сиёҳ ва Қасри Бардаксияҳ дар Даштистонро дар бар мегиранд. == Меъморӣ ва хусусиятҳо == Мақбара ба услуби [[Оромгоҳи Куруши Кабир]] сохта шудааст, аммо дар миқёси хурдтар ва шифти он ба мақбараи Куруши Бузург монанд аст. Бостоншиносон тасдиқ кардаанд, ки ин кор ба соли 600 пеш аз милод, ба давраи [[Ҳахоманишӣ]], тааллуқ дорад. Тамоми сохтор аз 24 пора санги андозаҳои гуногун сохта шудааст, ки бо пайвандҳои кабӯтаршакл ба ҳам пайваст шудаанд. Бар хилофи дигар сохторҳое, ки меъморони Ҳахоманишӣ сохтаанд, дар сохтмони ин сохтор ягон маҳлул истифода нашудааст. Дар болои ин [[мақбара]] чуқурие мавҷуд аст, ки ба чаҳорчӯба монанд аст, ки эҳтимолан дар он ҷо сангиннавишт марбут ба он гузошта шудааст. Баландии воқеии сохтор чоруним метр аст ва дар дохили бинои он [[ҳавз|ҳавзи хурде]] мавҷуд аст. == Таърихи кашф ва муайян намудан == Мақбараи духтарро бори аввал бостоншиноси Белгия Луис Ванденберг кофтааст (به соли 1399 кашф шудааст. Худи Ванденберг бовар дошт, ки мақбараи духтар қабри Чишпиш ё Куруши I (аҷдоди Куруши Бузург) аст, аммо баъдан Алиризо Шопур Шоҳбозӣ, яке аз бостоншиносони бузурги эронӣ, онро қабри Куруши Кучак меҳисобид. Дар бораи ин мақбара тахминҳои зиёде мавҷуданд. Мақбараи [[Мондонои Модӣ]], модари Куруш, ё [[Ҳутусо]], духтари Куруш ва маликаи Ҳахоманишӣ, яке аз тахминҳои дигар дар бораи ин ёдгорӣ аст. Мақбараи духтар соли 1376 бо рақами 1897 дар Ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Мутобиқати меъмории Мақбараи духтар бо қабри модари Сулаймон дар [[Посоргод]] == Шабеҳии меъмории Мақбараи духтар бо қабри мавҷуда дар [[Посоргод]] (қаблан ҳамчун қабри модари Сулаймон маъруф буд ва ба наздикӣ ба қабри Куруши Ҳахоманишӣ нисбат дода шудааст) назаррас аст. Бо назардошти нисбат додани ҳарду қабр ба як зан дар гузориши кӯҳна (бо калимаҳои "духтар" ва "модар") ва бо назардошти эҳтимолияти баъзе муҳаққиқони муосир, ки қабри [[Посоргод]] дар асл қабри [[Косондон]], ҳамсари Куруш буд, метавон гуфт, ки бо ин роҳ ва бар асоси ин мушоҳидаҳо, имкони нисбат додани Духтар ба духтари [[Косондон]], (яъне [[Ҳутусо]], духтари [[Куруши Бузург]] ) тақвият меёбад. == Таъмир ва нигоҳдорӣ == Мақбараи Куруши Кучак дар аввали солҳои 1980-ум аз ҷониби гурӯҳи барқарорсозӣ таҳти роҳбарии Ҳасан Раҳсоз махсус таъмир ва барқарор карда шуд ва ба гуфтаи коршиносон, лоиҳаи Мақбараи Духтар яке аз корҳои муваффақи ин гурӯҳи барқарорсозӣ буд. Барои таъмир ва барқарор кардани [[мақбара]], барқароркунандагон 24 порча сангро бардоштанд ва баъзе аз пораҳои ҷойивазшударо таъмир карданд ё онҳоро бо пораҳои нави санг иваз карданд. Навиштаҷотҳо дар биноҳо ва сохтмони хонаҳои деҳотӣ дар ҳудуди дараҷаи аввал ба ин макони таърихӣ вазъият ва намуди зоҳирии нохуш бахшидаанд. Аввалин дахолат аз ҷониби шӯъбаи барқи минтақавии вилоят бо насб кардани сутуни чароғ дар масофаи чор метр сурат гирифт. Дар [[соли 2012]] хабар дода шуд, ки мурғҳо, хурӯсҳо ва гӯсфандон дар дохили ин бино нигоҳ дошта мешаванд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Оромгоҳи Куруши Кабир]] * [[Тош-Куле]] * Тахти Говар * Мафеҷе * Мастаба == Манобеъ == * Розӣ, Абдуллоҳ. Аз сулолаи Миёна то аз байн рафтани сулолаи Қоҷор, нашри 6-ум, Чопхонаи Иқбол, 1984. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳои таърихии Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 8i31etgcccr3lq0xjkxkbez73hd0t0u 1471453 1471412 2026-05-10T10:17:03Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Табрезҳо]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471453 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи духтар''' — қабри сангии давраи [[Ҳахоманишӣ]] буда, дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" -и [[Шаҳристони Даштистон]] ҷойгир аст ва яке аз ҷойҳои намоёни вилояти Бушеҳр дар ҷануби Эрон аст. Маълум нест, ки ин [[ёдгорӣ]], қабр ё ёдгории кӣ аст, фарзияҳои гуногун, аз қабри Куруши Кучак то Чишпиш, Куруши I, Ҳутусо, Мондонои Модӣ ё хоҳари Куруши Бузург, пешниҳод шудаанд, аммо ҳеҷ яке аз онҳо қатъӣ нестанд. [[Шопур Шоҳбозӣ]] бовар дошт, ки ин бино қабри Куруши Кучак аст. Қабри духтар дар миёнаҳои солҳои 1380 таъмир карда шуд, аммо ҳоло дар ҳолати хеле бад партофта шудааст. [1] [2] [3] Ин осор ҳамчун яке аз Ёдгориҳои миллии Эрон дар ۱۱ مرداد ۱۳۷۶ бо рақами бақайдгирии 1897 сабти ном шудааст. == Ҷойгоҳ == [[File:Gur-i Dokhtar, południowa strona.jpg|thumb|Мақбараи духтар]] Мақбараи духтар дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" (дар лаҳҷаи мардуми ин минтақа Бозпар номида мешавад) дар ноҳияи Эрами [[Шаҳристони Даштистон]] дар [[Устони Бушеҳр]] ҷойгир аст. <ref>https://archive.today/20131014141227/http://old.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsId=1048624| تاریخ بایگانی = ۱۴ اکتبر ۲۰۱۳| پیوند مرده = live}}</ref><ref>رازی، عبدالله. ''از سلسلهٔ ماد تا انقراض سلسلهٔ قاجاریه'' چاپ ششم، چاپخانهٔ اقبال، ۱۳۶۳.</ref>. Дар шарқи Гур Духтар, боқимондаҳои айвони Ардашири [[Сосониён]] низ дида мешаванд. Ёдгориҳои дигари давраи [[Ҳахоманишӣ]] дар [[Шаҳристони Даштистон|Даштистон]] Қасри Чархоб, ки як километр ҷанубу ғарби Берозҷон ҷойгир аст, Қасри Санги сиёҳ ва Қасри Бардаксияҳ дар Даштистонро дар бар мегиранд. == Меъморӣ ва хусусиятҳо == Мақбара ба услуби [[Оромгоҳи Куруши Кабир]] сохта шудааст, аммо дар миқёси хурдтар ва шифти он ба мақбараи Куруши Бузург монанд аст. Бостоншиносон тасдиқ кардаанд, ки ин кор ба соли 600 пеш аз милод, ба давраи [[Ҳахоманишӣ]], тааллуқ дорад. Тамоми сохтор аз 24 пора санги андозаҳои гуногун сохта шудааст, ки бо пайвандҳои кабӯтаршакл ба ҳам пайваст шудаанд. Бар хилофи дигар сохторҳое, ки меъморони Ҳахоманишӣ сохтаанд, дар сохтмони ин сохтор ягон маҳлул истифода нашудааст. Дар болои ин [[мақбара]] чуқурие мавҷуд аст, ки ба чаҳорчӯба монанд аст, ки эҳтимолан дар он ҷо сангиннавишт марбут ба он гузошта шудааст. Баландии воқеии сохтор чоруним метр аст ва дар дохили бинои он [[ҳавз|ҳавзи хурде]] мавҷуд аст. == Таърихи кашф ва муайян намудан == Мақбараи духтарро бори аввал бостоншиноси Белгия Луис Ванденберг кофтааст (به соли 1399 кашф шудааст. Худи Ванденберг бовар дошт, ки мақбараи духтар қабри Чишпиш ё Куруши I (аҷдоди Куруши Бузург) аст, аммо баъдан Алиризо Шопур Шоҳбозӣ, яке аз бостоншиносони бузурги эронӣ, онро қабри Куруши Кучак меҳисобид. Дар бораи ин мақбара тахминҳои зиёде мавҷуданд. Мақбараи [[Мондонои Модӣ]], модари Куруш, ё [[Ҳутусо]], духтари Куруш ва маликаи Ҳахоманишӣ, яке аз тахминҳои дигар дар бораи ин ёдгорӣ аст. Мақбараи духтар соли 1376 бо рақами 1897 дар Ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Мутобиқати меъмории Мақбараи духтар бо қабри модари Сулаймон дар [[Посоргод]] == Шабеҳии меъмории Мақбараи духтар бо қабри мавҷуда дар [[Посоргод]] (қаблан ҳамчун қабри модари Сулаймон маъруф буд ва ба наздикӣ ба қабри Куруши Ҳахоманишӣ нисбат дода шудааст) назаррас аст. Бо назардошти нисбат додани ҳарду қабр ба як зан дар гузориши кӯҳна (бо калимаҳои "духтар" ва "модар") ва бо назардошти эҳтимолияти баъзе муҳаққиқони муосир, ки қабри [[Посоргод]] дар асл қабри [[Косондон]], ҳамсари Куруш буд, метавон гуфт, ки бо ин роҳ ва бар асоси ин мушоҳидаҳо, имкони нисбат додани Духтар ба духтари [[Косондон]], (яъне [[Ҳутусо]], духтари [[Куруши Бузург]] ) тақвият меёбад. == Таъмир ва нигоҳдорӣ == Мақбараи Куруши Кучак дар аввали солҳои 1980-ум аз ҷониби гурӯҳи барқарорсозӣ таҳти роҳбарии Ҳасан Раҳсоз махсус таъмир ва барқарор карда шуд ва ба гуфтаи коршиносон, лоиҳаи Мақбараи Духтар яке аз корҳои муваффақи ин гурӯҳи барқарорсозӣ буд. Барои таъмир ва барқарор кардани [[мақбара]], барқароркунандагон 24 порча сангро бардоштанд ва баъзе аз пораҳои ҷойивазшударо таъмир карданд ё онҳоро бо пораҳои нави санг иваз карданд. Навиштаҷотҳо дар биноҳо ва сохтмони хонаҳои деҳотӣ дар ҳудуди дараҷаи аввал ба ин макони таърихӣ вазъият ва намуди зоҳирии нохуш бахшидаанд. Аввалин дахолат аз ҷониби шӯъбаи барқи минтақавии вилоят бо насб кардани сутуни чароғ дар масофаи чор метр сурат гирифт. Дар [[соли 2012]] хабар дода шуд, ки мурғҳо, хурӯсҳо ва гӯсфандон дар дохили ин бино нигоҳ дошта мешаванд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Оромгоҳи Куруши Кабир]] * [[Тош-Куле]] * Тахти Говар * Мафеҷе * Мастаба == Манобеъ == * Розӣ, Абдуллоҳ. Аз сулолаи Миёна то аз байн рафтани сулолаи Қоҷор, нашри 6-ум, Чопхонаи Иқбол, 1984. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳои таърихии Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Табрезҳо]] d3n59q52x2delhc9nkwm9dg5p16hdq7 1471455 1471453 2026-05-10T10:18:11Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ 1471455 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи духтар''' — қабри сангии давраи [[Ҳахоманишӣ]] буда, дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" -и [[Шаҳристони Даштистон]] ҷойгир аст ва яке аз ҷойҳои намоёни вилояти Бушеҳр дар ҷануби Эрон аст. Маълум нест, ки ин [[ёдгорӣ]], қабр ё ёдгории кӣ аст, фарзияҳои гуногун, аз қабри Куруши Кучак то Чишпиш, Куруши I, Ҳутусо, Мондонои Модӣ ё хоҳари Куруши Бузург, пешниҳод шудаанд, аммо ҳеҷ яке аз онҳо қатъӣ нестанд. [[Шопур Шоҳбозӣ]] бовар дошт, ки ин бино қабри Куруши Кучак аст. Қабри духтар дар миёнаҳои солҳои 1380 таъмир карда шуд, аммо ҳоло дар ҳолати хеле бад партофта шудааст. [1] [2] [3] Ин осор ҳамчун яке аз Ёдгориҳои миллии Эрон дар ۱۱ مرداد ۱۳۷۶ бо рақами бақайдгирии 1897 сабти ном шудааст. == Ҷойгоҳ == [[File:Gur-i Dokhtar, południowa strona.jpg|thumb|Мақбараи духтар]] Мақбараи духтар дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" (дар лаҳҷаи мардуми ин минтақа Бозпар номида мешавад) дар ноҳияи Эрами [[Шаҳристони Даштистон]] дар [[Устони Бушеҳр]] ҷойгир аст. <ref>https://archive.today/20131014141227/http://old.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsId=1048624| تاریخ بایگانی = ۱۴ اکتبر ۲۰۱۳| پیوند مرده = live}}</ref><ref>رازی، عبدالله. ''از سلسلهٔ ماد تا انقراض سلسلهٔ قاجاریه'' چاپ ششم، چاپخانهٔ اقبال، ۱۳۶۳.</ref>. Дар шарқи Гур Духтар, боқимондаҳои айвони Ардашири [[Сосониён]] низ дида мешаванд. Ёдгориҳои дигари давраи [[Ҳахоманишӣ]] дар [[Шаҳристони Даштистон|Даштистон]] Қасри Чархоб, ки як километр ҷанубу ғарби Берозҷон ҷойгир аст, Қасри Санги сиёҳ ва Қасри Бардаксияҳ дар Даштистонро дар бар мегиранд. == Меъморӣ ва хусусиятҳо == Мақбара ба услуби [[Оромгоҳи Куруши Кабир]] сохта шудааст, аммо дар миқёси хурдтар ва шифти он ба мақбараи Куруши Бузург монанд аст. Бостоншиносон тасдиқ кардаанд, ки ин кор ба соли 600 пеш аз милод, ба давраи [[Ҳахоманишӣ]], тааллуқ дорад. Тамоми сохтор аз 24 пора санги андозаҳои гуногун сохта шудааст, ки бо пайвандҳои кабӯтаршакл ба ҳам пайваст шудаанд. Бар хилофи дигар сохторҳое, ки меъморони Ҳахоманишӣ сохтаанд, дар сохтмони ин сохтор ягон маҳлул истифода нашудааст. Дар болои ин [[мақбара]] чуқурие мавҷуд аст, ки ба чаҳорчӯба монанд аст, ки эҳтимолан дар он ҷо сангиннавишт марбут ба он гузошта шудааст. Баландии воқеии сохтор чоруним метр аст ва дар дохили бинои он [[ҳавз|ҳавзи хурде]] мавҷуд аст. == Таърихи кашф ва муайян намудан == Мақбараи духтарро бори аввал бостоншиноси Белгия Луис Ванденберг кофтааст (به соли 1399 кашф шудааст. Худи Ванденберг бовар дошт, ки мақбараи духтар қабри Чишпиш ё Куруши I (аҷдоди Куруши Бузург) аст, аммо баъдан Алиризо Шопур Шоҳбозӣ, яке аз бостоншиносони бузурги эронӣ, онро қабри Куруши Кучак меҳисобид. Дар бораи ин мақбара тахминҳои зиёде мавҷуданд. Мақбараи [[Мондонои Модӣ]], модари Куруш, ё [[Ҳутусо]], духтари Куруш ва маликаи Ҳахоманишӣ, яке аз тахминҳои дигар дар бораи ин ёдгорӣ аст. Мақбараи духтар соли 1376 бо рақами 1897 дар Ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. == Мутобиқати меъмории Мақбараи духтар бо қабри модари Сулаймон дар [[Посоргод]] == Шабеҳии меъмории Мақбараи духтар бо қабри мавҷуда дар [[Посоргод]] (қаблан ҳамчун қабри модари Сулаймон маъруф буд ва ба наздикӣ ба қабри Куруши Ҳахоманишӣ нисбат дода шудааст) назаррас аст. Бо назардошти нисбат додани ҳарду қабр ба як зан дар гузориши кӯҳна (бо калимаҳои "духтар" ва "модар") ва бо назардошти эҳтимолияти баъзе муҳаққиқони муосир, ки қабри [[Посоргод]] дар асл қабри [[Косондон]], ҳамсари Куруш буд, метавон гуфт, ки бо ин роҳ ва бар асоси ин мушоҳидаҳо, имкони нисбат додани Духтар ба духтари [[Косондон]], (яъне [[Ҳутусо]], духтари [[Куруши Бузург]] ) тақвият меёбад. == Таъмир ва нигоҳдорӣ == Мақбараи Куруши Кучак дар аввали солҳои 1980-ум аз ҷониби гурӯҳи барқарорсозӣ таҳти роҳбарии Ҳасан Раҳсоз махсус таъмир ва барқарор карда шуд ва ба гуфтаи коршиносон, лоиҳаи Мақбараи Духтар яке аз корҳои муваффақи ин гурӯҳи барқарорсозӣ буд. Барои таъмир ва барқарор кардани [[мақбара]], барқароркунандагон 24 порча сангро бардоштанд ва баъзе аз пораҳои ҷойивазшударо таъмир карданд ё онҳоро бо пораҳои нави санг иваз карданд. Навиштаҷотҳо дар биноҳо ва сохтмони хонаҳои деҳотӣ дар ҳудуди дараҷаи аввал ба ин макони таърихӣ вазъият ва намуди зоҳирии нохуш бахшидаанд. Аввалин дахолат аз ҷониби шӯъбаи барқи минтақавии вилоят бо насб кардани сутуни чароғ дар масофаи чор метр сурат гирифт. Дар [[соли 2012]] хабар дода шуд, ки мурғҳо, хурӯсҳо ва гӯсфандон дар дохили ин бино нигоҳ дошта мешаванд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Оромгоҳи Куруши Кабир]] * [[Тош-Куле]] * Тахти Говар * Мафеҷе * Мастаба == Манобеъ == * Розӣ, Абдуллоҳ. Аз сулолаи Миёна то аз байн рафтани сулолаи Қоҷор, нашри 6-ум, Чопхонаи Иқбол, 1984. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳои таърихии Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 8i31etgcccr3lq0xjkxkbez73hd0t0u 1471460 1471455 2026-05-10T10:36:35Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43261969|گور دختر]]" сохта шудааст 1471460 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Мақбараи духтар''' қабри сангии давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]] буда, дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" -и [[Шаҳристони Даштистон]] ҷойгир аст ва яке аз ҷойҳои намоёни вилояти Бушеҳр дар ҷануби [[Эрон]] аст. Маълум нест, ки ин ёдгорӣ [[қабр]] ё ёдгории кӣ аст, фарзияҳои гуногун, аз қабри Куруши Кучак то [[Чишпиш]], [[Куруши I]], [[Ҳутусо]], [[Мондонои Модӣ]] ё хоҳари [[Куруши Бузург]], пешниҳод шудаанд, аммо ҳеҷ яке аз онҳо қатъӣ нестанд. [[Алиризои Шопӯри Шаҳбозӣ|Шопур Шоҳбозӣ]] бовар дошт, ки ин бино қабри Куруши Кучак аст. Қабри духтар дар миёнаҳои солҳои 1380 таъмир карда шуд, аммо ҳоло дар ҳолати хеле бад партофта шудааст. Ин осор ҳамчун яке аз Ёдгориҳои миллии Эрон дар ۱۱ مرداد ۱۳۷۶ бо рақами бақайдгирии 1897 сабти ном шудааст. == Ҷойгоҳ == Мақбараи духтар дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" (дар лаҳҷаи мардуми ин минтақа Бозпар номида мешавад) дар ноҳияи Эрами [[Шаҳристони Даштистон]] дар Устони [[Устони Бушаҳр|Бушеҳр]] ҷойгир аст. Дар шарқи Гур Духтар, боқимондаҳои айвони Ардашири [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Сосониён]] низ дида мешаванд. Ёдгориҳои дигари давраи [[Ҳахоманишӣ]] дар Даштистон Қасри Чархоб, ки як километр ҷанубу ғарби [[Берозҷон]] ҷойгир аст, Қасри Санг сиёҳ ва Қасри Бардаксияҳ дар Даштистонро дар бар мегиранд. == Меъморӣ ва хусусиятҳо == [[Акс:Gur-i_Dokhtar,_południowa_strona.jpg|мини|Акси кӯҳнаи Мақбараи духтар.]] Мақбара ба услуби Оромгоҳи [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Куруши Бузург]] сохта шудааст, аммо дар миқёси хурдтар ва шифти он ба мақбараи [[Куруши Бузург]] монанд аст. [[Бостоншиносӣ|Бостоншиносон]] тасдиқ кардаанд, ки ин кор ба соли 600 пеш аз милод, ба давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]], тааллуқ дорад. Тамоми сохтор аз 24 пора санги андозаҳои гуногун сохта шудааст, ки бо пайвандҳои кабӯтаршакл ба ҳам пайваст шудаанд. Бар хилофи дигар сохторҳое, ки меъморони Ҳахоманишӣ сохтаанд, дар сохтмони ин сохтор ягон маҳлул истифода нашудааст. Дар болои ин [[мақбара]] чуқурие мавҷуд аст, ки ба чаҳорчӯба монанд аст, ки эҳтимолан дар он ҷо сангиннавишт марбут ба он гузошта шудааст. Баландии воқеии сохтор чоруним метр аст ва дар дохили камераи он ҳавзи хурде мавҷуд аст. == Таърихи кашф ва муайян намудан == Мақбараи духтарро бори аввал бостоншиноси Белгия Луис Ванденберг кофтааст (به соли 1399 кашф шудааст. Худи Ванденберг бовар дошт, ки мақбараи духтар қабри [[Чишпиш]] ё [[Куруши I]] (аҷдоди [[Куруши Бузург]]) аст, аммо баъдан [[Алиризои Шопӯри Шаҳбозӣ|Алиризо Шопур Шоҳбозӣ]], яке аз [[Бостоншиносӣ|бостоншиносони]] бузурги эронӣ, онро қабри Куруши Кучак меҳисобид. Дар бораи ин мақбара тахминҳои зиёде мавҷуданд. Мақбараи [[Мондонои Модӣ|Мондонои Модӣ,]] модари Куруш, ё [[Ҳутусо|Ҳутусо,]] духтари Куруш ва маликаи Ҳахоманишӣ, яке аз тахминҳои дигар дар бораи ин ёдгорӣ аст. Мақбараи духтар соли 1376 бо рақами 1897 дар Ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст == Мутобиқати меъмории Мақбараи духтар бо қабри модари Сулаймон дар [[Посоргод]] == Шабеҳии меъмории Мақбараи духтар бо қабри мавҷуда дар Посоргод (қаблан ҳамчун қабри модари Сулаймон маъруф буд ва ба наздикӣ ба қабри [[Куруши Бузург|Куруши Ҳахоманишӣ]] нисбат дода шудааст) назаррас аст. Бо назардошти нисбат додани ҳарду қабр ба як зан дар гузориши кӯҳна (бо калимаҳои "духтар" ва "модар") ва бо назардошти эҳтимолияти баъзе муҳаққиқони муосир, ки қабри [[Посоргод]] дар асл қабри [[Косондон|Косондон,]] ҳамсари [[Куруши Бузург|Куруш]] буд, метавон гуфт, ки бо ин роҳ ва бар асоси ин мушоҳидаҳо, имкони нисбат додани Духтар ба духтари [[Косондон|Косондон,]] (яъне [[Ҳутусо|Ҳутусо,]] духтари [[Куруши Бузург]] ) тақвият меёбад. == Таъмир ва нигоҳдорӣ == Мақбараи Куруши Кучак дар аввали солҳои 1980-ум аз ҷониби гурӯҳи барқарорсозӣ таҳти роҳбарии Ҳасан Раҳсоз махсус таъмир ва барқарор карда шуд ва ба гуфтаи коршиносон, лоиҳаи Мақбараи Духтар яке аз корҳои муваффақи ин гурӯҳи барқарорсозӣ буд. Барои таъмир ва барқарор кардани мақбара, барқароркунандагон 24 порча сангро бардоштанд ва баъзе аз пораҳои ҷойивазшударо таъмир карданд ё онҳоро бо пораҳои нави санг иваз карданд. Навиштаҷотҳо дар биноҳо ва сохтмони хонаҳои деҳотӣ дар ҳудуди дараҷаи аввал ба ин макони таърихӣ вазъият ва намуди зоҳирии нохуш бахшидаанд. Аввалин дахолат аз ҷониби шӯъбаи барқи минтақавии вилоят бо насб кардани сутуни [[чароғ]] дар масофаи чор метр сурат гирифт. Дар [[соли 2012]] хабар дода шуд, ки мурғҳо, хурӯсҳо ва гӯсфандон дар дохили ин бино нигоҳ дошта мешаванд. == Нигораҳо == {{وسط‌چین}} <gallery> پرونده:Gur dokhtar 3.jpg|نمای پشت گور دختر پرونده:گور دختر.jpg|عکاس: علی غریبی در تاریخ ۱۲/۳/۱۳۹۶ پرونده:Gur Dokhtar2.jpg|نمایی از گور دختر </gallery> {{پایان}}<nowiki><gallery></nowiki> Gur dokhtar 3.jpg|نمای پشت گور دختر پرونده:گور دختر.jpg|عکاس: علی غریبی در تاریخ ۱۲/۳/۱۳۹۶ Gur Dokhtar2.jpg|نمایی از گور دختر <nowiki></gallery></nowiki> == Ҷусторҳои марбут == * [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Оромгоҳи Куруши Бузург]] * [[Тош-Куле]] * Тахти Говар * Мафеҷе * Мастаба * [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Оромгоҳи Куруши Бузург]] * [[Тош-Куле]] * Тахти Говар * Мафеҷе * Мастаба <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ|۲}} * Розӣ, Абдуллоҳ. ''Аз сулолаи Миёна то аз байн рафтани сулолаи Қоҷор'', нашри 6-ум, Чопхонаи Иқбол, 1984. ; Барои хондани минбаъда * Киён Рад, Ҳусейн. ''Қабри духтар'', нашриёти Навид, Шероз, 2010. {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Бушаҳр}}{{آرامگاه‌ها در ایران}} [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳои таърихии Шаҳристони Даштистон]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] ou9fn7udlbd0of8r8kkpxv0i054xhjk 1471461 1471460 2026-05-10T10:49:42Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1471461 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи духтар''' қабри сангии давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]] буда, дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" -и [[Шаҳристони Даштистон]] ҷойгир аст ва яке аз ҷойҳои намоёни вилояти Бушеҳр дар ҷануби [[Эрон]] аст. Маълум нест, ки ин ёдгорӣ [[қабр]] ё ёдгории кӣ аст, фарзияҳои гуногун, аз қабри Куруши Кучак то [[Чишпиш]], [[Куруши I]], [[Ҳутусо]], [[Мондонои Модӣ]] ё хоҳари [[Куруши Бузург]], пешниҳод шудаанд, аммо ҳеҷ яке аз онҳо қатъӣ нестанд. [[Алиризои Шопӯри Шаҳбозӣ|Шопур Шоҳбозӣ]] бовар дошт, ки ин бино қабри Куруши Кучак аст. Қабри духтар дар миёнаҳои солҳои 1380 таъмир карда шуд, аммо ҳоло дар ҳолати хеле бад партофта шудааст. Ин осор ҳамчун яке аз Ёдгориҳои миллии Эрон дар ۱۱ مرداد ۱۳۷۶ бо рақами бақайдгирии 1897 сабти ном шудааст. == Ҷойгоҳ == Мақбараи духтар дар дашти "Миёнкуҳи Пушт Пар" (дар лаҳҷаи мардуми ин минтақа Бозпар номида мешавад) дар ноҳияи Эрами [[Шаҳристони Даштистон]] дар Устони [[Устони Бушаҳр|Бушеҳр]] ҷойгир аст. Дар шарқи Гур Духтар, боқимондаҳои айвони Ардашири [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Сосониён]] низ дида мешаванд. Ёдгориҳои дигари давраи [[Ҳахоманишӣ]] дар Даштистон Қасри Чархоб, ки як километр ҷанубу ғарби [[Берозҷон]] ҷойгир аст, Қасри Санг сиёҳ ва Қасри Бардаксияҳ дар Даштистонро дар бар мегиранд. == Меъморӣ ва хусусиятҳо == [[Акс:Gur-i_Dokhtar,_południowa_strona.jpg|мини|Акси кӯҳнаи Мақбараи духтар.]] Мақбара ба услуби Оромгоҳи [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Куруши Бузург]] сохта шудааст, аммо дар миқёси хурдтар ва шифти он ба мақбараи [[Куруши Бузург]] монанд аст. [[Бостоншиносӣ|Бостоншиносон]] тасдиқ кардаанд, ки ин кор ба соли 600 пеш аз милод, ба давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]], тааллуқ дорад. Тамоми сохтор аз 24 пора санги андозаҳои гуногун сохта шудааст, ки бо пайвандҳои кабӯтаршакл ба ҳам пайваст шудаанд. Бар хилофи дигар сохторҳое, ки меъморони Ҳахоманишӣ сохтаанд, дар сохтмони ин сохтор ягон маҳлул истифода нашудааст. Дар болои ин [[мақбара]] чуқурие мавҷуд аст, ки ба чаҳорчӯба монанд аст, ки эҳтимолан дар он ҷо сангиннавишт марбут ба он гузошта шудааст. Баландии воқеии сохтор чоруним метр аст ва дар дохили камераи он ҳавзи хурде мавҷуд аст. == Таърихи кашф ва муайян намудан == Мақбараи духтарро бори аввал бостоншиноси Белгия Луис Ванденберг кофтааст (به соли 1399 кашф шудааст. Худи Ванденберг бовар дошт, ки мақбараи духтар қабри [[Чишпиш]] ё [[Куруши I]] (аҷдоди [[Куруши Бузург]]) аст, аммо баъдан [[Алиризои Шопӯри Шаҳбозӣ|Алиризо Шопур Шоҳбозӣ]], яке аз [[Бостоншиносӣ|бостоншиносони]] бузурги эронӣ, онро қабри Куруши Кучак меҳисобид. Дар бораи ин мақбара тахминҳои зиёде мавҷуданд. Мақбараи [[Мондонои Модӣ|Мондонои Модӣ,]] модари Куруш, ё [[Ҳутусо|Ҳутусо,]] духтари Куруш ва маликаи Ҳахоманишӣ, яке аз тахминҳои дигар дар бораи ин ёдгорӣ аст. Мақбараи духтар соли 1376 бо рақами 1897 дар Ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст == Мутобиқати меъмории Мақбараи духтар бо қабри модари Сулаймон дар [[Посоргод]] == Шабеҳии меъмории Мақбараи духтар бо қабри мавҷуда дар Посоргод (қаблан ҳамчун қабри модари Сулаймон маъруф буд ва ба наздикӣ ба қабри [[Куруши Бузург|Куруши Ҳахоманишӣ]] нисбат дода шудааст) назаррас аст. Бо назардошти нисбат додани ҳарду қабр ба як зан дар гузориши кӯҳна (бо калимаҳои "духтар" ва "модар") ва бо назардошти эҳтимолияти баъзе муҳаққиқони муосир, ки қабри [[Посоргод]] дар асл қабри [[Косондон|Косондон,]] ҳамсари [[Куруши Бузург|Куруш]] буд, метавон гуфт, ки бо ин роҳ ва бар асоси ин мушоҳидаҳо, имкони нисбат додани Духтар ба духтари [[Косондон|Косондон,]] (яъне [[Ҳутусо|Ҳутусо,]] духтари [[Куруши Бузург]] ) тақвият меёбад. == Таъмир ва нигоҳдорӣ == Мақбараи Куруши Кучак дар аввали солҳои 1980-ум аз ҷониби гурӯҳи барқарорсозӣ таҳти роҳбарии Ҳасан Раҳсоз махсус таъмир ва барқарор карда шуд ва ба гуфтаи коршиносон, лоиҳаи Мақбараи Духтар яке аз корҳои муваффақи ин гурӯҳи барқарорсозӣ буд. Барои таъмир ва барқарор кардани мақбара, барқароркунандагон 24 порча сангро бардоштанд ва баъзе аз пораҳои ҷойивазшударо таъмир карданд ё онҳоро бо пораҳои нави санг иваз карданд. Навиштаҷотҳо дар биноҳо ва сохтмони хонаҳои деҳотӣ дар ҳудуди дараҷаи аввал ба ин макони таърихӣ вазъият ва намуди зоҳирии нохуш бахшидаанд. Аввалин дахолат аз ҷониби шӯъбаи барқи минтақавии вилоят бо насб кардани сутуни [[чароғ]] дар масофаи чор метр сурат гирифт. Дар [[соли 2012]] хабар дода шуд, ки мурғҳо, хурӯсҳо ва гӯсфандон дар дохили ин бино нигоҳ дошта мешаванд. == Нигораҳо == <gallery> Акс:Gur dokhtar 3.jpg|نمای پشت گور دختر Акс:Gur Dokhtar2.jpg|نمایی از گور دختر </gallery> <nowiki></gallery></nowiki> == Ҷусторҳои марбут == * [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Оромгоҳи Куруши Бузург]] * [[Тош-Куле]] * Тахти Говар * Мафеҷе * Мастаба == Адабиёт == * Розӣ, Абдуллоҳ. ''Аз сулолаи Миёна то аз байн рафтани сулолаи Қоҷор'', нашри 6-ум, Чопхонаи Иқбол, 1984. ; Барои хондани минбаъда * Киён Рад, Ҳусейн. ''Қабри духтар'', нашриёти Навид, Шероз, 2010. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Бушаҳр}} [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳои таърихии Шаҳристони Даштистон]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] o10lcc9rvkc4y69wxq3jfska07hfu9d 0 331306 1471410 2026-05-10T04:03:48Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1471410 wikitext text/x-wiki #равона [[Изҳори ҳамдардӣ]] jvm0hixmby7kxr3mbzgioty00v9o6xg 0 331307 1471411 2026-05-10T04:06:57Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1471411 wikitext text/x-wiki #равона [[Изҳори ҳамдардӣ]] jvm0hixmby7kxr3mbzgioty00v9o6xg 0 331308 1471425 2026-05-10T05:28:30Z Шухрат Саъдиев 5132 Шухрат Саъдиев moved page [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар суез]] to [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс]]: ивази ном 1471425 wikitext text/x-wiki #равона [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс]] s2eahlwfokzjgu00dscjkgrzhteswld 0 331309 1471433 2026-05-10T05:57:27Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:uk:Special:Redirect/revision/41967739|Гробниця Дарія I]]" сохта шудааст 1471433 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Модуль:Картка/styles.css"></templatestyles>{{Ҷои таърихӣ}}'''Мақбараи Дориюши I''' ( {{Lang-fa|آرامگاه داریوش یکم}} ) — макони дафни подшоҳи форсӣ [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузург,]] яке аз мақбараҳои подшоҳони сулолаи [[Ҳахоманишиён]] . == Таърих == Мақбараи Дориюши Бузург дар макони бостоншиносии [[Нақши Рустам]] ҷойгир аст, ки муқаддас ба ҳисоб меравад ва бо кандакориҳои сангӣ ва мақбараҳои шоҳонааш машҳур аст ва дар масофаи 6 км (3 мил) дуртар шимолтар аз [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] ҷойгир аст.&nbsp; Мақбара шакли салибро дорад. Он дар санги нафис [[кандакорӣ]] шудааст, ин тақлиди релефи намои қасри шоҳӣ аст, ки бо сутун иҳота шудааст. Кандакорон бо маҳорат нақшаи капиталҳои бисёрқабата, портали кандакории хонаи хаёлӣ, релефи дуошёна бо фигураҳои дарбориён Гобриа ва Аспантин ва ҳатто ҳайкалҳо дар бомро аз нав сохтаанд. [[Арк]]<nowiki/>и росткунҷа ба утоқе кушода мешавад, ки дар замонҳои қадим қасри [[Подшоҳ (унвон)|подшоҳ]] ҷойгир буд. [[Дориюши I]] дар пеши қурбонгоҳи [[оташ]] тасвир шудааст, дар поёни он тасвирҳои шахсони дастгирикунандаи ӯ, ба монанди релефҳои Персеполис, ҷойгир шудаанд. Вақти дақиқи сохтани [[мақбара]] маълум нест. Гумон меравад, ки он дар замони зиндагии [[Дориюши Бузург|Дориюши I]] сохта шудааст. Эҳтимол, ҳунармандоне, ки дар [[Тахти Ҷамшед|Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] ва [[Посоргод]] [[қаср]]<nowiki/>ҳо, гумбадҳо ва [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар суез|сангнавиштҳои кандакорӣ]] месохтанд, дар ин ҷо кор мекарданд. Дар аввал, ин корро [[Виштосп]], падари подшоҳ, роҳбарӣ мекард. Ба гуфтаи таърихшинос Ктесиас аз Книд, ӯ ҳангоми сохтани мақбара вафот кардааст. Дар ҷое дар аввали асри V пеш аз милод, дар давраи ҳаёти [[Дориюши I]], шояд пеш аз маргаш. Он барои қабрҳои баъдӣ намуна гардид.&nbsp;— Дорои II ва [[Дорои III]]. == Тавсиф == [[Акс:DNa_Inscription_Dārayavauš.jpg|чап|мини|270x270пкс|{{Center|<nowiki>Номи[[Дориюши Бузург дар сангнавиштаҳои қадима </nowiki>''Dārayavauš'' ({{wikt-lang|peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁}})}}]] Даромадгоҳи мақбара дар маркази «салиб» сохта шудааст ва худи мақбара як ҳуҷраи хурде бо санги хокими қадимаи форсӣ мебошад. Шуои уфуқӣ дар ҳар як пештоқи мақбара нусхаи дақиқи даромадгоҳи қасри шоҳии пойтахти қадимаи [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] мебошад. Дар кунҷи болоии чап номҳои [[халқ]]<nowiki/>ҳои забтшуда кандакорӣ шудаанд. Пас аз он ки Форс аз ҷониби Искандари Мақдунӣ забт карда шуд, мақбара хароб шуд ва тадриҷан комилан тарк карда шуд. == Манбаъ == * {{Commonscat-inline|Tomb of Darius I}} * [http://www.livius.org/articles/place/naqs-e-rustam/naqs-e-rustam-photos/naqs-e-rustam-achaemenid-tomb-iii/?%7C Tomb of Darius the Great] * [http://www.iranicaonline.org/articles/naqs-e-rostam%7C NAQŠ-E ROSTAM]  {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Табрезҳо]] [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии ЮНЕСКО дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 8fqkjc42y34wa58gmvpmh5wiac9h4yc 1471434 1471433 2026-05-10T06:01:40Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ 1471434 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи Дориюши I''' ( {{Lang-fa|آرامگاه داریوش یکم}} ) — макони дафни подшоҳи форсӣ [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузург]], яке аз мақбараҳои подшоҳони сулолаи [[Ҳахоманишиён]]. == Таърих == Мақбараи Дориюши Бузург дар макони бостоншиносии [[Нақши Рустам]] ҷойгир аст, ки муқаддас ба ҳисоб меравад ва бо кандакориҳои сангӣ ва мақбараҳои шоҳонааш машҳур аст ва дар масофаи 6 км (3 мил) дуртар шимолтар аз [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] ҷойгир аст.&nbsp; Мақбара шакли салибро дорад. Он дар санги нафис [[кандакорӣ]] шудааст, ин тақлиди релефи намои қасри шоҳӣ аст, ки бо сутун иҳота шудааст. Кандакорон бо маҳорат нақшаи капиталҳои бисёрқабата, портали кандакории хонаи хаёлӣ, релефи дуошёна бо фигураҳои дарбориён Гобриа ва Аспантин ва ҳатто ҳайкалҳо дар бомро аз нав сохтаанд. [[Арк]]<nowiki/>и росткунҷа ба утоқе кушода мешавад, ки дар замонҳои қадим қасри [[Подшоҳ (унвон)|подшоҳ]] ҷойгир буд. [[Дориюши I]] дар пеши қурбонгоҳи [[оташ]] тасвир шудааст, дар поёни он тасвирҳои шахсони дастгирикунандаи ӯ, ба монанди релефҳои Персеполис, ҷойгир шудаанд. Вақти дақиқи сохтани [[мақбара]] маълум нест. Гумон меравад, ки он дар замони зиндагии [[Дориюши Бузург|Дориюши I]] сохта шудааст. Эҳтимол, ҳунармандоне, ки дар [[Тахти Ҷамшед|Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] ва [[Посоргод]] [[қаср]]<nowiki/>ҳо, гумбадҳо ва [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар суез|сангнавиштҳои кандакорӣ]] месохтанд, дар ин ҷо кор мекарданд. Дар аввал, ин корро [[Виштосп]], падари подшоҳ, роҳбарӣ мекард. Ба гуфтаи таърихшинос Ктесиас аз Книд, ӯ ҳангоми сохтани мақбара вафот кардааст. Дар ҷое дар аввали асри V пеш аз милод, дар давраи ҳаёти [[Дориюши I]], шояд пеш аз маргаш. Он барои қабрҳои баъдӣ &nbsp;— Дорои II ва [[Дорои III]] намуна гардид.. == Тавсиф == [[Акс:DNa_Inscription_Dārayavauš.jpg|чап|мини|270x270пкс|{{Center|<nowiki>Номи[[Дориюши Бузург дар сангнавиштаҳои қадима </nowiki>''Dārayavauš'' ({{wikt-lang|peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁}})}}]] Даромадгоҳи мақбара дар маркази «салиб» сохта шудааст ва худи мақбара як ҳуҷраи хурде бо санги хокими қадимаи форсӣ мебошад. Шуои уфуқӣ дар ҳар як пештоқи мақбара нусхаи дақиқи даромадгоҳи қасри шоҳии пойтахти қадимаи [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] мебошад. Дар кунҷи болоии чап номҳои [[халқ]]<nowiki/>ҳои забтшуда кандакорӣ шудаанд. Пас аз он ки Форс аз ҷониби [[Искандари Мақдунӣ]] забт карда шуд, мақбара хароб шуд ва тадриҷан комилан тарк карда шуд. == Манбаъ == * [http://www.livius.org/articles/place/naqs-e-rustam/naqs-e-rustam-photos/naqs-e-rustam-achaemenid-tomb-iii/?%7C Tomb of Darius the Great] * [http://www.iranicaonline.org/articles/naqs-e-rostam%7C NAQŠ-E ROSTAM]  {{Commonscat-inline|Tomb of Darius I}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Табрезҳо]] [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии ЮНЕСКО дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] glsyslqhxvvvmm8n40yp7mwo5jbx0ap 1471451 1471434 2026-05-10T10:10:59Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471451 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи Дориюши I''' ( {{Lang-fa|آرامگاه داریوش یکم}} ) — макони дафни подшоҳи форсӣ [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузург]], яке аз мақбараҳои подшоҳони сулолаи [[Ҳахоманишиён]]. == Таърих == Мақбараи Дориюши Бузург дар макони бостоншиносии [[Нақши Рустам]] ҷойгир аст, ки муқаддас ба ҳисоб меравад ва бо кандакориҳои сангӣ ва мақбараҳои шоҳонааш машҳур аст ва дар масофаи 6 км (3 мил) дуртар шимолтар аз [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] ҷойгир аст.&nbsp; Мақбара шакли салибро дорад. Он дар санги нафис [[кандакорӣ]] шудааст, ин тақлиди релефи намои қасри шоҳӣ аст, ки бо сутун иҳота шудааст. Кандакорон бо маҳорат нақшаи капиталҳои бисёрқабата, портали кандакории хонаи хаёлӣ, релефи дуошёна бо фигураҳои дарбориён Гобриа ва Аспантин ва ҳатто ҳайкалҳо дар бомро аз нав сохтаанд. [[Арк]]<nowiki/>и росткунҷа ба утоқе кушода мешавад, ки дар замонҳои қадим қасри [[Подшоҳ (унвон)|подшоҳ]] ҷойгир буд. [[Дориюши I]] дар пеши қурбонгоҳи [[оташ]] тасвир шудааст, дар поёни он тасвирҳои шахсони дастгирикунандаи ӯ, ба монанди релефҳои Персеполис, ҷойгир шудаанд. Вақти дақиқи сохтани [[мақбара]] маълум нест. Гумон меравад, ки он дар замони зиндагии [[Дориюши Бузург|Дориюши I]] сохта шудааст. Эҳтимол, ҳунармандоне, ки дар [[Тахти Ҷамшед|Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] ва [[Посоргод]] [[қаср]]<nowiki/>ҳо, гумбадҳо ва [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар суез|сангнавиштҳои кандакорӣ]] месохтанд, дар ин ҷо кор мекарданд. Дар аввал, ин корро [[Виштосп]], падари подшоҳ, роҳбарӣ мекард. Ба гуфтаи таърихшинос Ктесиас аз Книд, ӯ ҳангоми сохтани мақбара вафот кардааст. Дар ҷое дар аввали асри V пеш аз милод, дар давраи ҳаёти [[Дориюши I]], шояд пеш аз маргаш. Он барои қабрҳои баъдӣ &nbsp;— Дорои II ва [[Дорои III]] намуна гардид.. == Тавсиф == [[Акс:DNa_Inscription_Dārayavauš.jpg|чап|мини|270x270пкс|{{Center|<nowiki>Номи[[Дориюши Бузург дар сангнавиштаҳои қадима </nowiki>''Dārayavauš'' ({{wikt-lang|peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁}})}}]] Даромадгоҳи мақбара дар маркази «салиб» сохта шудааст ва худи мақбара як ҳуҷраи хурде бо санги хокими қадимаи форсӣ мебошад. Шуои уфуқӣ дар ҳар як пештоқи мақбара нусхаи дақиқи даромадгоҳи қасри шоҳии пойтахти қадимаи [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] мебошад. Дар кунҷи болоии чап номҳои [[халқ]]<nowiki/>ҳои забтшуда кандакорӣ шудаанд. Пас аз он ки Форс аз ҷониби [[Искандари Мақдунӣ]] забт карда шуд, мақбара хароб шуд ва тадриҷан комилан тарк карда шуд. == Манбаъ == * [http://www.livius.org/articles/place/naqs-e-rustam/naqs-e-rustam-photos/naqs-e-rustam-achaemenid-tomb-iii/?%7C Tomb of Darius the Great] * [http://www.iranicaonline.org/articles/naqs-e-rostam%7C NAQŠ-E ROSTAM]  {{Commonscat-inline|Tomb of Darius I}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Табрезҳо]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]] m6yocspkz4g5s9nw6ssyyh07gx7a6ff 1471452 1471451 2026-05-10T10:12:01Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Тавсиф */ 1471452 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи Дориюши I''' ( {{Lang-fa|آرامگاه داریوش یکم}} ) — макони дафни подшоҳи форсӣ [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузург]], яке аз мақбараҳои подшоҳони сулолаи [[Ҳахоманишиён]]. == Таърих == Мақбараи Дориюши Бузург дар макони бостоншиносии [[Нақши Рустам]] ҷойгир аст, ки муқаддас ба ҳисоб меравад ва бо кандакориҳои сангӣ ва мақбараҳои шоҳонааш машҳур аст ва дар масофаи 6 км (3 мил) дуртар шимолтар аз [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] ҷойгир аст.&nbsp; Мақбара шакли салибро дорад. Он дар санги нафис [[кандакорӣ]] шудааст, ин тақлиди релефи намои қасри шоҳӣ аст, ки бо сутун иҳота шудааст. Кандакорон бо маҳорат нақшаи капиталҳои бисёрқабата, портали кандакории хонаи хаёлӣ, релефи дуошёна бо фигураҳои дарбориён Гобриа ва Аспантин ва ҳатто ҳайкалҳо дар бомро аз нав сохтаанд. [[Арк]]<nowiki/>и росткунҷа ба утоқе кушода мешавад, ки дар замонҳои қадим қасри [[Подшоҳ (унвон)|подшоҳ]] ҷойгир буд. [[Дориюши I]] дар пеши қурбонгоҳи [[оташ]] тасвир шудааст, дар поёни он тасвирҳои шахсони дастгирикунандаи ӯ, ба монанди релефҳои Персеполис, ҷойгир шудаанд. Вақти дақиқи сохтани [[мақбара]] маълум нест. Гумон меравад, ки он дар замони зиндагии [[Дориюши Бузург|Дориюши I]] сохта шудааст. Эҳтимол, ҳунармандоне, ки дар [[Тахти Ҷамшед|Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] ва [[Посоргод]] [[қаср]]<nowiki/>ҳо, гумбадҳо ва [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар суез|сангнавиштҳои кандакорӣ]] месохтанд, дар ин ҷо кор мекарданд. Дар аввал, ин корро [[Виштосп]], падари подшоҳ, роҳбарӣ мекард. Ба гуфтаи таърихшинос Ктесиас аз Книд, ӯ ҳангоми сохтани мақбара вафот кардааст. Дар ҷое дар аввали асри V пеш аз милод, дар давраи ҳаёти [[Дориюши I]], шояд пеш аз маргаш. Он барои қабрҳои баъдӣ &nbsp;— Дорои II ва [[Дорои III]] намуна гардид.. == Тавсиф == [[Акс:DNa_Inscription_Dārayavauš.jpg|чап|мини|270x270пкс|{{Center|<nowiki>Номи Дориюши Бузург дар сангнавиштаҳои қадима </nowiki>''Dārayavauš'' ({{wikt-lang|peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁}})}}]] Даромадгоҳи мақбара дар маркази «салиб» сохта шудааст ва худи мақбара як ҳуҷраи хурде бо санги хокими қадимаи форсӣ мебошад. Шуои уфуқӣ дар ҳар як пештоқи мақбара нусхаи дақиқи даромадгоҳи қасри шоҳии пойтахти қадимаи [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] мебошад. Дар кунҷи болоии чап номҳои [[халқ]]<nowiki/>ҳои забтшуда кандакорӣ шудаанд. Пас аз он ки Форс аз ҷониби [[Искандари Мақдунӣ]] забт карда шуд, мақбара хароб шуд ва тадриҷан комилан тарк карда шуд. == Манбаъ == * [http://www.livius.org/articles/place/naqs-e-rustam/naqs-e-rustam-photos/naqs-e-rustam-achaemenid-tomb-iii/?%7C Tomb of Darius the Great] * [http://www.iranicaonline.org/articles/naqs-e-rostam%7C NAQŠ-E ROSTAM]  {{Commonscat-inline|Tomb of Darius I}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Табрезҳо]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]] mrsis4jraqh85wdnjh1ut3kyimfpag1 1471456 1471452 2026-05-10T10:19:30Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Манбаъ */ гурӯҳбандӣ 1471456 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи Дориюши I''' ( {{Lang-fa|آرامگاه داریوش یکم}} ) — макони дафни подшоҳи форсӣ [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузург]], яке аз мақбараҳои подшоҳони сулолаи [[Ҳахоманишиён]]. == Таърих == Мақбараи Дориюши Бузург дар макони бостоншиносии [[Нақши Рустам]] ҷойгир аст, ки муқаддас ба ҳисоб меравад ва бо кандакориҳои сангӣ ва мақбараҳои шоҳонааш машҳур аст ва дар масофаи 6 км (3 мил) дуртар шимолтар аз [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] ҷойгир аст.&nbsp; Мақбара шакли салибро дорад. Он дар санги нафис [[кандакорӣ]] шудааст, ин тақлиди релефи намои қасри шоҳӣ аст, ки бо сутун иҳота шудааст. Кандакорон бо маҳорат нақшаи капиталҳои бисёрқабата, портали кандакории хонаи хаёлӣ, релефи дуошёна бо фигураҳои дарбориён Гобриа ва Аспантин ва ҳатто ҳайкалҳо дар бомро аз нав сохтаанд. [[Арк]]<nowiki/>и росткунҷа ба утоқе кушода мешавад, ки дар замонҳои қадим қасри [[Подшоҳ (унвон)|подшоҳ]] ҷойгир буд. [[Дориюши I]] дар пеши қурбонгоҳи [[оташ]] тасвир шудааст, дар поёни он тасвирҳои шахсони дастгирикунандаи ӯ, ба монанди релефҳои Персеполис, ҷойгир шудаанд. Вақти дақиқи сохтани [[мақбара]] маълум нест. Гумон меравад, ки он дар замони зиндагии [[Дориюши Бузург|Дориюши I]] сохта шудааст. Эҳтимол, ҳунармандоне, ки дар [[Тахти Ҷамшед|Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] ва [[Посоргод]] [[қаср]]<nowiki/>ҳо, гумбадҳо ва [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар суез|сангнавиштҳои кандакорӣ]] месохтанд, дар ин ҷо кор мекарданд. Дар аввал, ин корро [[Виштосп]], падари подшоҳ, роҳбарӣ мекард. Ба гуфтаи таърихшинос Ктесиас аз Книд, ӯ ҳангоми сохтани мақбара вафот кардааст. Дар ҷое дар аввали асри V пеш аз милод, дар давраи ҳаёти [[Дориюши I]], шояд пеш аз маргаш. Он барои қабрҳои баъдӣ &nbsp;— Дорои II ва [[Дорои III]] намуна гардид.. == Тавсиф == [[Акс:DNa_Inscription_Dārayavauš.jpg|чап|мини|270x270пкс|{{Center|<nowiki>Номи Дориюши Бузург дар сангнавиштаҳои қадима </nowiki>''Dārayavauš'' ({{wikt-lang|peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁}})}}]] Даромадгоҳи мақбара дар маркази «салиб» сохта шудааст ва худи мақбара як ҳуҷраи хурде бо санги хокими қадимаи форсӣ мебошад. Шуои уфуқӣ дар ҳар як пештоқи мақбара нусхаи дақиқи даромадгоҳи қасри шоҳии пойтахти қадимаи [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] мебошад. Дар кунҷи болоии чап номҳои [[халқ]]<nowiki/>ҳои забтшуда кандакорӣ шудаанд. Пас аз он ки Форс аз ҷониби [[Искандари Мақдунӣ]] забт карда шуд, мақбара хароб шуд ва тадриҷан комилан тарк карда шуд. == Манбаъ == * [http://www.livius.org/articles/place/naqs-e-rustam/naqs-e-rustam-photos/naqs-e-rustam-achaemenid-tomb-iii/?%7C Tomb of Darius the Great] * [http://www.iranicaonline.org/articles/naqs-e-rostam%7C NAQŠ-E ROSTAM]  {{Commonscat-inline|Tomb of Darius I}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]] 1ggjd1nktpa410w1hrb5w97wpy6p6b8 14 331310 1471435 2026-05-10T06:03:08Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1471435 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии ЮНЕСКО аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] jw7vp4yl0h6pzd0hboduikpv1kjq2mi 1471436 1471435 2026-05-10T06:05:58Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471436 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии ЮНЕСКО аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] 9frd896sz1fiz2wjfkb00b59bn4nfj3 1471437 1471436 2026-05-10T06:06:36Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Нақши Рустам]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471437 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии ЮНЕСКО аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Нақши Рустам]] q7e5p04jspb0kk21w2qlfq5cmg3muo5 1471438 1471437 2026-05-10T06:15:41Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1471438 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Ёдгории ҷаҳонии ЮНЕСКО аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Нақши Рустам]] h7xid2d7594bojrcqtioby5w1a59knn 1471439 1471438 2026-05-10T06:18:27Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471439 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] i6uc2qw9lmwysmv8lusqiyo8edm5dd2 1471440 1471439 2026-05-10T06:21:31Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии бақайдгирифташуда]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1471440 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии бақайдгирифташуда]] 9e9wr7xms5ysbldwdjq51p7ki944syt 14 331311 1471441 2026-05-10T06:23:35Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471441 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Мероси бақайдгирифташуда]] 3vu83ye0hqok0h9j8x68soyd2n746ki 14 331312 1471442 2026-05-10T06:30:35Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471442 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангӣ]] [[Гурӯҳ:Мамнӯъгоҳҳои таърихӣ]] ed8c6fho8qf1l0yepv9eg4618ia9s1o 14 331313 1471443 2026-05-10T06:39:53Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1471443 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангӣ]] [[Гурӯҳ:Таърих аз рӯи мавзӯъ]] [[Гурӯҳ:Ҳифз ва барқарорсозии мероси фарҳангӣ]] ab7pz6rvor0d99xjj4sc9ag9iq87k9b 0 331314 1471445 2026-05-10T08:10:53Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/41051330|فهرست برنامه مشاهیر ایران در یونسکو]]" сохта шудааст 1471445 wikitext text/x-wiki   '''Феҳристи шахсиятҳои машҳури эронӣ дар ЮНЕСКО -''' феҳристи чорабиниҳоест, ки ба шахсиятҳои машҳури эронӣ алоқаманданд. Барномаи шахсиятҳои машҳури [[ЮНЕСКО]] яке аз якчанд барномаҳои ин созмон барои сабти асарҳо, шахсиятҳо ва рӯйдодҳои моддӣ ва ғайримоддии кишварҳои узв мебошад. Бақайдгирии осор ва ҳазорсолаи чеҳраҳои машҳури илму адаб ва чорабиниҳои фарҳангӣ, илмӣ ва бадеӣ дар рӯихати чеҳраҳо ва чорабиниҳои илмӣ, фарҳангӣ ва бадеии ҷаҳонӣ, ки аз соли 1965 оғоз шуда буд ва яке аз шартҳои қабули он ин аст, ки кишвар ё кишварҳои пешниҳодкунанда бояд чорабиниҳо ва барномаҳои сатҳи миллиро ба муносибати аср ё ҳазорсолаи дилхоҳ пешбинӣ карда бошанд ва чораҳои зарурии молиро барои баргузории ин чорабиниҳо ва барномаҳо омода карда бошанд ва чеҳра ё чорабинии муаррифишуда бояд инъикоси ормонҳо, арзишҳо ва гуногунии фарҳангӣ бошад. [ Ҳадафи ин барнома '''муаррифӣ ва эътирофи саҳм ва нақши муассир ва бунёдии шахсиятҳо ва чорабиниҳои кишварҳо дар ғанӣ гардонидани мутақобилаи фарҳангҳо, мусоидат ба тафоҳуми фарҳангӣ, густариши муносибатҳои байналмилалӣ ва мусоидат ба барқарорсозии сулҳ мебошад''' . Ҳар ду сол, дар арафаи Конфронси генералии худ, [[ЮНЕСКО]] аз ҳамаи давлатҳои узв ва аъзои вобаста даъват мекунад, ки як аср ё ҳазорсолаи шахсиятҳои фарҳангӣ, илмӣ ва бадеии худ (таваллуд, марг, фаъолият) ва чорабиниҳои фарҳангӣ, илмӣ ва бадеии худро (санаи рух додан), ки ба дусолагии навбатии созмон мувофиқат мекунанд, барои сабти ном ба Феҳристи ЮНЕСКО пешниҳод кунанд. Пешниҳоди кишварҳо пас аз баррасӣ дар Конфронси генералии ЮНЕСКО тасдиқ карда мешавад ва расман ба ҳамаи кишварҳо эълон карда мешавад. == Феҳрист == соҳо {| class="wikitable sortable" |# !Унвони рӯйдод !Шахсият !Пеша !Сол !Нигора |- |1 |тав.ҳазорумин сол |Ибни Сино | фалсафа ва пизишкӣ |[[Соли 1980]] |[[Акс:Avicenna_TajikistanP17-20Somoni-1999_(cropped).png|марказ|121x121пкс]] |- |۲ |ҳаштодумин сол тав |[[Саъдӣ|Саъдӣ Шерозӣозӣشیراز]] |[[Шоир]] |[[Соли 1984]] |[[Акс:The_tomb_of_Saadi_1.jpg|марказ|100x100пкс]] |- |۳ |نهصدمین سال تولد |[[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|ابوحامد محمد غزالی]] |فیلسوف و دانشمند |۱۹۸۵ |[[Акс:Haruniyeh.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |۴ |نهصدمین سال وفات |[[Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ|خواجه عبدالله انصاری]] |[[Ирфон|عارف]] |[[Соли 1989|۱۹۸۹]] |[[Акс:Herat_Ansari_tomb.jpg|марказ|114x114пкс]] |- |۵ |ششصدمین سال وفات |[[Ҳофиз|حافظ شیرازی]] |شاعر |۱۹۸۹ |[[Акс:Hafizie1.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |۶ |هزارمین سال گردآوری |نسخه برجسته خطی [[Шоҳнома|شاهنامه]] | |[[Соли 1990|۱۹۹۰]] | |- |۷ |چهارصدمین سال تولد |[[Соиби Табрезӣ|صائب تبریزی]] |شاعر |[[Соли 1995|۱۹۹۵]] | |- |۸ |نهصدمین سال وفات |[[Умари Хайём|خیام]] |شاعر، دانشمند |[[Соли 1996|۱۹۹۶]] |[[Акс:Omar_Khayyam2.JPG|марказ|148x148пкс]] |- |۹ |ششصدمین سال تولد |[[Абдурраҳмони Ҷомӣ|عبدالرحمان محمد جامی]] |شاعر و [[Адабиёт|ادیب]] |۱۹۹۶ |[[Акс:Jami_Tomb.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |۱۰ |صدمین سال تولد |[[Нимо Юшиҷ|نیما یوشیج]] |[[Падар|پدر]] شعر نو [[Забони форсӣ|فارسی]] |۱۹۹۶ |[[Акс:Nima_Yushij_-_Original.jpg|марказ|116x116пкс]] |- |۱۱ |سیصدمین سال وفات |محمدباقر مجلسی |دانشمند |۱۹۹۸ |[[Акс:Portrait_of_Allamah_Majlisi.jpg|марказ|158x158пкс]] |- |۱۲ |هزارمین سال وفات |[[Абулвафои Бузҷонӣ|ابوالوفا محمد بوزجانی]] |[[Риёзидон|ریاضی‌دان]] و [[Ахтаршиносӣ|منجم]] |[[Соли 1998|۱۹۹۸]] |[[Акс:Buzjani,_the_Persian.jpg|марказ|144x144пкс]] |- |۱۳ |صد و پنجاهمین سال وفات |امیرکبیر |[[Сиёсатмадор|سیاست‌مدار]] |۲۰۰۱ |[[Акс:AmirKabir_naghashbashi.jpg|марказ|133x133пкс]] |- |۱۴ |هشتصدمین سال تولد |[[Насируддини Тӯсӣ|خواجه نصیرالدین طوسی]] |دانشمند |[[Соли 2001|۲۰۰۱]] | |- |۱۵ |صدمین سال تولد |ابوالحسن صبا |[[Мусиқӣ|موسیقیدان]] |[[Соли 2002|۲۰۰۲]] |[[Акс:Abolhasan-Saba.jpg|марказ|161x161пкс]] |- |۱۶ |هزارمین سال تولد |حکیم [[Носири Хусрав|ناصرخسرو]] |شاعر |[[Соли 2003|۲۰۰۳]] | |- |۱۷ |نهصدوپنجاهمین سال تولد |امام محمد غزالی |فیلسوف بزرگ ایرانی |[[Соли 2008|۲۰۰۸]]-[[Соли 2009|۲۰۰۹]] | |- |۱۸ |چهارصدمین سال وفات |[[Баҳоуддини Омилӣ|شیخ بهایی]] |دانشمند، ریاضیدان، منجم و [[Меъмор|معمار]] |[[Соли 2008|۲۰۰۸]]-[[Соли 2009|۲۰۰۹]] |[[پرونده:Sheik_bahayi.jpg|марказ|100x100пкс]] |- |۱۹ |هزارمین سال [[Тадвини филм|تدوین]] |[[Шоҳнома|شاهنامه]] | |۲۰۱۰–۲۰۱۱ | |- |۲۰ |هفتصدوپنجاهمین سال زندگی فعال<ref name="unesco.org" /> |[[Насируддини Тӯсӣ|خواجه نصیرالدین طوسی]] |دانشمند |۲۰۱۱ | |- |۲۱ |هفتصمدمین سال وفات<ref name="unesco.org" /> |[[Қутбуддини Шерозӣ|قطب‌الدین شیرازی]] |دانشمند |۲۰۱۱ |[[Акс:Ghotb2.jpg|марказ|137x137пкс]] |- |۲۲ |هزارودویست و پنجاهمین سال تولد |[[Себавайҳ|سیبویه]] |دانشمند انسان شناس |۲۰۱۱ |[[Акс:Sibuye2.jpg|марказ|100x100пкс]] |- |۲۳ |پانصدمین سالگرد دستاوردها |[[Бирҷандӣ|مولانا عبدالعلی بیرجندی]] |نجوم |۲۰۱۲ |[[Акс:Birjandimanuscript.jpg|марказ|165x165пкс|دست نوشته‌ای از بیرجندی]] |- |۲۴ |هزاروصدمین سال <ref name="ReferenceA" /> |تألیف کتاب [[علائق النفیسه]] توسط [[Ибни Руста|ابن رسته]] |[[Ҷуғрофиё|جغرافیا]] |۲۰۱۳ | |- |۲۵ |هزارمین سال دستاوردها |[[Абусаид Абулхайр|ابوسعید ابوالخیر]] |شعر و عرفان |۲۰۱۳ |[[پرونده:Abousaeid-abolkher-e-meyhani-mehneh.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |۲۶ |هزارمین سال گردآوری <ref name="ReferenceA" /> |[[Ал-Қонун|کتاب قانون]] ابن سینا |پزشکی |[[Соли 2013|۲۰۱۳]] |[[Акс:Avicenna_TajikistanP17-20Somoni-1999_(cropped).png|марказ|121x121пкс]] |- |۲۷ |هفتصدمین سال تولد |[[Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ|میر سید علی همدانی]] |عارف و ادیب بزرگ ایرانی |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ | |- |۲۸ |ششصدمین سال زندگی |[[Абдулқодири Мароғаӣ|عبدالقادر مراغه‌ای]] |اولین ردیف‌نویس موسیقی اصیل ایرانی |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ |[[پرونده:عبدالقادر_مراغی.JPG|марказ|133x133пкс]] |- |۲۹ |هشتصدمین سال تولد |[[Фахруддин Ироқӣ|فخرالدین عراقی]] |شاعر و ادیب |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ | |- |۳۰ |هشتصدمین سال زندگی |[[Наҷмуддини Кубро|نجم‌الدین کبری]] |عارف و انسان‌شناس |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ |[[Акс:Haruniyeh.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |۳۱ |هزار و پنجاهمین سالروز تولد |[[Сайид Муртазо Аламулҳудо|سید مرتضی علم الهدی]] | |۲۰۱۶ـ ۲۰۱۷ | |- |۳۲ |هفتصدمین سال |نگارش کتاب [[Гулшани роз|گلشن راز]] [[Маҳмуди Шабистарӣ|شیخ محمود شبستری]] | |۲۰۱۶ـ ۲۰۱۷ | |- |۳۳ |هزار و یکصد و پنجاهمین سالروز تولد |[[Муҳаммад Закариёи Розӣ|محمد زکریای رازی]] | |۲۰۱۶ـ ۲۰۱۷ | |- |۳۴ |هزار و هفتصد و پنجاهمین سالروز تاسیس |[[Донишгоҳи Гундишопур|دانشگاه جندی شاپور]] | |۲۰۱۸ـ ۲۰۱۹ | |- |۳۵ |هشتصد و پنجاهمین سالروز زندگی فعال |[[Шиҳобуддин Яҳёи Суҳравардӣ|شهاب الدین یحیی بن حبش سهروردی]] |فیلسوف و عارف |۲۰۱۸ـ ۲۰۱۹ | |- |۳۶ |هفتصدمین سال تولد |[[Камоли Хуҷандӣ|کمال خجندی]] |شاعر |۲۰۲۰ـ ۲۰۲۱ | |- |۳۷ |هزار و صد و پنجاهمین سالگرد تولد |[[Форобӣ|ابونصر فارابی]] |فیلسوف و دانشمند |۲۰۲۰ـ ۲۰۲۱ | |- |۳۸ |نهصدمین سالگرد تولد |[[Аттори Нишопурӣ|عطار نیشابوری]] |عارف و شاعر |۲۰۲۰ـ ۲۰۲۱ | |- |۳۹ |هزار و پنجاهمین سال تولد |[[Абурайҳони Берунӣ|ابوریحان بیرونی]] |دانشمند و متفکر |۲۰۲۲ـ ۲۰۲۳ | |- |۴۰ |هزار و پنجاهمین سال تولد |[[Абулҳасани Харақонӣ|ابوالحسن خرقانی]] |عارف و شاعر |۲۰۲۲ـ ۲۰۲۳ | |- |۴۱ |هشتصدمین سال حیات فعال<ref name=":0" /> |[[Шамси Табрезӣ|شمس تبریزی]] |عارف و شاعر |۲۰۲۲ـ ۲۰۲۳ | |} == Манобеъ == * [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Эрон|Феҳристи мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] * Рӯихати мероси фарҳангии ғайримоддӣ дар Эрон * [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Эрон|Рӯихати тахминии мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] * Рӯихати ёдгориҳои Эрон, ки дар ЮНЕСКО сабти ном шудаанд == Манобеъ == {{Эзоҳ|3}} == Ҷусторҳои вобаста == * [https://web.archive.org/web/20160305025450/http://irunesco.org/index.php?catid=20:2009-03-07-08-29-40&id=1519:-2014-2015-&itemid=29&option=com_content&view=article Сомонаи расмии ЮНЕСКО дар Эрон] * [http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/anniversaries-celebrated-by-member-states/ Барномаи машҳурони ЮНЕСКО] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии ЮНЕСКО дар Эрон]] k6fbx65vj61hm0cm93titku3rm1cudk 1471449 1471445 2026-05-10T09:53:50Z Шухрат Саъдиев 5132 1471449 wikitext text/x-wiki '''Феҳристи шахсиятҳои машҳури эронӣ дар ЮНЕСКО -''' феҳристи чорабиниҳоест, ки ба шахсиятҳои машҳури эронӣ алоқаманданд. Барномаи шахсиятҳои машҳури [[ЮНЕСКО]] яке аз якчанд барномаҳои ин созмон барои сабти асарҳо, шахсиятҳо ва рӯйдодҳои моддӣ ва ғайримоддии кишварҳои узв мебошад. Бақайдгирии осор ва ҳазорсолаи чеҳраҳои машҳури илму адаб ва чорабиниҳои фарҳангӣ, илмӣ ва бадеӣ дар рӯихати чеҳраҳо ва чорабиниҳои илмӣ, фарҳангӣ ва бадеии ҷаҳонӣ, ки аз соли 1965 оғоз шуда буд ва яке аз шартҳои қабули он ин аст, ки кишвар ё кишварҳои пешниҳодкунанда бояд чорабиниҳо ва барномаҳои сатҳи миллиро ба муносибати аср ё ҳазорсолаи дилхоҳ пешбинӣ карда бошанд ва чораҳои зарурии молиро барои баргузории ин чорабиниҳо ва барномаҳо омода карда бошанд ва чеҳра ё чорабинии муаррифишуда бояд инъикоси ормонҳо, арзишҳо ва гуногунии фарҳангӣ бошад. Ҳадафи ин барнома '''муаррифӣ ва эътирофи саҳм ва нақши муассир ва бунёдии шахсиятҳо ва чорабиниҳои кишварҳо дар ғанӣ гардонидани мутақобилаи фарҳангҳо, мусоидат ба тафоҳуми фарҳангӣ, густариши муносибатҳои байналмилалӣ ва мусоидат ба барқарорсозии сулҳ мебошад'''. Ҳар ду сол, дар арафаи Конфронси генералии худ, [[ЮНЕСКО]] аз ҳамаи давлатҳои узв ва аъзои вобаста даъват мекунад, ки як аср ё ҳазорсолаи шахсиятҳои фарҳангӣ, илмӣ ва бадеии худ (таваллуд, марг, фаъолият) ва чорабиниҳои фарҳангӣ, илмӣ ва бадеии худро (санаи рух додан), ки ба дусолагии навбатии созмон мувофиқат мекунанд, барои сабти ном ба Феҳристи ЮНЕСКО пешниҳод кунанд. Пешниҳоди кишварҳо пас аз баррасӣ дар Конфронси генералии ЮНЕСКО тасдиқ карда мешавад ва расман ба ҳамаи кишварҳо эълон карда мешавад. == Феҳрист == {| class="wikitable sortable" |# !Унвони рӯйдод !Шахсият !Пеша !Сол !Нигора |- |1 | |[[Ибни Сино]] |фалсафа ва пизишкӣ |[[Соли 1980]] |[[Акс:Avicenna_TajikistanP17-20Somoni-1999_(cropped).png|марказ|121x121пкс]] |- |2 | |[[Саъдӣ|Саъдӣ Шерозӣ]] |[[Шоир]] |[[Соли 1984]] |[[Акс:The_tomb_of_Saadi_1.jpg|марказ|100x100пкс]] |- |3 | |[[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ]] |فیلسوف و دانشمند |[[Соли 1985]] |[[Акс:Haruniyeh.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |4 |фалсафа ва донишманд |[[Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ|Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ]] |[[Ирфон|Ирфон]] |[[Соли 1989|Соли 1989]] |[[Акс:Herat_Ansari_tomb.jpg|марказ|114x114пкс]] |- |5 | |[[Ҳофиз|Ҳофиз]] |[[Шоир]] |[[Соли 1989|Соли 1989]] |[[Акс:Hafizie1.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |6 | | Нусхаи барҷаста хат дар [[Шоҳнома|Шоҳнома]] | |[[Соли 1990|Соли 1990]] |- |7 | |[[Соиби Табрезӣ|Соиби Табрезӣ]] |[[Шоир]] |[[Соли 1995|Соли 1995]] |- |8 | |[[Умари Хайём|Хайём]] |[[Шоир]], Донишманд |[[Соли 1996|Соли 1996]] |[[Акс:Omar_Khayyam2.JPG|марказ|148x148пкс]] | |- |9 | |[[Абдурраҳмони Ҷомӣ|Абдурраҳмони Ҷомӣ]] | [[Адабиёт]] [[Шоир]] |[[Соли 1996|Соли 1996]] |[[Акс:Jami_Tomb.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |10 | |[[Нимо Юшиҷ|Нимо Юшиҷ]] |[[Падар]]и шеъри муосири [[Забони форсӣ|форсӣ]] |[[Соли 1996|Соли 1996]] |[[Акс:Nima_Yushij_-_Original.jpg|марказ|116x116пкс]] |- |11 | |Муҳаммад Бакир |[[Донишманд]] |[[Соли 1998|Соли 1998]] |[[Акс:Portrait_of_Allamah_Majlisi.jpg|марказ|158x158пкс]] |- |12 | |[[Абулвафои Бузҷонӣ|Абулвафои Бузҷонӣ]] |[[Риёзидон|Риёзидон]] ва [[Ахтаршиносӣ|Ахтаршинос]] |[[Соли 1998|Соли 1998]] |[[Акс:Buzjani,_the_Persian.jpg|марказ|144x144пкс]] |- |13 | | Амир Кабир |[[Сиёсатмадор| Сиёсатмадор]] |[[Соли 2001|Соли 2001]] |[[Акс:AmirKabir_naghashbashi.jpg|марказ|133x133пкс]] |- |14 | |[[Насируддини Тӯсӣ|Насируддини Тӯсӣ]] |[[Донишманд]] |[[Соли 2001|Соли 2001]] | |- |15 | |Абулҳасан Сабу |[[Мусиқӣ|Мусиқидон]] |[[Соли 2002|Соли 2002]] |[[Акс:Abolhasan-Saba.jpg|марказ|161x161пкс]] |- |۱۶ |هزارمین سال تولد |حکیم [[Носири Хусрав|ناصرخسرو]] |شاعر |[[Соли 2003|۲۰۰۳]] | |- |۱۷ |نهصدوپنجاهمین سال تولد |امام محمد غزالی |فیلسوف بزرگ ایرانی |[[Соли 2008|۲۰۰۸]]-[[Соли 2009|۲۰۰۹]] | |- |۱۸ |چهارصدمین سال وفات |[[Баҳоуддини Омилӣ|شیخ بهایی]] |دانشمند، ریاضیدان، منجم و [[Меъмор|معمار]] |[[Соли 2008|۲۰۰۸]]-[[Соли 2009|۲۰۰۹]] |[[پرونده:Sheik_bahayi.jpg|марказ|100x100пкс]] |- |۱۹ |هزارمین سال [[Тадвини филм|تدوین]] |[[Шоҳнома|شاهنامه]] | |۲۰۱۰–۲۰۱۱ | |- |۲۰ |هفتصدوپنجاهمین سال زندگی فعال<ref name="unesco.org" /> |[[Насируддини Тӯсӣ|خواجه نصیرالدین طوسی]] |دانشمند |۲۰۱۱ | |- |۲۱ |هفتصمدمین سال وفات<ref name="unesco.org" /> |[[Қутбуддини Шерозӣ|قطب‌الدین شیرازی]] |دانشمند |۲۰۱۱ |[[Акс:Ghotb2.jpg|марказ|137x137пкс]] |- |۲۲ |هزارودویست و پنجاهمین سال تولد |[[Себавайҳ|سیبویه]] |دانشمند انسان شناس |۲۰۱۱ |[[Акс:Sibuye2.jpg|марказ|100x100пкс]] |- |۲۳ |پانصدمین سالگرد دستاوردها |[[Бирҷандӣ|مولانا عبدالعلی بیرجندی]] |نجوم |۲۰۱۲ |[[Акс:Birjandimanuscript.jpg|марказ|165x165пкс|دست نوشته‌ای از بیرجندی]] |- |۲۴ |هزاروصدمین سال <ref name="ReferenceA" /> |تألیف کتاب [[علائق النفیسه]] توسط [[Ибни Руста|ابن رسته]] |[[Ҷуғрофиё|جغرافیا]] |۲۰۱۳ | |- |۲۵ |هزارمین سال دستاوردها |[[Абусаид Абулхайр|ابوسعید ابوالخیر]] |شعر و عرفان |۲۰۱۳ |[[پرونده:Abousaeid-abolkher-e-meyhani-mehneh.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |۲۶ |هزارمین سال گردآوری <ref name="ReferenceA" /> |[[Ал-Қонун|کتاب قانون]] ابن سینا |پزشکی |[[Соли 2013|۲۰۱۳]] |[[Акс:Avicenna_TajikistanP17-20Somoni-1999_(cropped).png|марказ|121x121пкс]] |- |۲۷ |هفتصدمین سال تولد |[[Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ|میر سید علی همدانی]] |عارف و ادیب بزرگ ایرانی |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ | |- |۲۸ |ششصدمین سال زندگی |[[Абдулқодири Мароғаӣ|عبدالقادر مراغه‌ای]] |اولین ردیف‌نویس موسیقی اصیل ایرانی |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ |[[پرونده:عبدالقادر_مراغی.JPG|марказ|133x133пкс]] |- |۲۹ |هشتصدمین سال تولد |[[Фахруддин Ироқӣ|فخرالدین عراقی]] |شاعر و ادیب |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ | |- |۳۰ |هشتصدمین سال زندگی |[[Наҷмуддини Кубро|نجم‌الدین کبری]] |عارف و انسان‌شناس |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ |[[Акс:Haruniyeh.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |۳۱ |هزار و پنجاهمین سالروز تولد |[[Сайид Муртазо Аламулҳудо|سید مرتضی علم الهدی]] | |۲۰۱۶ـ ۲۰۱۷ | |- |۳۲ |هفتصدمین سال |نگارش کتاب [[Гулшани роз|گلشن راز]] [[Маҳмуди Шабистарӣ|شیخ محمود شبستری]] | |۲۰۱۶ـ ۲۰۱۷ | |- |۳۳ |هزار و یکصد و پنجاهمین سالروز تولد |[[Муҳаммад Закариёи Розӣ|محمد زکریای رازی]] | |۲۰۱۶ـ ۲۰۱۷ | |- |۳۴ |هزار و هفتصد و پنجاهمین سالروز تاسیس |[[Донишгоҳи Гундишопур|دانشگاه جندی شاپور]] | |۲۰۱۸ـ ۲۰۱۹ | |- |۳۵ |هشتصد و پنجاهمین سالروز زندگی فعال |[[Шиҳобуддин Яҳёи Суҳравардӣ|شهاب الدین یحیی بن حبش سهروردی]] |فیلسوف و عارف |۲۰۱۸ـ ۲۰۱۹ | |- |۳۶ |هفتصدمین سال تولد |[[Камоли Хуҷандӣ|کمال خجندی]] |شاعر |۲۰۲۰ـ ۲۰۲۱ | |- |۳۷ |هزار و صد و پنجاهمین سالگرد تولد |[[Форобӣ|ابونصر فارابی]] |فیلسوف و دانشمند |۲۰۲۰ـ ۲۰۲۱ | |- |۳۸ |نهصدمین سالگرد تولد |[[Аттори Нишопурӣ|عطار نیشابوری]] |عارف و شاعر |۲۰۲۰ـ ۲۰۲۱ | |- |۳۹ |هزار و پنجاهمین سال تولد |[[Абурайҳони Берунӣ|ابوریحان بیرونی]] |دانشمند و متفکر |۲۰۲۲ـ ۲۰۲۳ | |- |۴۰ |هزار و پنجاهمین سال تولد |[[Абулҳасани Харақонӣ|ابوالحسن خرقانی]] |عارف و شاعر |۲۰۲۲ـ ۲۰۲۳ | |- |۴۱ |هشتصدمین سال حیات فعال<ref name=":0" /> |[[Шамси Табрезӣ|شمس تبریزی]] |عارف و شاعر |۲۰۲۲ـ ۲۰۲۳ | |} == Манобеъ == * [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Эрон|Феҳристи мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] * Рӯихати мероси фарҳангии ғайримоддӣ дар Эрон * [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Эрон|Рӯихати тахминии мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] * Рӯихати ёдгориҳои Эрон, ки дар ЮНЕСКО сабти ном шудаанд == Манобеъ == {{Эзоҳ|3}} == Ҷусторҳои вобаста == * [https://web.archive.org/web/20160305025450/http://irunesco.org/index.php?catid=20:2009-03-07-08-29-40&id=1519:-2014-2015-&itemid=29&option=com_content&view=article Сомонаи расмии ЮНЕСКО дар Эрон] * [http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/anniversaries-celebrated-by-member-states/ Барномаи машҳурони ЮНЕСКО] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии ЮНЕСКО дар Эрон]] h3xol7mswn80nrbnux1tqk5ec7kllu0 1471450 1471449 2026-05-10T09:54:48Z Шухрат Саъдиев 5132 1471450 wikitext text/x-wiki '''Феҳристи шахсиятҳои машҳури эронӣ дар ЮНЕСКО -''' феҳристи чорабиниҳоест, ки ба шахсиятҳои машҳури эронӣ алоқаманданд. Барномаи шахсиятҳои машҳури [[ЮНЕСКО]] яке аз якчанд барномаҳои ин созмон барои сабти асарҳо, шахсиятҳо ва рӯйдодҳои моддӣ ва ғайримоддии кишварҳои узв мебошад. Бақайдгирии осор ва ҳазорсолаи чеҳраҳои машҳури илму адаб ва чорабиниҳои фарҳангӣ, илмӣ ва бадеӣ дар рӯихати чеҳраҳо ва чорабиниҳои илмӣ, фарҳангӣ ва бадеии ҷаҳонӣ, ки аз соли 1965 оғоз шуда буд ва яке аз шартҳои қабули он ин аст, ки кишвар ё кишварҳои пешниҳодкунанда бояд чорабиниҳо ва барномаҳои сатҳи миллиро ба муносибати аср ё ҳазорсолаи дилхоҳ пешбинӣ карда бошанд ва чораҳои зарурии молиро барои баргузории ин чорабиниҳо ва барномаҳо омода карда бошанд ва чеҳра ё чорабинии муаррифишуда бояд инъикоси ормонҳо, арзишҳо ва гуногунии фарҳангӣ бошад. Ҳадафи ин барнома '''муаррифӣ ва эътирофи саҳм ва нақши муассир ва бунёдии шахсиятҳо ва чорабиниҳои кишварҳо дар ғанӣ гардонидани мутақобилаи фарҳангҳо, мусоидат ба тафоҳуми фарҳангӣ, густариши муносибатҳои байналмилалӣ ва мусоидат ба барқарорсозии сулҳ мебошад'''. Ҳар ду сол, дар арафаи Конфронси генералии худ, [[ЮНЕСКО]] аз ҳамаи давлатҳои узв ва аъзои вобаста даъват мекунад, ки як аср ё ҳазорсолаи шахсиятҳои фарҳангӣ, илмӣ ва бадеии худ (таваллуд, марг, фаъолият) ва чорабиниҳои фарҳангӣ, илмӣ ва бадеии худро (санаи рух додан), ки ба дусолагии навбатии созмон мувофиқат мекунанд, барои сабти ном ба Феҳристи ЮНЕСКО пешниҳод кунанд. Пешниҳоди кишварҳо пас аз баррасӣ дар Конфронси генералии ЮНЕСКО тасдиқ карда мешавад ва расман ба ҳамаи кишварҳо эълон карда мешавад. == Феҳрист == {| class="wikitable sortable" |# !Унвони рӯйдод !Шахсият !Пеша !Сол !Нигора |- |1 | |[[Ибни Сино]] |фалсафа ва пизишкӣ |[[Соли 1980]] |[[Акс:Avicenna_TajikistanP17-20Somoni-1999_(cropped).png|марказ|121x121пкс]] |- |2 | |[[Саъдӣ|Саъдӣ Шерозӣ]] |[[Шоир]] |[[Соли 1984]] |[[Акс:The_tomb_of_Saadi_1.jpg|марказ|100x100пкс]] |- |3 | |[[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ]] |فیلسوف و دانشمند |[[Соли 1985]] |[[Акс:Haruniyeh.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |4 |фалсафа ва донишманд |[[Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ|Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ]] |[[Ирфон|Ирфон]] |[[Соли 1989|Соли 1989]] |[[Акс:Herat_Ansari_tomb.jpg|марказ|114x114пкс]] |- |5 | |[[Ҳофиз|Ҳофиз]] |[[Шоир]] |[[Соли 1989|Соли 1989]] |[[Акс:Hafizie1.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |6 | | Нусхаи барҷаста хат дар [[Шоҳнома|Шоҳнома]] | |[[Соли 1990|Соли 1990]] |- |7 | |[[Соиби Табрезӣ|Соиби Табрезӣ]] |[[Шоир]] |[[Соли 1995|Соли 1995]] |- |8 | |[[Умари Хайём|Хайём]] |[[Шоир]], Донишманд |[[Соли 1996|Соли 1996]] |[[Акс:Omar_Khayyam2.JPG|марказ|148x148пкс]] | |- |9 | |[[Абдурраҳмони Ҷомӣ|Абдурраҳмони Ҷомӣ]] | [[Адабиёт]] [[Шоир]] |[[Соли 1996|Соли 1996]] |[[Акс:Jami_Tomb.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |10 | |[[Нимо Юшиҷ|Нимо Юшиҷ]] |[[Падар]]и шеъри муосири [[Забони форсӣ|форсӣ]] |[[Соли 1996|Соли 1996]] |[[Акс:Nima_Yushij_-_Original.jpg|марказ|116x116пкс]] |- |11 | |Муҳаммад Бакир |[[Донишманд]] |[[Соли 1998|Соли 1998]] |[[Акс:Portrait_of_Allamah_Majlisi.jpg|марказ|158x158пкс]] |- |12 | |[[Абулвафои Бузҷонӣ|Абулвафои Бузҷонӣ]] |[[Риёзидон|Риёзидон]] ва [[Ахтаршиносӣ|Ахтаршинос]] |[[Соли 1998|Соли 1998]] |[[Акс:Buzjani,_the_Persian.jpg|марказ|144x144пкс]] |- |13 | | Амир Кабир |[[Сиёсатмадор| Сиёсатмадор]] |[[Соли 2001|Соли 2001]] |[[Акс:AmirKabir_naghashbashi.jpg|марказ|133x133пкс]] |- |14 | |[[Насируддини Тӯсӣ|Насируддини Тӯсӣ]] |[[Донишманд]] |[[Соли 2001|Соли 2001]] | |- |15 | |Абулҳасан Сабу |[[Мусиқӣ|Мусиқидон]] |[[Соли 2002|Соли 2002]] |[[Акс:Abolhasan-Saba.jpg|марказ|161x161пкс]] |- |۱۶ |هزارمین سال تولد |حکیم [[Носири Хусрав|ناصرخسرو]] |شاعر |[[Соли 2003|۲۰۰۳]] | |- |۱۷ |نهصدوپنجاهمین سال تولد |امام محمد غزالی |فیلسوف بزرگ ایرانی |[[Соли 2008|۲۰۰۸]]-[[Соли 2009|۲۰۰۹]] | |- |۱۸ |چهارصدمین سال وفات |[[Баҳоуддини Омилӣ|شیخ بهایی]] |دانشمند، ریاضیدان، منجم و [[Меъмор|معمار]] |[[Соли 2008|۲۰۰۸]]-[[Соли 2009|۲۰۰۹]] |[[پرونده:Sheik_bahayi.jpg|марказ|100x100пкс]] |- |۱۹ |هزارمین سال [[Тадвини филм|تدوین]] |[[Шоҳнома|شاهنامه]] | |۲۰۱۰–۲۰۱۱ | |- |۲۰ |هفتصدوپنجاهمین سال زندگی فعال<ref name="unesco.org" /> |[[Насируддини Тӯсӣ|خواجه نصیرالدین طوسی]] |دانشمند |۲۰۱۱ | |- |۲۱ |هفتصمدمین سال وفات<ref name="unesco.org" /> |[[Қутбуддини Шерозӣ|قطب‌الدین شیرازی]] |دانشمند |۲۰۱۱ |[[Акс:Ghotb2.jpg|марказ|137x137пкс]] |- |۲۲ |هزارودویست و پنجاهمین سال تولد |[[Себавайҳ|سیبویه]] |دانشمند انسان شناس |۲۰۱۱ |[[Акс:Sibuye2.jpg|марказ|100x100пкс]] |- |۲۳ |پانصدمین سالگرد دستاوردها |[[Бирҷандӣ|مولانا عبدالعلی بیرجندی]] |نجوم |۲۰۱۲ |[[Акс:Birjandimanuscript.jpg|марказ|165x165пкс|دست نوشته‌ای از بیرجندی]] |- |۲۴ |هزاروصدمین سال <ref name="ReferenceA" /> |تألیف کتاب [[علائق النفیسه]] توسط [[Ибни Руста|ابن رسته]] |[[Ҷуғрофиё|جغرافیا]] |۲۰۱۳ | |- |۲۵ |هزارمین سال دستاوردها |[[Абусаид Абулхайр|ابوسعید ابوالخیر]] |شعر و عرفان |۲۰۱۳ |[[پرونده:Abousaeid-abolkher-e-meyhani-mehneh.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |۲۶ |هزارمین سال گردآوری <ref name="ReferenceA" /> |[[Ал-Қонун|کتاب قانون]] ابن سینا |پزشکی |[[Соли 2013|۲۰۱۳]] |[[Акс:Avicenna_TajikistanP17-20Somoni-1999_(cropped).png|марказ|121x121пкс]] |- |۲۷ |هفتصدمین سال تولد |[[Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ|میر سید علی همدانی]] |عارف و ادیب بزرگ ایرانی |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ | |- |۲۸ |ششصدمین سال زندگی |[[Абдулқодири Мароғаӣ|عبدالقادر مراغه‌ای]] |اولین ردیف‌نویس موسیقی اصیل ایرانی |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ |[[پرونده:عبدالقادر_مراغی.JPG|марказ|133x133пкс]] |- |۲۹ |هشتصدمین سال تولد |[[Фахруддин Ироқӣ|فخرالدین عراقی]] |شاعر و ادیب |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ | |- |۳۰ |هشتصدمین سال زندگی |[[Наҷмуддини Кубро|نجم‌الدین کبری]] |عارف و انسان‌شناس |۲۰۱۴- ۲۰۱۵ |[[Акс:Haruniyeh.JPG|марказ|100x100пкс]] |- |۳۱ |هزار و پنجاهمین سالروز تولد |[[Сайид Муртазо Аламулҳудо|سید مرتضی علم الهدی]] | |۲۰۱۶ـ ۲۰۱۷ | |- |۳۲ |هفتصدمین سال |نگارش کتاب [[Гулшани роз|گلشن راز]] [[Маҳмуди Шабистарӣ|شیخ محمود شبستری]] | |۲۰۱۶ـ ۲۰۱۷ | |- |۳۳ |هزار و یکصد و پنجاهمین سالروز تولد |[[Муҳаммад Закариёи Розӣ|محمد زکریای رازی]] | |۲۰۱۶ـ ۲۰۱۷ | |- |۳۴ |هزار و هفتصد و پنجاهمین سالروز تاسیس |[[Донишгоҳи Гундишопур|دانشگاه جندی شاپور]] | |۲۰۱۸ـ ۲۰۱۹ | |- |۳۵ |هشتصد و پنجاهمین سالروز زندگی فعال |[[Шиҳобуддин Яҳёи Суҳравардӣ|شهاب الدین یحیی بن حبش سهروردی]] |فیلسوف و عارف |۲۰۱۸ـ ۲۰۱۹ | |- |۳۶ |هفتصدمین سال تولد |[[Камоли Хуҷандӣ|کمال خجندی]] |شاعر |۲۰۲۰ـ ۲۰۲۱ | |- |۳۷ |هزار و صد و پنجاهمین سالگرد تولد |[[Форобӣ|ابونصر فارابی]] |فیلسوف و دانشمند |۲۰۲۰ـ ۲۰۲۱ | |- |۳۸ |نهصدمین سالگرد تولد |[[Аттори Нишопурӣ|عطار نیشابوری]] |عارف و شاعر |۲۰۲۰ـ ۲۰۲۱ | |- |۳۹ |هزار و پنجاهمین سال تولد |[[Абурайҳони Берунӣ|ابوریحان بیرونی]] |دانشمند و متفکر |۲۰۲۲ـ ۲۰۲۳ | |- |۴۰ |هزار و پنجاهمین سال تولد |[[Абулҳасани Харақонӣ|ابوالحسن خرقانی]] |عارف و شاعر |۲۰۲۲ـ ۲۰۲۳ | |- |۴۱ |هشتصدمین سال حیات فعال<ref name=":0" /> |[[Шамси Табрезӣ|شمس تبریزی]] |عارف و شاعر |۲۰۲۲ـ ۲۰۲۳ | |} == Манобеъ == * [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Эрон|Феҳристи мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] * Рӯихати мероси фарҳангии ғайримоддӣ дар Эрон * [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Эрон|Рӯихати тахминии мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] * Рӯихати ёдгориҳои Эрон, ки дар ЮНЕСКО сабти ном шудаанд == Ҷусторҳои вобаста == * [https://web.archive.org/web/20160305025450/http://irunesco.org/index.php?catid=20:2009-03-07-08-29-40&id=1519:-2014-2015-&itemid=29&option=com_content&view=article Сомонаи расмии ЮНЕСКО дар Эрон] * [http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/anniversaries-celebrated-by-member-states/ Барномаи машҳурони ЮНЕСКО] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии ЮНЕСКО дар Эрон]] g7ndbf5kjphq59qab2zqw6nyf1c5o6v 0 331315 1471462 2026-05-10T10:54:00Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/34026381|تخت گوهر]]" сохта шудааст 1471462 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Тахти Гуҳар''' як бинои таърихии [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|давраи Ҳахоманишӣ]] буда, дар ноҳияи марказии [[шаҳристони Марвдашт]], деҳаи Зангиобод ҷойгир аст. Ин ёдгорӣ ۲۲ مرداد ۱۳۸۴ бо рақами бақайдгирии 13340 ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. == Ҷусторҳои марбут == * Рӯйхати ёдгориҳои миллии Эрон * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ * [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]] * [[Мақбараи духтар]] * [[Тош-Куле]] * Мафеҷе * Мастаба * [[Қабристони Ҳафтод шайх]] == Манобеъ ==   {{Эзоҳ}}{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}<templatestyles src="الگوی_خرد/styles.css"></templatestyles> [[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Шаҳристони Мирҷаве]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои таърихии Шаҳристони Мирҷаве]] ocv01aojhqovw75olf36typp1344x8f 1471463 1471462 2026-05-10T10:56:23Z Шухрат Саъдиев 5132 1471463 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Тахти Гуҳар''' як бинои таърихии [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|давраи Ҳахоманишӣ]] буда, дар ноҳияи марказии [[шаҳристони Марвдашт]], деҳаи Зангиобод ҷойгир аст. Ин ёдгорӣ ۲۲ مرداد ۱۳۸۴ бо рақами бақайдгирии 13340 ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. == Ҷусторҳои марбут == * Рӯйхати ёдгориҳои миллии Эрон * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ * [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]] * [[Мақбараи духтар]] * [[Тош-Куле]] * Мафеҷе * Мастаба * [[Қабристони Ҳафтод шайх]] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Шаҳристони Мирҷаве]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] msfo4fynlgmcl19o9l2r8o0hck8amnu 1471464 1471463 2026-05-10T10:56:55Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ҷусторҳои марбут */ 1471464 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Тахти Гуҳар''' як бинои таърихии [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|давраи Ҳахоманишӣ]] буда, дар ноҳияи марказии [[шаҳристони Марвдашт]], деҳаи Зангиобод ҷойгир аст. Ин ёдгорӣ ۲۲ مرداد ۱۳۸۴ бо рақами бақайдгирии 13340 ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. == Ҷусторҳои марбут == * Рӯйхати ёдгориҳои миллии Эрон * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ * [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]] * [[Мақбараи духтар]] * [[Тош-Куле]] * Мафеҷе * Мастаба * [[Қабристони Ҳафтод шайх]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Шаҳристони Мирҷаве]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 83vdp62n9ix87jjufcgb6idokbkh7xe