Ибни Сино

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ибни Сино</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1872</id>
    <revision>
      <id>1479884</id>
      <parentid>1468401</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1479884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30889" sha1="15rho16v551n6hg8zpbm42i1v90ypjc" xml:space="preserve">{{Олим
|тасвир=Pursina.jpg}}
'''[[Абуалӣ Ҷайҳонӣ|Абӯалӣ]] Ҳусейн ибни Абдуллоҳ ибни Ҳасан ибни Алӣ ибни Сино''' машҳур ба '''Абӯалӣ ибни Сино''' ({{lang-fa|ابوعلى سينا}}; {{ВД-Дебоча}}) — аллома, [[пизишк]], {{ахтаршинос}}, [[кимиё]]дон, [[Заминшиносӣ|заминшинос]], [[мантиқдон]], {{риёзидон}}, {{физикдон}}, [[равоншинос]], [[файласуф]] ва [[муаллим]]и бузурги [[Форсизабонон|форс]]-[[Тоҷикон|тоҷик]]&lt;ref&gt;* {{cite book|title=A brief history of medicine: from Hippocrates to gene therapy|author=Paul Strathern|publisher=Running Press|year=2005|page=58|url=http://books.google.com/?id=0rGwOkqIqKkC&amp;pg=PA58&amp;dq=Avicenna's+ethnicity#v=onepage&amp;q&amp;f=false|isbn=978-0-7867-1525-1}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* {{cite book|title=Medieval Philosophy|author= Brian Duignan|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2010|page=89|url=http://books.google.com/?id=p9eh18dRTwAC&amp;pg=PA89&amp;dq=Avicenna+ethnic#v=onepage&amp;q=Avicenna%20ethnic&amp;f=false|isbn=978-1-61530-244-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* {{cite book|title=Central Asian republics|author=Michael Kort|publisher=Infobase Publishing|page=24|url=http://books.google.com/?id=EPCcSZ2dzckC&amp;pg=PA24&amp;dq=Avicenna+ethnic#v=onepage&amp;q=Avicenna%20ethnic&amp;f=false|isbn=978-0-8160-5074-1|year=2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;*Ibn Sina («Avicenna») [[Энциклопедия ислама|Encyclopedia of Islam]]. 2nd edition. Edited by P. Berman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Henrichs. Brill 2009. Accessed through Brill online: www.encislam.brill.nl (2009) Цитата: ''«He was born in 370/980 in Afshana, his mother’s home, near Bukhara. His native language was Persian.»''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* ''A.J. Arberry'', [http://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=greatest+of+all+Persian+thinkers%3B+as+physician+and+metaphysician#sclient=psy&amp;hl=en&amp;tbo=1&amp;tbm=bks&amp;source=hp&amp;q=Avicenna+was+the+greatest+of+all+Persian+thinkers%3B+as+physician+and+metaphysician&amp;aq=&amp;aqi=&amp;aql=&amp;oq=&amp;pbx=1&amp;bav=on.2,or.r_gc.r_pw.&amp;fp=dcce4d829681fc6c&amp;biw=1824&amp;bih=966 «Avicenna on Theology»] — KAZI PUBN INC, 1995. excerpt: ''«Avicenna was the greatest of all Persian thinkers; as physician and metaphysician»''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* ''Henry Corbin'', [http://books.google.com/books?id=A8PzaQZwzZQC&amp;pg=PA74&amp;dq=is+generally+listed+as+chronologically+first+among+noteworthy+Iranian+philosophers&amp;hl=en&amp;ei=lIT3TeS6L6bt0gGJm92iCw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=is%20generally%20listed%20as%20chronologically%20first%20among%20noteworthy%20Iranian%20philosophers&amp;f=false «The Voyage and the messenger: Iran and Philosophy»]. — North Atlantic Books, 1998. — '''P. 74''' Цитата:''«Whereas the name of Avicenna (Ibn sinda, died 1037) is generally listed as chronologically first among noteworthy Iranian philosophers, recent evidence has revealed previous existence of Ismaili philosophical systems with a structure no less complete than of Avicenna»''.&lt;/ref&gt;.

Ибни Сино беш аз 450 рисолаи дар абвоби мухталифи илм навишта, ки то замони мо танҳо 240-то аз он маҳфуз мондаанд. Ин рисолаҳо аксар соҳаҳои илмро фароҳам гирифта, хусусан, 150-тои он дар илми фалсафа ва беш аз 40-тои дигар дар саҳаи пизишкӣ ҳастанд. Маъруфтарин асарҳои ӯ «[[аш-Шифо]]» ва «ал-Қонуну фи-т-тиб» ҳастанд, ки аз бузургтарин донишномаҳои тахассусӣ ва фалсафии буда ва дар донишгоҳҳои Урупо то садаи XIX тадрис мешуданд.

Абӯалӣ Сино дар рушди илми [[тиб]] &lt;nowiki/&gt; саҳми бениҳоят арзандае гузоштааст, ки аз таҷрибаҳои худ, илми пизишкии олими юнонӣ [[Гален]], метафизикаи [[Арасту]], илми пизишкии [[Таърихи Эрон|Эрони бостон]], [[Байнаннаҳрайн]] ва [[Ҳинд]]и бостон сарчашма гирифта, онҳоро ҳамҷоя андӯхтааст. Сино ҳамчунин падари пизишкии мудерн ва дорушиносии болинӣ шумурда мешавад.

Вай боз асосгузори мантиқи синоӣ, мактаби фалсафии синоӣ аст. Ӯ ҳамчу падари мафҳуми фундаменталии физикии [[моменти ҷисм]] низ маъруф аст. Вайро ҳамчунин «падари геология» низ мешиносанд, ки дар [[қонуни суперпозитсия]]и геологӣ саҳми арзанда гузоштааст.

== Зиндагинома ==

=== Ҳаёти барвақтӣ ва таҳсилот ===
[[Акс:Canons of medicine.JPG|250x250px|thumb|Нусхаи лотинии «ал-Қонуну фи-т-тиб»]]
Ҳусайн ибни Абдуллоҳ ибни Ҳасан ибни Алӣ ибни Сино соли [[980]] дар деҳаи Лақ-Лақа ([[Афшона]]и ҳозира), дар шаҳри [[Бухоро]] дар оилаи [[тоҷик]] ба дунё омадааст. Падари ӯ Абдуллоҳ олими [[Исмоилия|исмоилии]] баобрӯе аз [[Балх]] буда, дар дарбори подшоҳ кор мекард. Номи модараш Ситора буд. Дар ҳини [[зодрӯз]]и Ҳусайн падараш ҳамчу ҳокими яке аз вилоёти амири [[Сомониён]] [[Нӯҳи II ибни Мансур]] (976—997) кор мекард. Аз ин рӯ, писарашро дар мактабҳои беҳтарини [[Бухоро]] хонондааст. Ибни Сино ҳофизаи қавӣ ва ақлу тамизи олӣ дошт, ки дар синни чаҳордаҳсолагӣ тавонистааст аз муаллимони худ гузар кунад. Дар тарҷумаи ҳоли худ оварда, ки дар ҳаждаҳсолагӣ дигар барояш ҳеч чизе намонда буд, то биомӯзад.

Абӯалӣ ибни Сино парвардаи муҳити фарҳангии Сомониён буд. Вале қисми зиёди умри вай пас аз фурӯпошии давлати мутамаркази Сомониён, дар гирдоби ҳодисаҳои мудҳиши нимаи аввали асри XI сипарӣ гардид. Ӯ гоҳ чун табибу файласуф, баъзан ба сифати фақеҳу вазир, ҳатто замоне чун маҳбуси зиндонӣ умр ба сар бурда, гоҳе чун надими хосси подшоҳону маликон низ рӯзгор паси сар кардааст. Аммо ӯ лаҳзае аз омӯзиш ғафлат наварзида, аз пажӯҳиш ва корҳои илмӣ фориғ набудааст.

Баръакси бисёр бузургони гузашта, ки аз зиндагии онҳо маълумоти аниқе дастрас нест, санаҳои зиёде аз рӯзгори Абӯалӣ ибни Сино маълум аст. Рӯзгор ва саргузашти Сино ба дасти шогирди вафодораш Абӯубайд Фақеҳии Ҷузҷонӣ имло шудааст. Воқеаву ҳодисаҳои 25 соли охири умри Синоро Абӯубайд, ки ҳамеша ҳамроҳи устод ва шоҳиди рухдодҳо буд, навиштааст, ки ин имло ва навишта бо номи «Рисолаи саргузашт» маълум буда, дар асли арабӣ ва тарҷумаҳо ба забонҳои гуногун чандин бор ба табъ расидааст. Падари Абӯалӣ — Абдуллоҳ ибни Ҳасан ибни Алӣ ибни Сино ном дошт ва аслан аз аҳли Балх буд. Вай дар замони Нӯҳ ибни Мансур ба Бухоро омада, дар деҳаи Афшона (Рометани имрӯза) ба кори мулкӣ шуғл варзид. Вай дар деҳаи Афшона бо Ситорабону ном деҳқондухтар хонадор шуд. 18-августи соли 980 дар ин оила писаре ба дунё омад, ки ӯро Ҳусайн ном ниҳоданд.

Соли 985 оилаи Ибни Сино, вақте ки ӯ ба синни панҷсолагӣ мерасад, аз Афшона ба Бухоро кӯчид. Абдуллоҳ, ки аз шахсони фозил ва маърифатдӯст буд, Ҳусайнро ба мактаб монд. Вай аз панҷолагӣ то даҳсолагӣ дар мактаб хонда, хату савод баровард, сарфу наҳви забони [[Арабӣ|арабиро]] омӯхт, илмҳои адабро аз худ кард. Ба илмҳои адаб, яъне адабиёт, бар замми сарфу наҳв хаттотӣ, маъонӣ, қироат, арӯз, қофия, луғат, имло, услубшиносӣ ва амсоли инҳо дохил мешуданд. Ниҳоят Ҳусайн [[Қуръон]]ро омӯхта онро ҳифз намуд.

Минбаъд Ибни Сино лақаби Шайхро гирифт, зеро дар касе, ки Қуръонро аз ёд мекард ӯро сарфи назар аз синну солаш шайх мегуфтанд. Сипас Абдуллоҳ писари худро аз мактаби ибтидоӣ гирифта, назди муаллимони хусусӣ гузошт, ки онҳо асосҳои илмро ба ӯ омӯхтанд. Ибни Сино аз ҷиҳати ҷисмонӣ бенуқс, дар ҳусну хулқ зебо буда, зеҳни бурро ва истеъдоди баланд дошт, ки аз ин омӯзгорон ба ҳайрат мемонданд. Дар он овон Ҳусайнро падараш назди Абдуллоҳи Массоҳ, ки аз донишмандони соҳаи ҳисобу ҳандаса буд, ба шогирдӣ гузошт. Ибни Сино аз устодаш дар андак вақт ҳисобу ҳандасаро омӯхта, дар омӯзиши ин илм муваффақ шуд. Бар замми ин, Ибни Сино дар назди Исмоили Зоҳид ду сол ба омӯхтани тафсири Қуръон, [[ҳадис]]и [[Муҳаммад|пайғамбар]] ва [[фиқҳ]] мепардозад. Ба ҳамин тариқ, ӯ то 12 солагӣ дар [[тафсир]], ҳадис ва фиқҳ маҳорат пайдо кард. Вай ҳамеша чун беҳтарин толибилм эътироф мегашт. Шеваи баҳс, одоби музокира, тарзҳои эътироф ба ҳариф ва ҳусни муҳовараро нағз омӯхта буд. Истиқлоли фикр, вусъати андеша ва бодалел сухан рондан хоси ин навҷавони дар роҳи илм пешрав буд. Дар масъалаҳои маслаку мафкура ӯ истиқлоли худро ҳатто аз падари хеш ҳам нигоҳ медошт. Баъди фаро гирифтани маълумоти миёна Ибни Сино аз пайи такмили донишу маърифат гашт.

Ибни Сино то 15-солагӣ илмҳои табииёт, илоҳиёт, фалсафа, ҳикмати илоҳӣ, нуҷум, мусиқии назарӣ, геометрия, математика ва амалиро мустақилона омӯхта, дар 16-солагӣ ба омӯхтани илми тиб машғул шуд.

Абӯалӣ илми тибро аз Абӯмансур Ҳасан Камарии Бухороӣ, ки табиби дарбори Нӯҳ ибни Мансур буд, омӯхт. Аслан омӯзиши илми тибро ӯ дар 12-солагӣ шурӯъ карда буд, вале ба маслиҳати Абӯсаҳли Масеҳӣ аз идомаи таҳсил худдорӣ намуда, чанде таваққуф намуд. Ба ҳамин тариқ, Абӯалӣ дар 16-солагӣ чун як табиби ҳозиқ дар тамоми Бухоро шинохта шуд. Ҳамчунин ба такмили дониши худ дар соҳаи илми фиқҳ, мантиқ, фалсафа, табиатшиносӣ, риёзиёт ва илми илохӣ баргашта, дар муддати якуним сол донишу малакаи худро дар ин самт мукаммал намуд. Абӯалӣ шахси ниҳоят пуркор, ҷидди ва меҳнатдӯст буд. Нафақат ақли расо ва қобилияти баландаш боиси пешрафти илми ва маънавии ӯ мешуд, балки кӯшиши амиқ, сабру тоқат ва ҷаҳду талошҳояш низ воситае буд, ки пирӯзӣ ва комёбиҳои маънавии ӯро таъмин мекард. Доир ба таҳсили илм мегуяд:

{{иқтибос|Ягон шаб пурра нахуфтаам ва рӯзона ба ҷуз омӯхтани илм ба коре машғул нашудаам.}}

Абӯалӣ то 18-солагӣ тамоми донишҳои расмӣ ва ғайри расмии замони худро фаро гирифта, пешсафи бузургтарин олимони маъруфи давр эътироф гардид. Шайхурраис худ эътироф мекунад:
{{иқтибос|Чун ба 17-солагӣ расидам, аз омӯхтани ҳамаи ин илмҳо фориғ шудам. Он рӯз дар илм беҳтарин  ҳифзкунанда будам, имрӯз пухтатар шудам, вагарна илм як хел буда, аз он чизе дар ман дигаргун нашудааст.}}
Абӯали ибни Сино ҳақ дошт, ки он вақт бигӯяд:
{{иқтибос|1=&lt;div dir=&quot;rtl&quot;&gt;از قعر گل سیاه تا اوج زحل &lt;br&gt;کردم همه مشکلات گیتی را حل &lt;br&gt;بیرون جستم زقید هر مکر و حیل &lt;br&gt;هر بند گشاده شد مگر بند اجل&lt;/div&gt;|2=Аз қаъри гили сиёҳ то авҷи Зуҳал,&lt;br&gt;Кардам ҳама мушкилоти гетиро ҳал.&lt;br&gt;Берун ҷастам зи қайди ҳар макру ҳиял,&lt;br&gt;Ҳар банд кушода шуд, магар банди аҷал.}}

== Мероси илмӣ ва адабӣ ==
[[Акс:Canon ibnsina arabic.jpg|150px|thumb|Нусхаи арабии Ал Қонун-фит-Тиб]]
Абӯалӣ дар ҷаҳон аз пурмаҳсултарин олимон ва адибон эътироф гаштааст. Фаъолияти эҷодии вай аз 17-18 солагиаш дар солҳои 996—997 шурӯъ шуда, расо 40 сол давом кардааст. Ӯ осори насриву назмиашро ҳам ба [[арабӣ]] ва хам ба [[тоҷикӣ]] эҷод кардааст. Сабаби бисёре аз асарҳои худро ба забони арабӣ навиштани Абӯалӣ он аст, ки забони арабӣ дар он замон ҳамчун забони илму маданият шинохта шуда буд. Ҳамчунин китобҳои зиёди илмию ахлоқии юнонӣ, ибронӣ, ҳиндӣ ва паҳлавӣ ба забони арабӣ тарҷума шуда, истилоҳоте, ки мафҳумҳои илмиро ифода мекарданд, дар ин забон устувор гардида буданд. Забони арабӣ барои ҳамаи донишмандони асрҳои X—XI фаҳмо буда, дарси мадрасаҳо ба ин забон мегузашт. Осори Абӯалӣ ниҳоят зиёд аст. Аз рӯйи тадқиқ ва ҳисоби донишманди машҳури эронӣ Саид Нафисӣ (1896—1966) миқдори асарҳои Абӯалӣ, ки алҳол маълум шудааст, ба 456 мерасад. Дар китобхонаҳои давлатӣ ва шахсии олам 162 асари ӯ нигоҳ дошта мешавад. Аз ҷумла 23 асари вай бо забони модариаш, яъне [[тоҷикӣ]] эҷод шудааст. Ҳамчунин як миқдор шеърҳои тоҷикии Абӯалӣ низ ба замони мо расидаанд. Асарҳои Абӯалӣ аз ҷихати ҳаҷм хеле гуногун буда, аз рисолаҳои мухтасар то асарҳои чандинҷилда иборат мебошад. Асари «Китобулинсоф», ки аз байн рафтааст, дар 20 ҷилд, «Алҳосил вал маҳсул» дар 20 ҷилд, «Китобушшифо» дар 18 ҷилд, «Лисонулараб» дар 10 ҷилд, [[«Ал-Қонун»-и Абӯалӣ Сино|«Ал-Қонун»]] дар 5 китоб, «Наҷот» дар 3 ҷилд эҷод шудаанд. Кулли ин осор, ки зикрашон рафт, дар инкишоф ва такомили улуми мавҷуда нақши сазовор гузошта, то кунун ба арзиши бузурги таърихӣ, маданӣ ва илмӣ моликанд. Тамоми асарҳои ӯро метавон ба 4 гуруҳ тақсим кард:
# Асарҳои доир ба ҳикмат, фалсафа ва ахлоқ ва мантиқ.
# Асарҳо оид ба тиб.
# Асарҳо доир ба илмҳои дақиқ.
# Асарҳо роҷеъ ба забону адабиёт ва санъат.
Бисёре аз асарҳои Сино танҳо роҷеъ ба як соҳа ихтисос наёфта, балки чандин илмро фаро мегиранд. Масалан «Донишнома» аз бобҳои мантиқ, [[илоҳиёт]], табииёт, ҳайат ва [[мусиқӣ]] таркиб ёфтааст.
&lt;center&gt;
&lt;gallery 1143 widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;190px&quot; caption=&quot;Нусхаи хаттии «Ал-қонун фи-т-тиб»-и Абӯалӣ ибни Сино&quot;&gt;
Акс:Avicenna - Canon of Medicine.jpg
Акс:Avicenna canon 1597.jpg
Акс:Canon-Avicenna-small.jpg
Акс:Pharmacy, canon of avicenna manuscript.jpg
Акс:IbnSinaCanon1.jpg
Акс:IbnSinaCanon2.jpg
Акс:IbnSinaCanon3.jpg
Акс:IbnSinaCanon4.jpg
&lt;/gallery&gt;
Нусхаи хаттии «Ал-қонун фи-т-тиб»-и Абӯалӣ ибни Сино, ки соли 1030 дар Бағдод навишта шудааст, имрӯзҳо дар Институти дастхатҳои Академияи улуми Озарбайҷон,Боку маҳфуз аст.&lt;/center&gt;

== Ибни Сино — адиб ==
Дар таърихи [[Адабиёти форс-тоҷик|адабиёти форсу тоҷик]] Ибни Сино ҳамчун шоири ориф эътироф гашта, муҳимтарин қисмати осори адабии ӯро шеърҳо ташкил медиханд. [[Қасида]] ва [[Ғазал|ғазалҳои]] шоир тасаввуфӣ ва ахлоқианд. Вале [[Рубоӣ|рубоиҳои]] Сино шоирона садо додаанд. Афкори ҳикматомӯзи шоир дар ашъораш ба таври равшан инъикос шуда, муносибати иҷтимоӣ ва шахсияти шоирро рӯнамо месозанд. Намунаи рубоиёти Сино, ки роҷеъ ба масоили иҷтимоӣ ва ахлоқӣ эҷод шудаанд, манзур мегардад:
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;
|{{иқтибос|Эй кош, бидонаме, ки ман кистаме?|Гар муқбилам, осудаву хуш зистаме.|Саргашта ба олам аз пайи чистаме?|Варна ба ҳазор дида бигристаме!|муаллиф=}}
|{{иқтибос|Ҳар ҳайату ҳар нақш, ки шуд маҳв кунун,|Дар махзани рӯзгор гардад махзун.|Рафт он гуҳаре, ки буд пирояи умр,|В-овард замона токи сармояи умр.}}
|-
|{{иқтибос|Бо ин ду-се нодон, ки чунин медонанд,|Аз ҷаҳл, ки донои ҷаҳон эшонанд.|Хар бош, ки ин ҷамоа аз фарти харӣ,|Ҳар к-ӯ на хар аст, кофираш мехонанд.}}
|{{иқтибос|Эй нафс, ки бастаи ҳавои ҳавасӣ,|Биштоб, ки дар ҳимояти як нафасӣ.|Дунё маталаб, ҷоҳ маҷӯ, ишва махар,|К-аз дӯст бароиву ба душман бирасӣ.}}
|-
|{{иқтибос|Дар парда сухан нест, ки маълум нашуд,|Кам монд зи асрор, ки мафҳум нашуд.|Дар маърифаташ чу нек фикре кардам,|Маълумам шуд, ки ҳеч маълум нашуд.}}
|{{иқтибос|Дил гарчи дар ин бодия бисёр шитофт,|Як мӯй надонист, вале мӯй шикофт.|Андар дили ман ҳазор хуршед битофт,|В-охир ба камоли заррае роҳ наёфт.}}
|-
|{{иқтибос|Ҳақ ҷони ҷаҳон асту ҷаҳон ҷумла бадан,|Аҷноси малоика – хавоси ин тан.|Аҷром аносиру маволид аъзо,|Тавҳид ҳамин асту дигарҳо ҳама фан.}}
|{{иқтибос|Бо ҳар хасе зи рӯи ҳаво дӯстӣ мадор,|Дар кӯи мардумон зи паи дӯстӣ мапӯй.|Гар боядат, ки кам нашавад обрӯи ту,|Фармону ихтилоти фурӯмоягон маҷӯй,}}
|-
|{{иқтибос|Эй зоти ту мар вуҷудро буда асос,|Ҷуз зоти ту нест ҳеч кас зотшинос.|Касро ба камолу кунҳи зотат раҳ нест,|Бар феъли ту мекунанд зоти ту қиёс.}}
|{{иқтибос|Куфри чу мане газофу осон набувад,|Маҳкамтар аз имони ман имон набувад.|Дар даҳр чу ман якеву он ҳам кофир,|Пас дар ҳама даҳр як мусулмон набувад}}
|}

== Ёддошт ==

=== Некдошти устод ===
Дар [[Тоҷикистон]] барои гиромидошти Абӯалӣ ибни Сино бо қарори КМ ҲКТ ва Шӯрои Вазирони [[ҶШС Тоҷикистон]] [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино]] — ҷойизаи олии ҷумҳуриявӣ дар соҳаи илму техника (1 марти соли 1967), номгузории [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино]], майдону хиёбонҳо, маҳалаву ҷамоатҳо ва пайкараву нимпайкараҳо гузошта шудаанд.
* Соли 1999 пули миллии Тоҷикистон, 20 сомонӣ бо расми Ибни Сино баромад.
* Дар соли 1980 дар Иттиҳоди Ҷамоҳири Шуравӣ бо иштироки ЮНЕСКО 1000 солагии Ибни Сино дар сатҳи ҷаҳонӣ ҷашн гирифта шуд ва як идда осори ӯ, аз ҷумла китоби «Канон врачебной науки» дар 5 ҷилд (дар ҶСШ Узбекистон) аз чоп баромад.
* 4 июли соли 2006 бо Қарори Ҳукумати Тоҷикистон қуллаи Ленин ба номи Абӯалӣ Ибни Сино гузошта шуд.
* Карл Линней ба шарафи Ибни Сино номи растаниеро Авитсенна гузошт.

=== Ибни Сино дар синамо ===
* Филми бадеии «Ҷавонии Бузургвор» ([[1982]]), ки киностудияҳои [[Узбекфилм]] ва [[Тоҷикфилм]], бахшида ба солҳои кӯдакӣ ва наврасии Сино офарида шудааст. Режиссёри филм [[Ишмухаммедов, Эльёр Мухитдинович|Элёр Ишмухамедов]] мебошад&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=dDZ5S__Bg0s Филми «Ҷавонии Бузургвор»{{ref-ru}}] на сайте [[youtube]].&lt;/ref&gt;.

=== Нигористон ===
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
File:Муҷассамаи А. Сино.jpg|Пайкараи Ибни Cино дар майдони ба номи Абӯалӣ ибни Сино шаҳри [[Душанбе]]
File:İbni Sina Heykeli Ankara.JPG|Пайкараи Ибни Сино дар шаҳри [[Анкара]]
File:Монумент Авицене.JPG|Пайкараи Ибни Cино дар [[Душанбе]]
File:TJ-Tajik Writers Union building, Dushanbe (7).JPG| Пайкараҳои А. Сино, А Рӯдакӣ ва А. Фирдавсӣ дар бинои Иттфоқи нависандагони Тоҷикистон, шаҳри [[Душанбе]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Адабиёт ==
;Нашри эҷодиёти ӯ, бо забони русӣ:

* Ибн Сина. Даниш-намэ. Книга знания. — Сталинабад, 1957.
* Ибн Сина. Канон врачебной науки : В 5 т. — Ташкент, 1956—1960.
* Ибн Сина. Математические главы «Книги знания». — Душанбе, 1967.
* Серебряков С. Б. [https://n.ziyouz.com/books/uzbeklib_ru/nauchnye_proizvedenija_velikih_myslitelej_uzbekistana/Abu%20Ali%20ibn%20Sina.%20Traktat%20o%20ljubvi.pdf Трактат Ибн Сины (Авиценны) о любви] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210925110726/https://n.ziyouz.com/books/uzbeklib_ru/nauchnye_proizvedenija_velikih_myslitelej_uzbekistana/Abu%20Ali%20ibn%20Sina.%20Traktat%20o%20ljubvi.pdf |date=2021-09-25 }}. — Тбилиси: Мецниереба, 1976.
* Ибн Сина. Избранное. — М.: Книга, 1980.
* Ибн Сина. Избранные философские произведения. — М.: Наука, 1980.
* Аль-Бируни, Ибн-Сина. Переписка. — Таш­кент: Фан, 1973.
;Нашри эҷодиёти ӯ, бо забони тоҷикӣ:
* [http://www.kmt.tj/?book_id=94 Абӯали ибни Сино. Осори мунтахаб.(Иборат аз даҳ ҷилд). Ҷилди 1- Душанбе: Ирфон, 1980. — 477 c.]
* [http://www.kmt.tj/?book_id=95 Абӯали ибни Сино. Осори мунтахаб &amp;#91;Матн&amp;#93;.(Иборат аз даҳҷилд). Ҷилди 2- Душанбе: Ирфон, 1980. — 560 c.]
* {{ЭМТ|Ибни Сино|7|422—437}}

;Дар хусуси ӯ
* Ахадова М. А. Арифметическая часть «Книги знания» Ибн Сины. Геометрическая часть «Книги знания» Ибн Сины // Учёные записки Бухарского госпединститута. — 1964. — № 12.
* Джибладзе Г. Н. Системы Авицены: Абу Али Ибн-Сина. Экзотерический очерк. (Некоторые обобщения и материалы). — Тбилиси, 1986.
* Диноршоев М. Натурфилософия Ибн Сины. — Душанбе, 1985.
* Завадовский Ю. Н. Абу Али Ибн Сина: Жизнь и творчество. — Душанбе, 1980.
* Лютер И. О. Метафизика Ибн Сины: угол — отношение, качество, положение или всё-таки количество? // Историко-математические исследования. — 2003. — № 8(43). — С. 278—302.
* Петров Б. Д. Ибн Сина (Авиценна). — М.: Медицина, 1980.
* Сагадеев А. В. Ибн Сина (Авиценна). — М., 1985.
* Шидфар Б. Я. Ибн Сина. — М., 1981.

;Бо дигар забонҳо
* Gardet L. La pense religieuse d Avicenne (Ibn Sina). — Paris, 1951.
* Morewedge P. The metaphysica of Avicenna. — London, 1973.
* Nasr S.H. Three Muslim Sages. Avicenna. — Suhrawardi — lbn Arabi. — Cambridge (Mass.), 1964.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
{{Навигатсия}}
* [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/50324/ ''Авиценна''. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»]
* [http://www.avicenna-sina.narod.ru/ Авиценна — биография, поэзия, труды о медицине]
* [http://www.iranica.com/articles/avicenna-index Avicenna (Encyclopædia Iranica)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160406231524/https://www.iranica.com/articles/avicenna-index |date=2016-04-06 }}


{{Мақолаи беҳтарин}}

{{Шоирони порсигӯй}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри X]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри XI]]
[[Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри X]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XI]]
[[Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Файласуфони асри X]]
[[Гурӯҳ:Файласуфони асри XI]]
[[Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Табибони асри X]]
[[Гурӯҳ:Табибони асри XI]]
[[Гурӯҳ:Пизишкони асримиёнагӣ]]
[[Гурӯҳ:Ибни Сино]]</text>
      <sha1>15rho16v551n6hg8zpbm42i1v90ypjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479885</id>
      <parentid>1479884</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сарчашма */</comment>
      <origin>1479885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30912" sha1="lp9gp73jmhecdodyhoy0czb593n74m1" xml:space="preserve">{{Олим
|тасвир=Pursina.jpg}}
'''[[Абуалӣ Ҷайҳонӣ|Абӯалӣ]] Ҳусейн ибни Абдуллоҳ ибни Ҳасан ибни Алӣ ибни Сино''' машҳур ба '''Абӯалӣ ибни Сино''' ({{lang-fa|ابوعلى سينا}}; {{ВД-Дебоча}}) — аллома, [[пизишк]], {{ахтаршинос}}, [[кимиё]]дон, [[Заминшиносӣ|заминшинос]], [[мантиқдон]], {{риёзидон}}, {{физикдон}}, [[равоншинос]], [[файласуф]] ва [[муаллим]]и бузурги [[Форсизабонон|форс]]-[[Тоҷикон|тоҷик]]&lt;ref&gt;* {{cite book|title=A brief history of medicine: from Hippocrates to gene therapy|author=Paul Strathern|publisher=Running Press|year=2005|page=58|url=http://books.google.com/?id=0rGwOkqIqKkC&amp;pg=PA58&amp;dq=Avicenna's+ethnicity#v=onepage&amp;q&amp;f=false|isbn=978-0-7867-1525-1}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* {{cite book|title=Medieval Philosophy|author= Brian Duignan|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2010|page=89|url=http://books.google.com/?id=p9eh18dRTwAC&amp;pg=PA89&amp;dq=Avicenna+ethnic#v=onepage&amp;q=Avicenna%20ethnic&amp;f=false|isbn=978-1-61530-244-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* {{cite book|title=Central Asian republics|author=Michael Kort|publisher=Infobase Publishing|page=24|url=http://books.google.com/?id=EPCcSZ2dzckC&amp;pg=PA24&amp;dq=Avicenna+ethnic#v=onepage&amp;q=Avicenna%20ethnic&amp;f=false|isbn=978-0-8160-5074-1|year=2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;*Ibn Sina («Avicenna») [[Энциклопедия ислама|Encyclopedia of Islam]]. 2nd edition. Edited by P. Berman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Henrichs. Brill 2009. Accessed through Brill online: www.encislam.brill.nl (2009) Цитата: ''«He was born in 370/980 in Afshana, his mother’s home, near Bukhara. His native language was Persian.»''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* ''A.J. Arberry'', [http://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=greatest+of+all+Persian+thinkers%3B+as+physician+and+metaphysician#sclient=psy&amp;hl=en&amp;tbo=1&amp;tbm=bks&amp;source=hp&amp;q=Avicenna+was+the+greatest+of+all+Persian+thinkers%3B+as+physician+and+metaphysician&amp;aq=&amp;aqi=&amp;aql=&amp;oq=&amp;pbx=1&amp;bav=on.2,or.r_gc.r_pw.&amp;fp=dcce4d829681fc6c&amp;biw=1824&amp;bih=966 «Avicenna on Theology»] — KAZI PUBN INC, 1995. excerpt: ''«Avicenna was the greatest of all Persian thinkers; as physician and metaphysician»''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* ''Henry Corbin'', [http://books.google.com/books?id=A8PzaQZwzZQC&amp;pg=PA74&amp;dq=is+generally+listed+as+chronologically+first+among+noteworthy+Iranian+philosophers&amp;hl=en&amp;ei=lIT3TeS6L6bt0gGJm92iCw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=is%20generally%20listed%20as%20chronologically%20first%20among%20noteworthy%20Iranian%20philosophers&amp;f=false «The Voyage and the messenger: Iran and Philosophy»]. — North Atlantic Books, 1998. — '''P. 74''' Цитата:''«Whereas the name of Avicenna (Ibn sinda, died 1037) is generally listed as chronologically first among noteworthy Iranian philosophers, recent evidence has revealed previous existence of Ismaili philosophical systems with a structure no less complete than of Avicenna»''.&lt;/ref&gt;.

Ибни Сино беш аз 450 рисолаи дар абвоби мухталифи илм навишта, ки то замони мо танҳо 240-то аз он маҳфуз мондаанд. Ин рисолаҳо аксар соҳаҳои илмро фароҳам гирифта, хусусан, 150-тои он дар илми фалсафа ва беш аз 40-тои дигар дар саҳаи пизишкӣ ҳастанд. Маъруфтарин асарҳои ӯ «[[аш-Шифо]]» ва «ал-Қонуну фи-т-тиб» ҳастанд, ки аз бузургтарин донишномаҳои тахассусӣ ва фалсафии буда ва дар донишгоҳҳои Урупо то садаи XIX тадрис мешуданд.

Абӯалӣ Сино дар рушди илми [[тиб]] &lt;nowiki/&gt; саҳми бениҳоят арзандае гузоштааст, ки аз таҷрибаҳои худ, илми пизишкии олими юнонӣ [[Гален]], метафизикаи [[Арасту]], илми пизишкии [[Таърихи Эрон|Эрони бостон]], [[Байнаннаҳрайн]] ва [[Ҳинд]]и бостон сарчашма гирифта, онҳоро ҳамҷоя андӯхтааст. Сино ҳамчунин падари пизишкии мудерн ва дорушиносии болинӣ шумурда мешавад.

Вай боз асосгузори мантиқи синоӣ, мактаби фалсафии синоӣ аст. Ӯ ҳамчу падари мафҳуми фундаменталии физикии [[моменти ҷисм]] низ маъруф аст. Вайро ҳамчунин «падари геология» низ мешиносанд, ки дар [[қонуни суперпозитсия]]и геологӣ саҳми арзанда гузоштааст.

== Зиндагинома ==

=== Ҳаёти барвақтӣ ва таҳсилот ===
[[Акс:Canons of medicine.JPG|250x250px|thumb|Нусхаи лотинии «ал-Қонуну фи-т-тиб»]]
Ҳусайн ибни Абдуллоҳ ибни Ҳасан ибни Алӣ ибни Сино соли [[980]] дар деҳаи Лақ-Лақа ([[Афшона]]и ҳозира), дар шаҳри [[Бухоро]] дар оилаи [[тоҷик]] ба дунё омадааст. Падари ӯ Абдуллоҳ олими [[Исмоилия|исмоилии]] баобрӯе аз [[Балх]] буда, дар дарбори подшоҳ кор мекард. Номи модараш Ситора буд. Дар ҳини [[зодрӯз]]и Ҳусайн падараш ҳамчу ҳокими яке аз вилоёти амири [[Сомониён]] [[Нӯҳи II ибни Мансур]] (976—997) кор мекард. Аз ин рӯ, писарашро дар мактабҳои беҳтарини [[Бухоро]] хонондааст. Ибни Сино ҳофизаи қавӣ ва ақлу тамизи олӣ дошт, ки дар синни чаҳордаҳсолагӣ тавонистааст аз муаллимони худ гузар кунад. Дар тарҷумаи ҳоли худ оварда, ки дар ҳаждаҳсолагӣ дигар барояш ҳеч чизе намонда буд, то биомӯзад.

Абӯалӣ ибни Сино парвардаи муҳити фарҳангии Сомониён буд. Вале қисми зиёди умри вай пас аз фурӯпошии давлати мутамаркази Сомониён, дар гирдоби ҳодисаҳои мудҳиши нимаи аввали асри XI сипарӣ гардид. Ӯ гоҳ чун табибу файласуф, баъзан ба сифати фақеҳу вазир, ҳатто замоне чун маҳбуси зиндонӣ умр ба сар бурда, гоҳе чун надими хосси подшоҳону маликон низ рӯзгор паси сар кардааст. Аммо ӯ лаҳзае аз омӯзиш ғафлат наварзида, аз пажӯҳиш ва корҳои илмӣ фориғ набудааст.

Баръакси бисёр бузургони гузашта, ки аз зиндагии онҳо маълумоти аниқе дастрас нест, санаҳои зиёде аз рӯзгори Абӯалӣ ибни Сино маълум аст. Рӯзгор ва саргузашти Сино ба дасти шогирди вафодораш Абӯубайд Фақеҳии Ҷузҷонӣ имло шудааст. Воқеаву ҳодисаҳои 25 соли охири умри Синоро Абӯубайд, ки ҳамеша ҳамроҳи устод ва шоҳиди рухдодҳо буд, навиштааст, ки ин имло ва навишта бо номи «Рисолаи саргузашт» маълум буда, дар асли арабӣ ва тарҷумаҳо ба забонҳои гуногун чандин бор ба табъ расидааст. Падари Абӯалӣ — Абдуллоҳ ибни Ҳасан ибни Алӣ ибни Сино ном дошт ва аслан аз аҳли Балх буд. Вай дар замони Нӯҳ ибни Мансур ба Бухоро омада, дар деҳаи Афшона (Рометани имрӯза) ба кори мулкӣ шуғл варзид. Вай дар деҳаи Афшона бо Ситорабону ном деҳқондухтар хонадор шуд. 18-августи соли 980 дар ин оила писаре ба дунё омад, ки ӯро Ҳусайн ном ниҳоданд.

Соли 985 оилаи Ибни Сино, вақте ки ӯ ба синни панҷсолагӣ мерасад, аз Афшона ба Бухоро кӯчид. Абдуллоҳ, ки аз шахсони фозил ва маърифатдӯст буд, Ҳусайнро ба мактаб монд. Вай аз панҷолагӣ то даҳсолагӣ дар мактаб хонда, хату савод баровард, сарфу наҳви забони [[Арабӣ|арабиро]] омӯхт, илмҳои адабро аз худ кард. Ба илмҳои адаб, яъне адабиёт, бар замми сарфу наҳв хаттотӣ, маъонӣ, қироат, арӯз, қофия, луғат, имло, услубшиносӣ ва амсоли инҳо дохил мешуданд. Ниҳоят Ҳусайн [[Қуръон]]ро омӯхта онро ҳифз намуд.

Минбаъд Ибни Сино лақаби Шайхро гирифт, зеро дар касе, ки Қуръонро аз ёд мекард ӯро сарфи назар аз синну солаш шайх мегуфтанд. Сипас Абдуллоҳ писари худро аз мактаби ибтидоӣ гирифта, назди муаллимони хусусӣ гузошт, ки онҳо асосҳои илмро ба ӯ омӯхтанд. Ибни Сино аз ҷиҳати ҷисмонӣ бенуқс, дар ҳусну хулқ зебо буда, зеҳни бурро ва истеъдоди баланд дошт, ки аз ин омӯзгорон ба ҳайрат мемонданд. Дар он овон Ҳусайнро падараш назди Абдуллоҳи Массоҳ, ки аз донишмандони соҳаи ҳисобу ҳандаса буд, ба шогирдӣ гузошт. Ибни Сино аз устодаш дар андак вақт ҳисобу ҳандасаро омӯхта, дар омӯзиши ин илм муваффақ шуд. Бар замми ин, Ибни Сино дар назди Исмоили Зоҳид ду сол ба омӯхтани тафсири Қуръон, [[ҳадис]]и [[Муҳаммад|пайғамбар]] ва [[фиқҳ]] мепардозад. Ба ҳамин тариқ, ӯ то 12 солагӣ дар [[тафсир]], ҳадис ва фиқҳ маҳорат пайдо кард. Вай ҳамеша чун беҳтарин толибилм эътироф мегашт. Шеваи баҳс, одоби музокира, тарзҳои эътироф ба ҳариф ва ҳусни муҳовараро нағз омӯхта буд. Истиқлоли фикр, вусъати андеша ва бодалел сухан рондан хоси ин навҷавони дар роҳи илм пешрав буд. Дар масъалаҳои маслаку мафкура ӯ истиқлоли худро ҳатто аз падари хеш ҳам нигоҳ медошт. Баъди фаро гирифтани маълумоти миёна Ибни Сино аз пайи такмили донишу маърифат гашт.

Ибни Сино то 15-солагӣ илмҳои табииёт, илоҳиёт, фалсафа, ҳикмати илоҳӣ, нуҷум, мусиқии назарӣ, геометрия, математика ва амалиро мустақилона омӯхта, дар 16-солагӣ ба омӯхтани илми тиб машғул шуд.

Абӯалӣ илми тибро аз Абӯмансур Ҳасан Камарии Бухороӣ, ки табиби дарбори Нӯҳ ибни Мансур буд, омӯхт. Аслан омӯзиши илми тибро ӯ дар 12-солагӣ шурӯъ карда буд, вале ба маслиҳати Абӯсаҳли Масеҳӣ аз идомаи таҳсил худдорӣ намуда, чанде таваққуф намуд. Ба ҳамин тариқ, Абӯалӣ дар 16-солагӣ чун як табиби ҳозиқ дар тамоми Бухоро шинохта шуд. Ҳамчунин ба такмили дониши худ дар соҳаи илми фиқҳ, мантиқ, фалсафа, табиатшиносӣ, риёзиёт ва илми илохӣ баргашта, дар муддати якуним сол донишу малакаи худро дар ин самт мукаммал намуд. Абӯалӣ шахси ниҳоят пуркор, ҷидди ва меҳнатдӯст буд. Нафақат ақли расо ва қобилияти баландаш боиси пешрафти илми ва маънавии ӯ мешуд, балки кӯшиши амиқ, сабру тоқат ва ҷаҳду талошҳояш низ воситае буд, ки пирӯзӣ ва комёбиҳои маънавии ӯро таъмин мекард. Доир ба таҳсили илм мегуяд:

{{иқтибос|Ягон шаб пурра нахуфтаам ва рӯзона ба ҷуз омӯхтани илм ба коре машғул нашудаам.}}

Абӯалӣ то 18-солагӣ тамоми донишҳои расмӣ ва ғайри расмии замони худро фаро гирифта, пешсафи бузургтарин олимони маъруфи давр эътироф гардид. Шайхурраис худ эътироф мекунад:
{{иқтибос|Чун ба 17-солагӣ расидам, аз омӯхтани ҳамаи ин илмҳо фориғ шудам. Он рӯз дар илм беҳтарин  ҳифзкунанда будам, имрӯз пухтатар шудам, вагарна илм як хел буда, аз он чизе дар ман дигаргун нашудааст.}}
Абӯали ибни Сино ҳақ дошт, ки он вақт бигӯяд:
{{иқтибос|1=&lt;div dir=&quot;rtl&quot;&gt;از قعر گل سیاه تا اوج زحل &lt;br&gt;کردم همه مشکلات گیتی را حل &lt;br&gt;بیرون جستم زقید هر مکر و حیل &lt;br&gt;هر بند گشاده شد مگر بند اجل&lt;/div&gt;|2=Аз қаъри гили сиёҳ то авҷи Зуҳал,&lt;br&gt;Кардам ҳама мушкилоти гетиро ҳал.&lt;br&gt;Берун ҷастам зи қайди ҳар макру ҳиял,&lt;br&gt;Ҳар банд кушода шуд, магар банди аҷал.}}

== Мероси илмӣ ва адабӣ ==
[[Акс:Canon ibnsina arabic.jpg|150px|thumb|Нусхаи арабии Ал Қонун-фит-Тиб]]
Абӯалӣ дар ҷаҳон аз пурмаҳсултарин олимон ва адибон эътироф гаштааст. Фаъолияти эҷодии вай аз 17-18 солагиаш дар солҳои 996—997 шурӯъ шуда, расо 40 сол давом кардааст. Ӯ осори насриву назмиашро ҳам ба [[арабӣ]] ва хам ба [[тоҷикӣ]] эҷод кардааст. Сабаби бисёре аз асарҳои худро ба забони арабӣ навиштани Абӯалӣ он аст, ки забони арабӣ дар он замон ҳамчун забони илму маданият шинохта шуда буд. Ҳамчунин китобҳои зиёди илмию ахлоқии юнонӣ, ибронӣ, ҳиндӣ ва паҳлавӣ ба забони арабӣ тарҷума шуда, истилоҳоте, ки мафҳумҳои илмиро ифода мекарданд, дар ин забон устувор гардида буданд. Забони арабӣ барои ҳамаи донишмандони асрҳои X—XI фаҳмо буда, дарси мадрасаҳо ба ин забон мегузашт. Осори Абӯалӣ ниҳоят зиёд аст. Аз рӯйи тадқиқ ва ҳисоби донишманди машҳури эронӣ Саид Нафисӣ (1896—1966) миқдори асарҳои Абӯалӣ, ки алҳол маълум шудааст, ба 456 мерасад. Дар китобхонаҳои давлатӣ ва шахсии олам 162 асари ӯ нигоҳ дошта мешавад. Аз ҷумла 23 асари вай бо забони модариаш, яъне [[тоҷикӣ]] эҷод шудааст. Ҳамчунин як миқдор шеърҳои тоҷикии Абӯалӣ низ ба замони мо расидаанд. Асарҳои Абӯалӣ аз ҷихати ҳаҷм хеле гуногун буда, аз рисолаҳои мухтасар то асарҳои чандинҷилда иборат мебошад. Асари «Китобулинсоф», ки аз байн рафтааст, дар 20 ҷилд, «Алҳосил вал маҳсул» дар 20 ҷилд, «Китобушшифо» дар 18 ҷилд, «Лисонулараб» дар 10 ҷилд, [[«Ал-Қонун»-и Абӯалӣ Сино|«Ал-Қонун»]] дар 5 китоб, «Наҷот» дар 3 ҷилд эҷод шудаанд. Кулли ин осор, ки зикрашон рафт, дар инкишоф ва такомили улуми мавҷуда нақши сазовор гузошта, то кунун ба арзиши бузурги таърихӣ, маданӣ ва илмӣ моликанд. Тамоми асарҳои ӯро метавон ба 4 гуруҳ тақсим кард:
# Асарҳои доир ба ҳикмат, фалсафа ва ахлоқ ва мантиқ.
# Асарҳо оид ба тиб.
# Асарҳо доир ба илмҳои дақиқ.
# Асарҳо роҷеъ ба забону адабиёт ва санъат.
Бисёре аз асарҳои Сино танҳо роҷеъ ба як соҳа ихтисос наёфта, балки чандин илмро фаро мегиранд. Масалан «Донишнома» аз бобҳои мантиқ, [[илоҳиёт]], табииёт, ҳайат ва [[мусиқӣ]] таркиб ёфтааст.
&lt;center&gt;
&lt;gallery 1143 widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;190px&quot; caption=&quot;Нусхаи хаттии «Ал-қонун фи-т-тиб»-и Абӯалӣ ибни Сино&quot;&gt;
Акс:Avicenna - Canon of Medicine.jpg
Акс:Avicenna canon 1597.jpg
Акс:Canon-Avicenna-small.jpg
Акс:Pharmacy, canon of avicenna manuscript.jpg
Акс:IbnSinaCanon1.jpg
Акс:IbnSinaCanon2.jpg
Акс:IbnSinaCanon3.jpg
Акс:IbnSinaCanon4.jpg
&lt;/gallery&gt;
Нусхаи хаттии «Ал-қонун фи-т-тиб»-и Абӯалӣ ибни Сино, ки соли 1030 дар Бағдод навишта шудааст, имрӯзҳо дар Институти дастхатҳои Академияи улуми Озарбайҷон,Боку маҳфуз аст.&lt;/center&gt;

== Ибни Сино — адиб ==
Дар таърихи [[Адабиёти форс-тоҷик|адабиёти форсу тоҷик]] Ибни Сино ҳамчун шоири ориф эътироф гашта, муҳимтарин қисмати осори адабии ӯро шеърҳо ташкил медиханд. [[Қасида]] ва [[Ғазал|ғазалҳои]] шоир тасаввуфӣ ва ахлоқианд. Вале [[Рубоӣ|рубоиҳои]] Сино шоирона садо додаанд. Афкори ҳикматомӯзи шоир дар ашъораш ба таври равшан инъикос шуда, муносибати иҷтимоӣ ва шахсияти шоирро рӯнамо месозанд. Намунаи рубоиёти Сино, ки роҷеъ ба масоили иҷтимоӣ ва ахлоқӣ эҷод шудаанд, манзур мегардад:
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;
|{{иқтибос|Эй кош, бидонаме, ки ман кистаме?|Гар муқбилам, осудаву хуш зистаме.|Саргашта ба олам аз пайи чистаме?|Варна ба ҳазор дида бигристаме!|муаллиф=}}
|{{иқтибос|Ҳар ҳайату ҳар нақш, ки шуд маҳв кунун,|Дар махзани рӯзгор гардад махзун.|Рафт он гуҳаре, ки буд пирояи умр,|В-овард замона токи сармояи умр.}}
|-
|{{иқтибос|Бо ин ду-се нодон, ки чунин медонанд,|Аз ҷаҳл, ки донои ҷаҳон эшонанд.|Хар бош, ки ин ҷамоа аз фарти харӣ,|Ҳар к-ӯ на хар аст, кофираш мехонанд.}}
|{{иқтибос|Эй нафс, ки бастаи ҳавои ҳавасӣ,|Биштоб, ки дар ҳимояти як нафасӣ.|Дунё маталаб, ҷоҳ маҷӯ, ишва махар,|К-аз дӯст бароиву ба душман бирасӣ.}}
|-
|{{иқтибос|Дар парда сухан нест, ки маълум нашуд,|Кам монд зи асрор, ки мафҳум нашуд.|Дар маърифаташ чу нек фикре кардам,|Маълумам шуд, ки ҳеч маълум нашуд.}}
|{{иқтибос|Дил гарчи дар ин бодия бисёр шитофт,|Як мӯй надонист, вале мӯй шикофт.|Андар дили ман ҳазор хуршед битофт,|В-охир ба камоли заррае роҳ наёфт.}}
|-
|{{иқтибос|Ҳақ ҷони ҷаҳон асту ҷаҳон ҷумла бадан,|Аҷноси малоика – хавоси ин тан.|Аҷром аносиру маволид аъзо,|Тавҳид ҳамин асту дигарҳо ҳама фан.}}
|{{иқтибос|Бо ҳар хасе зи рӯи ҳаво дӯстӣ мадор,|Дар кӯи мардумон зи паи дӯстӣ мапӯй.|Гар боядат, ки кам нашавад обрӯи ту,|Фармону ихтилоти фурӯмоягон маҷӯй,}}
|-
|{{иқтибос|Эй зоти ту мар вуҷудро буда асос,|Ҷуз зоти ту нест ҳеч кас зотшинос.|Касро ба камолу кунҳи зотат раҳ нест,|Бар феъли ту мекунанд зоти ту қиёс.}}
|{{иқтибос|Куфри чу мане газофу осон набувад,|Маҳкамтар аз имони ман имон набувад.|Дар даҳр чу ман якеву он ҳам кофир,|Пас дар ҳама даҳр як мусулмон набувад}}
|}

== Ёддошт ==

=== Некдошти устод ===
Дар [[Тоҷикистон]] барои гиромидошти Абӯалӣ ибни Сино бо қарори КМ ҲКТ ва Шӯрои Вазирони [[ҶШС Тоҷикистон]] [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино]] — ҷойизаи олии ҷумҳуриявӣ дар соҳаи илму техника (1 марти соли 1967), номгузории [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино]], майдону хиёбонҳо, маҳалаву ҷамоатҳо ва пайкараву нимпайкараҳо гузошта шудаанд.
* Соли 1999 пули миллии Тоҷикистон, 20 сомонӣ бо расми Ибни Сино баромад.
* Дар соли 1980 дар Иттиҳоди Ҷамоҳири Шуравӣ бо иштироки ЮНЕСКО 1000 солагии Ибни Сино дар сатҳи ҷаҳонӣ ҷашн гирифта шуд ва як идда осори ӯ, аз ҷумла китоби «Канон врачебной науки» дар 5 ҷилд (дар ҶСШ Узбекистон) аз чоп баромад.
* 4 июли соли 2006 бо Қарори Ҳукумати Тоҷикистон қуллаи Ленин ба номи Абӯалӣ Ибни Сино гузошта шуд.
* Карл Линней ба шарафи Ибни Сино номи растаниеро Авитсенна гузошт.

=== Ибни Сино дар синамо ===
* Филми бадеии «Ҷавонии Бузургвор» ([[1982]]), ки киностудияҳои [[Узбекфилм]] ва [[Тоҷикфилм]], бахшида ба солҳои кӯдакӣ ва наврасии Сино офарида шудааст. Режиссёри филм [[Ишмухаммедов, Эльёр Мухитдинович|Элёр Ишмухамедов]] мебошад&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=dDZ5S__Bg0s Филми «Ҷавонии Бузургвор»{{ref-ru}}] на сайте [[youtube]].&lt;/ref&gt;.

=== Нигористон ===
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
File:Муҷассамаи А. Сино.jpg|Пайкараи Ибни Cино дар майдони ба номи Абӯалӣ ибни Сино шаҳри [[Душанбе]]
File:İbni Sina Heykeli Ankara.JPG|Пайкараи Ибни Сино дар шаҳри [[Анкара]]
File:Монумент Авицене.JPG|Пайкараи Ибни Cино дар [[Душанбе]]
File:TJ-Tajik Writers Union building, Dushanbe (7).JPG| Пайкараҳои А. Сино, А Рӯдакӣ ва А. Фирдавсӣ дар бинои Иттфоқи нависандагони Тоҷикистон, шаҳри [[Душанбе]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Адабиёт ==
;Нашри эҷодиёти ӯ, бо забони русӣ:

* Ибн Сина. Даниш-намэ. Книга знания. — Сталинабад, 1957.
* Ибн Сина. Канон врачебной науки : В 5 т. — Ташкент, 1956—1960.
* Ибн Сина. Математические главы «Книги знания». — Душанбе, 1967.
* Серебряков С. Б. [https://n.ziyouz.com/books/uzbeklib_ru/nauchnye_proizvedenija_velikih_myslitelej_uzbekistana/Abu%20Ali%20ibn%20Sina.%20Traktat%20o%20ljubvi.pdf Трактат Ибн Сины (Авиценны) о любви] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210925110726/https://n.ziyouz.com/books/uzbeklib_ru/nauchnye_proizvedenija_velikih_myslitelej_uzbekistana/Abu%20Ali%20ibn%20Sina.%20Traktat%20o%20ljubvi.pdf |date=2021-09-25 }}. — Тбилиси: Мецниереба, 1976.
* Ибн Сина. Избранное. — М.: Книга, 1980.
* Ибн Сина. Избранные философские произведения. — М.: Наука, 1980.
* Аль-Бируни, Ибн-Сина. Переписка. — Таш­кент: Фан, 1973.
;Нашри эҷодиёти ӯ, бо забони тоҷикӣ:
* [http://www.kmt.tj/?book_id=94 Абӯали ибни Сино. Осори мунтахаб.(Иборат аз даҳ ҷилд). Ҷилди 1- Душанбе: Ирфон, 1980. — 477 c.]
* [http://www.kmt.tj/?book_id=95 Абӯали ибни Сино. Осори мунтахаб &amp;#91;Матн&amp;#93;.(Иборат аз даҳҷилд). Ҷилди 2- Душанбе: Ирфон, 1980. — 560 c.]
* {{ЭМТ|Ибни Сино|7|422—437}}

;Дар хусуси ӯ
* Ахадова М. А. Арифметическая часть «Книги знания» Ибн Сины. Геометрическая часть «Книги знания» Ибн Сины // Учёные записки Бухарского госпединститута. — 1964. — № 12.
* Джибладзе Г. Н. Системы Авицены: Абу Али Ибн-Сина. Экзотерический очерк. (Некоторые обобщения и материалы). — Тбилиси, 1986.
* Диноршоев М. Натурфилософия Ибн Сины. — Душанбе, 1985.
* Завадовский Ю. Н. Абу Али Ибн Сина: Жизнь и творчество. — Душанбе, 1980.
* Лютер И. О. Метафизика Ибн Сины: угол — отношение, качество, положение или всё-таки количество? // Историко-математические исследования. — 2003. — № 8(43). — С. 278—302.
* Петров Б. Д. Ибн Сина (Авиценна). — М.: Медицина, 1980.
* Сагадеев А. В. Ибн Сина (Авиценна). — М., 1985.
* Шидфар Б. Я. Ибн Сина. — М., 1981.

;Бо дигар забонҳо
* Gardet L. La pense religieuse d Avicenne (Ibn Sina). — Paris, 1951.
* Morewedge P. The metaphysica of Avicenna. — London, 1973.
* Nasr S.H. Three Muslim Sages. Avicenna. — Suhrawardi — lbn Arabi. — Cambridge (Mass.), 1964.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
{{Навигатсия}}
* [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/50324/ ''Авиценна''. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»]
* [http://www.avicenna-sina.narod.ru/ Авиценна — биография, поэзия, труды о медицине]
* [http://www.iranica.com/articles/avicenna-index Avicenna (Encyclopædia Iranica)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160406231524/https://www.iranica.com/articles/avicenna-index |date=2016-04-06 }}


{{Мақолаи беҳтарин}}
{{Ибни Сино}}
{{Шоирони порсигӯй}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри X]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри XI]]
[[Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри X]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XI]]
[[Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Файласуфони асри X]]
[[Гурӯҳ:Файласуфони асри XI]]
[[Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Табибони асри X]]
[[Гурӯҳ:Табибони асри XI]]
[[Гурӯҳ:Пизишкони асримиёнагӣ]]
[[Гурӯҳ:Ибни Сино| ]]</text>
      <sha1>lp9gp73jmhecdodyhoy0czb593n74m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рӯдакӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9307</id>
    <revision>
      <id>1479918</id>
      <parentid>1427209</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T15:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25405" sha1="j8pfxoqtexyqo5zuqph77xyatnu1jmx" xml:space="preserve">{{Адиб}}

[[Акс:Rudaky dushanbe.JPG|thumb|Муҷассамаи Устод Рӯдакӣ дар «Боғи Устод Рӯдакӣ» дар [[Душанбе]]]]
[[Акс:Dushanbe 2010 09 Rudaki Park.jpg|thumbnail|Даромадгоҳ ба «Боғи Устод Рӯдакӣ» дар Душанбе]]
[[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumbnail|Маҷмааи Устод Рӯдакӣ дар Душанбе]]
[[Акс:Нимпайкараи Рӯдаки.jpeg|thumb|Нимпайкараи Устод Рӯдакӣ дар [[Исфара]]]]
'''Абуабдуллоҳ Ҷаъфар ибни Муҳаммад ибни Ҳаким ибни Абдураҳмон ибни Одам Рӯдакӣ''' ({{lang-fa|ابوعبدالله جعفر بن محمد بن حکیم‌ بن عبدالرحمن‌ بن آدم رودکی}}, маъруф ба '''Одамушуаро'''; {{ВД-Дебоча}}) — бунёдгузори [[Адабиёти форсӣ|адаби форсӣ]], нахустин {{шоир}}&lt;nowiki/&gt;и машҳури форсисарои Эронзамин дар давраи Сомониён.

== Зиндагинома ==
Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ соли [[858]] дар деҳаи [[Панҷрӯд]] аз тавобеъи [[Самарқанд]] (бинобар ин дар баъзе сарчашмаҳо Рӯдакии Самарқандӣ низ меноманд), ки акнун рустое аз [[ноҳияи Панҷакент]] дар [[вилояти Суғд]] аст, ба дунё омадааст. Таърихи ҳазору сад солаи [[адабиёти тоҷик]] бо номи бунёдгузори он устод Рӯдакӣ сахт вобаста аст. Рӯдакиро муосиронаш ва суханварони баъдина бо унвонҳои ифтихорӣ: Одамушуаро {{lang-fa|آدم الشعرا}} Қофиласорои назми форсӣ, Соҳибқирони шоирон, Султони шоирон, Мақаддумушуаро ва ҳамсони инҳо ёд мекунанд. Асосгузор ва сардафтари адабиёт аслан маънои онро надорад ки пеш аз дигарон асар эҷод карда бошад.&lt;ref&gt;Китоби сарви самарқанд : шарҳи сурӯдаҳои рӯдакӣ, пеши гуфтор, Пупак Никталаб, 2020&lt;/ref&gt;

Устод Рӯдакӣ бо хидматҳои бузургаш ба ин мақоми таърихӣ расидааст. Рӯдакӣ дар таърихи фарҳанги халқи тоҷик аввалин суханваре аст, ки таҷрибаҳо ва муваффақиятҳои гузаштаи худро дар соҳаи адабиёти форсӣ ҷамъбаст кардааст. Рӯдакиро яке аз асосгузорони жанрҳои назми форсӣ — [[достон]], [[рубоӣ]], [[қасида]], [[байт]], [[ғазал]] ва дигар пазируфтаанд.

== Рӯдакӣ ва Сомониён ==
Шеърҳои Рӯдакӣ нишон медиҳанд, ки ӯ Амир Исмоили Сомониро шоҳи тавоно, Амир Аҳмад Сомонӣ ҳамчун дӯсти ҳунарманд ва Амир Наср Сомонӣ ҳамчун шогирди бомаърифати худ мешуморанд.&lt;ref&gt;Китоби сарви самарқанд : шарҳи сурӯдаҳои рӯдакӣ, Саҳифаи 9, Пупак Никталаб, 2020&lt;/ref&gt;

Ҳунару дастовардҳои устод Рӯдакӣ ба гӯши амири [[Хуросон]] [[Наср ибни Аҳмад|Наср II ибни Аҳмад]] мерасад ва вай устодро ба дарбораш даъват мекунад. Рӯдакӣ дӯсти Наср II мешавад. Устодро асосгузори ''[[девон]]'', ки як намуди маҷмуъаи шеър аз рӯи тартиби алифбо мебошад, ном мегирад.

Рӯдакиро даставвал ба дарбори [[Наср ибни Аҳмад|Насри I Сомонӣ]], ки солҳои [[864]]—[[892]] ҳокими [[Самарқанд]] буд, мекашад. Ӯ ҳамчунин дар манзилҳои деҳқонон, яъне заминдорони давлатманд ва мулкдор ба сарояндагӣ, навозандагӣ ва шоирӣ машғул мешавад. Рӯдакӣ бо ташаббуси [[Абулфазли Балъамӣ]], ки аз соли 892 то соли 938 [[Вазирони давлати Сомониён|вазир]] буд, ба [[Бухоро]] ба пойтахти [[Давлати Сомониён|Сомониён]] даъват шуд. Рӯдакӣ дар он замоне, ки давраи рушди болоравии худшиносии [[Мардуми тоҷик|халқи тоҷик]] буд, даъвати Балъамиро ба ҷон пазируфт. Иштироки Рӯдакӣ дар ин раванди ташаккули [[Мардуми тоҷик|халқи тоҷик]] айни муддао буд. Ӯ бо дарбори [[Исмоили Сомонӣ]] ([[892]]—[[907]]) ва [[Аҳмад ибни Исмоил]] ([[907]]—[[914]]) беалоқа набудааст. Рӯдакӣ дар дарбори Наср ибни Аҳмади Сомонӣ, яъне Насри II (914—943) ба мартабаи азим соҳиб мешавад.

Бинобар ҳамин худи Рӯдакӣ мегӯяд:
{{иқтибос|муаллиф=Рӯдакӣ|
&lt;big&gt;'''Киро бузургию неъмат зи ину он будӣ, 
;Варо бузургию неъмат зи Оли Сомон буд.'''&lt;/big&gt;}}

Наср ибни Аҳмади Сомонӣ дӯстдор ва ташвиқкунандаи адабиёти дарӣ буд. Худаш ҳам шеър мегуфт. Ӯ Рӯдакиро надим, яъне аз наздикони худ мегардонд. Рӯдакӣ бо ӯ дар бисёр сафарҳояш ҳамроҳӣ карда, [[Нишопур]], [[Марв]], [[Сараxс|Сарахсу]] [[Ҳирот]] ва бисёр шаҳрҳои дигарро дидааст. Нуфузи Рӯдакӣ дар дарбор ниҳоят бузург буд. Наср ибни Аҳмад ва сарлашкарону ҳокимони қаламрави ӯ ба шоир барои қасидаву достонҳояш ҷоизаҳои калон медоданд.

Рӯдакӣ тарбиятгар ва пешвои тамоми адибони замонаш буд. [[Шаҳиди Балхӣ]], Муродӣ ва Фароловӣ аз ин қабил буданд. Далелҳои зиёди таърихиӣ аз таъсири фавқулоддаи ашъори Рӯдакӣ шаҳодат медиҳад. Боре Наср ибни Аҳмад ба Ҳирот сафар кард. Ба сабаби хушии обу ҳаво ва зебоии табиати ӯ чор сол он ҷо монда, пойтахти худ шаҳри Бухороро гуё аз ёд баровард. Вазирону сарлашкарони ӯ, ки муштоқи ёру диёр ва пазмони аёлу фарзандон буданд, майли [[Бухоро]] доштанд. Азбаски замони осоишта буд, амир аз фароғат даст намекашид. Онҳо аз устод Рӯдакӣ мадад ҷустанд, ки чорагарӣ кунад. Рӯдакӣ ба доди онҳо расид. Вай дар васфи [[Бухоро]] қасидае навишта, бо самимият, ташбеҳу муболиға шеъри гӯшнавозе эҷод кард.
          
&lt;poem&gt;:Бӯи Ҷӯи Мӯлиён ояд ҳаме,
: Ёди ёри меҳрубон ояд ҳаме.
: Реги Омуву дурушти роҳи ӯ,
: Зери поям парниён ояд ҳаме.
: Оби Ҷайҳун бо ҳама паҳноварӣ
: Хинги моро то миён ояд ҳаме.
: Эй, Бухоро, шод бошу дер зӣ,
: Мир наздат шодмон ояд ҳаме.
: Мир моҳ асту Бухоро осмон,
: Моҳ сӯи осмон ояд ҳаме.
: Мир сарв асту Бухоро бӯстон,
: Сарв сӯи бӯстон ояд ҳаме.
: Офарину мадҳ суд ояд ҳаме,
: Гар ба ганҷ андар зиён ояд ҳаме.&lt;/poem&gt;

Рӯдакӣ низ бо ғуломон ва амволи зиёди худ, ки аз чаҳорсад шутур ва дусад ғулом иборат буд, ба Бухоро баргашт.

Лозим ба ёдоварӣ аст, ки Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ дар қасидаи «Модари май»-и худ сарзамини таҳти ҳукмронии Амири Сомониро, ки [[тоҷикон]] ҳувияти торихии худро вомдори эшон медонанд, [[Эрон]] мехонад ва аз он ба некӣ ном мебарад.
{{иқтибос|муаллиф=Рӯдакӣ|
&lt;big&gt;'''Шодӣ Бу Ҷаъфар Аҳмад ибни Муҳаммад, 
;Он маҳи озодагону мафхари Эрон.
;Он милки адлу офтоби замона, 
;Зинда бад-ӯ доду равшаноии кайҳон.
'''&lt;/big&gt;}}

== Намунҳо аз осори Рӯдакӣ ==
&lt;poem&gt;:Гар бар сари нафси худ амирӣ, мардӣ,
: Бар кӯру кар ар нукта нагирӣ, мардӣ.
: Мардӣ набувад фитодаро пой задан,
: Гар дасти фитодае бигирӣ мардӣ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.durahshon.tj/fan/view_post.php?id=27 |title=Рубоиёт аз А. Рудакӣ 31 |accessdate=2017-01-10 |archivedate=2020-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812083147/https://www.durahshon.tj/fan/view_post.php?id=27 }}&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
                        
: Дар ишқ чу Рӯдакӣ шудам сер аз ҷон
: В-аз гиряи хунин мижаам шуд марҷон.
: Алқисса, ки аз дасти азоби ҳиҷрон
: Дар оташи рашкам дигар аз дӯзахиён!&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.durahshon.tj/fan/view_post.php?id=27 |title=Рубоиёт аз А. Рудакӣ 22 |accessdate=2017-01-10 |archivedate=2020-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812083147/https://www.durahshon.tj/fan/view_post.php?id=27 }}&lt;/ref&gt;

: Бе рӯйи ту хуршеди ҷаҳонсӯз мабод,
: Ҳам бе ту чароғи оламафрӯз мабод!
: Бо васли ту касс чу ман бадомӯз мабод,
: Рӯзе, ки туро набинам он рӯз мабод!&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.durahshon.tj/fan/view_post.php?id=27 |title=Рубоиёт аз А. Рудакӣ 7 |accessdate=2017-01-10 |archivedate=2020-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812083147/https://www.durahshon.tj/fan/view_post.php?id=27 }}&lt;/ref&gt;
                         
: Дили ман арзане, ишқи ту кӯҳе,
: Чӣ соӣ зери кӯҳе арзанеро?
: Бубахшо, эй писар, бар ман бубахшо,
: Макуш дар ишқ хира чун манеро.
: Биё, инак нигаҳ кун Рӯдакиро,
: Агар беҷон равон хоҳӣ танеро

: Чун теғ ба даст орӣ мардум натавон кушт,
: Наздики Худованд бадӣ нест фаромушт.
: Исо ба рахе дид яке мурда фитода,
: Ҳайрон шуду бигрифт ба дандон сариангушт.

{{lang-fa|:پوپک دیدم به حوالی سرخس
:بانگک بر بُرده به ابر اندرا
:چادرکی رنگین دیدم بر او
:رنگ بسی گونه بر آن چادرا }}

{{lang-en|I saw a bird near the city of Sarakhs
:It had raised its song to the clouds
:I saw a colorful chador on it
:So many colors on its chador}}

; Дигар панди машҳур
{{lang-tg|Ин ҷаҳонро нигар ба чашми хирад, 
:Не бад-он чашм, к-андар ӯ нигарӣ.
:Ҳамчу дарёст в-аз накӯкорӣ
:Киштие соз, то бад-он гузарӣ!}}

{{lang-en|Look upon the world with an eye of reason, 
: not in the way that you once looked.
: The world is the sea. Do you wish to cross it?
: Build a ship of good deeds.}}&lt;ref&gt;[http://www.unipd.it/en/sites/en.unipd.it/files/Presentazione_WD_CLA.pdf Centro Linguistico di Ateneo]&lt;/ref&gt;

== Эҷодиёт ==
Рӯдакӣ аз шоирони пуркор ва сермаҳсули дунё буд. Эҷодиёти ӯ аз 8-солагиаш сар шуда, қариб 70 сол давом кард. Бар замми ин, Рӯдакӣ чунон истеъдоди бузург дошт, ки асарҳои калонро дар муддати кӯтоҳ эҷод мекард. Соли 932 ӯ бо хоҳиши дӯсташ Балъамӣ [[Калила ва Димна]]ро дар 12 ҳазор байт ба назм медарорад. Ҳоло аз он қариб сад байт бокист.

== Порчаҳо аз «Калила ва Димна» ==
{{иқтибос|муаллиф=Рӯдакӣ|
&lt;big&gt;'''Ҳеҷ шодӣ нест андар ин ҷаҳон, 
;Бартар аз дидори рӯи дӯстон. 
;Ҳеҷ талхӣ нест бар дал талхтар, 
;Аз фироқи дӯстони пурҳунар.'''&lt;/big&gt;}}&lt;ref&gt;Рӯдакӣ.Шеърҳо. Тартибу тавзеҳи У. Каримов ва [[Садрӣ Саъдиев|С. Саъдиев]]. — Душанбе: Ирфон, 1974. 217 с.&lt;/ref&gt;

Баъди аз он Синдбодномаро менависад. Соли 933 қасидаи ''Модари май''ро дар чанд рӯз мегӯяд, ки он дар шакли боқимондааш аз 94 байт иборат аст. Соҳиби девони бузург будани Рӯдакӣ аниқ аст. Девони маҷмӯаи ашъори лирикии ин ё он шоир аст, ки мувофиқи жанрҳо ҷобаҷо карда мешавад. ''Калила ва Димна'' ва ''Синдбоднома''ро боз 5 маснавии дигар доштааст. Ҳамаи ин нишон медихад, ки Рӯдакӣ бе ҳеч шакку шубҳа аз шоирони пурмаҳсул будааст. Аз ин ҷиҳат Муҳаммад Авфӣ ашъори ӯро сад дафтар, яъне сад ҷилд мегӯяд. Шоири асри XI [[Рашидии Самарқандӣ]] сездаҳ рах сад ҳазор байт будани шеъри Рудакиро хабар медихад:
{{иқтибос|муаллиф=[[Рашидии Самарқандӣ]]|
&lt;big&gt;'''Гар сари ёбад ба олам кас ба некушоирӣ, 
;Рӯдакиро бар сари он шоирон зебад сарӣ.
;Шеъри ӯро баршумурдам, сездаҳ рах сад ҳазор, 
;Ҳай фузун ояд, агар чунонки бояд бишмарӣ.'''&lt;/big&gt;}}

Шоири дигари асри XI [[Асадии Тӯсӣ|Асадии Тусӣ]], ки бо Рудакӣ қарибулахд ва аз донишмандони забардасти эҷодиёти ӯ буд, яксаду ҳаштод ҳазор байт гуфтани Рудакиро таъкид мекунад, ки ин хабар беш аз ҳама ба ҳақиқат наздик аст:
{{иқтибос|муаллиф=Асадии Тусӣ|
&lt;big&gt;'''Шоир чу гузин Рудакӣ он к-аш бувад абёт
;Беш аз саду ҳаштод ҳазор аз дуру девон.'''&lt;/big&gt;}}

Аз ин осори беандоза бузурги устод Рӯдакӣ акнун дар ҳудуди ҳазор байт боқӣ мондаасту бас. Вале ҳамин миқдори ками дурдонаҳои ӯ низ нубуғи шоирӣ ва қудрати офаридагори устодро намоиш медихад.

* [[Модари май]]
* [[Қасидаи &quot;Шикоят аз пирӣ&quot;|Шикоят аз пирӣ]]
* [[Калила ва Димна]]
* [[Рубоиёти Рӯдакӣ|Рубоиёт]]

== Пирӣ ва вафоти шоир ==
[[Акс:Даромад ба мақбараи А. Рӯдакӣ, ш Панҷакент.jpg|thumbnail|Даромадгоҳ ба мақбараи Устод Рӯдакӣ дар [[Панҷакент]]]]
[[Акс:Rudaki Tomb in Panjkent-after restored.jpg|thumbnail|Мақбараи Устод Рӯдакӣ дар [[Панҷакент]]]]
[[Акс:Осорхонаи А. Рӯдакӣ 1.jpg|thumbnail|[[Осорхонаи ҷумҳуриявии таърихӣ-кишваршиносии ба номи А. Рӯдакӣ|Осорхонаи А. Рӯдакӣ]] дар [[Панҷакент]]]]
[[Акс:Мақбараи устод А. Рӯдакӣ, ш Панҷакент.jpg|thumbnail|Мақбараи Устод Рӯдакӣ дар [[Панҷакент]]]]
Ба ҳамин минвол замони камолоти эҷодии Рӯдакӣ дар Бухоро гузашт. Ӯ на танҳо дар дарбор, балки дар байни халқ ва хоса гуруҳҳои равшанфикри аҳли шаҳр низ шуҳрати тамом ёфта буд. Дар бораи пирӣ ва нотавонии худ Рӯдакӣ аз ҷумла дар қасидаи ''Модари май'' ишораҳо дорад. Хонадони Сомониён дар аввали ҳукумронии худ ба пайравони мазҳабҳо, ҳатто динҳо бетараф буданд. Аз соли 919 сар карда дар хоки Сомониён, аз як тараф таблиғоти карматӣ авҷ мегирад, аз тарафи дигар, дар охирҳои замони Насри ибни Ахмад (914—943) таасуб ва хурофоти мазҳаби хеле боло рафт.
Рӯдакӣ аз фитнаҳо, бетартибиҳо, амалиёти зиддихалқии қувваҳои ҷудоиҷуи марказгурез ва ривоҷу ҳуруфоти мазҳабӣ, ки ҳаёти шоирро талх карда, ба кори эҷодии ӯ халал мерасонданд, ба танг омада, дар сафи одамони пешқадам, ватандӯст ва халқпарвар меистад. Вай ҳатто аз он пушаймон мешавад, ки дар дарбор хидмат кардааст:

: Басе нишастам ман бо акобиру аъён,
: Биозмудамашон ошкору пинҳонӣ.
: Нахостам зи таманно магар, ки дастурӣ,
: Наёфтам зи атоҳо магар пушаймонӣ.

Ҳукуматдорон ин рафтори бебоконаи шоирро бардошта натавонистанд. Онҳо молу мулки Рӯдакиро мусодира карда, ба чашми ӯ мил кашида, кӯр карданд. Мил кашидан аз кабехтарин ҷазоҳои ҳокимони феодалӣ буд, ки бо лулачаи оҳанини тасфон гавҳараки чашми одамонеро, ки аз ҷиҳати мафкурави хафноктарин шумурда мешуданд, доғ мекарданд.

Рӯдакӣ пири нотавон, озорёфта ва ҷазогирифта ба деҳаи худ баргашт. Баъди бозгашт ба зодгоҳ Рӯдакӣ зиндагии пурҷушу хурӯш ва осудаи худро ба ёд оварда, мулоҳиза меронад, ки чаро ӯро аз майдони мубориза берун карданд? Бале, гуноҳе надошт. Шоири ранҷур навишта буд:

: Басо, ки маст дар ин хона будаму шодам,
: Чунон ки чохи ман афзун буд аз амиру мулук.
: Кунун ҳамонаму хона ҳамону шаҳр ҳамон,
: Маро нагуй, ки аз чи шудаст шоди сук?

Баъди се соли ба зодгоҳи худ баргаштан, яъне соли [[941]] Рӯдакӣ аз олам гузашт. Ҷасади ӯро дар саҳни бӯстони Панҷруд ба хок супурданд. Оромгоҳи ӯ то имрӯз зиёратгоҳи мухлисони назми пок ва сухани Олӣ мебошад.

Марги чунин як суханвари донову тавоно наздикон ва дӯстони ҳамқаламашро бениҳоят ғамгину мотамзада карда буд. Яке аз шоирони гумноми ҳамзамони устод Рӯдакӣ дар марсияи ба ӯ бахшидааш бо ҳазор дарду алам гуфтааст:
{{иқтибос|муаллиф=|
&lt;big&gt;'''Рӯдакӣ рафту монд ҳикмати ӯй, 
;Май бирезад, нарезад аз май бӯй 
;Шоират ку кунун, ки шоир рафт, 
;Набувад низ ҷовидона чун уй. 
;Чанд ҷӯйӣ чу ӯ? Наёбӣ боз, 
;Аз чун ӯ дар замона даст бишӯй! '''&lt;/big&gt;}}

Устод Рӯдакӣ дар тӯли зиндагии худ мероси бузурги адабӣ боқӣ гузошта, яке аз шоирони пуркору пурбортарини замони худ будааст. Осори бадеиву таърихии суханвари панҷрӯдиро Муҳаммад Авфии Бухороӣ дар «Лубобу-л-албоб» сад дафтар ва Асадии Тӯсӣ (тав. 1005—1010 — ваф. 1073) дар қасидаи мунозиравии худ «Араб ва Аҷам» '''яксаду ҳаштод ҳазор байт''' баршумурданд. Шояд дар ин гуфтаҳо муболиға роҳ ёфта бошад, аммо ҳамаи ин далели он аст, ки мероси бузурги устод Рӯдакӣ на танҳо бо муҳтавои баланду ҳунари шоирӣ, инчунин бо ҳаҷму андозааш ҳанӯз дар асрҳои XII—XIII суханварони баъдиро дар ҳайрат гузошта будааст тасодуфӣ нест, ки [[Рашидии Самарқандӣ]] устод Рӯдакро сарвари шоирони забардаст номидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ishq.tj/publ/shoironi_klassik/abuabdullo_i_r_dak/zindaginomai_abuabdullo_i_r_dak/7-1-0-29 |title=Зиндагиномаи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ |accessdate=2017-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170116200350/http://www.ishq.tj/publ/shoironi_klassik/abuabdullo_i_r_dak/zindaginomai_abuabdullo_i_r_dak/7-1-0-29 |archivedate=2017-01-16 }}&lt;/ref&gt;

== Гиромидошти устод А. Рӯдакӣ дар Тоҷикистон ==
Барои гиромидошти номи устод А. Рӯдакӣ дар панҷсад [[сомонӣ|сомонаи]] пули миллии [[Тоҷикистон]] расмашро, дар гӯшаву канори Тоҷикистон номи яке аз ноҳияҳо [[ноҳияи Рӯдакӣ|ба номи Рӯдакӣ]] гузошта шудаасту, дар вилояту ноҳияҳо хиёбону кӯчаҳову ва маҳалҳои аҳолинишин номгузорӣ карда шудаанд. Дар пойтахт шаҳри [[Душанбе]] [[Боғи Устод Рӯдакӣ]], хиёбони марказии шаҳр ба номи [[Хиёбони Рӯдакӣ]], муҷассамаи А. Рӯдакӣ дар хиёбони номбурда, якчанд муассисаҳои давлатӣ номгузорӣ шудаанд. Ҳазорҳо нусха китобу нашрияҳо дар бораи эҷодиёти А. Рӯдакӣ пайваста маводҳои илмиву бадеӣ ҳамасола нашр карда истодаанд. Рузи 22- юми сентябр ҳамчун Рузи Рудаки чашн гирифта мешавад.


== Нигаред низ ==
* [[Рӯзи Рӯдакӣ]]
* [[Боғи Устод Рӯдакӣ]]
* [[Мақбараи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://adabi.site/рӯдакӣ/шарҳи-ашъор/ Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ. Шарҳи мунтахаби ашъор] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250422122727/https://adabi.site/%D1%80%D3%AF%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D3%A3/%D1%88%D0%B0%D1%80%D2%B3%D0%B8-%D0%B0%D1%88%D1%8A%D0%BE%D1%80/ |date=2025-04-22 }}

{{ПБ}}
{{Бузургони адаби форсӣ}}

[[Гурӯҳ:Шоирони асри IX]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри X]]
[[Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик]]</text>
      <sha1>j8pfxoqtexyqo5zuqph77xyatnu1jmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Имороти Муттаҳидаи Арабӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9964</id>
    <revision>
      <id>1479902</id>
      <parentid>1471112</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33223" sha1="b6wpuuvqfjw8vm5joxp2hjg20kfa0cg" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}

{{Давлат
 |Парчам            = Flag of the United Arab Emirates.svg
 |Номи тоҷикӣ       = Имороти Муттаҳидаи Арабӣ
 |Номи аслӣ         = {{lang-ar2|الإمارات العربية المتحدة}}&lt;br&gt;''ал- Иморот ал-Араби́я ал-Мутта́ҳида''
{{lang-en|United Arab Emirates}}
 |Номи одӣ          = Иморот 
| Парчам            = 
| Нишон             = Coat of arms of the United Arab Emirates.svg
| Шиор              = Аллоҳ, Миллат, Президент
| Номи суруди миллӣ = Зинда бод, кишвари ман 
&lt;!--|Аудио=--&gt;| Форма правления = [[Федеративная монархия|федерация]] [[Абсолютная монархия|абсолютных монархий]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=49|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
| lat_dir = N
| lat_deg = 24
| lat_min = 13
| lat_sec = 0
| lon_dir = E
| lon_deg = 54
| lon_min = 39
| lon_sec = 0
| region = AE
| CoordScale = 2000000
| На карте = United Arab Emirates (orthographic projection).svg
| Забон = [[Забони арабӣ|арабӣ]]
[[Забони инглисӣ|инглисӣ]]
| Таъсис             = 
| Санаҳои истиқлол   = [[2 декабр]]и [[1971]]
| Истиқлол аз        = [[Бритониёи Кабир]]
| Пойтахт            = [[Абузабӣ]]
| Шаҳрҳои калонтарин = [[Дубай (шаҳр)|Дубай]]
| Вазифаи роҳбар 1   = [[Президенти Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|Президент]]
| Роҳбар 1           = [[Халифа ибни Зайд Оли Наҳён]]
| Вазифаи роҳбар 2   = [[Сарвазири Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|Нахуствазир]]
| Роҳбар 2           = [[Муҳаммад ибни Рошид Оли Мактум]]
| Дини давлатӣ       = [[Акс:Star and Crescent.svg|22px]] [[ислом]]
| Ҷой аз рӯи масоҳат = 114
| Масоҳат            = 83&amp;nbsp;600
| Фоизи об           = 0
| Ҷой аз рӯи аҳолӣ   = 92
| Аҳолӣ              = {{афзоиш}}9 682 000&lt;ref name=&quot;United Nations&quot;&gt;{{cite web|url=https://population.un.org/wpp/DataQuery/|title=World Population Prospects|website=population.un.org|accessdate=2019-06-10|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615001511/https://population.un.org/wpp/DataQuery/}}&lt;/ref&gt;
| Соли баҳодиҳӣ      = 2019
| Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = 4 106 424
| Соли барӯйхатгирӣ  = 2005
| Зичии аҳолӣ        = 65
| Ҷой аз рӯи зичӣ    = 110
| ММД (БҚХ)          = 729,043 млрд&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=21&amp;pr.y=7&amp;sy=2018&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=466&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=United Arab Emirates |work=International Monetary Fund }}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ММД (БҚХ)       = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ)        = 32
| ММД (БҚХ)  ба сари аҳолӣ    = 69,896&lt;ref name=imf2/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ)  ба сари аҳолӣ  = 7
| ММД (номинал)               = 400,902 млрд&lt;ref name=imf2/&gt;
| Соли ҳисоби ММД (номинал)   = 2018
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал)    = 28
| ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 38,436&lt;ref name=imf2/&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 19
| ШРИ                 = {{афзоиш}} 0,818&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2013|publisher=United Nations|accessdate=2013-03-14|archivedate=2014-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006092817/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf}}&lt;/ref&gt;
| Ҷой аз рӯи ШРИ      = 36 &lt;!--number only--&gt;
| Соли ҳисоби ШРИ     = 2013
| Сатҳи ШРИ           = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;ниҳоят баланд&lt;/span&gt;
| Воҳиди пул          = [[дирҳами Иморот]]
| Доменҳо             = [[.ae]], [[امارات.]]
| Пешшумораи телефон  = 971
| Минтақаи замонӣ     = +4
&lt;!--|Примечания = --&gt;}}
'''Иморóти Муттаҳидáи Арабӣ''' ({{lang-ar|الإمارات العربية المتحدة}} — ''ал-Иморот ал-Араби́я ал-Мутта́ҳида''; {{кӯтаҳ}} '''Иморот''') — [[давлат]] дар шимолу шарқии [[нимҷазираи Арабистон]], федератсияи ҳафт [[иморат]]и мустақил: [[Абузабӣ]], [[Дубай]], [[Шорҷа]], [[Фуҷайра]], [[Раъс-ул-хайма]], [[Аҷмон]], [[Умм-ул-Қувайн]]. То соли 1971 чун Уммони Аҳдӣ тобеъи [[Бритониёи Кабир]] буд. Масоҳаташ 83657 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, аҳолиаш 4,8 млн нафар (2010). Пойтахташ [[Абузабӣ]].

== Ҷуғрофиё ==
Дар шарқ бо Уммон ва Қатар, дар ҷануб ва ҷанубу ғарбӣ бо [[Арабистони Саудӣ]], дар шимол бо [[Халиҷи Форс|халиҷҳои Форс]] ва [[Халиҷи Уммон|Уммон]] ҳамсарҳад аст. Забони давлатӣ — [[арабӣ]], воҳиди пулӣ — дирҳам, дини ҳукмрон — ислом. Рӯзи миллӣ — «Ал-Иду-л-Ватанӣ» (2 декабр). Шаҳрҳои калонтаринаш Дубай, Шарҷа; бандарҳои асосиаш: Рашид, Ҷабал-Алӣ, Зоид, Ал-Фуҷайра.

== Сохти давлатӣ ==
Сохти давлатии Иморот салтанати федоролӣ аст. Қонуни асосии ҷорӣ соли 1996 қабул шудааст. Раиси давлат, ки сарвари давлат аст, тибқи иҷмоъи ҷорӣ, ҳатман Ҳокими Абузабӣ ва сарвари ҳукумат — нахуствазир маъмулан Ҳокими Дубай буда, ӯ ҳамзамон Сарфармондеҳи кулли Қуввои мусаллаҳ ва Шӯрои олии дифоъ мебошад. Ҳокимияти иҷроия — Шӯрои вазирон, раиси онро Раиси давлат таъйин мекунад. Мақомоти қонунгузор — Шӯрои Федеролии Миллӣ, ки ба ҳайъаташ аз ҳар иморат, вобаста ба нуфуси ҷамъият, шумори муъайяни намояндагон ворид мешаванд. Ҳар иморат интихоботро мувофиқи салоҳдидаш мегузаронад. Дар маҳаллҳо ҳокимият дар дасти шайхҳо — ҳокимони иморатҳо мебошад. Ҳокимияти қазоӣ — Маҳкамаи олии федеролӣ аз раис ва 4 қозии мустақил иборат буда, он масоилу муносибати байни иморатҳо, байни ҳукумати федеролӣ ва ҳукуматҳои маҳаллиро танзим мекунад. Дар Иморот ҳизбҳои сиёсӣ вуҷуд надоранд. Иморот узви СММ, Сандуқи Байналмилалии Пул, Ҷомеъаи Дуввали Араб мебошад. Байни Иморот ва Тоҷикистон равобити диплумотӣ 18 ноябри 1995 барқарор гардида, 6 августи 1997 Намояндагии тиҷории Тоҷикистон дар Иморот таъсис дода шудааст.

== Табиат ==
Ҳудуди Иморот аз ҳамвориҳои паст, кӯҳҳои начандон баланд (то 1127 м, дар шарқ) ва рифҳои марҷонӣ (қад-қади соҳилҳои Халиҷи Форс) иборат аст.

=== Наботот ===
[[Акс:1501200713074 Acacia tortilis.jpg|thumb|Дарахти ақоқиё]]
Бештари ҳудуди Иморот биёбон буда, дар ҷануб ва қисми ҷанубу шарқии мамлакат ду воҳаи бузурги сердолударахт мавҷуд аст, ки дар онҳо хурмо, ангур, лиму, норҷил, ақоқиё, буттаҳои тамариск мерӯянд.

=== Ҳайвонот ===
Аз ҳайвонот харгӯш, оҳу, қашқалдоқ, мор ва калтакалос мавҷуданд.

=== Иқлим ===
Иқлими Иморот хушки тропикӣ ва дар соҳилҳои халиҷ субтропикист. Дарёҳои доимӣ надорад, майдони зиёдро шӯразору биёбони регзор ташкил мекунад. Ҳарорати ҳаво аз +10°С (дар моҳи дек.) то +45°С (июл) мебошад. Боришоти миёнаи солона аз 130 мм беш нест. Тӯфони регӣ зиёд рух медиҳад. Муҳимтарин сарвати зеризаминии мамлакат нефт ва гази табиӣ мебошад.

== Аҳолӣ ==
Аз миқдори умумии аҳолӣ сеякашро арабҳои этникӣ — асосан яманиҳо, уммониҳо ва мисриҳо, 11 % фоизашро мардуми таҳҷоӣ ва боқимондаро эрониён, ҳиндуҳо, покистониён, филиппиниҳо ташкил медиҳанд. Зиёда аз 85 % фоизи аҳолӣ муҳоҷиронанд, ки дар шаҳрҳо зиндагӣ ва кор мекунанд. Мусулмонон суннимазҳаб (85 %) ва шиъамазҳаб (15 %) мебошанд, муътақидони динҳои масеҳия, ҳиндуия ва буддоия, баҳоия низ ҳастанд. Дар ҳар иморат дар қатори масҷидҳо маъбад ва дайру калисоҳо низ мавҷуданд.

== Таърих ==
Ҳудуди Иморот ҳанӯз ҳазорсолаи 6 то м. маскун буда, дар ҳазораи 4 то м. соҳилҳои Халиҷи Форс маҳали муҳими тиҷорати байни Байнаннаҳрайн ва Ҳинди Қадим буд. Соли 300 то м. дар мавзеи Малейҳа юнониён колонияи тиҷоратии хешро асос гузоштанд. Тиҷорат махсусан бо Сосониён (дар асрҳои 5—6) хуб роҳандозӣ шуда, дар соҳили шарқӣ, дар Дибба то садаи VII европоиёни масеҳӣ ибодатгоҳ ва бандар сохта буданд. Хилофатҳои соҳилҳои ҷануб. [[Халиҷи Форс]] ва шимолу ғарбии Уммон дар ҳайати Хилофати араб буда, шаҳрҳои Дубай, Шарҷа, Фуҷайра ҳамон замон бино гаштаанд. Дар асрҳои 10 — 11 қисми шарқии Нимҷазираи Араб дар тасарруфи қарматиҳо буд ва баъди таназзули ин сулола зери таъсири Уммон афтод. Охири садаи XV ба минтақа таваҷҷуҳи европоиён афзуд. Аввалин шуда ин ҷо португалиягиҳо маъво гирифтанд. То садаи XII моҳидорони маҳаллӣ, сокинони ҳудуди ҳозираи Иморот ба сафарҳои баҳрии тӯлонӣ баромада, то соҳилҳои Кения, Шри-Ланка, Хитой ва Вйетнам мерасиданд. Ширкати Ост-Индияи Британияи Кабир дар садаи XVIII тиҷорати баҳрии байни бандарҳои Халиҷи Форсро бо баҳонаи хотима бахшидан ба роҳзании баҳрӣ монополияи худ кард ва аҳолии иморатҳоро, ки асосан бо тиҷорат машғул буданд, аз манбаи асосии зиндагӣ маҳрум гардонд. Ин боиси задухӯрдҳои доимии байни ширкати Ост-Индия ва аҳолии маҳаллӣ мешуд (англисҳо арабҳоро роҳзан ва ноҳияи иморатҳоро «Соҳили роҳзанон» номида буданд). Соли 1820 ин ширкат шартномаеро зӯран ба гардани амирон ва шайхони 7 иморати араб бор кард, ки он ибтидои муқаррар шудани назорати Британияи Кабир бар ин сарзамин буд. Ҳамин тариқ, соли 1838 «Соҳили роҳзанон» (Иморот), Уммон, Масқат, Баҳрайн ва Кувайт таҳти назорати Англия даромад ва дар халиҷ киштиҳои ҳарбии он ба таври ҳамеша ҷой гирифтанд. Аз миёнаҳои садаи XIX ин ҳудуд бо номи Уммони Аҳдӣ тобеи Британияи Кабир шуд. Солҳои 20 садаи XX дар Уммони Аҳдӣ ҳаракати миллии озодихоҳӣ оғоз ёфта, баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939—1945) хеле авҷ гирифт; таъсири Британияи Кабир дар Халиҷи Форс суст шуд ва 2 дек. 1971 дар қатори дигар давлатҳои халиҷ таъсиси давлати мустақили Иморот эълон гардид. Дар аввал иморати Раъсу-л-Хайма ба ин иттиҳод ворид шудан нахост, вале феврали 1972 ба он шомил шуд. Дек. 1971 байни Иморот ва Иттифоқи Советӣ муносибатҳои дипломатӣ муқаррар гардид.
{{Саросарнамо|Burj Dubai 001.jpg|900px|Бурҷи Халиф ва дигар бурҷҳои атроф|text-align=center}}

== Иқтисод ==
Аз соли 1956 сар карда паёпай кашф шудани конҳои нафт дар Абузабӣ, Дубай, Шарҷа ва Раъсу-л-Хайма мӯҷиби дар муддати кӯтоҳ ба давлати бузурги истихроҷкунандаи нефт дар Шарқи Миёна табдил ёфтани Иморот гардид. Вобаста ба ин дигар соҳаҳои иқтисодиёти кишвар низ тараққӣ карда, он ба маркази иқтисодии байналхалқӣ табдил ёфт. Асоси иқтисодиёти Иморот истихроҷ ва содироти нефт (2,2 млн баррел дар як рӯз; захираи табииаш дар ҳудуди зиёда аз 7 млрд т; 10%-и захираи нефти олам аст) ва газ (захираи табииаш 5,7 триллион м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) буда, вобаста ба ин истеҳсоли масолеҳи нефт, саноати коркардаи нефт, нефту химия, металлургия, истеҳсоли семент тараққӣ кардааст. Савдои беруна хеле рушд карда, маркази тиҷоратӣ — Дубай ва минтақаи савдои озод — Ҷабал Алӣ маблағгузории (инвеститсияи) хориҷиро бештар аз ҳама ҷалб мекунанд. Танҳо бандарҳои Рашид (Дубай) ва Ҷабал Алӣ (Фуҷайра) дар як сол зиёда аз 3 млн контейнерро интиқол медиҳанд. Дар мамлакат инфрасохтори нақлиётӣ (6 аэропорти байналхалқӣ, бандарҳои баҳрӣ, шабакаи роҳҳои автомобилгард, соли 2010 метро ба кор даромад) ва телекоммуникатсия хеле тараққӣ кардааст. Маблағгузориҳои калон ба сохтмони биноҳо ва маҷмааҳои муҳташам ҷалб мешаванд. Истихроҷ ва содироти марворид ва маҳсулоти моҳидорӣ низ дар иқтисоди кишвар ҷойи намоён дорад. Аз ҳунармандии анъанавӣ бофтани қолин ва матоъҳои пашмӣ, ҳаккокию зарробии филизот муравваҷ аст. Дар воҳаҳо меваҳо, сабзавот, ғалладона ва ғ. парвариш ва кишт карда мешаванд. Чорводории кӯчӣ (бодиягардӣ) маъмул аст. Иморот асосан масолеҳи мошинсозии вазнин ва саноати химия, воситаҳои нақлиёт ва таҷҳизот, равғанҳои молиданӣ, молҳои сермасраф ва хӯроквориро ворид мекунад. Шарикони асосии тиҷоратиаш — ИМА, Япония, Британияи Кабир, Таиланд, Уммон, Ҳиндустон, Эрон, Сингапур.
[[Акс:Executive Towers Under Construction on 30 January 2007.jpg|200px|thumbnail|right|Сохтмони осмонхарошҳо дар Дубай]]

== Маориф ==
Таҳсил дар мактабҳои таҳсилоти умумӣ ройгон ва то синфи 9 аст. Масъалаи ҷалби духтарон ба таҳсил даҳсолаи охир ба сатҳи зарурӣ расидааст. Солҳои охир дар таълим усулҳои пешқадам, методикаи таълимию таҳсилии Ғарб ҷорӣ шуда истодааст. Ҳоло ба омӯзиши забони англисӣ, ки пештар аҳамият намедоданд, бештар диққат медиҳанд. Барномаи «Муаллими садаи XXI» тайёр кардани 10 ҳазор омӯзгори сифатан нав ва ҷавобгӯи талаботи замонро (то соли 2020) дар назар дорад. Таҳсили фарзандони хориҷиён дар мактабҳои давлатӣ ва хусусӣ пулакӣ аст. Дар Иморот маълумоти олӣ дар ҳамдастӣ бо кишварҳои дигар, дар ҳамкорӣ бо донишгоҳҳои машҳур роҳандозӣ шудааст. Дар Донишгоҳи Иморот (с. таъсисаш 1976, Абузабӣ), 4 коллеҷи олии техникӣ (1988), Донишгоҳи тиббии халиҷ (1998, Аҷман), Донишгоҳи занона (1988, кампусҳо — шаҳракҳои иқоматиаш дар Абузабӣ ва Дубай), дар шуъбаҳои Донишгоҳи технологии Ротчестер (Дубай), Донишгоҳи Ҷорҷ Мейсон (Раъсу-л-Хайма), Донишгоҳи Сорбонна намояндагони миллатҳои гуногун таҳсил мекунанд. Маҷмааи бузурги таълимӣ — шаҳраки донишҷӯён, ки соли 2003 ба истифода дода шудааст, шуъбаҳои 16 донишгоҳи кишварҳои хориҷӣ (аз ҷумла Донишгоҳи инженерию иқтисодии Санкт-Петербург, Донишгоҳи Маҳатма Гандӣ, Манчестер Бузинес Скул), марказҳои таълимӣ, маркази таълимии электронӣ, марказҳои тадқиқоти илмӣ, хобгоҳҳо ва ғ.-ро муттаҳид кардааст. Китобхонаҳо бештар дар назди муассисаҳои маълумоти олӣ ва марказҳои илмию тадқиқотӣ фаъолият доранд. Китобхонаи марказии ба номи Зоид, китобхонаҳои «Мақом» (барои занон) ва «Фалаҷ» (барои мардон) дорои маводи ғанӣ, махсусан мавод дар мавзӯи илмҳои иҷтимоӣ мебошанд.

== Матбуот, радио, телевизон ==
Воситаҳои ахбори омма бо вуҷуди озод будан, аз ҷониби Шӯро оид ба корҳои ВАО назорат мешаванд, то дар мундариҷаву маводашон мавзӯъҳои номатлуб ва фаҳш набошанд. Рӯзномаҳои «Ал-Иттиҳод», «Ал-Баён», «Ахбор-ал-Араб», «Ал-Халиҷ», «7 Days», «Arabian business.com», «Gulf news», «Khaleej Times» (ба забони англисӣ); маҷ-ҳои «Gulf Marketing Review» (тиҷоратӣ), «Soura maqazine» (инъикосгари санъати аккосӣ ва дигар намудҳои санъати тасвирӣ), «Шабоб-ал-явм» (барои кӯдакон ва наврасон) нашрияҳои намоёни Иморот мебошанд. Ба забони русӣ маҷ-ҳои «Русские Эмираты», «Деловые Эмираты» ва роҳнамои «Ключи Востока» нашр мешаванд. Алҳол (2011) дар Иморот наздики 40 шабакаи телевизионӣ ва 8 пойгоҳи радио амал мекунанд. Шабакаи асосии телевизионӣ «Абузабӣ» буда, ҳар иморат пойгоҳи телевизион ва радиои худро дорад. Дар Иморот шабакаҳои махсусгардондашудаи иттилоотӣ, намоишҳои варзишӣ, пахши барномаҳо барои ақаллиятҳои миллӣ (мас., барои форсизабонҳо), барои давлатҳои дигар (мас., Британияи Кабир, Покистон ва ғайра); фароғатӣ, иҷтимоӣ, мусиқӣ, барои кӯдакон ва наврасон (ройгон), тиҷоратӣ, рекламавӣ ва ғ. фаъолият мекунанд. Радиошунавонӣ ғайр аз дохили кишвар (ба забонҳои арабӣ, англисӣ, франсавӣ, урду ва ғайра) ба кишварҳои дигар — бештар арабзабон пахш мешавад. «Русское радио в ОАЭ» барномаҳояшро ба тавассути мавҷи 96,3 FM пахш мекунад.

== Адабиёт ==
Адабиёти шифоҳӣ бо номи «назми набатӣ» рукни эҷоди мардуми маҳаллӣ буда, бо вуҷуди навсозии ҳаёти имрӯзаи кишвар, асолату ҷаззобии худро нигоҳ доштааст. Ҳокими Дубай — шайх Муҳаммад ибни Рошид Оли Мақтум чун шоири боистеъдоди жанри «шеъри набатӣ» эътироф шудааст. Шоирон ва эҷодиёти онҳо бештар ба тавассути намоиш (шоу)-и махсуси телевизионӣ, маҷ. ҳармоҳаи адабӣ ва веб-сайти интернетӣ муаррифӣ ва тарғиб мешаванд. Комитети махсуси ҳакамҳо мавҷуд аст, ки аз байнашон «шоҳзодаи шеър»-ро интихоб мекунанд. Барои инкишофи адабиёт ҳавасманд кардани эҷодкорон Раиси давлат шайх халифа ибни Зоид Оли Наҳён соли 2007 мукофоти махсус таъсис додааст.

== Маданият ва санъат ==
Ривоҷи санъату маданият дар Иморот аз он ҷиҳат ҷолиб аст, ки он ба тамоми аҳли ҷаҳон нигаронида шудааст. Дар Иморот лоиҳаҳои миқёсашон бузурги тамоми қитъаҳои олам амалӣ мегарданд. Беҳтарин дастовардҳои санъати тасвирӣ, мусиқӣ, театру кино ва дигар намудҳои ҳунар дар ин ҷо намоиш дода мешаванд ва барои ин маҷмааву иншооти муҳташам, намоишгоҳҳои фарохмасоҳат, толорҳои консертӣ ва ғ. мавҷуданд. Барои инкишофи санъати меъмории муосир, парвози тахайюли шаҳрсозии нодир ва амалӣ кардани лоиҳаҳои ғарибу тахайюлӣ (фантастикӣ), мас., лоиҳаи бузургтарин музейи садаи 21 (пешниҳоди меъмори канадагӣ Франк Герӣ; дар он барои намоиш гузоштани бозёфтҳои археологӣ, намунаҳои саноеи гуногун, дастнависҳо ва ғ-и дар тамоми ҷаҳон эҷодшуда ва аз тамоми олам гирдоваришудаи ҳамаи замонҳо ва ҳамаи тамаддунҳо дар назар аст) ландшафти кишвар — соҳили на он қадар чуқуру нилгуни халиҷ (барои сохтмон дар даруни об) ва паҳнои биёбон имкониятҳои фаровон медиҳад; ва ё нияти Дубайро ба метрополия (модари шаҳрҳо) ва маркази маданияту санъати ҷаҳони араб табдил додани иморатҳо аз ҷумлаи нақшаҳои тарҳрезишудаи кишвар мебошанд. иморати Шарҷа аз соли 2001 ин ҷониб ҳамчун маҷмӯъкунандаи дастовардҳои ҳунармандон ва ҳунармандони мамлакатҳои Халиҷи Форс, Шарқи Наздик ва ҷаҳони боқимонда муаррифӣ шудааст. Дар Музейи бадеӣ, Музейи тамаддуни исломӣ ва музейҳои дигари ин иморат зуд-зуд намоиши осори рассомон ва пайкарасозон (бо ташкили семинар ва курсҳои маҳоратомӯзӣ) баргузор мегардад. Дар Абузабӣ барои ривоҷи санъати тасвирӣ хонаҳои эҷодӣ ташкил шудаанд. Дар Иморот Нигористони санъати муосир (масоҳ. 1817 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ва Маркази намоишӣ (масоҳ. 15.400 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, соли 2009) ба истифода дода шудаанд, ки дар ҷаз. Саадияти ин иморат ҷойгиранд ва дар онҳо асарҳои рассомон, пайкарасозон ва амали ҳунармандони соҳаи ороиши бадеӣ намоиш дода мешаванд.

=== Мусиқӣ ===
Мусиқии Иморот як ҷузъи маданияти мусиқии Халиҷи Форс — мусиқии анъанавӣ, суруду рақсҳои мардумии бадавиён ва моҳидорон мебошад. Мусиқии ба ном «лива» оҳангу рақсҳои қабилаҳои аз Африқои Шимолӣ ҳиҷратнамуда мебошанд. Аввалин сарояндаи машҳури мамлакат, бонуи овози Халиҷи Форс дар услуби «поп» Аҳлам мебошад. Муним ас-Солеҳ оҳангсоз ва сарояндаест, ки дар эҷодиёташ сабки ҳиндӣ, арабӣ ва испаниро ба ҳам омезиш додааст. Самар, Рим, Рувайда ва Абдулло Билхайр низ сарояндагони машҳуранд. Дар гузаргоҳҳои зеризаминии шаҳрҳои Иморот (бештар Дубай) дар қатори рассомон ва ҳунармандони озод, ки офаридаҳояшонро ба намоиш ва фурӯш мегузоранд, сарояндагону мутрибони муҳоҷир ҳунарнамоӣ мекунанд. Онҳоро дар санъатшиносии муосир намояндагони санъати «андеграунд» меноманд. Дар Иморот ба ин зумра аҳамият медиҳанд. Ширкати эҷодие ҳаст, ки махсус барои дастгирии ин гуна эҷодкорон таъсис ёфтааст. Дар назди Донишгоҳи америкоии Дубай маркази таҳқиқие ҳаст, ки бо гирдоварӣ ва тарғиби ҳунари эҷодкорони «стихиявӣ» — ҳунармандони озоди кишвар машғул аст. Ин ташкилотҳо барои баромади эшон аз тариқи радио ва телевизион, дар рӯи саҳнаҳо мусоидат намуда, диску албомҳояшонро нашр мекунанд. Онҳо бештар дар жанри «рок» ва «металл» ҳунармандӣ мекунанд. Дар ҳаёти мусиқии мамлакат сафарҳои ҳунарии ситораҳои машҳур, коллективҳои нодир, ба мисли Филармонияи Нию Ёрк, Оркестри симфонии бачагона ва ғ. ҳодисаи маъмулист.

=== Театр ===
Театр дар Иморот намуди санъати анъанавӣ набошад ҳам, барои тарғибу ривоҷи он дар кишвар тамоми шароитҳо фароҳам аст. «Дубай ал-аҳли театер» ва «Дубай фолклор театер» дар саҳнаҳояшон намоиши санъати халқиро барпо мекунанд. Дар иморати Ҷумайра «Мадинат-театер», дар Шарҷа ва Абузабӣ театрҳои миллӣ фаъолият доранд. Театри бадеии ҷавонон (Дубай) асосан пйесаҳои драматургони ҷавони 18 — 35-соларо ба саҳна мегузорад. Дар мамлакат ба спектаклҳои барои бачагон таҳияшуда бештар аҳамият медиҳанд, то дар ҷавонони маҳаллӣ (таҳҷоӣ) завқи театршиносию театрдӯстдориро парваранд. Дар Дубай ҳар сол фестивали «Театр барои ҷавонон» барпо мешавад.

=== Синамо ===
Дар соҳаи синамо қадамҳои аввалин гузошта мешавад. Барои тарҳрезӣ кардан ва минбаъд ривоҷ додани санъати кино ва киноиндустрия дар Иморот янв. 2009 комиссияи ташаббускори АDАСН таъсис дода шуд, ки ба тайёрии касбии ҷавонон дар ин соҳа замина гузошта, барояшон курсҳои омӯзишӣ, озмунҳо, мастер-классҳо (бо симоҳои барҷастаи соҳаи кино) ташкил мекунад. Барпо кардани кинофестивалҳои байналхалқии сатҳи ҷаҳонӣ дар Иморот амали ҳамасола мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|1}}

== Пайвандҳо ==
{{новбарӣ}}
{{пайвандҳои беруна}}
{{^}}{{Мавзуъҳои Иморот}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]]
[[Гурӯҳ:Осиёи Ғарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>b6wpuuvqfjw8vm5joxp2hjg20kfa0cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати Бухоро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11869</id>
    <revision>
      <id>1479896</id>
      <parentid>1425696</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23308" sha1="mtcpc153n4vykp6grp72a9uctf8bu7y" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Амора́т (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ
|ном                           = Аморати Бухоро
|номи қавмӣ                    = {{lang-fa|امارت بخارا}}
|вазъ = [[Давлати мустақил]] ([[1785]]-[[1868]], [[1917]]-[[1920]])&lt;br&gt; [[Таҳтулҳимоя]]и [[Русияи подшоҳӣ]] ([[1868]]-[[1917]])
|гимн =
|дирафш = Flag of the Emirate of Bukhara.svg
|тавсифи_дирафш  = [[Парчами Аморати Бухоро]]
|нишон =Coat of arms of the Emirate of Bukhara.jpg
|тавсифи_нишон =
|харита = Bukhara1850.png
|андоза = 250px
|тавсиф = Аморати Бухоро дар [[соли 1850]]
|p1 = Хонии Бухоро (1500-1753)
|flag_p1 = War flag of Khanate of Bukhara.svg
|таъсис = [[1753]]
|барҳам = [[1920]]
|s1 = Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро
|flag_s1 = Flag of the Bukharan People's Soviet Republic.svg
|шиор =
|пойтахт = [[Бухоро]]
|забон =  [[Забони форсӣ|порсӣ]] ва [[Забони ӯзбекӣ|ӯзбекӣ]] 
|аҳолӣ = бештар аз 2 млн нафар ([[тоҷикон]], [[ӯзбекҳо]], [[туркманҳо]], [[арабҳо]], [[форсҳо]], [[яҳудони бухороӣ]], [[лӯлиҳо]] ва ғайра)
|города =
|валюта = [[бухарская таньга]] (до 1895), [[рубль Российской Империи]] (официально с 1890)
|площадь =
|то = Хонигарии Бухоро
|т2 =
|т3 =
|т4 =
|т5 =
|пас = Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро
|п2 =
|п3 =
|п4 =
|п5 =
|шакли ҳукумронӣ = [[Подшоҳии мутлақ]] 
|тинастия = 
|титул_правителей = 
|правитель1 = 
|год_правителя1 = 
|правитель2 = 
|год_правителя2 = 
|дин  = [[Ислом]] (аксари мардум), [[яҳудият]]
|прим =
}}
'''Аморати Бухоро''' ({{lang-fa|امارت بخارا}}) ё  '''Хонии Бухоро''' (то соли 1753) — давлатест, ки баъд аз тасарруфи хонигарии Аштархониён дар [[Осиёи Марказӣ]] дар солҳои [[1753]]—[[1920]] вуҷуд дошт. Аморати Бухоро дар замони чингиз Аштархониён Хонии Бухоро ном дошт. Баъдтар, вақте ки қабилаи Манғитҳои ӯзбек ба сари ҳокимият омад, номи давлат ба Аморати Бухоро табдил ёфт.
[[Акс:Prokudin-Gorskii-19.jpg|thumb|right|[[Муҳаммад Олим Хон]] (1880—1944), Амири охирини Бухоро. Акс аз тарафи аксбардор [[Прокудин-Горски]] дар с [[1911]] гирифта шудааст.]]

== Ҷуғрофиёи таърихии аморат ==
Аморати Бухоро масоҳати заминеро аз [[Амударё]] ва [[Сирдарё]] иҳота мекард. Масоҳати асосии аморат — Бухорои Ғарбӣ дар поёноби [[Зарафшон|тарёи Зарафшон]] буд, ва марказҳои аҳолинишини он шаҳрҳои қадимаи [[Самарқанд]] ва пойтахти аморат, [[Бухоро]] буданд.
[[Бухорои Ғарбӣ]] — асосан сарзамини имрӯзаи [[Ӯзбекистон]] марказӣ ва ҷанубӣ ва қисми шарқии водии Зарафшон ва баъзе солҳо (дар натиҷаи ҳамлаи бобарори низомии лашкари аморати Бухоро) [[ноҳияи Шаҳристон]], [[ноҳияи Истаравшан]]и ([[Тоҷикистон]]и Шимолиро дарбар мегирифт.
[[Бухорои Шарқӣ]] — сарзамини имрўзаи [[Тоҷикистон]]и марказӣ ва ҷанубӣ, ки дар асрҳои XVIII ва ибтидои XX ба ҳайати аморати Бухоро дохил буданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Б.Ғ. Ғафуров Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асрҳои миёна ва давраи нав. Китоби якӯм. — Душанбе, 2008. — с. 573—580,577- 580, 616 −618&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
Пешвои қабилаи манғит [[Муҳаммад Раҳимбий (Амир)|Муҳаммад Раҳимбий]], ки аввал бо кумаки Нодиршоҳи эронӣ волии Бухоро шуда буд, Абдулфайзхонро (охирон хони сулолаи Аштархониён) бо ду писараш ба қатл расонид ва бо ҳимояти табақаи ашроф ва рӯҳонӣ ба тахти хонии Бухоро нишаста, дар соли [[1753]] ба силсилаи Манғития (1753 −1920) асос гузошт. Соли [[1756]] ӯ худро хон эълон кард.&lt;ref&gt;Б.Ғ. Ғафуров Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асрҳои миёна ва давраи нав. Китоби якӯм. — Душанбе, 2008. — с. 573&lt;/ref&gt; 
  
Давлатест, ки аз ҷониби [[Шайбониён]] дар натиҷаи ба тасарруф даровардани давлати парокандашудаи [[Темуриён]] ташкил  ёфта,  дар ибтидои асри XVI  номи  «Хонии  Бухоро»-ро (1500-1753) гирифтааст.  Дар  аҳди салтанати  Абдуллоҳхони  II  (1557  – 1598)  хонӣ  аз ҷиҳати  сиёсӣ  пуриқтидор  ва  сарзаминаш  хеле  васеъ гардид.  Абдуллоҳхони  II  [[Балх]] (1573), [[Самарқанд]] (1578), [[Тошканд]] (1582),[[Фарғона]]  (1583), [[Бадахшон]] (1584), [[Кӯлоб]] (1585),[[Хуросон]]у [[Ҳирот]]у [[Машҳад]] (1582 – 1583), Хоразмро  (1593  –  1594) зери  итоати  худ дароварда,  идораи  марказии  давлатро  мустаҳкам намуд.  Давлат  аз  Қошғар  (дар  Шарқ)  то  Туркистону Сайрам (дар Шимол) ва то қисми шарқии Хуросон (дар Ҷануб)  доман паҳн намуд.  Дар аҳди Шайбониён Бухоро бо Ҳиндустон, Туркия, Россия савдо ва муносибатҳои дипломатиро ривоҷ дод. Пас аз вафоти Абдуллоҳхон (1598) дар  натиҷаи  низоъҳои  дохилие,  ки  дар  аҳди  ӯ сар  шуда  буданд,  писараш  Абдулмуъмин  кушта  шуд (1599) ва сулолаи [[Шайбониён]] барҳам  хӯрд.&lt;ref&gt;Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: &quot;Ирфон&quot;, 2015,  - С. 122&lt;/ref&gt; 
Соли [[1868]] аморат дар ҷанг бо [[Империяи Русия]] мағлуб шуд ва ба мустамликаи вай табдил ёфт.

Соли [[1920]] Аморати Бухороро [[болшевикон]] гирифтанд ва онро [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] номиданд.

== Амирони Бухоро ==
* [[Муҳаммад Раҳимбий (Амир)|Муҳаммад Раҳимбий]]
* [[Дониёлбий (Амир)|Дониёлбий]]
* [[Шоҳмурод (Амир)|Шоҳмурод]]
* [[Ҳайдар (Амир)|Ҳайдар]]
* [[Ҳусайн (Амир)|Ҳусайн]]
* [[Умар (Амир)|Умар]]
* [[Насруллоҳ (Амир)|Насруллоҳ]]
* [[Музаффар (Амир)|Музаффар]]
* [[Абдулаҳад (Амир)|Абдулаҳад]]
* [[Муҳаммад Олим Хон (Амир)|Муҳаммад Олим Хон]]

== Мартабаҳои ҷомеаи аморат ==
Пиромуни рутбаҳо, номгӯйи мансабҳои Аморати Бухоро дар бисёре аз навиштаҷотҳои таърихӣ, китобҳои таърихӣ ба шакли пароканда вохӯрдан мумкин аст. Тавре ба назар мерасад, зиёдтарин номгӯйи мансаб дар тӯлонияти таърих дар Аморати Бухоро будаааст. Ҳанӯз дар ин бора ягон сарчашмаи аниқе вуҷуд надорад, ки феҳрасти шумори мансабу мартабаҳои Аморати Бухороро дақиқ рақам зада бошад. Аммо тавре мо ба натиҷа расидем, зиёда аз 200 номгӯйи мансабҳои калон дар Аморат ба чашм бармехӯрад. Ба ҷуз он ки дигар мансабҳои кӯчак, ки дар рустову деҳоти атрофи Аморат арзи вуҷуд мекарданд, ин шумориши сарсари танҳо даргоҳи Аморат аст, ки дар ҷуғрофиия он мо танҳо ба акнофи худи шаҳри Бухоро иқтифо кардем.

=== Номгӯйи мансабҳои Аморати Бухоро ===
* ''Амир'' — подшоҳ, шоҳ, аълоҳазрат, чеҳраи аввали Аморати Бухоро.
* ''Вазир (Қушбек)'' — чеҳраҳои дуввуми намояндагии Аморат, (аз чор то 16 нафар)
* ''Мушовир'' — воҳиди кории инҳо низ аз 2 то 20 нафар, ки ба маслиҳату насиҳати амир равона аст.
* ''Надим'' — сӯҳбатнигорони махсуси амир, ки дар нишастҳои хоси худ ҳамнишини амиранд. Мисли мушовирон ҳуқуқи машварат ва маслиҳатро доранд.
* ''Сарҳанг'' — сарфармондеҳи ҳарбии дохили қасри Аморат, ки зертобеонашон аз 50 то 200 нафар мерасад. Инҳо ҳатто ба қушунҳои амир, ки ҳазорҳо нафарро дар бар мегирад, ҳуқуқи амру фармонро доранд.
* ''Мирзо'' — котибони хушнависи дарбори амир, ки асосан аз афроди соҳибмаълумот ва соҳибзавқ иборатанд. Теъдоди воҳиди корӣ дар мирзогӣ то 8 нафарро дар бар мегирад.
* ''Элчӣ'' — сафирон, қосидони махсуси амир дар шаҳру давлатҳои берун аз Аморат (воҳиди кории инҳо аз 5 то беохир.
* ''Катта Қозӣ'' (Қозкалон) — сарвар додгоҳҳои шариатӣ дар қаламрави пурраи Аморат. Дар зери тобеияташон тамоми қозиёни шаҳру хонигариҳои Аморат шомил мешаванд
* ''Ноиби қозикалон'' — ёрдамчиён ва ё ёварони махсуси қозикалон, ки аз 8 то 10 нафаранд.
* ''Қозӣ'' — сарвари додгоҳҳи шаҳр ё ягон хонигарӣ, ки таҳти тобеияти қозикалон фаъолият мебаранд. (воҳиди корӣ то 40-50 нафар, вобаста ба тобеияти шаҳру устондорӣ, ки дар қаламрав ва султаи Аморат шомил бошанд).
* ''Муфтиӣ'' — намояндаи махсуси дорои фатвои шаръӣ. Нафаре, ки тамоми қонунҳои дохили Аморатро ба шариат мувофиқат мекунонад, соҳибфатво низ мегӯянд. (теъдоди вохӣ то 20 нафар.)
* ''Хонҳо'' — устондорони махсусе, ки таҳти султаи Аморатанд ва амру фаромонро аз Аморат мегиранд ва аз ҷониби Амир таъйин ва интихоб мешаванд. (мисли имрӯза раисони вилоят, теъдоди воҳиди корӣ то 15-18 нафар)
* ''Миршаҳр'' — шаҳрдороне, ки ба хонҳо тобеанд. Ҳар музофот ва хонигарие, ки мутаалиқ бошанд, амру фаромонро аз хонҳо дастрас мекунанд ва ҳамзамон сиёсати Амир ва хонҳоро ба раъият татбиқ мекунанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== Фарҳанг ==
Дар авоили садаи XX Бухоро натанҳо пойтахти Аморати Бухоро, балки маркази фарҳангии [[Осиёи Миёна]] маҳсуб мешуд ва осори шашмаком низ дар онҷо инкишоф ва ташаккул ёфт. Тарзи дуруст хондани сурудҳои суннати дар мактабҳои Бухоро ривоҷ, сипас ба ҳавзаҳои фарҳангии дигар роҳ ёфт.&lt;ref&gt;[https://archive.is/20130707004526/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/05/070514_d_shashamaqam_cyr.shtml]&lt;/ref&gt;

Дар мероси адабию илмӣ ва фалсафии маорифпарвари тоҷик [[Аҳмади Дониш]] ду асари ӯ махсусан аҳамияти калон доранд. Яке аз ин асарҳо «Наводирулвақоеъ» ном дорад ва дигаре рисолаест, ки муаллиф ба он ном нагузоштааст ва мазмуни он аз таҳлили таърихи салтанати амирони манғит ва воқеаҳои сиесии он давр иборат аст, ки мо онро шартан «Рисолаи таърихӣ» меномем Муаллиф ба таълифи «Наводирулвақоеъ» зиеда аз даҳ соли умрашро сарф намудааст. Солҳои [[1870]]—[[1873]] рисолаи бо номи «Рисола дар назми тамаддун ва таовун»-ро ҳамчун барномаи ислоҳоти ҷиддии тарзи давлатдорӣ дар аморат навишт.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарси). — Душанбе,2011.&lt;/ref&gt; Минбаъд аз [[Аҳмади Дониш]] ибрат гирифта маорифпарварони тоҷик ба монанди [[Сангхӯҷа Асирӣ]], [[Мирзо Абдулазими Сомӣ]], [[Шарифҷон Махдуми Садри Зиё]], [[Дилшоди Барно]], Шамсиддин Шоҳин, Ҳайрат, Савдо ва диг. равияи маорифпарвариро давом доданд ва ба насли [[Ҳаракати ҷадидия|ҷадидони Бухоро]] роҳ кушоданд.

== Мактаби куҳна ==
'''Мактабҳои усули куҳна''' — мактабҳое мебошанд, ки баъди забти кишвари [[Мовароуннаҳр]] аз ҷониби Хилофати Араб дар ин сарзамин пайдо шудаанд. [[Мактаб]] — зинаи аввали таҳсили ибтидоии маърифати дини ислом мебошад. Мактабҳои усули кўҳна аз асрҳои миёна то даврони Ҳукумати Шуравӣ (асри VIII — солҳои 20-уми асри XX) дар [[Осиёи Миёна]], аз ҷумла Аморати Бухоро, фаъолият мекарданд.

Мактабҳо одатан дар назди масҷидҳои гузарҳои шаҳрӣ ва кищлокҳо ҷойгир шуда буданд. Дар мактаб '''домуллоҳо, имом хатибҳо ва азончиҳо''' ба талабагон дарс медоданд. Бинои мактаб ба маблағи ҷамоати масҷидҳо сохта таъмир карда мешуд. Шахсони алоҳида баъзе вакт барои сохтану таъмири мактабҳо маблағгузорӣ мекарданд. Баъзан дарсҳо дар ҳавлиҳои домуллоҳои мактаб гузаронида мешуданд. Даромади домуллоҳои мактаб аз инъому маблағгузории волидайни талабагон вобаста буд. Давлатдорон (амирону хонҳо) ба раванди маърифати исломӣ даҳолат намекарданд ва аз ин лиҳоз барои рушди маориф аз хазинаи амирон ягон маблағе ҷудо карда намешуд.
Мактабҳои усули кўҳна танҳо бо як мақсад — омўзондани асосҳои дини ислом нигаронида шуда буд. Накшаи таълиму барномаи таҳсили ибтидоии маърифати дини ислом дар доираи мактаб мавҷуд набуд, аз ин лиҳоз домуллоҳо ба тарзу усули хеш дарс мегузарониданд.
Дар мактабҳои усули кўҳна аксаран ба ғайр аз фанҳои динӣ, дигар фанҳо омўзонда намешуданд. Баъзан, бо ташаббуси домуллоҳо, дар баъзе мактабҳо фанҳои дунявӣ ба монанди: риёзиёт, таърих, ҷуғрофия ва ғайра таълим дода мешуданд. Вале миқдори ин гуна мактабҳо хело камшумор буданд.

Аввалин кӯшиши ташкил намудани мактаби усули нав дар аморати Бухоро ба мулло Ҷӯрабойи Пирмастӣ (с. [[1900]]) мансуб аст. Вале мактаби ӯ ба қадри имкон ҳавасмандонро ба худ ҷалб карда натавонист ва аз ин рӯ, бо зуди баста шуд. Солҳои 1902—1903 Каипов ном тотор, ки мактабдори оддии анъанавӣ буд, мактаби худро ба усули нав табдил дод. Вале он мактаб низ дер давом накард ва баста шуд. Мактабҳои усули нави тоторӣ, ки дар онҳо забони таълим низ тоторӣ буд, барои таҳсили бухороиён-тоҷикон ва тоҷикзабонон душвори мекард. Бинобар ин бухороиён аз чунин мактабҳои усули нав ба тариқи кофи баҳравар шуда наметавонистанд.

'''Соли [[1908]] бо ташаббуси Мирзо Абдулваҳид Бурҳонзода ([[Мунзим]]) ва [[Садриддин Айнӣ]] дар шаҳри Бухоро''', дар гузари Дарвозаи Салоҳҳон, дар ҳавлии Мунзим, аввалин мактаби форсии тоҷикӣ кушода шуд, ки дар он 12 нафар талаба тањсил мекард. С.Айнӣ ва Мунзим сараввал дар такмили маҳорати омўзгории худ ба муаллимон ва мактабҳои тотории Бухоро такя намудаанд. Онҳо барои аз љиҳати модди таъмин намудани мактаби худ ба бойбачагон моҳе се сўм ҳаққи таълим муайян намуда, фақирбачагонро бепул қабул кардаанд. Мунзим барои шогирдони мактаби худ «Роҳбари хат» ном аввалин дастурамали дарси тартиб дод. Ин мактаб дар таърих бо номи «мактаби Мунзим» маълум аст.
Дар мактаби М. А. Мунзим ва С.Айнӣ низ нарасидани китобҳои зарури эҳсос карда мешуд. Бо мақсади бартараф намудани ин норасои, с. 1909 бо ташаббуси ҳарду «Ширкати Бухорои Шариф» таъсис гардид. Ин ширкат дар навбати аввал барои саҳеҳ талаффуз кардани овозҳои нутқ, махсусан оятҳои Қуръон, китоби «Тартиб ул-Қуръон»- ро њозир намуданд. Бо ташаббуси С.Айнӣ инчунин китоби дигари дарси «Таҳзибуссибён» («Тарбияи ҷавонон») тайёр ва нашр карда шуд.
Гарчанде дар фаъолияти мактаб ягон нишонаи муқобили шариатро пайдо накарданд, вале [[25 сентябр]]и соли [[1909]], бо амри ҳукумати амирӣ, мактаби Мунзим баста шуд. Баъд аз ин таҳсили бухороиёнро дар мактабҳои усули нави [[татар]]и ҳам манъ намуданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н. Б.,Саъдиев Ш. С. Нашри дуюм. — Душанбе,2010&lt;/ref&gt;

== Матбуот ==
Инчунин дар аморат бо ташаббуси ҷадидони Бухоро аввалин рӯзномаи форсии тоҷикӣ [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои Шариф»]] — аз [[11 март]]и соли [[1912]] (4 рабеулохири 1330 ҳиҷрӣ), воқеъ дар шаҳраки Когон (Бухорои Нав, наздикии [[Бухоро]]) нашр гардид. Рўзномаи «Бухорои Шариф» ҳамагӣ 153 шумора нашр шуда [[2 январ]]и соли [[1913]] баста шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.payomipulodon.freenet.tj/idimatbuot2.htm |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2007-05-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926212627/http://www.payomipulodon.freenet.tj/idimatbuot2.htm |archivedate=2007-09-26 }}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Осиёи Марказӣ]]
[[Гурӯҳ:Номгузориҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ]]
[[Гурӯҳ:Вилоятҳои таърихии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аморати Бухоро| ]]
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>mtcpc153n4vykp6grp72a9uctf8bu7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479900</id>
      <parentid>1479896</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23313" sha1="nc9ywh95nj2jntuo1jx29uy5ogn8vvc" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ
|ном                           = Аморати Бухоро
|номи қавмӣ                    = {{lang-fa|امارت بخارا}}
|вазъ = [[Давлати мустақил]] ([[1785]]-[[1868]], [[1917]]-[[1920]])&lt;br&gt; [[Таҳтулҳимоя]]и [[Русияи подшоҳӣ]] ([[1868]]-[[1917]])
|гимн =
|дирафш = Flag of the Emirate of Bukhara.svg
|тавсифи_дирафш  = [[Парчами Аморати Бухоро]]
|нишон =Coat of arms of the Emirate of Bukhara.jpg
|тавсифи_нишон =
|харита = Bukhara1850.png
|андоза = 250px
|тавсиф = Аморати Бухоро дар [[соли 1850]]
|p1 = Хонии Бухоро (1500-1753)
|flag_p1 = War flag of Khanate of Bukhara.svg
|таъсис = [[1753]]
|барҳам = [[1920]]
|s1 = Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро
|flag_s1 = Flag of the Bukharan People's Soviet Republic.svg
|шиор =
|пойтахт = [[Бухоро]]
|забон =  [[Забони форсӣ|порсӣ]] ва [[Забони ӯзбекӣ|ӯзбекӣ]] 
|аҳолӣ = бештар аз 2 млн нафар ([[тоҷикон]], [[ӯзбекҳо]], [[туркманҳо]], [[арабҳо]], [[форсҳо]], [[яҳудони бухороӣ]], [[лӯлиҳо]] ва ғайра)
|города =
|валюта = [[бухарская таньга]] (до 1895), [[рубль Российской Империи]] (официально с 1890)
|площадь =
|то = Хонигарии Бухоро
|т2 =
|т3 =
|т4 =
|т5 =
|пас = Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро
|п2 =
|п3 =
|п4 =
|п5 =
|шакли ҳукумронӣ = [[Подшоҳии мутлақ]] 
|тинастия = 
|титул_правителей = 
|правитель1 = 
|год_правителя1 = 
|правитель2 = 
|год_правителя2 = 
|дин  = [[Ислом]] (аксари мардум), [[яҳудият]]
|прим =
}}
'''Аморати Бухоро''' ({{lang-fa|امارت بخارا}}) ё  '''Хонии Бухоро''' (то соли 1753) — давлатест, ки баъд аз тасарруфи хонигарии Аштархониён дар [[Осиёи Марказӣ]] дар солҳои [[1753]]—[[1920]] вуҷуд дошт. Аморати Бухоро дар замони чингиз Аштархониён Хонии Бухоро ном дошт. Баъдтар, вақте ки қабилаи Манғитҳои ӯзбек ба сари ҳокимият омад, номи давлат ба Аморати Бухоро табдил ёфт.
[[Акс:Prokudin-Gorskii-19.jpg|thumb|right|[[Муҳаммад Олим Хон]] (1880—1944), Амири охирини Бухоро. Акс аз тарафи аксбардор [[Прокудин-Горски]] дар с [[1911]] гирифта шудааст.]]

== Ҷуғрофиёи таърихии аморат ==
Аморати Бухоро масоҳати заминеро аз [[Амударё]] ва [[Сирдарё]] иҳота мекард. Масоҳати асосии аморат — Бухорои Ғарбӣ дар поёноби [[Зарафшон|тарёи Зарафшон]] буд, ва марказҳои аҳолинишини он шаҳрҳои қадимаи [[Самарқанд]] ва пойтахти аморат, [[Бухоро]] буданд.
[[Бухорои Ғарбӣ]] — асосан сарзамини имрӯзаи [[Ӯзбекистон]] марказӣ ва ҷанубӣ ва қисми шарқии водии Зарафшон ва баъзе солҳо (дар натиҷаи ҳамлаи бобарори низомии лашкари аморати Бухоро) [[ноҳияи Шаҳристон]], [[ноҳияи Истаравшан]]и ([[Тоҷикистон]]и Шимолиро дарбар мегирифт.
[[Бухорои Шарқӣ]] — сарзамини имрўзаи [[Тоҷикистон]]и марказӣ ва ҷанубӣ, ки дар асрҳои XVIII ва ибтидои XX ба ҳайати аморати Бухоро дохил буданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Б.Ғ. Ғафуров Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асрҳои миёна ва давраи нав. Китоби якӯм. — Душанбе, 2008. — с. 573—580,577- 580, 616 −618&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
Пешвои қабилаи манғит [[Муҳаммад Раҳимбий (Амир)|Муҳаммад Раҳимбий]], ки аввал бо кумаки Нодиршоҳи эронӣ волии Бухоро шуда буд, Абдулфайзхонро (охирон хони сулолаи Аштархониён) бо ду писараш ба қатл расонид ва бо ҳимояти табақаи ашроф ва рӯҳонӣ ба тахти хонии Бухоро нишаста, дар соли [[1753]] ба силсилаи Манғития (1753 −1920) асос гузошт. Соли [[1756]] ӯ худро хон эълон кард.&lt;ref&gt;Б.Ғ. Ғафуров Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асрҳои миёна ва давраи нав. Китоби якӯм. — Душанбе, 2008. — с. 573&lt;/ref&gt; 
  
Давлатест, ки аз ҷониби [[Шайбониён]] дар натиҷаи ба тасарруф даровардани давлати парокандашудаи [[Темуриён]] ташкил  ёфта,  дар ибтидои асри XVI  номи  «Хонии  Бухоро»-ро (1500-1753) гирифтааст.  Дар  аҳди салтанати  Абдуллоҳхони  II  (1557  – 1598)  хонӣ  аз ҷиҳати  сиёсӣ  пуриқтидор  ва  сарзаминаш  хеле  васеъ гардид.  Абдуллоҳхони  II  [[Балх]] (1573), [[Самарқанд]] (1578), [[Тошканд]] (1582),[[Фарғона]]  (1583), [[Бадахшон]] (1584), [[Кӯлоб]] (1585),[[Хуросон]]у [[Ҳирот]]у [[Машҳад]] (1582 – 1583), Хоразмро  (1593  –  1594) зери  итоати  худ дароварда,  идораи  марказии  давлатро  мустаҳкам намуд.  Давлат  аз  Қошғар  (дар  Шарқ)  то  Туркистону Сайрам (дар Шимол) ва то қисми шарқии Хуросон (дар Ҷануб)  доман паҳн намуд.  Дар аҳди Шайбониён Бухоро бо Ҳиндустон, Туркия, Россия савдо ва муносибатҳои дипломатиро ривоҷ дод. Пас аз вафоти Абдуллоҳхон (1598) дар  натиҷаи  низоъҳои  дохилие,  ки  дар  аҳди  ӯ сар  шуда  буданд,  писараш  Абдулмуъмин  кушта  шуд (1599) ва сулолаи [[Шайбониён]] барҳам  хӯрд.&lt;ref&gt;Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: &quot;Ирфон&quot;, 2015,  - С. 122&lt;/ref&gt; 
Соли [[1868]] аморат дар ҷанг бо [[Империяи Русия]] мағлуб шуд ва ба мустамликаи вай табдил ёфт.

Соли [[1920]] Аморати Бухороро [[болшевикон]] гирифтанд ва онро [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] номиданд.

== Амирони Бухоро ==
* [[Муҳаммад Раҳимбий (Амир)|Муҳаммад Раҳимбий]]
* [[Дониёлбий (Амир)|Дониёлбий]]
* [[Шоҳмурод (Амир)|Шоҳмурод]]
* [[Ҳайдар (Амир)|Ҳайдар]]
* [[Ҳусайн (Амир)|Ҳусайн]]
* [[Умар (Амир)|Умар]]
* [[Насруллоҳ (Амир)|Насруллоҳ]]
* [[Музаффар (Амир)|Музаффар]]
* [[Абдулаҳад (Амир)|Абдулаҳад]]
* [[Муҳаммад Олим Хон (Амир)|Муҳаммад Олим Хон]]

== Мартабаҳои ҷомеаи аморат ==
Пиромуни рутбаҳо, номгӯйи мансабҳои Аморати Бухоро дар бисёре аз навиштаҷотҳои таърихӣ, китобҳои таърихӣ ба шакли пароканда вохӯрдан мумкин аст. Тавре ба назар мерасад, зиёдтарин номгӯйи мансаб дар тӯлонияти таърих дар Аморати Бухоро будаааст. Ҳанӯз дар ин бора ягон сарчашмаи аниқе вуҷуд надорад, ки феҳрасти шумори мансабу мартабаҳои Аморати Бухороро дақиқ рақам зада бошад. Аммо тавре мо ба натиҷа расидем, зиёда аз 200 номгӯйи мансабҳои калон дар Аморат ба чашм бармехӯрад. Ба ҷуз он ки дигар мансабҳои кӯчак, ки дар рустову деҳоти атрофи Аморат арзи вуҷуд мекарданд, ин шумориши сарсари танҳо даргоҳи Аморат аст, ки дар ҷуғрофиия он мо танҳо ба акнофи худи шаҳри Бухоро иқтифо кардем.

=== Номгӯйи мансабҳои Аморати Бухоро ===
* ''Амир'' — подшоҳ, шоҳ, аълоҳазрат, чеҳраи аввали Аморати Бухоро.
* ''Вазир (Қушбек)'' — чеҳраҳои дуввуми намояндагии Аморат, (аз чор то 16 нафар)
* ''Мушовир'' — воҳиди кории инҳо низ аз 2 то 20 нафар, ки ба маслиҳату насиҳати амир равона аст.
* ''Надим'' — сӯҳбатнигорони махсуси амир, ки дар нишастҳои хоси худ ҳамнишини амиранд. Мисли мушовирон ҳуқуқи машварат ва маслиҳатро доранд.
* ''Сарҳанг'' — сарфармондеҳи ҳарбии дохили қасри Аморат, ки зертобеонашон аз 50 то 200 нафар мерасад. Инҳо ҳатто ба қушунҳои амир, ки ҳазорҳо нафарро дар бар мегирад, ҳуқуқи амру фармонро доранд.
* ''Мирзо'' — котибони хушнависи дарбори амир, ки асосан аз афроди соҳибмаълумот ва соҳибзавқ иборатанд. Теъдоди воҳиди корӣ дар мирзогӣ то 8 нафарро дар бар мегирад.
* ''Элчӣ'' — сафирон, қосидони махсуси амир дар шаҳру давлатҳои берун аз Аморат (воҳиди кории инҳо аз 5 то беохир.
* ''Катта Қозӣ'' (Қозкалон) — сарвар додгоҳҳои шариатӣ дар қаламрави пурраи Аморат. Дар зери тобеияташон тамоми қозиёни шаҳру хонигариҳои Аморат шомил мешаванд
* ''Ноиби қозикалон'' — ёрдамчиён ва ё ёварони махсуси қозикалон, ки аз 8 то 10 нафаранд.
* ''Қозӣ'' — сарвари додгоҳҳи шаҳр ё ягон хонигарӣ, ки таҳти тобеияти қозикалон фаъолият мебаранд. (воҳиди корӣ то 40-50 нафар, вобаста ба тобеияти шаҳру устондорӣ, ки дар қаламрав ва султаи Аморат шомил бошанд).
* ''Муфтиӣ'' — намояндаи махсуси дорои фатвои шаръӣ. Нафаре, ки тамоми қонунҳои дохили Аморатро ба шариат мувофиқат мекунонад, соҳибфатво низ мегӯянд. (теъдоди вохӣ то 20 нафар.)
* ''Хонҳо'' — устондорони махсусе, ки таҳти султаи Аморатанд ва амру фаромонро аз Аморат мегиранд ва аз ҷониби Амир таъйин ва интихоб мешаванд. (мисли имрӯза раисони вилоят, теъдоди воҳиди корӣ то 15-18 нафар)
* ''Миршаҳр'' — шаҳрдороне, ки ба хонҳо тобеанд. Ҳар музофот ва хонигарие, ки мутаалиқ бошанд, амру фаромонро аз хонҳо дастрас мекунанд ва ҳамзамон сиёсати Амир ва хонҳоро ба раъият татбиқ мекунанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== Фарҳанг ==
Дар авоили садаи XX Бухоро натанҳо пойтахти Аморати Бухоро, балки маркази фарҳангии [[Осиёи Миёна]] маҳсуб мешуд ва осори шашмаком низ дар онҷо инкишоф ва ташаккул ёфт. Тарзи дуруст хондани сурудҳои суннати дар мактабҳои Бухоро ривоҷ, сипас ба ҳавзаҳои фарҳангии дигар роҳ ёфт.&lt;ref&gt;[https://archive.is/20130707004526/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/05/070514_d_shashamaqam_cyr.shtml]&lt;/ref&gt;

Дар мероси адабию илмӣ ва фалсафии маорифпарвари тоҷик [[Аҳмади Дониш]] ду асари ӯ махсусан аҳамияти калон доранд. Яке аз ин асарҳо «Наводирулвақоеъ» ном дорад ва дигаре рисолаест, ки муаллиф ба он ном нагузоштааст ва мазмуни он аз таҳлили таърихи салтанати амирони манғит ва воқеаҳои сиесии он давр иборат аст, ки мо онро шартан «Рисолаи таърихӣ» меномем Муаллиф ба таълифи «Наводирулвақоеъ» зиеда аз даҳ соли умрашро сарф намудааст. Солҳои [[1870]]—[[1873]] рисолаи бо номи «Рисола дар назми тамаддун ва таовун»-ро ҳамчун барномаи ислоҳоти ҷиддии тарзи давлатдорӣ дар аморат навишт.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарси). — Душанбе,2011.&lt;/ref&gt; Минбаъд аз [[Аҳмади Дониш]] ибрат гирифта маорифпарварони тоҷик ба монанди [[Сангхӯҷа Асирӣ]], [[Мирзо Абдулазими Сомӣ]], [[Шарифҷон Махдуми Садри Зиё]], [[Дилшоди Барно]], Шамсиддин Шоҳин, Ҳайрат, Савдо ва диг. равияи маорифпарвариро давом доданд ва ба насли [[Ҳаракати ҷадидия|ҷадидони Бухоро]] роҳ кушоданд.

== Мактаби куҳна ==
'''Мактабҳои усули куҳна''' — мактабҳое мебошанд, ки баъди забти кишвари [[Мовароуннаҳр]] аз ҷониби Хилофати Араб дар ин сарзамин пайдо шудаанд. [[Мактаб]] — зинаи аввали таҳсили ибтидоии маърифати дини ислом мебошад. Мактабҳои усули кўҳна аз асрҳои миёна то даврони Ҳукумати Шуравӣ (асри VIII — солҳои 20-уми асри XX) дар [[Осиёи Миёна]], аз ҷумла Аморати Бухоро, фаъолият мекарданд.

Мактабҳо одатан дар назди масҷидҳои гузарҳои шаҳрӣ ва кищлокҳо ҷойгир шуда буданд. Дар мактаб '''домуллоҳо, имом хатибҳо ва азончиҳо''' ба талабагон дарс медоданд. Бинои мактаб ба маблағи ҷамоати масҷидҳо сохта таъмир карда мешуд. Шахсони алоҳида баъзе вакт барои сохтану таъмири мактабҳо маблағгузорӣ мекарданд. Баъзан дарсҳо дар ҳавлиҳои домуллоҳои мактаб гузаронида мешуданд. Даромади домуллоҳои мактаб аз инъому маблағгузории волидайни талабагон вобаста буд. Давлатдорон (амирону хонҳо) ба раванди маърифати исломӣ даҳолат намекарданд ва аз ин лиҳоз барои рушди маориф аз хазинаи амирон ягон маблағе ҷудо карда намешуд.
Мактабҳои усули кўҳна танҳо бо як мақсад — омўзондани асосҳои дини ислом нигаронида шуда буд. Накшаи таълиму барномаи таҳсили ибтидоии маърифати дини ислом дар доираи мактаб мавҷуд набуд, аз ин лиҳоз домуллоҳо ба тарзу усули хеш дарс мегузарониданд.
Дар мактабҳои усули кўҳна аксаран ба ғайр аз фанҳои динӣ, дигар фанҳо омўзонда намешуданд. Баъзан, бо ташаббуси домуллоҳо, дар баъзе мактабҳо фанҳои дунявӣ ба монанди: риёзиёт, таърих, ҷуғрофия ва ғайра таълим дода мешуданд. Вале миқдори ин гуна мактабҳо хело камшумор буданд.

Аввалин кӯшиши ташкил намудани мактаби усули нав дар аморати Бухоро ба мулло Ҷӯрабойи Пирмастӣ (с. [[1900]]) мансуб аст. Вале мактаби ӯ ба қадри имкон ҳавасмандонро ба худ ҷалб карда натавонист ва аз ин рӯ, бо зуди баста шуд. Солҳои 1902—1903 Каипов ном тотор, ки мактабдори оддии анъанавӣ буд, мактаби худро ба усули нав табдил дод. Вале он мактаб низ дер давом накард ва баста шуд. Мактабҳои усули нави тоторӣ, ки дар онҳо забони таълим низ тоторӣ буд, барои таҳсили бухороиён-тоҷикон ва тоҷикзабонон душвори мекард. Бинобар ин бухороиён аз чунин мактабҳои усули нав ба тариқи кофи баҳравар шуда наметавонистанд.

'''Соли [[1908]] бо ташаббуси Мирзо Абдулваҳид Бурҳонзода ([[Мунзим]]) ва [[Садриддин Айнӣ]] дар шаҳри Бухоро''', дар гузари Дарвозаи Салоҳҳон, дар ҳавлии Мунзим, аввалин мактаби форсии тоҷикӣ кушода шуд, ки дар он 12 нафар талаба тањсил мекард. С.Айнӣ ва Мунзим сараввал дар такмили маҳорати омўзгории худ ба муаллимон ва мактабҳои тотории Бухоро такя намудаанд. Онҳо барои аз љиҳати модди таъмин намудани мактаби худ ба бойбачагон моҳе се сўм ҳаққи таълим муайян намуда, фақирбачагонро бепул қабул кардаанд. Мунзим барои шогирдони мактаби худ «Роҳбари хат» ном аввалин дастурамали дарси тартиб дод. Ин мактаб дар таърих бо номи «мактаби Мунзим» маълум аст.
Дар мактаби М. А. Мунзим ва С.Айнӣ низ нарасидани китобҳои зарури эҳсос карда мешуд. Бо мақсади бартараф намудани ин норасои, с. 1909 бо ташаббуси ҳарду «Ширкати Бухорои Шариф» таъсис гардид. Ин ширкат дар навбати аввал барои саҳеҳ талаффуз кардани овозҳои нутқ, махсусан оятҳои Қуръон, китоби «Тартиб ул-Қуръон»- ро њозир намуданд. Бо ташаббуси С.Айнӣ инчунин китоби дигари дарси «Таҳзибуссибён» («Тарбияи ҷавонон») тайёр ва нашр карда шуд.
Гарчанде дар фаъолияти мактаб ягон нишонаи муқобили шариатро пайдо накарданд, вале [[25 сентябр]]и соли [[1909]], бо амри ҳукумати амирӣ, мактаби Мунзим баста шуд. Баъд аз ин таҳсили бухороиёнро дар мактабҳои усули нави [[татар]]и ҳам манъ намуданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н. Б.,Саъдиев Ш. С. Нашри дуюм. — Душанбе,2010&lt;/ref&gt;

== Матбуот ==
Инчунин дар аморат бо ташаббуси ҷадидони Бухоро аввалин рӯзномаи форсии тоҷикӣ [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои Шариф»]] — аз [[11 март]]и соли [[1912]] (4 рабеулохири 1330 ҳиҷрӣ), воқеъ дар шаҳраки Когон (Бухорои Нав, наздикии [[Бухоро]]) нашр гардид. Рўзномаи «Бухорои Шариф» ҳамагӣ 153 шумора нашр шуда [[2 январ]]и соли [[1913]] баста шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.payomipulodon.freenet.tj/idimatbuot2.htm |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2007-05-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926212627/http://www.payomipulodon.freenet.tj/idimatbuot2.htm |archivedate=2007-09-26 }}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Осиёи Марказӣ]]
[[Гурӯҳ:Номгузориҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ]]
[[Гурӯҳ:Вилоятҳои таърихии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аморати Бухоро| ]]
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>nc9ywh95nj2jntuo1jx29uy5ogn8vvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мӯйлаб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13412</id>
    <revision>
      <id>1479917</id>
      <parentid>1288547</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1479917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="b68nnlqng6upa9of37w00hnybsbr37y" xml:space="preserve">[[Акс:REPIN_portret_REPIN.jpg|thumb|Рассом [[Иля Репин]] мӯйлаб дошт.]]
'''Мӯйлаб''', '''бурут''' ё '''сибил'''&lt;ref&gt;Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 О – Я (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. – Душанбе  2010, - c. 912  ISBN 978-99947-69-39-1&lt;/ref&gt; – [[Мӯй|мӯи]] расидаи лаби болоии [[мард]]он аст.

Дар тӯли таърих, мӯйлабро ба стилҳо ва шаклҳои гуногун парвариш мекарданд. Инчунин, мӯйлаб нишонаи мардонагӣ ва ё динӣ ба шумор меравад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Мӯй]]
[[Гурӯҳ:Одам]]</text>
      <sha1>b68nnlqng6upa9of37w00hnybsbr37y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Филипстад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14229</id>
    <revision>
      <id>1479932</id>
      <parentid>327516</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T19:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="312" sha1="1hjnqay9hiultnl09vze9udqxuvtcj9" xml:space="preserve">'''Филипстад''' ({{забон-св|Filipstad}}) — шаҳр дар  [[Шветсия]].


== Пайвандҳо ==
* http://www.filipstad.se/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210512012744/http://www.filipstad.se/ |date=2021-05-12 }}.

{{geo-stub}}

[[Category:Шветсия]]</text>
      <sha1>1hjnqay9hiultnl09vze9udqxuvtcj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саъдӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15515</id>
    <revision>
      <id>1479922</id>
      <parentid>1427208</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T16:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11940" sha1="d2z51v0v5yv1vb1uemq17hyrspcd20e" xml:space="preserve">{{Адиб
|навъи фаъолият       = 
}}

'''Абумуҳаммад Муслиҳуддин ибни Афшинҷони Тагобӣ''' ({{lang-fa|ابومحمد مُصلِح‌الدین بن عَبدُالله سعدی شیرازی}}, машҳур ба '''Саъдии Шерозӣ''' ва '''Мушрифуддин'''; {{ВД-Дебоча}}) — {{шоир}}, {{нависанда}}, [[воиз]] ва бузургтарин ғазалсарои адаби форсӣ..

== Зиндагинома ==
Муслиҳиддин Саъдии Шерозӣ соли 1184 дар шаҳри Шероз дар оилаи тоҷик ба дунё омада, дар айёми кӯдакӣ аз падар ятим мондааст. Дар ҷавонӣ ба [[Бағдод]] рафта ва дар мадрасаи «[[Низомия (мадраса)|Низомия]]» таҳсили илм намуда аст. Пас аз хатми таҳсил Саъдӣ ба ҷаҳонгардӣ меравад ва [[Эрон]], [[Арабистон]], [[Осиёи Хурд]], [[Миср]], [[Шом]], [[Хуросон]], [[Фарорӯд|Мовароуннаҳр]] ва дигар сарзаминҳо мегардад. Дар миёнсолӣ ба зодгоҳаш бар мегардад ва дар синни 108-солагӣ, [[соли 1292]] дармегузарад. Ӯро дар гулгашти [[Мусалло]]и Шероз ба хок месупоранд ва ормгоҳаш акнун зиёратгоҳи хоссу омм аст.
[[Акс:saadi tomb.jpg|thumb|250px|'''Ормгоҳи Саъдии Шерози дар Шероз''']]

Аз осори шоир куллиёте боқӣ мондааст, ки ба шакли [[маснавӣ]], [[ғазал]], [[тарҷеъбанд]], [[таркиббанд]], [[қасида]], [[рубоӣ]] эҷод шудаанд, дар бар мегирад.

== Осор ==
Саъдии Шерозӣ қариб ягона шоирест, ки ба тоҷик буданаш махсус ишора кардааст. Дар як тарҷеъбандаш ҷаври мулкдоронро ба фақирон маҳкум карда, бо муқоисаи турки ҷавргару тоҷики бенаво толибона сулҳ хоста ва бо воситаи ин гуфтор нисбати миллии худро чунин маълум намудааст:
                
: Аз баҳри Худо, ки моликон ҷавр
: Чандин накунад бар мамолик
: Шояд, ки ба подшаҳ бигӯянд
: Турки ту бирехт хуни тоҷик.

Саъдӣ аз ҷануби [[Эрон]], замини Форс бархоста ва ба Форс нисбат дошта, инчунин забонаш низ форсӣ буд. Аммо байни форсҳову тоҷикон аз қадим дар забон ва мансубияти миллӣ фарқ набуд. Бинобар ин Саъдии Шерозӣ худро [[тоҷик]] номида, вале дар айни замон форс буд. Адабиёти форсу тоҷик ҳам, ки дар паҳнои бузурги Осиёи Миёнаву Эрон тараққӣ кардааст, бо сабабҳои мазкур ба ҳар ду халқи ҳамхуну ҳамзабон баробар тааллуқ дорад. Саъдии Шерозӣ дар шаҳри Шерози вилояти Форс таваллуд ёфтааст. Соли ба дунё омадани ӯро устод [[Садриддини Айнӣ]] дар китоби ба тавсифи ҳаёт ва эҷодиёти вай бахшидааш бо тадқиқу муқоиса 1204 муқаррар кардааст. Номи шоир Абдулло, лақабаш Муслиҳиддин ва тахаллусаш Саъдист. Номаш баъдҳо аз гуфтор афтода ва ба унвони «Муслиҳиддин Саъдии Шерозӣ» машҳур гардидааст. Тарбияи ибтидоиро Саъдии Шерозӣ дар назди падар гирифтааст. Фарзанди дӯстрӯи оила буда аз падар навозишу тарбияи хуб гирифтааст. Дар боби дуюми китоби «[[Бӯстон]]»-аш ҷавониро чунин ёд мекунад:
  
: Ман он гаҳ сари тоҷвар доштам,
: Ки сар дар канори падар доштам
: Агар бар вуҷудам нишастӣ магас,
: Парешон шудӣ хотири чанд кас.

Дафтару китоб ва дигар лавозимоти хониш харида махсус ба илмомузиву савод баровардани писар машғул шудани падари арҷманд аз сатрҳои поёнии ёдномаи ӯ равшан мегардад:

: Зи аҳди падар ёд дорам ҳаме
: Ки борони раҳмат бар ӯ ҳар даме.
: Ки дар тифлиям лавҳу дафтар харид
: Зи баҳрам яке хотами зар харид.

Барои писари дӯстдошта падар инчунин хотам, ангуштарӣ харида онро ба дасти ӯ гузаронида аст. Аммо Саъдии хурдсолро дар вакти бозӣ ва дур аз канори падар савдогаре бо шириние фиреб карда ангуштарини тилоро аз дасташ рабуда аст.

Ин лавҳаи ёдбуд — харидани ангуштарӣ барои писарбачагон аз одатҳои қадимии маишати оилавии халқи мо дарак медиҳад.

Солҳои тифлӣ ва таҳсили мактаб гузашта рафтанд. Саъдӣ хониши минбаъдаро дар мадрасаи Низомияи Бағдод давом медиҳад. Мадрасаи Низомияи Бағдод ҳанӯз дар солҳои 80-уми асри XI аз ҷониби вазири хирадманди Салҷуқиён — Низомулмулк бунёд шуда буд, ва унвонаш ҳам аз номи ин вазир аст.

Саъдӣ пас аз хатми мадрасаи маскур барои таҷрибаандузӣ ва шиносоӣ бо аҳволи мардум ба саёҳат баромад. Аввал ӯ шаҳрҳои [[Арабистон]] ва дар бозгашт Рум ([[Туркия]]), пас ноҳияҳои гуногуни [[Эрон]]ро давр зад. Ба [[Осиёи Миёна]] омада то Қошғар рафт. Аз он ҷо бо саёҳати шаҳрҳои [[Афғонистон]] сӯи [[Ҳиндустон]] роҳ гирифта, чанде дар шаҳри Суматон ба тамошои бутон машғул шуд. Саёҳати ин қадар шаҳру ноҳияҳои гуногун барои Саъдӣ материали гаронбаҳои таърихию ҷуғрофӣ ва адабию ахлоқӣ дода буданд ва ӯ метавонист аз хамаи ин мушоҳидаю дидаҳояш мисли [[Носири Хисрав]] китоби «[[Сафарнома]]» бинависад. Аммо вай ин гуна китобро таълиф накарда аст.

Материали саёҳатҳояш дар китобҳои ахлоқии ӯ «[[Бӯстон]]»-у «[[Гулистон]]» истифода шудаанд ва ҳам аз ишораву маълумоташ дар ин асарҳо мо аз сафарҳои вай огоҳ мегардем. Чунончӣ дар муқаддимаи «[[Бӯстон]]» оварда аст:

: Дар ақсои олам бигаштам басе,
: Ба сар бурдам айём бо ҳар касе.
: Таматтӯъ зӣ ҳар гӯшае ёфтам,
: Зӣ ҳар хирмане хӯшае ёфтам.

Ӯ бисёр сафар намуд, фақат дар пиронсолӣ дар ватан қарор гирифт. Рӯзгори фақирона мегузаронд ва ҳар чизе аз хурокӣ боқӣ дошт ба ҳезумкашону бечорагон медод. Соли 1292 дар ҳамон манзили фақиронааш, ки дар беруни шаҳри Шероз (Давлатшох) воқеъ буд, аз олам даргузашт. Бо гузашти айём дар болои қабри ӯ мақбара сохтаанд ва имрӯз марқадаш барҷо буда ва атрофии он мавзеи тамошогоҳ аст.

: Банӣ Одам аъзои якдигаранд,
: Ки дар офариниш зи як гавҳаранд.
: Чу узве ба дард оварад рӯзгор,
: Дигар узвҳоро намонад қарор.

== Мероси адабӣ ==
* [[Гулистон]]
* [[Бӯстон]]
* [[Ғазалиёт]]

== Мақбараи Саъдӣ ==
Мақбараи Саъдии Шерзӣ машҳур ба سعدیه (Саъдия)&lt;ref&gt;[https://fa.wikipedia.org/wiki/سعدیه Аз википедияи форсӣ Гузаргоҳи Саъдия]&lt;/ref&gt; — ёдгории меъмори болои турбати [[Саъди Шерозӣ]]. [[Оромгоҳ]] дар шимолу шарқи шаҳри [[Шероз]], ки замини хонаи шоир буд, аз қадим боғе ва чашмае дорад. Он бидуни санги [[турбат]] бо мурури замон хароб гардида, танҳо дар аҳди Каримхони Занд (1707/5 — 1779) — пешвои сулолаи зандиёни Эрон таҷдид шуд. Вале он низ пас аз чанде рӯ ба харобй овард ва солҳои охир Анҷумани осори миллӣ оромгоҳи зебое бино кард. [[Оромгоҳ]] болои асоси зинагии на он қадар баланде аз мармар ҷой гиифтааст, ки гунбазӣ буда, ба пешайвони баланде шабоҳат дорад. Дар тарафи рости мақбара даҳлези токдори сояафкан ва истироҳатӣ бино кардаанд, ки ниҳоят муҷаллалу хушҳавост. Намои кошикории оромгоҳ бо намоишҳои гул, бутта ва акси паррандаҳои зебои сабки зандия музайян аст.

&lt;gallery widths=&quot;110px&quot; heights=&quot;120px&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Mausoleo de Saadi, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 02.jpg
Mausoleo de Saadi, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 03.jpg
Sa'die 04.jpg
Alcôve (3100218820).jpg
Sa'die 09.jpg
Mausoleo de Saadi, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 04.jpg
Mausoleo de Saadi, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 05.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Мақбараи Саъдӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://adabi.site/саъдӣ/ғазалҳо/ Саъдии Шерозӣ. Ғазалиёт] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250126004926/https://adabi.site/%D1%81%D0%B0%D1%8A%D0%B4%D3%A3/%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B3%D0%BE/ |date=2025-01-26 }}
* [https://adabi.site/саъдӣ/аз-гулистон/ Саъдии Шерозӣ. Аз «Гулистон»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250214101759/https://adabi.site/%D1%81%D0%B0%D1%8A%D0%B4%D3%A3/%D0%B0%D0%B7-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD/ |date=2025-02-14 }}

{{ПБ}}
{{Бузургони адаби форсӣ}}

[[Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри XII]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри XIII]]</text>
      <sha1>d2z51v0v5yv1vb1uemq17hyrspcd20e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҳириён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17311</id>
    <revision>
      <id>1479892</id>
      <parentid>1479874</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>навсозӣ, гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1479892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16658" sha1="cor5j3h6ux9tq5d8ebu6qdzwjekp2hj" xml:space="preserve">
{{Давлати таърихӣ
|ном            = ''Давлати Тоҳириён''
|номи қавмӣ     = {{lang-fa|طاهریان}}
|вазъ           = аморат дар ҳайати Хилофати Аббосиён
|дирафш         = 
|тавсифи_дирафш = 
|шишон          = 
|тавсифи_нишон  = 
|харита         = Tahirid_Dynasty_821_-_873_(AD).png
|тавсиф         = Қаламрави Давлати Тоҳириён 
|p1             = Хилофати Аббосиён
|flag_p1        = Abbasid_Caliphate_most_extant.png
|p2             = 
|flag_p2        = 
|таъсис         = [[821]]
|барҳам         = [[873]]
|s1             = Саффориён
|flag_s1        = Saffarid_dynasty_861-1003.png
|s2             = 
|flag_s2        = 
|s3             = 
|flag_s3        = 
|s4             = 
|flag_s4        = 
|шиор           = 
|пойтахт        = [[Марв]]   &lt;br&gt;   [[Нишопур]] 
|шаҳрҳо                   = [[Нишопур]], [[Марв]], [[Бухоро]], [[Балх (шаҳр)|Балх]], [[Самарқанд]]
|забон                    = [[Забони порсӣ|Порсӣ]]
|арз                      = 
|майдон                   = 1,000,000 км²
|аҳолӣ                    = [[Мардумони эронӣ]]
|шакли_ҳукмронӣ           = [[Аморат]]
|сулола                   = Тоҳириён
|унвони_ҳокимон           = [[Амир]]
|ҳоким1                   = [[Тоҳир I ибни Ҳусайн]]
|соли_ҳоким1              = [[821]] то [[822]]
|ҳоким2                   = [[Муҳаммад ибни Тоҳир]]
|соли_ҳоким2              = 862—873
|религия                  = [[Суннӣ|Исломи суннӣ]] 
|Марҳала1                 = Асосгузорӣ — [[Тоҳир I ибни Ҳусайн]] 
|Сана1                    = 
|Сол1                     = [[821]]
|Марҳала2                 = 
|Сана2                    = 
|Сол2                     = 
|Марҳала3                 = 
|Сана3                    = 
|Сол3                     = 
|шарҳ = 
|то               = Хилофати Аббосиён 
|пас              = Саффориён|Аморати Саффориён
|п2               = 
|п3               = 
}}
'''Тоҳириён''' ({{lang-fa|طاهریان}}) — нахустин ҳукумати [[сулола]]и эронитабор дар солҳои [[821]]—[[873]], пас аз ҳамлаи [[Хилофати Араб]] ба [[Эрон]] аст. Онон аз табори деҳқонони [[Хуросон]] ба ҳисоб меомаданд.

== Тоҳир ибни Ҳусайн ==
Ниёгони тоҳириҳо шаҳри Фушанҷи вилояти [[Ҳирот]]ро дар дасти худ нигоҳ медоштанд. Сарсилсилаи ин хонадон ҳокими Фушанҷ [[Тоҳир ибни Ҳусайн]] буд. Дар вақти қоимақоми [[Хуросон]] будани Маъмун, ки баъдтар ба маснади хилофат расид, Тоҳир дар дарбори ӯ нуфуз ва эътибори калон пайдо намуд. Соли [[811]], дар ҷанги байни ду бародар, яъне ворисони Ҳорунаррашид — Амин ва Маъмун, дар талоши ҳокимияти Тоҳир лашкари Маъмунро сардорӣ кард. Ӯ дар соли [[813]] [[Бағдод]]ро забт намуда, барои ба тахти хилофат соҳиб шудани Маъмун ба таври ҷиддӣ кумак расонд. Пас аз чанд вақт дар Бағдод сардори тамоми қувваи ҳарбии халифа буд ва баъд аз он, дар соли [[821]] ҳокими [[Хуросон]] таъйин гардид.
Тоҳир мамлакати [[Хуросон]] ва вилоятҳои [[Осиёи Миёна]]ро ҳамчун ҳукмрони мустақил идора мекард. Вай дар соли [[822]] ҳатто фармон дод, ки хутбаи намози ҷумъа номи халифаро ёд накунанд. Ин бо халифаҳои [[Бағдод]] қатъи алоқа кардани ӯро ифода менамуд.

== Талҳа ва [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]] ==
Агарчанде Тоҳир майли тамоман ошкори мустақилшавӣ дошт, халифа Маъмун ба ҳокими Хуросон писари ӯ Талҳаро (822—828) тасдиқ намуд. Писари дигари Тоҳир — [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]] ([[830]]—[[844]]) дар ҳеч сурат худро мутеи хилофат надониста, Хуросонро бо ихтиёри худ идора мекард. Дар замони ӯ қароргоҳи Тоҳириён шаҳри [[Нишопур]] гардид. Халифа Мӯътасим (833—842) Абдуллоҳро хеле бад медид, вале барои саркӯби ва мутеъ кардани ӯ ҳеч як чора ва имконияте надошт. Кӯшиши ба воситаи заҳр ҳалок сохтани [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]] ҳам барор нагирифт.
Тоҳириҳо барои ташкил кардани ҳукумати мутамарказӣ қавӣ ва ба тартиб андохтани умури зироат тадбирҳои қатъӣ пешбинӣ намудаанд. Онҳо тариқи беҳтар истифода бурдани обро ҷорӣ карда, наҳр ва каналҳои нав сохтанд. Мувофиқи супориши [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]] машҳуртарин қонундонҳои мамлакат қоида ва мизони баҳрабарии обро дар корҳои зироат таҳти мутоилиа қарор дода, китобе дар ин бора таълиф намуданд, ки муддати дусад сол дао ҳалли мубоҳиса ва моҷарои соҳаи об ва обёри ҳамчун дастурамал хидмат кард.
[[Нома]]и Тоҳир ибни Ҳусайн ба писараш [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]] маҳфуз модааст. Дар он ба тариқи панду насиҳат масъалаҳои давлатдорӣ, муносбат бо фуқаро, усулҳои андозгирӣ ва амсои ин баён ёфтааст. Тоҳир ба писараш маслиҳат медиҳад, ки андозро аз рӯи адлу инсоф бигирад ва аз он на бойҳо ва на назиконашро озод накунад. Асли маънии ин «мувозибат» дар худи [[нома]] равшан ифода шудааст: «Бидон, ки сарват даромаде намеорад, аграчи фузун бошаду дар хазина бимонад, вале баръакс, меафзояд ва зиёСанар мегардад вақте ки ба зарурати фуқаро, барои адои ҳаққи онҳо ва аз ташвиш озод шуданашон сарф шавад; рафоҳи ҳоли халқ бо ҳамин восита таъмин мегардад, ҳокимонро ин зеб медиҳад, шукуфонии даврон аз ҳамин аст, шуҳрат ва қудратро ҳамин мебахшад…. Дар айни вақт ту ба шарофати ин барои ҷамъоварии миқдори лозимаи андозаи замин имкон меёбӣ ва боигарии ту афзун мешавад ва ин тариқа ту қуввае пайдо мекунӣ, то барои худ қӯшун нигаҳдорӣ ва ба мардум дасти саховати худро боз намуда, ҳамаро аз худ шод градонӣ». Тоҳир ин ҷо ҳамчун ҳимояткунандаи манфиати синфи худ баромад карда, дар айни замон чун шахсе, ки ба ҷуз хонахароб кардан ва аз иқтидори пардохти молиёти маҳрум намудан дигар нафеъ надоштани зулму истисмори мардумро мефаҳмид, ба назар менамояд. Ӯ маҳз аз рӯи манфитаҳои синфи худ ба истисмори «оқилона» даъват мекунад. [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]] ҳам васиятҳои падари худро то андозае дар амал татбиқ намуд.

[[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]], инчунин кӯшиш намуд он худсариҳое, ки дар маҳалҳо заминадорони калон ва маъмурони давлат нисбат ба барзгарон раво медоштанд, то ҳадди имкон маҳдуд гардонад. Ӯ фармони махсус бароварда, аҳволи барзгаронро қадре ба сомон овард. «Худо ризқи моро ба дасти онҳо мерасонад — гуфта мешуд дар фармони Абдуллоҳ, — ба забони онҳо моро табрик мекунад ва ранҷонидани онҳоро манъ кардааст».

Вазъияти аҳолӣ ва хусусан барзгарон дар замони Тоҳириҳо низ хеле вазнин буд. Онҳо аз тарафи заминдорони калон сахт истисмор шуда, дар ҳамин ҳол маҷбур буданд, ки ба давлат андозаҳои аз ҳад зиёд бидиҳанд. Чунончи, дар соли 844 маблағи молиёте, ки аз барзгарон ситонида шуда буд, 48 миллион дирҳамро ташкил мекард. Шӯриши барзгарони Сиистон қариб ҳеч қатъ намешуд.

Тоҳириҳо барои маъмул градидани дини ислом кӯшиш карда, чунин ният доштанд, ки рӯҳониёни исломро дар бобати сиёсати марказият додани давлат ба такягоҳи худ мубаддал намоянд. Дар аҳди Талҳаи Тоҳирӣ дар Устурушан, ки оини зардуштӣ нисбатан бештар маҳфуз монда буд, низ дини ислом ҷорӣ карда шуд. Абдуллоҳи Тоҳирӣ дар соли 840 ба ташкили мурофиаи ҷиноятӣ бар афшини собиқи Уструшан Ҳайдар, ки пас аз қабул кардани дини ислом яке аз сардорони ҳарбии халифа Мӯътасим градида буд, мусоидат намуд. Афшин Ҳайдар дар вақти муҳокима ба он гунаҳкор карда шуд, ки ӯ барои пинҳон доштани асли мақсади худ дини исломро қабул карда, дар амал барои шӯриши Уструшан дар талаби истиқлол ва оини қадима тадорукот медид. Ҳангоми мурофиаи суд маълум гардид, ки уструшаниҳо фақат дар зоҳир дини исломро қаблу кардаанд, аммо дар амал ба пайравии оини қадимаи худ давом медодаанд.

== Заволи сулола ==
Давлати Тоҳириҳо ба миқдори зиёди амалдорони босавод эҳтиёҷ дошт. Аз ин ҷост, ки [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]] кӯшиш мекард назар ба давраи гузашта дониш ва омӯзишро бештар дастраси оммаи васеи аҳолӣ гардонад. [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]] низ монанди падари худ шоир буд. Бародарзодаи ӯ Мансур, ки [[Марв]], Омул ва [[Хоразм]]ро идора мекард, бо асарҳои фалсафии худ шуҳрат пайдо карда буд. Писари [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]] Тоҳири II ([[844]]—[[862]]) саъй мекард, ки дар ҳар бобат ба падараш тақлид намояд. Умуман, замони ҳукмронии Абдуллоҳ ва Тоҳирро метавон оғози эҳёи маданияти маҳаллӣ номид. Аммо ин протссес хеле мураккаб ва ихтилофомез буд. Гап дар сари ин аст, ки худи намояндагони сулолаи Тоҳириён, хусусан [[Абдуллоҳи Тоҳир|Абдуллоҳ]], ба маданияти араб ва тамоми зуҳуроти он ихлос доштани худро бо исрор таъкид мекарданд. Дар асри IX ва ибтидои асри X дар [[Эрон]] ҷамоатҳои зардуштӣ нашъат пайдо карда, маҳз дар ҳамин вақт чунин асраҳои зардуштӣ, аз қабили «Бундаҳишн» ва «Денкарт», инчунин як қатор таълифоти ғайридинӣ ба вуҷуд меоянд. Тоҳириён ҳамаи инро ба эътибор нагирифта наметавонистанд, хусусан, ки аз ҷиҳати сиёсати душмани асосиашон хилофати Аббосӣ буд ва худи онҳо ба ҳамон вилоятҳое такя мекарданд, ки аксари аҳолиашон эронизабон буданд. Маҳз аз ҳамин сабаб Тоҳириён ба шоирон, алалхусус, мӯътақидони шуубия иҷозат медоданд, ки онҳоро бо подшоҳону қаҳрамонони Эрони пеш аз ислом қиёс карда, [[ситоиш]] намоянд. Дар дарбори Тоҳириён дар қатори забони арабӣ забони форсӣ ҳам мустаъмал буд. Дар Марв китобхонае вуҷуд дошт, ки асарҳои ба забони паҳлавӣ навишта шуда нигоҳдошта мешуд.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довуди Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарси). — Душанбе,2011. — С.94-96.&lt;/ref&gt;

Охирин намояндаи сулола [[Муҳаммад ибни Тоҳир]] (862—873) натавонист, ки қудрати давлатдориро нигоҳ дорад. Зидди Тоҳириён [[Яъқуб ибни Лайс]] аввал дар [[Сиистон]] исён бардошта онҷо ҳукмрон гардид, сипас дар муҳорибаҳои оянда лашкари тоҳириёнро шикаст дода вилоятҳои [[Хуросон]]ро ба тасарруфаш даровард. Ниҳоят соли 873 [[Яъқуб ибни Лайс]] Нишопур, пойтахти давлати Тоҳириёнро забт намуд. Бо ҷойи сулолаи Тоҳириён хонадони дигари тоҷиктабор [[Саффориён]] (873—900) дар Хуросон ҳукмрон гардид.

== Нигаред низ ==
* [[Давлати Сомониён]]
* [[Саффориён]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Давлатҳои сулолаҳои форисзабон (тоҷикон)}}

[[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Тоҳириён]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Хуросон]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳои форсизабон]]
[[Гурӯҳ:Сулолаҳои ҳукуматдорони Осиёи Марказӣ]]
[[Гурӯҳ:Хонадонҳои эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>cor5j3h6ux9tq5d8ebu6qdzwjekp2hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муъовия ибни Абусуфиён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20517</id>
    <revision>
      <id>1479961</id>
      <parentid>1474515</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Муъовия]] to [[Муъовия ибни Абусуфиён]] over redirect: ивази ном</comment>
      <origin>1474515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20328" sha1="4i88wwmtwa0zi9ckk8x3jt51hbr1s0g" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| ном        = Муъовияи I
| номи аслӣ   = معاوية 
| изображение            = 
| описание изображения   = 
| ширина    = 
| должность          = [[Амир аль-муминин]] и [[халиф]] [[Омейядский халифат|Омейядского халифата]]
| периодначало   =  [[661]] 
| периодконец   = [[6 мая]] [[680]]
| предшественник  = [[Хасан ибн Али]]
| преемник  = [[Язид I]]
| дата рождения  = 603
| место рождения =  [[Мекка]] 
| дата смерти    = 6.05.680
| место смерти   = [[Медина]]
| вероисповедание  = [[Ислам]]
| похоронен  = 
| род  = [[Омейяды]]
| отец                 = [[Абу Суфьян]]
| мать               = 
| супруг             =
| супруга            = 1) Маймуна аль-Кальбийа &lt;br&gt;2) Фахта &lt;br&gt;3) Наиля бинт Аммара &lt;br&gt;4) Касвад бинт Курз
| дети               = '''сыновья:''' [[Язид I]], Абдуррахман и Абдулла  &lt;br&gt;'''дочери:''' Умма Раба аль-Машарих, Хинд, Рамля и София
}}

'''Муъовия ибни Абусуфиён''' ({{lang-ar|معاوية بن أبي سفيان}}; {{СанаиТаваллуд|||603}}, [[Макка]] — {{СанаиМарг|6|5|680}}, [[Димишқ]]) — асосгузор ва аввалин [[халифа]]и сулолаи [[Уммавиён]] аз [[соли 661]]&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ 1&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Моавия}}&lt;/ref&gt; исари [[Абусуфён]], пойтахти хилофатро ба Димишқ кӯчонид. п.

== Муъовия пеш аз Ислом ==
Муъовия дар биступанҷуми муҳаррами соли сию ҳафтуми омулфил баробар бо шашсади мелодӣ — се сол қабл аз биъсати [[Муҳаммад|Пайғамбари Ислом (ﷺ)]] (с) ва понздаҳ сол қабл аз ҳиҷрат, дар [[Макка]] таваллуд шуд. Падараш [[Абусуфён]] аз саршининони [[Қурайш]] буд. Модараш Ҳинд духтари Атба буд. Насаби Муъовия ба Ҳарб бини Умийя бини Абдушшамс бинни Абдуманнови Қаршӣ мерасид. Муъовия ҳамроҳи падараш Абусуфиён дар Бадр, Хандақ ва чанд ҷанги дигар бо [[Муҳаммад]] (с) ҷангиданд. Атба бинни Рабиъа гурӯҳе аз Қурайш дар ҷангҳои фуҷҷор буд.&lt;ref name=&quot;Муовия писари Абусуфиён&quot;&gt;[http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%87_%D9%BE%D8%B3%D8%B1_%D8%A7%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%A7%D9%86 Муовия писари Абусуфиён]&lt;/ref&gt;

== Муъовия аз Ислом то марги Муҳаммад бинни Абдуллоҳ ==
Муъовия пас аз фатҳи [[Макка]], дар бисту се солагӣ, ба ҳамроҳи падараш Абусуфиён ва бародараш Язид бинни Абусуфиён, дини исломро пазируфт. Гурӯҳе гуфтаанд Муъовия ба мақоми китобати ваҳй расид, вале Муовия дар [[Макка]] сокин буд ва Муҳаммад баъд аз фатҳи [[Макка]] ба [[Мадина]] бозгашт ва то охири умр дар Мадина зиндагӣ кард.

== Муъовия дар замони хулафо ==
Пас аз вафоти Паёмбари Ислом дар соли шашсаду сивудуи мелодӣ, Муъовия ба пайравии падараш аз байъат бо [[Абубакри Сиддиқ]] сар боз зад. Баҳонаи Муъовия ва Абусуфиён ин буд, ки [[Абубакри Сиддиқ|Абубакр]] аз қабилаи Бани тайим аст ва хилофат бояд аз они бани Ҳошим ё бани Умайя бошад. Саранҷом бо исрори Ҳишом бинни Умру, Абусуфиён ва писараш розӣ ба байъат бо [[Абубакри Сиддиқ|Абубакр]] шуданд. [[Абубакри Сиддиқ|Абубакр]], Язид бинни Абусуфиён ва Муъовияро ба Шом гусел кард. Язид дар он ҷо муваффақият ба даст овард ва [[Димишқ]] фатҳ шуд. Язид низ ба ҳукмронӣ ва вилояти [[Димишқ]] баргузида шуд. [[Умар бинни Хаттоб]], Язидро дар ҳукмронии Димишқ ибқо кард ва Фаластин ва навоҳии атрофи онро қаламрави вай афзуд. Дар соли 18-и [[Гоҳшумори Ҳиҷри қамарӣ|ҳиҷрӣ]] Язид даргузашт ва бародараш Муъовия ҷойи ӯро гирифт. Бо марги [[Умар бинни Хаттоб|Умар]], [[Усмон]] низ Муъовияро дар қойи худ ибқо кард. Бад-ин тартиб Муъовия дар замони хилофати се халифаи нахуст, ба тадриҷ дар Шом қудрат ва маҳбубият касб кард. Дар ҷараёни муҳосираи Усмон бо ин ки аз тарафи Усмон аз Муъовия хоста шуда буд, ки кумакаш биёяд ва фурсати чунин коре ҳам барои Муъовия вуҷуд дошт дар айни ҳол тааллул варзид.&lt;ref name=&quot;Муовия писари Абусуфиён&quot;/&gt;

== Муъовия дар замони хилофати Алӣ ==
Пас аз марги [[Усмон ибни Аффон]], [[Алӣ ибни Абитолиб]] ба хилофат расид. [[Алӣ ибни Абитолиб|Алӣ]] пешниҳоди атрофиёнашро барои ибқои Муъовия напазируфт ва ӯро аз уммат ва ҳукумати Шом азл кард. Муъовия ба баҳонаи кушта шудани [[Усмон ибни Аффон]] ва интиқоми хуни ӯ, вориди ҷанг бо [[Алӣ ибни Абитолиб|Алӣ]] шуд. Мардуми Шом бо ӯ байъат карданд ва бар алайҳи [[Алӣ ибни Абитолиб]] ҳамдастон шуданд. Саранҷом ҷанги Сиффин даргирифт. Дар ин ҷанг шикасти нахуст ба Муъовия афтод. Аммо ба савобдиди Амру Ос [[Қуръон]] бар найза карданд ва ҳакамият матраҳ гашт. Натиҷаи ҳакамият халъи [[Алӣ ибни Абитолиб]] ва таҳкими ҳукумати Муъовия дар Шом буд.

== Ташкили ҳукумати [[Уммавиён]] ==
Муъовия аз замони хилофати Алӣ ба хилофат чашм духта буд ва баъд аз марги [[Алӣ ибни Абитолиб]], мавқеиятро муносиб дид. Мардум дар [[Ироқ]] бо [[Ҳасан ибни Алӣ]] байъат карданд. Вале шомиён Муъовияро [[халифа]] донистанд. Муъовия ба [[Ироқ]] лашкар кашид ва  [[Ҳасан ибни Алӣ|Ҳасан]]  бо дувоздаҳ ҳазор нафар ба муқобила бархост ва Қайс бинни Ибода, фармондеҳи лашкар буд ва Убайдуллоҳ бинни Аббос ҳам аз фармондеҳони сипоҳ. Пас аз муддате [[Ҳасан ибни Алӣ|Ҳасан]] дарёфт, ки бо чунин лашкаре дигар ниёз ба душман нест. Ва идома додани ин ҷанг, муслиминро ба муслах бурдан аст. Сипоҳе, ки бо шоеъа мутафарриқ шаванд ва фармондеҳон ба чанд киса зар худро бифурушанд, барои шикаст хурдан ниёз ба душман надорад. Нақл аст, ки вақте сипоҳи Куфа ба Мадоин расид. Шоеъа шуд, ки Қайс бинни Ибода кушта шуд. Балвое дар лашкар бапо шуд ва мардум ба хаймаи [[Ҳасан ибни Алӣ]] рехтанд ва амволи ӯро ғорат карданд ва ҳатто гилеми зери пойи ӯро кашиданд. Ва пойи ӯро маҷрӯҳ карданд.
Барои [[Ҳасан ибни Алӣ]] мусаҷҷал шуд, ки ҷанг бо [[Муъовия]], ҷуз шикаст ва рехтани хуни муслимин натиҷае дар нахоҳад дошт. Бинобар ин бо Муъовия сулҳ кард ва хилофати ӯро ба чунин шарт ба Муъовия супурд. Ин аввалин санги бинои силсилаи подшоҳии [[Уммавиён]] дар таърих буд. Силсилае, ки соли 91-и [[Гоҳшумори Ҳиҷри қамарӣ|ҳиҷрӣ]] ва 89 мелодӣ дар тамоми мамолики исломӣ идома ёфт ва аз он пас беш аз 7 қарн дар Андалус ҷараён дошт.&lt;ref&gt;[http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%87_%D9%BE%D8%B3%D8%B1_%D8%A7%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%A7%D9%86 Муъовия писари Абусуфиён]&lt;/ref&gt;

== Хилофати Муъовия ([[Уммавиён]]) ==
Кушта шудани [[Алӣ]] бинни Абитолиб ба дасти Ибни Мулҷами Муродӣ, хилофати Муъовияро таҳким кард. Хилофати Ҳасан бинни Алӣ, ки Куфиён бо ӯ байъат карданд, сар нагирифт ва Муовия Ҳасанро ба осонӣ канор зад. Ҳасан бинни Алӣ аҳдномаи сулҳ бо Муъовия баст ва хилофати ӯро бо шароите пазируфт. Муъовия ҳангоме ки авзоъ барои ӯ мустақар шуд дар миёни мардуми Куфа хутбае эрод кард ва гуфт:{{аввали иқтибос}} «Эй мардуми Кӯфа ман барои намоз ва закот ва ҳаҷ, бо шумо наҷангидам, ки медонам худатон намоз мехонед ва закот медиҳед ва ба ҳаҷ меравед, вале бо шумо ҷангидам то бар шумо ҳукумат кунам то он ҷо ки гуфт: ҳар шароите ки бастам ва ҳар чизеро, ки ба Ҳасан бинни Алӣ қавл додаам зери ин ду поям мебошад, ки ба он вафо нахоҳам кард»{{охири иқтибос|сарчашма=}}.
Дар хилофати Муъовия даҳҳоти араб чун Абру ибни Ос, Муғайра бинни Шаъаба ва Зиёд ибни Абия нуфузи бисёре ёфтанд. Муъовия ҳукумати Ироқро ба Муғайра, Мисрро ба Абру Ос ва Басра ва Куфаро ба зиёд дод. Ҳиҷоз ҳам ба Марвони Ҳакам дода шуд.

== Интисоби ҳоким аз тарафи Муъовия ==
Муъовия пас аз ба даст гирифтани хилофат аз машҳуртарин сиёсатмадорон ва сардорони араб барои насабияти хилофат истифода кард. Ӯ ҳамчунин қабоили қудратманди яманиро пуштибони худ қарор дод. Албатта ӯ саъй мекард муносиби муҳими ҳукуматиро дар инҳисори қурайш ва бахусус Бани Умайя нигаҳ дорад.
Муъовия мардоне ҳамчун Амру Ос, Зиёд бинни Абия, Муғайра бинни Шаъаба, Буср бинни Арииртот, Марвон бинни Ҳакамро бо тамтиъ даври худаш ҷамъ кард.
Маврихин, Муъовия, Амру Ос, Зиёд бинни Абия ва Муғайра бинни Шаъабаро аз риҷоли боҳуши араб медонистанд. Ва яке аз таърихнависон дар бораи ин чаҳор тан мегӯяд:
{{аввали иқтибос}}«Бурдбортар ва сабуртар аз Муъовия ва чобуктар ва сахитар аз Амру Ос ва якдил ва як забонтар аз Зиёд касеро надидам. Дарун ва беруни ин мард ахир аз ҳар ҷиҳат яксон буд. Аммо Муғайра агар шаҳри ҳашт дарвозае бошад ва аз ҳеч дарвозаи он бидуни фиреб ва фусун касе берун омадан натавонад, Муғайра аз тамоми он ҳашт дарвоза берун меҷаҳад»{{охири иқтибос|сарчашма=}}.&lt;ref name=&quot;Муовия писари Абусуфиён&quot;/&gt;

== Иқдомоти давраи хилофат ==
Дар аҳди зилофати Муъовия футуҳоти хориҷӣ идома ёфт. Мусалмонон Қибрисро фатҳ карданд ва то наздики Қастантания (Константинопол) пеш рафтанд. Муовия барои ихлофи худ лашкаре падид овард. Вай дар одоб ва тартиботи лашкарӣ аз таҷрибаҳои русиҳои Шом ҳам истифода кард. Ин лашкарро вай ба василаҳои ҷангҳои ҳарсола ва муҳоҷамотӣ, ки доим ба билоди муҷовир ва безонс мекард, ҳамеша тоза нафс нигоҳ медошт. Ин муҳоҷамоти мустамир боис мешуд, ки душман натавонад ба қаламрави муслимин таҷовуз кунад.
Як бор иддае аз тавоифи шимоли Сурия, ки ба Ҷароҷма шуҳрат доштанд, ба таҳрики румиҳо ба Шом ҳуҷум оваранд ва аз Лубнон то Фаластин ба дасти Ҷароҷма афтод. Иддае аз Маволӣ ва исрои ин навоҳӣ, ки аз Муъовия норозӣ буданд, ба Ҷароҷма пайвастанд. Муъовия бо императори Безонс қароре баст, ки вай аз ҳимояти моҷароҷӯён дастбардорад ва дар иваз Исрои румиро бигирад. Муовия ҳамчунин тааҳуд кард, ки ҳар сола ба Безонс зироҷ бипардозад. Пас аз он Муовия, Ҷароҷмаро сари ҷои худ нишонд. Муъовия чун ба лашкари Шом ҳамеша эҳтиёҷ дошт дар танзими кори лашкар диққати бисёре кард. Вай ҷайраи лашкариёнро ду баробар кард ва дар пардохти мавоҷиби онҳо кӯтоҳӣ накард. Ин бахшишҳо боис шуд, ки лашкариён аз Муъовия итоат мекарданд ва дар ҷангҳо бо ӯ ҳамроҳ мешуданд.
Вай дар тӯли хилофаташ бо румиҳои Шом дарҳоли ситез ва ҷанг буд, аммо пешрафте дар он ҷо надошт. Нисбат ба масеҳиёни Шом равиши мулоимтаре пеш гирифт, зеро онҳо метавонистанд дар идораи корҳо ва сомон бахшидан ба молиётҳо вайро ёрӣ диҳанд. Муъовия аз русуми девони Безонс тақлид кард ва созмони муросалот ва иттилооти пешрафтае ба вуҷуд овард. Муъовия дар танзими кори байтулмол аз як масеҳӣ ба номи Сарҷун бинни Мансур истифода кард. Муъовия бо истифода аз амволи мусулмонон бахшишҳои беҳисобе ба руасои араб кард.
Муъовия ҳамвора бо ду гурӯҳ [[Хавориҷ]] ва [[Шиъа]] дар душманӣ буд. У [[Шиъа|шиаёни]] Алиро мавриди озор ва азият қарор медод ва ҳатто баъзе [[Шиъа|шиаёни]] мӯътариз монанди Ҳаҷр бинни Адиро ба қатл расонид. Баъзе гуфтаанд Абузари Ғафорӣ ҳам ба ишорати ӯ кушта шуд.

Боризтарин иқдоми Муъовия барои тағйири хилофат ба салтанат, меросӣ кардани хилофат буд. Яке аз нукоти муҳими муоҳада сохташуда байни Ҳасан ва Муъовия, ин буд, ки Муъовия ҳақ надорад касеро ба унвони ҷонишини худ баъд аз марг таъйин кунад ва тасмимгирӣ дар ин замина ба уммат вогузор шавад. Аммо пас аз марги Ҳасан ӯ ба иллати ин, ки ҳеч кас ҷуръати мухолифат ба вайро надошт, писараш Язидро ба унвони ҷонишини худ дар соли 680-и мелодӣ таъйин намуд ва ба маънои воқеии калима, паймоншиканӣ кард. Ҳарчанд ба навиштаи Лоровисё Вуглерӣ таъйини Ҳасан ба унвони ҷонишини Муъовия дар аҳдномаи сулҳ бо Муъовия эҳтимолан тавассути нависандагони мутахири [[шиъа]] барои костани интиқодоте, ки ба Ҳасан бинни Алӣ мешуд матраҳ шудааст. Зеро аввалан таъйини валиаҳд дар ҷомеаи исломии он замон амре бидуни собиқа буд ва худи Муовия низ ҳанӯз дар он замон дар вазъияти пойдоре барои таъйини ҷонишин қарор надошт.

Масъалаи хилофати Язид ([[Уммавиён]]) эътирозоти бисёреро ба дунбол дошт. [[Асҳоб]]и [[Муҳаммад|Пайғамбари Ислом (ﷺ)]], [[ансорҳо]] ва [[муҳоҷирин]] онро написандиданд ва ба мухолифат бархостанд. [[Хавориҷ]] ва [[Шиъа|шиаёни]] [[Ироқ]] ҳам хилофати меъросиро рад мекарданд.&lt;ref name=&quot;Муовия писари Абусуфиён&quot;/&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Мец А., Мусульманский реннесанс, М., 1977;
* Большаков О. Г., Муавийасри // Ислам. Энциклопедический словарь, М., 1991;
* Таърихи ислом. Пажӯҳиши Донишгоҳи Кембриҷ, (тарҷумаи Аҳмади Ором), Т., 1377;
* Босворт К. Э. Силсилаи исломии ҷадид. Роҳнамои гоҳшуморӣ ва таборшиносӣ, (тарҷумаи Фаридуни Бадраӣ), Т., 1381.
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Хилофати Араб]]
[[Гурӯҳ:Сулолаи Уммавиён]]</text>
      <sha1>4i88wwmtwa0zi9ckk8x3jt51hbr1s0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:VASHGIRD</title>
    <ns>3</ns>
    <id>21323</id>
    <revision>
      <id>1479891</id>
      <parentid>1473466</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шуллук */ бахши ҷадид</comment>
      <origin>1479891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6194" sha1="ssdnw264udgqditx0gg95pqrmz3e16u" xml:space="preserve">{{-}}
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(357deg);-webkit-transform:rotate(357deg); transform:rotate(357deg); float:left&quot;&gt;
{{Бойгонӣ|2012|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(3deg);-webkit-transform:rotate(3deg); transform:rotate(3deg); float:left&quot;&gt;
__TOC__
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
{{-}}


== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Раъд ==

Номи мақоларо иваз кунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 18:33, 11 феврали 2026 (UTC)

== Даф кунед ==

Даф кунед, аз ночиз чизе насозед. Кай буд абар забони порс вожаи &quot;Мӯйлаб&quot; ? [[Мӯйлаб]] .

[https://vazhaju.tj/search/%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82 Бурут] гӯеду одамиро саргардон накунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 11:19, 22 феврали 2026 (UTC)

== Номи дастаҳо дар ҷадвал намоён нест ==

Дуруд @[[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]],
метавонед, лутфан, шаблони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ {{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ}}-ро бознигарӣ кунед. Дар ҷадвал номи дастаҳо дуруст намоён намешаванд.
Сипос! [[Корбар:Yoonoos.tj|Yoonoos.tj]] ([[Баҳси корбар:Yoonoos.tj|баҳс]]) 05:31, 25 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд! Феълан ман бо ин шаблону модулҳо хуб шинос нестам, дар Википедияи Русӣ ҳам ба назарам чунин намуд. Ё ман манзуратонро хуб дарк накардам? [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:16, 25 феврали 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, VASHGIRD. 

Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]]/[[:fa:منطقه فلگریا]] in Tajik Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Корбар:Kurcke|Kurcke]] ([[Баҳси корбар:Kurcke|баҳс]]) 12:11, 8 марти 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 апрели 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Тоҷикӣ ==

Hello. I'm looking for Tajik translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Корбар:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Баҳси корбар:Eurohunter|баҳс]]) 18:58, 21 май 2026 (UTC)

:Hello! Sure, I can help. Please provide the list of items or links here, and I will translate them into Tajik. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:28, 22 май 2026 (UTC)

== Шуллук ==

Салом,

Ман ин мақоларо аз шуллук ба зулук гузаронидам, чун шуллук ин номи лаҳҷавияш аст, на илмӣ. Калимаи зулук аз решаи ниёэронии *ȷ́aluš гирифта шудааст. Шуллук ин шакли вайроншудааш. Решаи ин калимаро дар инҷо метавонед бинед. Метавонам онро ба зулук баргардонам?

https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%B2%D8%B1%D9%88%DA%A9#Persian
https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:08, 10 июли 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ssdnw264udgqditx0gg95pqrmz3e16u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479894</id>
      <parentid>1479891</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шуллук */ Посух додан</comment>
      <origin>1479894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6712" sha1="d5yhawzuo0h5lvk1i3ja3ewxquwth6r" xml:space="preserve">{{-}}
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(357deg);-webkit-transform:rotate(357deg); transform:rotate(357deg); float:left&quot;&gt;
{{Бойгонӣ|2012|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(3deg);-webkit-transform:rotate(3deg); transform:rotate(3deg); float:left&quot;&gt;
__TOC__
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
{{-}}


== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Раъд ==

Номи мақоларо иваз кунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 18:33, 11 феврали 2026 (UTC)

== Даф кунед ==

Даф кунед, аз ночиз чизе насозед. Кай буд абар забони порс вожаи &quot;Мӯйлаб&quot; ? [[Мӯйлаб]] .

[https://vazhaju.tj/search/%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82 Бурут] гӯеду одамиро саргардон накунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 11:19, 22 феврали 2026 (UTC)

== Номи дастаҳо дар ҷадвал намоён нест ==

Дуруд @[[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]],
метавонед, лутфан, шаблони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ {{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ}}-ро бознигарӣ кунед. Дар ҷадвал номи дастаҳо дуруст намоён намешаванд.
Сипос! [[Корбар:Yoonoos.tj|Yoonoos.tj]] ([[Баҳси корбар:Yoonoos.tj|баҳс]]) 05:31, 25 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд! Феълан ман бо ин шаблону модулҳо хуб шинос нестам, дар Википедияи Русӣ ҳам ба назарам чунин намуд. Ё ман манзуратонро хуб дарк накардам? [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:16, 25 феврали 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, VASHGIRD. 

Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]]/[[:fa:منطقه فلگریا]] in Tajik Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Корбар:Kurcke|Kurcke]] ([[Баҳси корбар:Kurcke|баҳс]]) 12:11, 8 марти 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 апрели 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Тоҷикӣ ==

Hello. I'm looking for Tajik translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Корбар:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Баҳси корбар:Eurohunter|баҳс]]) 18:58, 21 май 2026 (UTC)

:Hello! Sure, I can help. Please provide the list of items or links here, and I will translate them into Tajik. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:28, 22 май 2026 (UTC)

== Шуллук ==

Салом,

Ман ин мақоларо аз шуллук ба зулук гузаронидам, чун шуллук ин номи лаҳҷавияш аст, на илмӣ. Калимаи зулук аз решаи ниёэронии *ȷ́aluš гирифта шудааст. Шуллук ин шакли вайроншудааш. Решаи ин калимаро дар инҷо метавонед бинед. Метавонам онро ба зулук баргардонам?

https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%B2%D8%B1%D9%88%DA%A9#Persian
https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:08, 10 июли 2026 (UTC)

:Дуруду сипос барои вироиш ва саҳмгузорӣ дар Википедияи Тоҷикӣ, аммо лутфан ба ҳангоми тағйир додани мақолот, ба сарчашмаву манобеъ ишора кунед. Дар ҳоли истидлоли қотеъ ҳатман вироиш шумо пазируфта хоҳад шуд.  [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 12:28, 10 июли 2026 (UTC)</text>
      <sha1>d5yhawzuo0h5lvk1i3ja3ewxquwth6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479906</id>
      <parentid>1479894</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шуллук */ Посух додан</comment>
      <origin>1479906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7622" sha1="r05huxz87vx3cxtfaown9cusw4iuvgt" xml:space="preserve">{{-}}
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(357deg);-webkit-transform:rotate(357deg); transform:rotate(357deg); float:left&quot;&gt;
{{Бойгонӣ|2012|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(3deg);-webkit-transform:rotate(3deg); transform:rotate(3deg); float:left&quot;&gt;
__TOC__
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
{{-}}


== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Раъд ==

Номи мақоларо иваз кунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 18:33, 11 феврали 2026 (UTC)

== Даф кунед ==

Даф кунед, аз ночиз чизе насозед. Кай буд абар забони порс вожаи &quot;Мӯйлаб&quot; ? [[Мӯйлаб]] .

[https://vazhaju.tj/search/%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82 Бурут] гӯеду одамиро саргардон накунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 11:19, 22 феврали 2026 (UTC)

== Номи дастаҳо дар ҷадвал намоён нест ==

Дуруд @[[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]],
метавонед, лутфан, шаблони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ {{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ}}-ро бознигарӣ кунед. Дар ҷадвал номи дастаҳо дуруст намоён намешаванд.
Сипос! [[Корбар:Yoonoos.tj|Yoonoos.tj]] ([[Баҳси корбар:Yoonoos.tj|баҳс]]) 05:31, 25 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд! Феълан ман бо ин шаблону модулҳо хуб шинос нестам, дар Википедияи Русӣ ҳам ба назарам чунин намуд. Ё ман манзуратонро хуб дарк накардам? [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:16, 25 феврали 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, VASHGIRD. 

Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]]/[[:fa:منطقه فلگریا]] in Tajik Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Корбар:Kurcke|Kurcke]] ([[Баҳси корбар:Kurcke|баҳс]]) 12:11, 8 марти 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 апрели 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Тоҷикӣ ==

Hello. I'm looking for Tajik translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Корбар:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Баҳси корбар:Eurohunter|баҳс]]) 18:58, 21 май 2026 (UTC)

:Hello! Sure, I can help. Please provide the list of items or links here, and I will translate them into Tajik. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:28, 22 май 2026 (UTC)

== Шуллук ==

Салом,

Ман ин мақоларо аз шуллук ба зулук гузаронидам, чун шуллук ин номи лаҳҷавияш аст, на илмӣ. Калимаи зулук аз решаи ниёэронии *ȷ́aluš гирифта шудааст. Шуллук ин шакли вайроншудааш. Решаи ин калимаро дар инҷо метавонед бинед. Метавонам онро ба зулук баргардонам?

https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%B2%D8%B1%D9%88%DA%A9#Persian
https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:08, 10 июли 2026 (UTC)

:Дуруду сипос барои вироиш ва саҳмгузорӣ дар Википедияи Тоҷикӣ, аммо лутфан ба ҳангоми тағйир додани мақолот, ба сарчашмаву манобеъ ишора кунед. Дар ҳоли истидлоли қотеъ ҳатман вироиш шумо пазируфта хоҳад шуд.  [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 12:28, 10 июли 2026 (UTC)
::Дар китоби Фарҳанги забони тоҷикӣ (саҳифаи 316), барои тавсифи калимаи '''даллок''' устод Шакурӣ калимаи '''зулук'''мониро истифода мебаранд.
::Дар Энсиклопедияи Советии тоҷик (1980), ҷилди II, саҳифаи 54, ''Annelida'' '''зулукҳо''' тарҷума шудааст.
::Ҳатто, дар феҳристи номҳои тоҷикии ҳайвонону наботот (2023), ''Hirudo medicinalis'' зулук номида шудааст. https://www.academia.edu/106009942/Tajik_Plant_and_Animal_Names_2023
::Дар фанни зоология низ чун зулук хондаем. 
::Мақола низ ягон адабиёт надорад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:55, 10 июли 2026 (UTC)</text>
      <sha1>r05huxz87vx3cxtfaown9cusw4iuvgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479907</id>
      <parentid>1479906</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шуллук */ Посух додан</comment>
      <origin>1479907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7926" sha1="p1x1hwnslsrbqqfgeqwa4y150dnxb0m" xml:space="preserve">{{-}}
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(357deg);-webkit-transform:rotate(357deg); transform:rotate(357deg); float:left&quot;&gt;
{{Бойгонӣ|2012|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(3deg);-webkit-transform:rotate(3deg); transform:rotate(3deg); float:left&quot;&gt;
__TOC__
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
{{-}}


== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Раъд ==

Номи мақоларо иваз кунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 18:33, 11 феврали 2026 (UTC)

== Даф кунед ==

Даф кунед, аз ночиз чизе насозед. Кай буд абар забони порс вожаи &quot;Мӯйлаб&quot; ? [[Мӯйлаб]] .

[https://vazhaju.tj/search/%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82 Бурут] гӯеду одамиро саргардон накунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 11:19, 22 феврали 2026 (UTC)

== Номи дастаҳо дар ҷадвал намоён нест ==

Дуруд @[[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]],
метавонед, лутфан, шаблони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ {{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ}}-ро бознигарӣ кунед. Дар ҷадвал номи дастаҳо дуруст намоён намешаванд.
Сипос! [[Корбар:Yoonoos.tj|Yoonoos.tj]] ([[Баҳси корбар:Yoonoos.tj|баҳс]]) 05:31, 25 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд! Феълан ман бо ин шаблону модулҳо хуб шинос нестам, дар Википедияи Русӣ ҳам ба назарам чунин намуд. Ё ман манзуратонро хуб дарк накардам? [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:16, 25 феврали 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, VASHGIRD. 

Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]]/[[:fa:منطقه فلگریا]] in Tajik Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Корбар:Kurcke|Kurcke]] ([[Баҳси корбар:Kurcke|баҳс]]) 12:11, 8 марти 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 апрели 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Тоҷикӣ ==

Hello. I'm looking for Tajik translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Корбар:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Баҳси корбар:Eurohunter|баҳс]]) 18:58, 21 май 2026 (UTC)

:Hello! Sure, I can help. Please provide the list of items or links here, and I will translate them into Tajik. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:28, 22 май 2026 (UTC)

== Шуллук ==

Салом,

Ман ин мақоларо аз шуллук ба зулук гузаронидам, чун шуллук ин номи лаҳҷавияш аст, на илмӣ. Калимаи зулук аз решаи ниёэронии *ȷ́aluš гирифта шудааст. Шуллук ин шакли вайроншудааш. Решаи ин калимаро дар инҷо метавонед бинед. Метавонам онро ба зулук баргардонам?

https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%B2%D8%B1%D9%88%DA%A9#Persian
https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:08, 10 июли 2026 (UTC)

:Дуруду сипос барои вироиш ва саҳмгузорӣ дар Википедияи Тоҷикӣ, аммо лутфан ба ҳангоми тағйир додани мақолот, ба сарчашмаву манобеъ ишора кунед. Дар ҳоли истидлоли қотеъ ҳатман вироиш шумо пазируфта хоҳад шуд.  [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 12:28, 10 июли 2026 (UTC)
::Дар китоби Фарҳанги забони тоҷикӣ (саҳифаи 316), барои тавсифи калимаи '''даллок''' устод Шакурӣ калимаи '''зулук'''мониро истифода мебаранд.
::Дар Энсиклопедияи Советии тоҷик (1980), ҷилди II, саҳифаи 54, ''Annelida'' '''зулукҳо''' тарҷума шудааст.
::Ҳатто, дар феҳристи номҳои тоҷикии ҳайвонону наботот (2023), ''Hirudo medicinalis'' зулук номида шудааст. https://www.academia.edu/106009942/Tajik_Plant_and_Animal_Names_2023
::Дар фанни зоология низ чун зулук хондаем. 
::Мақола низ ягон адабиёт надорад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:55, 10 июли 2026 (UTC)
:::Боз як манбаъи дигар: https://tadj_ru.academic.ru/11067/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA
:::Ҳатто ба забони ӯзбекӣ чун зулук даромадааст. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:57, 10 июли 2026 (UTC)</text>
      <sha1>p1x1hwnslsrbqqfgeqwa4y150dnxb0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479916</id>
      <parentid>1479907</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шаблон:Таксон */ бахши ҷадид</comment>
      <origin>1479916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9155" sha1="5bghy0eg03qsssfwbjcgn5tu49t2vzn" xml:space="preserve">{{-}}
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(357deg);-webkit-transform:rotate(357deg); transform:rotate(357deg); float:left&quot;&gt;
{{Бойгонӣ|2012|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(3deg);-webkit-transform:rotate(3deg); transform:rotate(3deg); float:left&quot;&gt;
__TOC__
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
{{-}}


== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Раъд ==

Номи мақоларо иваз кунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 18:33, 11 феврали 2026 (UTC)

== Даф кунед ==

Даф кунед, аз ночиз чизе насозед. Кай буд абар забони порс вожаи &quot;Мӯйлаб&quot; ? [[Мӯйлаб]] .

[https://vazhaju.tj/search/%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82 Бурут] гӯеду одамиро саргардон накунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 11:19, 22 феврали 2026 (UTC)

== Номи дастаҳо дар ҷадвал намоён нест ==

Дуруд @[[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]],
метавонед, лутфан, шаблони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ {{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ}}-ро бознигарӣ кунед. Дар ҷадвал номи дастаҳо дуруст намоён намешаванд.
Сипос! [[Корбар:Yoonoos.tj|Yoonoos.tj]] ([[Баҳси корбар:Yoonoos.tj|баҳс]]) 05:31, 25 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд! Феълан ман бо ин шаблону модулҳо хуб шинос нестам, дар Википедияи Русӣ ҳам ба назарам чунин намуд. Ё ман манзуратонро хуб дарк накардам? [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:16, 25 феврали 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, VASHGIRD. 

Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]]/[[:fa:منطقه فلگریا]] in Tajik Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Корбар:Kurcke|Kurcke]] ([[Баҳси корбар:Kurcke|баҳс]]) 12:11, 8 марти 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 апрели 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Тоҷикӣ ==

Hello. I'm looking for Tajik translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Корбар:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Баҳси корбар:Eurohunter|баҳс]]) 18:58, 21 май 2026 (UTC)

:Hello! Sure, I can help. Please provide the list of items or links here, and I will translate them into Tajik. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:28, 22 май 2026 (UTC)

== Шуллук ==

Салом,

Ман ин мақоларо аз шуллук ба зулук гузаронидам, чун шуллук ин номи лаҳҷавияш аст, на илмӣ. Калимаи зулук аз решаи ниёэронии *ȷ́aluš гирифта шудааст. Шуллук ин шакли вайроншудааш. Решаи ин калимаро дар инҷо метавонед бинед. Метавонам онро ба зулук баргардонам?

https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%B2%D8%B1%D9%88%DA%A9#Persian
https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:08, 10 июли 2026 (UTC)

:Дуруду сипос барои вироиш ва саҳмгузорӣ дар Википедияи Тоҷикӣ, аммо лутфан ба ҳангоми тағйир додани мақолот, ба сарчашмаву манобеъ ишора кунед. Дар ҳоли истидлоли қотеъ ҳатман вироиш шумо пазируфта хоҳад шуд.  [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 12:28, 10 июли 2026 (UTC)
::Дар китоби Фарҳанги забони тоҷикӣ (саҳифаи 316), барои тавсифи калимаи '''даллок''' устод Шакурӣ калимаи '''зулук'''мониро истифода мебаранд.
::Дар Энсиклопедияи Советии тоҷик (1980), ҷилди II, саҳифаи 54, ''Annelida'' '''зулукҳо''' тарҷума шудааст.
::Ҳатто, дар феҳристи номҳои тоҷикии ҳайвонону наботот (2023), ''Hirudo medicinalis'' зулук номида шудааст. https://www.academia.edu/106009942/Tajik_Plant_and_Animal_Names_2023
::Дар фанни зоология низ чун зулук хондаем. 
::Мақола низ ягон адабиёт надорад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:55, 10 июли 2026 (UTC)
:::Боз як манбаъи дигар: https://tadj_ru.academic.ru/11067/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA
:::Ҳатто ба забони ӯзбекӣ чун зулук даромадааст. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:57, 10 июли 2026 (UTC)

== Шаблон:Таксон ==

Салом бори дигар,

Дидам, ки ин шаблоне, ки ман ҳам Lua ва матнҳояшро ба тоҷикӣ гузаронидам, баргардонида шудааст. Шаблон акнун ним англисӣ, ним лотинӣ, ним тоҷикию русӣ аст. Модули Lua вайрон нашуд?

Мехостам пурсам, ки номҳои табақабандии таксономӣ аз куҷо гирифта шудаанд? Аз рӯи китобҳои ботаника ва зоология (ҳам мактабӣ ҳам донишгоҳӣ) инчунинанд: Ҷонварон (Организмҳо) -&gt; Олам -&gt; Салтанат -&gt; Шӯъба (гиёҳҳо) ва Тип (ҷонварон) -&gt; Синф -&gt; Тартиб (гиёҳҳо) ва Қатор (ҷонварон) -&gt; Оила -&gt; Авлод -&gt; Намуд -&gt; Зернамуд. Дидам, ки гунаю сардаю ҷинс истифода шудаанд. Ин номҳо аз куҷо омадаанд, аввалинбор шунида истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 14:22, 10 июли 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5bghy0eg03qsssfwbjcgn5tu49t2vzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлати Саффориён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21374</id>
    <revision>
      <id>1479883</id>
      <parentid>1479876</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Хулоса */ илова</comment>
      <origin>1479883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15527" sha1="ioc8nl11s56349qt6dk2j0jdb2mu27f" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ
|ном            = ''Давлати Саффориён''
|номи қавмӣ     = {{lang-fa|صفاریان}}
|вазъ           = 
|дирафш         = State Banner of Saffarid Dynasty.jpg
|тавсифи_дирафш = 
|нишон          = Battle Banner of Saffarid Dynasty.jpg
|тавсифи_нишон  = Ливои низомӣ
|харита         = Саффариды_861-1003.png|270px
|тавсиф         = Давлати Саффориён дар ҳоли қудрати [[Яъқуб ибни Лайс]]
|p1             = Тоҳириён 
|flag_p1        = Tahirid_Dynasty_821_-_873_(AD).png
|p2             = Хилофати Аббосиён
|flag_p2        = Abbasid_Caliphate_most_extant.png
|таъсис         = [[873]]
|барҳам         = [[900]]
|s1             = Сомониён
|flag_s1        = Samanid_dynasty_(819–999).GIF
|s2             = Давлати Ғазнавиён
|flag_s2        = Ghaznavid_Empire_975_-_1187_(AD).PNG
|s3             = 
|flag_s3        = 
|s4             = 
|flag_s4        = 
|шиор           = 
|пойтахт        = [[Заранҷ]]  &lt;br&gt; [[Нишопур]] 
|шаҳрҳо                   =[[Нишопур]], [[Марв]]&lt;br&gt; [[Ҳирот]], [[Балх (шаҳр)|Балх]], 
|язык                     = [[Персидский язык|Персидский]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.highbeam.com/doc/1G2-3034700041.html |title= Persian Prose Literature |author= World Eras |date= 2002 |website=  |publisher= HighBeam Research (September 3, 2012) |accessdate= 2017-07-14 |lang= en |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130502180821/http://www.highbeam.com/doc/1G2-3034700041.html |archivedate= 2013-05-02 }}&lt;blockquote&gt;Princes, although they were often tutored in Arabic and religious subjects, frequently did not feel as comfortable with the Arabic language and preferred literature in Persian, which was either their mother tongue—as in the case of dynasties such as the Saffarids (861–1003), Samanids (873–1005), and Buyids (945–1055)...&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Арабский язык|Арабский]] 
|арз                      =
|майдон                   = 2,000,000 км²
|аҳолӣ                    = 20,000,000 ([[мардумони эронӣ]], [[Балуҷҳо]], [[Форсҳо]], ва ғайраҳо)
|шакли_ҳукмронӣ           = [[Аморат]]
|сулола                   = Саффориён
|унвони_ҳокимон           = [[Амир]]
|ҳоким1                   = [[Яъқуб ибни Лайс]]
|соли_ҳоким1              = [[840]] то [[879]]
|ҳоким2                   = [[Халаф ибни Аҳмад]]
|соли_ҳоким2              = [[963]] — [[1002]]
|дин                      = [[Суннӣ|Ислом, суннӣ]] 
|Марҳала1                 = Таъсис - [[Яъқуб ибни Лайс]]  
|Сана1                    = 
|Сол1                     = [[873]]
|Марҳала2                 = Расидан ба бузургтарин қудрат дар замони - [[Яъқуб ибни Лайс]] 
|Сана2                    = [[840]] то [[879]].
|Сол2                     = 
|Марҳала3                 = 
|Сана3                    = 
|Сол3                     = 
|шарҳ = 
|то               = Хилофати Аббосиён 
|т2               = Тоҳириён
|пас              = Давлати Сомониён
|п2               = Давлати Ғазнавиён
|п3               = 
|параметри_иловагӣ2 = Кишварҳои ҳозира
|муҳтавои_параметр2 ={{Collapsible list|
{{парчамбандӣ|Афғонистон}}&lt;br&gt;
{{парчамбандӣ|Эрон}}&lt;br&gt;
{{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}&lt;br&gt;
{{парчамбандӣ|Туркманистон}}&lt;br&gt;
{{парчамбандӣ|Покистон}}&lt;br&gt;
{{парчамбандӣ|Ӯзбакистон}} }} 
}}
'''Давлати Саффориён''' ({{lang-fa|صفاریان}}) — давлат дар маркази Систон, байни [[Афғонистон]] ва [[Эрон]]и имрӯза дар давраи [[873]]—[[900]]. Пойтахтҳои Саффориён шаҳрҳои [[Заранҷ]] ва [[Нишопур]] буданд. Бародарон [[Яъқуб ибни Лайс]] ва [[Амр ибни Лайс]] ҳукуматдорони давлат дар кишвари [[Хуросон]] буданд. [[Хонадони Саффориён|Сулолаи Саффориён]] баъд аз заволи [[Тоҳириён]] соли [[873]] сари қудрат омадааст.

== Таърих ==
Сарсулолаи [[хонадони Саффориён]] Лайс, ки ба мисгарӣ машғул буд (ва бо забони арабӣ ин шуғлро «саффор» меноманд), чаҳор писар дошт, ки дар айёми нобасомони миёнаи қарни IX ҳамагӣ ба ҷангу сипоҳ сару кор доштанд. Тоҳир ва Алӣ дар хидмати дигар саркардаҳои ҳарбии он рӯз қарор доштанд. Яъқубу Амр бошад ба айёрӣ ё ба таъбири дигар ба роҳзанӣ машғул буданд. Халифаи Бағдод барои фурӯ нишонидани ошӯби хориљиён дар [[Хуросон]]у Сиистон Солеҳ ибни Насрро фиристод. Ӯ бо шикаст додани хориҷиён ва сомон бахшидани авзои минтақа дар чашми ҳукуматдорон ва миёни мардум маҳбубият пайдо кард. Пас аз фавти Солеҳ ҷойнишини ӯ Дирҳам ибни Ҳасан натавонист, ки миёни лашкариён нуфузу эътибор пайдо кунад. Яъқуб бо тарафдоронаш аз фурсат истифода бурда, қисме аз дастаҳои ғозиёнро низ ба тарафи худ кашид, идораи кишварро ба даст гирифт ва соли [[861]] Сиистонро пурра тасарруф намуд. Сипас ҳокими Кобулро бо найранг ба ҳалокат расонида, байни солҳои 862—866 [[Ҳирот]], [[Пушанг]], [[Балх]], [[Бомиён]] ва [[Форс]]ро аз дасти маъмурони [[Тоҳириён]] берун кард. Соли [[873]] аз фориғболии Муҳаммад ибни Тоҳир — охирин амири тоҳирӣ истифода карда, дарбори ӯро ба сӯйи хеш ҷалб кард ва дар муҳорибаи сарнавиштсоз нерӯҳои онро торумор карда, [[Нишопур]]ро ба даст даровард.

[[Яъқуб ибни Лайс]](соли [[879]]) чашм аз ҷаҳон фурӯ баст. Ӯ бар зидди хилофат ду маротиба лашкар кашидааст, вале шикаст мехурад. Сарчашмаҳо хабар медиҳанд, ки ҳангоми бемор будани Яъқуб ба назди ӯ халифаи Бағдод сафир равон мекунад ва хоҳиш мекунад, ки ҷангро бас кунад. Яъқуб дар ҷавоб ба сафир як корд ва пиёз медиҳад ва иброз медорад, ки бори дигар ман бо халифа ҷанг хоҳам кард, агар ғалаба кунам бо ин корд сари халифаро ҷудо мекунам ва агар шикаст хурам аз давлату давлатдори даст кашида бо ҳамин пиёз қаноат хоҳам кард. Ин гуфтаҳо аз бузургии Яъқуб ибни Лайс дарак медиҳад.
   
Яъқуб бародараш [[Амр ибни Лайс]]ро ҷойнишини худ эълон карда, сипоҳиёнро даъват кард, ки аз ӯ итоат намоянд. Амр нахуст ба халифаи аббосӣ нома навишта, изњор дошт, ки нисбат ба Аббосиён вафодор аст. Халифа дар ҷавоб фармони ҳукумати Форс, [[Кирмон]], [[Исфаҳон]], [[Табаристон]], [[Сиистон]], Ироқи Аҷам ва [[Бағдод]]ро ба номи ӯ содир кард. Амр ният дошт, ки [[Мовароуннаҳр]]ро ҳам зери итоати худ оварад. Ягона ҳарифе, ки дар қисматҳои шарқии хилофат ҳанӯз аз Амр итоат намекард, [[Исмоили Сомонӣ]] буд.

== Ба сари қудрат омадани Саффориён ==
Дар асрҳои IХ-Х ба монанди давраҳои гузашта вазифаи ҳокимияти давлатӣ, муҳофизат кардани сарзамини худ аз ҳуҷуми бодиянишиниҳо буд. Дар ин давра дастаҳои махсуси фидоиёни мусаллаҳ ташкил дода шуданд, ки онҳоро ғозӣ, яъне муборизони роҳи дин меномиданд. Ба сафи ғозиён асосан барзгарон ва пешоварони муфлис дохил мешуданд. Fозиён, ки ҷангро касб карда гирифта буданд, ба ҳамон ҷойҳое фиристода мешуданд, ки дар он ҷо задухӯрдҳо ба амал меомад. Fозиён асосан ба истеҳкомоте, ки дар ҳудуди байни воҳаҳои зироатӣ ва саҳрои бодиянишинон воқеъ гардида буд, хидмат мекарданд. Чи хеле ки олими ҷуғрофидони араб Мақдисӣ қайд мекунад, ғозиҳои «ҳам такягоҳ ва қам як воситаи нооромии» ҳукуматдории маҳаллӣ буданд, онҳо аз як тараф ба тасарруфи бодиянишинон зарба зада, аз тарафи дигар неҳзати халқии зидди аъёну ашрофи маҳаллӣ фаъолона иштирок мекарданд.
Ин ҷунбиши халқиро бародарон [[Яъқуб ибни Лайс]] ва [[Амр ибни Лайс]] ба манфиати худ истифода бурданд. Онҳо дар аввал як дастаи роҳзанӣ ташкил карда, баъдтар ба яке аз дастаҳои ғозиён тавобеи Сиистон ҳамроҳ шуданд. Истеъдоди ҷанговарӣ ба Яъкуб имконият дод, ки дар андак фурсат роҳбарии шӯришро ба дасти худ бигирад. Ин фавҷ ба ҳаёти сиёсии вилоят фаъолона иштирок намуд ва аз шӯриши мардумони воҳаҳои зироатӣ истифода бурда, дар соли 861 ҳокими Тоҳириҳоро ронд ва маркази Сиистон шақри Заранҷро забт кард.
Дар соли 867 Яъқуб ба [[Хуросон]] ҳаракат карда, дар муддати кӯтоҳтарин шаҳрҳои Бушанҷу [[Ҳирот ]]-ро забт кард. Баъди ду соли ҳуҷум Кирмонро низ ба мамлакати худ тобеъ намуд. Дар соли 870- 71 Балху Кобулро забт намуд. Ӯ соли 873 ба Нишопур ҳамла оварда, давлати Тоҳириёнро нест намуд, ва ба ҷои он ҳукмронии сулолаи Саффориёнро ҷорӣ кард.

== Суқути Саффориён ==
Бо дастури халифа ба Амр мактуб фиристода, сарзамини Мовароуннаҳрро, ки он вақт ҳокими он Исмоили Сомонӣ буд, ба ӯ месупорад. Ҳамин тариқ, солҳои [[899]]—[[900]] миёни Амр ва Исмоил ҷанг рух дод. Дар ин мубориза [[Исмоили Сомонӣ]] тавонист, ки рӯҳияи мардуми [[Мовароуннаҳр]]ро бар муқобили Амр бархезонида, аз тамоми табақаҳои аҳолӣ дар мубориза бар алайҳи ӯ истифода намояд. Дар муҳорибаи ҳалкунанда, ки соли 900 рух дод, Амр асир гардид ва Исмоил ӯро ба [[Бағдод]] фиристод, ки ҳамон ҷо аз олам даргузашт. Дар хусуси ҷанги Амр бо Исмоил ду сарчашмаи муътамад, «Таърихи Бухоро» ва «Сиёсатнома» маълумот медиҳад. Аммо аҷоибиаш дар он аст, ки ин ду сарчашма баръакси ҳам маълумот дода шудааст. Дар «Таърихи Бухоро» халифа ба Амр мактуб мефиристад, дар &quot;Сиёсатнома бошад, баръакс. Лекин дар ҳар ду сарчашма аз шикаст ва асир шудани Амр сухан меравад. Бо асир шудани Амр қудрати Саффориён ба анҷом расид.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе, 2011. — с. 99.&lt;/ref&gt;

== Хулоса ==
Хулоса, пайдоиш ва аз байн рафтани аввалин давлатқои миллӣ — [[Давлати Тоҳириён]] ва давлати Саффориён дар [[Мовароуннаҳр]] ва [[Хуросон]] заминаҳои муайяни сиёсӣ ва идеолужиро барои ташкилёбии давлати аввалини [[Мардуми тоҷик|тоҷикон]]  — [[Давлати Сомониён]] ба амал овард. 

Дар асрҳои IX-X мавқеи сиёсии хонадони Сомонхудот — (сулолаи [[Сомониён]]) дар ин сарзамин мустаҳкам мешавад, ки аз ҳукмронии чор бародарон дар чор вилоят сар шуда, то ба ташкилёбии аввалин давлати миллии [[Мардуми тоҷик|тоҷикон]] — [[Давлати Сомониён]] оварда мерасонид.

== Нигаред низ ==
* [[Давлати Сомониён]]
* [[Давлати Тоҳириён]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
{{Давлатҳои сулолаҳои форисзабон (тоҷикон)}}

[[Гурӯҳ:Саффориён]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Хуросон]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳои форсизабон]]
[[Гурӯҳ:Сулолаҳои ҳукуматдорони Осиёи Марказӣ]]
[[Гурӯҳ:Хонадонҳои эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>ioc8nl11s56349qt6dk2j0jdb2mu27f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нил</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64186</id>
    <revision>
      <id>1479890</id>
      <parentid>1435382</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7284" sha1="s2oikwsiw3jrxkeo6acqn7fki5dc835" xml:space="preserve">{{Дарё
| Номгузорӣ = Нил
| Номгузории миллӣ= ar/النيل/en/Nile
| Тасвир = Nile.png
| Подпись изображения = Карта течения Нила
| Длина = 5600
| Ҳавза = Средиземное море
| Сарфи об = 2900
| Место измерения = в устье
| Сарчашмаҳо = Виктория (озеро)
| Баландии сарчашма= 1134
| Координаты истока = 0.4174/33.1951
| Резишгоҳ = Средиземное море
| Местоположение устья = [[Миср]]
| Баландии резишгоҳ= 0
| Координатҳои резишгоҳ = 31.4653/30.3667
| Кишвар = Уганда/Южный Судан/Судан/Мирс
}}

'''Нил''' ({{lang-ar|النيل}}, ''Ан-Ниль''&lt;ref&gt;Инструкция по передаче на картах географических названий арабских стран. — М.: Наука, 1966. — С. 25.&lt;/ref&gt;; {{lang-en|Nile}}, {{lang-egy|jtrw}} ''Ятрау'' или {{lang-egy2|ḥꜥpj}} ''Хапи'', {{lang-cop|Ⲫⲓⲁⲣⲟ}} ''Фиаро'') — дарозтарин дарёи [[Африқо]]. Калимаи «Нил» аз номи юнонии дарёи «Нейлос» ({{lang-grc2|Νεῖλος}}) омадааст.

Дарё аз пуштакӯҳи Африқои Шарқӣ сарчашма гирифта, ба [[Баҳри миёназамин|Баҳри Миёназамин]] ҷорӣ шуда, делтаро бо масоҳати 24 ҳазор км² ташкил медиҳад. Маҷрои миёнаи солонаи об дар даҳони дарёи Нил 2900 м³/с аст.

Роҳи обии Нил дарозтарин дар рӯи замин ҳисобида мешавад &lt;ref name=&quot;брит&quot;&gt;{{Britannica|415347|Nile River|2022-09-21}}&lt;/ref&gt;. Аммо ба гуфтаи муҳаққиқони бразилӣ, тӯлонитарин системаи дарёӣ [[Амазонка]] аст — тибқи ин маълумот, дарозии он 6992 километр аст, дар ҳоле ки дарозии системаи Нил 6852 километрро ташкил медиҳад&lt;ref name=&quot;izv&quot;&gt;{{Cite web|url=http://izvestia.ru/news/428917|title=Амазонка оказалась самой длинной рекой в мире.|author=|website=izvestia.ru|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170430221226/http://izvestia.ru/news/428917|archivedate=2017-04-30}}&lt;/ref&gt;. Масоҳати [[Обхез|ҳавзаи дарёи]] Нил 3,349 ҳазор км² &lt;ref name=&quot;брит&quot; /&gt; аст. Сарчашмаи он дар Руанда аст, он дарёи Рукарара аст, ки ба дарёи Кагера ҷорӣ мешавад. Ҷараёни об дар давоми сол хеле ва ба таври назаррас фарқ мекунад. Дарозии умумии минтақаи киштигардӣ 3200 километрро ташкил медиҳад. Бузургтарин шаҳрҳо [[Қоҳира]], [[Хартум]], [[Асвон]], [[Искандария]].

== Этимология ==
{{Hiero|Ятрау (jtrw)|&lt;hiero&gt;i-t*:r-w-mw&lt;/hiero&gt;|align=left}}{{Hiero|Хапи (ḥꜥpj)|&lt;hiero&gt;H-a:p*y-N36&lt;/hiero&gt;|align=left}}Номи «Нил» аз юнони{{Lang-grc2|Νεῖλος}} ва лотинӣ ''Nilus гирифта шудааст''.
[[Акс:Cairo_skyline,_Panoramic_view,_Egypt.jpg|чап|мини| Нил дар Миср]]
[[Акс:Nile_composite_NASA.jpg|мини|581x581пкс| Хавзаи Нил аз кайхон]]
[[Акс:Nile_River_and_delta_from_orbit.jpg|мини| Делтаи Нил]]
[[Акс:View_from_Cairo_Tower_31march2007.jpg|мини| Нил дар [[Қоҳира]]]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{Книга|автор=[[Дмитревский, Юрий Дмитриевич|Дмитревский Ю. Д.]]|заглавие=Внутренние воды Африки и их использование|ссылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01006120292|ответственный=Отв. ред. [[Розин, Марк Соломонович|М. С. Розин]]|место=Л.|издательство=[[Гидрометеоиздат]]|год=1967|страниц=384|тираж=800}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241129230316/https://search.rsl.ru/ru/record/01006120292 |date=2024-11-29 }}
* {{Книга|автор=[[Дмитревский, Юрий Дмитриевич|Дмитревский Ю. Д.]]|заглавие=Нил: Очерки хозяйственного пользования|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Вологда|издательство=Вологодское книжное издательство|год=1958|страниц=152|тираж=3000}} (2-е изд. — 1961).
* {{Книга|автор=[[Попов, Игорь Владимирович (географ)|Попов И. В.]]|заглавие=Река Нил|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Л.|издательство=[[Гидрометеоиздат]]|год=1958|страниц=114|серия=Реки земного шара|тираж=4000}}
* ''Федотов В. В.'' «Западные истоки Нила» в античной традиции // Федотов В. В. Культурное пространство классической древности. М.: Спутник+, 2013. С. 36—52.
* {{Книга|автор=[[Harold Edwin Hurst|Хёрст Г.]]|заглавие=Нил: Общее описание реки и использования её вод|оригинал=''Hurst H.'' The Nile: A General Account of the River and the Utilization of Its Waters. London, 1952|ссылка=|ответственный=Гарольд Хёрст; Сокр. пер. с англ. А. Б. Шмелёва; Предисл. и ред. д-ра геогр. наук [[Самойлов, Иван Васильевич|И. В. Самойлова]]; Переплёт художника Н. А. Липина|издание=|место=М.|издательство=[[Издательство иностранной литературы]]|год=1954|страниц=328|тираж=}}
* Юнкер, «Путешествие в Центр. Африку 1875—78 гг.» (СПб., 1879).
* {{Книга|автор=Seleshi Bekele Awulachew|заглавие=The Nile River Basin: Water, Agriculture, Governance and Livelihoods|ссылка=https://books.google.ru/books?id=LSHx1so-R8cC|издательство=Routledge|год=2012|страниц=316|isbn=9781849712835|ref=Awulachew}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Нил, река в Африке}}
* Белый Нил : [арх. 26 декабря 2022] // «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 272. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 3). — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-85270-331-1&lt;/nowiki&gt;.</text>
      <sha1>s2oikwsiw3jrxkeo6acqn7fki5dc835</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141181</id>
    <revision>
      <id>1479899</id>
      <parentid>1446358</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11526" sha1="n8nfecehcqqjgbakb0detb2n5jaernf" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                  = Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ
 |номи аслӣ            = Амиршоев Нурмуҳаммад Қурбонович
 |тасвир               = Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ.jpg
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ, ба ҳангоми кор дар ЭМТ
 |таърихи таваллуд     = 26.09.1958
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Кӯлоб}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |шаҳрвандӣ            = {{flag|Тоҷикистон}}
 |фазои илмӣ           = [[таърих]]
 |ҷойҳои кор           = {{заъф|Институти шарқшиносӣ}} &lt;br&gt;{{заъф|Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ ҶТ ([[1983]]—[[2012]])}} &lt;br&gt; [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИ Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]] (аз [[соли 2012]])
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ        = 
 |алма-матер           = [[Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1983)
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба            = 
 |ҷоизаҳо              = 
 |имзо                 = 
 |бари имзо            = 
 |сайт                 = 
 |викитека             = 
 |викианбор            = 
}}

'''Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ''' (''Амиршоев Нурмуҳаммад Қурбонович'', маъруф бо исми мустаъори '''Ибни Қурбон'''; зод. [[26 сентябр]]и [[1958]], [[Хоҷаи Исҳоқ (деҳа, н. Кӯлоб)|деҳаи Хоҷаисҳоқ]], [[ноҳияи Кӯлоб]]) — {{муаррих}} ва донишноманависи [[тоҷик]], номзади илмҳои таърих ([[1996]]). Барандаи Ҷоизаи байналмилалии Бунёди Манучеҳри Фарҳангӣ ([[2012]]). [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vfarhang.tj/index.php/tj/khabar-o/7173-ta-dimi-mukofot-oi-davlat-ba-kormandoni-so-ai-far-ang-va-san-at|title=Тақдими мукофотҳои давлатӣ ба кормандони соҳаи фарҳанг ва санъат|website=|publisher=Вазорати Фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2023-09-05|archivedate=2023-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230905151213/https://vfarhang.tj/index.php/tj/khabar-o/7173-ta-dimi-mukofot-oi-davlat-ba-kormandoni-so-ai-far-ang-va-san-at}}&lt;/ref&gt;. Сармуҳаррири Муассисаи давлатии [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии Тоҷик]] (2012—2025)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|accessdate=2025-12-02|author=Камолиддин Ҳаннонов|lang=|title=Нурмуҳаммад Амиршоҳиро ба нафақа гусел карданд|url=https://pressa.tj/nurmu%D2%B3ammad-amirsho%D2%B3iro-ba-nafa%D2%9Ba-gusel-kardand/|website=Pressa.tj|date=2025-12-01|publisher=Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ 26 сентябри соли 1958 дар деҳаи Хоҷаисҳоқи ноҳияи Кӯлоб таваллуд шудааст. Солҳои 1965—1975 дар мактаби миёнаи ҳамин деҳа таҳсил кардааст. Солҳои 1976—1978 рассом-ороишгари колхози Ленингради ноҳияи Кӯлоб буд. Соли 1983 факултаи таърихи [[Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]ро хатм кардааст.

== Кор ва фаъолият ==
[[Акс:Амиршоҳӣ ва Шаҳобуддинов.jpg|мини|Кормандони Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттӣ: Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ (аз чап), [[Сайиднуриддин Шаҳобуддинов]] (аз рост) ва [[Файзулло Баротзода|Файзулло Бобоев]] (дар миёна) ҳангоми таҳияи силсилаи осори исломӣ (соли 2010).|333x333px]]
Аз соли 1983 то феврали соли 2012 дар Институти шарқшиносӣ, баъдан Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ ҶТ аз вазифаи лаборанти калон то ходими пешбари илмӣ фаъолият намудааст.

Аз феврали соли 2012 то декабри соли 2025 сармуҳарририи Муассисаи давлатии Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии Тоҷикро бар уҳда дошт&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 1996 рисолаи номзадиашро таҳти унвони «Давлати Куртҳои Ҳирот» ҳимоя кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01000015912|title=Государство Куртов Герата (1245-1381) : На основе &quot;Тарих-нама-и Хирот&quot; Сайфи Харави и других персидских письменных источников|author=Амиршоев, Нурмухаммад Курбонович|publisher=Российская государственная библиотека|accessdate=2022-06-23|archivedate=2019-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190428005422/https://search.rsl.ru/ru/record/01000015912}}&lt;/ref&gt;. Самтҳои асосии фаъолияти илмиаш таҳқиқи масоили таърихӣ ва фарҳангии миллати тоҷик дар ҷуғрофиёи таърихии Афғонистон, Эрон, Осиёи Марказӣ ва мамолики ҳамҷавори онҳо дар замонҳои қадим, махсусан дар асрҳои миёна ва дар даврони наву навтарини таърихӣ буда, ҳамзамон таҳия ва таҳқиқи осори хаттии форсӣ ва таҳрири матнҳои асримиёнагиро анҷом медиҳад.

Тавассути таҳқиқоти илмии ӯ омӯзиши таърихи давлати асримиёнагии тоҷикон — [[Ғуриён]] дар Тоҷикистон вусъат ёфт ва дар китобҳои таълимии макотиби миёна ва олии мамлакат бештар ворид шуд; аввалин бор давлати тоҷикии [[Куртҳои Ҳирот]] таҳқиқ ва ба доираҳои илмию таълимии Тоҷикистон ворид карда шуд; дар асоси маълумоти сарчашмаҳо генотсиди тоҷикон ба дасти чингизиёнро собит намуд; саҳми ҷаҳонии тоҷиконро барои тоҷикистониён барои аввалин бор таҳқиқ ва баррасӣ намуд; таърихнигории миллии тоҷикро таҳқиқ ва интишор кард; бо пешниҳоди ӯ чандин арзишҳои миллӣ дар сатҳи давлатӣ эҳё ва амалӣ карда шуданд, дар тарғиби таърих ва тамаддуну фарҳанги миллати тоҷик ба воситаи ахбори омма ва ҷаласаҳои илмию омавӣ пайваста ширкати фаъол дорад.

== Китобҳо ==
Аз ҷониби Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ бештар аз 20 китоби бузургҳаҷм навишта ва таҳқиқу таҳия шудаанд, ки дар миёни онҳо «Давлатдории тоҷикон дар асрҳои IX—XIV», «Таърихи халқи тоҷик, асрҳои XI—XIV», «[[Равзат-ус-сафо|Равзату-с-сафо]]»-и Мирхонд маъруфанд. Инчунин бо номи мустаори Ибни Қурбон китобҳои «Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим» ва «Фавоҳиш ва раҳоиш»-ро навиштааст. Бо роҳбарӣ ва ширкати бевоситаи ӯ 11 китоби силсилаи осори бузурги исломӣ, бо амри бевоситаи Президенти Тоҷикистон таҳия ва нашр шудаанд. Таҳти роҳбарӣ ва ибтикороти навоваронаи ӯ даҳ ҷилди «[[Энсиклопедияи миллии тоҷик|Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]]» ба нашр расида, дар таърихи илму фарҳангии тоҷик бори аввал 7 ҷилди бузургҳаҷми «Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик», «Донишномаи мухтасари кӯдакон ва наврасон», донишномаи «Шинохт ва ёдгирӣ» (барои кӯдакони томактабӣ) дар сатҳи баланди илмӣ мунташир шуда, ҳар кадом дар намоишҳои ҳамасолаи китоб чи дар дохили мамлакат ва чи дар хориҷ аз он соҳиби ҷойҳои беҳтарин шудаанд ва баъзе китоби сол эълон дошта шудаанд. Аз ҷониби ӯ бо ҷалби гурӯҳи донишмандон барои аввалин бор китоби 16-ҷилдаи «[[Таърихи Табарӣ]]» ба ҳуруфи кириллӣ баргардон ва бо иловаи таҳқиқот бар он мунташир шуд.

== Ҷоизаҳо ==

* Ҷоизаи илмии байналмилалии Бунёди Манучеҳри Фарҳангӣ (2012); 
* [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] (2023).

== Осор ==
* Давлати Куртҳои Ҳирот (1245–1381). Д., 1996;
* Давлатдории тоҷикон дар асрҳои 9–14. Д., 1999;
* Ибни Қурбон. ''Фавоҳиш ва раҳоиш''. — {{Д.}}: [[Эр-граф]], — 2003. — 200 с.;
* Ибни Қурбон. ''Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим''. — {{Д.}}: [[Эр-граф]], — 2007. — 479 с.;
* Таърихи халқи тоҷик. Ҷ. 2. Х., 2008.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* [http://tojnews.tj/tj/personality/nurmukhammad-amirshokhi ЧЕҲРА: Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ // '''Ожонсии иттилоотиии ТоjNews'''.]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Муаррихон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Кормандони шоистаи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>n8nfecehcqqjgbakb0detb2n5jaernf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Feliformia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>205904</id>
    <revision>
      <id>1479928</id>
      <parentid>1479751</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T18:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Вироиши [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:VASHGIRD|VASHGIRD]] анҷом дода буд</comment>
      <origin>983965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="1472429etv060r2r0z8ctv7frjrjle9" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Carnivora|rang=Зергурӯҳ|latin=Feloidea|name=Гурбашаклҳо}}</text>
      <sha1>1472429etv060r2r0z8ctv7frjrjle9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208723</id>
    <revision>
      <id>1479947</id>
      <parentid>1394739</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Иморатҳои таърихӣ */</comment>
      <origin>1479947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4348" sha1="czka50jh0pjykxmecqn9qkuniz20e15" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё давлат дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африка]], ичунин мавзеъҳои мусулмоннишини таърихии [[Аврупо]], мас., Иморати Кордова (756—929) ва Иморати Гранада (1228—1492) дар Испания, Иморати Барӣ (847—871) ва Иморати Ситсилия (965—1072) дар Италия, Иморати Тифлис (736—1122), ки амир (ҳокими мутлақи маврусӣ) идора мекард. Сараввал Иморатҳо дар [[хилофати Араб]] ба вуҷуд омаданд ва ҳокимонашонро [[халифа]] таъйин мекард. Бино ба таълимоти динӣ, ҳокимияти динӣ — [[Имомат]] ва ҳокимияти сиёсӣ — ''Иморат'' ягона буда, ҷудоӣ надоранд. Яъне [[халифа]]ҳо — «амир-ал-муъминин» (ниг. Амиралмуъминин) ҳокими ҳамаи [[мусулмон]]он мебошанд; 2)Иморат — воҳиди тақсимоти маъмурӣ (вилоят) дар сохтори давлатҳои исломӣ (мас., [[Имороти Муттаҳидаи Араб]], [[Арабистони Саудӣ]]).

== Иморатҳои таърихӣ ==
&lt;small&gt;(нопурра)&lt;/small&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! [[Кишвар]]
! [[Пойтахт]]
! Солҳои мавҷудият
! эзоҳ
|-
| ''[[Иморати Албаниё]]'' ||[[Двин]],[[Барда]] || [[637]]—[[885]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Дарбанд]]'' ||[[Дарбанд (шаҳр)|Дарбанд]] || [[735]]—[[1239]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], ба Иморати Арманистон (ал-Арминийа) то соли 885 тобеъ буд
|-
| ''[[Иморати Тифлис]]'' ||[[Тифлис]] || [[736]]—[[1122]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], ба Иморати Арманистон (ал-Арминийа) то соли 885 тобеъ буд
|-
| ''[[Аморати Курдоб|Иморати Курдоба]]'' ||[[Курдоба]]||[[756]]—[[929]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], дертар ҳамчун [[Хилофати Курдоба]]
|-
| ''[[Иморати Крит]]'' ||[[Ираклион]] || [[825]]—[[961]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Бари]]'' ||[[Бари]] || [[847]]—[[871]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Ситсилия]]'' ||[[Палермо]] || [[965]]—[[1072]]||
|-
| ''[[Иморати Гранада]]'' ||[[Гранада]] || [[1228]]—[[1492]]||
|-
| ''[[Иморати Айдын]]'' ||[[Смирна]] || [[1308]]—[[1425]]||
|-
| ''[[Аморати Бухоро|Иморати Бухоро]]'' (хонигарӣ) ||[[Бухоро]] || [[1785]]—[[1920]]|| Аз соли [[1868]] тобеи [[Империяи Русия]].
|-
| ''[[Иморати Афғонистон]]'' ||[[Кобул]] || [[1823]]—[[1929]]|| То соли [[1919]], сипас [[подшоҳӣ]].
|-
| ''[[Иморати Наҷд]]'' || || [[1902]]—[[1921]]|| Сипас [[султония]].
|-
| ''[[Иморати Кавкази Шимолӣ]]'' ||[[Ведено]] || [[1919]]—[[1920]]|| Тобеи [[Имперотурии Усмонӣ]].
|-
| ''[[Иморати Урдун]]'' ||[[Уммон]] || [[1921]]—[[1946]]||Зери тобеъияти [[Бритониё]].
|-
| ''[[Иморати Исломии Афғонистон]]'' ||[[Кобул]] || [[1996]]—[[2001]]||Кишвари қисман эътирофшуда.
|-
| ''[[Иморати Наҷд]]'' || [[Ад-Диръия]] || [[1818]] — [[1891]]|| Аввалин давлати Саудӣ
|}

== Нигаред низ ==
* [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Аморат|1}}

[[Гурӯҳ:Намудҳои воҳидҳои маъмурӣ]]
[[Гурӯҳ:Иморат]]</text>
      <sha1>czka50jh0pjykxmecqn9qkuniz20e15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479950</id>
      <parentid>1479947</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Иморатҳои таърихӣ */</comment>
      <origin>1479950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4313" sha1="a7ws51bnugahbepjf41lfftx7k942tt" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё давлат дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африка]], ичунин мавзеъҳои мусулмоннишини таърихии [[Аврупо]], мас., Иморати Кордова (756—929) ва Иморати Гранада (1228—1492) дар Испания, Иморати Барӣ (847—871) ва Иморати Ситсилия (965—1072) дар Италия, Иморати Тифлис (736—1122), ки амир (ҳокими мутлақи маврусӣ) идора мекард. Сараввал Иморатҳо дар [[хилофати Араб]] ба вуҷуд омаданд ва ҳокимонашонро [[халифа]] таъйин мекард. Бино ба таълимоти динӣ, ҳокимияти динӣ — [[Имомат]] ва ҳокимияти сиёсӣ — ''Иморат'' ягона буда, ҷудоӣ надоранд. Яъне [[халифа]]ҳо — «амир-ал-муъминин» (ниг. Амиралмуъминин) ҳокими ҳамаи [[мусулмон]]он мебошанд; 2)Иморат — воҳиди тақсимоти маъмурӣ (вилоят) дар сохтори давлатҳои исломӣ (мас., [[Имороти Муттаҳидаи Араб]], [[Арабистони Саудӣ]]).

== Иморатҳои таърихӣ ==
&lt;small&gt;(нопурра)&lt;/small&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! [[Кишвар]]
! [[Пойтахт]]
! Солҳои мавҷудият
! эзоҳ
|-
| ''[[Иморати Албаниё]]'' ||[[Двин]],[[Барда]] || [[637]]—[[885]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Дарбанд]]'' ||[[Дарбанд (шаҳр)|Дарбанд]] || [[735]]—[[1239]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], ба Иморати Арманистон (ал-Арминийа) то соли 885 тобеъ буд
|-
| ''[[Иморати Тифлис]]'' ||[[Тифлис]] || [[736]]—[[1122]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], ба Иморати Арманистон (ал-Арминийа) то соли 885 тобеъ буд
|-
| ''[[Аморати Курдоб|Иморати Курдоба]]'' ||[[Курдоба]]||[[756]]—[[929]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], дертар ҳамчун [[Хилофати Курдоба]]
|-
| ''[[Иморати Крит]]'' ||[[Ираклион]] || [[825]]—[[961]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Бари]]'' ||[[Бари]] || [[847]]—[[871]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Ситсилия]]'' ||[[Палермо]] || [[965]]—[[1072]]||
|-
| ''[[Иморати Гранада]]'' ||[[Гранада]] || [[1228]]—[[1492]]||
|-
| ''[[Иморати Айдын]]'' ||[[Смирна]] || [[1308]]—[[1425]]||
|-
| ''[[Аморати Бухоро|Иморати Бухоро]]'' (хонигарӣ) ||[[Бухоро]] || [[1785]]—[[1920]]|| Аз соли [[1868]] тобеи [[Империяи Русия]].
|-
| ''[[Иморати Афғонистон]]'' ||[[Кобул]] || [[1823]]—[[1929]]|| То соли [[1919]], сипас [[подшоҳӣ]].
|-
| ''[[Иморати Наҷд]]'' || || [[1902]]—[[1921]]|| Сипас [[султония]].
|-
| ''[[Иморати Кавкази Шимолӣ]]'' ||[[Ведено]] || [[1919]]—[[1920]]|| Тобеи [[Имперотурии Усмонӣ]].
|-
| ''[[Иморати Урдун]]'' ||[[Уммон]] || [[1921]]—[[1946]]||Зери тобеъияти [[Бритониё]].
|-
| ''[[Иморати Исломии Афғонистон]]'' ||[[Кобул]] || [[1996]]—[[2001]]||Кишвари қисман эътирофшуда.
|-
| ''[[Иморати Ҷебел Шаммар]]'' || [[Ҳайл]] || [[1836]] — [[1921]]||
|}

== Нигаред низ ==
* [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Аморат|1}}

[[Гурӯҳ:Намудҳои воҳидҳои маъмурӣ]]
[[Гурӯҳ:Иморат]]</text>
      <sha1>a7ws51bnugahbepjf41lfftx7k942tt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479951</id>
      <parentid>1479950</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Иморатҳои таърихӣ */ илова</comment>
      <origin>1479951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4404" sha1="1ohugrzu9zry73d62x0ez43d16k9861" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё давлат дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африка]], ичунин мавзеъҳои мусулмоннишини таърихии [[Аврупо]], мас., Иморати Кордова (756—929) ва Иморати Гранада (1228—1492) дар Испания, Иморати Барӣ (847—871) ва Иморати Ситсилия (965—1072) дар Италия, Иморати Тифлис (736—1122), ки амир (ҳокими мутлақи маврусӣ) идора мекард. Сараввал Иморатҳо дар [[хилофати Араб]] ба вуҷуд омаданд ва ҳокимонашонро [[халифа]] таъйин мекард. Бино ба таълимоти динӣ, ҳокимияти динӣ — [[Имомат]] ва ҳокимияти сиёсӣ — ''Иморат'' ягона буда, ҷудоӣ надоранд. Яъне [[халифа]]ҳо — «амир-ал-муъминин» (ниг. Амиралмуъминин) ҳокими ҳамаи [[мусулмон]]он мебошанд; 2)Иморат — воҳиди тақсимоти маъмурӣ (вилоят) дар сохтори давлатҳои исломӣ (мас., [[Имороти Муттаҳидаи Араб]], [[Арабистони Саудӣ]]).

== Иморатҳои таърихӣ ==
&lt;small&gt;(нопурра)&lt;/small&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! [[Кишвар]]
! [[Пойтахт]]
! Солҳои мавҷудият
! эзоҳ
|-
| ''[[Иморати Албаниё]]'' ||[[Двин]],[[Барда]] || [[637]]—[[885]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Дарбанд]]'' ||[[Дарбанд (шаҳр)|Дарбанд]] || [[735]]—[[1239]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], ба Иморати Арманистон (ал-Арминийа) то соли 885 тобеъ буд
|-
| ''[[Иморати Тифлис]]'' ||[[Тифлис]] || [[736]]—[[1122]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], ба Иморати Арманистон (ал-Арминийа) то соли 885 тобеъ буд
|-
| ''[[Аморати Курдоб|Иморати Курдоба]]'' ||[[Курдоба]]||[[756]]—[[929]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], дертар ҳамчун [[Хилофати Курдоба]]
|-
| ''[[Иморати Крит]]'' ||[[Ираклион]] || [[825]]—[[961]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Бари]]'' ||[[Бари]] || [[847]]—[[871]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Ситсилия]]'' ||[[Палермо]] || [[965]]—[[1072]]||
|-
| ''[[Иморати Ғарнота]]'' ||[[Ғарнота]] || [[1228]]—[[1492]]||охирин пойгоҳи сиёсии [[мусулмонон]] дар [[Испониё]]
|-
| ''[[Иморати Айдын]]'' ||[[Смирна]] || [[1308]]—[[1425]]||
|-
| ''[[Аморати Бухоро|Иморати Бухоро]]'' (хонигарӣ) ||[[Бухоро]] || [[1785]]—[[1920]]|| Аз соли [[1868]] тобеи [[Империяи Русия]].
|-
| ''[[Иморати Афғонистон]]'' ||[[Кобул]] || [[1823]]—[[1929]]|| То соли [[1919]], сипас [[подшоҳӣ]].
|-
| ''[[Иморати Наҷд]]'' || || [[1902]]—[[1921]]|| Сипас [[султония]].
|-
| ''[[Иморати Кавкази Шимолӣ]]'' ||[[Ведено]] || [[1919]]—[[1920]]|| Тобеи [[Имперотурии Усмонӣ]].
|-
| ''[[Иморати Урдун]]'' ||[[Уммон]] || [[1921]]—[[1946]]||Зери тобеъияти [[Бритониё]].
|-
| ''[[Иморати Исломии Афғонистон]]'' ||[[Кобул]] || [[1996]]—[[2001]]||Кишвари қисман эътирофшуда.
|-
| ''[[Иморати Ҷебел Шаммар]]'' || [[Ҳайл]] || [[1836]] — [[1921]]||
|}

== Нигаред низ ==
* [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Аморат|1}}

[[Гурӯҳ:Намудҳои воҳидҳои маъмурӣ]]
[[Гурӯҳ:Иморат]]</text>
      <sha1>1ohugrzu9zry73d62x0ez43d16k9861</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479955</id>
      <parentid>1479951</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Иморатҳои таърихӣ */</comment>
      <origin>1479955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4179" sha1="kqnyuiiskt8171r8iyysz6xhlmp6v68" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё давлат дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африка]], ичунин мавзеъҳои мусулмоннишини таърихии [[Аврупо]], мас., Иморати Кордова (756—929) ва Иморати Гранада (1228—1492) дар Испания, Иморати Барӣ (847—871) ва Иморати Ситсилия (965—1072) дар Италия, Иморати Тифлис (736—1122), ки амир (ҳокими мутлақи маврусӣ) идора мекард. Сараввал Иморатҳо дар [[хилофати Араб]] ба вуҷуд омаданд ва ҳокимонашонро [[халифа]] таъйин мекард. Бино ба таълимоти динӣ, ҳокимияти динӣ — [[Имомат]] ва ҳокимияти сиёсӣ — ''Иморат'' ягона буда, ҷудоӣ надоранд. Яъне [[халифа]]ҳо — «амир-ал-муъминин» (ниг. Амиралмуъминин) ҳокими ҳамаи [[мусулмон]]он мебошанд; 2)Иморат — воҳиди тақсимоти маъмурӣ (вилоят) дар сохтори давлатҳои исломӣ (мас., [[Имороти Муттаҳидаи Араб]], [[Арабистони Саудӣ]]).

== Иморатҳои таърихӣ ==
&lt;small&gt;(нопурра)&lt;/small&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! [[Кишвар]]
! [[Пойтахт]]
! Солҳои мавҷудият
! эзоҳ
|-
| ''[[Иморати Асир]]'' ||[[Сабо]]|| [[1906]]—[[1934]]||  
|-
| ''[[Иморати Афғонистон]]'' ||[[Кобул|Кобул]] || [[1823]]—[[1926]]|| 
|-
| ''[[Иморати Тифлис]]'' ||[[Тифлис]] || [[736]]—[[1122]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], ба Иморати Арманистон (ал-Арминийа) то соли 885 тобеъ буд
|-
| ''[[Аморати Курдоб|Иморати Курдоба]]'' ||[[Курдоба]]||[[756]]—[[929]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], дертар ҳамчун [[Хилофати Курдоба]]
|-
| ''[[Иморати Крит]]'' ||[[Ираклион]] || [[825]]—[[961]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Бари]]'' ||[[Бари]] || [[847]]—[[871]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Ситсилия]]'' ||[[Палермо]] || [[965]]—[[1072]]||
|-
| ''[[Иморати Ғарнота]]'' ||[[Ғарнота]] || [[1228]]—[[1492]]||охирин пойгоҳи сиёсии [[мусулмонон]] дар [[Испониё]]
|-
| ''[[Иморати Айдын]]'' ||[[Смирна]] || [[1308]]—[[1425]]||
|-
| ''[[Аморати Бухоро|Иморати Бухоро]]'' (хонигарӣ) ||[[Бухоро]] || [[1785]]—[[1920]]|| Аз соли [[1868]] тобеи [[Империяи Русия]].
|-
| ''[[Иморати Наҷд ва Ҳаса]]'' ||[[Риёз]] || [[1902]]—[[1921]]|| давлати сеюми Саудӣ.
|-
| ''[[Иморати Наҷд]]'' || || [[1818]]—[[1891]]|| давлати дуюми Саудӣ.
|-
| ''[[Иморати Кавкази Шимолӣ]]'' ||[[Ведено]] || [[1919]]—[[1920]]|| Тобеи [[Имперотурии Усмонӣ]].
|-
| ''[[Иморати Урдун]]'' ||[[Уммон]] || [[1921]]—[[1946]]||Зери тобеъияти [[Бритониё]].
|-
| ''[[Иморати Исломии Афғонистон]]'' ||[[Кобул]] || [[1996]]—[[2001]]||Кишвари қисман эътирофшуда.
|-
| ''[[Иморати Ҷебел Шаммар]]'' || [[Ҳайл]] || [[1836]] — [[1921]]||
|}

== Нигаред низ ==
* [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Аморат|1}}

[[Гурӯҳ:Намудҳои воҳидҳои маъмурӣ]]
[[Гурӯҳ:Иморат]]</text>
      <sha1>kqnyuiiskt8171r8iyysz6xhlmp6v68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479966</id>
      <parentid>1479955</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Иморатҳои таърихӣ */ илова</comment>
      <origin>1479966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4308" sha1="dl6xcbmzyub47sxewtpd38jvpc7h3c8" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё давлат дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африка]], ичунин мавзеъҳои мусулмоннишини таърихии [[Аврупо]], мас., Иморати Кордова (756—929) ва Иморати Гранада (1228—1492) дар Испания, Иморати Барӣ (847—871) ва Иморати Ситсилия (965—1072) дар Италия, Иморати Тифлис (736—1122), ки амир (ҳокими мутлақи маврусӣ) идора мекард. Сараввал Иморатҳо дар [[хилофати Араб]] ба вуҷуд омаданд ва ҳокимонашонро [[халифа]] таъйин мекард. Бино ба таълимоти динӣ, ҳокимияти динӣ — [[Имомат]] ва ҳокимияти сиёсӣ — ''Иморат'' ягона буда, ҷудоӣ надоранд. Яъне [[халифа]]ҳо — «амир-ал-муъминин» (ниг. Амиралмуъминин) ҳокими ҳамаи [[мусулмон]]он мебошанд; 2)Иморат — воҳиди тақсимоти маъмурӣ (вилоят) дар сохтори давлатҳои исломӣ (мас., [[Имороти Муттаҳидаи Араб]], [[Арабистони Саудӣ]]).

== Иморатҳои таърихӣ ==
&lt;small&gt;(нопурра)&lt;/small&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! [[Кишвар]]
! [[Пойтахт]]
! Солҳои мавҷудият
! эзоҳ
|-
| ''[[Иморати Асир]]'' ||[[Сабо]]|| [[1906]]—[[1934]]||  
|-
| ''[[Иморати Афғонистон]]'' ||[[Кобул|Кобул]] || [[1823]]—[[1926]]|| 
|-
| ''[[Иморати Арминиё]]'' ||[[Двин|Двин]] || [[654]]—[[884]]||Тобеи [[Хилофати Араб]] буд
|-
| ''[[Иморати Тифлис]]'' ||[[Тифлис]] || [[736]]—[[1122]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], ба Иморати Арминиё (ал-Арминиё) то соли 885 тобеъ буд
|-
| ''[[Аморати Курдоб|Иморати Курдоба]]'' ||[[Курдоба]]||[[756]]—[[929]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]], дертар ҳамчун [[Хилофати Курдоба]]
|-
| ''[[Иморати Крит]]'' ||[[Ираклион]] || [[825]]—[[961]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Бари]]'' ||[[Бари]] || [[847]]—[[871]]|| Тобеи [[Хилофати Араб]]
|-
| ''[[Иморати Ситсилия]]'' ||[[Палермо]] || [[965]]—[[1072]]||
|-
| ''[[Иморати Ғарнота]]'' ||[[Ғарнота]] || [[1228]]—[[1492]]||охирин пойгоҳи сиёсии [[мусулмонон]] дар [[Испониё]]
|-
| ''[[Иморати Айдын]]'' ||[[Смирна]] || [[1308]]—[[1425]]||
|-
| ''[[Аморати Бухоро|Иморати Бухоро]]'' (хонигарӣ) ||[[Бухоро]] || [[1785]]—[[1920]]|| Аз соли [[1868]] тобеи [[Империяи Русия]].
|-
| ''[[Иморати Наҷд ва Ҳаса]]'' ||[[Риёз]] || [[1902]]—[[1921]]|| давлати сеюми Саудӣ.
|-
| ''[[Иморати Наҷд]]'' || || [[1818]]—[[1891]]|| давлати дуюми Саудӣ.
|-
| ''[[Иморати Кавкази Шимолӣ]]'' ||[[Ведено]] || [[1919]]—[[1920]]|| Тобеи [[Имперотурии Усмонӣ]].
|-
| ''[[Иморати Урдун]]'' ||[[Уммон]] || [[1921]]—[[1946]]||Зери тобеъияти [[Бритониё]].
|-
| ''[[Иморати Исломии Афғонистон]]'' ||[[Кобул]] || [[1996]]—[[2001]]||Кишвари қисман эътирофшуда.
|-
| ''[[Иморати Ҷебел Шаммар]]'' || [[Ҳайл]] || [[1836]] — [[1921]]||
|}

== Нигаред низ ==
* [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Аморат|1}}

[[Гурӯҳ:Намудҳои воҳидҳои маъмурӣ]]
[[Гурӯҳ:Иморат]]</text>
      <sha1>dl6xcbmzyub47sxewtpd38jvpc7h3c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Қуртуба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209032</id>
    <revision>
      <id>1479904</id>
      <parentid>1341568</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="j2bzeordajtfc2xf272yu6vy9oi6hjj" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ}}
'''Иморати Қуртуба''' — [[давлати феодалӣ]] дар нимҷазираи Пиреней (756 – 929), ки дар натиҷаи қисми калони нимҷазираро забт кардани арабҳо ва барбариҳо ташкил гардид. Аз соли 929 ба [[Хилофати Қуртуба]] табдил ёфт.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Аморати Курдоб|1}}

[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>j2bzeordajtfc2xf272yu6vy9oi6hjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нижний Новгород</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209633</id>
    <revision>
      <id>1479881</id>
      <parentid>1447852</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4025" sha1="oxrm9q0ubgfg9guusbd3qr4nqmno9ky" xml:space="preserve">&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|ru|Нижний Новгород}}&lt;references /&gt;
{{бознависӣ}}
{{МА
| мақом = Шаҳр, [[маркази маъмурӣ]]
| номи тоҷикӣ = Новгороди Поёнӣ
| номи аслӣ = 
| тасвир = 
| кишвар = Русия
| нишон = Coat of Arms of Bryansk Oblast.svg
| парчам = Flag of Nizhny Novgorod.svg
| тавсифи нишон = 
| тавсифи парчам = 
| бари нишон = 
| бари парчам = 
| ба ҷои нишон = 
| ба ҷои парчам = 
| харитаи давлат = 
| харитаи минтақа = 
| харитаи ноҳия = 
| андозаи харитаи давлат = 310
| андозаи харитаи минтақа = 310
| андозаи харитаи ноҳия = 310
| пинҳон кардани харитаҳо = 
| шакли минтақа = шаҳр
| минтақа = 
| минтақа дар ҷадвал = 
| шакли ноҳия = ноҳия
| ноҳия = ноҳияи Нижегородск
| шакли ҷомеа = 
| ҷомеа = 
| ҷомеа дар ҷадвал = 
| тақсимоти дохилӣ = 
| шакли роҳбарӣ = 
| роҳбар = 
| замони таъсис = 
| ёдоварии аввал = 
| номҳои пешина = 
| унвон аз = 
| масоҳат = 
| баландии маркази МА = 
| иқлим = 
| забони расмӣ = русӣ
| аҳолӣ = 
| соли барӯйхатгирӣ = 
| зичӣ = 
| агломератсия = 
| ҳайати миллӣ = [[русҳо]]
| ҳайати динӣ = [[насронӣ|насрониён]]
| этнохороним = 
| вақти минтақавӣ = +3
| коди телефон = 831
| нишонаи почта = 
| нишонаҳои почта = 603000—603999
| коди мошинҳо = 
| шакли шиноса = 
| шакли шиносаи ададӣ = 
| шакли шиносаи 2 = 
| шакли шиносаи ададӣ 2 = 
| гурӯҳ дар Commons = 
| сайт = {{url|http://adm.nnov.ru/}}
| забони сайт = ru
| забони сайт 2 = en
| забони сайт 3 = es
| забони сайт 4 = de
| забони сайт 5 = ft
| add1n = 
| add1 = 
| add2n = 
| add2 = 
| add3n = 
| add3 = 
}}
{{васеъкунии фасл}} ба охир расонида нашудааст.
'''Нижний Новгород''' ({{lang-ru|Нижний Новгород}}) — шаҳрест дар [[Русия]]и марказӣ, [[маркази маъмурӣ|маркази маъмурии]] округи Федералии Приволжский ва ноҳияи Нижегород аст. Aҳолиаш 1 264 075 нафар аст ([[2017]]).

== Варзиш ==
{{дурустӣ}}
Соли 2018 дар Новгороди Поёнӣ мусобиқаҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|Ҷоми ҷаҳонии футбол]] баргузор мегардад. Бо ҳамин мақсад сохтмони Вазишгоҳи нави футбол «Вазишгоҳи Новгороди Поёнӣ» оғоз шуд&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nta-nn.ru/news/item/?ID=167961|title=Новый стадион на Гребном канале должен быть сдан в эксплуатацию к 2017 году — Сватковский|publisher=[[НТА Приволжье]]|date=2010-03-12|accessdate=2010-12-02|archivedate=2012-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208050136/http://www.nta-nn.ru/news/item/?ID=167961}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷуғрофия ==
{{бознависӣ}}
== Иқтисод ==
{{бознависӣ}}
== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{бознависӣ}}
{{Умуми}}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

{{Русия-ҷуғ-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Новгороди Поёнӣ]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо-миллионерҳои Русия]]</text>
      <sha1>oxrm9q0ubgfg9guusbd3qr4nqmno9ky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саидумрон Саидов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213066</id>
    <revision>
      <id>1479920</id>
      <parentid>1390184</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T15:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13970" sha1="hbejyj5s5yk2f5zlajyyp3oeubnhean" xml:space="preserve">{{Олим
|ном               = 
|номи аслӣ         = Саидов Саидумрон
|тасвир            = 
|бар               = 200px
|таърихи таваллуд    = 31.10.1968
|зодгоҳ            = {{Зодгоҳ|Ноҳияи Бобоҷон Ғафуров}}, Ҷамоати деҳоти Ёва
|таърихи даргузашт        = 
|маҳалли даргузашт      =  
|шаҳрвандӣ         = {{Парчам|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ        =  адабиётшинос
|ҷойҳои кор        = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]]
|дараҷаи илмӣ      = {{дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои филология}} (1996) 
|унвонҳои илмӣ     = {{унвонҳои илмӣ||1}} (2002)
|алма-матер        = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] (1985-1992)
|роҳбари илмӣ      = 
|шогирдони маъруф  = 
|маъруф ба         = 
|ҷоизаҳо  = Дорандаи Ҷоизаи ба номи Бобоҷон Ғафуров (2012)
|имзо              = 
|бари имзо         = 
|сайт              = 
|викитека          = 
|викианбор         = 
}}
'''Саидумрон Саидов''' — адабиётшинос, рӯзноманигор, номзади илмҳои филология (1996).
== Зиндагинома ==
Саидов Саидумрон 31 октябри соли 1968 дар Ҷамоати  деҳоти Ёваи Бобоҷон Ғафурови, вилояти [[Суғд]] таваллуд шудааст. Мактаби миёнаро соли 1985 хатм карда, ҳамон сол ба факултети таъриху филологияи тоҷики Институти педагогии ба номи С.М Кирови шаҳри [[Хуҷанд]] имрӯза  [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Б.Ғафуров]]  дохил шуда, онро соли 1992 бо дипломи сурх ба итмом расонидааст.. Солҳои 1987-89 дар сафи қувваҳои  мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ дар шаҳри Маскав хидмати Ватанро адо кардааст. Фаъолияти кориашро соли 1992 ҳамчун муаллим дар кафедраи адабиёти классикии тоҷики ДДХ ба номи академик Б.Ғафуров оғоз кардааст.,
Саидумрон Саидов дар ҷодаи телевизион фаъолияти густурда дорад: Солҳои 1996-2007 муҳаррир, сармуҳаррир ва директори Телевизиони ҳафтум, сармуҳаррири ШТР СМ-1, директори барномаҳо ва сардори Идораи Телевизион ва радиои вилояти Суғд шуда кор кардааст. Муаллифи бештар аз ҳазору дусад барномаи сиёсӣ ва фарҳангиву адабӣ мебошад. 
Аз соли 2007 то 2014 сардори Муассисаи давлатии Қасри Ҷавонон ба номи Лоиқ Шералӣ буд. Тӯли ҳафт соли фаъолият дар ин коргоҳ бештар аз 500 чорабинии фарҳангиву адабӣ ва сиёсӣ бо ташаббуси Саидумрон Саидов баргузор гардидааст. Наздики ду сол дар вазифаи Раиси Ҷамоати Деҳоти Ёваи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров кор карда, дар рушди  ҳамаи соҳаҳои хоҷагии халқи ҷамоат саҳм гузошт. Солҳои 2015- 2017дар вазифаи  сардори Раёсати илм ва иноватсияи Донишгоӣи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон кор кардааст.  Саидумрон Саидов аз соли 2011 роҳбари маҳфили илмиву адабии “Ганҷи сухан” мебошад, ки ҳар моҳ муттасил таи 14 сол аст, ки амал мекунад ва дар доираи илму адаби кишвар маъруфият пайдо кардааст. Саидумрон Саидов дар Академияи хизматчии давлатии назди Президенти  Русия  дар курси кӯтоҳмуддат таҳсил кардааст.  Дорандаи Ҷоизаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров ва Ҷоизаи адабии шаҳри Табрез «Камол ва Шаҳриёр» мебошад. Вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров мебошад. Алъон дотсенти кафедраи адабиёти классикии тоҷики ДДХ ба номи акабемик Бобоҷон Ғафуров мебошад

== Фаъолияти илмӣ, фарҳангӣ ва журналистӣ  ==
Саидов Саидумрон Фаъолияти кориашро соли 1992 ҳамчун муаллим дар кафедраи адабиёти классикии тоҷики ДДХ ба номи академик Б.Ғафуров оғоз карда, соли 1996  рисолаи номзадиашро таҳти унвони «Фарҳангҳои тафсирии асрҳои Х1-Х1У ва масоили нақду тасҳеҳи  мутуни адабӣ» таҳти роҳбарии адабиётшиноси маъруф, доктори илмҳои филология, профессор Абдулманнон Насриддинов  дифоъ кардааст.     Саидумрон Саидов дар ҷодаи телевизион муаллифи бештар аз ҳазору дусад барномаи сиёсӣ ва фарҳангиву адабӣ мебошад. Барномаҳои маъруфи телевизионии ӯ  “Чашмандоз”, “Маърифати ислом”, “ Мероси Оли Сомон”, “Ганҷинаи Мавлоно”, “Оинаи шаб”, “Дурри дарӣ”, “Бузургони Хуҷандшаҳр” ва даҳҳо филму очеркҳои телевизионӣ  мебошад.
Бштар аз 500 чорабинии фарҳангиву адабӣ ва сиёсӣ бо ташаббуси Саидумрон Саидов баргузор гардидааст. Барнома-маҳфилҳои “Чашмаи бовар”, “Давлати дидор”, озмуни ҳунармандони наврас ”Навои ҷовидон” , фестивали байналмилалии “Шашмақом” шабҳои эҷодии ҳунармандону суханварони номвари тоҷик  ҳамагӣ аз натиҷаи заҳматҳои  Саидумрон Саидов мебошад.
== Осор == 
Саидумрон Саидов муаллиф ва  мураттиби бештар аз 20 асари илмиву адабӣ ва методӣ ва 300 мақолаҳои илмиву публистистӣ, доир ба масоили таърихи адабиёти форсу тоҷик, нақди адабӣ, таърих, сиёсат, матншиносӣ, луғатнигорӣ, ва журналистика мебошад. Ҳамчун мураттиб ва муҳаррири силсилаи зиёди китобҳои адабиву илмӣ ва сиёсӣ ва таърихист. Китобҳои  муҳими илмии ӯ “Адабиёти давраи Сомониён дар фарҳангҳои форсӣ”(1999),  “Нақд дар оинаи фарҳанг” (2011) “Калиди ганҷи маънӣ”( 2016 ),  “Гулшани маънӣ”, дастуроти таълимӣ “Калиди маънӣ”, ” Таҳлили матншиносии осори Шайх Саъдии Шерозӣ”, “Роҳнамои маънӣ” ва ғайра мебошад. Ӯ яке аз муратибони “Девон”- Камоли Хуҷандӣ (2011) мебошад. Ҳамчунин дар таҳияи илмӣ-интиқодии  “ Фарҳанги Қаввос”- Фахриддин Муборакшоҳи Ғазнавӣ, “ Симои Имоми Аъзам Абўҳанифа”-и  Аллома Шиблии Нўъмонӣ  саҳм гирифтааст.  
===Китобҳо (Монографияҳо)===
#	Фарҳанги Қаввос –сарчашмаи суханшиносӣ. – Хуҷанд: Наргис,  1993. – 50 саҳ. 
#Сиҳоҳ-ал-фурс ва интиқоди матн. – Хуҷанд: Раҳим Ҷалил, 1996. – 40 саҳ.
#	Адабиёти давраи Сомониён дар фарҳангҳои форсӣ. –Хуҷанд: Раҳим Ҷалил, 1999. - 300 саҳ.
#	Табйин-ул-ҳақоиқ.  (дар ҳаммуаллифӣ бо [[Ҳоҷӣ Ҳусайн Мӯсозода]]) – Хуҷанд: Хуросон, 2005. -318 саҳ.
#	Диловарони Ёва (дар ҳаммуаллифӣ бо Мӯҳсин Аминзода ). - Хуҷанд: Ношир, 2005. – 215 саҳ.
#	Сад суолу  ҷавоб перомуни  Имоми Аъзам. – Хуҷанд: Ношир, 2008. – 105 саҳ.  
#	Таҳлили ҳикоёт аз «Бўстон»-и Шайх Саъдии Шерозӣ. - Хуҷанд: Ношир,  2008. - 107саҳ. 
#	Шинохти Имоми Аъзам дар мактаб. (Раҳнамои таълимӣ ба омўзгорони мактабҳои таҳсилоти миёна) (Дар  ҳамдастӣ бо Раҳимов И.) –Хуҷанд: Ношир, 2009. - 153 саҳ. 
#	Раҳнамои зиндагӣ (насиҳат ба духтар). Хуҷанд, 2010. – 31 саҳ.
#	 Нақд дар оинаи фарҳанг. - Хуҷанд: Андеша, 2011. – 172 саҳ.
#	 Гулшани маънӣ. Раҳнамо барои омўзгорони забон ва адабиёти тоҷик.(Дар ҳамқаламӣ бо Шодӣ Шарифов)– Хуҷанд: Ношир, 2013. -222 саҳ.
#	 Калиди ганҷи маънӣ. –Хуҷанд: Ношир, 2016. – 180 саҳ.
# Давлат,сиёсат,ҷомеа. Дар ҳаммуаллифӣ. Хуҷанд, Ношир 2018. 596 саҳ
=== Осори таълимӣ-методӣ ===
#	Таҳлили матншиносии осори Шайх Саъдии Шероз. (дар асоси матни «Гулистон»).  – Хуҷанд: Ношир, 2010. 130 саҳ.
#	Раҳнамо ба олами маънӣ (дастури таълими аз фанни «Тафсири шеър»).-Хуҷанд:Андеша, 2011. – 76 саҳ.
#	Назарияи луғатшиносӣ (дастур барои донишҷўён).  - Хуҷанд: Пайванд, 2012. -  46саҳ. 
#	Тафсири шеър (Дар асоси матни «Маснавии маънавӣ»-и Ҷ.Румӣ). - Хуҷанд: Андеша, 2012. - 108 саҳ.
#	Таҳлили матни «Бўстон»-и Саъдӣ (комплекси таълимӣ аз фанни матни классикӣ).-Хуҷанд: Ношир,  2012. -  99саҳ.
#	Муқаддимаи матншиносӣ (барои донишҷўёни факултаи суханшиносӣ). –Хуҷанд: Пайванд, 2012. - 101саҳ.
#	Раҳнамо ба олами маънӣ (комплекси таълими аз фанни «Тафсири шеър»). -Хуҷанд: Ношир, 2012. - 78саҳ. 
#	Калиди маънӣ (комплекси таълимӣ аз фанни «Тафсири шеър»). - Хуҷанд: Андеша, 2012. - 68саҳ. 
#	Матни классикӣ(Дар асоси матни «Гулистон»-и Шайх Саъдии Шерозӣ) - Хуҷанд: Андеша, 2012. -151саҳ.
#	Сайре дар «Бўстон»-и Шайх Саъдии Шерозӣ (Комплекси таълимӣ-методӣ аз фанни «Матни классикӣ»). - Хуҷанд: Андеша, 2013. - 91саҳ. 
#	Комплекси таълимӣ-методӣ аз фанни «Матни классикӣ».(дар асоси матни «Гулистон»-и Шайх Саъдии Шерозӣ) - Хуҷанд: Андеша, 2014. - 103саҳ.
#	Дарси луғатшиносӣ (комплекси таълимь аз фанни “Назарияи луғатшиносӣ”). - Хуҷанд, Ношир.-  2017. - 88 саҳ. 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [https://search.rsl.ru/ru/record/01000153007 - Рисолаи номзади дар мавзӯъи “Персидские толковые словари XI-XIV веков критики художественного текста&quot;] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190718035142/https://search.rsl.ru/ru/record/01000153007 |date=2019-07-18 }}
* [https://www.facebook.com/people/%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D1%83%D0%BC%D1%80%D0%BE%D0%BD-%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2/100022711663820 Саидумрон Саидов дар шабакаи иҷтимоӣ - Facebook]
* [http://www.hgu.tj/personlist/viewperson/757.html Шахсиятҳои Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрии байналмилалӣ аз Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>hbejyj5s5yk2f5zlajyyp3oeubnhean</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саидмаҳмад Олов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215440</id>
    <revision>
      <id>1479919</id>
      <parentid>1387050</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T15:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18069" sha1="8e74kts1gag8zqiu1ldg3d9y6cjwmz8" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Олов Саидмаҳмад
 |тасвир           = Олов Саидмаҳмад.png
 |номи аслӣ        = Саидмаҳмад  Олов 
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд   = 20.05.1951
 |зодгоҳ           = деҳаи [[Зосун]], [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Суғд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт       = 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчам|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт     = 
 |фазои илмӣ       = [[педагогика]]
 |ҷойҳои кор       = Муассисаи давлатии таълимӣ «[[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]]»
 |дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ |номзад|илмҳои педагогика}} ,(1984)
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||1}} (1986)
 |алма-матер       = Донишгоҳи давлатӣ омӯзгории Москва ба номи В.И. Ленин (1984)
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо = [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (1996)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Саидмаҳмад Олов''' (''Олов Саидмаҳмад''; 20 майи 1951, деҳаи [[Зосун]], [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Суғд]]) —  номзади илмҳои педагогӣ (1984), дотсент (1986), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (1996).
== Зиндагинома ==
Саидмаҳмад Олов  20 майи соли 1951 дар деҳаи Зосуни ноҳияи Айнӣ, дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Соли 1967 мактаб – интернати ба номи Н.К.Крупскаяи шаҳри Бустон (Чкаловск )-ро хатм намудааст. Солҳои 1968 – 1973 дар  Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Киров) таҳсил кардааст.
==Фаъолияти корӣ== 
Соли 1968 ба шуъбаи нақшакашӣ, расмкашӣ ва меҳнати факултети физика ва математикаи ДДОЛ ба номи С.М.Кирови шаҳри Хуҷанд (собиқ Ленинобод) дохил шуда, соли 1973 бо ихтисоси муаллими нақшакашӣ, расмкашӣ ва таълими меҳнати донишкадаи мазкурро хатм кардааст. 
* Солҳои 1973 – 1974 хизматро дар сафи артиши Иттиҳодаи Шӯравӣ гузаштааст. (Ҷумҳурии Демократии Олмон)
* Солҳои 1974 – 1979 омӯзгори кафедраи  нақшакашӣ ва усули таълим.
* Солҳои 1979 – 1980 коромӯз, тадқиқотчии ДДОМ ба номи В.И.Ленини, шаҳри Москва. 
* Солҳои 1980 –1983 аспиранти шуъбаи рӯзонаи ДДОМ номи В.И. Ленини шаҳри Москва
* Солҳои 1980- 1982 раиси ташкилоти аспирантони ДДОМ ба номи В.И. Ленини шаҳри Москва интихоб гардида, ду сол дар корҳои ҷамъиятии донишкада хидмат кардааст.
* Соли 1983 рисолаи номзадии худро ба ҳимоя пешкаш намуда, ба донишкадаи маҳбуби худ баргашта дар вазифаи сармуаллими кафедраи нақшакашӣ, ҳандасаи тасвирӣ ва усули таълим фаъолият бурдааст.. 
* Соли 1984 рисолаи номзадии худро таҳти роҳбарии олими шинохта, профессор Анисимов Николай Никитович дар мавзӯъи “Муаммоҳои дидактикӣ ва ташаккули лаёқатҳои эҷодии донишҷӯён дар мактабҳои олӣ”, (дар мисоли сохтан ва истифода бурдани плакати таълими аз нақшакашӣ)-ро дар Шӯрои ДДОМ номи В.И. Ленини шаҳри Москва ҳимоя кардааст.
* Солҳои 1984 – 1986 н.и.п., сармуаллими кафедраи нақшакашӣ, ҳандасаи тасвирӣ ва усули таълим.
* Солҳои 1986 – 1996 дотсент, декани факултети рассомӣ – графикии [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] интихоб шудааст. Дар давоми 10 соли сарварии ӯ, ҷомеаи факултет ба нишондодҳои назаррас дар раванди таълим, соҳаи илм ва фаъолияти эҷодӣ, расидааст.
* Солҳои 1996 – 2001 ба вазифаи мудири кафедраи нақшакашӣ, ҳандасаи тасвирӣ ва усули таълим интихоб шудааст.
* Соли 2001 – навбати сеюм ба вазифаи декани факултети рассомӣ – графикии [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] таъйин гардида, то соли 2007 дар ин вазифа фаъолият бурдааст. Дар давоми 6 соли навбатии декании С.Олов факултети рассомӣ-графикӣ ба қатори факултетҳои пешқадами Донишгоҳ ворид шуда сазовори факултети беҳтарину ободтарин гардад. Ҷомеаи факултет таҳти роҳбарии С.Олов се маротиба ғолиби мусобиқаҳо гашта созовори туҳфаҳои молиявӣ гаштааст.
* Аз майи 2007 то 2015 ба вазифаи мудири кафедраи нақшакашӣ, ҳандасаи тасвирӣ ва усули таълим таъйин шуда, фаъолияти таълимӣ ва илмии кафедраро  баланд бардоштааст.
* Аз соли 2015 то инҷониб дотсенти кафедраи нақшакашӣ, ҳандасаи тасвирӣ ва методикаи таълим шуда фаъолият бурда истодааст. 	Олов С. номзади илмҳои педагогӣ, дотсент, Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон , ба корҳои таълиму тарбиявӣ ва илмӣ  машғул шуда насли наврасро ба амали гардонидани Қарорҳои Ҳукумати мамлакат равона сохта истодааст. С.Олов  роҳбари маҳфили “Фарҳангӣ-бадеии, Одоби ҳамида” буда ба масъалаи тарбияи ахлоқии насли наврас эътибори ҳамарӯза дода истодааст.
== Фаъолияти илмӣ ==
Фаъолиятҳои илмии ӯ ба масоили методикаи таълими нақшакашӣ ва геометрияи тасвирӣ дар мактабҳои олӣ равона шудааст.
Солҳои 1979 – 1980 коромӯз, тадқиқотчии ДДОМ ба номи В.И.Ленини, шаҳри Москва. 
Солҳои 1980 –1983 аспиранти шуъбаи рӯзонаи ДДОМ номи В.И. Ленини шаҳри Москва
Соли 1983 рисолаи номзадии худро ба ҳимоя пешкаш намуда, 14-ӯми марти соли 1984 таҳти роҳбарии олими шинохта, профессор Анисимов Николай Никитович дар мавзӯъи “Муаммоҳои дидактикӣ ва ташаккули лаёқатҳои эҷодии донишҷӯён дар мактабҳои олӣ”, (дар мисоли сохтан ва истифода бурдани плакати таълими аз нақшакашӣ)-ро дар Шӯрои ДДОМ номи В.И. Ленини шаҳри Москва ҳимоя кардааст.
== Осори илмӣ ==
Дотсент Олов Саидмаҳмад муаллифи бештар аз 50 асару мақолаҳои илмӣ, аз ҷумла дастурҳои методӣ, раҳнамоҳои таълим ва китоби дарсӣ ба нашр расонидааст.
===Китобҳо (Монографияҳо)===
#	Методика изготовления учебных плакатов по черчению (из опыта проведения спецкурса по методике преподования черчения Методические рекомендации к проведению учебных занятий по начертательной геометрии и черчению в педагогическом институте и школе. Сборник статей, МГПИ им. В.И.Ленина, - Москва. 1981. – С.  55 – 61.
#	Методические указания к вҷполнению курсовҷх работ по методике обучения черчению. ВГПИ им. С.М.Кирова. (Для студентов ХГФ) – Витебск, 1983
#	Аёният дар таълими нақшакашӣ. Маҷаллаи “Мактаби Советӣ”, №9, -Душанбе 1983. – С. 42 – 44.
#	Дидактические проблемы развития творческих способностей студентов (на примере изготовления и использования учебного плаката по черчению) Автореферат кандидатской диссертации, МГПИ им. В.И.Ленина, г. Москва, 1984г.
#	Худжандский государственный университет в цыфрах и фактах. Нашриёти “Нури маърифат”, - Худжанд, 1992 с.
#	Художественно – графический факультет. Худжандский государственный университет, Энциклопедический справочник, г. Худжанд, 1992. – С. 64 – 66.
# Подготовка учителей к урокам. Вопросы истории, теории и методики      преподования графических дисциплин. Сборник статей, №1,- Худжанд 1994. – С. 14 – 17.
# Учёт успеваемости учащихся как движущая сила в преобразовании их деятельности. Вопросы истории, теории и методики преподавания графических дисциплин. Сборник статей №2. – Худжанд, 1996. –С. 9 – 11.
# Формирование пространственного представления как переломная стадия познавательной деятельности. Вопросы  истории, теории и методики преподавания графических дисциплин. Сборник статей №2. – Худжанд, 1996. – С. 39 – 42.
# Общие вопросы развития творческих способностей личности. Тезисы докладов международной научно-практической конференции “Педагогика народов Центральной Азии и современная проблема воспитания”, -Худжанд, 1996. – С. 109.
# Дастури методӣ аз геометрияи тасвирӣ, Нашриёти “Нури маърифат”, - Хуҷанд 1996. – 46 с.
# Ҳандасаи тасвирӣ. Раҳнамои таълим (қисми якум). Нашриёти “Нури маърифат”,  Хуҷанд 2002. - 48с.
# Ҳандасаи тасвирӣ. Раҳнамои таълим (қисми дуюм) Нашриёти “Нури маърифат”,  Хуҷанд 2003. - 48с.
# Дастури методӣ барои ҳалли корҳои амалӣ аз геометрияи тасвирӣ. Нашриёти “Нури маърифат”, Хуҷанд 2010. – 47с.
# Нақши ҳалли масъалаҳои графикӣ дар ташаккулдиҳии тасаввуроти фазоии донишҷӯён. Масъалаҳои таърих, назария ва методикаи таълими фанҳои графикӣ. Маҷмуӣ мақолаҳо. Бахшида ба 105-солагии академик Бобоҷон Ғафуров, -Хуҷанд  2014. – С. 68 –73.
# Проблема развития творческих способностей студентов – дизайнеров и пути его решения. Вопросы истории, теории и методики преподавания графических дисциплин. Сборник статей, - Худжанд, 2014. – С 73–77.
# Систематизатсия формирования графических знаний студентов на занятиях начертательной геометрии. Материалы научно – методического семинара. ГМИТ, - Чкаловск, -2014. –С. 41-45
# Усули давргардонӣ дар ҳалли масъалаҳои графикӣ. Маводҳои конфронси V илмӣ – амалӣ байналмилалӣ, Чкаловск 2014. – С. 32-35.
# Олими фозил ва марди наҷиб. Шамси маърифат. Маҷмуи мақолаҳо бахшида ба 60 солагии номзади илмҳои филологӣ, дотсент Муҳаммадиев Ш. Ношир, -Хуҷанд, 2017. –С. 15-20.
# Роҳ ва усулҳои табдили нақшаи шаклҳои геометрӣ дар проексияҳои ортогоналӣ. Маводҳои конфренсияи илмӣ – амалии ҷумҳуриявӣ “Муаммоҳои соҳаҳои металургия, сохтмон, корҳои маркшейдкрӣ ва роҳҳои ҳалли онҳо дар замони муосир”. ДКМТ Бустон 2018. -С. 87-90.
# Нақши дарсҳои иловагӣ дар ташаккул додани дониши графикии донишҷӯён. Маводҳои конференсияи илмӣ – амалии ҷумҳуриявӣ “Муаммоҳои соҳаҳои металлургия, сохтмон, корҳои маркшейдерӣ ва роҳҳои ҳалли онҳо дар замони муосир”. ДКМТ Бустон 2018.
===Дастурҳои методӣ===
#	Дастури методӣ аз ҳандасаи тасвирӣ, Нашриёти “Нури маърифат”, - Хуҷанд, 1996.  48 с.
#Дастури методӣ аз геометрияи тасвирӣ, Нашриёти “Нури маърифат”, 2003. -46 c.
#Ҳандасаи тасвирӣ. Раҳнамои таълим (қисми якум) Нашриёти “Нури маърифат”,  Хуҷанд 2002. - 48с.
#Ҳандасаи тасвирӣ. Раҳнамои таълим (қисми дуюм) Нашриёти “Нури маърифат”,  Хуҷанд 2003. - 48с.
# Дастури методӣ барои ҳалли корҳои амалӣ аз геометрияи тасвирӣ. Нашриёти “Нури маърифат”, - Хуҷанд 2010. – 47с.
#Геометрияи тасвирӣ (китоби дарсӣ). Таҳияи С.Олов, Ю.Юсупов, Ш.Тойирова.- Хуҷанд: Нури маърифат- 2016.178 саҳ.
#Нақшакашӣ. Дастури методӣ (қисми дуюм), Нашриёти “Нури маърифат”, -Хуҷанд
# Нақшакашӣ. Дастури методӣ (қисми дуюм), Нашриёти “Нури маърифат”, -Хуҷанд
== Ҷоизаҳо ==
*[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (1996)
== Пайвандҳо ==
*[http://www.hgu.tj/ru/personlist/viewperson/431.html Шахсиятҳои Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров] 
*[https://search.rsl.ru/ru/record/01008780612 Рисолаи номзади дар мавзӯъи &quot;Дидактические проблемы развития творческих способностей студентов педагогических институтов : на примере изготовления и использования учебного плаката по черчению &quot;]{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
[[Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон]]
 [[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]</text>
      <sha1>8e74kts1gag8zqiu1ldg3d9y6cjwmz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Наҷд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217877</id>
    <revision>
      <id>1479983</id>
      <parentid>1293577</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11382" sha1="qiqg2o9psi50fktb8ha8p2v93x1yczc" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ|p1=Иёлати Миср|flag_p1=Flag of Egypt (1844-1867).svg|s1=Джебель-Шаммар|flag_s1=Flag of the Emirate of Ha'il.svg|s2=Уммони Шартӣ|flag_s2=Flag of the Trucial States.svg}}
'''Иморати Наҷд''' ё '''Давлати дуввуми Саудӣ''' — давлатест, ки дар нимҷазираи Араб дар [[садаи XIX]] вуҷуд дошт.

== Нобуд сохтани аввалин давлати Саудӣ ==
Дар миёнаҳои [[садаи XVIII]] дар Арабистони Марказӣ аввалин давлати Саудӣ таъсис ёфт, ки идеологияи он ваҳҳобизм буд. Саудиён моликияти худро васеътар карда, дар [[соли 1802]] [[зиёратгоҳ]]ҳои асосии [[шиа|шиаҳоро]] дар [[Карбало]] хароб карданд ва дар [[соли 1805]] [[Макка]] ва [[Мадина]]ро забт карданд. Назорати [[Ваҳҳобия |ваҳҳобӣ]]   дар назди [[зиёратгоҳ]]ҳои бузурги [[ислом|мусулмонӣ]] ба эътибори сулҳи [[Имперотурии Усмонӣ|Имперотурии Усмонӣ]] зарба зад. Султон ба қувваҳои мусаллаҳи подшоҳони Сурия ва Бағдод боварӣ надошт, ба Муҳаммад Алии Миср, ки расман тобеъи ӯ буд, муроҷиат кард. Ҷанги баъдӣ бо талафоти калон дар ҳарду ҷониб ҳамроҳ шуд, аммо дар ниҳоят мисриён тавонистанд Ваҳҳобиёнро мағлуб кунанд. Нерӯҳои Миср ба соҳили [[халиҷи Форс]] расиданд, ки онҳо ба як мушкили нав, ба муқобили [[Бритониёи Кабир]] дучор шуданд.

Дарки вазнинеро, ки мустақиман ба хазинаи [[Миср]] барои назорати мустақими Арабистони Марказӣ ва Шарқӣ меафтад, фармондеҳи қӯшунҳои мисрӣ Иброҳим Пошо дар [[соли 1819]] ба хуруҷи артиши худ дар [[Ҳиҷоз]] оғоз кард. Бо фармони Муҳаммад Алӣ, пеш аз Наҷд, Иброҳим пойтахти [[Арабистони Саудӣ|Арабистони Саудиро]], охирин қалъаи саудиён, шаҳри [[Диръия|Ад-Диръия]] аз рӯи замин нест кард, қалъаҳои низомиро дар Наҷд хароб кард, аъзои оилаи Саудиро ба асирӣ бурд, онҳоро ба [[Миср]] фиристод ва таъқиботи бераҳмона ба ҷонибдорон ва [[Ваҳҳобия |уламои Ваҳҳобиро]] овард.

== Ташаккули давлати нави Саудӣ ==
Дар қаламраве, ки бидуни назорат монд, бетартибӣ сар шуд. Аз манъкунии [[бадавиён]] озод шуда, ба ғоратгарӣ машғул буданд, аъзоёни оилаҳои шуҳратпараст ба мубориза барои қудрат шурӯъ карданд. Бо мураккаб шудани офатҳои сиёсӣ, эътимоди Саудиёни зиндамонда рӯ ба афзоиш овард. Дар натиҷа, сардори ташаккули нави [[давлат]]  Туркӣ ибни Адаллоҳ ибни Муҳаммад ибни Сауд, намояндаи шуъбаи паҳлӯии саудиён буд; [[Риёз|ар-Риёз]] пойтахташ ӯ шуд.

Дар [[соли 1834]]  Туркӣ ибни Адаллоҳ вафот кард, ба ҷои вай писараш [[Файсал ибни Туркӣ]], ки аз асорати [[Миср]] фирор карда буд, шуд. Зери ҳукмронии Саудӣ аморат тадриҷан шиддат гирифт, ки исёни қабилаҳоро саркӯб мекард ва сохторҳои давлати ҳамсояро маҷбур сохт, ки хироҷ пардохт кунанд.

== Ишғоли Миср ==
Дар бораи аморатҳои афзоянда нигаронида шуда, мисриён дар соли 1838 ба Ироқ ҳамла карда, экспедитсияи нав ба Арабистони марказӣ ва шарқӣ гузаронданд. Аҳолӣ, ҳанӯз ҳам интиқодҳои бераҳмонаи Иброҳим Пошоро ба ёд меовард, муқовимати фаъол нишон надод. Пас аз идоракунии кӯтоҳмуддат Арабистони забтшуда, фармондеҳи қувваҳои мисрӣ Хуршид Пошо ба сари [[аморат]] аъзои хонаи хонадони Саудӣ, амир Холид, ки ба мисриён содиқ бударо, овард. [[Соли 1840]] мисриён Арабистонро тарк карданд.

== Ҳукмронии дуюми Файсал ==
Дар соли 1840 мисриён, бо эҳтимол бо нияти расонидани душвориҳо ба [[Имперотурии Усмонӣ]], Ибни Туркиро аз асорати амир Файсал озод карданд, ки пас аз муборизаи шадид худро дар пойтахти аморат ҷой дод. Худро вассалии султони Усмонӣ эътироф карда, ба фатҳи навбатии Арабистони Марказӣ ва Шарқӣ раҳсипор шуд. Ҷебел Шаммор бо ҷидду ҷаҳд мустаҳкамии Файзалиро эътироф карда, худидоракунии худро нигоҳ дошт ва тавсеаи худро ба сӯи Арабистони Шимолӣ равона кард. Аммо, соҳибони Ал Қосим ва [[Баҳрайн]] ба саудиён душвориҳои зиёд оварданд.

== Барҳамхӯрии давлат ==
Дар охири умраш Файсал идораи аморатро байни се писари худ - Абдуллоҳ, Сауд ва Муҳаммад тақсим кард, ки дар қабилаҳояшон мақоми худро мустаҳкамтар намуданд. Пас аз марги Амир Файсал дар соли 1865 ва ба сари қудрат омадани Абдулоҳ ибни Файсал муборизаи байниҳамдигарӣ байни Абдуллоҳ ва Сауд сар зад, ки ба он қариб тамоми мақомоти давлатии Арабистони Шарқӣ, [[Имперотурии Усмонӣ]] ва [[Бритониёи Кабир]] ҷалб карда шуданд. Абдуллоҳ аз волии Бағдод Мидҳот Пошо кумак талаб намуд, ки ҳамчун баҳонаи расмӣ барои ишғол намудани [[Имперотурии Усмонӣ]] Ал Ҳасаро хидмат мекунад, дар соли 1871.

Дар солҳои 1880-ум, Рашидҳо, ки дар [[Ҷебел Шаммар]] ҳукмронӣ карданд, ба муборизаи қудрат дар Арабистон дахолат карданд, ки дар солҳои 1890-ум ҳокимони номуносиби Арабистони Марказӣ шуданд. Ин боиси пошхӯрии давлати дуввуми Сауд (Иморати Наҷд) дар соли 1891 шуд, бо ёрии [[Бритониё]] ва ҳаммаслаконаш. Баъдаш Уммони Шарқӣ ба вуҷуд омад.

== Ҳокимон ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! №
! Ном
! Солҳои &lt;br&gt;ҳукмронӣ 
! Эзоҳ 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1.
| [[Туркӣ ибни Абдуллоҳ]]
|align=&quot;center&quot;| 1824—1834
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 2.
| [[Мишорӣ ибни Абдурраҳмон]]
|align=&quot;center&quot;| 1834
| Писари аз сеюм шохаи хонаводагии пешинааш, намояндаи шохаи [[ал-Мишорӣ]].
|-
|align=&quot;center&quot;| 3.
| [[Файсал ибни Туркӣ]]
|align=&quot;center&quot;| 1834—1837
| Писари Туркӣ
|-
|align=&quot;center&quot;| 4.
| [[Холид ибни Сауд]]
|align=&quot;center&quot;| 1837—1841
| Бародари амири Давлати авали Саудӣ [[Абдуллоҳ ибни Сауд|Абдуллоҳ]], ҷиянбачаи ҷияни Туркӣ.
|-
|align=&quot;center&quot;| 5.
| [[Абдуллоҳ ибни Сунайян]]
|align=&quot;center&quot;| 1841—1843
| Ҷияни шохаи сеюми хонаводаи Туркӣ ва Мишорӣ, намояндаи хонаводагии [[ас-Сунайян]].
|-
|align=&quot;center&quot;| 3.
| [[Файсал ибни Туркӣ]]
|align=&quot;center&quot;| 1843—1865
| ''2-юм бор''
|-
|align=&quot;center&quot;| 6.
| [[Абдуллоҳ ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1865—1871
| Писарт Феайсал ибни Турки.
|-
|align=&quot;center&quot;| 7.
| [[Сауд ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1871
| бародари пешинангӣ.
|-
|align=&quot;center&quot;| 8.
| [[Абдуллоҳ ибни Туркӣ]]
|align=&quot;center&quot;| 1871
| Амаки пешинангӣ.
|-
|align=&quot;center&quot;| 6.
| [[Абдуллоҳ ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1871—1873
| ''2-юм бор''
|-
|align=&quot;center&quot;| 7.
| [[Сауд ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1873—1875
| ''2-юм бор''
|-
|align=&quot;center&quot;| 9.
| [[Абдурраҳмон ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1875—1876
| Бародари пешинангӣ.
|-
|align=&quot;center&quot;| 6.
| [[Абдуллоҳ ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1876—1889
| ''3-юм бор''
|-
|align=&quot;center&quot;| ?
| [[Муҳаммад ибни Сауд ибни Файсал]] 
|align=&quot;center&quot;| 1887
| Писари Сауд ибни Файсала. &lt;br&gt;Аз рӯи як манбаъ кам вақте амири Надҷ буд&lt;ref&gt;[http://www.allmonarchs.net/saudi_arabia/muhammad_ibn_saud_ibn_faisal.html Муҳаммад ибни Сауд ибни Файсал] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171112211702/http://www.allmonarchs.net/saudi_arabia/muhammad_ibn_saud_ibn_faisal.html |date=2017-11-12 }} дар сомонаи {{URL|http://www.allmonarchs.net}}&lt;/ref&gt;.
|-
|align=&quot;center&quot;| 9.
| [[Абдураҳмон ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1889—1891
| ''2-юм бор'
|}

== Манбаъ==
* Таърихи Шарқ. Дар 6 ҷилд. Т. IV. Шарқ дар замони муосир (охири XVIII - аввали асри ХХ). Шоҳзода 1. - {{М.}}.: Адабиёти шарқии Академияи илмҳои Россия, 2004. - &lt;nowiki&gt;ISBN 5-02-018387-3&lt;/nowiki&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихии Шарқи наздик]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳо ва қаламравҳои арабизабон]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо дар таърихи Арабистони Саудӣ]]</text>
      <sha1>qiqg2o9psi50fktb8ha8p2v93x1yczc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479984</id>
      <parentid>1479983</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>иловаи [[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1479984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11431" sha1="5mm6njeaq8qnatmvs65q7kffdc1igu7" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ|p1=Иёлати Миср|flag_p1=Flag of Egypt (1844-1867).svg|s1=Джебель-Шаммар|flag_s1=Flag of the Emirate of Ha'il.svg|s2=Уммони Шартӣ|flag_s2=Flag of the Trucial States.svg}}
'''Иморати Наҷд''' ё '''Давлати дуввуми Саудӣ''' — давлатест, ки дар нимҷазираи Араб дар [[садаи XIX]] вуҷуд дошт.

== Нобуд сохтани аввалин давлати Саудӣ ==
Дар миёнаҳои [[садаи XVIII]] дар Арабистони Марказӣ аввалин давлати Саудӣ таъсис ёфт, ки идеологияи он ваҳҳобизм буд. Саудиён моликияти худро васеътар карда, дар [[соли 1802]] [[зиёратгоҳ]]ҳои асосии [[шиа|шиаҳоро]] дар [[Карбало]] хароб карданд ва дар [[соли 1805]] [[Макка]] ва [[Мадина]]ро забт карданд. Назорати [[Ваҳҳобия |ваҳҳобӣ]]   дар назди [[зиёратгоҳ]]ҳои бузурги [[ислом|мусулмонӣ]] ба эътибори сулҳи [[Имперотурии Усмонӣ|Имперотурии Усмонӣ]] зарба зад. Султон ба қувваҳои мусаллаҳи подшоҳони Сурия ва Бағдод боварӣ надошт, ба Муҳаммад Алии Миср, ки расман тобеъи ӯ буд, муроҷиат кард. Ҷанги баъдӣ бо талафоти калон дар ҳарду ҷониб ҳамроҳ шуд, аммо дар ниҳоят мисриён тавонистанд Ваҳҳобиёнро мағлуб кунанд. Нерӯҳои Миср ба соҳили [[халиҷи Форс]] расиданд, ки онҳо ба як мушкили нав, ба муқобили [[Бритониёи Кабир]] дучор шуданд.

Дарки вазнинеро, ки мустақиман ба хазинаи [[Миср]] барои назорати мустақими Арабистони Марказӣ ва Шарқӣ меафтад, фармондеҳи қӯшунҳои мисрӣ Иброҳим Пошо дар [[соли 1819]] ба хуруҷи артиши худ дар [[Ҳиҷоз]] оғоз кард. Бо фармони Муҳаммад Алӣ, пеш аз Наҷд, Иброҳим пойтахти [[Арабистони Саудӣ|Арабистони Саудиро]], охирин қалъаи саудиён, шаҳри [[Диръия|Ад-Диръия]] аз рӯи замин нест кард, қалъаҳои низомиро дар Наҷд хароб кард, аъзои оилаи Саудиро ба асирӣ бурд, онҳоро ба [[Миср]] фиристод ва таъқиботи бераҳмона ба ҷонибдорон ва [[Ваҳҳобия |уламои Ваҳҳобиро]] овард.

== Ташаккули давлати нави Саудӣ ==
Дар қаламраве, ки бидуни назорат монд, бетартибӣ сар шуд. Аз манъкунии [[бадавиён]] озод шуда, ба ғоратгарӣ машғул буданд, аъзоёни оилаҳои шуҳратпараст ба мубориза барои қудрат шурӯъ карданд. Бо мураккаб шудани офатҳои сиёсӣ, эътимоди Саудиёни зиндамонда рӯ ба афзоиш овард. Дар натиҷа, сардори ташаккули нави [[давлат]]  Туркӣ ибни Адаллоҳ ибни Муҳаммад ибни Сауд, намояндаи шуъбаи паҳлӯии саудиён буд; [[Риёз|ар-Риёз]] пойтахташ ӯ шуд.

Дар [[соли 1834]]  Туркӣ ибни Адаллоҳ вафот кард, ба ҷои вай писараш [[Файсал ибни Туркӣ]], ки аз асорати [[Миср]] фирор карда буд, шуд. Зери ҳукмронии Саудӣ аморат тадриҷан шиддат гирифт, ки исёни қабилаҳоро саркӯб мекард ва сохторҳои давлати ҳамсояро маҷбур сохт, ки хироҷ пардохт кунанд.

== Ишғоли Миср ==
Дар бораи аморатҳои афзоянда нигаронида шуда, мисриён дар соли 1838 ба Ироқ ҳамла карда, экспедитсияи нав ба Арабистони марказӣ ва шарқӣ гузаронданд. Аҳолӣ, ҳанӯз ҳам интиқодҳои бераҳмонаи Иброҳим Пошоро ба ёд меовард, муқовимати фаъол нишон надод. Пас аз идоракунии кӯтоҳмуддат Арабистони забтшуда, фармондеҳи қувваҳои мисрӣ Хуршид Пошо ба сари [[аморат]] аъзои хонаи хонадони Саудӣ, амир Холид, ки ба мисриён содиқ бударо, овард. [[Соли 1840]] мисриён Арабистонро тарк карданд.

== Ҳукмронии дуюми Файсал ==
Дар соли 1840 мисриён, бо эҳтимол бо нияти расонидани душвориҳо ба [[Имперотурии Усмонӣ]], Ибни Туркиро аз асорати амир Файсал озод карданд, ки пас аз муборизаи шадид худро дар пойтахти аморат ҷой дод. Худро вассалии султони Усмонӣ эътироф карда, ба фатҳи навбатии Арабистони Марказӣ ва Шарқӣ раҳсипор шуд. Ҷебел Шаммор бо ҷидду ҷаҳд мустаҳкамии Файзалиро эътироф карда, худидоракунии худро нигоҳ дошт ва тавсеаи худро ба сӯи Арабистони Шимолӣ равона кард. Аммо, соҳибони Ал Қосим ва [[Баҳрайн]] ба саудиён душвориҳои зиёд оварданд.

== Барҳамхӯрии давлат ==
Дар охири умраш Файсал идораи аморатро байни се писари худ - Абдуллоҳ, Сауд ва Муҳаммад тақсим кард, ки дар қабилаҳояшон мақоми худро мустаҳкамтар намуданд. Пас аз марги Амир Файсал дар соли 1865 ва ба сари қудрат омадани Абдулоҳ ибни Файсал муборизаи байниҳамдигарӣ байни Абдуллоҳ ва Сауд сар зад, ки ба он қариб тамоми мақомоти давлатии Арабистони Шарқӣ, [[Имперотурии Усмонӣ]] ва [[Бритониёи Кабир]] ҷалб карда шуданд. Абдуллоҳ аз волии Бағдод Мидҳот Пошо кумак талаб намуд, ки ҳамчун баҳонаи расмӣ барои ишғол намудани [[Имперотурии Усмонӣ]] Ал Ҳасаро хидмат мекунад, дар соли 1871.

Дар солҳои 1880-ум, Рашидҳо, ки дар [[Ҷебел Шаммар]] ҳукмронӣ карданд, ба муборизаи қудрат дар Арабистон дахолат карданд, ки дар солҳои 1890-ум ҳокимони номуносиби Арабистони Марказӣ шуданд. Ин боиси пошхӯрии давлати дуввуми Сауд (Иморати Наҷд) дар соли 1891 шуд, бо ёрии [[Бритониё]] ва ҳаммаслаконаш. Баъдаш Уммони Шарқӣ ба вуҷуд омад.

== Ҳокимон ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! №
! Ном
! Солҳои &lt;br&gt;ҳукмронӣ 
! Эзоҳ 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1.
| [[Туркӣ ибни Абдуллоҳ]]
|align=&quot;center&quot;| 1824—1834
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 2.
| [[Мишорӣ ибни Абдурраҳмон]]
|align=&quot;center&quot;| 1834
| Писари аз сеюм шохаи хонаводагии пешинааш, намояндаи шохаи [[ал-Мишорӣ]].
|-
|align=&quot;center&quot;| 3.
| [[Файсал ибни Туркӣ]]
|align=&quot;center&quot;| 1834—1837
| Писари Туркӣ
|-
|align=&quot;center&quot;| 4.
| [[Холид ибни Сауд]]
|align=&quot;center&quot;| 1837—1841
| Бародари амири Давлати авали Саудӣ [[Абдуллоҳ ибни Сауд|Абдуллоҳ]], ҷиянбачаи ҷияни Туркӣ.
|-
|align=&quot;center&quot;| 5.
| [[Абдуллоҳ ибни Сунайян]]
|align=&quot;center&quot;| 1841—1843
| Ҷияни шохаи сеюми хонаводаи Туркӣ ва Мишорӣ, намояндаи хонаводагии [[ас-Сунайян]].
|-
|align=&quot;center&quot;| 3.
| [[Файсал ибни Туркӣ]]
|align=&quot;center&quot;| 1843—1865
| ''2-юм бор''
|-
|align=&quot;center&quot;| 6.
| [[Абдуллоҳ ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1865—1871
| Писарт Феайсал ибни Турки.
|-
|align=&quot;center&quot;| 7.
| [[Сауд ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1871
| бародари пешинангӣ.
|-
|align=&quot;center&quot;| 8.
| [[Абдуллоҳ ибни Туркӣ]]
|align=&quot;center&quot;| 1871
| Амаки пешинангӣ.
|-
|align=&quot;center&quot;| 6.
| [[Абдуллоҳ ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1871—1873
| ''2-юм бор''
|-
|align=&quot;center&quot;| 7.
| [[Сауд ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1873—1875
| ''2-юм бор''
|-
|align=&quot;center&quot;| 9.
| [[Абдурраҳмон ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1875—1876
| Бародари пешинангӣ.
|-
|align=&quot;center&quot;| 6.
| [[Абдуллоҳ ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1876—1889
| ''3-юм бор''
|-
|align=&quot;center&quot;| ?
| [[Муҳаммад ибни Сауд ибни Файсал]] 
|align=&quot;center&quot;| 1887
| Писари Сауд ибни Файсала. &lt;br&gt;Аз рӯи як манбаъ кам вақте амири Надҷ буд&lt;ref&gt;[http://www.allmonarchs.net/saudi_arabia/muhammad_ibn_saud_ibn_faisal.html Муҳаммад ибни Сауд ибни Файсал] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171112211702/http://www.allmonarchs.net/saudi_arabia/muhammad_ibn_saud_ibn_faisal.html |date=2017-11-12 }} дар сомонаи {{URL|http://www.allmonarchs.net}}&lt;/ref&gt;.
|-
|align=&quot;center&quot;| 9.
| [[Абдураҳмон ибни Файсал]]
|align=&quot;center&quot;| 1889—1891
| ''2-юм бор'
|}

== Манбаъ==
* Таърихи Шарқ. Дар 6 ҷилд. Т. IV. Шарқ дар замони муосир (охири XVIII - аввали асри ХХ). Шоҳзода 1. - {{М.}}.: Адабиёти шарқии Академияи илмҳои Россия, 2004. - &lt;nowiki&gt;ISBN 5-02-018387-3&lt;/nowiki&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихии Шарқи наздик]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳо ва қаламравҳои арабизабон]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо дар таърихи Арабистони Саудӣ]]
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>5mm6njeaq8qnatmvs65q7kffdc1igu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пирмаҳмад Нуров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274794</id>
    <revision>
      <id>1479914</id>
      <parentid>1445543</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18165" sha1="mv40c6j4zzbdfr4ssru1hswpu73f06a" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Пирмаҳмад Нуров
 |тасвир           =Нуров Пирмахмад Гулович.jpg
 |номи аслӣ        = Нуров Пирмаҳмад Гулович 
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд   = 16.05.1964
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Айнӣ}}, деҳаи Шаватки Боло,  [[вилояти Суғд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт       = 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчам|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт     = 
 |фазои илмӣ       = физикдон, истилоҳшинос
 |ҷойҳои кор       = Раёсати Академияи илмҳои Ҷумҳурии  Тоҷикистон, мудири шуъбаи илмию ташкилӣ
 |дараҷаи илмӣ     = [[Доктори илмҳои филологӣ]] (2017)
 |унвонҳои илмӣ    = 
 |алма-матер       = Донишгоҳи давлатии ба номи В,И, Ленин (ҳозира [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо = [[Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон]] (соли 2015), Дорандаи Ҷоизаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ (2019)  
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Пирмаҳмад Нуров''' (''Нуров Пирмаҳмад Гулович''; 16 майи 1964, [[ноҳияи Айнӣ]], деҳаи Шаватки Боло) —  истилоҳшинос, доктори илмҳои филологӣ, Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, дорандаи Ҷоизаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи М.С.Осимӣ.

== Зиндагинома ==
Нуров Пирмаҳмад Гулович соли 1964 дар деҳаи Шаватки Болои ноҳияи Айнӣ, вилояти Суғд дар оилаи омӯзгор таваллуд шудааст. Соли 1981 пас аз хатми мактаби таҳсилоти миёнаи ин деҳа ба факултети физикаи Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон дохил гардида, соли 1986 онро  бомувафаққият хатм намудааст. Тайи солҳои 1986-1995 дар факултети физикаи Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон ба сифати озмоишгар, сарозмоишгар, сармуҳандис, мудири Озмоишгоҳи физикаи атом ва ҳаста ва асистенти Кафедраи физикаи ҳаста фаъолият намудааст. Солҳои 1995-1998 ба сифати омӯзгори кафедраи ҳарбии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон фаъолият кардааст. Аз соли 1999 дар Раёсати Академияи илмҳои Ҷумурии Тоҷикистон дар вазифаҳои сардори Шуъбаи илмию техникӣ ва сардори Шуъбаи илмию ташкилӣ фаъолият мекунад.
== Фаъолияти илмӣ ==
Солҳои 1989-1992 дар аспирантураи назди Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон таҳсил намудааст. Соли 1997 дар Шӯрои диссертатсионии назди Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон рисолаи номзадии худро дар мавзӯъи  «Становление и развитие таджикской физической терминологии» («Ташаккул ва таҳаввули истилоҳоти тоҷикии физикӣ») дифоъ намуда, соҳиби дараҷаи илмии номзади илмҳои филологӣ ва соли 2017 дар Шӯрои диссертатсионии назди ҳамин институт рисолаи докториро дар мавзӯъи «Таджикская научно-техническая терминология: теоретический и прикладной аспекты» («Истилоҳоти илмию техникии тоҷикӣ: ҷиҳатҳои назариявӣ ва амалӣ») дифоъ намуда, соҳиби дараҷаи  илмии доктори илмҳои филологӣ гардидааст. 
Дар таҳқиқоти илмии  Нуров Пирмаҳмад Гулович бори нахуст дар илми забоншиносии тоҷикӣ таърихи ташаккулу такомули забони илмии тоҷикӣ, мушкилоту душвориҳои  мавҷуда дар эҷод ва рушди минбаъдаи он, ҳамчунин масъалаҳои назариявию амалии истилоҳоти илмии техникии тоҷикӣ мавриди таҳқиқу таҳлил  қарор гирифта, роҳҳои татбиқи забони тоҷикӣ дар соҳаи илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ ва техникӣ, қоидаҳои сохтани муодил (ҳамто)-ҳои тоҷикии истилоҳоти илмии техникии русӣ, қоидаҳои мураттабу якгунсозӣ (унификатсия) ва ситандартсозии истилоҳоти илмии техникӣ дар забони тоҷикӣ, қоидаву меъёрҳои иктибоси истилоҳоти байналмилалии илмии техникӣ ва қоидаҳои интихобу ҷобаҷогузории истилоҳҳои илмии техникӣ дар луғатномаҳои истилоҳот муайян карда  шудаанд.
== Осор ==
Аз рӯйи натиҷаҳои илмии бадастомада   шаш асари илмӣ, панҷ фарҳанги русӣ-тоҷикии истилоҳотӣ оид ба илмҳои дақиқ ва техникӣ ва бештар аз 150 мақолаҳои илмӣ ва илмии оммавӣ оид ба масъалаҳои истилоҳоти илмии техникии тоҷикӣ ва забони илмии тоҷиқӣ ба нашр расонидааст. Ҳамчунин бо мақсади рушди соҳаи маориф чаҳор китоби таълимиро барои донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти касбии ҷумҳурӣ аз русӣ ба тоҷикӣ тарҷума намудааст. Дар омода намудани мақолаҳои энсиклопедӣ барои таҳияи  Энсиклопедияи Миллии Тоҷикистон дар соҳаҳои физика, техника ва астрономия  саҳми арзанда гузоштааст.
Натиҷаҳои таҳқиқоти илмии Нуров Пирмаҳмад Гулович дар омӯзишу таҳқиқи минбаъдаи забони илмии техникии тоҷикӣ, ба вуҷуд овардани назарияи истилоҳоти илмии техникии тоҷикӣ, ҳамчунин хондани лексияҳо ба донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти олии ҷумҳурӣ оид ба «Таърихи ташаккул ва такомули истилоҳоти илмии техникии тоҷикӣ», «Забони адабиёти илмии техникии тоҷикӣ ва хусусиятҳои луғавии он», «Назарияи истилоҳоти илмии техникӣ», «Қоидаҳои сохтани истилоҳоти илмии техникӣ дар забони тоҷикӣ», ҳамчунин таҳия ва тарҷумаи китобҳои дарсӣ оид ба асосҳои илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ ва техникӣ аҳамияти махсусро соҳибанд.
===Китобҳо (Монографияҳо)===
#Нуров П.Г. Истилоҳ ва истилоҳсозӣ дар забони илмии тоҷикӣ. - Душанбе: - Дониш, 2006.  -222с.
#Нуров П.Г. Масъалаҳои омӯзиш, таҳқиқ ва татбиқи забони илмии тоҷикӣ. – Душанбе: Дониш, 2008. – 165 с.
#Нуров П.Г. Таджикская научно–техническая терминология  [Текст]/П.Г.Нуров. – Душанбе: Дониш, 2009. – 168 с.
#Нуров П.Г. Теоретической и прикладной аспекты таджикской научно-технической терминологии. [Текст]/П.Г.Нуров. – Душанбе: Дониш, 2017. – 287 с.
#Нуров П.Г. Основные принципы построения научно-технических терминов в таджикском языке. - LAP LAMBERT Academic publishing RU: 2017. – 145 c. 
#Нуров П.Г. Истилоҳшиносӣ. – Душанбе: Дониш. – 2018. – 139 с.
#Нуров П.Г. Забони адабиёти илмию техникии тоҷикӣ. – Душанбе: Дониш. – 2018. – 97 с.
===Фарҳангҳо===
#Нуров П. Г., Муллоев А.Луғати мухтасари русӣ-тоҷикӣ ва тоҷикӣ-русӣ оид ба электротехника.– Душанбе:, 2009. –254 с.
#Нуров П.Г. Фарҳанги русӣ ба тоҷикии истилоҳоти илмҳои дақиқ ва техникӣ.– Душанбе:, 2013. – 619 с.
#Нуров П.Г. Фарҳанги мухтасари калимаҳои истилоҳӣ ва истилоҳбоби тоҷикӣ дар адабиёти илмию техникии тоҷикӣ. – Душанбе: Дониш, 2014. - 216 с.
#Нуров  П.Г. Фарҳанги русӣ-англисӣ ба тоҷикии политехникӣ. - Душанбе: Дониш 2016.  - 608 с.
#Нуров П. Фарҳанги тафсирии русӣ ба тоҷикӣ оид ба фаъолияти инноватсионӣ ва илмию технологӣ. Душанбе: Дониш 2019.  - 262 с.
===Мақолаҳои илмӣ===
*	Нуров П.Г. Ташаккул ва таҳаввули истилоҳоти илмӣ дар забони тоҷикӣ. //Ахбороти АИ ҶТ. Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ ва гуманитарӣ. 1995.  №3-4, с.65-73
*	Нуров П.Г. Масъалаҳои муҳими истилоҳшиносӣ дар забони тоҷикӣ. //Ахбори АИ ҶТ. Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ ва гуманитарӣ, 2005. №1, с.49-56.
*	 Нуров П.Г. Услуби илмӣ ва хусусиятҳои луғавии он дар забони тоҷикӣ//Ахбороти АИ ҶТ. Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ ва гуманитарӣ. 2003. №4, с.41-46
*	 Нуров П.Г. Развитие таджикской физической терминологии // Известия Академии наук. Отделение общественных и гуманитарных наук. 2004. №1, с.21-25.
*	 Нуров П.Г. О роли русского языка в становлении и развитии современной научно-технической терминологии таджикского языка. //Известия Академии наук. Отделение общественных и гуманитарных наук. 2005. №4, стр.70-74.
*	 Нуров П. Г. Вопросы унификации таджикской научно-технической терминологии в процессе глобализации. //Известия Академии наук. Отделение физико-математических, химических и геологических наук. 2007.  №1(126), стр.112-116
*	 Нуров П.Г. Манбаъҳои ташаккули истилоҳоти илмии  техникӣ дар забони тоҷикӣ//Ахбори АИ ҶТ. Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ ва гуманитарӣ. 2008.  №1, с.77-81.
*	Нуров П.Г. Способы построения таджикских эквивалентов русских научно–технических терминов /П.Г.Нуров // Известия АН Республики Таджикистан. Отдел. физико–математических, химических и геологических наук. – 2010. –№4(141). – С. 115–121.
*	Нуров П.Г. Принципы отбора и размещения научно–технических терминов в русско–таджикских терминологических словарях /П.Г.Нуров //Известия АН Республики Таджикистан. Отдел. физико–математических, химических и геологических наук. –2011. –№2(143). – С. 144–150.
*	Нуров П.Г. Способы построения научно–технических терминов в таджикском языке/П.Г.Нуров //Филологические науки. Вопросы теории и практики. –2012. –№6(17). – С. 104–108.
*	Нуров П.Г. Дурнамои рушди забони илмии тоҷикӣ ва истилоҳоти он //Тоҷикистон ва ҷаҳони муосир. ––2014. –№1(39). –С.90–97.
*	Нуров П.Г. Истилоҳоти илмии техникии тоҷикӣ ва хусусиятҳои забонии он. //Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. –2014. –№4/3(137). –С.48–52.
*Нуров П.Г. Особенности таджикского научно-технического термина [Текст]/П.Г.Нуров //Вестн. Тадж. тех. ун-. –2015. –№1. –С. 128–132.
*	Нуров П.Г. Нақши тарҷума дар ташаккули истилоҳоти илмию техникии тоҷикӣ // Паёми Донишгоҳи омӯзгории Тоҷикистон.  – Душанбе, 2015. –№1. – С. 333–337.
*	Нуров П.Г. Теоретико-лингвистическое описание таджикской научно-технической терминологии /П.Г.Нуров//Вестн.ун-(Российско-Таджикский(Славянский) университет). – Душанбе: РТСУ,  2016. - №3, ч.2. – С.153-162.
*	Нуров П.Г. Роҷеъ ба чанд қолаби сохтани истилоҳоти илмию техникӣ дар забони тоҷикӣ/П.Г.Нуров//Ахбори АИ ҶТ. Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ. – Душанбе: 2018. - №3 (253). – С.128-133.
*	Нуров П.Г. Забони илмии тоҷикӣ дар замони давлатдории Сомониён (асрҳои IX-X) /П.Г.Нуров//Ахбори АИ ҶТ. Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ. – Душанбе: 2019. - №1/1 (255). – С.90-95.
*	Нуров П.Г. Таджикский научный язык в эпохе Саманидов (IX-X вв.) /П.Г.Нуров //Саманиды – уникальный исторический феномен в мировой цивилизации. – Душанбе: 2019.– С.269-285.
*   Nurov P.G. Sogdian words in the Modern Tajik language. https://ravshanfikr.tj/ilm-amaorif/sogdian-words-in-the-modern-tajik-language.html
==Мукофотҳо ва ҷоизаҳо==
*Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон (соли 2015). 
*Дорандаи Ҷоизаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ (2019)
== Пайвандҳо ==
*[https://anrt.tj Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон] 
*[https://search.rsl.ru/ru/record/01008803604 Рисолаи доктори дар мавзӯъи «Таджикская научно-техническая терминология: теоретический и прикладной аспекты» («Истилоҳоти илмию техникии тоҷикӣ: ҷиҳатҳои назариявӣ ва амалӣ»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200203165505/https://search.rsl.ru/ru/record/01008803604 |date=2020-02-03 }}
*[https://anrt.tj/tj/khabar-o/547-ta-lili-r-zi-ilm-dar-vazorati-maorif-va-ilm  Таҷлили «рӯзи илм» дар Вазорати маориф ва илм] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200203165507/https://anrt.tj/tj/khabar-o/547-ta-lili-r-zi-ilm-dar-vazorati-maorif-va-ilm |date=2020-02-03 }}
*[[Фарҳанги мухтасари русӣ ба тоҷикии истилоҳоти илмҳои дақиқ ва техникӣ (Китоб).]]
*[https://ravshanfikr.tj/ilm-oi-gumanitar/mavodho/321-istilo-shinos.html#.XjhP2rDouA8 Истилоҳшиносӣ (Китоб)] 
*[https://ravshanfikr.tj/ilm-oi-gumanitar/mavodho/322-zaboni-adabijoti-ilmiyu-tekhnikii-to-ik.html#.XjhP-7DouA8 Забони адабиёти илмию техникии тоҷикӣ (Китоб)]

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Русия]]</text>
      <sha1>mv40c6j4zzbdfr4ssru1hswpu73f06a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати Афғонистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283673</id>
    <revision>
      <id>1479901</id>
      <parentid>1263534</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1479901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="bugdyoxdxu1sapjnpw7f8tzry4wy0jc" xml:space="preserve">
{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}
{{Давлати таърихӣ|гимн=|s1=Подшоҳии Афғонистон|flag_s4=|s4=|image_s3=|flag_s3=|s3=|image_s2=|flag_s2=|s2=|image_s1=|flag_s1=Flag of Afghanistan (1926–1928).svg|image_p4=|p1=Империяи Дуррониҳо|flag_p4=|p4=|image_p3=|flag_p3=|p3=|image_p2=|flag_p2=|p2=|image_p1=|flag_p1=Flag_of_the_Durrani_Empire.svg|image_s4=}}'''[[Иморат|Аморати]] Афғонистон''' ({{Lang-ar|إمارة أفغانستان}}) — давлат дар ҳудуди имрӯзаи Афғонистон, протекторати Бритониё то [[соли 1919]].

== Таърих ==
Пас аз як ҷанги навбатии Англия ва Афғонистон дар [[соли 1879]], Амир [[Яъқубхон|Ёқубхон]] шартнома имзо кард, ки мувофиқи он [[Афғонистон]] протекторати Бритониё шуд. Пас [[Абдурраҳмонхон|Абдураҳмон]], ки қаблан дар [[империяи Русия]] паноҳ бурда буд, амири Афғонистон шуд. Таҳти роҳбарии Абдурраҳмон дар охири [[Садаи XIX|асри 19]] Бритониёи Кабир ва [[Империяи Русия|Русия]] якҷоя сарҳадҳои муосири Афғонистонро муайян карданд, ки то имрӯз вуҷуд доранд.

Дар соли 1919 [[Амонуллоҳхон|Амонуллохон]] истиқлоли Афғонистонро аз Бритониёи Кабир эълон кард, ки онро мақомоти [[ҶШФСР (1917—1922)|Русияи Шӯравӣ]], ки ҳамон сол бо Афғонистон муносибатҳои дипломатӣ барқарор карданд, истиқбол кард. Пас аз ҷанги [[Ҷанги сеюми Англия ва Афғонистон|сеюми Англия ва Афғонистон,]] Британияи Кабир дар [[соли 1926]] маҷбур шуд истиқлоли Афғонистонро эътироф кунад. Дере нагузашта аморат барҳам дода шуда, ба [[Подшоҳии Афғонистон|Малакути Афғонистон]] табдил меёбад.

== Ҳамчунон нигаред ==
{{Дарахти мақолаҳо|Афғонистон}}{{Дарахти мақолаҳо|Давлатҳои таърихии Осиё}}{{Дарахти мақолаҳо|Иморатҳои таърихӣ}}

== Пайвандҳо ==

* [https://web.archive.org/web/20090302231701/http://afghan-web.com/history/chron/index3.html Таърихи Афғонистон]
* [http://states-world.ru/state.php/1838 Аморати Афғонистон]

[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо дар таърихи Афғонистон]]</text>
      <sha1>bugdyoxdxu1sapjnpw7f8tzry4wy0jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Имперотурии Салҷуқӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284646</id>
    <redirect title="Имперотурии Салҷуқиён" />
    <revision>
      <id>1479937</id>
      <parentid>1226964</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ислоҳи масири дукарата ба [[Имперотурии Салҷуқиён]]</comment>
      <origin>1479937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="msj9gwvvijdr2hzfo0fm6vub37dfeyt" xml:space="preserve">#равона [[Имперотурии Салҷуқиён]]</text>
      <sha1>msj9gwvvijdr2hzfo0fm6vub37dfeyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Донишномаи Алоӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287252</id>
    <revision>
      <id>1479882</id>
      <parentid>1479880</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1479882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12330" sha1="r0mxhpfrw0aep4he7ke265yqm76wtgq" xml:space="preserve">{{Интишор}}

«'''Донишномаи Алоӣ'''» ({{lang-fa|دانشنامهٔ علایی}}) — рисолаест фалсафӣ ба [[забони форсӣ]] аз [[Ибни Сино]], ки барои [[Алоуддавла Кокуя]] дар Исфаҳон ва дар фосилаи солҳои 413 то 428 ҳиҷрӣ таълиф шуд. Ин асар дар манбаъҳои арабӣ ва форсӣ бо номҳои «Ал-ҳикмату-л-алоия», «Ар-рисолату-л-алоия», «Ҳикмати алоӣ» ва «Китоби алоӣ» низ шинохта мешавад ва [[Ибни Абиусайбиъа]] аз он бо унвони «Донишномаи Алоӣ» ёд кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iranicaonline.org/articles/avicenna-xi/|title=AVICENNA xi. Persian Works|website=Encyclopaedia Iranica|lang=en|accessdate=2026-07-09}}&lt;/ref&gt;

== Забони асар ==
Ин китоб ба форсии дарӣ аст ва Ибни Сино дар он кӯшидааст, то ҳадди имкон вожагони форсиро ба кор барад. Хусусиятҳои насри ин китоб, аз ҷумла истифодаи мукаррар аз «мар», «андар», пешванди феълии «ҳаме» ва сохторҳои мухтасару дақиқ, мавриди таваҷҷуҳи пажӯҳишгарони забоншиносӣ буда ва дар конфронси ҳазораи Ибни Сино баррасӣ шудааст.

== Номи арабӣ ==
Дар манбаъҳои арабӣ ва форсӣ, ин асар бо номҳои «Ал-ҳикмату-л-алоия», «Ар-рисолату-л-алоия», «Ҳикмати алоӣ» ва «Китоби алоӣ» зикр шудааст.

== Замони нигориш ==
Ибни Сино ин донишномаро дар даврони иқомати худ дар [[Исфаҳон]] ва ба дархосту ҳимояти Алоуддавла Кокуя навишт. Ӯ дар муқаддимаи мантиқи донишнома ёд мекунад, ки Алоуддавла аз арабӣ будани китобҳои ҳикмат изҳори нотавонӣ карда ва аз ӯ хост китобе ба порсии дарӣ бинависад, то дар фаҳми фалсафа ёриаш кунад.

== Иллати таълиф ==
Алоуддавла Кокуя аз Ибни Сино хост китобе ба форсӣ дар усули улуми ҳикмат бингорад. Ибни Сино дар муқаддимаи мантиқи донишнома менависад, ки маъмур шуд «''китобе тасниф кунам ба порсии дарӣ, ки андар вай аслҳо ва нуктаҳои панҷ илм аз илмҳои ҳикмати пешиниён гирд оварам ба ғояти ихтисор''». Ин панҷ илм иборат буданд аз:
* Мантиқ
* Табииёт (илми зерин)
* Ҳайат
* Мусиқӣ
* Он чӣ берун аз табиат аст (илми барин).

Аммо тартиби мабоҳис дар китоб мутобиқи ин феҳрист нест; Ибни Сино бархилофи расми маъмул, [[Илоҳиёт]] ё мабаъдуттабиаро пеш аз табииёт овардааст ва шогирдаш [[Баҳманёр]] низ ин тартибро дар китоби «Ат-таҳсил» дунбол кардааст.

== Сохтор ва муҳтавои китоб ==
Донишнома, монанди «Шифо» ва «Наҷот», рисолае ҷомеъ дар ҳафт илм аст, ки дар чаҳор бахш танзим шудаанд:
* Мантиқ (вироиши [[Сайид Муҳаммад Мишкот]] ва [[Муҳаммад Муъин]], Теҳрон, 1331 ш.)
* Метафизика (вироиши Муҳаммад Муин, Теҳрон, 1331 ш.)
* Улуми табиӣ (вироиши Сайид Муҳаммад Мишкот, Теҳрон, 1331 ш.)
* Риёзиёт (ҳандаса, нуҷум, ҳисоб, мусиқӣ)

Бахши риёзиёт дар замони ҳаёти Ибни Сино аз миён рафт ва нусхаи мавҷуд талхисест, ки шогирдаш Абӯубайди Ҷӯзҷонӣ (Абдулвоҳид) пас аз вафоти вай бар асоси рисолаҳои кӯтоҳи арабии Ибни Сино тадвин ва ба форсӣ тарҷума кард.

=== Тартиби мабоҳис ===
Ибни Сино дар донишнома тартиби илмии мутафовите ихтиёр кардааст. Дар оғози Илоҳиёт, далели ин корро чунин баён мекунад: «''Аслҳои ҳамаи илмҳо андар ин илм [илми илоҳӣ] дуруст шавад ва ин илмро ба охир омӯзанд, ҳарчанд ба ҳақиқат аввал аст, валекин мо ҷаҳд кунем, ки ба аввал биомӯзонем''».

Бахши Илоҳиёт муштамал бар мабоҳисе дар бораи мавзӯи илми барин (мавҷуд бима ҳува мавҷуд) ва ҳолотии он аст. Сохтори фаслҳо бар асоси ҷуфтҳои мутақобил танзим шудааст:
Ҷавҳар ва араз, куллӣ ва ҷузъӣ, воҳид ва касир, иллат ва маълул, феъл ва қувва, мумкин ва воҷиб.

Ибни Сино дар ин китоб назарияи «аразияти вуҷуд»-ро бо сароҳати бештаре нисбат ба «Шифо» баён мекунад ва мақулотро дар метафизика мегунҷонад, на дар мантиқ. Ин назария бо баҳси «мумкин» ва «зарурӣ», ки охирин ҷуфти ҳолоти мавҷуд бима ҳува мавҷуд аст, пайванди наздик дорад.

=== Мантиқ ===
Шарҳи Ибни Сино аз мантиқ дар донишнома ғолибан талхис ё таркиби мабоҳиси «Наҷот» аст, аммо гоҳ тавзеҳоте муфассалтар ироа медиҳад. Бархе фаслҳо чакидаи ду ё чанд фасланд ва бархе мабоҳиси тахассусии донишгоҳӣ ҳазф шудаанд, монанди назарияи муҳтавои гузораҳо ва се ваҷҳи доварӣ, ки дар инҷо танҳо даҳ сатр аст.

Дар муқобил, Ибни Сино дар баҳси «истидлол аз тариқи қиёс» ва «моддаи қиёс» басти бештаре медиҳад. Ӯ дар ин асар қиёси мисолӣ, маҳбуб назди мутакаллимони мадрасаиро нақд мекунад. Ҳамчунин дар донишнома аз баҳси таноқуз ва акси муставӣ дар гузораҳои муваҷҷаҳа коҳиш дода шудааст.

== Сабки асар ==
Сабки донишнома содатар, рӯшантар, зиндатар ва ғайрирасмитар аз асарҳои арабии Ибни Сино аст. Нависанда дар инҷо бо танзи мулоим бо мутакаллимон (ҷадалиён) ҷадал мекунад ва дар мавориде шеваи истидлоли ононро ба масхара мегирад. Мисоли маъруфи ӯ дар бахши мантиқ чунин аст: «''Сипас рафтанд ва ба осмон нигоҳ карданд ва диданд, ки шабеҳи хонае аст…''».

Дар бахши Илоҳиёт, интиқод ба Афлотун ва «мисол»-и афлотунӣ маътуф аст ва Ибни Сино ин назарияро бо танз рад мекунад, барои намуна «идеяи инсоният»-и як фардро тасаввур мекунад, ки ҳамзамон дар ҳамаи афроди инсон мавҷуд бошад ва бо касб ё фақдони дониш тағйир кунад.

== Бахшҳои китоб ==
Се бахши мантиқ, Илоҳиёт ва табииёт аз навиштаҳои худи Ибни Сино аст ва бахши риёзиётро шогирдаш Ҷӯзҷонӣ аз асарҳои дигари вай фароҳам овардааст.

== Нусхаҳои чопӣ ==
* Чопи сангӣ таҳти унвони «Маяи дониши алоӣ» машҳур ба «Ал-ҳикмату-л-алоия», Ҳайдарободи Даккан, 1309/1891; шомили се бахши мантиқ, метафизика ва улуми табиӣ; пур аз хато, аммо нахустин чопи мавҷуд аст.
* Чопи Аҳмади Хуросонӣ, «Донишномаи Алоӣ ё ҳикмати Буалӣ», Теҳрон, 1315 ш.; бар асоси чаҳор нусхаи хаттӣ; шомили мантиқ ва метафизика бо муқаддимае дар аҳволи Ибни Сино, ашъори мансуб ба ӯ, феҳристи асарҳо ва вожаномаи форсӣ-арабӣ.
* Чопи Мишкот ва Муин, Теҳрон, 1331 ш.; шомили мантиқ, Илоҳиёт ва табииёт, бар асоси даҳ нусхаи хаттӣ; ҳамроҳ бо вожаномаи таркибии форсӣ-арабӣ.

== Ҷанбаҳои забонӣ ==
Хуросонӣ ва сипас пажӯҳишгарони забоншиноси эронӣ — аз ҷумла Ҳ. Хатибӣ ва [[Муҳаммад Муъин]] — забони донишномаро аз назари вожагони фалсафии форсӣ ва таъсири он бар адабиёти форсӣ баррасӣ кардаанд. Ба заъми Хатибӣ, форсии асри Ибни Сино бештар таҳти таъсири паҳлавӣ буда ва Ибни Сино бисёре аз истилоҳоти илмӣ ва фалсафии форсиро ибдоъ кардааст.

== Намунаи наср ==
Буалӣ дар мантиқ менависад: «''Ва қиёс би-л-ҷумла сухане буд андар вай суханоне гуфта, ки чун пазируфтаед суханоне, ки андар вай гуфта омада буд, аз онҷо гуфторе дигар лозим ояд ҳар оина…''»

== Асаргузорӣ ==
[[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Абуҳомид Муҳаммад Ғазолӣ]] дар китоби [[Мақосиду-л-фалосифа]] бисёр аз донишнома баҳра бурда ва гузидаҳое аз онро ба арабӣ тарҷума кардааст. Бархе пажӯҳишгарон нишон додаанд, ки бахшҳои зиёде аз «Мақосид» бо донишнома мутобиқанд.

== Нигаред низ ==
* [[Осори форсии Ибни Сино]]
* [[Мақосиду-л-фалосифа]]
* [[Донишномаи шоҳӣ]]
* [[Донишномаи Эрон ва ислом]]
* [[Донишномаи ҷаҳони ислом]]
* [[Донишномаи Эронико]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.cgie.org.ir/fa/article/245466 Донишномаи Алоӣ] дар Доиратулмаорифи бузурги Исломӣ
* [https://rch.ac.ir/article/Details?id=9053 Донишномаи Алоӣ] дар Донишномаи ҷаҳони Ислом
{{ПБ }}

{{Ибни Сино}}

[[Гурӯҳ:Осори Ибни Сино]]
[[Гурӯҳ:Асарҳои илмии ҷаҳони ислом дар асрҳои миёна]]
[[Гурӯҳ:Адабиёти форсӣ]]
[[Гурӯҳ:Адабиёти метафизика]]
[[Гурӯҳ:Донишномаҳои форсӣ]]
[[Гурӯҳ:Донишномаҳо]]</text>
      <sha1>r0mxhpfrw0aep4he7ke265yqm76wtgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаҳрҳои Туркманистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288369</id>
    <revision>
      <id>1479935</id>
      <parentid>1248808</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T22:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10994" sha1="p7qbtrnxi5nuywyce1vmu4kb9yeyony" xml:space="preserve">'''Шаҳрҳои [[Туркманистон]]''' : То 1 январи соли 2014 дар Туркманистон 24 шаҳр вуҷуд дошт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stat.gov.tm/ru/content/info/turkmenistan/administrative-regional/|title=Административно-территориальное деление Туркменистана по регионам по состоянию на 1 января 2014 года|publisher=Государственный комитет Туркменистана по статистике|lang=ru|accessdate=2014-02-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/66gTuW2o0?url=http://www.stat.gov.tm/ru/content/info/turkmenistan/administrative-regional/|archivedate=2012-04-04}}&lt;/ref&gt; . Пас аз ислоҳоти маъмурию ҳудудӣ дар [[соли 2016]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parahat.info/edict/2016-05-27-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-balkanskogo-velayata|title=2016-05-27 ● ПОСТАНОВЛЕНИЕ Меджлиса Туркменистана Об административно-территориальных вопросах Балканского велаята|publisher=www.parahat.info|accessdate=2019-07-10|archivedate=2019-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630030738/http://www.parahat.info/edict/2016-05-27-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-balkanskogo-velayata}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata|title=2016-06-17 ● ПОСТАНОВЛЕНИЕ Меджлиса Туркменистана Об административно-территориальных вопросах Дашогузского велаята|publisher=www.parahat.info|accessdate=2019-07-10|archivedate=2019-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711084730/http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parahat.info/edict/2016-07-08-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-lebapskogo-velayata|title=2016-07-08 ● ПОСТАНОВЛЕНИЕ Меджлиса Туркменистана Об административно-территориальных вопросах Лебапского велаята|publisher=www.parahat.info|accessdate=2019-07-10|archivedate=2017-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924230727/http://www.parahat.info/edict/2016-07-08-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-lebapskogo-velayata}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/8333|title=Административно-территориальные изменения Марыйского велаята {{!}} Политика|author=turkmenportal|publisher=Туркменистан, интернет портал о культурной, деловой и развлекательной жизни в Туркменистане|lang=ru|accessdate=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; шумораи шаҳрҳо ба 47 адад расид. То 1 январи соли 2018 шумораи шаҳрҳои Туркманистон аллакай 51 адад буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gundogar-mediawiki.tw1.ru/index.php/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0|title=Города Туркменистана — TurkmenWiki|publisher=gundogar-mediawiki.tw1.ru|accessdate=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;.

== Феҳристи шаҳрҳои Туркманистон ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! номи [[Забони русӣ|русӣ]] 
! номи [[Забони туркманӣ|туркманӣ]] 
!Аҳолӣ (2009)
![[Тақсимоти маъмурии Туркманистон|Вилоят]] 
!Номҳои пешгузашта/&lt;br /&gt;собиқ&lt;br /&gt;
!Мақоми&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; шаҳр аз соли
|-
|'''[[Ашқобод]]'''
|Aşgabat
|1003678
|Ашқобод
|Полторатск, Асхабат
|1881
|-
|[[Оқтеппа (Туркманистон)|Оқтеппа]]
|Akdepe
|15580
|[[Вилояти Дашогуз|Дашогуз]]
|Ленинск
|2016
|-
|'''[[Аннау]]'''
|Änew
|29606
|[[Вилояти Аҳал|Аҳал]]
|Анау
|2008
|-
|Бободайхон
|Babadayhan
|
|[[Вилояти Аҳал|Аҳал]]
|Кировск
|2018
|-
|[[Байрамалӣ|Байрамалӣ]]
|Baýramaly
|88486
|[[Вилояти Марв|Марв]]
|Байрам-Али
|1931
|-
|'''[[Балканобод]]'''
|Balkanabat
|89785
|[[Вилояти Балкан|Балкан]]
|Небит-Даг, Небитдаг
|1946
|-
|[[Баҳордан (Туркманистон)|Баҳордан]]
|Bäherden
|24702
|[[Вилояти Аҳал|Аҳал]]
|Бахарден, Бахарали
|2008
|-
|[[Баракат (Туркманистон)|Баракат]]
|Bereket
|23261
|[[Вилояти Балкан|Балкан]]
|Казанҷик, Газанҷик
|1939
|-
|Болдумсоз
|Boldumsaz
|23253
|[[Вилояти Дашогуз|Дашогуз]] 
|Калинин
|2016
|-
|[[Газаҷак]]
|Gazojak
|24251
|[[Вилояти Лебап|Лебап]] 
|Газ-Ачак
|?
|-
|Қарабекавул
|Garabekewül
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]] 
|Карабекаул
|2016
|-
|[[Гёктеппа (Туркманистон)|Гёктеппа]]
|Gökdepe
|21154
|[[Вилояти Аҳал|Аҳал]]
|Геок-Тепе
|2008
|-
|[[Гӯруғли (Туркманистон)|Гӯруғли]]
|Görogly
|18660
|[[Вилояти Дашогуз|Дашогуз]] 
|Тахта
|2016
|-
|[[Губадаг]]
|Gubadag
|17118
|[[Вилояти Дашогуз|Дашогуз]] 
|Телманск
|2016
|-
|[[Гумдаг]]
|Gumdag
|26831
|[[Вилояти Балкан|Балкан]] 
|Кум-Даг
|?
|-
|[[Қурбонсултон-Эҷе]]
|Gurbansoltan eje
|27455
|[[Вилояти Дашогуз|Дашогуз]] 
|Ильялы
|2016
|-
|Дарганота
|Darganata
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|Дарган-Ата, Бирата
|2016
|-
|[[Дашогуз]] 
|Daşoguz
|227184
|[[Вилояти Дашогуз|Дашогуз]] 
|Ташауз, Дошховуз
|1924
|-
|Достлук
|Dostluk
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|
|2016
|-
|Дянев
|Dänew
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|Дейнау, Галкыныш
|2016
|-
|[[Ёлётен]]
|Ýolöten
|37705
|[[Вилояти Марв |Марв]]  
|Иолотань, Елетен, Елотен
|1939
|-
|[[Кака (Туркманистон)|Кака]]
|Kaka
|19925
|[[Вилояти Аҳал|Аҳал]] 
|Каахк, Каахка
|2016
|-
|Қаробогаз
|Garabogaz
|
|[[Вилояти Балкан|Балкан]] 
|Бекдаш
|2002
|-
|[[Керки|Керки]]
|Kerki
|38350
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|Атамурат
|1925
|-
|[[Кӯҳнаурганҷ]]
|Köneürgenç
|34677
|[[Вилояти Дашогуз|Дашогуз]]
|Ургенч, Куня-Ургенч
|1984
|-
|Койтендаг
|Köýtendag
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|Чаршанга
|2016
|-
|[[Маъданли (Туркманистон)|Маъданли]]
|Magdanly
|64845
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|Гаурдак
|1990
|-
|[[Махтумқулӣ (Туркманистон)|Махтумқулӣ]]
|Magtymguly
|
|[[Вилояти Балкан|Балкан]]
|Кара-Кала
|2016
|-
|[[Мари]]
|Mary
|208682
|[[Вилояти Марв |Марв]] 
|Мерв
|1884
|-
|[[Мурғоб (Туркманистон)|Мурғоб]]
|Murgap
|
|[[Вилояти Марв |Марв]] 
|Сталинск, Мургаб
|2016
|-
|Ниёзов
|Nyýazow
|?
|[[Вилояти Дашогуз|Дашогуз]]
|Тэзебазар
|2016
|-
|Сакар
|Sakar
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|
|2016
|-
|Сакарчага
|Sakarçäge
|
|[[Вилояти Марв |Марв]] 
|Сакар-Чага
|2016
|-
|[[Шаҳр ба номи Сафармурод Туркманбошӣ]]
|Saparmyrat Türkmenbaşy ad.
|?
|[[Вилояти Дашогуз|Дашогуз]]
|Октябрск
|2016
|-
|[[Саят|Саят]]
|Saýat
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|
|2016
|-
|[[Сайдӣ]]
|Seýdi
|20491
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|Нефтезаводск
|1990
|-
|[[Сардор (Туркманистон)|Сардор]]
|Serdar
|89582
|[[Вилояти Балкан|Балкан]] 
|Қизил-Арват, Гизиларбат
|1935
|-
|[[Сарҳадобод]]
|Serhetabat
|14940
|[[Вилояти Марв|Марв]] 
|Кушка, Гушгы
|1967
|-
|Теҷен
|Tejen
|77024
|[[Вилояти Аҳал|Аҳал]]  
|Теҷен
|1925
|-
|Туркман-Қалъа
|Türkmengala
|
|[[Вилояти Марв |Марв]] 
|Туркмен-Қалъа
|2016
|-
|[[Туркманобод]]
|Türkmenabat
|408906
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|Чорҷӯй, Ленинск-Туркменский, Чорҷӯй, Туркменобод
|1886
|-
|[[Туркманбошӣ]] 
|Türkmenbaşy
|70962
|[[Вилояти Балкан|Балкан]] 
|Туркменбаши, Красноводск
|1869
|-
|Фарап
|Farap
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|Фараб
|2016
|-
|[[Хазар (Туркманистон)|Хазар]]
|Hazar
|28095
|[[Вилояти Балкан|Балкан]] 
|Челекен
|1956
|-
|Халач
|Halaç
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|
|2016
|-
|Хоҷамбаз
|Hojambaz
|
|[[Вилояти Лебап|Лебап]]
|Ходжамбас
|2016
|-
|Шодлик
|Şatlyk
|
|[[Вилояти Марв|Марв]] 
|
|?
|-
|Эсенгули
|Esenguly
|
|[[Вилояти Балкан|Балкан]] 
|Хасан-Кули
|2016
|-
|Этрек
|Etrek
|
|[[Вилояти Балкан|Балкан]]  
|Кизил-Атрек, Газилетрек
|2016
|}

== Шаҳрҳои собиқ ==
Шаҳри Ободон (собиқ Безмеин, Бузмеин) соли 2013 ба шаҳри Ашқобод дохил шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=4117|title=Ашхабад прирос новыми территориями|deadlink=yes|accessdate=2013-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180901215802/http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=4117|archivedate=2018-09-01}}&lt;/ref&gt; .
== Шаҳрҳои собиқ ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Turkmenbashi3.jpg|Туркманбошӣ
Акс:Turkmenabat Airport.jpg|Фурудгоҳ дар Туркманобод
Акс:Turkmenbashi2.jpg|Туркманбошӣ шаҳри бандарӣ аст.
Акс:Tekinka-mary-01.jpg| Марям.
&lt;/gallery&gt;

== Нигаред ==
* Шаҳракҳои Туркманистон

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>p7qbtrnxi5nuywyce1vmu4kb9yeyony</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тото Кутуну</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288503</id>
    <revision>
      <id>1479973</id>
      <parentid>1323982</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IvanScrooge98</username>
        <id>14120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1479973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="jtgfd5664l9st2kcs0zxye7qovd2ptg" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
}}

'''Салваторе Коутинио''' (итолиёӣ: ''Toto Cutugno'') ([[7 июли]] соли [[1943]] дар [[Фосдиново]] – [[22 август]] соли [[2023]] дар [[Милано]]) — сароянда, суруднавис ва нависандаи итолиёӣ. Баъдтар, бо номи Туту Коутиньо, ӯ дар соҳаи сурудхонӣ кор мекунад. Худи ӯ дар мусоҳибаҳо гуфтааст, ки &quot;Туту&quot; ин номест, ки модараш ӯро дар кӯдакӣ истифода мебурд. Вай суруди &quot;Le Mamme&quot; -ро пас аз марги модараш навишт ва иҷро кард ва ин асарро ба модараш бахшид. Суруд дар ҷашнвораи мусиқии [[Сан-Ремо]] дар соли [[1989]] мақоми дуввумро касб кард.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Ҳамсари Карл Кутуну (аз соли 1971). 

== Маҷмӯи сурудҳои сароянда ==
* 1976 — ''Volo AZ 504''
* 1979 — ''Voglio l`anima''
* 1980 — ''Innamorata, innamorato, innamorati''
* 1980 &lt;span&gt;— ''Solo noi'' &lt;/span&gt;
* 1981 — ''La mia musica''
* 1983 — ''L`italiano''
* 1985 — ''Per amore o per gioco''
* 1986 — ''Azzurra malinconia'' — ''Italia''
* 1987 — ''Mediterraneo''
* 1990 — ''Insieme 1992''
* 1991 — ''Non e` facile essere uomini''
* 1993 — ''Toto Cutugno 93''
* 1995 — ''Voglio andare a vivere in campagna''
* 1997 — ''Canzoni nascoste''
* 2002 — ''Il treno va''
* 2005 — ''Cantando''
* 2005 — ''Come noi nessuno al mondo''
* 2008 — ''Un falco chiuso in gabbia''
* 2010 — ''I miei Sanremo''

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.totocutugno.com Официальный сайт]{{ref-it}}
*[https://www.allmusic.com/artist/p141620/songs AllMusic]

* {{мақола
 |муаллиф        = [[Быков, Дмитрий Львович|Дмитрий Быков]]
 |сарлавҳа     = «Как я брал интервью у Тото Кутуньо»
 |оригинал      = 
 |пайванд        = http://text.newlookmedia.ru/?p=5826
 |автор издания = 
 |нашр       = «[[Музыкальная правда]]»
 |намуд           = газета
 |место         = Москва
 |сол          = 2005
 |том           = 
 |рақам        = 21
 |саҳифа    = 02
}}

[[Гурӯҳ:Поп-музыкантҳои Италия]]
[[Гурӯҳ:Ғолибони «Евровидения»]]</text>
      <sha1>jtgfd5664l9st2kcs0zxye7qovd2ptg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479974</id>
      <parentid>1479973</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IvanScrooge98</username>
        <id>14120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1479974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2610" sha1="pwhbmwxa58z37931h8di7w8887jghh9" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
}}

'''Салваторе Коутинио''' (итолиёӣ: ''Toto Cutugno'') ([[7 июли]] соли [[1943]] дар [[Фосдиново]] – [[22 август]] соли [[2023]] дар [[Милан]]) — сароянда, суруднавис ва нависандаи итолиёӣ. Баъдтар, бо номи Туту Коутиньо, ӯ дар соҳаи сурудхонӣ кор мекунад. Худи ӯ дар мусоҳибаҳо гуфтааст, ки &quot;Туту&quot; ин номест, ки модараш ӯро дар кӯдакӣ истифода мебурд. Вай суруди &quot;Le Mamme&quot; -ро пас аз марги модараш навишт ва иҷро кард ва ин асарро ба модараш бахшид. Суруд дар ҷашнвораи мусиқии [[Сан-Ремо]] дар соли [[1989]] мақоми дуввумро касб кард.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Ҳамсари Карл Кутуну (аз соли 1971). 

== Маҷмӯи сурудҳои сароянда ==
* 1976 — ''Volo AZ 504''
* 1979 — ''Voglio l`anima''
* 1980 — ''Innamorata, innamorato, innamorati''
* 1980 &lt;span&gt;— ''Solo noi'' &lt;/span&gt;
* 1981 — ''La mia musica''
* 1983 — ''L`italiano''
* 1985 — ''Per amore o per gioco''
* 1986 — ''Azzurra malinconia'' — ''Italia''
* 1987 — ''Mediterraneo''
* 1990 — ''Insieme 1992''
* 1991 — ''Non e` facile essere uomini''
* 1993 — ''Toto Cutugno 93''
* 1995 — ''Voglio andare a vivere in campagna''
* 1997 — ''Canzoni nascoste''
* 2002 — ''Il treno va''
* 2005 — ''Cantando''
* 2005 — ''Come noi nessuno al mondo''
* 2008 — ''Un falco chiuso in gabbia''
* 2010 — ''I miei Sanremo''

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.totocutugno.com Официальный сайт]{{ref-it}}
*[https://www.allmusic.com/artist/p141620/songs AllMusic]

* {{мақола
 |муаллиф        = [[Быков, Дмитрий Львович|Дмитрий Быков]]
 |сарлавҳа     = «Как я брал интервью у Тото Кутуньо»
 |оригинал      = 
 |пайванд        = http://text.newlookmedia.ru/?p=5826
 |автор издания = 
 |нашр       = «[[Музыкальная правда]]»
 |намуд           = газета
 |место         = Москва
 |сол          = 2005
 |том           = 
 |рақам        = 21
 |саҳифа    = 02
}}

[[Гурӯҳ:Поп-музыкантҳои Италия]]
[[Гурӯҳ:Ғолибони «Евровидения»]]</text>
      <sha1>pwhbmwxa58z37931h8di7w8887jghh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қурбонсултон-Эҷе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288795</id>
    <revision>
      <id>1479945</id>
      <parentid>1285795</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T00:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4521" sha1="oqp5r2kw8rnf433e53ny3q4sb3bg72i" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Қурбонсултон-Эҷе
| номи аслӣ = {{lang-tk|Gurbansoltan eje}}
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 41
| lon_deg = 59
| lat_min = 53
| lat_dir = N
| lon_min = 38
| lon_dir = E
| аҳолӣ = 27 455
| соли барӯйхатгирӣ = 2010
| ҳайати миллӣ = туркманҳо
| ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
| этнохороним = 
| DST = 
| коди телефон = +993 
| нишонаҳои почта = 
| сайт = 
}}
'''Қурбонсултон-Эҷе''' (туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Gurbansoltan eje&lt;/span&gt; - Қурбонсултон''-модар)'' — шаҳр дар этрапи (ноҳия) ҳамном, дар [[Вилояти Дашогуз|[[вилояти Дашогуз]]и  [[Туркманистон]].

== Таърих ==
Аввал [[Шаҳрак|шаҳраки]] '''Иляли''' маркази маъмурии ноҳияи Илялии вилояти Ташаузи  ҶШС Туркманистон буд . Дар солҳои 1990-ум, номи он ба '''Йиланли''' иваз карда шуд ва мақоми шаҳрро гирифт. Соли [[Соли 2004|2004]] ба шарафи модари [[Сафармурод Ниёзов|Сапармурод Ниёзов]] '''Қурбонсултон-Эҷе''' ( туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Gurbansoltan eje&lt;/span&gt; - Қурбонсултон''-модар)'' номгузорӣ шуд.

Дар моҳи июни [[Соли 2016|соли 2016, бо]] қарори Маҷлиси Туркманистон, бо номи Қурбонсултон-Эҷе ҳамчун шаҳр дар этрап тасниф карда шуд. Ҳамзамон, деҳаи Хазарасп генгешлики Олтин топрак, деҳаҳои Гарамерген, Демечи генгешлики ба номи Нурмуҳаммад Андалип &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata |title=Об административно-территориальных вопросах Дашогузского велаята |accessdate=2021-04-23 |archivedate=2019-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711084730/http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00 |title=Постановление Меджлиса Туркменистана |accessdate=2021-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629140851/http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00 |archivedate=2016-06-29 }}&lt;/ref&gt; ба шаҳр дохил карда шуданд.

== Ҷуғрофия ==
Шаҳр,  25 км дар ғарби [[Дашогуз]] (собиқ Ташауз), ки бо он як роҳ пайваст ҷойгир шудааст. Дар канали Шавот дар шимоли Туркманистон воқеъ аст.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии шаҳри Қурбонсултон-Эҷе 27 455 нафарро ( [[Соли 2010|2010]] )   ташкил медод &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{Cite web|url=http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-211&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500|title=World Gazetteer.//population-statistics.com|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;&quot;
|-bgcolor=&quot;#AAAAFF&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em&quot;| Аҳолии шаҳри Қурбонсултон-Эҷе
|-bgcolor=&quot;#eeeeff&quot;
! Сол !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 2010
|-bgcolor=&quot;#f7f9ff&quot;
| align=center| {{formatnum:'''Аҳолӣ'''}}
| align=center| 5308
| align=center| 8922
| align=center|12 206
| align=center|16 936
| align=center|27 455
|}

== Иқтисод ==
Дар шаҳр як корхонаи пахтатозакунӣ мавҷуд аст  .

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>oqp5r2kw8rnf433e53ny3q4sb3bg72i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саёд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289092</id>
    <revision>
      <id>1479923</id>
      <parentid>1295579</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T16:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="k0kzzwok1zwv9e9tywnkfdjazb47r1e" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Саят
| номи аслӣ = {{lang-tk|Saýat}}
| тасвир = 
| кишвар = Туркманистон
|lat_deg= 38
|lon_deg= 63
| lat_min = 46
|lat_dir = 
|lon_min= 52
|lon_sec= 52
 |lon_dir = 
|CoordAddon              = type:city(20100)_region:TM
| аҳолӣ = 20 491
| соли барӯйхатгирӣ = 2009
| ҳайати миллӣ = туркманҳо
| ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
| этнохороним = 
| DST = &lt;!-- нет--&gt;
| коди телефон = +993 247
}}
'''Саёд''' ({{lang-tk|Saýat}}) — шаҳр дар вилояти [[Вилояти Лебап|Лебап]] дар шарқи [[Туркманистон]]. Аҳолӣ — 20 491 нафар (2009)
== Ҷуғрофия ==
Дар соҳили чапи [[Амударё | Амударё]], дар 47 км ҷанубу шарқии [[Туркманобод]] ҷойгир шудааст. Роҳи автомобилгарди [[Туркманобод]]—[[Керки (шаҳр) |Керки]] аз Саёд мегузарад. 
== Таърих ==
Дар давраи шӯравӣ, он [[шаҳрак | шаҳрак]], маркази этрапи Саят вилояти Чорҷӯйи [[ҶШС Туркманистон]]. Як заводи дар шаҳрак пахтатозакунӣ кор мекард. Аз соли 1939 мақоми шаҳраки навъи шаҳриро гирифтааст. Аз соли 2016 — шаҳр аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.parahat.info/edict/2016-07-08-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-lebapskogo-velayata |title=Постановление Меджлиса Туркменистана «Об административно-территориальных вопросах Лебапского велаята» |accessdate=2021-05-05 |archivedate=2017-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924230727/http://www.parahat.info/edict/2016-07-08-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-lebapskogo-velayata }}&lt;/ref&gt;.

== Аҳолӣ ==
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;&quot;
|-bgcolor=&quot;#AAAAFF&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em&quot;| Таъғири ҳайати аҳолӣ
|-bgcolor=&quot;#eeeeff&quot;
! Сол !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 2009
|-bgcolor=&quot;#f7f9ff&quot;
| align=center| {{formatnum:'''Аҳолӣ (наф.)'''}}
| align=center| 3 520
| align=center| 6 524
| align=center| 8 147
| align=center| 10 244
| align=center| 16 731
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>k0kzzwok1zwv9e9tywnkfdjazb47r1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оқтеппа (Туркманистон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289093</id>
    <revision>
      <id>1479908</id>
      <parentid>1296771</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3616" sha1="c9dm6cm442sdhn5znoa5mb4wvsjy9yn" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Оқтеппа
| номи аслӣ = {{lang-tk|Akdepe}}
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 42
| lon_deg = 59
| lat_min = 3
| lat_sec = 00
| lat_dir = 
| lon_min = 24
| lon_sec = 00
| lon_dir = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}} '''Оқтеппа''' ( туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Akdepe)&lt;/span&gt; - шаҳр, маркази маъмурии  этрапи Оқтеппа,  [[Вилояти Дашогуз|вилояти Дашогузи]] [[Туркманистон]] аст .

Аҳолӣ - 15 580 нафар (2009).

== Таърих ==
Номҳои қаблӣ - Оқ-теппа, то соли 1993 - Ленинск &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rosreestr.ru/upload/Doc/19-upr/%D0%91%D1%8E%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2-%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%A1%D0%9D%D0%93%202019.rar|title=Электронный бюллетень «Изменения географических названий государств-участников СНГ (обновленный по состоянию на 2019 г.)»|author=|website=|date=|publisher=|lang=|accessdate=2021-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326074716/https://rosreestr.ru/upload/Doc/19-upr/%25D0%2591%25D1%258E%25D0%25BB%25D0%25BB%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25BD%25D1%258C%2520%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2583%25D0%25B4%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B2-%25D1%2583%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B2%2520%25D0%25A1%25D0%259D%25D0%2593%25202019.rar|archivedate=2020-03-26}}&lt;/ref&gt; . Дар моҳи июни соли 2016, бо қарори Маҷлиси Туркманистон, шаҳраки Оқтеппа аз этрапи Оқтеппа ҳамчун шаҳр дар этрап тасниф карда шуд. Ҳамзамон, деҳаҳои Ғазакяп, Достлук, Тезоба генгешлики Тезобаи трапи Оқтеппа ба шаҳр дохил карда шуданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata|title=Об административно-территориальных вопросах Дашогузского велаята|author=|website=www.parahat.info|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2020-06-24|archivedate=2019-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711084730/http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00|title=Постановление Меджлиса Туркменистана|author=|website=tdh.gov.tm|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-06-24}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .

== Ҷуғрофия ==
Дар канали Шавот, дар масофаи 15 км аз истгоҳи роҳи оҳани Болдумсаз дар хатти [[Урганҷ|Ургенч]] - Бейнеу ҷойгир аст .
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]</text>
      <sha1>c9dm6cm442sdhn5znoa5mb4wvsjy9yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фороб (Туркманистон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289322</id>
    <revision>
      <id>1479933</id>
      <parentid>1254927</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T20:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="3uwgjuuazp712r0ilzh7axihhdv9mve" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Фороб
| номи аслӣ = {{lang-tk|Farap}}
| тасвир = Prokudin-GorkiTurkmenistanyTrainStation.jpg
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 39
| lon_deg = 63
| lat_min = 10
| lat_dir = 
| lon_min = 36
| lon_sec = 20
| lon_dir = 
| CoordAddon = type:city(600100)_region:TM
| этнохороним = 
| DST = &lt;!-- нет--&gt;
| сайт = 
}}
'''Фороб''' (туркм. ''Farap,'' собиқ Фарап) — шаҳрест дар [[Вилояти Лебап|ваилояти Лебапи]] [[Туркманистон]]. Аҳолӣ 16 731 нафар (2009).

== Таърих ==
[[Акс:Gorskii_20144u.jpg|мини| Истгоҳи Фароб дар аввали асри XX  Акси С.М.Прокудин-Горский, 1911]]
[[Акс:Farab.JPG|мини| Нуқтаи сарҳад]]
Шаҳраки Фороб маркази [[ноҳияи Фороб]]и  [[вилояти Чорҷӯй]]и [[ҶШС Туркманистон]], [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] буд. Аз соли 2016 инҷониб мақоми шаҳр дорад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.parahat.info/edict/2016-07-08-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-lebapskogo-velayata |title=ПОСТАНОВЛЕНИЕ Меджлиса Туркменистана «Об административно-территориальных вопросах Лебапского велаята» |accessdate=2021-05-11 |archivedate=2017-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924230727/http://www.parahat.info/edict/2016-07-08-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-lebapskogo-velayata }}&lt;/ref&gt;.

== Ҷуғрофия ==
Он дар 8 км шимолу ғарби [[Туркманобод]] дар соҳили рости [[Омударё|Амударё]] ва 474 км дуртар аз [[Ашқобод]] ҷойгир аст. Истгоҳи роҳи оҳан дар хатти [[Туркманобод]] — Фороб.

== Аҳолӣ ==
Аҳолӣ 16 731 нафар (2009).
{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;  font-size: 95%;&quot; style=&quot;border: 1em solid white&quot;)
|-
|'''Сол'''
|'''1979'''
|'''1989'''
|'''2009'''
|-
|'''Аҳолӣ'''
|6 486 
|8 524 
|16 731 
|}

== Нигаред низ ==

* [http://wikimapia.org/1891662/ru/%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D0%BB-%D0%BF%D0%BE%D1%81-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1 Акси истгоҳ дар Фарап]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}
[[Гурӯҳ:Вилояти Лебап]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>3uwgjuuazp712r0ilzh7axihhdv9mve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наҷд ва Ҳаса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291207</id>
    <revision>
      <id>1479978</id>
      <parentid>1284527</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4596" sha1="nelcybszwmvw5qfzl8m61wfcw6uxogq" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ|гимн=|s1=Султонати Наҷд|s4=|flag_s3=|s3=|flag_s2=|s2=|flag_s1=Flag of Nejd (1921).svg|flag_p4=|p1=Ҷебел-Шаммар|p4=|flag_p3=|p3=|flag_p2=|p2=|flag_p1=Flag of the Emirate of Ha'il.svg|flag_s4=}}
'''Аморати Наҷд ва Ҳаса''' ё '''Давлати сеюми Саудӣ''' — давлатест, ки дар нимҷазираи Араб дар чоряки аввали асри 20 вуҷуд дошт.

Дар солҳои 1890-ум, [[Иморати Наҷд|Иморати Наҷд]] пош хӯрд ва қисми зиёди заминҳои он таҳти назорати Иморати [[Ҷебели Шаммар]] қарор гирифтанд.

Соли 1902 Абдулазиз, аз насли ҳокимони Арабистони Саудӣ барои кумак дар ташкили ҳамла ба Ҷебел Шаммар ба амири Кувайт муроҷиат кард. Азбаски амир бо Рашидиён, ки дар Ҷебел Шаммар ҳукмронӣ мекарданд, мухолифат дошт, ӯ Абдулазизро аз мардум ва силоҳ таъмин кард. Дар натиҷаи як ҳамлаи ҷасуронаи Абдулазиз бо теъдоди ками одамон тавонист шаҳри аҷдодии Саудия — Риёзро забт кунад ва ӯ худро амири нави давлати Саудӣ эълон кард.

Солҳои минбаъда муборизаи байни саудиҳо ва рашидиёнро нишон доданд , ки дар натиҷа минтақаи Ал-Қосим таҳти назорати Абдулазиз қарор гирифт. Дар соли 1913 аз заъфи нерӯҳои усмонӣ дар минтақа истифода бурда, Ал Ҳаса ва Ал Катифро забт кард.

Дар давоми Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ, бритониёиҳо тавассути агенти худ Уилям Шекспир бо Абдулазиз тамос гирифтанд, ки ба шарофати он Шартномаи Дарин дар соли 1915 ба имзо расид, ки тибқи он Абдул-Азиз қавл додааст, ки ба давлатҳои таҳти ҳимояи Бритониё дар соҳилҳо халиҷи Форс ҳамла накунад, аммо дар иваз ба ӯ протекторати Бритониёро кафолат доданд. Аз сабаби он, ки душманони кӯҳнаи Абдулазиз — рашидиён шарикони содиқи империяи Усмонӣ буданд, Абдулазиз имконият пайдо кард, ки бо пули англисӣ бо онҳо ҷанг кунад.

Аммо, дар замони ҷанг, Бритониё на танҳо бо Абдулазиз музокира кард ва пас аз ҷанг дар сарзаминҳои арабии империяи собиқи усмонӣ, [[Подшоҳии Ҳиҷоз]] низ ба вуҷуд омад, ки ҳокими он Ҳусейн ибни Алӣ даъво дошт, ки арабҳоро дар зери парчами худ муттаҳид кунад. Дар соли 1919 ӯ сарбозони худро ба манотиқи наздисарҳадии Наҷд интиқол дод, вале мағлуб шуд. Бритониёи Кабир мӯътадил сохтани шӯҳратпарастии шарики худ Ҳусейнро муфид меҳисобид, аммо ба шикасти ӯ роҳ надод.

Дар соли 1921 Абдулазиз ниҳоят Иморати [[Ҷебели Шаммар]]ро мағлуб кард ва заминҳои онро зам кард ва худро [[Султонати Наҷд|султони Наҷд]] эълон кард.
== Нигаред низ ==
* [[Иморати Асир]]
* [[Султонии Наҷд]]

== Манбаъ ==
* «История Востока» в 6 томах. Т. V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — М.: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018102-1
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Кишварҳо ва қаламравҳои арабизабон]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо дар таърихи Арабистони Саудӣ]]</text>
      <sha1>nelcybszwmvw5qfzl8m61wfcw6uxogq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷебел Шаммар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291208</id>
    <revision>
      <id>1479975</id>
      <parentid>1255045</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1479975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4907" sha1="htupbv4o00nbp2j41ca4c1ep37j72e1" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ|s1=Султонати Наҷд|flag_s1=Flag of Nejd (1921).svg}}
'''Аморати Ҷебел Шаммар''' — давлат-аморат, ки аз [[Соли 1830|1830]] то [[Соли 1921|1921]] дар нимҷазираи Араб вуҷуд дошт. Пойтахт — шаҳри Ҳайл.

Пас аз с. 1818 мисриҳо [[Аморати Диръия]]&lt;nowiki/&gt;и саудиҳоро шикаст доданд. Дар аморати Ҷебел Шаммар, ки вобастаи Саудӣ буд, мубориза барои қудрат байни авлодҳои Ал-Алӣ ва Ал-Рашид оғоз ёфт.

Дар [[соли 1835]] бародарон Абдуллоҳ ва Убайд аз қабилаи Ал-Рашид дар Ҷебел Шаммар қудратро ба даст гирифтанд ва амир Солеҳ ибни Абдулмуҳсинро куштанд. Ҳамзамон, бародарон худро вассали амири Саудӣ Файсали I эътироф карданд, ки ба онҳо дар мубориза барои қудрат кумак кардааст.

Давраи ҳукмронии Амир Муҳаммад I (1872-1897) давраи авҷи Ҷебел Шаммар ва замони бузургтарин қудрати авлоди Рашид буд. Дар моҳи январи [[соли 1891]] Муҳаммад I Риёзро забт кард , ки дар он ҷо Абдурраҳмон ибни Файсал ал Сауд бар зидди ӯ исён бардошт. Пас аз он, Муҳаммад ал-Рашид худро ҳамчун ҳокими бешубҳа дар Арабистони Марказӣ муаррифӣ кард.

Пас аз вафоти Муҳаммади I дар соли 1897, таназзули давлати Рашидиён оғоз ёфт. Соли [[Соли 1902|1902]] шоҳзодаи саудӣ Абдулазиз Риёзро ишғол кард ва давлати [[Ваҳҳобиён|Ваҳҳобиро]] барқарор кард. [[Ҷанги Саудӣ-Рашид|Муборизаи тӯлонӣ барои ҳукмронӣ дар Арабистон]] байни саудиҳо ва рашидиён оғоз ёфт. Дар моҳи апрели [[соли 1906]] мир Абдулазиз ар-Рашид дар Қосим пурра мағлуб шуд ва дар ҷанг ҷон дод. Амири нав писари калонии ӯ Митоби II ибни Абдулазиз буд, ки бо саудиҳо сулҳ баста, ҳама ғалабаҳои онҳоро дар ҷануби Қосим эътироф карда буд.

Дар [[Ҷанги ҷаҳонии якум|Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ]] давлат дар паҳлӯи [[Ваколатҳои марказӣ|қудратҳои марказӣ]] буд.

== Рӯйхати амирони Ҷебел Шаммар ==

* Солеҳ ибни Абдулмуҳсин Ал-Алӣ ([[Соли 1818|1818]]—[[Соли 1835|1835]])
* Абдуллоҳ ибни Алӣ ал-Рашид ([[Соли 1835|1835]]—[[Соли 1837|1837]], [[Соли 1837|1837]]—[[Соли 1847|1847]])
* Исо ибни Убайдуллоҳ Алӣ ([[Соли 1837|1837]]—[[Соли 1837|1837]])
* Талал ибн Абдуллоҳ ал-Рашид ([[Соли 1847|1847]]—[[Соли 1868|1868]])
* Митаб ибн Абдуллоҳ ал-Рашид ([[Соли 1868|1868]])
* Бандар ибн Талал ал-Рашид ([[Соли 1868|1868]]—[[Соли 1872|1872]])
* Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Рашид ([[Соли 1872|1872]]—[[Соли 1897|1897]])
* Абдулазиз ибн Митоб ал—Рашид ([[Соли 1897|1897]]—[[Соли 1906|1906]])
* Митаб ибни Абдулазиз Ал-Рашид ([[Соли 1906|1906]])
* Султон ибни Ҳамуд ибни Митоб Ал-Рашид ([[Соли 1906|1906]]—[[Соли 1908|1908]])
* Сауд ибни Ҳамуд ибни Митаб Ал-Рашид ([[Соли 1908|1908]]—[[Соли 1909|1909]])
* Сауд ибни Абдулазиз Ал-Рашид ([[Соли 1909|1909]]—[[Соли 1920|1920]])
* Абдуллоҳ ибни Митоб ибни Абдулазиз Ал-Рашид ([[Соли 1920|1920]]—[[Соли 1921|1921]])
* Муҳаммад ибн Талал ибн Митаб ал-Рашид ([[Соли 1921|1921]]—[[Соли 1954|1954]])

== Адабиёт ==

* ''Васильев А. М.'' История Саудовской Аравии от середины XVIII века до конца XX века. — {{М.}}, 1994.
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо дар таърихи Арабистони Саудӣ]]</text>
      <sha1>htupbv4o00nbp2j41ca4c1ep37j72e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Диръия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291210</id>
    <revision>
      <id>1479903</id>
      <parentid>1284538</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6585" sha1="ji3t3wvqw1rjwm3jif5b7n2mmn461d0" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ|гимн=|s1=Иёлати Миср|flag_s1=Flag of Egypt (1844-1867).svg|image_s1=|p1=Шарифати Макка|flag_p1=|p2=Султонати Лаҳаҷ|flag_p2=Flag of the Sultanate of Lahej.svg|p3=Ад-Диръия}}
'''Аморати Диръия''' ({{Lang-ar|إمارة الدرعية}}) — аввалин давлати [[Саудӣ]], ки соли 1744 аз ҷониби Муҳаммад ибни Абдулваҳҳоб ва Муҳаммад ибни Сауд таъсис ёфтааст.

== Таърих ==
Дар нимаи аввали асри 18 воизи мусулмон Муҳаммад ибни Абдулваҳҳоб дар қаламрави нимҷазираи Араб амал мекард. Бо дастгирии [[амир]]и Айяно Усмон ибни Ҳаммад ӯ ва тарафдоронаш ба нобуд кардани ҷойҳои гуногуни &quot;муқаддас&quot; шурӯъ карданд. Ин ба он оварда расонд, ки мақомот Ибни Абдулваҳҳобро аз Айяно ихроҷ карданд ва соли 1744 ӯ дар Ад-Диръия маскан гирифт. Бо амири маҳаллӣ Муҳаммад ибни ал-Сауд робитаи наздик барқарор карда, ӯ ва пайравонаш ба воҳаҳои наздик сафар карданро сар карданд. Мавъизаҳои Ибни Абдулваҳҳоб ҳамчун асоси идеологии ҳаракати арабҳо бар зидди ҳукмронии [[Имперотурии Усмонӣ|Имперотурии Усмонӣ]] буданд{{Sfn|Али-заде|2007}}.

Соли 1765 Муҳаммад ибни Сауд вафот кард ва ба ҷои ӯ Абдулазиз таъйин шуд. Абдулазиз на танҳо вориси тахт, балки [[имом]]и ваҳҳобиёни мусалмон буда, тавонист Аморати Диръияро ба як давлати қавӣ табдил диҳад. Дар соли 1773 [[Риёз]]&lt;nowiki/&gt;ро забт карда, саудиён тамоми маркази Наҷдро мутеъ карданд {{Sfn|Али-заде|2007}}.

То замони даргузашти Муҳаммад ибни Абдулваҳҳоб дар соли 1792, Аморати Диръия нуфузи худро ба Арабистони Шарқӣ паҳн кард. Дар қаламравҳои ишғолшуда ваҳҳобиён зиёратгоҳҳои мухталиферо, ки аҳолӣ, аз ҷумла шиъаҳо эҳтиром мекарданд, шикастанд. Ин давра инчунин муқовимати дириъён ва шарифони Макка дар Арабистони Ғарбиро дар бар мегирад 

Ҳукуматдорони [[Имперотурии Усмонӣ|Имперотурии Усмонӣ]] аз рушди муваффақияти саудиён тарсида, алайҳи онҳо нерӯҳои низомӣ фиристоданд. Аммо, нерӯҳои нокоми Усмонӣ маҷбур шуданд, ки ақибнишинӣ кунанд. Бо истифода аз он, ки [[Имперотурии Усмонӣ|Имперотурии Усмонӣ]] суст гардид, ва он метавонад вазъиятро дар вилоятҳои худ назорат натавонад кунал, диръиҳо забти [[Ироқ]] карданд, ва дар с. 1802 муқаддасоти шиъаҳоро дар Карбала шикастанд. Соли дигар саудиҳо [[Макка]]ро гирифтанд, аммо натавонистанд [[Ҷидда]] ва [[Мадина]]ро бигиранд. Дар ҳамон сол амири даръӣ Абдулазиз дар натиҷаи як тавтеа фавтид ва ба ҷои ӯ писараш Сауд омад, ки соли 1805 [[Мадина]] ва қариб тамоми Ҳиҷозро забт намуд {{Sfn|Али-заде|2007}}.

Аз соли 1805 то 1810, саудиҳо ҳамла ба Ироқ ва Сурияро идома доданд. Аммо то соли 1811 ба онҳо Муҳаммад Алӣ, вассали мисри Султони Усмонӣ Маҳмуди II мухолифат мекард. Артиши Муҳаммад Алӣ бо сарварии Тусун соли 1813 Ҳиҷозро аз диръиҳо баргардонд. Шӯрише, ки дар Уммон оғоз шуд, ваҳҳобиёнро маҷбур сохт, ки аз ин минтақа ақиб раванд {{Sfn|Али-заде|2007}}.

Сауд дар соли 1814 вафот кард. Ба ҷои ӯ писараш Абдуллоҳ ибни Сауд омад. Дар ин лаҳза, саудиҳо назорати Ҳиҷоз, Уммон, [[Баҳрайн]] ва қисматҳои Тихамаро аз даст доданд. Дар соли 1817 яке аз паси дигаре шикаст хӯрда, саудиҳо назорати марказии Наҷдро аз даст доданд ва соли дигар, охирин қалъаи саудиён, шаҳри Ад-Диръия, фурӯ рехт. Бисёре аз саудиён кушта шуданд ва Ад-Диръия ба хок яксон карда шуд. Амир Абдуллоҳ ибни Сауд ба [[Истанбул]] фиристода шуд ва дар он ҷо сари ӯро буриданд.

Бо вуҷуди ин, аллакай дар соли 1821, як хеши амири қатлшудаи Туркӣ ибни Абдуллоҳ бар зидди усмонӣ исён бардошта, шаҳри [[Риёз]]ро пойтахти нав интихоб кард. Соли 1824 [[Иморати Наҷд|Давлати дуюми Саудӣ]] таъсис дода шуд {{Sfn|Али-заде|2007}}.

== Манбаъ ==
* Али-заде А. А. Ваххабиты // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 190. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-98443-025-8&lt;/nowiki&gt;. (CC BY-SA 3.0)
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Кишварҳо ва қаламравҳои арабизабон]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо дар таърихи Арабистони Саудӣ]]
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>ji3t3wvqw1rjwm3jif5b7n2mmn461d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Асир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295332</id>
    <revision>
      <id>1479981</id>
      <parentid>1284542</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9039" sha1="7z51il9qlskzp091cwd3j32d7alse9a" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}
{{Давлати таърихӣ|гимн=|flag_s2=Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg|п6=|п5=|п4=|п3=|п2=|п1=|image_s4=|flag_s4=|s4=|image_s3=|flag_s3=|s3=|image_s2=|s2=Подшоҳии мутаваккилии Яман|p1=Вилояти Яман|image_s1=|flag_s1=Saudi Arabia Flag Variant (1932).svg|s1=Арабистони Саудӣ|image_p4=|flag_p4=|p4=|image_p3=|flag_p3=|p3=|image_p2=|flag_p2=|p2=|image_p1=|flag_p1=Ottoman flag alternative 2.svg|п7=}}
 

'''Аморати (идрисии) Асир''' (''Асири Поён'') — давлатест, ки дар солҳои 1910-1934 дар ҳудуди музофоти ҳозираи Асири [[Арабистони Саудӣ]], инчунин як қатор минтақаҳои дигар вуҷуд дошт. Пойтахти аморат шаҳри Сабо буд.

== Ҷойгиршавӣ ==
Аморат қаламрави музофотҳои ҳозираи [[Арабистони Саудӣ]] — Асир ва Ҷиззон, инчунин қисми ҷанубии [[Макка]] ва минтақаи Худайдаи [[Яман|Ямани]] ҳозираро фаро мегирифт.

Аморати Асир дар соли 1906 аз ҷониби Муҳаммад ибни Алӣ ал-Идрисӣ, аз авлоди Аҳмад ибни Идрис дар ҳайати [[Имперотурии Усмонӣ|Имперотурии Усмонӣ]] таъсис ёфтааст. Дар ибтидои асри 20 дар вилояти Асир [[беҳокимятӣ]] хукмрон буд. Асир ба таври расмӣ як санҷаки вилояти Яман ([[Имперотурии Усмонӣ|Имперотурии Усмонӣ]]) буд, аммо дар асл танҳо шаҳрҳои бандарӣ зери назорати туркҳо буданд ва минтақаҳои дарунӣ зери ҳукмронии сарони қабилаҳо буданд. Аммо дар минтақаи соҳили баҳр, эҳсосоти зиддитуркӣ, ки бар асари муноқишаи этно-конфессионалӣ байни [[туркҳо]] ва сокинони маҳаллӣ ба вуҷуд омадааст, паҳн мешуданд. Муҳаммад ба таблиғи таълимоти бобояш шурӯъ намуда, мардумро даъват мекард, ки қатъиян мувофиқи талаботи ислом зиндагӣ кунанд. [[24 декабр]]и [[соли 1908]] ӯ худро имом эълон кард ва баъд аз он як қатор қабилаҳо ӯро пешвои рӯҳонии худ эътироф карданд.

Тирамохи [[соли 1909]] Мухаммад барои сарнагун кардани хукмронии [[Имперотурии Усмонӣ| Усмонӣ]]) қадамҳои аввалин гузошт. Пас аз он ки лашкари Идрисиён Аз-Зайдия ва Ал-Луҳаяро забт карданд ва як қисми қабилаҳои Кӯҳи Асир ба ҷониби Муҳаммад гузаштанд, [[туркҳо]] тасмим гирифтанд, ки бо Муҳаммад сулҳ банданд. Муҳаммад ва генерал Ҳасан Саидпошои усмонӣ дар Ҷиззон вохӯрданд ва сулҳнома ба имзо карданд, ки тибқи он Асир бо сарварии Муҳаммад ниммустақил эълон шуд.

Дар охири [[соли 1910]] шӯриши ал-Идрисӣ бар сари баҳси қонуни [[шариат]] бо қувваи нав авҷ гирифт. Дар моҳҳои октябр-ноябр низомиён Абҳаро дар Асири Кӯҳӣ гирифтанд. Пас аз он туркҳо маҷбур шуданд ба шарифи Макка Ҳусайн муроҷиат кунанд. Артиши [[Подшоҳии Ҳиҷоз| Ҳиҷоз]] ба Ашер ҳамла кард ва то июни соли 1911 исёнро пахш кард.

То соли 1915 ал-Идрисӣ бо маъмурияти [[Бритониё]] дар Адан алоқа барқарор кард. Дар натиҷа ҷазираи Фарасон ва қисми Тихамаи Шимолӣ ва Ал-Луҳайёро забт кард. Дере нагузашта шуриши арабҳо дар тамоми [[Осиёи Хурд]] паҳн шуд ва [[3 август]]и [[соли 1917]] Муҳаммад худро амири аморати мустақили Асир эълон кард. [[Англисҳо]] Идрисиро амир эътироф намуда, мехостанд ӯро дар муборизаи зидди Яман истифода баранд.

Дар давоми ҳукмронии худ, амири Муҳаммад мебояд мустақилияти аморати худро дар иттифоқ бо Ибни Сауди Наҷд зидди Ҳусайни Ҳиҷоз ва имом Яҳёи Яман ҳифозат мекард. Ҳардуи онҳои ин минтақаро қисми ҷудонашавандаи кишвари худ медонистанд. Дар солҳои 1919-1921, бо дастгирии [[Подшоҳии Ҳиҷоз| Ҳиҷоз]], ал-Идрисӣ Тиҳамаи Яманро забт карда, қаламрави амирро аз Абҳа дар шимол то Ҳудейда дар ҷануб васеъ кард.

Пас аз марги Муҳаммад ибни Алӣ дар Асири Поён миёни писар ва бародари амири марҳум низоъ сар шуд. Ҳокимият дар Асир ба писари Муҳаммад Алӣ гузашт, ки хеле ҷавон буд ва қудрати падарашро надошт ва аз ин рӯ қудратро дар дасти ӯ нигоҳ дошта наметавонист. Дар ибтидои соли 1926 Алиро амакаш ал-Ҳасан, ки худро сазовортар ба тахт медонист, сарнагун кард.

Илова бар ин, ҳокимони Яман ва Ҳиҷоз даъвои соҳиби Идрисиён буданд. Моҳи апрели [[соли 1925]] Имом Яҳё Ҳудайдаро ҳамроҳ кард ва як қисми аморати Идрисиёнро ишғол кард. Амир ал-Ҳасан 21 октябри соли 1926 аз азхудкунии аморат аз тарафи яманиён тарсида, бо Абдул-Азиз ибни Сауд дар бораи протекторати [[Арабистони Саудӣ]] шартнома имзо кард — амир аз сиёсати мустақили берунӣ даст кашид, вале дар корҳои дохилӣ мухториятро нигоҳ дошт. Дар айни замон [[аморат]] ҳудудҳои ҷанубии худро ба фоидаи [[Яман]] аз даст медиҳад, дар ҳоле ки [[Бритониё]] ҷазираҳои Фарасанро ишғол мекунад.

Бо вуҷуди ин, амир Ҳасан ибни Алӣ дар ниҳояти кор хостори барқарор кардани тамоми ҳуқуқҳои пештараи худ, ки бо шартномаи протекторат маҳдуд карда шуда буд, барои дастгирӣ ба шоҳи Яман ва «либералҳои [[Подшоҳии Ҳиҷоз| Ҳиҷоз]]», ки аз режими ибни Сауд норозӣ буданд, муроҷиат намуд. Шоҳ Ибни Сауд ба ҷавоби ин бошад бо дар [[соли 1934]] тамоми иморатро ҳамроҳ кардан (мувофиқи шартномаи Тоиф) ва баъд аз он муттаҳидшавии ниҳоии [[Арабистони Саудӣ|Арабистони Саудиро]] эълон кардан, посух дод.&lt;center&gt;&lt;gallery heights=&quot;180px&quot; widths=&quot;160px&quot; caption=&quot;Харитаҳое, ки тағйироти қаламравии имороти Асирро нишон медиҳанд.&quot;&gt;
Sa mapa5.png|1872—1915
Sa mapa6.png|1915—1916
Sa mapa7.png|1916—1923
Sa mapa8.png|1923—1934
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Манбаъ ==
* Headley, R.L. «ʿAsīr.» Encyclopaedia of Islam, Second Edition.
* Anne K. Bang, The Idrisi State of Asir 1906—1934: Politics, Religion and Personal Prestige as State-building factors in early twentieth century Arabia, (London: Bergen Studies on the Middle East and Africa, 1996)
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳо ва қаламравҳои арабизабон]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо дар таърихи Арабистони Саудӣ]]</text>
      <sha1>7z51il9qlskzp091cwd3j32d7alse9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фарзанди обу ҳаво</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296357</id>
    <revision>
      <id>1479930</id>
      <parentid>1352622</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T18:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28028" sha1="ozgo56i77sr007067ohf82l10d5z9ag" xml:space="preserve">{{Қуттии аниманга/Сарлавҳа
|image            = Weathering with You.jpg
|ja_name          = 天気の子
|ja_name_trans    = Тэнки но ко
|alternate_titles = Weathering with You
|genre            = {{жанр|драмаи романтикӣ}}, {{жанр|фэнтези}}
}}
{{Қуттии аниманга/Филм
| director        = [[Макото Синкай]]
| writer          = [[Макото Синкай]]
| music           = [[RADWIMPS]]
| studio          = [[CoMix Wave Films]]
| licensor        = {{Парчами Русия}} [[:ru:Вольга (киноторговая компания)|Вольга]]
| licensor_other  = {{Парчами Ҷопон}} [[Toho]]
| released        = 19.07.2019
| runtime         = 
}}
{{Қуттии аниманга/Охир}}

{{Нихонго|'''«Фарза́нди о́бу ҳаво́»'''|天気の子|Тэнки но ко}}— [[аниме]]-филм, бо муаллифӣ ва коргардонии [[Шинкай, Макото|Макото Синкай]] ва мутааллиқи шаиркати [[Филмҳои мавҷи CoMix|CoMix Wave Films]]. Нахустнамоиши филм 19 июли 2019 дар Ҷопон сурат гирифт. Нақшҳои асосиро Котаро Дайго ва Нана Мори овоз доданд. Болои филм ҳамчунон Атсуси Тамура ва Хироси Такигути кор карданд&lt;ref name=&quot;crunchyroll1&quot;&gt;{{Cite news|first=Paul|last=Chapman|title='Tenki no Ko: Weathering With You' Theatrical Anime Film Unveils Cast, Staff, Key Visual for New Makoto Shinkai Film|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2018/12/13/tenki-no-ko-weathering-with-you-theatrical-anime-film-unveils-cast-staff-key-visual|work=[[Crunchyroll]]|date=2018-12-13|accessdate=2019-01-01|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181214115228/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2018/12/13/tenki-no-ko-weathering-with-you-theatrical-anime-film-unveils-cast-staff-key-visual|archivedate=2018-12-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;THR1&quot;&gt;{{Cite news|first=Gavin J.|last=Blair|title='Your Name' Director Makoto Shinkai Announces New Anime Feature|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/makoto-shinkai-announces-new-anime-feature-1169357|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2018-12-14|accessdate=2019-01-01|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227123322/https://www.hollywoodreporter.com/news/makoto-shinkai-announces-new-anime-feature-1169357|archivedate=2018-12-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;variety1&quot;&gt;{{Cite news|first=Mark|last=Schilling|title=‘Your Name’ Director Makoto Shinkai Readies ‘Weathering’|url=https://variety.com/2018/film/asia/your-name-director-makoto-shinkai-weathering-1203092067/|work=[[Variety]]|date=2018-12-18|accessdate=2019-01-01|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181219043932/https://variety.com/2018/film/asia/your-name-director-makoto-shinkai-weathering-1203092067/|archivedate=2018-12-19}}&lt;/ref&gt;. Мусиқӣ барои филмро гурӯҳи [[RADWIMPS]] навиштааст&lt;ref name=&quot;crunchyroll2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2019/04/09-1/weathering-with-you-films-teaser-trailer-introduces-rainy-world-visuals-theme-song-by-radwimps|title=Weathering With You Film's Teaser Trailer Introduces Rainy World Visuals, Theme Song by RADWIMPS|first=Mikikazu.|last=Komatsu|website=[[Crunchyroll]]|date=2019-04-10|lang=en|accessdate=2019-04-10}}&lt;/ref&gt;.

Як рӯз пеш аз нахустнамоиш дар Ҷопон роман-адопсияи таърихи синамо ба табъ расид, ки иҷозатномаи онро дар Русия нашриёти « Комикси Истарӣ » гирифтааст &lt;ref name=&quot;Истари комикс в VK&quot;&gt;[https://vk.com/wall-47495662_267450 Анонс романа «Дитя погоды» от Истари комикс]&lt;/ref&gt;. 25 июл, аввалин шумораи мутобиқсозии манга ба табъ расид, ки онро Ватари Кубота тасвир кардааст. [[Ҷопон]] филмро барои [[Ҷоизаи Оскар|ҷоизаи Академия]] дар категорияи беҳтарин филми хориҷӣ &lt;ref name=&quot;Japan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/japan-picks-weathering-you-international-feature-film-oscar-1234388|title=Oscars: Japan Picks 'Weathering With You' for International Feature Film Category|first=Gavin|last=Blair|website=The Hollywood Reporter|accessdate=2019-08-26}}&lt;/ref&gt; пешбарӣ кард, аммо он ба номинатсия ворид нашуд.

== Сюжет ==
Хонандаи мактаби миёна Ходака Морисима аз як ҷазираи дурдаст ба [[Токио]] меравад ва дарҳол дар он ҷо ба душвориҳо дучор мешавад. Ӯ дар шаҳр зиндагии хилват ба сар мебарад, аммо ба ӯ муяссар мешавад, ки ба ҳайси нависанда дар агентие кор кунад, ки ба матбуоти зард мақолаҳо дар бораи ҳолисаҳои ғайриоддӣ мефурӯшад. Аз вақти ба пойтахт омаданаш харрӯз борон меборад. Дар ғавғои як шаҳри тиҷоратӣ ӯ бо духтаре бо номи Ҳина Амано вохӯрад. Бо сабабҳои муайян, Ҳина бо бародари хурдиаш зиндагӣ мекунад, дар ҳоле ки ӯ хушҳол ва қавӣ аст. Дар байни чизҳои дигар, вай як қобилияти аҷиб дорад: вай метавонад боронро боздорад ва абрҳоро пароканда кунад.

== Персонажҳо ==

* {{Нихонго|'''Ходака Морисима'''|森嶋 帆高|Морисима Ходака}} — хондандаи синфи болоӣ аз деҳот, ки тавонист ба Токио равад ва соҳиби кор дар нашрияе шавад

: Сейю : Котаро Дайго

* {{Нихонго|'''Хина Амано'''|天野 陽菜|Амано Хина}}&lt;ref&gt;[https://myanimelist.net/anime/38826 Tenki no Ko — MyAnimeList.net]&lt;/ref&gt; — духтараки қавӣ, ки бо бародараш зиндагӣ мекунад ва метавонад обу ҳаворо идора кунад

: Овоздиҳанда: Нана Мори

* {{Нихонго|'''Кэйсукэ Суга'''|須賀 圭介|Суга Кэйсукэ}} — нависандае, ки Ходакуро наҷот медиҳад ва баъдан ба ӯ кор медиҳад.

: Овоздиҳанда: Шун Огури

* {{Нихонго|'''Натсуми Суга'''|須賀 夏美|Суга Нацуми}} — донишҷӯ-духтар, ки дар ширкате ҳамроҳ бо Ходака ва Кэйсукэ кор карда, ҷияни кордиҳанда аст.

: Овоздиҳанда: Субаса Хонда

* {{Нихонго|'''Фуми Татибана'''|立花 冨美|Татибана Фуми}} — зани пире, ки Ходака ба наздаш меояд.

: Овоздиҳанда: Чиеко Байшо

* {{Нихонго|'''Наги Амано'''|天野 凪|Амано Наги}} — бародари хурдии Хина.

: Сейю: Сакура Кирю

* {{Нихонго|'''Ясуи'''|安井|Ясуи}} — пир, афсари полис.

: Сэйю : Сэи Ҳиразуми

* {{Нихонго|'''Такаи'''|高井|Такаи}} — афсари ҷавони полис.

: Овоздиҳанда: Юки Каҷи

* {{Нихонго|'''Аянэ'''|アヤネ|}} — дугонаи Наги.

: Овоздиҳанда: Аяне Сакура

* {{Нихонго|'''Кана'''|カナ|}} — подруга Наги.

: Овоздиҳанда: Кана Ҳаназава

* {{Нихонго|'''Митсуха Миямидзу'''|宮水 三葉|Миямидзу Мицуха}} — фурушанда дар мағозаи ҷавоҳирот дар соли 2021. Қаҳрамони асосии филми қаблии Синкай «[[Номи ту]]».

: Овоздиҳанда: Моне Камисираши

* {{Нихонго|'''Таки Татибана'''|立花 瀧|Татибана Таки}} — набераи Фуми, 14 августи 2021 хонаи бибиаш рафта Хина ва Ходакаро вохӯрд. Қаҳрамони асосии филми Синкай «[[Номи ту]]».

: Овоздиҳанда: Камики Рюносуке

== Эҷодкорон ==

* Муаллифи аслӣ, коргардон ва сценарист: Макото Синкай.
* Тарҳрезии персонажҳо: Масаёши Танака.
* Тарҳрезии истеҳсолӣ: Атсуши Тамура
* Директори санъат: Хироси Такигучи.
* Истеҳсол: CoMix Wave Films.

== Истеҳсолот ==
2 августи соли 2018 Макото Синкай эълон кард, ки дар болои филми нави бадеӣ, ки нахустнамоиши он 19 июли соли 2019 &lt;ref name=&quot;comicbook1&quot;&gt;{{Cite news|first=Nick|last=Valdez|title='Your Name' Director Teases Next Film|url=https://comicbook.com/anime/2018/08/03/your-name-director-next-film-tease/|work=ComicBook.com|date=2018-08-03|accessdate=2019-01-01|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180804115301/https://comicbook.com/anime/2018/08/03/your-name-director-next-film-tease/|archivedate=2018-08-04}}&lt;/ref&gt; мешавад, банд аст.

=== Кастинг ===
Зиёда аз 2000 нафар барои иҷрои нақшҳои ду қаҳрамони асосии филм санҷида шуданд; интихоб ба Котаро Дайго ва Нана Мори афтод &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2019/07/03/director-shinkai-says-his-weathering-with-you-is-a-film-that-might-divide-the-audiences-opinions|title=Director Shinkai Says His Weathering With You is &quot;A Film That Might Divide The Audience's Opinions&quot;|first=Mikikazu|last=Komatsu|accessdate=2019-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190719093913/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2019/07/03/director-shinkai-says-his-weathering-with-you-is-a-film-that-might-divide-the-audiences-opinions|archivedate=2019-07-19|date=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;. Актёрҳои овозӣ аз филми қаблии [[Номи ту|Синкай &quot;Номи Ту&quot;]] нақшҳои Така, Митсуҳа ва Йотсуҳаро такрор карданд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201901250003.html |title=1st new film from director of ‘Your Name.’ to hit theaters in July |accessdate=2022-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190125120838/http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201901250003.html |archivedate=2019-01-25 }}&lt;/ref&gt;. 29 майи соли 2019 ҳайати дуюмро Сун Огури (Кейсуке Суга), Субаса Хонда (Натсуми Суга), Чиеко Байшо (Фуми Тачибана), Сакура Кирю (Наги Амано), Сей Хирайзуми (Ясуи) ва Юки Каджи (Такай) эълон карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/333288 |title=新海誠最新作「天気の子」最新映像に新たな主題歌、小栗旬・本田翼らの出演も決定 |accessdate=2022-01-24 |archivedate=2019-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190529005401/https://natalie.mu/comic/news/333288 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;animenewsnetwork.com&quot;&gt;[https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-05-28/makoto-shinkai-weathering-with-you-film-reveals-2nd-teaser-video-more-cast/.147215 Makoto Shinkai’s Weathering With You Film Reveals 2nd Teaser Video, More Cast]&lt;/ref&gt;.

=== Ҷой ===
Сюжети филм дар Синдзюку (яке аз 23 ноҳияи махсуси Токио) сурат мегирад ва ноҳияи чароғҳои сурх - Кабуки-чо бо ҳаёти рангин, пурғавғо ва пурғавғо як қисми саҳнаи калон мегардад. Дар ҷустуҷӯи ҷойҳо ва манзараҳои мувофиқ офарандагони филм ба машваратчиён муроҷиат карда, ба табиат рафтанд.

== Маркетинг ==
Филм дар як нишасти матбуотӣ рӯзи 13 декабри соли 2018 расман эълон шуд &lt;ref name=&quot;THR1&quot;/&gt;. Аввалин трейлери тизер дар интернет рӯзи 10 апрел, расо 100 рӯз пеш аз нахустнамоиши филм дар Ҷопон пайдо шуд &lt;ref name=&quot;crunchyroll2&quot;/&gt;. Трейлери дуюм 28 май нашр шуд &lt;ref name=&quot;animenewsnetwork.com&quot;/&gt;. Рӯзи 14 июн дар Ҷашнвораи байналмилалии филмҳои тасвирӣ дар Аннеси ( [[Фаронса]] ) филми &quot;Фарзанди обу ҳаво&quot; аз ҷониби продюсер Генки Кавамура ба донишҷӯён ва мутахассисони соҳа тақдим карда шуд. Инчунин пеш аз ''нашр дар Ҷопон, Uniqlo'' футболкаҳои махсусро бо тасвирҳои илҳом аз расми &quot;Фарзанди Обу ҳаво&quot; ва дигар аниме аз Макото Синкай нашр кард &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.crunchyroll.com/ru/anime-news/2019/07/15/show-your-love-for-director-makoto-shinkai-with-new-uniqlo-shirt-line |title=Show Your Love for Director Makoto Shinkai with New Uniqlo Shirt Line |accessdate=2022-01-24 |archivedate=2019-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191104102739/https://www.crunchyroll.com/ru/anime-news/2019/07/15/show-your-love-for-director-makoto-shinkai-with-new-uniqlo-shirt-line }}&lt;/ref&gt;. Бисёре аз ширкатҳои дигар низ маҳсулот ва таблиғҳоеро таҳия кардаанд, ки аз филм илҳом гирифта шудаанд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.crunchyroll.com/ru/anime-news/2019/07/31-1/we-feasted-on-weathering-with-you-inspired-food-from-lawson |title=We Feasted on Weathering With You Inspired Food from Lawson |accessdate=2022-01-24 |archivedate=2019-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190816015456/https://www.crunchyroll.com/ru/anime-news/2019/07/31-1/we-feasted-on-weathering-with-you-inspired-food-from-lawson }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MuebbeD4Hx0|title=Реклама SoftBank|lang=ja|accessdate=2019-11-10}}&lt;/ref&gt;.

Варианти русии трейлер 29 август дар интернет нашр шуд &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=HqSAQHgYyn0 ДИТЯ ПОГОДЫ | Официальный трейлер | В кино с 31 октября]&lt;/ref&gt;.

== Релиз ==
Илова ба Ҷопон, Фарзанди обу ҳаво дар Индонезия &lt;ref&gt;[https://www.kaorinusantara.or.id/newsline/132225/siap-siap-weathering-with-you-siap-diputar-di-indonesia-bulan-agustus-2019 Siap-Siap! Weathering With You Siap Diputar di Indonesia Bulan Agustus 2019!]&lt;/ref&gt;, Ветнам &lt;ref name=&quot;EncoreVietnamYoutube&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Yfa8CGslt5Y|title=WEATHERING WITH YOU – Teaser – Opens 30.08.19 in Vietnam|date=July 1, 2019|language=Vietnamese|publisher=Encore Films Vietnam|access-date=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt;, Малайзия &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Shinkai's Weathering With You Film Opens in Malaysia on September 5|work=Anime News Network|date=2019-08-09|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-08-09/shinkai-weathering-with-you-film-opens-in-malaysia-on-september-5/.149890|accessdate=2019-08-16|first=Rafael|last=Antonio Pineda}}&lt;/ref&gt; ва Сингапур &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Weathering With You Anime Film Opens in Singapore on September 12|work=Anime News Network|date=2019-07-12|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-07-12/weathering-with-you-anime-film-opens-in-singapore-on-september-12/.148940|first=Rafael|last=Antonio Pineda|accessdate=2019-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712221752/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-07-12/weathering-with-you-anime-film-opens-in-singapore-on-september-12/.148940|archivedate=2019-07-12}}&lt;/ref&gt; баромад. 28 август, Pioneer Films онро дар Филиппин баровард &lt;ref&gt;[https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-08-06/shinkai-weathering-with-you-film-opens-in-the-philippines-on-august-28/.149757 Shinkai’s Weathering With You Film Opens in the Philippines on August 28]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pop.inquirer.net/78074/heres-why-weathering-with-you-ph-release-date-is-moved-to-august-28|title=Here's why 'Weathering With You' PH release date is moved to August 28|date=2019-08-06|publisher=InqPOP!|first=Kathreena|last=Gabaldon|accessdate=2019-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806091157/https://pop.inquirer.net/78074/heres-why-weathering-with-you-ph-release-date-is-moved-to-august-28|archivedate=2019-08-06}}&lt;/ref&gt;. Ба гуфтаи продюсери филм Генки Кавамура, 53 000 нафар дар як муроҷиатнома имзо гузоштанд, ки филм дар Ҳиндустон намоиш дода шавад &lt;ref&gt;[https://english.kyodonews.net/news/2019/07/5b9941c2c7a0-your-name-director-shinkais-new-film-to-hit-theaters-next-week.html «your name.» director Shinkai’s new film to hit theaters next week]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jptoday2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://japantoday.com/category/entertainment/your-name-director-shinkai%27s-new-film-to-hit-theaters-next-week|title='your name.' director Shinkai's new film to hit theaters next week|date=2019-07-11|accessdate=2019-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716101111/https://japantoday.com/category/entertainment/your-name-director-shinkai%27s-new-film-to-hit-theaters-next-week|archivedate=2019-07-16|publisher=[[Japan Today]]}}&lt;/ref&gt;. Рӯзи 10 август дар саҳифаи расмии Твиттери филм эълон шуд, ки &quot;Фарзанди обу ҳаво&quot; дар 20 шаҳри Ҳиндустон, аз ҷумла Мумбай ва Деҳлӣ намоиш дода мешавад &lt;ref name=&quot;CRIndia&quot; /&gt;. Паҳнкунӣ аз ҷониби PVR Pictures ва Vkaao сурат гирифт &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Japanese film ''Weathering With You'' to release in India|date=2019-08-12|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/japanese-film-weathering-with-you-to-release-in-india/1595343|accessdate=2019-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190816032653/https://www.outlookindia.com/newsscroll/japanese-film-weathering-with-you-to-release-in-india/1595343|archivedate=2019-08-16}}&lt;/ref&gt;. Фарзанди обу ҳаво аввалин анимеи ҷопонӣ буд, ки дар Ҳиндустон ба таври театрӣ бароварда шуд &lt;ref name=&quot;CRIndia&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2019/08/10-1/weathering-with-you-to-be-released-in-20-cities-across-india-from-october-11|title=Weathering With You to be Released in 20 Cities across India from October 11|first=Mikikazu|last=Komatsu|accessdate=2019-08-11}}&lt;/ref&gt;.

Инчунин, филм дар Кореяи Ҷанубӣ &lt;ref name=&quot;CGV1&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.insight.co.kr/news/231396|title=&quot;날씨 조절할 수 있는 소녀와 사랑에 빠졌다&quot;···'너의 이름은' 감독 신작 '날씨의 아이' 한국 예고편|date=June 9, 2019|language=Korean|access-date=June 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609104329/https://www.insight.co.kr/news/231396|archive-date=June 9, 2019}}&lt;/ref&gt;, Таиланд &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-05-29/makoto-shinkai-weathering-with-you-opens-in-thailand-in-november/.147231|title=Makoto Shinkai's Weathering With You Opens in Thailand in November|publisher=Anime News Network}}&lt;/ref&gt;, Чин &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Japan's Hit Anime 'Weathering With You' Secures China Release|work=Hollywood Reporter|date=2019-09-10|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/makoto-shinkais-hit-anime-weathering-you-secures-china-release-1238516|accessdate=2019-09-11}}&lt;/ref&gt; баромад. GKIDS ҳуқуқи намоиш додани филмро дар Амрикои Шимолӣ ба даст овард &lt;ref&gt;[https://www.screendaily.com/news/gkids-acquires-makoto-shinkais-weathering-with-you/5139845.article GKIDS acquires Makoto Shinkai’s 'Weathering With You']&lt;/ref&gt;. Дар Аврупо нахустнамоиши он 12 октябр дар ҷашнвораи филмҳои аниматсионӣ дар Шотландия баргузор гашт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://animeuknews.net/2019/09/scotland-loves-anime-2019-full-list-of-films-revealed-for-glasgow-edinburgh/|title=Scotland Loves Anime 2019 Full List of Films Revealed for Glasgow &amp; Edinburgh|date=2019-09-04|publisher=Anime UK News|accessdate=2019-09-05}}&lt;/ref&gt;. Филм дар Британияи Кабир ва Ирландия аз ҷониби Anime Limited паҳн карда шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://animeuknews.net/2019/09/makoto-shinkais-weathering-with-you-heads-to-uk-ireland-theatrically-in-early-2020-from-anime-limited/|title=Makoto Shinkai's Weathering With You Heads to UK &amp; Ireland Theatrically in Early 2020 from Anime Limited|date=2019-09-04|publisher=Anime UK News|accessdate=2019-09-05}}&lt;/ref&gt;. 14 октябр дар Италия &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dynit.it/news/WeatheringWithYou/|title=Dynit Presenta: Weathering With You|publisher=[[Dynit]]|lang=it|deadlink=yes|accessdate=2019-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021020329/http://www.dynit.it/news/WeatheringWithYou|archivedate=2019-10-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nexodigital.it/weathering-with-you/|title=Weathering With You|publisher=Nexo Digital|lang=it|accessdate=2019-09-15}}&lt;/ref&gt;, ва 29 ноябр - дар Испания (тариқи паҳнкунандаи ''Selecta Visión'' ) намоиш дода шуд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Weathering with You de Makoto Shinkai es licenciado por Selecta Visión|work=Infoliteraria|date=2019-07-30|url=https://infoliteraria.com/2019/07/30/weathering-with-you-de-makoto-shinkai-es-licenciado-por-selecta-vision/|language=es|accessdate=2019-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802031503/https://infoliteraria.com/2019/07/30/weathering-with-you-de-makoto-shinkai-es-licenciado-por-selecta-vision/|archivedate=2019-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Weathering with you - La película llegará a España de la mano de Selecta Visión|work=Hobbyconsolas|date=2019-09-12|url=https://www.hobbyconsolas.com/noticias/weathering-you-pelicula-llegara-espana-mano-selecta-vision-490689|language=es|accessdate=2019-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Weathering With You anuncia su fecha de estreno en España|work=Areajugones|date=2019-09-11|url=https://areajugones.sport.es/anime/weathering-with-you-anuncia-su-fecha-de-estreno-en-espana/|language=es|accessdate=2019-09-11}}&lt;/ref&gt;. Дар Зеландияи Нав ва Австралия намоиши филми &quot;Фарзанди обу ҳаво&quot; 22 август оғоз ёфт.

Дар моҳи сентябр дар Фестивали байналмилалии филмҳои Торонто намоиш дода шуд. Пахши русии «Фарзанди обу ҳаво» 31 октябр аз чоп баромад &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Аниме &quot;Дитя погоды&quot; Макото Синкай выйдет в России 31 октября (in Russian)|work=KG-Portal|date=2019-08-30|url=https://kg-portal.ru/comments/81139-ditja-pogody-dublirovannyj-trejler-i-vtoroj-poster-novogo-filma-makoto-sinkaja/|first=Vladislav|last=Nikitkin|accessdate=2019-08-31}}&lt;/ref&gt;.

== Хазина ==
Дар Япония «Фарзанди обу ҳаво» дар 359 кинотеатр дар 448 экран намоиш дода шуд. 1.159.020 билет фурухта шуд. Филм дар се рӯзи аввали нашраш 1,643,809,400 йен (тақрибан 15,22 миллион доллар) ба даст оварда, аз филми қаблии Синкай &quot;Номи Ту&quot; дар ҳамин давра 28,6% пеш гузашт &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-07-22/shinkai-weathering-with-you-film-earns-1.64-billion-yen-in-1st-3-days/.149215|title=Shinkai's Weathering With You Film Earns 1.64 Billion Yen in 1st 3 Days|publisher=Anime News Network|accessdate=2019-07-22|first=Rafael|last=Antonio Pineda|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722045312/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-07-22/shinkai-weathering-with-you-film-earns-1.64-billion-yen-in-1st-3-days/.149215|archivedate=2019-07-22}}&lt;/ref&gt;.

То 25 август, ҳашт миллион чипта фурӯхта шуд ва филм 10,73 миллиард иен (тақрибан 101 миллион доллари ИМА) ба даст овард, ки он нуҳумин филми сердаромадтарин дар Ҷопон аст &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2019/08/26-1/japan-box-office-weathering-with-you-regains-the-top-spot-in-its-sixth-weekend|title=Japan Box Office: Weathering With You Regains The Top Spot in Its Sixth Weekend|first=Mikikazu|last=Komatsu|accessdate=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-09-02/weathering-with-you-film-stays-at-no.1-konosuba-film-opens-at-no.8/.150665|title=Weathering With You Film Stays at No. 1, Konosuba Film Opens at #8|website=Anime News Network|accessdate=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-09-09/weathering-with-you-film-tops-live-action-aladdin-the-wind-rises-at-japan-box-office/.150878|title=Weathering With You Film Tops Live-Action Aladdin, The Wind Rises at Japan's Box Office|work=Anime News Network|accessdate=2019-09-09|language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Танқид ==
Дар сомонаи Rotten Tomatoes, 100% мунаққидон ба Weather Child баррасии мусбат доданд. Рейтинги миёнаи 11 баррасиҳои нашршуда 7,14 / 10 аст. Як ''рӯзноманигори Forbes'' ин расмро аҷиб номид ва эътироф кард, ки чӣ гуна эҷодкорон [[Токио]]ро чунин ҳақиқӣ барои зиндагӣ нишон доданд&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/sites/olliebarder/2019/07/03/weathering-with-you-is-the-upcoming-anime-movie-from-makoto-shinkai-and-it-looks-incredible/ 'Weathering With You' Is The Upcoming Anime Movie From Makoto Shinkai And It Looks Incredible]&lt;/ref&gt;. ''IndieWire'' инчунин қайд кард, ки Токио ҳеч гоҳ ин қадар пурқувват ва рушан наметофт &lt;ref&gt;[https://www.indiewire.com/2019/09/weathering-with-you-review-mokoto-shinkai-1202172108/ Weathering with You’ Review: Shinkai Makoto’s ‘Your Name’ Follow-Up Is a Gorgeous Love Story About Climate Change]&lt;/ref&gt;. ''The Japan Times'' изҳор дошт, ки аз ҷиҳати техникӣ, Синкай аз худ гузашт ва Фарзанди обу ҳаво як саёҳати ҳаяҷонбахш аст &lt;ref&gt;[https://www.japantimes.co.jp/culture/2019/07/24/films/film-reviews/weathering-breezy-scattered-showers/#.XXfl2X_-uM9 'Weathering With You': Breezy with scattered showers]&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>ozgo56i77sr007067ohf82l10d5z9ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301065</id>
    <redirect title="Муғ (деҳа, н. Лахш)" />
    <revision>
      <id>1479943</id>
      <parentid>1312478</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ислоҳи масири дукарата ба [[Муғ (деҳа, н. Лахш)]]</comment>
      <origin>1479943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="5h336724esc0agu6uysy43v3eqfjh7o" xml:space="preserve">#равона [[Муғ (деҳа, н. Лахш)]]</text>
      <sha1>5h336724esc0agu6uysy43v3eqfjh7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:钉钉</title>
    <ns>3</ns>
    <id>302071</id>
    <redirect title="Баҳси корбар:호고호" />
    <revision>
      <id>1479938</id>
      <parentid>1425964</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ислоҳи масири дукарата ба [[Баҳси корбар:호고호]]</comment>
      <origin>1479938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="9jtqzqiaclbybn24bjs3qaqpe7sfnrw" xml:space="preserve">#равона [[Баҳси корбар:호고호]]</text>
      <sha1>9jtqzqiaclbybn24bjs3qaqpe7sfnrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шяуляй (бошгоҳи футбол)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304135</id>
    <revision>
      <id>1479936</id>
      <parentid>1479443</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6735" sha1="optifnyqq2oyu90o5tjyja5znk4gy24" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи БФ
|замина     = #FFFF00
|ном        = {{Парчами Литва}} «ФА Шяуляй»
|таъсис     = [[2007]]
|логотип    = 
|номи пурра = Бошгоҳи футболи «ФА Шяуляй» 
|лақаб      = 
|майдон     = «Т», [[Шяуляй]]
|ғунҷоиш    = 3 000
|президент  = {{расми парчам|Литва}} Дейвис Канчелскис
|мураббӣ    = {{расми парчам|Литва}}
|капитан    = {{расми парчам|Литва}} ?
|сарпараст  = 
|мусобиқа   = '''[[ТОПЛИГА]]'''&lt;ref&gt;[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]&lt;/ref&gt;
|мавсим     = 2024
|мавқеъ     = '''7.''', ''(A лига)''
|сайт       = [http://www.siauliufa.lt/ '''FA ŠIAULIAI''']

| pattern_la1=_hummelcorestriped1718by
| pattern_b1=_hummelcorestriped1718by
| pattern_ra1=_hummelcorestriped1718by
| pattern_sh1=_lugo1517a
| pattern_so1=_hummel20b
| leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=000000|
| pattern_la2=_senica1617h|pattern_b2=_senica1617h|pattern_ra2=_senica1617h|pattern_sh2=_senica1617h2|pattern_so2=_hummel20b|
| leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000|
| pattern_la3 = _hummelcorepoly1718y
| pattern_b3 = _hummelcorepoly1718y
| pattern_ra3 = _hummelcorepoly1718y
| pattern_sh3=  _hummelcorepoly1718y
| pattern_so3= _yellowline
| leftarm3 = FFFF00
| body3 = FFFF00
| rightarm3 = FFFF00
| shorts3 = 000000
| socks3 = 000000
}}
'''«ФА Шяуляй»''' (номи пурра:''Клуби футболи «ФА Шяуляй»'') — бошгоҳи [[Футбол]] [[Шяуляй]]; яке аз дастаҳои маъруфи футболи [[Литва]], чемпиони кунунии лигаи олии Чемпионати Литва.

== Таъсис ва таърихи клуб ==
&lt;...&gt;

=== Рангҳои бошгоҳ ===
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;background:Yellow;color:Black;padding:2em&quot; |'''ФА Шяуляй'''
| style=&quot;background:Black;color:Yellow;padding:2em&quot; |'''ФА Шяуляй'''
|}

== Мавсими (2010 — ...) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Мавсими
! Див.
! лига
! Мавқеъ 
! Эзоҳ
|-
|-
| bgcolor=&quot;#DBF3FF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''III лига''' &lt;small&gt;''(Ш.)''&lt;/small&gt; 
| bgcolor=&quot;#f5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.'''
|
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DBf3FF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''III лига''' &lt;small&gt;''(Ш.)''&lt;/small&gt; 
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
|  
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''II лига''' ''(З.)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-01-07 |archivedate=2020-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''II лига''' ''(З.)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-01-07 |archivedate=2020-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''I лига'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''I лига'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''I лига'''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''А лига'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''А лига'''
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''А лига'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''А лига'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[ТОПЛИГА]]'''
| bgcolor=&quot;#&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо == 
* [http://www.siauliufa.lt/ Сайти расмии бошгоҳ]
* [https://toplyga.lt/komanda/fa-siauliai toplyga.lt] 

[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]]
[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Литва]]</text>
      <sha1>optifnyqq2oyu90o5tjyja5znk4gy24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паланга (бошгоҳи футбол)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304140</id>
    <revision>
      <id>1479909</id>
      <parentid>1454720</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5183" sha1="55p83hvmq5dl20o09yu1gwdiqq86ktx" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи БФ
|замина     = #00F3FF
|ном        = {{Парчами Литва}} «ФК Паланга» &lt;br /&gt; 2010—2020
|таъсис     = [[2011]]
|логотип    = 
|номи пурра = Бошгоҳи футболи «Паланга» 
|лақаб      = 
|майдон     = «Паланга», [[Паланга]]
|ғунҷоиш    = 1 000
|президент  = {{расми парчам|Литва}} ?
|мураббӣ    = {{расми парчам|Литва}} ?
|капитан    = {{расми парчам|Литва}} ?
|сарпараст  = 
|мусобиқа   = 
|мавсим     = 
|мавқеъ     = 
|сайт       = 

| pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = 
| leftarm1 = FFFF00 | body1 = FFFF00 | rightarm1 = FFFF00 | shorts1 = FFFF00 | socks1  = FFFF00
| pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = 
| leftarm2 = 3340AF | body2 = 3340AF | rightarm2 = 3340AF | shorts2 = 3340AF | socks2 = 3340AF
}}
'''«ФК Паланга»''' (номи пурра:''Клуби футболи «Паланга»'') — бошгоҳи [[Футбол]] [[Паланга]]; яке аз дастаҳои маъруфи футболи [[Литва]], чемпиони кунунии лигаи олии Чемпионати Литва. 

== Таъсис ва таърихи клуб ==
&lt;...&gt;

=== Рангҳои бошгоҳ ===
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;background:Yellow;color:Navy;padding:2em&quot; |'''ФК Паланга'''
| style=&quot;background:Blue;color:White;padding:2em&quot; |'''ФК Паланга'''
|}

== Мавсими (2011—2019) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Мавсими
! Див.
! лига
! Мавқеъ 
! Эзоҳ
|-
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2011'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''II лига'''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu11lyga2w.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-01-07 |archivedate=2018-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180820035409/http://almis.sritis.lt/ltu11lyga2w.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2012'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''I лига''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2013'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''I лига''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''12.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2014'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''I лига'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''12.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2015'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''I лига'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  '''I лига'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''I лига'''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''А лига'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''А лига'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFAAAA&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#FFAAAA&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''x.'''
| bgcolor=&quot;#FFAAAA&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''x'''
| bgcolor=&quot;#FFAAAA&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''x''' 
| 
|-
|-
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо == 
* [ Сайти расмии бошгоҳ]
* [https://toplyga.lt/komanda/palanga toplyga.lt] 

[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]]
[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Литва]]</text>
      <sha1>55p83hvmq5dl20o09yu1gwdiqq86ktx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:EditQ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>314957</id>
    <redirect title="Баҳси корбар:호고호" />
    <revision>
      <id>1479939</id>
      <parentid>1425965</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ислоҳи масири дукарата ба [[Баҳси корбар:호고호]]</comment>
      <origin>1479939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="9jtqzqiaclbybn24bjs3qaqpe7sfnrw" xml:space="preserve">#равона [[Баҳси корбар:호고호]]</text>
      <sha1>9jtqzqiaclbybn24bjs3qaqpe7sfnrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:E2568</title>
    <ns>3</ns>
    <id>323432</id>
    <redirect title="Баҳси корбар:호고호" />
    <revision>
      <id>1479940</id>
      <parentid>1425941</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ислоҳи масири дукарата ба [[Баҳси корбар:호고호]]</comment>
      <origin>1479940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="9jtqzqiaclbybn24bjs3qaqpe7sfnrw" xml:space="preserve">#равона [[Баҳси корбар:호고호]]</text>
      <sha1>9jtqzqiaclbybn24bjs3qaqpe7sfnrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паланги барфӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>326617</id>
    <redirect title="Озодапаланг" />
    <revision>
      <id>1479942</id>
      <parentid>1442195</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ислоҳи масири дукарата ба [[Озодапаланг]]</comment>
      <origin>1479942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="ace9epr81mualoq3tm5s0l1nec2kvp7" xml:space="preserve">#равона [[Озодапаланг]]</text>
      <sha1>ace9epr81mualoq3tm5s0l1nec2kvp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи A</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328351</id>
    <revision>
      <id>1479931</id>
      <parentid>1478673</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T19:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷадвал */</comment>
      <origin>1479931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34747" sha1="cpki85zl7uy7mjd40mpjuhl1oruylr9" xml:space="preserve">Бозиҳои '''гурӯҳи A [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|чемпионати ҷаҳони соли 2026]]''' аз 11 то 24 июни соли 2026 баргузор шуданд&lt;ref name=&quot;match schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2024-02-04 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Дар ин гурӯҳ дастаҳои миллии [[Тими миллии футболи Мексика|Мексика]], [[Тими миллии футболи ҶАҶ|ҶАҶ]], [[Тими миллии футболи Кореяи Ҷанубӣ|Кореяи Ҷанубӣ]] ва [[Тими миллии футболи Чехия|Чехия]] иштирок карданд. Ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи ҳазфӣ|марҳилаи ҳазфӣ]] дастаҳои Мексика ва ҶАҶ роҳхат гирифтанд, ки дар гурӯҳ ҷойҳои якум ва дуюмро ишғол намуданд. Дастаи ҷойи сеюми гурӯҳи A (Кореяи Ҷанубӣ) ба марҳилаи ҳазфӣ роҳ наёфт, зеро ба қатори [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм|ҳашт дастаи беҳтарини ҷойҳои сеюм дар марҳилаи гурӯҳӣ]] дохил нашуд&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2025 |lang=en |archive-date=2025-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Дастаҳо ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!rowspan=2|Мавқеъ ҳангоми&lt;br&gt;қуръакашӣ
!rowspan=2|Даста
!rowspan=2|Сабад
!rowspan=2|Конфедератсия
!rowspan=2|Тарзи роҳёбӣ
!rowspan=2|Санаи роҳёбӣ
!rowspan=2 data-sort-type=&quot;number&quot;|Иштирок дар&lt;br&gt;марҳилаи ниҳоӣ
!rowspan=2|Иштироки&lt;br&gt;охирин
!rowspan=2|Натиҷаи&lt;br&gt;беҳтарин
!colspan=2|[[Раддабандии ҷаҳонии ФИФА]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA/Coca-Cola Men's World Ranking |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2025-11-19 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ноябри 2025{{refn|group=a|Бар асоси раддабандии ноябри 2025 [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Қуръакашӣ]] баргузор шуд.}}
!Июни 2026
|-
| A1 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|MEX}} || 1 || [[КОНКАКАФ]] || data-sort-value=&quot;*&quot; | Мизбон || 14 феврали 2023&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2023-02-14 |lang=en |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt; || 18-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]] || data-sort-value=&quot;4.2&quot; | 1/4 ниҳоӣ ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1970|1970]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1986|1986]]) || 15 ||
|-
| A2 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|RSA}} || 3 || [[Конфедератсияи футболи Африқо|КФА]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФА)|гурӯҳи C роҳхати КФА]] || 14 октябри 2025 || 4-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]] || data-sort-value=&quot;1.3&quot; | Марҳилаи гурӯҳӣ ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1998|1998]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2002|2002]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]]) || 61 ||
|-
| A3 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|KOR}} || 2 || [[Конфедератсияи футболи Осиё|КФО]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФО, Даври сеюм)|гурӯҳи B роҳхати КФО]] || 5 июни 2025 || 12-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]] || data-sort-value=&quot;5.1&quot; | Ҷойи чорум ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2002|2002]]) || 22 ||
|-
| A4 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|CZE}} || 4 || [[УЕФА]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, УЕФА)#Даври дуюм|роҳи D УЕФА]] || 31 марти 2026 || 10-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2006|2006]] || data-sort-value=&quot;7.2&quot; | Финали ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1934|1934]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1962|1962]]) || 44 ||
|}
'''Эзоҳ'''
{{эзоҳ|group=a}}

== Ҷадвал ==
{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ|Гурӯҳи A}}

Ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи ҳазфӣ|марҳилаи ҳазфӣ]] роҳ ёфтанд&lt;ref name=&quot;regulations&quot; /&gt;:
* Ғолиби гурӯҳи A (Мексика), ки бо дастаи ҷойи сеюми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи E|гурӯҳи E]] (Эквадор) бозӣ кард.
* Дастаи ҷойи дуюм дар гурӯҳи A (ҶАҶ), ки бо дастаи ҷойи дуюми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи B|гурӯҳи B]] (Канада) бозӣ кард.
* Дастаи ҷойи сеюми гурӯҳи A (Кореяи Ҷанубӣ) ба марҳилаи ҳазфӣ роҳ наёфт, зеро ба қатори [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм|ҳашт дастаи беҳтарини ҷойҳои сеюм дар марҳилаи гурӯҳӣ]] дохил нашуд.

== Бозиҳо ==
Вақти оғози ҳамаи бозиҳо ба вақти маҳаллӣ муайян шудааст&lt;ref name=&quot;match schedule&quot; /&gt;.

=== Мексика — ҶАҶ ===
&lt;section begin=A1 /&gt;{{Football box
|date=11 июн 2026
|time=13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]]
|team1={{Футбол|MEX|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи A#Мексика — ҶАҶ|2:0}}
|team2={{Футбол|RSA}}
|goals1=
* [[Хулиан Кинёнес]] {{гол|9}}
* [[Раул Хименес]] {{гол|67}}
|goals2=
|stadium=«[[Варзишгоҳи Азтека|Азтека]]»
|location=[[Мехико]]
|attendance=80 824
|referee={{Парчами Бразилия}} [[Вилтон Сампаё]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443
}}&lt;section end=A1 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _mex26h
 |pattern_b  = _mex26h
 |pattern_ra = _mex26h
 |pattern_sh = _mex26h
 |pattern_so = _mex26hl
 |leftarm    = 3a7257
 |body       = 3a7257
 |rightarm   = 3a7257
 |shorts     = ffffff
 |socks      = DE0000
 |title      = Мексика&lt;ref name=&quot;MEX-RSA line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12452/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group A – Mexico v. South Africa |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-11 |access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _rsa26h
 |pattern_b  = _rsa26h
 |pattern_ra = _rsa26h
 |pattern_sh = _rsa26h2
 |pattern_so =
 |leftarm    = fce53d
 |body       = fce53d
 |rightarm   = fce53d
 |shorts     = fce53d
 |socks      = FFF000
 |title      = ҶАҶ&lt;ref name=&quot;MEX-RSA line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

{| width=&quot;100%&quot;
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;40%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Раул Ранхел]]
|-
|Ҳим ||'''15'''||[[Исраэл Рейес]]
|-
|Ҳим ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитан варзиш}}|| {{Ихроҷ|0|90+2}}
|-
|Ҳим ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]]
|-
|Ҳим ||'''23'''||[[Хесус Галлардо]]
|-
|ММ ||'''6''' ||[[Эрик Лира]] || || {{Suboff|76}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Алваро Фидалго]] || || {{Suboff|66}}
|-
|ММ ||'''26'''||[[Брайан Гутиеррес]] || {{Yel|23}} || {{Suboff|66}}
|-
|Ҳам ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]]
|-
|Ҳам ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || || {{Suboff|76}}
|-
|Ҳам ||'''16'''||[[Хулиан Кинёнес]] || || {{Suboff|79}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|ММ ||'''24'''||[[Луис Чавес (футболбоз)|Луис Чавес]] || || {{Subon|66}}
|-
|ММ ||'''19'''||[[Хилберто Мора]] || || {{Subon|66}}
|-
|Ҳим ||'''4'''||[[Эдсон Алварес]] || || {{Subon|76}}
|-
|Ҳам ||'''14'''||[[Армандо Гонсалес (футболбоз, тав. 2003)|Армандо Гонсалес]] || || {{Subon|76}}
|-
|Ҳам ||'''10'''||[[Алексис Вега]] || || {{Subon|79}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|[[Хавиер Агирре]]
|}
|valign=&quot;top&quot;|[[Акс:MEX-RSA 2026-06-11.svg|300px]]
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%; margin:auto&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Ронвен Вилямс]] {{Капитан варзиш}}
|-
|Ҳим ||'''21'''||[[Име Окон]]
|-
|Ҳим ||'''19'''||[[Нкосинати Сибиси]] || {{Yel|74}}
|-
|Ҳим ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]]
|-
|Ҳим ||'''20'''||[[Хулисо Мудау]]
|-
|Ҳим ||'''6''' ||[[Обри Модиба]] || || {{Suboff|76}}
|-
|ММ ||'''23'''||[[Ҷейден Адамс]] || || {{Suboff|61}}
|-
|ММ ||'''13'''||[[Сфифело Ситҳоул]] || {{Ихроҷ|0|49}}
|-
|ММ ||'''4''' ||[[Тебоҳо Мокоена]] || {{Yel|17}}
|-
|Ҳам ||'''9''' ||[[Лайл Фостер]] || || {{Suboff|56}}
|-
|Ҳам ||'''15'''||[[Икраам Рейнерс]] || || {{Suboff|76}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|ММ ||'''5'''||[[Таленте Мбата]] || || {{Subon|56}}
|-
|ММ ||'''11'''||[[Темба Зване]] || {{Ихроҷ|0|84}} || {{Subon|61}}
|-
|Ҳам ||'''17'''||[[Эвиденс Макгопа]] || || {{Subon|76}}
|-
|Ҳам ||'''7'''||[[Освин Апполлис]] || || {{Subon|76}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|{{Парчами Белгия}} [[Ҳуго Брос]]
|}
|}

{| style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|
'''Беҳтарин бозикуни бозӣ:'''
&lt;br&gt;[[Хулиан Кинёнес]] (Мексика)&lt;ref name=&quot;MOTM&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |website=fifa.com |publisher=ФИФА |date=2026-06-11 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

'''[[Кӯмакдовар (футбол)|Кӯмакдоварон]]&lt;ref name=&quot;MEX-RSA line-ups&quot;/&gt;:'''
&lt;br&gt;Бруно Пирес ([[Конфедератсияи футболи Бразилия|Бразилия]])
&lt;br&gt;Бруно Бошийя ([[Конфедератсияи футболи Бразилия|Бразилия]])
&lt;br&gt;'''Довари чаҳорум:'''
&lt;br&gt;Хуан Бенитес ([[Анҷумани футболи Парагвай|Парагвай]])
&lt;br&gt;'''Кӯмакдовари эҳтиётӣ:'''
&lt;br&gt;Эдуардо Кардозо ([[Анҷумани футболи Парагвай|Парагвай]])
&lt;br&gt;'''[[Кӯмакдовари видеоӣ|Кӯмакдовари видеоӣ (VAR)]]:'''
&lt;br&gt;Николас Галло ([[Федератсияи футболи Колумбия|Колумбия]])
&lt;br&gt;'''Ёвари кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;Хуан Лара ([[Федератсияи футболи Чили|Чили]])
&lt;br&gt;'''Ёвари дуюми кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;[[Жером Бризар]] ([[Федератсияи футболи Фаронса|Фаронса]])
|}

=== Кореяи Ҷанубӣ — Чехия ===
&lt;section begin=A2 /&gt;{{Football box
|date=11 июн 2026
|time=20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]]
|team1={{Футбол|KOR|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи A#Кореяи Ҷанубӣ — Чехия|2:1}}
|team2={{Футбол|CZE}}
|goals1=
* [[Ҳванг Ин Бум]] {{гол|67}}
* [[О Ҳён Гю]] {{гол|80}}
|goals2=[[Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
|stadium=«[[Акрон (варзишгоҳ)|Акрон]]»
|location=[[Сапопан]]
|attendance=44 985
|referee={{Парчами Миср}} [[Амин Умар]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441
}}&lt;section end=A2 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _kor26h
 |pattern_b  = _kor26h
 |pattern_ra = _kor26h
 |pattern_sh = _kor26h
 |pattern_so = _kor26hl
 |leftarm    = FF354F
 |body       = FF354F
 |rightarm   = FF354F
 |shorts     = FF354F
 |socks      = D20010
 |title      = Кореяи Ҷанубӣ
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _cze26a
 |pattern_b  = _cze26a
 |pattern_ra = _cze26a
 |pattern_sh = _cze26a
 |pattern_so = _cze26al
 |leftarm    = e9e9e9
 |body       = e9e9e9
 |rightarm   = e9e9e9
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Чехия
}}
|}

{| width=&quot;100%&quot;
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;40%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Ким Сингю]]
|-
|Ҳим ||'''2''' ||[[Ли Ҳан Бум]]
|-
|Ҳим ||'''4''' ||[[Ким Мин Ҷе]]
|-
|Ҳим ||'''3''' ||[[Ли Ги Ҳёк]] || {{Yel|90+6}}
|-
|ММ ||'''22'''||[[Сол Ён У]]
|-
|ММ ||'''6''' ||[[Ҳванг Ин Бум]] || || {{Suboff|84}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Пэк Син Ҳо]] || || {{Suboff|84}}
|-
|ММ ||'''13'''||[[Ли Тхэ Сок]] || || {{Suboff|69}}
|-
|Ҳам ||'''19'''||[[Ли Кан Ин]]
|-
|Ҳам ||'''7''' ||[[Сон Ҳюнг Мин]] {{Капитан варзиш}}|| || {{Suboff|69}}
|-
|Ҳам ||'''10'''||[[Ли Ҷе Сон]] || || {{Suboff|62}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|ММ ||'''11'''||[[Ҳванг Ҳи Чхан]] || || {{Subon|62}}
|-
|ММ ||'''25'''||[[Ом Ҷи Сон]] || || {{Subon|69}}
|-
|Ҳам ||'''18'''||[[О Ҳён Гю]] || || {{Subon|69}}
|-
|ММ ||'''24'''||[[Ким Ҷин Гю]] || || {{Subon|84}}
|-
|Ҳим ||'''16'''||[[Пак Ҷин Соп]] || || {{Subon|84}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|[[Ҳон Мён Бо]]
|}
|valign=&quot;top&quot;|[[Акс:KOR-CZE 2026-06-11.svg|300px]]
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%; margin:auto&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Матей Коварж]]
|-
|Ҳим ||'''6''' ||[[Штепан Халоупек]]
|-
|Ҳим ||'''4''' ||[[Робин Гранач]]
|-
|Ҳим ||'''7''' ||[[Ладислав Крейчий]] {{Капитан варзиш}}
|-
|Ҳим ||'''5''' ||[[Владимир Тсоуфал]]
|-
|Ҳим ||'''20'''||[[Ярослав Зелений]]
|-
|ММ ||'''22'''||[[Томаш Соучек]]
|-
|ММ ||'''17'''||[[Лукаш Провод]] || || {{Suboff|63}}
|-
|Ҳам ||'''24'''||[[Александр Сойка]] || || {{Suboff|84}}
|-
|Ҳам ||'''10'''||[[Патрик Шик]] || || {{Suboff|63}}
|-
|Ҳам ||'''15'''||[[Павел Шултс (футболбоз)|Павел Шултс]] || || {{Suboff|63}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|Ҳам ||'''9''' ||[[Адам Гложек]] || || {{Subon|63}}
|-
|ММ ||'''18'''||[[Михал Садилек]] || || {{Subon|63}}
|-
|Ҳам ||'''19'''||[[Томаш Хорий]] || || {{Subon|63}}
|-
|Ҳам ||'''13'''||[[Моймир Хитил]] || || {{Subon|84}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|[[Мирослав Коубек]]
|}
|}

{| style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|
'''Беҳтарин бозикуни бозӣ:'''
&lt;br&gt;[[Ҳванг Ин Бум]] (Кореяи Ҷанубӣ)&lt;ref name=&quot;MOTM&quot; /&gt;

'''[[Кӯмакдовар (футбол)|Кӯмакдоварон]]:'''
&lt;br&gt;Маҳмуд Абу Риҷол ([[Анҷумани футболи Миср|Миср]])
&lt;br&gt;Аҳмад Ҳуссом Тоҳо ([[Анҷумани футболи Миср|Миср]])
&lt;br&gt;'''Довари чаҳорум:'''
&lt;br&gt;Хуан Калдерон ([[Федератсияи футболи Коста-Рика|Коста-Рика]])
&lt;br&gt;'''Кӯмакдовари эҳтиётӣ:'''
&lt;br&gt;Хуан Карлос Мора ([[Федератсияи футболи Коста-Рика|Коста-Рика]])
&lt;br&gt;'''[[Кӯмакдовари видеоӣ|Кӯмакдовари видеоӣ (VAR)]]:'''
&lt;br&gt;Маҳмуд Ашур ([[Анҷумани футболи Миср|Миср]])
&lt;br&gt;'''Ёвари кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;Ҷо Дикерсон ([[Федератсияи футболи ИМА|ИМА]])
&lt;br&gt;'''Ёвари дуюми кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;Марко Ди Белло ([[Федератсияи футболи Итолиё|Итолиё]])
|}

=== Чехия — ҶАҶ ===
&lt;section begin=A3 /&gt;{{Football box
|date=18 июн 2026
|time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]]
|team1={{Футбол|CZE|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи A#Чехия — ҶАҶ|1:1}}
|team2={{Футбол|RSA}}
|goals1=[[Михал Садилек]] {{гол|6}}
|goals2=[[Тебоҳо Мокоена]] {{гол|83|пен.}}
|stadium=«[[Мерседес-Бенс (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Мерседес-Бенс]]»
|location=[[Атланта]]
|attendance=67 442
|referee={{Парчам|ИМА}} [[Тори Пенсо]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440
}}&lt;section end=A3 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _cze26h
 |pattern_b  = _cze26h
 |pattern_ra = _cze26h
 |pattern_sh = _cze26h
 |pattern_so = _cze26hl
 |leftarm    = F6090F
 |body       = F6090F
 |rightarm   = F6090F
 |shorts     = 0000EC
 |socks      = 000000
 |title      = Чехия&lt;ref name=&quot;CZE-RSA line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12449/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group A – Czechia v. South Africa |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-18 |access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _rsa26h
 |pattern_b  = _rsa26h
 |pattern_ra = _rsa26h
 |pattern_sh = _rsa26h
 |pattern_so = 
 |leftarm    = fce53d
 |body       = fce53d
 |rightarm   = fce53d
 |shorts     = 21835d
 |socks      = FFF000
 |title      = ҶАҶ&lt;ref name=&quot;CZE-RSA line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

{| width=&quot;100%&quot;
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;40%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Матей Коварж]]
|-
|Ҳим ||'''3''' ||[[Томаш Голеш]]
|-
|Ҳим ||'''4''' ||[[Робин Гранач]]
|-
|Ҳим ||'''7''' ||[[Ладислав Крейчий]] {{Капитан варзиш}} || {{Yel|75}}
|-
|ММ ||'''5''' ||[[Владимир Тсоуфал]]
|-
|ММ ||'''18'''||[[Михал Садилек]] || || {{Suboff|67}}
|-
|ММ ||'''12'''||[[Лукаш Черв]] || || {{Suboff|78}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Владимир Дарида]] || || {{Suboff|55}}
|-
|ММ ||'''24'''||[[Александр Сойка]] || || {{Suboff|55}}
|-
|Нап ||'''10'''||[[Патрик Шик]]
|-
|Нап ||'''9''' ||[[Адам Гложек]] || || {{Suboff|67}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|ММ ||'''15'''||[[Павел Шултс (футболбоз)|Павел Шултс]] || || {{Subon|55}}
|-
|Ҳим ||'''20'''||[[Ярослав Зелений]] || || {{Subon|55}}
|-
|ММ ||'''17'''||[[Лукаш Провод]] || || {{Subon|67}}
|-
|ММ ||'''22'''||[[Томаш Соучек]] || || {{Subon|67}}
|-
|Ҳим ||'''2''' ||[[Давид Зима]] || || {{Subon|78}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|[[Мирослав Коубек]]
|}
|valign=&quot;top&quot;|[[Акс:CZE-RSA 2026-06-18.svg|300px]]
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%; margin:auto&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Ронвен Вилямс]] {{Капитан варзиш}}
|-
|Ҳим ||'''20'''||[[Хулисо Мудау]]
|-
|Ҳим ||'''21'''||[[Име Окон]]
|-
|Ҳим ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]]
|-
|Ҳим ||'''6''' ||[[Обри Модиба]]
|-
|ММ ||'''23'''||[[Ҷейден Адамс]] || || {{Suboff|46}}
|-
|ММ ||'''4''' ||[[Тебоҳо Мокоена]] || {{Yel|33}}
|-
|ММ ||'''5''' ||[[Таленте Мбата]] || {{Yel|40}}
|-
|Ҳам ||'''12'''||[[Тапело Масеко]] || || {{Suboff|84}}
|-
|Ҳам ||'''15'''||[[Икраам Рейнерс]] || || {{Suboff|66}}
|-
|Ҳам ||'''7''' ||[[Освин Апполлис]]
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|Ҳам ||'''10'''||[[Релебоҳил Мофокенг]] || || {{Subon|46}}
|-
|Ҳам ||'''17'''||[[Эвиденс Макгопа]] || || {{Subon|66}}
|-
|Ҳим ||'''25'''||[[Камогело Себелебеле]] || || {{Subon|84}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|{{Парчами Белгия}} [[Ҳуго Брос]]
|}
|}

{| style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|
'''Беҳтарин бозикуни бозӣ:'''
&lt;br/&gt;[[Ладислав Крейчий]] (Чехия)&lt;ref name=&quot;MOTM&quot;/&gt;

'''[[Кӯмакдовар (футбол)|Кӯмакдоварон]]&lt;ref name=&quot;CZE-RSA line-ups&quot;/&gt;:'''
&lt;br/&gt;Кетрин Несбитт ([[Федератсияи футболи ИМА|ИМА]])
&lt;br/&gt;Брук Маё ([[Федератсияи футболи ИМА|ИМА]])
&lt;br/&gt;'''Довари чаҳорум:'''
&lt;br/&gt;Кэмпбелл-Кирк Кавана-Уо ([[Анҷумани футболи Зеландияи Нав|Зеландияи Нав]])
&lt;br/&gt;'''Кӯмакдовари эҳтиётӣ:'''
&lt;br/&gt;Айзек Тревис ([[Анҷумани футболи Зеландияи Нав|Зеландияи Нав]])
&lt;br/&gt;'''[[Кӯмакдовари видеоӣ|Кӯмакдовари видеоӣ (VAR)]]:'''
&lt;br/&gt;Татияна Гусман ([[Федератсияи футболи Никарагуа|Никарагуа]])
&lt;br/&gt;'''Ёвари кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br/&gt;Ҷо Дикерсон ([[Федератсияи футболи ИМА|ИМА]])
&lt;br/&gt;'''Ёвари дуюми кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br/&gt;Муҳаммад Убайд Ходим ([[Анҷумани футболи Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|АМА]])
|}

=== Мексика — Кореяи Ҷанубӣ ===
&lt;section begin=A4 /&gt;{{Football box
|date=18 июн 2026
|time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]]
|team1={{Футбол|MEX|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи A#Мексика — Кореяи Ҷанубӣ|1:0}}
|team2={{Футбол|KOR}}
|goals1=[[Луис Ромо]] {{гол|50}}
|goals2=
|stadium=«[[Акрон (варзишгоҳ)|Акрон]]»
|location=[[Сапопан]]
|attendance=45 522
|referee={{Парчами Уругвай}} [[Густаво Техера]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442
}}&lt;section end=A4 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _mex26t
 |pattern_b  = _mex26t
 |pattern_ra = _mex26t
 |pattern_sh = _mex26t
 |pattern_so = _mex26tl
 |leftarm    = 000000
 |body       = 000000
 |rightarm   = 000000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Мексика&lt;ref name=&quot;MEX-KOR line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12451/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group A – Mexico v. Korea Republic |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-18 |access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _kor26a
 |pattern_b  = _kor26a
 |pattern_ra = _kor26a
 |pattern_sh = _kor26a
 |pattern_so = _kor26al
 |leftarm    = 000000
 |body       = 000000
 |rightarm   = 000000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Кореяи Ҷанубӣ&lt;ref name=&quot;MEX-KOR line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

{| width=&quot;100%&quot;
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;40%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Раул Ранхел]]
|-
|Ҳим ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес]]
|-
|Ҳим ||'''4''' ||[[Эдсон Алварес]] {{Капитан варзиш}}
|-
|Ҳим ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]]
|-
|Ҳим ||'''23'''||[[Хесус Галлардо]]
|-
|ММ ||'''6''' ||[[Эрик Лира]]
|-
|ММ ||'''26'''||[[Брайан Гутиеррес]] || || {{Suboff|71}}
|-
|ММ ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || || {{Suboff|71}}
|-
|Ҳам ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] || || {{Suboff|80}}
|-
|Ҳам ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || || {{Suboff|80}}
|-
|Ҳам ||'''16'''||[[Хулиан Кинёнес]] || || {{Suboff|84}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|ММ ||'''17'''||[[Орбелин Пинеда]] || || {{Subon|71}}
|-
|ММ ||'''18'''||[[Обед Варгас]] || || {{Subon|71}}
|-
|Ҳам ||'''11'''||[[Сантияго Хименес]] || || {{Subon|80}}
|-
|Ҳим ||'''15'''||[[Исраэл Рейес]] || || {{Subon|80}}
|-
|Ҳам ||'''21'''||[[Сесар Уэрта]] || || {{Subon|84}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|[[Хавиер Агирре]]
|}
|valign=&quot;top&quot;|[[Акс:MEX-KOR 2026-06-18.svg|300px]]
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%; margin:auto&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Ким Сингю]]
|-
|Ҳим ||'''2''' ||[[Ли Ҳан Бум]]
|-
|Ҳим ||'''4''' ||[[Ким Мин Ҷе]]
|-
|Ҳим ||'''3''' ||[[Ли Ги Ҳёк]]
|-
|ММ ||'''15'''||[[Ким Мун Ҳванг]] || || {{Suboff|71}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Пэк Син Ҳо]] || {{Yel|58}} || {{Suboff|77}}
|-
|ММ ||'''6''' ||[[Ҳванг Ин Бум]]
|-
|ММ ||'''22'''||[[Сол Ён У]] || || {{Suboff|71}}
|-
|Ҳам ||'''19'''||[[Ли Кан Ин]] || {{Yel|4}}
|-
|Ҳам ||'''7''' ||[[Сон Ҳюнг Мин]] {{Капитан варзиш}} || || {{Suboff|57}}
|-
|Ҳам ||'''10'''||[[Ли Ҷе Сон]] || || {{Suboff|57}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|ММ ||'''11'''||[[Ҳванг Ҳи Чхан]] || || {{Subon|57}}
|-
|Ҳам ||'''18'''||[[О Ҳён Гю]] || || {{Subon|57}}
|-
|ММ ||'''25'''||[[Ом Ҷи Сон]] || || {{Subon|71}}
|-
|ММ ||'''20'''||[[Ян Ҳён Ҷун]] || || {{Subon|71}}
|-
|Ҳам ||'''9''' ||[[Чо Гю Сон]] || || {{Subon|77}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|[[Ҳон Мён Бо]]
|}
|}

{| style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|
'''Беҳтарин бозикуни бозӣ:'''
&lt;br/&gt;[[Луис Ромо]] (Мексика)&lt;ref name=&quot;MOTM&quot;/&gt;

'''[[Кӯмакдовар (футбол)|Кӯмакдоварон]]&lt;ref name=&quot;MEX-KOR line-ups&quot;/&gt;:'''
&lt;br/&gt;Николас Таран ([[Анҷумани футболи Уругвай|Уругвай]])
&lt;br/&gt;Карлос Баррейро ([[Анҷумани футболи Уругвай|Уругвай]])
&lt;br/&gt;'''Довари чаҳорум:'''
&lt;br/&gt;[[Андрес Рохас]] ([[Федератсияи футболи Колумбия|Колумбия]])
&lt;br/&gt;'''Кӯмакдовари эҳтиётӣ:'''
&lt;br/&gt;Александер Гусман ([[Федератсияи футболи Колумбия|Колумбия]])
&lt;br/&gt;'''[[Кӯмакдовари видеоӣ|Кӯмакдовари видеоӣ (VAR)]]:'''
&lt;br/&gt;Леодан Гонсалес ([[Анҷумани футболи Уругвай|Уругвай]])
&lt;br/&gt;'''Ёвари кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br/&gt;Антонио Гарсия ([[Анҷумани футболи Уругвай|Уругвай]])
&lt;br/&gt;'''Ёвари дуюми кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br/&gt;[[Жером Бризар]] ([[Федератсияи футболи Фаронса|Фаронса]])
|}

=== Чехия — Мексика ===
&lt;section begin=A5 /&gt;{{Football box
|date=24 июн 2026
|time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]]
|team1={{Футбол|CZE|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи A#Чехия — Мексика|0:3}}
|team2={{Футбол|MEX}}
|goals1=
|goals2=
* [[Матео Чавес]] {{гол|55}}
* [[Хулиан Кинёнес]] {{гол|61}}
* [[Алваро Фидалго]] {{гол|90+4}}
|stadium=«[[Варзишгоҳи Азтека|Азтека]]»
|location=[[Мехико]]
|attendance=80 824
|referee={{Парчами Аргентина}} [[Яэл Фалкон]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444
}}&lt;section end=A5 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _cze26h
 |pattern_b  = _cze26h
 |pattern_ra = _cze26h
 |pattern_sh = _cze26h
 |pattern_so = _cze26hl
 |leftarm    = F6090F
 |body       = F6090F
 |rightarm   = F6090F
 |shorts     = 0000EC
 |socks      = 000000
 |title      = Чехия&lt;ref name=&quot;CZE-MEX line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12453/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group A – Czechia v. Mexico |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-24 |access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _mex26a
 |pattern_b  = _mex26a
 |pattern_ra = _mex26a
 |pattern_sh = _mex26a2
 |pattern_so = _mex26al
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Мексика&lt;ref name=&quot;CZE-MEX line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== ҶАҶ — Кореяи Ҷанубӣ ===
&lt;section begin=A6 /&gt;{{Football box
|date=24 июн 2026
|time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]]
|team1={{Футбол|RSA|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи A#ҶАҶ — Кореяи Ҷанубӣ|1:0}}
|team2={{Футбол|KOR}}
|goals1=[[Тапело Масеко]] {{гол|63}}
|goals2=
|stadium=«[[BBVA (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи BBVA]]»
|location=[[Гвадалупе (Нуэво-Леон)|Гвадалупе]]
|attendance=51 243
|referee={{Парчами Аргентина}} [[Факундо Тейё]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445
}}&lt;section end=A6 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _rsa26h
 |pattern_b  = _rsa26h
 |pattern_ra = _rsa26h
 |pattern_sh = _rsa26h2
 |pattern_so = 
 |leftarm    = fce53d
 |body       = fce53d
 |rightarm   = fce53d
 |shorts     = fce53d
 |socks      = FFF000
 |title      = ҶАҶ&lt;ref name=&quot;RSA-KOR line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12454/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group A – South Africa v. Korea Republic |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-24 |access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _kor26h
 |pattern_b  = _kor26h
 |pattern_ra = _kor26h
 |pattern_sh = _kor26h
 |pattern_so = _kor26hl
 |leftarm    = FF354F
 |body       = FF354F
 |rightarm   = FF354F
 |shorts     = FF354F
 |socks      = D20010
 |title      = Кореяи Ҷанубӣ&lt;ref name=&quot;RSA-KOR line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

== Холҳои фейр-плей ==
Дар ҳолате, ки дастаҳо бо шумори холҳо, фарқи тӯбҳо ва дигар меъёрҳо (нигаред ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Меъёрҳои рутбабандии дастаҳо|меъёрҳои рутбабандӣ]]) баробар бошанд, холҳои [[фейр-плей]] ҳамчун меъёри рутбабандӣ истифода мешаванд. Холҳо бар асоси кортҳои зард ва сурхи дастаҳо дар бозиҳои марҳилаи гурӯҳӣ ҳисоб карда мешаванд:
* корти зарди аввал: тарҳи 1 хол;
* корти сурхи ғайримустақим (корти зарди дуюм): тарҳи 3 хол;
* корти сурхи мустақим: тарҳи 4 хол;
* корти зард ва корти сурхи мустақим: тарҳи 5 хол.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!rowspan=2|Даста
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 1
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 2
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 3
!rowspan=2 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Холҳо
|-
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
|-
|align=left|{{Футбол|CZE}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|  ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|  ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −1
|-
|align=left|{{Футбол|KOR}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −4
|-
|align=left|{{Футбол|MEX}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  || 1 || 
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −6
|-
|align=left|{{Футбол|RSA}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  || 2 || 
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −13
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Вебгоҳи расмӣ]{{ref|en}}
{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026}}

[[Гурӯҳ:Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Гурӯҳи A]]</text>
      <sha1>cpki85zl7uy7mjd40mpjuhl1oruylr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328380</id>
    <revision>
      <id>1479924</id>
      <parentid>1479865</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T17:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бозиҳо */</comment>
      <origin>1479924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24044" sha1="rzcjdy1fkndp3wpp12dro8t4bf4ux6t" xml:space="preserve">Бозиҳои '''гурӯҳи G [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|чемпионати ҷаҳони соли 2026]]''' аз 15 то 26 июни соли 2026 баргузор мешаванд&lt;ref name=&quot;match schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2024-02-04 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Дар ин гурӯҳ дастаҳои миллии [[Тими миллии футболи Белгия|Белгия]], [[Тими миллии футболи Миср|Миср]], [[Тими миллии футболи Эрон|Эрон]] ва [[Тими миллии футболи Зеландияи Нав|Зеландияи Нав]] иштирок мекунанд. Ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи ҳазфӣ|марҳилаи ҳазфӣ]] дастаҳое роҳ меёбанд, ки дар гурӯҳ ҷойҳои якум ва дуюмро ишғол намоянд. Ҳамчунин имконпазир аст дастае, ки ҷойи сеюмро мегирад, дар асоси [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм|раддабандӣ]] ба даври баъдӣ роҳхат гирад&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2025 |lang=en |archive-date=2025-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Дастаҳо ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!rowspan=2|Мавқеъ ҳангоми&lt;br&gt;қуръакашӣ
!rowspan=2|Даста
!rowspan=2|Сабад
!rowspan=2|Конфедератсия
!rowspan=2|Тарзи роҳёбӣ
!rowspan=2|Санаи роҳёбӣ
!rowspan=2 data-sort-type=&quot;number&quot;|Иштирок дар&lt;br&gt;марҳилаи ниҳоӣ
!rowspan=2|Иштироки&lt;br&gt;охирин
!rowspan=2|Натиҷаи&lt;br&gt;беҳтарин
!colspan=2|[[Раддабандии ҷаҳонии ФИФА]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA/Coca-Cola Men's World Ranking |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2025-11-19 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ноябри 2025{{refn|group=a|Бар асоси раддабандии ноябри 2025 [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Қуръакашӣ]] баргузор шуд.}}
!Июни 2026
|-
| G1 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|BEL}} || 1 || [[УЕФА]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, УЕФА, гурӯҳи J)|гурӯҳи J роҳхати УЕФА]] || 18 ноябри 2025 || 15-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]] || data-sort-value=&quot;6.1&quot; | Ҷойи сеюм ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]]) || 8 ||
|-
| G2 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|EGY}} || 3 || [[Конфедератсияи футболи Африқо|КФА]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФА)|гурӯҳи A роҳхати КФА]] || 8 октябри 2025 || 4-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]] || data-sort-value=&quot;1.3&quot; | Даври якум ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1934|1934]]), групповой этап ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1990|1990]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]]) || 34 ||
|-
| G3 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|IRN}} || 2 || [[Конфедератсияи футболи Осиё|КФО]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФО)|гурӯҳи A роҳхати КФО]] || 25 марти 2025 || 7-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]] || data-sort-value=&quot;1.6&quot; | Марҳилаи гурӯҳӣ ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1978|1978]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1998|1998]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2006|2006]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014|2014]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]]) || 20 ||
|-
| G4 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|NZL}} || 4 || [[Конфедератсияи футболи Уқёнусия|КФУ]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФУ)|роҳхати КФУ]] || 24 марти 2025 || 3-юм || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]] || data-sort-value=&quot;1.2&quot; | Марҳилаи гурӯҳӣ ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1982|1982]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]]) || 86 ||
|}
'''Эзоҳ'''
{{эзоҳ|group=a}}

== Ҷадвал ==
{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ|Гурӯҳи G}}

Ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи ҳазфӣ|марҳилаи ҳазфӣ]] роҳ меёбанд&lt;ref name=&quot;regulations&quot; /&gt;:
* Ғолиби гурӯҳи G, ки бо дастаи ҷойи сеюми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи A|гурӯҳи A]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи E|гурӯҳи E]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи H|гурӯҳи H]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи I|гурӯҳи I]] ё [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи J|гурӯҳи J]] бозӣ мекунад.
* Дастаи ҷойи дуюм дар гурӯҳи G, ки бо дастаи ҷойи дуюми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи D|гурӯҳи D]] бозӣ мекунад.
* Дастаи ҷойи сеюм, метавонад дар асоси [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм|раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм дар гурӯҳҳо]] ба марҳилаи ҳазфӣ роҳхат гирад. Агар ин даста аз гурӯҳи G бошад, метавонад бо ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи B|гурӯҳи B]] ё [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи I|гурӯҳи I]] бозӣ кунад.

== Бозиҳо ==
Вақти оғози ҳамаи бозиҳо ба вақти маҳаллӣ муайян шудааст&lt;ref name=&quot;match schedule&quot; /&gt;.

=== Белгия — Миср ===
&lt;section begin=G2 /&gt;{{Football box
|date=15 июн 2026
|time=12:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|BEL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Белгия — Миср|1:1}}
|team2={{Футбол|EGY}}
|goals1=[[Муҳаммад Ҳанӣ]] {{гол|66|авт.}}
|goals2=[[Имом Ашур]] {{гол|19}}
|stadium=«[[Lumen (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Lumen]]»
|location=[[Сиэтл]]
|attendance=66 775
|referee={{Парчами Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478
}}&lt;section end=G2 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _bel26h
 |pattern_b  = _bel26h
 |pattern_ra = _bel26h
 |pattern_sh = _bel26h
 |pattern_so = _bel26hl
 |leftarm    = ee3137
 |body       = ee3137
 |rightarm   = ee3137
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Белгия&lt;ref name=&quot;BEL-EGY line-ups&quot;&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12488/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Belgium v. Egypt |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-15 |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _mrc26a
 |pattern_b  = _egy26a
 |pattern_ra = _mrc26a
 |pattern_sh = _gha26h
 |pattern_so = _egy26al
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Миср&lt;ref name=&quot;BEL-EGY line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

{| width=&quot;100%&quot;
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;40%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Тибо Куртуа]]
|-
|Ҳим ||'''15'''||[[Тома Мёние]]
|-
|Ҳим ||'''25'''||[[Натан Нгой]]
|-
|Ҳим ||'''4''' ||[[Брэндон Мехеле]]
|-
|Ҳим ||'''21'''||[[Тимоти Кастан]] || {{Yel|14}} || {{Suboff|56}}
|-
|ММ ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{Suboff|56}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Юри Тилеманс]] {{Капитан варзиш}}
|-
|ММ ||'''10'''||[[Леандро Троссард]]
|-
|ММ ||'''7''' ||[[Кевин Де Брёйне]] || || {{Suboff|85}}
|-
|ММ ||'''11'''||[[Жереми Доку]] || || {{Suboff|85}}
|-
|Ҳам ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{Suboff|66}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|ММ ||'''23'''||[[Николас Раскин]] || || {{Subon|56}}
|-
|Ҳим ||'''5'''||[[Максим Де Кёйпер]] || {{Yel|75}} || {{Subon|56}}
|-
|Ҳам ||'''9'''||[[Ромелу Лукаку]] || || {{Subon|66}}
|-
|ММ ||'''20'''||[[Ҳанс Ванакен]] || || {{Subon|85}}
|-
|Ҳам ||'''26'''||[[Матиас Фернандес Пардо]] || || {{Subon|85}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|{{Парчами Фаронса}} [[Руди Гарсия]]
|}
|valign=&quot;top&quot;|[[Акс:BEL-EGY 2026-06-15.svg|300px]]
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%; margin:auto&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''23'''||[[Мустафо Шубайр]]
|-
|Ҳим ||'''3''' ||[[Муҳаммад Ҳанӣ]]
|-
|Ҳим ||'''2''' ||[[Ёсир Иброҳим]]
|-
|Ҳим ||'''14'''||[[Ҳамдӣ Фатҳӣ]] || || {{Suboff|88}}
|-
|Ҳим ||'''13'''||[[Аҳмад Фатух]] || {{Yel|34}} || {{Suboff|88}}
|-
|ММ ||'''17'''||[[Муҳанад Лошин]]
|-
|ММ ||'''19'''||[[Марвон Атийя]] || {{Yel|13}}
|-
|ММ ||'''10'''||[[Муҳаммад Салоҳ]] {{Капитан варзиш}} || || {{Suboff|76}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Имом Ашур]] || || {{Suboff|71}}
|-
|ММ ||'''11'''||[[Мустафо Закӣ]] || || {{Suboff|76}}
|-
|Ҳам ||'''22'''||[[Умар Мармуш]]
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|Ҳим ||'''5'''||[[Рами Рабиа]] || || {{Subon|71}}
|-
|Ҳам ||'''25'''||[[Аҳмад Сайид|Зизу]] || || {{Subon|76}}
|-
|Ҳам ||'''9'''||[[Ҳамза Абдулкарим]] || || {{Subon|76}}
|-
|Ҳим ||'''15'''||[[Карим Ҳофиз]] || || {{Subon|88}}
|-
|Ҳам ||'''20'''||[[Иброҳим Одил]] || || {{Subon|88}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|[[Ҳусам Ҳасан]]
|}
|}

{| style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|
'''Беҳтарин бозикуни бозӣ:'''
&lt;br&gt;[[Имом Ашур]] (Миср)&lt;ref name=&quot;MOTM&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-12 |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;

'''[[Кӯмакдовар (футбол)|Кӯмакдоварон]]&lt;ref name=&quot;BEL-EGY line-ups&quot;/&gt;:'''
&lt;br&gt;Данило Манис ([[Конфедератсияи футболи Бразилия|Бразилия]])
&lt;br&gt;Рафаэл Алвес ([[Конфедератсияи футболи Бразилия|Бразилия]])
&lt;br&gt;'''Довари чаҳорум:'''
&lt;br&gt;[[Кевин Ортега]] ([[Федератсияи футболи Перу|Перу]])
&lt;br&gt;'''Кӯмакдовари эҳтиётӣ:'''
&lt;br&gt;Майкл Оруэ ([[Федератсияи футболи Перу|Перу]])
&lt;br&gt;'''[[Кӯмакдовари видеоӣ|Кӯмакдовари видеоӣ (VAR)]]:'''
&lt;br&gt;Хуан Сото ([[Федератсияи футболи Венесуэла|Венесуэла]])
&lt;br&gt;'''Ёвари кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;Леодан Гонсалес ([[Анҷумани футболи Уругвай|Уругвай]])
&lt;br&gt;'''Ёвари дуюми кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;[[Карлос дел Серро Гранде]] ([[Федератсияи футболи шоҳигарии Испониё|Испониё]])
|}

=== Эрон — Зеландияи Нав ===
&lt;section begin=G1 /&gt;{{Football box
|date=15 июн 2026
|time=18:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|IRN|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Эрон — Зеландияи Нав|2:2}}
| team2 = {{Футбол|NZL}}
| goals1 =
* [[Ромин Ризоиён]] {{гол|32}}
* [[Муҳаммад Муҳибӣ]] {{гол|64}}
| goals2 =
* [[Элайҷа Ҷаст]] {{гол|7}} {{гол|54}}
|stadium=«[[SoFi (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи SoFi]]»
|location=[[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
|attendance = 70 108
|referee = {{Парчами Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476
}}&lt;section end=G1 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _irn26h
 |pattern_b  = _irn26h
 |pattern_ra = _irn26h
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Эрон&lt;ref name=&quot;IRN-NZL line-ups&quot;&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12485/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – IR Iran v. New Zealand |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-15 |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _nze26a
 |pattern_b  = _nze26a
 |pattern_ra = _nze26a
 |pattern_sh = _nze26a
 |pattern_so =
 |leftarm    = 000000
 |body       = 000000
 |rightarm   = 000000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Зеландияи Нав&lt;ref name=&quot;IRN-NZL line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Белгия — Эрон ===
&lt;section begin=G3 /&gt;{{Football box
|date=21 июн 2026
|time=12:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|BEL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Белгия — Эрон|0:0}}
|team2={{Футбол|IRN}}
|goals1=
|goals2=
|stadium=«[[SoFi (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи SoFi]]»
|location=[[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
|attendance=70 317
|referee={{Парчами Аргентина}} [[Дарио Эррера]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477
}}&lt;section end=G3 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _bel26h
 |pattern_b  = _bel26hA
 |pattern_ra = _bel26h
 |pattern_sh = _bel26h
 |pattern_so = _bel26hl
 |leftarm    = ee3137
 |body       = ee3137
 |rightarm   = ee3137
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Белгия&lt;ref name=&quot;BEL-IRN line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12486/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Belgium v. IR Iran |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-21 |access-date=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _irn26h
 |pattern_b  = _irn26h
 |pattern_ra = _irn26h
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Эрон&lt;ref name=&quot;BEL-IRN line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Зеландияи Нав — Миср ===
&lt;section begin=G4 /&gt;{{Football box
|date=21 июн 2026
|time=18:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|NZL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Зеландияи Нав — Миср|1:3}}
|team2={{Футбол|EGY}}
|goals1=[[Финн Серман]] {{гол|15}}
|goals2=
* [[Мостафа Закӣ]] {{гол|58}}
* [[Муҳаммад Салоҳ]] {{гол|67}}
* [[Маҳмуд Ҳасан|Трезеге]] {{гол|82}}
|stadium=«[[BC Place (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи BC Place]]»
|location=[[Ванкувер]]
|attendance=52 497
|referee={{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} [[Умар ал-Алӣ]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480
}}&lt;section end=G4 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _nzl26h
 |pattern_b  = _nzl26h
 |pattern_ra = _nzl26h
 |pattern_sh = _nzl26h
 |pattern_so = _nzl26hl
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Зеландияи Нав&lt;ref name=&quot;NZL-EGY line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12489/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – New Zealand v. Egypt |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-21 |access-date=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _egy26h
 |pattern_b  = _egy26h
 |pattern_ra = _egy26h
 |pattern_sh = _nze26a
 |pattern_so =
 |leftarm    = FF0000
 |body       = FF0000
 |rightarm   = FF0000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Миср&lt;ref name=&quot;NZL-EGY line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Миср — Эрон ===
&lt;section begin=G5 /&gt;{{Football box
|date=26 июн 2026
|time=20:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|EGY|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Миср — Эрон|1:1}}
| team2 = {{Футбол|IRN}}
| goals1 = [[Маҳмуд Собир]] {{гол|5}}
| goals2 = [[Ромин Ризоиён]] {{гол|14}}
|stadium=«[[Lumen (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Lumen]]»
|location=[[Сиэтл]]
|attendance = 66 925
|referee = {{Парчами Лаҳистон}} [[Шимон Мартсиняк]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479
}}&lt;section end=G5 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _egy26h
 |pattern_b  = _egy26h
 |pattern_ra = _egy26h
 |pattern_sh = _nze26a
 |pattern_so =
 |leftarm    = FF0000
 |body       = FF0000
 |rightarm   = FF0000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Миср&lt;ref name=&quot;EGY-IRN line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12487/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Egypt v. IR Iran |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-26 |access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _irn26h
 |pattern_b  = _irn26h
 |pattern_ra = _irn26h
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Эрон&lt;ref name=&quot;EGY-IRN line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Зеландияи Нав — Белгия ===
&lt;section begin=G6 /&gt;{{Football box
|date=26 июн 2026
|time=20:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|NZL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Зеландияи Нав — Белгия|1:5}}
| team2 = {{Футбол|BEL}}
| goals1 = [[Элайҷа Ҷаст]] {{гол|84}}
| goals2 =
* [[Леандро Троссард]] {{гол|28}} {{гол|50}}
* [[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}
* [[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}
* [[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
|stadium=«[[BC Place (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи BC Place]]»
|location=[[Ванкувер]]
|attendance = 52 497
|referee = {{Парчами Урдун}} [[Адҳам Махадмеҳ]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481
}}&lt;section end=G6 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _nzl26h
 |pattern_b  = _nzl26h
 |pattern_ra = _nzl26h
 |pattern_sh = _nzl26h
 |pattern_so = _nzl26hl
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Зеландияи Нав&lt;ref name=&quot;NZL-BEL line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12490/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – New Zealand v. Belgium |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-26 |access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _bel26h
 |pattern_b  = _bel26h
 |pattern_ra = _bel26h
 |pattern_sh = _bel26h
 |pattern_so = _bel26hl
 |leftarm    = ee3137
 |body       = ee3137
 |rightarm   = ee3137
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Белгия&lt;ref name=&quot;NZL-BEL line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

== Холҳои фейр-плей ==
Дар ҳолате, ки дастаҳо бо шумори холҳо, фарқи тӯбҳо ва дигар меъёрҳо (нигаред ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Меъёрҳои рутбабандии дастаҳо|меъёрҳои рутбабандӣ]]) баробар бошанд, холҳои [[фейр-плей]] ҳамчун меъёри рутбабандӣ истифода мешаванд. Холҳо бар асоси кортҳои зард ва сурхи дастаҳо дар бозиҳои марҳилаи гурӯҳӣ ҳисоб карда мешаванд:
* корти зарди аввал: тарҳи 1 хол;
* корти сурхи ғайримустақим (корти зарди дуюм): тарҳи 3 хол;
* корти сурхи мустақим: тарҳи 4 хол;
* корти зард ва корти сурхи мустақим: тарҳи 5 хол.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!rowspan=2|Даста
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 1
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 2
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 3
!rowspan=2 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Холҳо
|-
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
|-
|align=left|{{Футбол|NZL}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −4
|-
|align=left|{{Футбол|EGY}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 3 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −6
|-
|align=left|{{Футбол|IRN}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 4 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −6
|-
|align=left|{{Футбол|BEL}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  || 1 ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −7
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Вебгоҳи расмӣ]{{ref|en}}

{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026}}

[[Гурӯҳ:Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Гурӯҳи G]]</text>
      <sha1>rzcjdy1fkndp3wpp12dro8t4bf4ux6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479925</id>
      <parentid>1479924</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T17:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1479925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24145" sha1="km1ea13euvuw17ac99dn8572zodkn2m" xml:space="preserve">Бозиҳои '''гурӯҳи G [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|чемпионати ҷаҳони соли 2026]]''' аз 15 то 26 июни соли 2026 баргузор шуданд&lt;ref name=&quot;match schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2024-02-04 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Дар ин гурӯҳ дастаҳои миллии [[Тими миллии футболи Белгия|Белгия]], [[Тими миллии футболи Миср|Миср]], [[Тими миллии футболи Эрон|Эрон]] ва [[Тими миллии футболи Зеландияи Нав|Зеландияи Нав]] иштирок карданд. Ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи ҳазфӣ|марҳилаи ҳазфӣ]] дастаҳои Белгия ва Миср роҳхат гирифтанд, ки дар гурӯҳ ҷойҳои якум ва дуюмро ишғол намуданд. Дастаи ҷойи сеюми гурӯҳи G (Эрон) ба марҳилаи ҳазфӣ роҳ наёфт, зеро ба қатори [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм|ҳашт дастаи беҳтарини ҷойҳои сеюм дар марҳилаи гурӯҳӣ]] дохил нашуд&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2025 |lang=en |archive-date=2025-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Дастаҳо ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!rowspan=2|Мавқеъ ҳангоми&lt;br&gt;қуръакашӣ
!rowspan=2|Даста
!rowspan=2|Сабад
!rowspan=2|Конфедератсия
!rowspan=2|Тарзи роҳёбӣ
!rowspan=2|Санаи роҳёбӣ
!rowspan=2 data-sort-type=&quot;number&quot;|Иштирок дар&lt;br&gt;марҳилаи ниҳоӣ
!rowspan=2|Иштироки&lt;br&gt;охирин
!rowspan=2|Натиҷаи&lt;br&gt;беҳтарин
!colspan=2|[[Раддабандии ҷаҳонии ФИФА]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA/Coca-Cola Men's World Ranking |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2025-11-19 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ноябри 2025{{refn|group=a|Бар асоси раддабандии ноябри 2025 [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Қуръакашӣ]] баргузор шуд.}}
!Июни 2026
|-
| G1 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|BEL}} || 1 || [[УЕФА]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, УЕФА, гурӯҳи J)|гурӯҳи J роҳхати УЕФА]] || 18 ноябри 2025 || 15-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]] || data-sort-value=&quot;6.1&quot; | Ҷойи сеюм ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]]) || 8 ||
|-
| G2 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|EGY}} || 3 || [[Конфедератсияи футболи Африқо|КФА]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФА)|гурӯҳи A роҳхати КФА]] || 8 октябри 2025 || 4-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]] || data-sort-value=&quot;1.3&quot; | Даври якум ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1934|1934]]), групповой этап ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1990|1990]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]]) || 34 ||
|-
| G3 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|IRN}} || 2 || [[Конфедератсияи футболи Осиё|КФО]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФО)|гурӯҳи A роҳхати КФО]] || 25 марти 2025 || 7-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]] || data-sort-value=&quot;1.6&quot; | Марҳилаи гурӯҳӣ ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1978|1978]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1998|1998]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2006|2006]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014|2014]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]]) || 20 ||
|-
| G4 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|NZL}} || 4 || [[Конфедератсияи футболи Уқёнусия|КФУ]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФУ)|роҳхати КФУ]] || 24 марти 2025 || 3-юм || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]] || data-sort-value=&quot;1.2&quot; | Марҳилаи гурӯҳӣ ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1982|1982]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]]) || 86 ||
|}
'''Эзоҳ'''
{{эзоҳ|group=a}}

== Ҷадвал ==
{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ|Гурӯҳи G}}

Ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи ҳазфӣ|марҳилаи ҳазфӣ]] роҳ меёбанд&lt;ref name=&quot;regulations&quot; /&gt;:
* Ғолиби гурӯҳи G, ки бо дастаи ҷойи сеюми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи A|гурӯҳи A]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи E|гурӯҳи E]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи H|гурӯҳи H]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи I|гурӯҳи I]] ё [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи J|гурӯҳи J]] бозӣ мекунад.
* Дастаи ҷойи дуюм дар гурӯҳи G, ки бо дастаи ҷойи дуюми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи D|гурӯҳи D]] бозӣ мекунад.
* Дастаи ҷойи сеюм, метавонад дар асоси [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм|раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм дар гурӯҳҳо]] ба марҳилаи ҳазфӣ роҳхат гирад. Агар ин даста аз гурӯҳи G бошад, метавонад бо ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи B|гурӯҳи B]] ё [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи I|гурӯҳи I]] бозӣ кунад.

== Бозиҳо ==
Вақти оғози ҳамаи бозиҳо ба вақти маҳаллӣ муайян шудааст&lt;ref name=&quot;match schedule&quot; /&gt;.

=== Белгия — Миср ===
&lt;section begin=G2 /&gt;{{Football box
|date=15 июн 2026
|time=12:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|BEL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Белгия — Миср|1:1}}
|team2={{Футбол|EGY}}
|goals1=[[Муҳаммад Ҳанӣ]] {{гол|66|авт.}}
|goals2=[[Имом Ашур]] {{гол|19}}
|stadium=«[[Lumen (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Lumen]]»
|location=[[Сиэтл]]
|attendance=66 775
|referee={{Парчами Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478
}}&lt;section end=G2 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _bel26h
 |pattern_b  = _bel26h
 |pattern_ra = _bel26h
 |pattern_sh = _bel26h
 |pattern_so = _bel26hl
 |leftarm    = ee3137
 |body       = ee3137
 |rightarm   = ee3137
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Белгия&lt;ref name=&quot;BEL-EGY line-ups&quot;&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12488/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Belgium v. Egypt |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-15 |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _mrc26a
 |pattern_b  = _egy26a
 |pattern_ra = _mrc26a
 |pattern_sh = _gha26h
 |pattern_so = _egy26al
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Миср&lt;ref name=&quot;BEL-EGY line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

{| width=&quot;100%&quot;
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;40%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Тибо Куртуа]]
|-
|Ҳим ||'''15'''||[[Тома Мёние]]
|-
|Ҳим ||'''25'''||[[Натан Нгой]]
|-
|Ҳим ||'''4''' ||[[Брэндон Мехеле]]
|-
|Ҳим ||'''21'''||[[Тимоти Кастан]] || {{Yel|14}} || {{Suboff|56}}
|-
|ММ ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{Suboff|56}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Юри Тилеманс]] {{Капитан варзиш}}
|-
|ММ ||'''10'''||[[Леандро Троссард]]
|-
|ММ ||'''7''' ||[[Кевин Де Брёйне]] || || {{Suboff|85}}
|-
|ММ ||'''11'''||[[Жереми Доку]] || || {{Suboff|85}}
|-
|Ҳам ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{Suboff|66}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|ММ ||'''23'''||[[Николас Раскин]] || || {{Subon|56}}
|-
|Ҳим ||'''5'''||[[Максим Де Кёйпер]] || {{Yel|75}} || {{Subon|56}}
|-
|Ҳам ||'''9'''||[[Ромелу Лукаку]] || || {{Subon|66}}
|-
|ММ ||'''20'''||[[Ҳанс Ванакен]] || || {{Subon|85}}
|-
|Ҳам ||'''26'''||[[Матиас Фернандес Пардо]] || || {{Subon|85}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|{{Парчами Фаронса}} [[Руди Гарсия]]
|}
|valign=&quot;top&quot;|[[Акс:BEL-EGY 2026-06-15.svg|300px]]
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%; margin:auto&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''23'''||[[Мустафо Шубайр]]
|-
|Ҳим ||'''3''' ||[[Муҳаммад Ҳанӣ]]
|-
|Ҳим ||'''2''' ||[[Ёсир Иброҳим]]
|-
|Ҳим ||'''14'''||[[Ҳамдӣ Фатҳӣ]] || || {{Suboff|88}}
|-
|Ҳим ||'''13'''||[[Аҳмад Фатух]] || {{Yel|34}} || {{Suboff|88}}
|-
|ММ ||'''17'''||[[Муҳанад Лошин]]
|-
|ММ ||'''19'''||[[Марвон Атийя]] || {{Yel|13}}
|-
|ММ ||'''10'''||[[Муҳаммад Салоҳ]] {{Капитан варзиш}} || || {{Suboff|76}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Имом Ашур]] || || {{Suboff|71}}
|-
|ММ ||'''11'''||[[Мустафо Закӣ]] || || {{Suboff|76}}
|-
|Ҳам ||'''22'''||[[Умар Мармуш]]
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|Ҳим ||'''5'''||[[Рами Рабиа]] || || {{Subon|71}}
|-
|Ҳам ||'''25'''||[[Аҳмад Сайид|Зизу]] || || {{Subon|76}}
|-
|Ҳам ||'''9'''||[[Ҳамза Абдулкарим]] || || {{Subon|76}}
|-
|Ҳим ||'''15'''||[[Карим Ҳофиз]] || || {{Subon|88}}
|-
|Ҳам ||'''20'''||[[Иброҳим Одил]] || || {{Subon|88}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|[[Ҳусам Ҳасан]]
|}
|}

{| style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|
'''Беҳтарин бозикуни бозӣ:'''
&lt;br&gt;[[Имом Ашур]] (Миср)&lt;ref name=&quot;MOTM&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-12 |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;

'''[[Кӯмакдовар (футбол)|Кӯмакдоварон]]&lt;ref name=&quot;BEL-EGY line-ups&quot;/&gt;:'''
&lt;br&gt;Данило Манис ([[Конфедератсияи футболи Бразилия|Бразилия]])
&lt;br&gt;Рафаэл Алвес ([[Конфедератсияи футболи Бразилия|Бразилия]])
&lt;br&gt;'''Довари чаҳорум:'''
&lt;br&gt;[[Кевин Ортега]] ([[Федератсияи футболи Перу|Перу]])
&lt;br&gt;'''Кӯмакдовари эҳтиётӣ:'''
&lt;br&gt;Майкл Оруэ ([[Федератсияи футболи Перу|Перу]])
&lt;br&gt;'''[[Кӯмакдовари видеоӣ|Кӯмакдовари видеоӣ (VAR)]]:'''
&lt;br&gt;Хуан Сото ([[Федератсияи футболи Венесуэла|Венесуэла]])
&lt;br&gt;'''Ёвари кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;Леодан Гонсалес ([[Анҷумани футболи Уругвай|Уругвай]])
&lt;br&gt;'''Ёвари дуюми кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;[[Карлос дел Серро Гранде]] ([[Федератсияи футболи шоҳигарии Испониё|Испониё]])
|}

=== Эрон — Зеландияи Нав ===
&lt;section begin=G1 /&gt;{{Football box
|date=15 июн 2026
|time=18:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|IRN|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Эрон — Зеландияи Нав|2:2}}
| team2 = {{Футбол|NZL}}
| goals1 =
* [[Ромин Ризоиён]] {{гол|32}}
* [[Муҳаммад Муҳибӣ]] {{гол|64}}
| goals2 =
* [[Элайҷа Ҷаст]] {{гол|7}} {{гол|54}}
|stadium=«[[SoFi (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи SoFi]]»
|location=[[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
|attendance = 70 108
|referee = {{Парчами Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476
}}&lt;section end=G1 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _irn26h
 |pattern_b  = _irn26h
 |pattern_ra = _irn26h
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Эрон&lt;ref name=&quot;IRN-NZL line-ups&quot;&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12485/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – IR Iran v. New Zealand |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-15 |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _nze26a
 |pattern_b  = _nze26a
 |pattern_ra = _nze26a
 |pattern_sh = _nze26a
 |pattern_so =
 |leftarm    = 000000
 |body       = 000000
 |rightarm   = 000000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Зеландияи Нав&lt;ref name=&quot;IRN-NZL line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Белгия — Эрон ===
&lt;section begin=G3 /&gt;{{Football box
|date=21 июн 2026
|time=12:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|BEL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Белгия — Эрон|0:0}}
|team2={{Футбол|IRN}}
|goals1=
|goals2=
|stadium=«[[SoFi (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи SoFi]]»
|location=[[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
|attendance=70 317
|referee={{Парчами Аргентина}} [[Дарио Эррера]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477
}}&lt;section end=G3 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _bel26h
 |pattern_b  = _bel26hA
 |pattern_ra = _bel26h
 |pattern_sh = _bel26h
 |pattern_so = _bel26hl
 |leftarm    = ee3137
 |body       = ee3137
 |rightarm   = ee3137
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Белгия&lt;ref name=&quot;BEL-IRN line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12486/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Belgium v. IR Iran |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-21 |access-date=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _irn26h
 |pattern_b  = _irn26h
 |pattern_ra = _irn26h
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Эрон&lt;ref name=&quot;BEL-IRN line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Зеландияи Нав — Миср ===
&lt;section begin=G4 /&gt;{{Football box
|date=21 июн 2026
|time=18:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|NZL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Зеландияи Нав — Миср|1:3}}
|team2={{Футбол|EGY}}
|goals1=[[Финн Серман]] {{гол|15}}
|goals2=
* [[Мостафа Закӣ]] {{гол|58}}
* [[Муҳаммад Салоҳ]] {{гол|67}}
* [[Маҳмуд Ҳасан|Трезеге]] {{гол|82}}
|stadium=«[[BC Place (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи BC Place]]»
|location=[[Ванкувер]]
|attendance=52 497
|referee={{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} [[Умар ал-Алӣ]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480
}}&lt;section end=G4 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _nzl26h
 |pattern_b  = _nzl26h
 |pattern_ra = _nzl26h
 |pattern_sh = _nzl26h
 |pattern_so = _nzl26hl
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Зеландияи Нав&lt;ref name=&quot;NZL-EGY line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12489/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – New Zealand v. Egypt |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-21 |access-date=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _egy26h
 |pattern_b  = _egy26h
 |pattern_ra = _egy26h
 |pattern_sh = _nze26a
 |pattern_so =
 |leftarm    = FF0000
 |body       = FF0000
 |rightarm   = FF0000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Миср&lt;ref name=&quot;NZL-EGY line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Миср — Эрон ===
&lt;section begin=G5 /&gt;{{Football box
|date=26 июн 2026
|time=20:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|EGY|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Миср — Эрон|1:1}}
| team2 = {{Футбол|IRN}}
| goals1 = [[Маҳмуд Собир]] {{гол|5}}
| goals2 = [[Ромин Ризоиён]] {{гол|14}}
|stadium=«[[Lumen (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Lumen]]»
|location=[[Сиэтл]]
|attendance = 66 925
|referee = {{Парчами Лаҳистон}} [[Шимон Мартсиняк]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479
}}&lt;section end=G5 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _egy26h
 |pattern_b  = _egy26h
 |pattern_ra = _egy26h
 |pattern_sh = _nze26a
 |pattern_so =
 |leftarm    = FF0000
 |body       = FF0000
 |rightarm   = FF0000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Миср&lt;ref name=&quot;EGY-IRN line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12487/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Egypt v. IR Iran |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-26 |access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _irn26h
 |pattern_b  = _irn26h
 |pattern_ra = _irn26h
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Эрон&lt;ref name=&quot;EGY-IRN line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Зеландияи Нав — Белгия ===
&lt;section begin=G6 /&gt;{{Football box
|date=26 июн 2026
|time=20:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|NZL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Зеландияи Нав — Белгия|1:5}}
| team2 = {{Футбол|BEL}}
| goals1 = [[Элайҷа Ҷаст]] {{гол|84}}
| goals2 =
* [[Леандро Троссард]] {{гол|28}} {{гол|50}}
* [[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}
* [[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}
* [[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
|stadium=«[[BC Place (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи BC Place]]»
|location=[[Ванкувер]]
|attendance = 52 497
|referee = {{Парчами Урдун}} [[Адҳам Махадмеҳ]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481
}}&lt;section end=G6 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _nzl26h
 |pattern_b  = _nzl26h
 |pattern_ra = _nzl26h
 |pattern_sh = _nzl26h
 |pattern_so = _nzl26hl
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Зеландияи Нав&lt;ref name=&quot;NZL-BEL line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12490/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – New Zealand v. Belgium |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-26 |access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _bel26h
 |pattern_b  = _bel26h
 |pattern_ra = _bel26h
 |pattern_sh = _bel26h
 |pattern_so = _bel26hl
 |leftarm    = ee3137
 |body       = ee3137
 |rightarm   = ee3137
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Белгия&lt;ref name=&quot;NZL-BEL line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

== Холҳои фейр-плей ==
Дар ҳолате, ки дастаҳо бо шумори холҳо, фарқи тӯбҳо ва дигар меъёрҳо (нигаред ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Меъёрҳои рутбабандии дастаҳо|меъёрҳои рутбабандӣ]]) баробар бошанд, холҳои [[фейр-плей]] ҳамчун меъёри рутбабандӣ истифода мешаванд. Холҳо бар асоси кортҳои зард ва сурхи дастаҳо дар бозиҳои марҳилаи гурӯҳӣ ҳисоб карда мешаванд:
* корти зарди аввал: тарҳи 1 хол;
* корти сурхи ғайримустақим (корти зарди дуюм): тарҳи 3 хол;
* корти сурхи мустақим: тарҳи 4 хол;
* корти зард ва корти сурхи мустақим: тарҳи 5 хол.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!rowspan=2|Даста
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 1
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 2
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 3
!rowspan=2 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Холҳо
|-
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
|-
|align=left|{{Футбол|NZL}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −4
|-
|align=left|{{Футбол|EGY}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 3 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −6
|-
|align=left|{{Футбол|IRN}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 4 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −6
|-
|align=left|{{Футбол|BEL}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  || 1 ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −7
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Вебгоҳи расмӣ]{{ref|en}}

{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026}}

[[Гурӯҳ:Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Гурӯҳи G]]</text>
      <sha1>km1ea13euvuw17ac99dn8572zodkn2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479926</id>
      <parentid>1479925</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T17:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷадвал */</comment>
      <origin>1479926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23663" sha1="2azac7epnpk8mtu98ax5dp3yfqbasrc" xml:space="preserve">Бозиҳои '''гурӯҳи G [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|чемпионати ҷаҳони соли 2026]]''' аз 15 то 26 июни соли 2026 баргузор шуданд&lt;ref name=&quot;match schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2024-02-04 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Дар ин гурӯҳ дастаҳои миллии [[Тими миллии футболи Белгия|Белгия]], [[Тими миллии футболи Миср|Миср]], [[Тими миллии футболи Эрон|Эрон]] ва [[Тими миллии футболи Зеландияи Нав|Зеландияи Нав]] иштирок карданд. Ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи ҳазфӣ|марҳилаи ҳазфӣ]] дастаҳои Белгия ва Миср роҳхат гирифтанд, ки дар гурӯҳ ҷойҳои якум ва дуюмро ишғол намуданд. Дастаи ҷойи сеюми гурӯҳи G (Эрон) ба марҳилаи ҳазфӣ роҳ наёфт, зеро ба қатори [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм|ҳашт дастаи беҳтарини ҷойҳои сеюм дар марҳилаи гурӯҳӣ]] дохил нашуд&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2025 |lang=en |archive-date=2025-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Дастаҳо ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!rowspan=2|Мавқеъ ҳангоми&lt;br&gt;қуръакашӣ
!rowspan=2|Даста
!rowspan=2|Сабад
!rowspan=2|Конфедератсия
!rowspan=2|Тарзи роҳёбӣ
!rowspan=2|Санаи роҳёбӣ
!rowspan=2 data-sort-type=&quot;number&quot;|Иштирок дар&lt;br&gt;марҳилаи ниҳоӣ
!rowspan=2|Иштироки&lt;br&gt;охирин
!rowspan=2|Натиҷаи&lt;br&gt;беҳтарин
!colspan=2|[[Раддабандии ҷаҳонии ФИФА]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA/Coca-Cola Men's World Ranking |website=FIFA.com |publisher=[[ФИФА]] |date=2025-11-19 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ноябри 2025{{refn|group=a|Бар асоси раддабандии ноябри 2025 [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Қуръакашӣ]] баргузор шуд.}}
!Июни 2026
|-
| G1 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|BEL}} || 1 || [[УЕФА]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, УЕФА, гурӯҳи J)|гурӯҳи J роҳхати УЕФА]] || 18 ноябри 2025 || 15-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]] || data-sort-value=&quot;6.1&quot; | Ҷойи сеюм ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]]) || 8 ||
|-
| G2 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|EGY}} || 3 || [[Конфедератсияи футболи Африқо|КФА]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФА)|гурӯҳи A роҳхати КФА]] || 8 октябри 2025 || 4-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]] || data-sort-value=&quot;1.3&quot; | Даври якум ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1934|1934]]), групповой этап ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1990|1990]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]]) || 34 ||
|-
| G3 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|IRN}} || 2 || [[Конфедератсияи футболи Осиё|КФО]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФО)|гурӯҳи A роҳхати КФО]] || 25 марти 2025 || 7-ум || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]] || data-sort-value=&quot;1.6&quot; | Марҳилаи гурӯҳӣ ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1978|1978]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1998|1998]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2006|2006]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014|2014]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]]) || 20 ||
|-
| G4 || style=white-space:nowrap | {{Футбол|NZL}} || 4 || [[Конфедератсияи футболи Уқёнусия|КФУ]] || Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026 (марҳилаи муқаддамотӣ, КФУ)|роҳхати КФУ]] || 24 марти 2025 || 3-юм || [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]] || data-sort-value=&quot;1.2&quot; | Марҳилаи гурӯҳӣ ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1982|1982]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]]) || 86 ||
|}
'''Эзоҳ'''
{{эзоҳ|group=a}}

== Ҷадвал ==
{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ|Гурӯҳи G}}

Ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи ҳазфӣ|марҳилаи ҳазфӣ]] роҳ ёфтанд&lt;ref name=&quot;regulations&quot; /&gt;:
* Ғолиби гурӯҳи G (Белгия), ки бо дастаи ҷойи сеюми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи I|гурӯҳи I]] (Сенегал) бозӣ кард.
* Дастаи ҷойи дуюм дар гурӯҳи G (Миср), ки бо дастаи ҷойи дуюми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи D|гурӯҳи D]] (Австралия) бозӣ кард.
* Дастаи ҷойи сеюми гурӯҳи G (Эрон) ба марҳилаи ҳазфӣ роҳ наёфт, зеро ба қатори [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Раддабандии дастаҳои ҷойи сеюм|ҳашт дастаи беҳтарини ҷойҳои сеюм дар марҳилаи гурӯҳӣ]] дохил нашуд.

== Бозиҳо ==
Вақти оғози ҳамаи бозиҳо ба вақти маҳаллӣ муайян шудааст&lt;ref name=&quot;match schedule&quot; /&gt;.

=== Белгия — Миср ===
&lt;section begin=G2 /&gt;{{Football box
|date=15 июн 2026
|time=12:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|BEL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Белгия — Миср|1:1}}
|team2={{Футбол|EGY}}
|goals1=[[Муҳаммад Ҳанӣ]] {{гол|66|авт.}}
|goals2=[[Имом Ашур]] {{гол|19}}
|stadium=«[[Lumen (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Lumen]]»
|location=[[Сиэтл]]
|attendance=66 775
|referee={{Парчами Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478
}}&lt;section end=G2 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _bel26h
 |pattern_b  = _bel26h
 |pattern_ra = _bel26h
 |pattern_sh = _bel26h
 |pattern_so = _bel26hl
 |leftarm    = ee3137
 |body       = ee3137
 |rightarm   = ee3137
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Белгия&lt;ref name=&quot;BEL-EGY line-ups&quot;&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12488/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Belgium v. Egypt |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-15 |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _mrc26a
 |pattern_b  = _egy26a
 |pattern_ra = _mrc26a
 |pattern_sh = _gha26h
 |pattern_so = _egy26al
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Миср&lt;ref name=&quot;BEL-EGY line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

{| width=&quot;100%&quot;
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;40%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''1''' ||[[Тибо Куртуа]]
|-
|Ҳим ||'''15'''||[[Тома Мёние]]
|-
|Ҳим ||'''25'''||[[Натан Нгой]]
|-
|Ҳим ||'''4''' ||[[Брэндон Мехеле]]
|-
|Ҳим ||'''21'''||[[Тимоти Кастан]] || {{Yel|14}} || {{Suboff|56}}
|-
|ММ ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{Suboff|56}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Юри Тилеманс]] {{Капитан варзиш}}
|-
|ММ ||'''10'''||[[Леандро Троссард]]
|-
|ММ ||'''7''' ||[[Кевин Де Брёйне]] || || {{Suboff|85}}
|-
|ММ ||'''11'''||[[Жереми Доку]] || || {{Suboff|85}}
|-
|Ҳам ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{Suboff|66}}
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|ММ ||'''23'''||[[Николас Раскин]] || || {{Subon|56}}
|-
|Ҳим ||'''5'''||[[Максим Де Кёйпер]] || {{Yel|75}} || {{Subon|56}}
|-
|Ҳам ||'''9'''||[[Ромелу Лукаку]] || || {{Subon|66}}
|-
|ММ ||'''20'''||[[Ҳанс Ванакен]] || || {{Subon|85}}
|-
|Ҳам ||'''26'''||[[Матиас Фернандес Пардо]] || || {{Subon|85}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|{{Парчами Фаронса}} [[Руди Гарсия]]
|}
|valign=&quot;top&quot;|[[Акс:BEL-EGY 2026-06-15.svg|300px]]
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot;|
{| style=&quot;font-size:90%; margin:auto&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=31| !!width=25|
|-
|Д ||'''23'''||[[Мустафо Шубайр]]
|-
|Ҳим ||'''3''' ||[[Муҳаммад Ҳанӣ]]
|-
|Ҳим ||'''2''' ||[[Ёсир Иброҳим]]
|-
|Ҳим ||'''14'''||[[Ҳамдӣ Фатҳӣ]] || || {{Suboff|88}}
|-
|Ҳим ||'''13'''||[[Аҳмад Фатух]] || {{Yel|34}} || {{Suboff|88}}
|-
|ММ ||'''17'''||[[Муҳанад Лошин]]
|-
|ММ ||'''19'''||[[Марвон Атийя]] || {{Yel|13}}
|-
|ММ ||'''10'''||[[Муҳаммад Салоҳ]] {{Капитан варзиш}} || || {{Suboff|76}}
|-
|ММ ||'''8''' ||[[Имом Ашур]] || || {{Suboff|71}}
|-
|ММ ||'''11'''||[[Мустафо Закӣ]] || || {{Suboff|76}}
|-
|Ҳам ||'''22'''||[[Умар Мармуш]]
|-
|colspan=3|'''Эҳтиётӣ:'''
|-
|Ҳим ||'''5'''||[[Рами Рабиа]] || || {{Subon|71}}
|-
|Ҳам ||'''25'''||[[Аҳмад Сайид|Зизу]] || || {{Subon|76}}
|-
|Ҳам ||'''9'''||[[Ҳамза Абдулкарим]] || || {{Subon|76}}
|-
|Ҳим ||'''15'''||[[Карим Ҳофиз]] || || {{Subon|88}}
|-
|Ҳам ||'''20'''||[[Иброҳим Одил]] || || {{Subon|88}}
|-
|colspan=3|'''Сармураббӣ:'''
|-
|colspan=3|[[Ҳусам Ҳасан]]
|}
|}

{| style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|
'''Беҳтарин бозикуни бозӣ:'''
&lt;br&gt;[[Имом Ашур]] (Миср)&lt;ref name=&quot;MOTM&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-12 |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;

'''[[Кӯмакдовар (футбол)|Кӯмакдоварон]]&lt;ref name=&quot;BEL-EGY line-ups&quot;/&gt;:'''
&lt;br&gt;Данило Манис ([[Конфедератсияи футболи Бразилия|Бразилия]])
&lt;br&gt;Рафаэл Алвес ([[Конфедератсияи футболи Бразилия|Бразилия]])
&lt;br&gt;'''Довари чаҳорум:'''
&lt;br&gt;[[Кевин Ортега]] ([[Федератсияи футболи Перу|Перу]])
&lt;br&gt;'''Кӯмакдовари эҳтиётӣ:'''
&lt;br&gt;Майкл Оруэ ([[Федератсияи футболи Перу|Перу]])
&lt;br&gt;'''[[Кӯмакдовари видеоӣ|Кӯмакдовари видеоӣ (VAR)]]:'''
&lt;br&gt;Хуан Сото ([[Федератсияи футболи Венесуэла|Венесуэла]])
&lt;br&gt;'''Ёвари кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;Леодан Гонсалес ([[Анҷумани футболи Уругвай|Уругвай]])
&lt;br&gt;'''Ёвари дуюми кӯмакдовари видеоӣ:'''
&lt;br&gt;[[Карлос дел Серро Гранде]] ([[Федератсияи футболи шоҳигарии Испониё|Испониё]])
|}

=== Эрон — Зеландияи Нав ===
&lt;section begin=G1 /&gt;{{Football box
|date=15 июн 2026
|time=18:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|IRN|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Эрон — Зеландияи Нав|2:2}}
| team2 = {{Футбол|NZL}}
| goals1 =
* [[Ромин Ризоиён]] {{гол|32}}
* [[Муҳаммад Муҳибӣ]] {{гол|64}}
| goals2 =
* [[Элайҷа Ҷаст]] {{гол|7}} {{гол|54}}
|stadium=«[[SoFi (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи SoFi]]»
|location=[[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
|attendance = 70 108
|referee = {{Парчами Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476
}}&lt;section end=G1 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _irn26h
 |pattern_b  = _irn26h
 |pattern_ra = _irn26h
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Эрон&lt;ref name=&quot;IRN-NZL line-ups&quot;&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12485/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – IR Iran v. New Zealand |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-15 |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _nze26a
 |pattern_b  = _nze26a
 |pattern_ra = _nze26a
 |pattern_sh = _nze26a
 |pattern_so =
 |leftarm    = 000000
 |body       = 000000
 |rightarm   = 000000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Зеландияи Нав&lt;ref name=&quot;IRN-NZL line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Белгия — Эрон ===
&lt;section begin=G3 /&gt;{{Football box
|date=21 июн 2026
|time=12:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|BEL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Белгия — Эрон|0:0}}
|team2={{Футбол|IRN}}
|goals1=
|goals2=
|stadium=«[[SoFi (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи SoFi]]»
|location=[[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
|attendance=70 317
|referee={{Парчами Аргентина}} [[Дарио Эррера]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477
}}&lt;section end=G3 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _bel26h
 |pattern_b  = _bel26hA
 |pattern_ra = _bel26h
 |pattern_sh = _bel26h
 |pattern_so = _bel26hl
 |leftarm    = ee3137
 |body       = ee3137
 |rightarm   = ee3137
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Белгия&lt;ref name=&quot;BEL-IRN line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12486/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Belgium v. IR Iran |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-21 |access-date=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _irn26h
 |pattern_b  = _irn26h
 |pattern_ra = _irn26h
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Эрон&lt;ref name=&quot;BEL-IRN line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Зеландияи Нав — Миср ===
&lt;section begin=G4 /&gt;{{Football box
|date=21 июн 2026
|time=18:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|NZL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Зеландияи Нав — Миср|1:3}}
|team2={{Футбол|EGY}}
|goals1=[[Финн Серман]] {{гол|15}}
|goals2=
* [[Мостафа Закӣ]] {{гол|58}}
* [[Муҳаммад Салоҳ]] {{гол|67}}
* [[Маҳмуд Ҳасан|Трезеге]] {{гол|82}}
|stadium=«[[BC Place (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи BC Place]]»
|location=[[Ванкувер]]
|attendance=52 497
|referee={{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} [[Умар ал-Алӣ]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480
}}&lt;section end=G4 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _nzl26h
 |pattern_b  = _nzl26h
 |pattern_ra = _nzl26h
 |pattern_sh = _nzl26h
 |pattern_so = _nzl26hl
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Зеландияи Нав&lt;ref name=&quot;NZL-EGY line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12489/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – New Zealand v. Egypt |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-21 |access-date=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _egy26h
 |pattern_b  = _egy26h
 |pattern_ra = _egy26h
 |pattern_sh = _nze26a
 |pattern_so =
 |leftarm    = FF0000
 |body       = FF0000
 |rightarm   = FF0000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Миср&lt;ref name=&quot;NZL-EGY line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Миср — Эрон ===
&lt;section begin=G5 /&gt;{{Football box
|date=26 июн 2026
|time=20:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|EGY|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Миср — Эрон|1:1}}
| team2 = {{Футбол|IRN}}
| goals1 = [[Маҳмуд Собир]] {{гол|5}}
| goals2 = [[Ромин Ризоиён]] {{гол|14}}
|stadium=«[[Lumen (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Lumen]]»
|location=[[Сиэтл]]
|attendance = 66 925
|referee = {{Парчами Лаҳистон}} [[Шимон Мартсиняк]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479
}}&lt;section end=G5 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _egy26h
 |pattern_b  = _egy26h
 |pattern_ra = _egy26h
 |pattern_sh = _nze26a
 |pattern_so =
 |leftarm    = FF0000
 |body       = FF0000
 |rightarm   = FF0000
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Миср&lt;ref name=&quot;EGY-IRN line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12487/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Egypt v. IR Iran |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-26 |access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _irn26h
 |pattern_b  = _irn26h
 |pattern_ra = _irn26h
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Эрон&lt;ref name=&quot;EGY-IRN line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

=== Зеландияи Нав — Белгия ===
&lt;section begin=G6 /&gt;{{Football box
|date=26 июн 2026
|time=20:00 &lt;includeonly&gt;[[UTC−07:00|UTC−7]]&lt;/includeonly&gt;
|team1={{Футбол|NZL|||R}}
|score={{score link|Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Гурӯҳи G#Зеландияи Нав — Белгия|1:5}}
| team2 = {{Футбол|BEL}}
| goals1 = [[Элайҷа Ҷаст]] {{гол|84}}
| goals2 =
* [[Леандро Троссард]] {{гол|28}} {{гол|50}}
* [[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}
* [[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}
* [[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
|stadium=«[[BC Place (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи BC Place]]»
|location=[[Ванкувер]]
|attendance = 52 497
|referee = {{Парчами Урдун}} [[Адҳам Махадмеҳ]]
|report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481
}}&lt;section end=G6 /&gt;

{| width=92%
|-
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _nzl26h
 |pattern_b  = _nzl26h
 |pattern_ra = _nzl26h
 |pattern_sh = _nzl26h
 |pattern_so = _nzl26hl
 |leftarm    = FFFFFF
 |body       = FFFFFF
 |rightarm   = FFFFFF
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = FFFFFF
 |title      = Зеландияи Нав&lt;ref name=&quot;NZL-BEL line-ups&quot;&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12490/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – New Zealand v. Belgium |publisher=[[ФИФА]] |lang=en |date=2026-06-26 |access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt;
}}
|{{Либоси тими футбол
 |pattern_la = _bel26h
 |pattern_b  = _bel26h
 |pattern_ra = _bel26h
 |pattern_sh = _bel26h
 |pattern_so = _bel26hl
 |leftarm    = ee3137
 |body       = ee3137
 |rightarm   = ee3137
 |shorts     = 000000
 |socks      = 000000
 |title      = Белгия&lt;ref name=&quot;NZL-BEL line-ups&quot;/&gt;
}}
|}

== Холҳои фейр-плей ==
Дар ҳолате, ки дастаҳо бо шумори холҳо, фарқи тӯбҳо ва дигар меъёрҳо (нигаред ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026#Меъёрҳои рутбабандии дастаҳо|меъёрҳои рутбабандӣ]]) баробар бошанд, холҳои [[фейр-плей]] ҳамчун меъёри рутбабандӣ истифода мешаванд. Холҳо бар асоси кортҳои зард ва сурхи дастаҳо дар бозиҳои марҳилаи гурӯҳӣ ҳисоб карда мешаванд:
* корти зарди аввал: тарҳи 1 хол;
* корти сурхи ғайримустақим (корти зарди дуюм): тарҳи 3 хол;
* корти сурхи мустақим: тарҳи 4 хол;
* корти зард ва корти сурхи мустақим: тарҳи 5 хол.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!rowspan=2|Даста
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 1
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 2
!colspan=4 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Бозӣ № 3
!rowspan=2 style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|Холҳо
|-
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;|{{Yel}}
!{{ихроҷ|2}}
!{{ихроҷ|0}}
!{{ихроҷ|1}}
|-
|align=left|{{Футбол|NZL}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −4
|-
|align=left|{{Футбол|EGY}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 3 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −6
|-
|align=left|{{Футбол|IRN}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 4 ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −6
|-
|align=left|{{Футбол|BEL}}
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 2 ||  ||  ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| 1 ||  || 1 ||
|style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| ||  ||  ||
!style=&quot;border-left:3px solid gray&quot;| −7
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Вебгоҳи расмӣ]{{ref|en}}

{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026}}

[[Гурӯҳ:Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Гурӯҳи G]]</text>
      <sha1>2azac7epnpk8mtu98ax5dp3yfqbasrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нозология</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330005</id>
    <revision>
      <id>1479893</id>
      <parentid>1461506</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4170" sha1="963hzcqycu7uk9019vp1mw1d7z5kq4s" xml:space="preserve">'''Нозоло́гия''' (аз {{lang-grc|νόσος}} — «беморӣ» ва {{lang-grc2|λόγος}} — «сухан, таълим») — таълимот дар бораи [[Беморӣ|бемориҳо]], ки имкон медиҳад вазифаи асосии [[Патология|патологияи]] хусусӣ ва [[Тибби клиникӣ|тибби клиникӣ]] ҳал карда шавад: шинохти робитаҳои мутақобилаи сохторию функсионалӣ ҳангоми патология, асосҳои биологӣ ва тиббии бемориҳо. Он этиология ва патогенезро дар бар мегирад. Нозология ба саволҳои зерин ҷавоб медиҳад: '''беморӣ''' чист ва он аз '''саломатӣ''' чӣ фарқ дорад, сабабҳо ва механизмҳои инкишофи беморӣ, шифоёбӣ ва марг кадомҳоянд&lt;ref name=&quot;нозология&quot;&gt;{{книга
|автор          = Красников В. Е.
|заглавие       = Патофизиология: Вопросы общей нозологии
|издательство   = Медицина ДВ
|год            = 2003
|страницы       = 58—70
}}&lt;/ref&gt;.

'''Саломатӣ''' — ҳолати организм, ки дар он, пеш аз ҳама, мувофиқати сохтор ва функсия, инчунин қобилияти системаҳои танзимкунанда барои нигоҳ доштани [[Гомеостаз|гомеостаз]] қайд карда мешавад&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Лютинский С. И.|заглавие=Патологическая физиология сельскохозяйственных животных|ответственный=под ред. В. Н. Сайтаниди|издание=|место=Москва|издательство=Колос|год=2001|страницы=14—18|страниц=496|isbn=5-10-003484-X|isbn2=}}&lt;/ref&gt;.

'''Беморӣ''' — аксуламали мураккаб, асосан мутобиқшавии организм дар ҷавоб ба таъсири омили беморизо, ки дар натиҷаи вайрон шудани робитаи байни организм ва муҳит ба вуҷуд меояд ва бо паст шудани маҳсулнокӣ ва арзиши иқтисодии организм ҳамроҳӣ мекунад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Нозология аз таълимот ва мафҳумҳои зерин иборат аст:
* [[Этиология]] — таълимот дар бораи сабабҳо ва шароити пайдоиши бемориҳо.
* [[Патогенез]] — таълимот дар бораи механизмҳои пайдоиш ва инкишофи бемориҳо, шифоёбӣ ва марг.
* [[Патоморфогенез]] — тағйироти морфологӣ, ки ҳангоми инкишофи бемориҳо ба вуҷуд меоянд.
* [[Патоморфоз]] — таълимот дар бораи тағйирпазирии бемориҳо таҳти таъсири омилҳои гуногун.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{книга |автор=[[Адо, Андрей Дмитриевич|Адо А. Д.]] |заглавие=Вопросы общей нозологии: Историко-методологические этюды |ссылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01001285961 |место=М. |издательство=[[Медицина (издательство)|Медицина]] |год=1985 |страниц=240, [4] |тираж=12000 }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20101229230251/http://www.patophis-vgmu.narod.ru/methodrf.htm/ Учебно-методическое пособие по общей нозологии. ВГМУ]

[[Гурӯҳ:Нозология|*]]
[[Гурӯҳ:Илмҳои тиб]]</text>
      <sha1>963hzcqycu7uk9019vp1mw1d7z5kq4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нушин Аҳмадӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331716</id>
    <revision>
      <id>1479905</id>
      <parentid>1474057</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7363" sha1="rujnz1svgydlegp14xydl029s0gxh8j" xml:space="preserve">{{Short description|Нависанда, мутарҷим, эссенавис, рӯзноманигор ва фаъоли эронии ҳуқуқи занон}}
{{шахсият}}
{{Use dmy dates|date=September 2021}}

'''Нушин Аҳмадӣ''' — [[Эрон|эронии]] [[нависанда]], [[тарҷумон]], эссенавис, рӯзноманигор, фаъоли ҳуқуқи занон&lt;ref&gt;[https://www.voanews.com/a/iranian-women-campaign-to-end-discriminatory-laws-against-them-79052162/368918.html Iranian Women Campaign to End Discriminatory Laws against Them] (11 December 2009). VOA.&lt;/ref&gt; ва фаъоли ҷомеаи шаҳрвандӣ аст.&lt;ref&gt;[https://www.rferl.org/a/How_Does_Iran_Celebrate_International_Womens_Day/1977828.html How Does Iran Celebrate International Women's Day?] (8 March 2010). RadioFreeEurope.&lt;/ref&gt; Ӯ яке аз аъзои муассиси маъракаи «Як миллион имзо» мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2010/08/post-3.html Courageous and Principled: Shiva Nazar Ahari] (28 August 2010) by Muhammad Sahimi. PBS ''Frontline''.&lt;/ref&gt; Ӯ ҳамчунин яке аз муассисони Маркази фарҳангии занон (''Markaz-e Farhangi-ye Zanan'') буд,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708220635/http://www.cyrusnews.com/news/en/?mi=6&amp;ni=442 Interrogations of Women Continue] (27 June 2006) by Maryam Dastgir. Cyrus News. Archived 8 July 2011; accessed 27 January 2007.&lt;/ref&gt; ки як «созмони ғайридавлатӣ мебошад, ки ба масъалаҳои саломатии занон ва ҳамчунин масъалаҳои ҳуқуқӣ тамаркуз мекунад».&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170313042819/https://tavaana.org/en/content/noushin-ahmadi-khorasani-two-decades-struggle-womens-rights Noushin Ahmadi Khorasani: Two Decades in the Struggle For Women's Rights], Tavaana. Archived 13 March 2017.&lt;/ref&gt; Хуросонӣ ҳамчунин чандин китоб дар бораи ҳаракати занон дар Эрон навиштааст.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120325000922/http://www.theworld.org/2009/11/womens-rights-in-iran/ Women’s rights in Iran] by Marco Werman (interviewer; 27 November 2009), The World. Archived 25 March 2012.&lt;/ref&gt; Хуросонӣ барандаи ҷоизаи Латифа Яршотир дар соли 2004 гардид, ки аз ҷониби Бунёди мероси форсӣ барои китобе, ки ӯ ҳаммуаллифона бо [[Парвин Ардалон]] дар бораи нахустин ҳуқуқшиноси зани кишвар — [[Меҳрангез Манучеҳриён]] — таҳти унвони «Сенатор: фаъолияти сенатор Меҳрангез Манучеҳриён дар мубориза барои ҳуқуқҳои қонунии занон» навишта буд, тақдим гардид.&lt;ref&gt;[http://direland.typepad.com/direland/2006/06/leading_iranian.html Tehran: 2 women's rights activists charged with &quot;national security&quot; violations] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250914005500/https://direland.typepad.com/direland/2006/06/leading_iranian.html |date=2025-09-14 }} by Doug Ireland (21 June 2006). Direland.&lt;/ref&gt;

==Фаъолият==
Соли 2007 ӯ ҳамроҳ бо [[Парвин Ардалон]] ба се соли зиндон барои «таҳдид ба амнияти миллӣ» маҳкум шуд.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160629104541/http://www.zibamirhosseini.com/documents/mir-hosseini-book-chapter-debating-women-gender-public-sphere.pdf Debating Women: Gender and the Public Sphere in Post-Revolutionary Iran] by Ziba Mir-Hosseini. In: ''Civil Society in Comparative Muslim Contexts'' by Amyn Sajoo (ed). London: I.B Tauris &amp; Institute of Ismaili Studies (2002). pp. 109, 116-117.&lt;/ref&gt; Аҳмадӣ 22 сентябри соли 2010 пас аз ҳозир шудан дар додгоҳи зиндони Эвин барои «пешниҳоди баъзе тавзеҳот» озод карда шуд ва аз иттиҳомҳои худ огоҳ гардид.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110926194026/http://www.cswatch.org/threat/further-attempts-to-silence-the-campaign-activist-noushin-ahmadi-khorasani-facing-charges-of- Further Attempts to Silence the Campaign: Activist Noushin Ahmadi Khorasani Facing Charges of Propaganda and Illegal Assembly] (24 September 2010). Civil Society Watch. Archived 26 September 2011.&lt;/ref&gt; Вақте ки Аҳмадӣ бори аввал рӯзи сешанбе пас аз даъватнома дар додгоҳ ҳозир шуд, мавриди бозпурсӣ қарор гирифт ва аз ӯ хоста шуд, ки рӯзи дигар барои мулоқот бо «таҳлилгарони парванда» бозгардад. Рӯзи 23 сентябр ба ӯ иттилоъ дода шуд, ки ба «фаъолияти таблиғотӣ алайҳи режим тавассути: (а) навиштан ва нашри матолиб алайҳи режим дар сомонаи Мактаби феминистӣ,&lt;ref&gt;[http://www.ifex.org/iran/2010/10/08/feminists_targeted/ Internet censors target ayatollahs, feminists and students] (8 October 2010). IFEX.&lt;/ref&gt; ва (б) иштирок дар ҷамъомадҳои ғайриқонунӣ пас аз интихоботи соли 2009» муттаҳам шудааст.&lt;ref&gt;(23 September 2010). Iran Almanac. Archived 18 July 2011.&lt;/ref&gt; Пас аз огоҳ шудан аз иттиҳомҳо, Аҳмадӣ аз худ дифоъ кард ва ба кафолати сарпараст озод шуд. Ӯ то рӯзи муҳокимаи додгоҳ озод буд.&lt;ref&gt;[http://www.iranhumanrights.org/2010/09/khorasani-awaits-trial/ Editor Awaits Trial For Feminist Website Content] (22 September 2010). Center for Human Rights in Iran.&lt;/ref&gt; Муҳокимаи додгоҳии Аҳмадӣ 11 марти соли 2012 дар шуъбаи 26-уми додгоҳи инқилоби исломӣ баргузор гардид. 9 июни соли 2012 ӯ ба як соли ҳабси шартӣ ва панҷ соли озмоиш маҳкум шуд.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121224073852/http://en.rsf.org/iran-press-freedom-violations-recounted-16-04-2012,41718.html Press freedom violations recounted in real time (from 1st January 2012): 03.06.2012- Wave of arrests and convictions of journalists undiminished in Iran] (5 December 2012). Reporters without Borders. Archived 24 December 2012.&lt;/ref&gt;

==Ҳамчунин нигаред==
*[[Ҳаракати занони Эрон]]
*[[Мино Аҳадӣ]]
*[[Сакина Оштёнӣ]]
*[[Ширин Ибодӣ]]
*[[Марина Немат]]

==Эзоҳ==
{{Reflist}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Khorasani, Noushin Ahmadi}}
[[Category:Афроди зинда]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорон аз рӯи кишвар]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорзанони эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>rujnz1svgydlegp14xydl029s0gxh8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фарангис Нурулло-Хоҷа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332441</id>
    <revision>
      <id>1479929</id>
      <parentid>1479130</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T18:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5182" sha1="csberael0ners3xaxhvq80topdkcybu" xml:space="preserve">{{Мусиқидон}}
'''Фарангис Нурулло-Хоҷа''' ({{ВД-Дебоча}}) — оҳангсози тоҷики конодоӣ аст, ки тембрро дар эҷодиёти муосири худ аз мусиқии симфонӣ, камеравӣ, вокалӣ ва электроакустикӣ меомӯзад. Ӯ сазовори ҷоизаҳои сершумор буда, якеаш стипендияи Гуггенхайм мебошад, ки онро дар соҳаи оҳангсозӣ дар соли 2018 гирифтааст.

== Зиндагинома ==
Фарангис Нурулло-Хоҷа дар шаҳри Душанбе, Тоҷикистон ба дунё омадааст ва бо оҳангсози машҳури тоҷик, [[Зиёдулло Шаҳидӣ|Зиёдулло Шаҳидӣ,]] хешованд аст. Вай на танҳо аз Донишгоҳи Гётеборги Шветсия дар соҳаи санъати тасвирӣ (2004) дараҷаи доктори санъати тасвириро гирифтааст, балки инчунин дар Донишгоҳи Калифорния дар Сан Диего ва инчунин дар IRCAM дар Париж таҳсил кардааст. Таҳсилоти ибтидоии ӯ дар Мактаби махсуси мусиқии ба номи Зиёдулло Шаҳидӣ (1979—1990) фортепиано буд. Ғайр аз ин, вай дар Осорхонаи Питт Риверс дар Оксфорд (1992—1993) муҳаққиқ дар соҳаи этномусиқшиносӣ буд, ки дар он ҷо анъанаҳои мусиқии тоҷикӣ ва чиниро омӯхтааст.

== Ҷоизаҳо ==
* 2000 — Ҷоизаи бузург барои «Нусха» аз Бунёди Абу Ғазалӣ дар Залтсбург, Австрия
* 2008 — Беҳтарин оҳангсози миёнаи касбӣ аз ҷоизаи Ҷозеф С. Штауффери Шӯрои санъати Канада оид ба санъат
* 2010 — Ҷоизаи композитсия барои Озмуни сеюми Магистралия барои композиторони «Парпарон» дар Овьедо, Испания
* 2012 — Ҷоизаи STIM-стипендиум&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://issuu.com/stim-magasinet/docs/stim_annual_report_2012|title=STIM Annual Report 2012|date=18 June 2013|accessdate=2026-07-02|archivedate=2024-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240530083456/https://issuu.com/stim-magasinet/docs/stim_annual_report_2012}}&lt;/ref&gt;
* 2014 — Ҷоизаи сеюмро барои «Равиши Нур» — консерт барои саксофон ва оркестр дар Озмуни оҳангсозони Андрей Петров дар Санкт-Петербург, Русия ба даст овард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ianews.ru/articles/53786/|title=Andrey Petrov Composers Competition|date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt;
* 2015 — Барои консерти «Дайду» — барои скрипка, оркестри торӣ ва се сози зарбӣ дар Озмуни байналмилалии композиторони Гражина Бацевич дар Лодз, Пологне, ҷоизаи дуюм дода шуд.
* 2016 — Ҷоизаи композитсия (ҷойгиршавӣ номаълум) барои «L’infini de l’instant» дар Озмуни композиторони Андрей Петров дар Санкт-Петербург, Русия
* 2016 — Ҷоизаи эътироф аз [[Longueuil Art Council|Шӯрои бадеии Лонгейл]]
* 2017 — Медали тиллоии «Беҳтарин намоиш» барои суруди «Incandescence» барои ҷоизаҳои мусиқии ҷаҳонӣ
* 2018 — Ҷоизаи стипендияи Гуггенхайм дар соҳаи композитсия аз ҷониби Бунёди Ҷон Саймон Гуггенхайм&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/farangis-nurulla/|title=John Simon Guggenheim Memorial Foundation: Farangis Nurulla|date=2018|accessdate=2026-07-02|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629102317/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/farangis-nurulla/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vfarhang.tj/index.php/en/news/1449-farangis-nurulla-khoja-was-awarded-a-guggenheim-fellowship|title=Farangis Nurulla-Khoja was awarded a Guggenheim Fellowship|website=Ministry of Culture of the Republic of Tajikistan|accessdate=2026-07-02|archivedate=2022-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521124214/https://vfarhang.tj/index.php/en/news/1449-farangis-nurulla-khoja-was-awarded-a-guggenheim-fellowship}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Афроди зинда]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1972]]
[[Гурӯҳ:Оҳангсозони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикони Канада]]
[[Гурӯҳ:Хонадони Шаҳидӣ]]</text>
      <sha1>csberael0ners3xaxhvq80topdkcybu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови ш. Хоруғ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332550</id>
    <redirect title="Театри мусиқӣ-мазҳакавии шаҳри Хоруғ" />
    <revision>
      <id>1479946</id>
      <parentid>1479536</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>3642</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ислоҳи масири дукарата ба [[Театри мусиқӣ-мазҳакавии шаҳри Хоруғ]]</comment>
      <origin>1479946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="0auvba94syog1vhzyxie8bk8xt6ksk4" xml:space="preserve">#равона [[Театри мусиқӣ-мазҳакавии шаҳри Хоруғ]]</text>
      <sha1>0auvba94syog1vhzyxie8bk8xt6ksk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Улус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332562</id>
    <revision>
      <id>1479927</id>
      <parentid>1479637</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T18:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9105" sha1="f0m7h1srtah79avqjph3pkyhisj770w" xml:space="preserve">[[Акс:Mongol_Empire_map.gif|рост|мини|Заминҳое, ки таҳти назорати Улус-Урдуи Бузурги Муғул қарор доштанд]]
'''Улус''' (Муғулӣ)&amp;nbsp;— [[қабила]], [[мардум]], [[миллат]], [[ҷомеъа]], [[артиш]], [[давлат]])&amp;nbsp;— номи қабила

ташаккули маъмурӣ, дар байни халқҳои қадимаи туркзабон ва ойратзабони дашт - муродифи калимаҳои &quot;урду&quot;  ва „юрт“. Аз сабаби он, ки дар байни халқҳои қадимаи дашт ҳар як [[қабила]] дар як вақт [[Нерӯҳои мусаллаҳ|лашкар]] - [[давлат]] (урду)-ро ифода мекард, бо мурури замон ин калима низ ба ин маъно истифода мешуд. [[Императории Муғул]] ба чор қисм, яъне улусҳо, тақсим шуд.

Намунаи машҳуртарини истифода&amp;nbsp;— Таърихшиносии забони украинӣ, ки ба давраи салтанати Урду ё [[Императории Муғул]], [[Императории Муғул|Урдуи Бузурги Муғул]] ё Улуси Муғул бахшида шудааст&amp;nbsp;— Улуси Бузурги Муғулистон&amp;nbsp;— ташаккули давлат дар заминҳои Саҳрои Кабир, ки тибқи арзёбиҳои гуногун, аз асри XIII то XIV ё ҳатто то асри XX вуҷуд дошт ва дар он нисбат ба ҷузъҳои он истифодаи истилоҳи &quot;улус&quot; дар баробари номҳои [[урду]], [[давлат]] ва тақсим низ маъмул аст.

== Истифодаи муосир ==

* Дар солҳои 1920 ва 1930, улус як воҳиди маъмурии [[Қалмиқистон]] буд, ки ба [[ноҳия]] монанд буд.
* Дар Русияи муосир, улусҳо номҳои минтақаҳои Якутия ва маҳаллаҳои хурди деҳот дар Бурятия мебошанд ( {{Lang-sah|улуус}}, {{Lang-bua|улас}} ), ки дар онҳо аҳолии маҳаллӣ бартарӣ доранд.
* Дар забонҳои муосири муғулӣ ва қалмӣ, улусҳо номи давлатҳои ҷаҳон, инчунин қабилаҳо ва тудаҳои даштӣ дар замонҳои қадим ва асрҳои миёна мебошанд.

== Таърихи давлатдории халқҳои саҳроӣ ==
Ташаккули мафҳумҳои улус ва урду аз ташаккули тасаввурот дар бораи давлат дар байни мардуми Дашт аз замонҳои қадим то имрӯз шаҳодат медиҳад. Дар аввал, истилоҳи &quot;улус&quot; (урду) намояндагони як насли қабила-қабиларо ифода мекард ва бо мурури замон [[артиш]] низ дар асоси ин [[қабила]] ташкил мешуд. Муддати тӯлонӣ дар Дашт воҳидҳои низомии андозаҳои гуногун вазифаҳои давлатсозиро доштанд (бар хилофи Аврупо, ки дар он давлатҳо асосан дар асоси ҷамоатҳои шаҳр-полис ташкил мешуданд). Салтанати Урду чунин ташаккул ёфт. — давлати [[Урдуи Бузурги Тиллоӣ]], ки оғози тағйироти куллии тарзи ҳаёти чандинасраи кӯчманчии мардуми саҳроиро нишон дод. Ин ташаккули давлатӣ аз як ташаккули низомӣ ба як давлати пурраи империя ба маънои аврупоӣ табдил ёфт.

Дар маънои улус, истилоҳи &quot;улус&quot; дар аввал ба қисматҳои [[Императории Муғул]] ишора мекард, ки [[Чингизхон]] ба писари 4-уми худ - ворисонаш дода буд. Улуси хоқони бузург номи махсусе надошт (ба истиснои &quot;юрт&quot; ҳамчун истиора барои хонаи падар) ва барои дигар улусҳо, барои пешгирӣ аз норавшании [[истилоҳ]], таърифҳои равшанкунанда истифода мешуданд: дуто ба номи писарон - соҳибон (&quot;[[Улуси Ҷучӣ]]&quot;, &quot;[[Улуси Чағатой]]&quot;) номгузорӣ шуда буданд ва улус, ки аз ҷониби набераи Чингизхон [[Ҳулагухон]] бо маркази он дар [[Эрон]] ташкил шуда буд, ба номи унвони ҳоким &quot;ил-хон&quot; номгузорӣ шудааст, ки мақоми тобеи худро ба хоқони бузург нишон медод. Улуси Угедей аз сабаби [[низоъ]]&lt;nowiki/&gt;ҳо пароканда шуд. Аз сабаби ғайримарказикунонии [[Императории Муғул]] дар аввали асри 14. ва табдил ёфтани улусҳо ба давлатҳои соҳибихтиёри воқеӣ, ин истилоҳ маънои моликияти худро гум кард, ки боиси аз истифодаи байналмилалӣ хориҷ шудани номҳои худномҳои муғулӣ аз ҷониби номҳои хориҷӣ (&quot;[[Урдуи Тиллоӣ|Урдуи Заррин]]&quot; ё &quot;Хонгоҳи Қипчоқ&quot; ба ҷои &quot;Улуси Ҷучӣ&quot;) гардид  .

== Тақсимоти маҳаллӣ дар [[Урдуи Заррин]] ==
Тақсимоти улус дар [[Урдуи Заррин]] аз ҷониби Хон Боту ( [[Ботухан|Ботухон]] ) фавран пас аз анҷоми маърака дар Аврупои Марказӣ ҷорӣ карда шуд ва соли 1245 аз ҷониби Плано Карпини тасдиқ карда шуд. Дар Аврупои Шарқӣ 5 улус мавҷуд буд. Марзҳои байни онҳо дар соҳили дарёҳои калон кашида шуда буданд. Қаламравҳои онҳо ҳам минтақаҳои даштӣ бо аҳолии асосан кӯчманчӣ ва ҳам минтақаҳоеро дар бар мегирифтанд, ки аҳолии асосан нишаста доштанд (Рус, Булғори Волга, заминҳои мордваҳо ва дигар халқҳои минтақаи ҷангал). Марказҳои маъмурии улусҳо одатан шаҳрҳое буданд, ки дар ҷануб, дар даштҳо ҷойгир буданд, ки дар он ҷо чорводорони кӯчманчӣ зимистон мегузаронданд ва марзҳо аз ҷониби маҷрои дарёҳо ба таври возеҳ муайян карда мешуданд. Қаламравҳои шимолии улусҳо, ки аз манбаъҳои дарёҳои марзӣ дуртар ҷойгир буданд, минтақаи номуайяни марзро ташкил медоданд. Аз сабаби мухторияти назарраси улусҳо, марзҳои онҳо ба таърихи минбаъдаи сиёсӣ ва этникии Аврупои Шарқӣ таъсир расониданд. 5 улуси ғарбӣ маълуманд (номҳо шартӣ мебошанд):
== Инчунин нигаред ==
* [[Урдуи Заррин]]
* [[Хонигарии Ҷағатой]]

== Манбаъҳо ==

* ''Галенко О. И.'' [http://history.org.ua/LiberUA/978-966-00-1359-9/978-966-00-1359-9.pdf Улус] // &lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;/ Муҳаррир: В.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;ВА.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;Смолий (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;Институти таърихи Украина, Академияи илмҳои филологияи Украина .&amp;nbsp;— &lt;span style=&quot;border-bottom:1px dotted gray; cursor:default;&quot; title=&quot;Київ&quot;&gt;К.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;: Андешаи илмӣ, 2013.&amp;nbsp;— Т.&amp;nbsp;10: Т — И.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;224.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-00-1359-9 .&lt;/span&gt;
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz/21582
* http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-14234.htm {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150923204634/http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-14234.htm |date=2015-09-23 }}


== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурӣ]]
[[Гурӯҳ:Далатҳои муғул]]</text>
      <sha1>f0m7h1srtah79avqjph3pkyhisj770w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элхон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332564</id>
    <revision>
      <id>1479944</id>
      <parentid>1479641</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5985" sha1="816uu1yqdms2rmo7cj3x04rhlkwddkp" xml:space="preserve">{{қуттии ҳамагонӣ}}

'''Элхон'''— [[Садри аъзам (вазири бузург)|унвони]] олии ҳокимон дар байни халқҳои [[Туркҳо|турк]] ва муғул . Он бори аввал дар сарчашмаҳо ҳамчун унвони Бумин, асосгузори [[Нахустин хоқоноти Турк|Нухустин Хоқоноти Турк]] ( соли [[Соли 552|552]] ) зикр шудааст. Машҳуртарин дорандагони ин унвон буданд.&amp;nbsp;— Ҳокимони муғулии давлати Ҳулагудиён дар [[Ховари Миёна]] дар асрҳои [[Садаи XIII|13]] ва [[Садаи XIV|14]] .

Ин унвон аз калимаҳои [[Забонҳои туркӣ|туркии]] ''el/il'' (&quot;[[мардум]]&quot;) + ''[[хон]]'' гирифта шудааст ва маънои аслии &quot;ҳукмрони халқҳо&quot;-ро дорад. &lt;ref name=&quot;Гумільов&quot;&gt;{{Книга|автор=Гумильов Л.|заглавие=Стародавні тюрки|ссылка=http://gumilevica.kulichki.net/OT/ot08.htm|год=2002|страницы=113—115}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Федоров-Давидов&quot;&gt;{{Книга|автор=Федоров-Давидов Г.|год=1973|страницы=44—45}}&lt;/ref&gt; Маънои дақиқ аз фаҳмиши истилоҳи ''el/il'' вобаста аст, ки аз ҷониби муҳаққиқони гуногун ба таври гуногун тафсир карда мешавад.

== Эл/ил ==
Дар «Луғати туркии қадим» таърифҳои зерини калимаи ''el'' (el) оварда шудаанд: 1. иттиҳоди қабилавӣ, созмони қабилавӣ; 2. мардум; 3. (дар Маҳмуди Қашғар ) давлат, воҳиди маъмурӣ &lt;ref name=&quot;словник&quot;&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Давньотюркський словник|издательство=[[Наука (видавництво)|Наука]]|год=1969|страницы=168—169}}&lt;/ref&gt; .

С. Волин маъноҳои зеринро қайд кардааст: 1. мардум, умуман қабила; 2. одамоне, ки ҳамчун як қисм, тобеи ҳар шахс ҳисобида мешаванд; тобеон, сулҳҷӯёна забтшуда &lt;ref name=&quot;ЗМІЗО&quot;&gt;{{Книга|заглавие=Збірка матеріалів, що належать до історії Золотої Орди|часть=Показник термінів і неперекладених слів|ссылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus4/Tiesenhausen/glossar.phtml?id=47|издательство=Видавництво [[АН СРСР]]|год=1941|том=2|страницы=301}}&lt;/ref&gt; . [[Иля Березин]], Вилҳелм Радлов, Платон Мелиоранский, Вилҳелм Томсен ва Фридрих Хирт дарки истилоҳи ''эл/илро'' ҳамчун &quot;давлат, мардум&quot; риоя мекарданд.

Ба гуфтаи [[Лев Гумилёв]], дар давраи истилоҳои забонҳои туркӣ, ''эл/ил'' шакли вуҷуди [[улус]] ҳамчун як созмони низомии ғолибон ва [[қабила]] ҳамчун як созмони анъанавии забтшудагон буд. ''Эл/ил'', ки маънои забти зӯроваронаро дошт, муқобили истилоҳи ''кур/гур'' аст, ки ба созиши қабилаҳо ишора мекунад.

Сергей&amp;nbsp;Киселев, бо назардошти таърихи қирғизҳои Енисей, ''элро'' бо мардум (бодун) яксон намекунад. Ба андешаи ӯ '', &quot;эл дар маънои васеъ&quot;&amp;nbsp;— созмони [[Аристократия|ашрофони]] саҳроӣ аст, ки онро Хоқони қирғизҳо роҳбарӣ мекунад. Аз он ҷо, дар оянда, эл - давлат инкишоф ёфт. Дар маънои танг — ин як оилаи ашрофона аз як [[қавм]]&lt;nowiki/&gt;и мушаххаси &quot;будуна&quot; — қабилаи пешгузашта&quot; аст.''
== Нигаред низ ==
* [[Султон]]
* [[Элхонҳо]]
== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Манбаъҳо ==

* {{Книга|автор=Лев Гумилёв|заглавие=Стародавні тюрки|ссылка=http://gumilevica.kulichki.net/OT/ot08.htm|издательство=СЗКЭО, Издательский Дом «Кристалл»|год=2002|страницы=113—115|isbn=5-9503-0031-9}}
* {{Книга|автор=|заглавие=Давньотюркський словник|издательство=[[Наука (видавництво)|Наука]]|год=1969|страницы=168—169}}
* {{Книга|автор=Сергей Киселёв|заглавие=Стародавня історія Південного Сибіру|ссылка=http://kronk.narod.ru/library/kiselov-sv-1949-95.htm|издательство=[[Інститут археології РАН|ІА АН СРСР]]|год=1949|серия=Матеріали та дослідження з археології СРСР|страниц=364}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100112033201/http://kronk.narod.ru/library/kiselov-sv-1949-95.htm |date=2010-01-12 }}
* {{Книга|автор=[[Федоров-Давидов Герман Олексійович|Герман Федоров-Давидов]]|заглавие=Суспільний устрій Золотої Орди|издательство=Видавництво Московського університету|год=1973|страницы=44—45}}

[[Гурӯҳ:Унвонҳои муғул]] 
[[Гурӯҳ:Унвонҳо]]</text>
      <sha1>816uu1yqdms2rmo7cj3x04rhlkwddkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Порсии сара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332572</id>
    <revision>
      <id>1479915</id>
      <parentid>1479696</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22792" sha1="qju0h1paegeggh3rfk2947wgjnogv87" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Порсӣ (мазмунҳо)}}
'''Порсии сара''' ({{lang-fa|پارسی سره}}) ё '''форсии сара''' ({{lang-fa|فارسی سره}}) — гунае аз [[забони форсӣ]] аст, ки вожагони нофорсӣ надорад ё дорои ҳадди ақал (камина)-е аз онҳост. Ба шевае, ки гароиш ба корбурди форсии холис дорад, '''сарагӯӣ''' ва '''саранависӣ''', ё '''порсигӯӣ''' ва '''порсинависӣ''' мегӯянд.&lt;ref&gt;{{cite web|author=ناخدا|url=http://parsianjoman.org/?p=879|title=اندر چرایی سَره‌گویی و سَره‌نویسی|website=پارسی‌انجمن|date=2014-03-25|accessdate=2024-02-09|lang=fa}}&lt;/ref&gt;

[[Забони форсӣ|Забони форсии]] кунунӣ бозмондаи забони куҳане аст, ки дар дарозии таърих, вожагони бисёре аз забонҳои дигар [[воми вожа|вом]] гирифта ва бисёре аз вожагонаш фаромӯш шудаанд; аз ин рӯ бахши бузурге аз [[дастури забони форсӣ|дастури забони форсии]] кунунӣ ва вожагони он, реша дар забонҳои [[забони форсии миёна|форсии миёна]] (паҳлавӣ) ва [[забони форсии бостон|форсии бостон]] дорад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/452817/Persian-language|title=Persian language|website=Encyclopædia Britannica|lang=en|accessdate=2011-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Jazayery, M. A|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Persian_language.aspx|title=Persian language|publisher=Encyclopedia of the Modern Middle East and North Africa|year=2004|lang=en|accessdate=2011-06-11|quote=Persian has changed little in the last thousand years or so: a person who knows Persian can understand tenth-century Persian}}&lt;/ref&gt;

Дар чанд ҳазор соли гузашта, забони форсӣ дучори дигаргуниҳои бисёре будааст, ки аз иллатҳои он ҳузури қавмҳои гуногун, пайванди наздик бо мардуми кишварҳои дигар бармеояд, ки ин амр аз густариши [[Эрон]], тохтутозҳо ба Эрон аз сӯи [[Юнон]] то [[Ҳиндустон]], [[ҳамлаи арабҳо به Эران|чирагии арабҳо]] ва [[ҳамлаи муғул ба Эрон]] будааст.

Ин дигаргуниҳои таърихӣ дар Эрон, заминасози дигаргуниҳои сиёсӣ ва фарҳангӣ шуда ва пайрави он бо дигаргуниҳои забонӣ, забони форсӣ фарозу фурудҳои фаровонеро чашидааст. Дар паси ин дигаргуниҳо, ҳамеша دو гурӯҳи рӯёруи ҳам будаанд: гурӯҳе, ки форсиро бартарӣ медоданд ва гароиш ба порсинависӣ доштанд ва дувум, гурӯҳе, ки гароиш ба забонҳои дигар доштаанд. Ин гароиш метавонист ба [[забони арабӣ]], [[забони франсавӣ|франсавӣ]] ё [[забони англисӣ|англисӣ]] буда бошад. Дар оғози пайдоиши забони форсии дарӣ, ин гурӯҳ ба забони арабӣ гароиш доштанд ва имрӯз дар ҷомаи пуштибонӣ аз [[забонҳои Аврупо|забонҳои аврупоӣ]] чеҳра менамоянд.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|author=سعید جعفری|url=https://www.jafarisaeed.ir/%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C/|title=سپیده دم سره‌نویسی|date=2022-10-08|accessdate=2026-07-09|lang=fa|archivedate=2022-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221008112733/https://www.jafarisaeed.ir/%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C/}}&lt;/ref&gt;

== Даврони пеш аз ислом ==
Гузиниш ва сохтани истилоҳ барои мафҳумҳои зарурӣ дар Эрон пешинаи дуру дарозе дорад ва дастикам ба рӯзгори Сосониён бозмегардад. Навиштаҳои бозмондаро метавон ба се даста тақсим кард: навиштаҳои [[забони форсии миёна|форсии миёна]], навиштаҳои [[забони форсии классикӣ|форсии дарӣ]] (классикӣ) ва навиштаҳои форсии naвин. Забони форсии миёна, ки ба бовари бисёре аз коршиносон дунбола ва рухи дигаргунёфтаи забони форсии бостон аст, дар замони Сосониён забони расмии Эрон буда ва ҳамаи навиштаҳо ба ин забон навишта мешуд. Ба фармони [[Ардшери Бобакон|Ардшер]] ва писараш [[Шопури I|Шопур]], китобҳои Доротеюс, [[Ҳермес]] ва [[Батламиюс]]  ва китобҳои дигари юнонӣ ба форсии миёна тарҷума шуд. Тарҷумаи бештари асарҳои фалсафӣ ба гумони зиёд, дар давраи [[Хусрави Анӯшервон]] ва аз [[забони сурёнӣ]] рух дод. Чунин кунишҳои илмӣ, донишмандони эрониро вомедошт, то даст ба вожагузинӣ низ бизананд, ки чанд намунаи онҳо дар зер меояд:
* Gēhān ī kōdak (кайҳони кӯчак) = micros kosmos (олами хурд)
* Xrad dōsagīh (хираддӯстӣ) = фалсафа = Philosophia
* Zamīg paymānīh (заминпаймоӣ, заминсанҷӣ) = ҳандаса = Geometria.

== Замони оғозии пас аз ислом ==
Забони форсӣ, аз оғози чирагии фарҳанг ва забони арабӣ, ҳамеша бо мушкили вожагони андарлозим ва мувофиқону мухолифон рӯбарӯ будааст. Дар оғози рӯёруии забони форсӣ ва арабӣ, дар миёни форсизабонон ду гароиш вуҷуд дошт: гурӯҳе форсигаро буданд ва гурӯҳе арабигаро. Форсигароён, ки [[Ибни Сино]], Ҷузҷонӣ, [[Носири Хусрав]] ва Афзалуддини Кошонӣ аз барҷастагони онон буданд, бар ин бовар буданд, ки бояд барои вожаҳои арабӣ ва юнонӣ баробарҳои форсӣ баргузид. Дар баробар, арабигароён буданд, ки боварманд ба вомгирӣ аз забони арабӣ буданд. Дар он замон ин гароиш чирагӣ ёфт ва форсӣ барои чанд садсола ба вомгирии густарда аз забони арабӣ пардохт. Ин гароиш боиси он шуд, ки форсизабонон ба вомгирӣ хӯ бигиранд ва ин шева ба ҳукми одат дарояд. Ин одат ҳанӯз ҳам побарҷост.

Агар кӯшиши касоне чун [[Фирдавсӣ]] набуд, бими он мерафт, ки форсӣ, ин забони [[забонҳои ҳиндуаврупоӣ|ҳиндуаврупоӣ]] аз миён биравад. Нишонаҳое аз ин гуна навиштаҳоро метавон дар бархе аз шоҳкорҳои порсӣ ёфт, ки дар онҳо нишонаҳои сарагароӣ ошкоро дида мешавад. «[[Шоҳнома]]»-и Фирдавсӣ намунаи ҳувайдое аз гароиши саранависона аст. Фирдавсӣ ба бовари бисёре аз донишмандон, огоҳона аз вожаҳои вомӣ парҳез карда ва кӯшидааст аз вожаҳои бегона баҳра наҷӯяд. Эдвард Браун дар ин бора мегӯяд: «''Аз сӯи дигар, санҷиш миёни Шоҳнома ва дигар сарояндагоне, ки дар ин рӯзгор мезистаанд ва бо Фирдавсӣ ҳамрӯзгоранд, нишон медиҳад, ки шумури вожаҳои вомии Шоҳнома бисёр камтар аз девонҳои дигар аст. Метавон Шоҳномаро бо девони Манучеҳрӣ, Унсурӣ ё ҳар сарояндаи дигаре санҷид. Аз ин санҷишгарӣ ба хубӣ дарёфтанӣ аст, ки Фирдавсӣ огоҳона ва худхоста, аз ба кор бурдани вожаҳои бегона худдорӣ кардааст. Фирдавсӣ кӯшиши бисёр карда, ки то ҷои мумкин, вожаҳои арабиро дар Шоҳнома ба кор набандад.''» Дар бораи пешгуфтори «Шоҳномаи Абумансурӣ» бир дидгоҳи [[Маликушшуаро Баҳор]] он аст, ки гӯё нигоранда огоҳона ва худхостона аз овардани вожагони арабӣ худдорӣ кардааст.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Бархе аз нахустин китобҳое, ки дар авохири [[садаи IV ҳиҷрӣ]] ба забони форсии дарӣ навишта шуданд, донишкитобҳо буданд ва дар садаи панҷум китобҳои илмии бисёре ба забони форсӣ навишта шуда буд. Ибни Сино ва [[Абӯрайҳони Берунӣ]] китобҳое ба забони форсӣ навиштанд, ки дар онҳо вожаҳои илмии форсии бисёре сохта шудааст. Аз онҳо метавон [[Донишномаи Алоӣ]]-и Ибни Синоро ном бурд.

== Саранагорӣ дар даврони муосир ==
Аз садаи сездаҳуми ҳиҷрӣ, ҷунбише дар Эрон оғоз шуд, ки полоиши форсиро аз вожагон, истилоҳҳо ва таъбирҳои бегона, бавижа арабӣ лозим мешумурд. Ин ҷунбиш аз замони подшоҳии Носируддиншоҳ (1264—1313 қ.) оғоз шуд ва пас аз чанде ба рехти ҷунбише даромад, ки то андозае, бар огоҳиҳои таърихнигорона ва миллатгароӣ устувор буд. Саранависӣ дар садаи сездаҳуми ҳиҷрӣ ба дунболи соданависӣ падид омад, ки вокунише дар баробари насри сохтагӣ ва душвори он рӯзгор буд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jafarisaeed.ir/%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C/|title=نسخه آرشیو شده|archive-date=2022-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008112733/https://www.jafarisaeed.ir/%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C/|dead-url=yes|accessdate=2026-07-09|archivedate=2022-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221008112733/https://www.jafarisaeed.ir/%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C/}}&lt;/ref&gt;

Дар замони навин, дар оғози роҳ, замое ки бархе аз нахустин омӯзгорони омӯзишгоҳи [[Дорулфунун]] дастбакори нигориши китобҳои илмии форсӣ шуданд, ҳар ҷо ба истилоҳи илмӣ ё фанни тозае, ки дар донишҳои пешин намуд надошт бармехӯрданд, онро ба арабӣ бармегардонданд ё асли франсавиро ба кор мебурданд.

Аз нахустин касоне, ки дар давраи муосир даст ба саранависӣ зад, Ҷалолуддин Мирзои Қоҷор (фарзанди Фатҳалишоҳ) буд. Вай китоби таърихнигории худ, ки «[[Номаи Хусравон]]» ном дошт ва асаре сеҷилдӣ дар таърихи умумии Эران аст, дар фосилаи миёни солҳои 1285 то 1288 ҳиҷрии қамарӣ нигошт. Вай ин китобро ба форсии сара навишт.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fa.wikibooks.org/wiki/ویکی‌کتاب:سره‌نویسی|title=ویکی‌کتاب:سره‌نویسی|publisher=ویکی‌کتاب|accessdate=2026-07-09}}&lt;/ref&gt; Вале дар солҳои оғозини садаи бистуми мелодӣ кӯшишҳои бисёре барои вазъи истилоҳҳои нав ва вожаҳои илмии форсӣ оғоз шуд, афрод ва гурӯҳҳои ҷудогонае дастбакори вожагузинӣ шудаند ва муодилҳои бисёре барои вожаҳои илмӣ вазъ карданд. Дар соли 1311 хуршедӣ, дар як анҷуман барои вожагузинии илмӣ ба сарпарастии доктори Исо Сиддиқ ва зери назари доктор Ҳусейни Гулгулоб ва доктор [[Маҳмуди Ҳисобӣ]] бино ниҳода шуд, ки баробарҳое барои 3000 истилоҳи илмӣ вазъ кард.

Пешниҳоди полоиши забони форсӣ аз арабӣ дар нимаи дувуми [[садаи XIX]] ба дасти гурӯҳи кӯчаке аз рӯшанфикрони миллигаро оғоз шуд. Нахустин талоши соزмонёфта барои ёфтани вожагони форسӣ барои вожаҳои фаннии нав, дар остонаи [[Инқилоби машрутияти Эрон|Инқилоби машрутият]] рӯй дод ва ба шаклгирии «Маҷлиси академӣ» анҷомид, ки дар соли 1282 ш. (1903 м.) нишастҳои моҳона барпо мекард.

== Фарҳангистони забони Эрон ==
Талошҳо барои корбурди вожаҳои форсӣ пас аз дидори Ризошоҳ аз [[Туркия]] дар соли 1313 хуршедӣ (1934 мелодӣ) ба авҷи худ расид ва таҳти таъсири лоиҳаи мушобеҳ аз сӯи [[Мустафо Камол Отатурк|Отатурк]] қарор гирифт. Дар чунин шароите буд, ки «Фарҳангистони Эрон» (Фарҳангистони аввал) дар соли 1314 хуршедӣ bo ташаббуси [[Муҳаммадалӣ Фурӯғӣ]] (нахуствазири Эрон) бунёдгузорӣ шуд ва ҳадафаш ҷойгузинии вожагони форсӣ ба ҷои арабӣ буд.

Дар ҷараёни навсозии Эрон дар даврони Ризошоҳи Паҳлавӣ, Фарҳангистони Эрон барои ҳамоҳанг кардани кори вожасозӣ ташкил шуд, ки муҳимтарин дастоварди он сохти вожаҳое ҷойгузин барои вожаҳои бегона буд, ки имрӯз бисёре аз онҳо дар гуфтор ва навиштари эрониён ва форсизабонон ба кор мераванд, монанди вожагони '''донишгоҳ''' (ба ҷои «university»), '''шаҳрдорӣ''' (ба ҷои вожаи арабии «баладия») ва '''ҳавопаймо''' (ба ҷои вожаи арабии «тайёра»).

Фарҳангистони аввал дар ҷараёни шаш соли такопӯи худ то соли 1320 хуршедӣ беш аз 3500 вожа, аз ҷумла номи маконҳои ҷуғрофиро табдил кард.

Фарҳангистони дувуми забон дар соли 1349 х. ба раёсати Содиқи Киё дубора кори худро оғоз кард ва то замони [[Инқилоби Эрон|Инқилоби соли 1357]], 1470 вожаи фанниро гирдоварӣ ва тасвиб намуд. Аз соли 1357 то кунун (дар даврони Фарҳангистони севум) беш аз 35 ҳазор баробари форсӣ барои вожаҳои бегона ба тасвиб расид, ки дар чандин дафтар ба чоп расидаанд.&lt;ref&gt;{{cite web|title=هم‌اندیشی انجمن‌های علمی و برون‌سپاری واژه‌گزینی|website=فرهنگستان زبان فارسی|url=http://www.persianacademy.ir/fa/X090990.aspx|archive-date=2012-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309072639/http://www.persianacademy.ir/fa/X090990.aspx|date=1390-09-12|accessdate=2026-07-09|archivedate=2012-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309072639/http://www.persianacademy.ir/fa/X090990.aspx}}&lt;/ref&gt;

== Дидгоҳҳо дар бораи саранависӣ ==
Саранависӣ ва сарагароӣ, ҳамвора мувофиқон ва мухолифони худро дошта ва дорад:

=== Дидгоҳи мувофиқон ===
Мувофиқони саранависӣ бар ин боваранд, ки ҳамин сарагароӣ аст, ки монеъ аз нобудии забони форсӣ дар даврони пас аз тозиши қавмҳои бегона шудааст.
* [[Мирҷалолуддин Каззозӣ]] аз пешравони сарагароӣ бар ин бовар аст: «Яке аз ҳадафҳои сарагӯӣ ва саранависӣ ин аст, ки аз зиёнҳое, ки вожагони бегона ба сохтори овоӣ ва гӯшнавози забони форсӣ, ва ҳамчунин расоӣ, пухтагӣ ва устувории он ворид мекунанд, ҷлавгирӣ кунем».
* [[Фарида Розӣ]] нависандаи [[Фарҳанги вожаҳои форсии сара (китоб)|Фарҳанги вожаҳои форсии сара]] бар ин бовар аст, ки сохтори забони форсӣ пайвандӣ (илсоқӣ) аст ва метавон бо он вожаҳои ҷадиди бисёре сохт ва ин кор забонро содатар ва омӯзиши онро осонтар мекунад.&lt;ref name=&quot;aftab&quot;&gt;{{cite web|title=موافقان و مخالفان از سره گرایی زبانی گفتند|url=http://www.aftabir.com/news/view/2009/jan/14/c5c1231936465_art_culture_literature_verse_language.php/موافقان-و-مخالفان-از-سره-گرایی-زبانی-گفتند|website=آفتاب|date=1387-10-25|lang=fa}}&lt;/ref&gt;

=== Дидгоҳи мухолифон ===
Мухолифони холиссозии забон муътақиданд, ки ҳеҷ забоне ҷуз забонҳои ибтидоӣ холис нест. Кӯшиш барои холис кардани пӯраи забон (ки амалан мумкин нест), боис ба маҳдуд шудан ва заъиф гаштани он мегардад.
* [[Дориюш Ошӯрӣ]] мегӯяд: «''Ин нукта дуруст аст, ки забони сара, яъне забоне, ки ҳеҷ омехтагӣ бо вожаҳои забони дигар надошта бошад, забоне аст тангмайдон. Форсӣ ва арабӣ мебоист бо якдигар робита ва додуситад дошта бошанд… Мушкили асосӣ он аст, ки барои омӯхтани забони навиштории форсӣ бояд ду дастури забони ҷудогонаро омӯхт''».
* [[Парвиз Нотили Хонларӣ]] менависад: «''Санги луғату забонро ба сина задан ва ба ҷои калимае маъмулу мутадовул, ки эҳтимол дорад асли арабӣ дошта бошад, лафзи сохтагӣ ва ғолибан нодуруст аз худ даровардан, кори осоне аст ва аз ҳар шогирди мактабие сохта аст…''»
* [[Алиакбар Деҳхудо]] низ бо тундравӣ дар холиссозии забон мухолиф буд ва менавишт: «''Ҳар кас бигӯяд забони форсӣ бояд холис бошад, аввал дар қиёфаи ӯ тафаррус ва назар бояд кард. Агар осори ҳумуқ (аблаҳӣ) ва гулӣ (нодонӣ) пайдост, ҷои тараҳҳум аст ва агар пайдо нест, бе ҳеҷ шакку шубҳа муздури душманони миллият ва қавмият ас''т».
* [[Муҳаммадтақӣ Баҳор]] низ дар китоби «[[Сабкшиносӣ]]» саранависиро инҳирофе дар насри форсӣ дониста ва онро накӯҳиш кардааст.

== Нигаред низ ==
* [[Фарҳанги вожаҳои форсии сара]]
* [[Арабӣ дар форсӣ]]
* [[Сарагароии забонӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Оринпур, Яҳё. ''«Аз Сабо то Нимо: таърихи 150 соли адаби форсӣ»''. Теҳрон, 1350.
* Фарҳангистони забони форсӣ. ''«Усул ва завобити вожагузинӣ»''. Теҳрон, 1398.

== Пайвандҳо ==
* [http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/03/120310_l44_kasravi_persian_language.shtml Кӯшишҳои Касравӣ дар пиростани забони форсӣ] — BBC

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Забони форсӣ]]
[[Гурӯҳ:Полоиши забон]]</text>
      <sha1>qju0h1paegeggh3rfk2947wgjnogv87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саидшо Шамолов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332573</id>
    <revision>
      <id>1479921</id>
      <parentid>1479682</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T15:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1479921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7236" sha1="1a4bj0y9zffh2h4zeh8eusy56xxis7b" xml:space="preserve">{{Арбоби низомӣ
| ном                  = Саидшо Шамолов
| номи аслӣ            = 
| тасвир               = 
| бар                  = 
| тавсифи тасвир       = 
| давраи фаъолият      = 1992—2002
| шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
| табаият              = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}
| навъи қушун          = [[Қӯшунҳои сарҳадии Тоҷикистон]]
| қисми ҳарбӣ          = қ/ҳ № 2610
| рутба                = [[Генерал-майор]]
| фармондеҳӣ           = Фармондеҳи бригадаи 5-уми Қӯшунҳои сарҳадии ҶТ
| ҷангҳо               = [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]]
| таърихи таваллуд     = 10.08.1965
| зодгоҳ               = [[ноҳияи Ховалинг]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
| таърихи даргузашт    = 
| маҳалли даргузашт    = 
| ҷоизаҳо              = [[Ордени Спитамен|Ордени «Спитамен» дараҷаи I]] &lt;br&gt; Медали «Барои меҳнати шуҷоатнок»
}}

'''Саидшо Шамолов''' (зод. [[10 август]]и [[1965]], [[ноҳияи Ховалинг]]) — низомии тоҷик, генерал-майор, яке аз фармондеҳони саҳроии собиқ [[Фронти халқии Тоҷикистон]] дар даврони [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]]&lt;ref name=&quot;asiaplus&quot;&gt;{{cite web|url=https://asiaplustj.info/news/tajikistan/politics/20120622/deistvuyushchie-litsa-grazhdanskoi-voiny|title=Действующие лица гражданской войны|website=asiaplustj.info|accessdate=2024-08-06}}&lt;/ref&gt;. Вакили [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] (1995—2000).

== Зиндагинома ==
Саидшо Шамолов 10 августи соли 1965 дар деҳаи Лоҳутии ноҳияи Ховалинг ба дунё омадааст. [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шотемур|Донишкадаи кишоварзии Тоҷикистон]] ва Академияи қӯшунҳои сарҳадии Русияро хатм кардааст&lt;ref name=&quot;centrasia&quot;&gt;{{cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1013881258|title=ШАМОЛОВ Саидшо|website=centrasia.org|accessdate=2024-08-06}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷанги шаҳрвандӣ ==
Дар солҳои 1992—1993 фармондеҳи саҳроии яке аз дастаҳои Фронти халқии Тоҷикистон буд ва дар ҷабҳаҳо зери роҳбарии Сангак Сафаров меҷангид. Пас аз ғалабаи Фронти миллӣ, дар синни 26-солагӣ рутбаи полковник ва вазифаи фармондеҳии яке аз қисмҳои низомии бузурги кишварро соҳиб шуд. Ӯ исёни полковник [[Маҳмуд Худойбердиев|Маҳмуд Худойбердиевро]] бар зидди ҳукумати марказӣ пуштибонӣ накард ва ба содиқ монд.

Соли 1997 афсарони таҳти фармондеҳии Шамолов ба Фармондеҳи миллии Афғонистон [[Аҳмадшоҳи Масъуд]] кумак расониданд. Пас аз суқути шаҳри Толиқон ба дасти Толибон, Шамолов дастаҳои ақибнишинии Масъудро аз марз то [[ноҳияи Шӯрообод]] ҳамроҳӣ ва муҳофизат намуд.

== Фаъолияти низомӣ ва давлатӣ ==
Соли 1995 аз ҳавзаи интихоботии Дӯстӣ № 160 вакили халқ дар Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати якум) интихоб шуд&lt;ref name=&quot;parlament&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20200218/hudzha-komandir-gaffor-sedoi-yakub-salimov-kto-vhodil-v-parlament-boevikov|title=«Худжа-командир», Гаفфор Седой, Якуб Салимов: Кто входил в «Пارламент боевиков»?|website=www.asiaplustj.info|accessdate=2024-08-06}}&lt;/ref&gt;.

Пас аз соли 1997 фармондеҳии полки қисми низомии № 2610-и Кумитаи ҳифзи сарҳадоти давлатии Тоҷикистонро ба уҳда дошт. Солҳои 2000—2002 ҳамчун фармондеҳи бригадаи Кумитаи ҳифзи сарҳад фаъолият намуда, сазовори рутбаи генерал-майор гардид.

Соли 2004, пас аз баровардани қӯшунҳои сарҳадии Русия аз марзи Тоҷикистону Афғонистон, Шамолов фармондеҳи бригадаи 5-уми қӯшунҳои сарҳадии Тоҷикистон таъйин шуд, ки ҳифзи минтақаи Панҷро ба уҳда дошт. Минтақаи таҳти назорати бригадаи ӯ (минтақаҳои Шӯрообод ва Ховалинг) яке аз масирҳои асосии убури қочоқбарони афғон ба шумор мерафт. 18 январи соли 2002 бо дастури Президенти кишвар аз хидмати низомӣ канор рафт ва баъдан ба соҳибкорӣ машғул шуд&lt;ref name=&quot;orien&quot;&gt;{{cite web|url=http://ru.orien.info/all/obshestvo/2631-general-saidsho-shamolov-edet-v-germaniyu-dlya-lecheniya-serdca.html|title=ГЕНЕРАЛ САИДШО ШАМОЛОВ ЕДЕТ В ГЕРМАНИЮ ДЛЯ ЛЕЧЕНИЯ СЕРДЦА|website=Ориён - информационный портал|language=ru|accessdate=2024-08-06|archivedate=2024-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240806161535/http://ru.orien.info/all/obshestvo/2631-general-saidsho-shamolov-edet-v-germaniyu-dlya-lecheniya-serdca.html}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* [[Ордени Спитамен|Ордени «Спитамен» дараҷаи I]] (20.02.2013)

== Хонавода ==
* Оиладор, соҳиби ду фарзанд.
* Бародараш — Сайвалӣ Шамолов, полковник, собиқ сардори дидбонгоҳи гумрукии фурудгоҳи байналмилалии Душанбе.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* [https://asiaplustj.info/news/tajikistan/politics/20120622/deistvuyushchie-litsa-grazhdanskoi-voiny Действующие лица гражданской войны]. Рӯзномаи «Asia-Plus».

[[Гурӯҳ:Генералҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Низомиёни Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ховалинг]]</text>
      <sha1>1a4bj0y9zffh2h4zeh8eusy56xxis7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Забони форсӣ (мазмунҳо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332576</id>
    <revision>
      <id>1479897</id>
      <parentid>1479699</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1479897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="oivaysoyadizhrhtf093y3384zyiza9" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Забони порсӣ| Забони порсӣ (мазмунҳо)}}

'''Забони форсӣ ё порсӣ''' ({{lang-fa|زبان فارسی}} [fɒːrsi-zæbɒːn], {{lang-fa|فارسی}} [fɒːrsiː], {{lang-fa|پارسی}} [pɒːrsiː]) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%81%D3%A3|title=Забони форсӣ|author=|website=tg.wikipedia.org|date= 2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt; 

* [[Забони форсии тоҷикӣ]]
* [[Забони форсии тотӣ]]
* [[Забони форсии афғонӣ]]
* [[Забони яҳудӣ-форсӣ]]
* [[Форсии нав]]
* [[Забони порсии миёна]]
* [[Забони форсӣ дар Ҳиндустон]]


{{ибҳомзудоӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>oivaysoyadizhrhtf093y3384zyiza9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зуллук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332588</id>
    <redirect title="Шуллук" />
    <revision>
      <id>1479941</id>
      <parentid>1479772</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ислоҳи масири дукарата ба [[Шуллук]]</comment>
      <origin>1479941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="hne4ohlxg50ohp61af5hj54rnq9hwgu" xml:space="preserve">#равона [[Шуллук]]</text>
      <sha1>hne4ohlxg50ohp61af5hj54rnq9hwgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аш-Шифо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332602</id>
    <revision>
      <id>1479886</id>
      <timestamp>2026-07-10T12:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Асар}} «'''Аш-Шифо'''» (ё '''Китобу-ш-Шифо''') — муҳимтарин ва ҷомеътарин асари [[Ибни Сино]]-ро метавон доиратулмаорифе ба [[забони арабӣ]] дар улуми ақлӣ ба ҳисоб овард, ки дар он чакидаи ороъ (назариёт)-и файласуфони бузурги қадими Юнон ва шореҳони мадрасаи Исканда...</comment>
      <origin>1479886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52973" sha1="f1hrm82etj8pix31w374cg7t43mc11z" xml:space="preserve">{{Асар}}
«'''Аш-Шифо'''» (ё '''Китобу-ш-Шифо''') — муҳимтарин ва ҷомеътарин асари [[Ибни Сино]]-ро метавон доиратулмаорифе ба [[забони арабӣ]] дар улуми ақлӣ ба ҳисоб овард, ки дар он чакидаи ороъ (назариёт)-и файласуфони бузурги қадими Юнон ва шореҳони мадрасаи Искандария ва афлотуниёну навафлотуниён ва ғ. дар ҳамаи улуми ақлӣ, аъам аз [[мантиқ]], [[физика|табииёт]], [[риёзиёт]] ва [[илоҳиёт]] фароҳам омада ва мавриди таҳлилу нақд ва баррасии илмӣ қарор гирифтааст. Муаллиф дар китоби гаронсанги «Шифо» дар ҳар чор қисмати [[мантиқ]], [[риёзиёт]], табииёт ва [[илоҳиёт]] тавонистааст ба таври дақиқ ва комил сухан бигӯяд ва матолиби лозимро дар бораи ҳар як аз ин чор илми шариф ба сурати муназзам ва қобили истифода дар ихтиёри мухотаб қарор диҳад.

Китоби «Шифо» муштамал бар фунуни табииёт, мантиқ, илоҳиёт ва риёзиёт аст; ба ин сурат, ки мабоҳиси ҳар илме ба фунуне, ва мабоҳиси ҳар фанне ба мақолаҳое, ва мабоҳиси ҳар мақолае ба фаслҳое тақсим шуда ва дар ҳар фасл, масоил бо ҳавсала ва тафсиле, ки шоистаи асарҳои илмӣ аст, бидуни такрор ва итноб, мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=ИРНА |url=https://www.irna.ir/news/81729206/%D8%B4%D9%81%D8%A7-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%8منظور-%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D8%B3-%D8%A8%D9%88-%D8%B2%D9%84%D9%8A-%D8%B3%D9%8A%D9%86%D8%A7 |title=Шифо ва Қонун аз манзари Шайхурраис Буалӣ Сино |publisher=IRNA |date=2015 |access-date=2026}}&lt;/ref&gt;

== Илми мантиқ ==
=== Фаслбандии мантиқ ===
Ин бахши китоб, бо он ки ба таври пароканда ва дар беш аз даҳ сол ва дар ҳолоту шароити комилан мутафовит ва пурфарозу нишеб навишта шудааст ва бо он ки бахши аъзами он бидуни дастрасӣ ба манобеъ ва танҳо бо такя бар ҳофиза таълиф гардидааст, аз олитарин дақоиқ ва таҳлилҳои илмӣ ва фалсфӣ бархӯрдор аст. Бахши мантиқи «Шифо» аз ҷомеътарин асарҳо дар бораи [[илми мантиқ]] мебошад ва дар чор ҷилди раҳлӣ ба забони арабӣ ба чоп расидааст.

Бахши мантиқи ин китоб дар нуҳ фан танзим шудааст, ба ин сурат:
# Фанни аввал, муштамал бар ду мақолаи чордеҳфаслӣ ва чорфаслӣ.
# Фанни дувум, муштамал бар ҳафт мақолаи шаш, панҷ, чор, панҷ, шаш, шаш ва чорфаслӣ.
# Фанни севум, муштамал бар ду мақолаи деҳ ва панҷфаслӣ.
# Фанни чорум, муштамал бар нуҳ мақолаи ҳафт, чор, панҷ, шаш, панҷ, шаш, се, سه ва бистучорфаслӣ.
# Фانни панҷум, муштамал бар чор мақолаи дувоздаҳ, деҳ, нуҳ ва деҳфаслӣ.
# Фанни шашум, муштамал бар ҳафт мақолаи деҳ, шаш, чор, се, панҷ, як ва чорфаслӣ.
# Фанни ҳафтум, муштамал бар ду мақолаи чор ва шашфаслӣ.
# Фанни ҳаштум, муштамал бар чор мақолаи ҳафт, нуҳ, ҳашт ва панҷфаслӣ.
# Фанни нуҳум, муштамал бар ҳашт фасл.

=== Муҳтавои мантиқ ===
Шайхурраис дар мабсуттарин асари худ, яъне «Шифо», ки қасди ҳамроҳӣ бо ҳукамои машоъро дошта, худро мулзам карда то ҳадди имкон аз мухолифат бо эшон бипарҳезад. Дар таълифи ин китоб то ҳадди зиёде аз тариқи Арасту пайравӣ кардааст; ба гунае ки метавон бахши мантиқи «Шифо»-ро шарҳе бар [[Органон]]-и [[Арасту]] донист ва чунон ки худи ӯ дар муқаддимаи он гуфтааст, дар тартиби матолиб аз тартиби китобҳои соҳиби мантиқ (Арасту) пайравӣ кардааст. Шайхурраис дар поёни китоби «Сафсата» аз мантиқи «Шифо», сухани худи Арастуро нақл мекунад, ки ӯ дар боби қиёс аз пешиниёни худ ҷуз қавонини муҷмал ва завобити ғایримуфассал чизе ба ирс набурда ва ин ӯ будааст, ки бо ранҷи фаровон ва кӯшиши бисёр, зуруби ҳар қиёс ва шароити интоҷи онро баён доштааст. Он гоҳ Ибни Сино пас аз нақли сухани Арасту, худ мегӯяд: «Эй гурӯҳи донишпажӯҳон ва андешамандон, дар бораи он чизе ки این марди бузург гуфта тааммул кунед, ки оё баъд аз ӯ то ба имрӯз, ки наздик ба ҳазору сесад сол мегузарад, касе омадааст, ки бар он хурда гирад ё собит кунад, ки дар сухани ӯ нақсе ҳаст ва ё бар он чизе бияфзояд? Хайр, он чизе ки Арасту оварда, комил ва мезони саҳеҳ ва ҳаққи сареҳ мебошад».

Пайравии Ибни Сино аз Арасту ҳаргиз муқаллидона набуда, ки фақат ба шарҳ ва тафсири каломи ӯ иктифо кунад, балки чунон ки худи ӯ тасреҳ фармуда, ҳеҷ матлаби қобили таваҷҷуҳе дар осори пешиниён набуда, магар он ки آنро дар ин китоб гирд овардааст; аҳком ва матолибе, ки дар кутуби қудамо дар ҷойгоҳи шоистаи худ қарор надошта, ба ҷойгоҳи шоистааш интиқол дода, агар дар матолиби гузаштагон халал ва нуқсоне дида, бо фикру назари худ бар онҳо афзуда ва такмил карда ва бархилофи одати мантиқиён, матолиби беиртибот бо ин илм ва муртабит бо фалсафаи улоро аз мантиқ ҳазф ва дар фалсаفاи уло матраҳ кардааст ва ба ин тартиб муҳимтарин нақшро дар танзим, табйин ва такмили мантиқ ва фалсафаи арастуӣ ифо намудааст.

=== Фунуни мантиқи «Шифо» ===
Фунуни нуҳгонае, ки дар мантиқи «Шифо» матраҳ шудаанд, иборатанд аз:

# [[Исоғуҷӣ]] ё мадхали мантиқ, ки дар он аз муаррифии мантиқ ва сайри улум; фоида ва мавзӯи мантиқ; таърифи лафзи муфрад ва мураккаб; баррасии назариёти гуногун дар мавриди зотӣ ва арзӣ; баррасии назариёт дар бораи он чیزе ки бар моҳият далолат мекунад; тақсими лафзи муфради куллӣ ба ақсоми панҷгона; ҷинс; навъ; баррасии таърифҳои навъ; куллии табиӣ, ақлӣ ва мантиқӣ; фасл; арзи хос ва ом; иштирокот ва ихтилофоти куллиёти хамса бо якдигар... баҳс шудааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Мадхал, ҷ. 1, с. 9&lt;/ref&gt;
# [[Қотиғуриёс]] ё мақолоти даҳгона (категорияҳо), ки дар он аз аҷноси олии моҳиёти мумкина, ки онҳоро «мақолоти ашара» меноманд, гуфтугӯ шудааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Ал-Мақулот, ҷ. 1, с. 3&lt;/ref&gt;
# [[Бори арминияс]] ё иборат, ки муштамал бар мабоҳиси қазоё (ҳукмҳо) мебошад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Ал-Мантиқ, ҷ. 1, с. 1&lt;/ref&gt;
# [[Аналутикаи аввал]] ё таҳлилоти аввал, ки дар он аз сурати қиёси мутлақ, ақсоми гуногуни қиёс ва ашколи мухталифи қиёс баҳс шудааст.
# [[Аналутикаи дувум]] ё таҳлилоти дувум (Бурҳон), ки дар он аз бурҳон; яъне қиёсе, ки муқаддимоташ қазоёи яқинӣ бошад, сухан ба миён омадааст.
# [[Тубиқо]] ё ҷадал, ки дар он аз шинохти қиёси ҷадалӣ ва фоида ва истилоҳоти марбут ба он баҳс шудааст.
# [[Суфистиқо]] ё сафсата, ки дар он аз шинохти [[муғолата]] ва ақсоми آن ва кайфияти муқобила бо ҳар қисм баҳс шудааст.
# [[Риторика]] ё хитоба, ки дар он аз фоидаи хитоба, ағрози аввалияи хатиб, таҳсинот ва ихтиёри алфоз барои таъбирот ва ғ. сухан гуфта шудааст.
# [[Поэтика]] ё шеър, ки дар он аз таърифи шеър, анвои санъатҳои шеърӣ, ағрози куллии шуаро, муносибати теъдоди абёт бо ағроз ва ғ. баҳс шудааст.

== Илми илоҳиёт ==
Илоҳиёти «Шифо» бахше аз китоби гаронсанги «Шифо»-и Буалӣ аст. Ин китоб ба [[забони арабӣ]] ва ҳовии мабоҳиси фалсафаи аъло ё илоҳиёт ба маънои аъам мебошад.
Ин бахши китоб солҳо дар Аврупо тадрис мешудааст ва ҳамонунун дар ҳавзаҳои илмия тадрис мешавад.
Таъсири ин бахш аз «Шифо» на танҳо дар Шарқ, ки дар Ғарб نیز бисёр шигифтангез будааст; ба гунае ки мутафаккирони ғарбӣ онро муқаддам бар сайри аҷзои «Шифо» ба забони лотинӣ тарҷума карда‌اند.

Илоҳиёти «Шифо» муштамал бар деҳ мақола ба тартиб ҳаштфаслӣ, чорфаслӣ, деҳфаслӣ, сефаслӣ, нуҳфаслӣ, панҷфаслӣ, сефаслӣ, ҳаштфаслӣ, ҳаштфаслӣ ва панҷфаслӣ аст.

=== Мақолаҳои илоҳиёти «Шифо» ===
* Мақолаи аввал: Аз мавзӯи фалсафаи уло ва манфиат ва мартаба ва номи ин илм ва иҷмоле аз он чизе ки дар ин илм мавриди баҳс қарор мегирад ва ғ. сухан гуфта мешавад.
* Мақолаи дувум: Аз ҷавҳар ва ақсоми он, ҷавҳари ҷисмонӣ ва ғ. ва орӣ набудани моддаи ҷисмонӣ аз сурат ва ғ. ва тақдими сурат бар модда дар мартабаи вуҷуд ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи севум: Мабоҳисе дар мавриди вазъияти мақолоти нуҳгона ва арзияти онҳо ва воҳид ва таҳқиқи воҳид ва касир ва арз будани адад ва дар бораи илм ва арз будани он ва ғ. матраҳ мешавад.
* Мақолаи чоруم: Мутақаддам ва мутааххир ва ҳудус ва қувва ва феъл ва қудрат ва аҷз ва том ва ноқис ва ғ. баррасӣ мешавад.
* Мақолаи панҷум: Аз умури амма ва кайфияти вуҷуди онҳо ва чигуна будани куллият барои табоеи куллӣ ва тафовут байни куллу ҷузъ бо кулливу ҷузъӣ ва тафовут байни ҷинсу модда ва ғ. сухан ба миён омадааст.
* Мақолаи шашум: Дар бораи ақсоми илал ва аҳволи онҳо ва ҳалли ишқол бар маияти ҳар иллате бо маълулаш ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи ҳафтум: Дар бораи ҳуваҳувият ва ақсоми он ва ғайрият ва хилоф ва аснофи тақобул ва мисл ва мабодии таълимиёт ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи ҳаштум: Сухан аз таноҳии илали фоилӣ ва қобилӣ ва илали ғоӣ ва сурӣ ва исботи мабдаи аввал ва сифоти аввалияи [[воҷибулвуҷуд]] ва ғ. ба миён омадааст.
* Мақолаи нуҳум: Сифати фоилии мабдаи аввал ва исботи давоми ҳаракат ва кайфияти судури афъол аз мабодии олия ва ғ. баррасӣ мешавад.
* Мақолаи деҳум: Дар бораи мабдаъ ва маод ва илҳомот ва маномоت ва дуоҳои мустаҷоб ва балоҳои осмонӣ ва аҳволи нубувват ва ғ. сухан гуфта мешавад.

== Илми риёзиёт ==
=== Муҳтавиёти риёзиёти «Шифо» ===
Риёзиёти китоби «Шифо» шомили 4 бахши зерин аст: 
* Бахши 1 (фанни аввал) дар усули ҳандаса
* Бахши 2 (фанни дувум) дар илми ҳисоб
* Бахши 3 (фанни севум) дар илми мусиқӣ
* Бахши 4 дар ҳайъат (астрономия)

=== Бахши аввал: Ҳандаса ===
Бахши аввали риёзиёт ё ба иборате фанни аввали риёзиёт, ки иборат аст аз [[ҳандаса]], дар воқеъ таҳлил ва баррасии [[Усули Иқлидус]] мебошад, ки тавассути Ҳаҷҷоҷ ибни Юсуфи Матар ба арабӣ тарҷума шудааст. Буалӣ дар бахши ҳандаса бархилофи худи Иқлидус ва мутарҷими он ба тафсил напардохта ва фақат ба матолибе, ки барои дарки қазоё ва исботи онҳо лозим аст, пардохтааст. Мақсади Ибни Сино ин аст, ки мутааллимро ҳар чӣ сареътар бо мабонии ҳانдаса ошно созад. Вай ба гуфтаи шогирд ва дӯсташ Абуубайд Ҷӯзҷонӣ, ибтидо китобе ба номи «Мухтасари Иқлидус» таълиф кард, ки баъдан бахше аз китоби «Шифо»-ро ташкил дод. Ибни Сино бахши ҳафтуми китоби «Наҷот»-ро نیز ба ҳандаса ихтисос додааст. Назариёти Ибни Сино дар риёзиёт ҳанӯз комилан мавриди баррасӣ қарор нагирифтааст, вале Карл Локутш бахше аз фанни аввали риёзиёти «Шифо» (ҳандасаи мусаттаҳа)-ро дар китоби худ мавриди баррасӣ қарор додааст. Ҳандаса ба назари Ибни Сино яке аз улуми риёзӣ, балки аввалин илм аз улуми риёзӣ аст, ки мутакаффили омӯзиши авзои хутут, ашколи сутӯҳ ва инҳироми мақодир мебошад.

==== Мақолаҳои ҳандаса ====
# Мақолаи аввал аз бахши ҳандасаи риёзиёти «Шифо» дар таърифи мусаллас ва мутавозиулазлоъ мебошад. Аввалин матлабе, ки дар ин мақола баён мегардад, таърифи нуқта ва хат аст. Муаллиф нуқтаро ба «шайъун мо ло ҷузъа лаҳу» ва хатро ба «тулун било арзин ва тарафоҳу нуқтатон» таъриф мекунад, сипас ба таърифи зовияи қоима, ҳодда ва мунфариҷа мепардозад. Дар идома анвои мусаллас, ки иборатанд аз: мусалласи мутавозиулазлоъ, мусалласи мутавозиуссоқайн, мусалласи мухталифулазлоъ ва мусалласи қоиматуззовия баён шуда, сипас мураббаъ ва мустатил ва ашколе, ки чорзилоӣ мебошанд, бо анвои гуногунашон мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Дигар ашколи чандзилоӣ ва таърифи ду хати мувоҳӣ низ дар бахши муқадدیмаи мақолаи аввали ҳандаса матраҳ гардидаанд. Ибни Сино дар бахше ба номи «Илми ҷомеъ», кайфияти ба даст омадани мусалласи мутавозиулазлоъ аз ду доираро баён кардааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аش-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 15&lt;/ref&gt;
# Мақолаи дувум дар мавриди хати мустақим ва тақсимоти он мебошад. Вай ин бахшро бо таърифи мураббаъ ба сатҳи қоиматуззовияҳое, ки хутути муҳит ба зовияи қоима бар он иҳота доранд, оғоз мекунад. Чигунагии ба даст омадани мураббаъ ва анвои он низ дар ин бахш мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 67&lt;/ref&gt;
# Мақолаи севум дар мавриди доира аст. Ибни Сино мегӯяд: Дар доира тамоми қутрҳо ва нисфи қутрҳо, ки имрӯз радиус (шуоъ) гуфта мешавад, бо ҳамдигар баробаранд. Ба даст овардани маркази доира, нуқтаи тамоси ду доира ва матолибе аз ин қабил низ дар ҳамин мақола матраҳ шудаанд.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 87&lt;/ref&gt;
# Мақолаи чорум дар мавриди амалиёти мусалласҳо ва доираҳо аст. Шакли муҳит аввалин мавзӯи ин бахш мебошад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 131&lt;/ref&gt;
# Мақолаи панҷум дар мавриди нисбат мебошад. Шайхурраис дар ин бахш ҷузъро ба миқдори кучактар аз миқдори бузургтар муаррифӣ мекунад ва ғ... &lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 151&lt;/ref&gt;
# Сутӯҳи муташобиҳа унвони мақолаи шашум аст. Абуалӣ Сино сутӯҳи муташобиҳаро ба зовиёи мутасовия ва азлои таносубияи онҳо маъно мекунад ва мегӯяд: Сутӯҳи мутакофиа сутӯҳе ҳастанд, ки азлоашон бино бар тақаддум ва тааххур бо ҳам мутаносиб мебошанд.
# Мақолаи ҳафтум دربارهٔ иштирок ва табоюн ва ғ. аст. Дар ин мақола роҷеъ ба ваҳдат, адад, завуҷ ва фард (ҷуфт ва тоқ) тавзеҳоте дода шудааст; барои мисол мефармояд: Воҳид ба ҳар чизи ки ақлан қобили қисмат набошад, гуфта мешавад ва адад ҷамоати мураккабе аз воҳидҳо аст. Адади ҷуфт ададе аст, ки қобили қисмат ба ду адади мусови бошад.
# Ҳаштумин мақола мутааллиқ ба баҳси мутаволиёт аст.
# Нуҳумин мақола дар идомаи баҳси мутаволиёт мебошад ва унвони «Мутаволиёт ва мо яттасилу биҳо мин авомил ва ғайриҳо»-ро ба худ ихтисос додааст.
# Мақолаи деҳум дар иштирок ва табоюн аст ва дар идома хутути муштарак тавзеҳ дода шудааст, ки мисли сайри бахшҳо бо ашколи гуногуне ҳамроҳ аст.
# Ёздаҳумин мақола дар бораи ҳандасаи фароғия (стереометрия) мебошад. Дар ин қисмат, ашкол ба муҷассам, маншур (призма) ва [[махрут]] (конус) ва [[устувона]] (цилиндр) тақсим шуда ва ҳар кадом бо тавзеҳ ва таърифи хоси худаш мавриди баррасӣ воқеъ гардида ва шеваи муҳосибаи ҳар кадом бо тарсими ашколе баён шудааст.
# Мақолаи дувоздаҳум «Касиратулсутӯҳ» (полиэдрҳо) ном дорад, ки дар воқеъ баҳс аз ашколе аст, ки дорои чанд сатҳи мухталиф мебошаند.
# 13, 14, 15. Унвонҳои мақолаи сездаҳум, чордаҳум ва понздаҳум ба тартиб иборат аст аз: «Ал-Қисма затулвасат вал-тарафайн вал-музаллаоти ал-мунтазама», «Ал-Қисма затулвасат вал-тарафайн вал-муҷассамоти ал-мунтазама» ва «Расми муҷассамоти мунтазама дохили баъзиҳо».

=== Бахши дувум: Ҳисоб ===
Дувумин бахши риёзиёт илми ҳисоб (арифметика) аст. Ибни Сино ин бахшро дар қолаби чор мақола тавзеҳ додааст, ки мақолаи аввал дар хосиятҳои адад; мақолаи дувум дар аҳволи адад аз ҳайси изофа шуданаш ба ғайр; мақолаи севум дар аҳволи адад аз ҳайси таълифаш аз воҳидҳо ва мақолаи чорум дар мутаволиёти деҳгона аст. Муаллиф дар ҷойҳои дигар, ҳамчун киتوби «Қотиғуриёс» ва ғ. аз моҳияти адад ва ақсоми он сухан гуфтааст. Баъзе аз масоили матраҳшуда дар ин мақола иборатанд аз: ҳар ададе نصف مجموع دو عدد زیرین و رویین خویش است، چنان‌که پنج، نصف حاصل جمع شش و چهار می‌باشد؛ مربع هر عددی مساوی است با حاصل ضرب دو عدد زیرین و رویین آن به اضافه یک، چنان‌که مربع پنج، برابر است با حاصل ضرب شش در چهار به اضافه یک (بیست و پنج) و... Мақолаи дувум дар боби аҳволи адад аст аз ҷиҳати изоفا шуданаш به غیر. ابن سینا می‌گوید: در باب عدد، دو نگاه به عدد ممکن است: اول، نگاه به عدد از باب اینکه فی نفسه معتبر است و دیگری از این جهت که اضافه به عددی دیگر می‌گردد. Аҳволи адад аз ҳайси кайфияти таълифаш аз воҳидҳо унвони мақолаи севум аст. Мақолаи чорум дар мутаволиёти деҳгона мебошад, ки дар он муносибот ва асноф ва хосиятҳои он матраҳ гардидааст.

=== Бахши севум: Мусиқӣ ===
Севумин бахши риёзиёт илми мусиқӣ аст, ки Буалӣ худ онро «Ҷомеъу илмил-мусиқӣ» номидааст. Ин бахш ҳакоят аз тасаллути қобили таваҷҷуҳи муаллиф бар илми мусиқӣ дорад ва албатта, ин тасаллут дар дигар уламо ва донишмандони замони Ибни Сино низ кам ё беш машҳуд аст. Мусиқӣ дар асри муаллиф, дар ҳазор сол пеш, бисёр мавриди таваҷҷуҳ будааст ва бисёриҳо онро пешаи худ месохтанд ва дар ҷомеа арҷманд буданд. Фозилон ва амирон ва подшоҳон онро дӯст медоштанд ва ағлаб худ низ меомӯхтанд. Мусиқӣ фан ва илми соҳибшаън будааст ва ба ин сабаб донишмандони машриқзамин чун Киндӣ, Форобӣ, Хорзамӣ, [[Ихвонуссафо]] ва дигарон ба он таваҷҷуҳ доштанд ва онро тавсеа дода ва мавриди мабоҳиса ва тадрис ва амал қарор медоданд ва роҷеъ ба он китоб менавиштанд. Ибни Сино аз бузургони уламои мусиқӣ ва машоҳири мусиқидонҳои замони худ буда ва мабоҳиси аслии мусиқиро бо ниҳояти даққат ташреҳ намудааст. Ин тааҷҷубе надорад, чӣ ин файласуфи шаҳир домани фикрии худро ба ноҳияи хосе аз дониш маҳдуд накарда, балки навоҳии мухталифи маърифат ва зимни онҳо мусиқиро низ паймудааст ва онро аз ақсоми чоргонаи ҳикмати риёзӣ шумурда ва дар канори илми ҳисоб, ҳандаса ва илми ҳайъат қарор додааст. Буалӣ се китоб дар мусиқӣ дорад, ки дутои онҳо ба арабӣ ва севумиро ба форсӣ нигоштааст. Муҳимтар аз ҳама дар китоби «Шифо» аст ва он чизе ки дар китоби «Наҷот» аст, дар воқеъ хулосае аз «Шифо» мебошад ва форсии он дар «Донишномаи Алоӣ» аст, ки хулосае аз китоби «Наҷот» аст ва маъруф аст, ки қисмати мусиқии «Донишнома»-ро Ҷӯзҷонӣ, шогирди Буалӣ, баъд аз вафоташ ба риштаи таҳрир даровардааст. Ибни Сино дар мусиқии «Шифо» ба ду китоби дигар ишора мекунад, ки дар он баъзе аз мабоҳиси мусиқиро шарҳ додааст; ин ду яке китоби «Ал-Бурҳон» аст ва дигаре китоби «Ал-Лавоҳиқ». Ибни Абиусайбиа хабар дода, ки Буалӣ китоби дигаре ба номи «Ал-Мадхал ило синоатил-мусиқӣ» нигоштааст, ки мавзӯи он бо قисмати мусиқии китоби «Ан-Наҷот» мутафовит аст. Мутаассифона, се китоби мазкур то кунун ба даст наомадааст. Муҳимтарин китоби мусиқии Ибни Сино қисмати мусиқии «Шифо» аст, ки аз нафистарин мароҷеи мусиқии Эрон шумурда мешавад ва то он ҷо ки бар мо макшуф аст, این асар тавассути Барон Д`Эрланже ба франсавӣ тарҷума шуда ва [[мусиқии арабӣ]] ном гирифтааст.

==== Мақолаҳои мусиқӣ ====
Мусиқии «Шифо»-и Ибни Сино шомили шаш мақола аст, ки ҳар як ба тартиби зерин фаслҳое дорад:
# Мақолаи аввал шомили панҷ фасл аст: Фасли аввал дар таърифи мусиқӣ ва асбоби савт ва ғ. аст. Фасли дувум дар шинохти абъоди муттафиқа ва абъоди мутанофира ва ғ. аст. Фасли севум дар абъоди муттафиқа ба иттифоқи аслӣ аст. Фасли чорум дар абъоди муттафиқа ба абъоди бадалӣ аст.
# Мақолаи дувум дорои ду фасл аст, ки аввалӣ дар ҷамъ кардани баъзе аз абъод бо барخه дигар ва ҷудо кардани баъзе аз баъзе дигар мебошад ва дувумӣ дар музоаф ва нисф кардани абъод аст.
# Мақолаи севум шомили чор фасл аст, ки фасли аввал дар ҷинс ва тақсими он ба анвоъ аст. Фасли дувум дар теъдоди аҷнос аст. Фасли севум дар бораи аҷноси қавӣ аст. Фасли чорум дар бораи аҷноси мулоим аст.
# Мақолаи чорум дорои ду фасл аст, ки аввалӣ дар ҷамоат ва дувумӣ дар интиқол аст.
# Мақолаи панҷум шомили панҷ фасл аст, ки аввалӣ дар нотаҳои мусиқӣ ё илми авзон ва дувумӣ дар вазнхонӣ ё ҳикояти оҳангҳо бо забон ва севумӣ дар анвои авзони муттасил ва мунфасил ва чорумӣ дар авзони чортоӣ, панҷтоӣ, шаштоӣ ва авзони маъмулӣ ва панҷумӣ дар авзони шеърӣ аст.
# Мақолаи шашум шомили ду фасл аст, ки аввалӣ дар таркиб ва таълифи оҳанг ва дувумӣ дар олоти мусиқӣ аст.

==== Мабнои мусиқии Ибни Сино ====
Ағлаби шарқшиносон ба истиноди ин ки файласуфони Машриқ уламои Юнонро шинохта ва китобҳои онҳоро ба арабӣ тарҷума карда ва хондаанд, гуфтори онҳоро дар мусиқӣ бар пояи мусиқии Юнон устувор донистаанд ва ҳатто назариёти илмии ононро бар мавориди амалии мусиқии шарқӣ мунтабиқ нагирифتاанд, чунон ки гӯӣ баҳси Форобӣ ва Абуалӣ Сино дар мусиқӣ як баҳси риёзӣ беш набуда ва бар амали мусиқии он замон татбиқ намекардааст. Ин гуна қазоват ба назар бисёр норавост, чӣ гами мансуб ба Фис огорус (Пифагор), ки бар пояи адади се устувор аст ва пояи гами мелодии мусиқии ғарбӣ аст, аз ҳазорҳо сол пеш дар Чин ба шакли хосе мавриди истеъмол будааст ва масъулан аз қадим дар Эрон вуҷуд доштааст.

Форобӣ дар шарҳи танбури Хуросон ва дараҷабандии он вуҷуди чунин гамеро таъйид мекунад, дар ҳоле ки дар шарҳи танбури Бағдод, ки гами он муаррифи мусиқии арабӣ пеш аз [[Ислом]] аст, чунин дараҷабандӣ вуҷуд надорад. Чунончи ин гам аз Юнон ба Эрон омада бошад, бояд нахуст аз Бағдод убур карда бошад. Ҳамчунин гами мансуб ба Аристоксенро, ки пояи гами ҳармонии Мағриб аст, дар мусиқии Ҳинду Эрон метавон ёфт ва далеле нест, ки бигӯем мусиқӣ аз Юнон ба мамолики Шарқ рафтааст. Бинобар ин, мабоҳиси илмии мусиқии Форобӣ ва Буалӣ Сино бар мусиқии илмии замони худшон татбиқ менамуда ва ин донишмандон асрори онро макшуф ва қавонини онро пайрезӣ кардаанд. Равиши Буалӣ дар баҳсу таҳқиқ дар бораи мусиқӣ нишон медиҳад, ки ақидаҳои мутақаддимини юнонии худ; яъне пайравони мактабҳои Фис огорус, Афлотун ва Батламиусро пайравӣ нанамуда ва бахусус дар мавриди ҷустуҷӯи робитае байни авзоъ ва аҳволи осмон ва хосиятҳои рӯҳ ва абъоди мусиқӣ ақидаҳои ононро саҳеҳ надониста ва фалсафаи онҳоро мундарис шумурдааст ва муътақид аст, ки онон сифоти аслӣ ва кайфиёти иттифоқии ашёро ба ҷои ҳам гирифтаанд... «Ҳамчунин аз ҷустуҷӯи робитае байни аҳволи осмон ва хосиятҳои рӯҳ ва абъоди мусиқӣ худдорӣ мекунем, то аз равиши касоне, ки аз ҳақиқати ҳар илм огоҳӣ надоранд, пайравӣ накарда бошем, чӣ инон вориси фалсафае мундарис мебошанд; сифоти аслӣ ва кайфиёти иттифоқии ашёро ба ҷои ҳам мегиранд...» Буалӣ дар мабоҳиси мусиқӣ аз Форобӣ пайравӣ карда ва ақидаҳои ӯро ташреҳ намудааст ва ҳар матлабро ба далоил ва бароҳини мантиқӣ мустанад намуда ва дар ин роҳ на танҳо ба усули физикӣ ва риёзӣ такя мекунад, ки домани баҳсро ба фалсафа ва илмуннафс (психология) низ мекашонад.

Муаллиф дар таърифи мусиқӣ, робитаи илми мусиқиро бо улуми дигар чунин тавзеҳ медиҳад: «Мусиқӣ яке аз улуми риёзӣ аст, ки манзур аз он мутолиаи садоҳо ва баҳс дар мулоимат ва адами мулоимат ва ҳамчунин кашиши онҳо ва қавоиди сохтани қитъаҳои мусиқӣ аст, бинобар ин илми мусиқӣ шомили ду қисмат аст: илми таркиби нағамоти марбут ба садоҳои мусиқӣ ва илми авзони марбут ба замонҳое, ки... Пояҳои ин ду қисмат бар усуле устувор аст, ки аз улуме хориҷ аз мусиқӣ ахз мешаванд; баъзе аз ин усул аз риёзӣ ва баъзе дигар аз физика ва [[улуми табиӣ]] ва бархе аз ҳандаса гирифта мешаванд».

=== Бахши чорум: Ҳайъат ===
Бахши ҳайъати риёзиёти «Шифо», ки муфассалтарин бахши ин китобро ташкил медиҳад, ҳовии сездаҳ мақола аст.

==== Мақолаҳои ҳайъат ====
* Мақолаи аввал: монанди дувоздаҳ мақолаи баъдӣ, талхиси китоби Батламиус («Алмагаст») мебошаد. Дар фаслҳои аввал, дувум ва севум ҷойгоҳи Замин дар миёни афлок ва чигунагии ба вуҷуд омадани хусуфу кусуф матраҳ гардидааст.
* Мақолаи дувум: роҷеъ ба шинохти миқдори машриқ ва ҳамин тавр шинохти нисбати миқёсҳо бо сояҳои онҳо дар эътидоли рабеъию харифӣ ва шинохти зовияҳои ба вуҷуд омада аз تقاطع ду доираи буруҷ ва нисфуннаҳор.
* Мақолаи севум: Аз дигар мабоҳиси матраҳшуда дар ин мақола, миқдори замони сол аст, ки бо ихтилофи рӯзу шаб дар фаслҳои мухталифи сол баён гардидааст.
* Мақолаи чорум: дар мавриди арсодот аст, ки барои шинохти ҳаракоти Моҳ муассир аст. Замони адвори Моҳ ва дигар матолибе дар мавриди ҳаракати ин сайёра низ дар ҳамин мақола мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.
* Мақолаи панҷум: Таҳқиқи аҳволи қамар (Моҳ) мавзӯи мақолаи панҷум аст, ки мавориди мухталифе дар ин бора матраҳ шудааст.
* Мақолаи шашум: ҷадвалҳои иҷтимоот ва истиқболот омада, ки баёни ҳудуди кусуф ва хусуф ва ҷадвалҳои онҳо мавзӯи ин мақолаанд.
* Мақолаи ҳафтум: роҷеъ ба умури кавокиби собита (ситораҳои собит) аст ва мақолаи ҳаштум дар бораи тақоруни он кавокиби собита бо Хуршед дар ҳангоми тулуъ ва ғуруб.
* Фасли нуҳум, деҳум ва ёздаҳум: дар ҷомеи умури кавокиби мутаҳаййира (сайёраҳо) аст.
* Мақолаи дувоздаҳум: дар бораи муқаддимоте аст, ки огоҳӣ бар онҳо барои шинохти руҷӯъи кавокиби панҷгона лозим аст.
* Мақолаи сездаҳум: дар бораи усуле аст, ки дар мамарри кавокиби панҷгона бар асоси онҳо амал мешавад.

=== Дигар осори Ибни Сино дар ҳайъат ===
Ибни Сино кутуби дигаре низ дар илми ҳайъат таълиф кардааст, ки аз ҷумлаи онҳо метавон ба бахши нуҳуми китоби «Наҷот», «Таҳрири Маҷастӣ», «Иллати қиёмил-арз фӣ ҳайзиҳо», «Таفсирус-самоъ вал-олам», китоби «Ал-Арсодул-куллия», «Мақолатун фӣ ховосси хаттил-иستیво» ва «Маърифати таркибил-афлок» ишора кард. Афзори сохташуда тавассути Ибни Сино барои расади ситорагон таваҷҷуҳи бисёре аз донишмандони ин илмро ба худ ҷалб кардааст... Дар бораи аҳкоми нуҷум (астрология) бояд гуфт, Ибни Сино аз мункирони он буда ва дар ин бора ню рисолае навишта ба номи «Ибтоли аҳкомин-нуҷум» ё «Рисолатун фи-р-радди алал-мунаҷҷимин».

== Илми табииёт ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Фунуни
! Мавзӯъ
! Мақолаҳо
! Теъдоди фаслҳо
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | Якум
| rowspan=&quot;4&quot; | Самоеи табиӣ
| Асбоб ва мабодии табииёт
| Понздаҳ
|-
| Ҳаракат
| Сездаҳ
|-
| Умуре, ки каммият дорад
| Чордеҳ
|-
| Авлори ин умури табиӣ ва муносиботашон
| Понздаҳ
|-
| Дувум
| Фис-самоъ вал-олам
| Як мақола
| Деҳ
|-
| Севум
| Кӯн ва фасод
| Як мақола
| Понздаҳ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Чорум
| rowspan=&quot;2&quot; | Афъол ва инфеъолот
| Мақолаи аввал
| Нуҳ
|-
| Мақолаи дувум (Мизоҷ)
| Ду
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Панҷум
| rowspan=&quot;2&quot; | Маодин ва осори алвия
| Мақолаи аввал
| Шаш
|-
| Мақолаи дувум
| Шаш
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | Шашум
| rowspan=&quot;5&quot; | Нафс
| Мақолаи аввал
| Панҷ
|-
| Мақолаи дувум
| Панҷ
|-
| Мақолаи seвум
| Ҳашт
|-
| Мақолаи чорум
| Чор
|-
| Мақолаи панҷум
| Ҳашт
|-
| Ҳафтум
| Набот
| Як мақола
| Ҳафт
|-
| Ҳаштум
| Табоеи ҳайвон
| Ноздаҳ мақола
| Шасту панҷ
|}

=== Фаслбандии табииёт ===
Ин асари Шайхурраис дар тӯли қурун мавриди таваҷҷуҳи камназири донишмандони мусалмон ва ғайримусалмон воқеъ гардидааст, ки ҳакоят аз ҷойгоҳи илмӣ ва мантиқии он дар байни кутуби улуми ақлӣ мекунад. Феълан он чизе ки мавриди назари мост, бахши табииёт аст. Тақсимбандии бахши табииёти «Шифо» ба ин сурат аст: ин бахш муштамал бар ҳашт фан аст ва фанни аввали он дорои чор мақола аст, ки ба тартиб муштамал бар понздаҳ, сездаҳ, чордеҳ ва понздаҳ фасл мебошанд; фанни дувуми он дорои як мақолаи деҳфаслӣ аст; фанни севуми он як мақолаи понздаҳфаслӣ дорад; фанни чоруми он як мақолаи нуҳфаслӣ ва як мақолаи дуфаслӣ дорад; панҷумин фанни он ду мақола дорад, ки ҳар кадом дорои шаш фасл аст; фанни шашуми... ҳаштумин фанни он аз ноздаҳ мақола ташкил ёфтааст, ки маҷмӯан дорои шасту панҷ фасл мебошанд.

=== Фунуни табииёт ===
==== Фанни аввал ====
Фанни аввал дар самоеи табиӣ (физикаи умумӣ) аст ва дорои чор мақола мебошад, ки мақолаи аввали он дар асбоب ва мабодии табииёт аст ва дорои понздаҳ фасл мебошад. Мақолаи дувум дар ҳаракат мебошад ва сездаҳ фасл дорад. Мақолаи севум дар умуре аст, ки дорои кам (каммият) буда ва аз чордеҳ фасл ташкил ёфтааст. Чорумин мақолаи фанни аввал дар авлори ин умури табиӣ ва муносиботи баъзе бо баъзе дигар аст, ки фаслҳои понздаҳгона дорад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 3&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи аввал =====
Фасли аввали мақолаи аввал аз аввалин фанни табииёт ихтисос ба таърифи тариқе дорад, ки метавон ба василаи он аз роҳи мабодии табииёт ба табииёт олим шуд; ки ин мабодиро дар фасли дувум ба гунаи мусодара ва вазъ шуморӣ намудааст ва дар фасли севум иштироки ин мабодиро табйин кардааст...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 5&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи дувум =====
Мақолаи дувуми фанни аввали табииёт дар ҳаракат ва он чизе, ки бо... Тақотуъи ҳаракат ва сукун, ақвол дар макон ва нафю исботи онҳо, ҷинси макон ва баёни назариёт дар он замина, қавл ба хало ва таноқуз дар гуфтори қоилин бадон, мабоҳисе дар замон ва моҳияти он...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 79&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи севум =====
Мақолаи سهвум дар умуре аст барои табииёт ки аз ҷиҳате дорои кам (каммият) мебошанд. Ин мақола дар чордеҳ фасл баён гардида, ки дар фасли аввали он кайфияти баҳс дар ин мақоларо тавзеҳ додааст. Шайхурраис табииётро ба аҷсом ва аҳволи аҷсом тақсим мекунад...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 175&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи чорум =====
Дар мақолаи чорум, ки дар понздаҳ фасл мебошад, ба аворизи умури табиӣ ва муносиботи байни аҷсом пардохта шудааст. Ағрозе, ки ин мақола бадонҳо мепардоزاد, мавзӯи фасли аввали мақола буда...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 259&lt;/ref&gt;

==== Фанни дувум ====
Дар фанни дувум, ки ба номи «Фис-самоъ вал-олам» (Дар бораи осмон ва ҷаҳон) мебошад, тайи деҳ фасл ба баррасии авзоъ ва аҳволи кавокиб ва ғ. пардохтааст...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 1&lt;/ref&gt;

==== Фанни севум ====
Дар фанни севум роҷеъ ба кӯн ва фасод (Пайдоиш ва нобудӣ) баҳс мегардад. Дар фасли аввали ин фан назариёти қудаморо дар бораи кӯн ва фасоди аҷсом ва ғ. баён мекунад...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аش-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 77&lt;/ref&gt;

==== Фанни чорум ====
Фанни чорум дар афъол ва инфеъолот (Амалҳо ва вокунишҳо) аст, ки аз ду мақола ташкил ёфтааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 202&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи аввал =====
Мақолаи аввал, ки нуҳ фасл дорад, ба ин тартиб мебошад:
# Баҳс аз табақоти унсурҳо.
# Баҳсе аз аҳволи дарёҳо.
# Баҳсе дар таърифи сабаби таоқуби гармӣ ва сардӣ.
# Иртиботи кайфият ва каммияти аҷсом.
# Осоре, ки гарма ва сармо дар аҷсом мегузоранд.
# Чигунагии пухта шудани ғизо ва расидани мева.
# Авомили пухтан, қалиён, табхир, тадхин.
# Баҳсе дар ҳаллу ақди ин ки аҷсом бо сардӣ...
# Аснофи инфеъолоти тару хушк.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 202&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 205&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи дувум =====
Мақолаи дувуми фанни чорум, ки дорои ду фасл мебошад, дар бораи мизоҷ аст. Чистӣ ва чигунагии мизоҷ ба ҳамроҳи таваллуди кайфиёти чоргона аз унсурҳои арбаъа...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 249&lt;/ref&gt;

==== Фанни панҷум ====
Фанни панҷум дар маодин ва осори алвия (Минералогия ва падидаҳои метеорологӣ) аст. Ин фан дорои ду мақола аст. کوه‌ها و زلزله‌ها و تکوین معدنیات در این بخش بررسی می‌شود. ابر، باران، برف، تگرگ و رنگین‌کمان و صاعقه نیز در مقاله دوم مطرح گردیده‌اند.

==== Фанни шашум ====
Фанни шашум дар бораи нафс (Пسیхология / Дисциплинаи рӯҳ) аст. Ин фан муштамал бар панҷ мақола мебошад. Наفس نباتی، حیوانی و انسانی و قوای هر یک اعم از حواس ظاهره و باطنه (مانند وهم و مخیله) بررسی شده و بحثی در حقیقت نبوت نیز ارائه گردیده است. تنـاسخ نیز در آخرین بخش، ابطال شده است.

==== Фанни ҳафтум ====
Фанни ҳафтуми табииёт, ки дар бораи набот (Гиёҳшиносӣ) мебошад, аз ҳафт фасл ташкил ёфтааст, ки ба иборате кутаҳтарин фан аз фунуни саманияи табииёти «Шифо» мебошад.

==== Фанни ҳаштум ====
Буалӣ дар ниҳоят табииёти «Шифо»-ро бо фанни ҳаштум, ки ихтисос ба табоеи ҳайвон (Зоология) дорад, тамом мекунад. Мақолаҳои ноздаҳгонаи ин фан, ки ҳар кадом аз фаслҳое муташаккил мебошаند, ба ташреҳи анвои ҳайвонот, узвҳои ботинӣ ва зоҳирӣ, майъоти бадан (хун, шир, манӣ) ва мароҳили таквини ҷанин мепардозанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Ибни Сино}}

[[Гурӯҳ:Асарҳои Ибни Сино]]
[[Гурӯҳ:Адабиёти форс-тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои арабӣ]]
[[Гурӯҳ:Асарҳои пизишкии асрҳои миёна]]
[[Гурӯҳ:Равоншиносӣ]]</text>
      <sha1>f1hrm82etj8pix31w374cg7t43mc11z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479887</id>
      <parentid>1479886</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */</comment>
      <origin>1479887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53004" sha1="kheyujawwjz773wguxi9brj01gfibzf" xml:space="preserve">{{Асар}}
«'''Аш-Шифо'''» (ё '''Китобу-ш-Шифо''') — муҳимтарин ва ҷомеътарин асари [[Ибни Сино]]-ро метавон доиратулмаорифе ба [[забони арабӣ]] дар улуми ақлӣ ба ҳисоб овард, ки дар он чакидаи ороъ (назариёт)-и файласуфони бузурги қадими Юнон ва шореҳони мадрасаи Искандария ва афлотуниёну навафлотуниён ва ғ. дар ҳамаи улуми ақлӣ, аъам аз [[мантиқ]], [[физика|табииёт]], [[риёзиёт]] ва [[илоҳиёт]] фароҳам омада ва мавриди таҳлилу нақд ва баррасии илмӣ қарор гирифтааст. Муаллиф дар китоби гаронсанги «Шифо» дар ҳар чор қисмати [[мантиқ]], [[риёзиёт]], табииёт ва [[илоҳиёт]] тавонистааст ба таври дақиқ ва комил сухан бигӯяд ва матолиби лозимро дар бораи ҳар як аз ин чор илми шариф ба сурати муназзам ва қобили истифода дар ихтиёри мухотаб қарор диҳад.

Китоби «Шифо» муштамал бар фунуни табииёт, мантиқ, илоҳиёт ва риёзиёт аст; ба ин сурат, ки мабоҳиси ҳар илме ба фунуне, ва мабоҳиси ҳар фанне ба мақолаҳое, ва мабоҳиси ҳар мақолае ба фаслҳое тақсим шуда ва дар ҳар фасл, масоил бо ҳавсала ва тафсиле, ки шоистаи асарҳои илмӣ аст, бидуни такрор ва итноб, мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=ИРНА |url=https://www.irna.ir/news/81729206/%D8%B4%D9%81%D8%A7-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%8منظور-%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D8%B3-%D8%A8%D9%88-%D8%B2%D9%84%D9%8A-%D8%B3%D9%8A%D9%86%D8%A7 |title=Шифо ва Қонун аз манзари Шайхурраис Буалӣ Сино |publisher=IRNA |date=2015 |access-date=2026}}&lt;/ref&gt;

== Илми мантиқ ==
=== Фаслбандии мантиқ ===
Ин бахши китоб, бо он ки ба таври пароканда ва дар беш аз даҳ сол ва дар ҳолоту шароити комилан мутафовит ва пурфарозу нишеб навишта шудааст ва бо он ки бахши аъзами он бидуни дастрасӣ ба манобеъ ва танҳо бо такя бар ҳофиза таълиф гардидааст, аз олитарин дақоиқ ва таҳлилҳои илмӣ ва фалсфӣ бархӯрдор аст. Бахши мантиқи «Шифо» аз ҷомеътарин асарҳо дар бораи [[илми мантиқ]] мебошад ва дар чор ҷилди раҳлӣ ба забони арабӣ ба чоп расидааст.

Бахши мантиқи ин китоб дар нуҳ фан танзим шудааст, ба ин сурат:
# Фанни аввал, муштамал бар ду мақолаи чордеҳфаслӣ ва чорфаслӣ.
# Фанни дувум, муштамал бар ҳафт мақолаи шаш, панҷ, чор, панҷ, шаш, шаш ва чорфаслӣ.
# Фанни севум, муштамал бар ду мақолаи деҳ ва панҷфаслӣ.
# Фанни чорум, муштамал бар нуҳ мақолаи ҳафт, чор, панҷ, шаш, панҷ, шаш, се, سه ва бистучорфаслӣ.
# Фانни панҷум, муштамал бар чор мақолаи дувоздаҳ, деҳ, нуҳ ва деҳфаслӣ.
# Фанни шашум, муштамал бар ҳафт мақолаи деҳ, шаш, чор, се, панҷ, як ва чорфаслӣ.
# Фанни ҳафтум, муштамал бар ду мақолаи чор ва шашфаслӣ.
# Фанни ҳаштум, муштамал бар чор мақолаи ҳафт, нуҳ, ҳашт ва панҷфаслӣ.
# Фанни нуҳум, муштамал бар ҳашт фасл.

=== Муҳтавои мантиқ ===
Шайхурраис дар мабсуттарин асари худ, яъне «Шифо», ки қасди ҳамроҳӣ бо ҳукамои машоъро дошта, худро мулзам карда то ҳадди имкон аз мухолифат бо эшон бипарҳезад. Дар таълифи ин китоб то ҳадди зиёде аз тариқи Арасту пайравӣ кардааст; ба гунае ки метавон бахши мантиқи «Шифо»-ро шарҳе бар [[Органон]]-и [[Арасту]] донист ва чунон ки худи ӯ дар муқаддимаи он гуфтааст, дар тартиби матолиб аз тартиби китобҳои соҳиби мантиқ (Арасту) пайравӣ кардааст. Шайхурраис дар поёни китоби «Сафсата» аз мантиқи «Шифо», сухани худи Арастуро нақл мекунад, ки ӯ дар боби қиёс аз пешиниёни худ ҷуз қавонини муҷмал ва завобити ғایримуфассал чизе ба ирс набурда ва ин ӯ будааст, ки бо ранҷи фаровон ва кӯшиши бисёр, зуруби ҳар қиёс ва шароити интоҷи онро баён доштааст. Он гоҳ Ибни Сино пас аз нақли сухани Арасту, худ мегӯяд: «Эй гурӯҳи донишпажӯҳон ва андешамандон, дар бораи он чизе ки این марди бузург гуфта тааммул кунед, ки оё баъд аз ӯ то ба имрӯз, ки наздик ба ҳазору сесад сол мегузарад, касе омадааст, ки бар он хурда гирад ё собит кунад, ки дар сухани ӯ нақсе ҳаст ва ё бар он чизе бияфзояд? Хайр, он чизе ки Арасту оварда, комил ва мезони саҳеҳ ва ҳаққи сареҳ мебошад».

Пайравии Ибни Сино аз Арасту ҳаргиз муқаллидона набуда, ки фақат ба шарҳ ва тафсири каломи ӯ иктифо кунад, балки чунон ки худи ӯ тасреҳ фармуда, ҳеҷ матлаби қобили таваҷҷуҳе дар осори пешиниён набуда, магар он ки آنро дар ин китоб гирд овардааст; аҳком ва матолибе, ки дар кутуби қудамо дар ҷойгоҳи шоистаи худ қарор надошта, ба ҷойгоҳи шоистааш интиқол дода, агар дар матолиби гузаштагон халал ва нуқсоне дида, бо фикру назари худ бар онҳо афзуда ва такмил карда ва бархилофи одати мантиқиён, матолиби беиртибот бо ин илм ва муртабит бо фалсафаи улоро аз мантиқ ҳазф ва дар фалсаفاи уло матраҳ кардааст ва ба ин тартиб муҳимтарин нақшро дар танзим, табйин ва такмили мантиқ ва фалсафаи арастуӣ ифо намудааст.

=== Фунуни мантиқи «Шифо» ===
Фунуни нуҳгонае, ки дар мантиқи «Шифо» матраҳ шудаанд, иборатанд аз:

# [[Исоғуҷӣ]] ё мадхали мантиқ, ки дар он аз муаррифии мантиқ ва сайри улум; фоида ва мавзӯи мантиқ; таърифи лафзи муфрад ва мураккаб; баррасии назариёти гуногун дар мавриди зотӣ ва арзӣ; баррасии назариёт дар бораи он чیزе ки бар моҳият далолат мекунад; тақсими лафзи муфради куллӣ ба ақсоми панҷгона; ҷинс; навъ; баррасии таърифҳои навъ; куллии табиӣ, ақлӣ ва мантиқӣ; фасл; арзи хос ва ом; иштирокот ва ихтилофоти куллиёти хамса бо якдигар... баҳс шудааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Мадхал, ҷ. 1, с. 9&lt;/ref&gt;
# [[Қотиғуриёс]] ё мақолоти даҳгона (категорияҳо), ки дар он аз аҷноси олии моҳиёти мумкина, ки онҳоро «мақолоти ашара» меноманд, гуфтугӯ шудааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Ал-Мақулот, ҷ. 1, с. 3&lt;/ref&gt;
# [[Бори арминияс]] ё иборат, ки муштамал бар мабоҳиси қазоё (ҳукмҳо) мебошад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Ал-Мантиқ, ҷ. 1, с. 1&lt;/ref&gt;
# [[Аналутикаи аввал]] ё таҳлилоти аввал, ки дар он аз сурати қиёси мутлақ, ақсоми гуногуни қиёс ва ашколи мухталифи қиёс баҳс шудааст.
# [[Аналутикаи дувум]] ё таҳлилоти дувум (Бурҳон), ки дар он аз бурҳон; яъне қиёсе, ки муқаддимоташ қазоёи яқинӣ бошад, сухан ба миён омадааст.
# [[Тубиқо]] ё ҷадал, ки дар он аз шинохти қиёси ҷадалӣ ва фоида ва истилоҳоти марбут ба он баҳс шудааст.
# [[Суфистиқо]] ё сафсата, ки дар он аз шинохти [[муғолата]] ва ақсоми آن ва кайфияти муқобила бо ҳар қисм баҳс шудааст.
# [[Риторика]] ё хитоба, ки дар он аз фоидаи хитоба, ағрози аввалияи хатиб, таҳсинот ва ихтиёри алфоз барои таъбирот ва ғ. сухан гуфта шудааст.
# [[Поэтика]] ё шеър, ки дар он аз таърифи шеър, анвои санъатҳои шеърӣ, ағрози куллии шуаро, муносибати теъдоди абёт бо ағроз ва ғ. баҳс шудааст.

== Илми илоҳиёт ==
Илоҳиёти «Шифо» бахше аз китоби гаронсанги «Шифо»-и Буалӣ аст. Ин китоб ба [[забони арабӣ]] ва ҳовии мабоҳиси фалсафаи аъло ё илоҳиёт ба маънои аъам мебошад.
Ин бахши китоб солҳо дар Аврупо тадрис мешудааст ва ҳамонунун дар ҳавзаҳои илмия тадрис мешавад.
Таъсири ин бахш аз «Шифо» на танҳо дар Шарқ, ки дар Ғарб نیز бисёр шигифтангез будааст; ба гунае ки мутафаккирони ғарбӣ онро муқаддам бар сайри аҷзои «Шифо» ба забони лотинӣ тарҷума карда‌اند.

Илоҳиёти «Шифо» муштамал бар деҳ мақола ба тартиб ҳаштфаслӣ, чорфаслӣ, деҳфаслӣ, сефаслӣ, нуҳфаслӣ, панҷфаслӣ, сефаслӣ, ҳаштфаслӣ, ҳаштфаслӣ ва панҷфаслӣ аст.

=== Мақолаҳои илоҳиёти «Шифо» ===
* Мақолаи аввал: Аз мавзӯи фалсафаи уло ва манфиат ва мартаба ва номи ин илм ва иҷмоле аз он чизе ки дар ин илм мавриди баҳс қарор мегирад ва ғ. сухан гуфта мешавад.
* Мақолаи дувум: Аз ҷавҳар ва ақсоми он, ҷавҳари ҷисмонӣ ва ғ. ва орӣ набудани моддаи ҷисмонӣ аз сурат ва ғ. ва тақдими сурат бар модда дар мартабаи вуҷуд ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи севум: Мабоҳисе дар мавриди вазъияти мақолоти нуҳгона ва арзияти онҳо ва воҳид ва таҳқиқи воҳид ва касир ва арз будани адад ва дар бораи илм ва арз будани он ва ғ. матраҳ мешавад.
* Мақолаи чоруم: Мутақаддам ва мутааххир ва ҳудус ва қувва ва феъл ва қудрат ва аҷз ва том ва ноқис ва ғ. баррасӣ мешавад.
* Мақолаи панҷум: Аз умури амма ва кайфияти вуҷуди онҳо ва чигуна будани куллият барои табоеи куллӣ ва тафовут байни куллу ҷузъ бо кулливу ҷузъӣ ва тафовут байни ҷинсу модда ва ғ. сухан ба миён омадааст.
* Мақолаи шашум: Дар бораи ақсоми илал ва аҳволи онҳо ва ҳалли ишқол бар маияти ҳар иллате бо маълулаш ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи ҳафтум: Дар бораи ҳуваҳувият ва ақсоми он ва ғайрият ва хилоф ва аснофи тақобул ва мисл ва мабодии таълимиёт ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи ҳаштум: Сухан аз таноҳии илали фоилӣ ва қобилӣ ва илали ғоӣ ва сурӣ ва исботи мабдаи аввал ва сифоти аввалияи [[воҷибулвуҷуд]] ва ғ. ба миён омадааст.
* Мақолаи нуҳум: Сифати фоилии мабдаи аввал ва исботи давоми ҳаракат ва кайфияти судури афъол аз мабодии олия ва ғ. баррасӣ мешавад.
* Мақолаи деҳум: Дар бораи мабдаъ ва маод ва илҳомот ва маномоت ва дуоҳои мустаҷоб ва балоҳои осмонӣ ва аҳволи нубувват ва ғ. сухан гуфта мешавад.

== Илми риёзиёт ==
=== Муҳтавиёти риёзиёти «Шифо» ===
Риёзиёти китоби «Шифо» шомили 4 бахши зерин аст: 
* Бахши 1 (фанни аввал) дар усули ҳандаса
* Бахши 2 (фанни дувум) дар илми ҳисоб
* Бахши 3 (фанни севум) дар илми мусиқӣ
* Бахши 4 дар ҳайъат (астрономия)

=== Бахши аввал: Ҳандаса ===
Бахши аввали риёзиёт ё ба иборате фанни аввали риёзиёт, ки иборат аст аз [[ҳандаса]], дар воқеъ таҳлил ва баррасии [[Усули Иқлидус]] мебошад, ки тавассути Ҳаҷҷоҷ ибни Юсуфи Матар ба арабӣ тарҷума шудааст. Буалӣ дар бахши ҳандаса бархилофи худи Иқлидус ва мутарҷими он ба тафсил напардохта ва фақат ба матолибе, ки барои дарки қазоё ва исботи онҳо лозим аст, пардохтааст. Мақсади Ибни Сино ин аст, ки мутааллимро ҳар чӣ сареътар бо мабонии ҳانдаса ошно созад. Вай ба гуфтаи шогирд ва дӯсташ Абуубайд Ҷӯзҷонӣ, ибтидо китобе ба номи «Мухтасари Иқлидус» таълиф кард, ки баъдан бахше аз китоби «Шифо»-ро ташкил дод. Ибни Сино бахши ҳафтуми китоби «Наҷот»-ро نیز ба ҳандаса ихтисос додааст. Назариёти Ибни Сино дар риёзиёт ҳанӯз комилан мавриди баррасӣ қарор нагирифтааст, вале Карл Локутш бахше аз фанни аввали риёзиёти «Шифо» (ҳандасаи мусаттаҳа)-ро дар китоби худ мавриди баррасӣ қарор додааст. Ҳандаса ба назари Ибни Сино яке аз улуми риёзӣ, балки аввалин илм аз улуми риёзӣ аст, ки мутакаффили омӯзиши авзои хутут, ашколи сутӯҳ ва инҳироми мақодир мебошад.

==== Мақолаҳои ҳандаса ====
# Мақолаи аввал аз бахши ҳандасаи риёзиёти «Шифо» дар таърифи мусаллас ва мутавозиулазлоъ мебошад. Аввалин матлабе, ки дар ин мақола баён мегардад, таърифи нуқта ва хат аст. Муаллиф нуқтаро ба «шайъун мо ло ҷузъа лаҳу» ва хатро ба «тулун било арзин ва тарафоҳу нуқтатон» таъриф мекунад, сипас ба таърифи зовияи қоима, ҳодда ва мунфариҷа мепардозад. Дар идома анвои мусаллас, ки иборатанд аз: мусалласи мутавозиулазлоъ, мусалласи мутавозиуссоқайн, мусалласи мухталифулазлоъ ва мусалласи қоиматуззовия баён шуда, сипас мураббаъ ва мустатил ва ашколе, ки чорзилоӣ мебошанд, бо анвои гуногунашон мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Дигар ашколи чандзилоӣ ва таърифи ду хати мувоҳӣ низ дар бахши муқадدیмаи мақолаи аввали ҳандаса матраҳ гардидаанд. Ибни Сино дар бахше ба номи «Илми ҷомеъ», кайфияти ба даст омадани мусалласи мутавозиулазлоъ аз ду доираро баён кардааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аش-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 15&lt;/ref&gt;
# Мақолаи дувум дар мавриди хати мустақим ва тақсимоти он мебошад. Вай ин бахшро бо таърифи мураббаъ ба сатҳи қоиматуззовияҳое, ки хутути муҳит ба зовияи қоима бар он иҳота доранд, оғоз мекунад. Чигунагии ба даст омадани мураббаъ ва анвои он низ дар ин бахш мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 67&lt;/ref&gt;
# Мақолаи севум дар мавриди доира аст. Ибни Сино мегӯяд: Дар доира тамоми қутрҳо ва нисфи қутрҳо, ки имрӯз радиус (шуоъ) гуфта мешавад, бо ҳамдигар баробаранд. Ба даст овардани маркази доира, нуқтаи тамоси ду доира ва матолибе аз ин қабил низ дар ҳамин мақола матраҳ шудаанд.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 87&lt;/ref&gt;
# Мақолаи чорум дар мавриди амалиёти мусалласҳо ва доираҳо аст. Шакли муҳит аввалин мавзӯи ин бахш мебошад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 131&lt;/ref&gt;
# Мақолаи панҷум дар мавриди нисбат мебошад. Шайхурраис дар ин бахш ҷузъро ба миқдори кучактар аз миқдори бузургтар муаррифӣ мекунад ва ғ... &lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 151&lt;/ref&gt;
# Сутӯҳи муташобиҳа унвони мақолаи шашум аст. Абуалӣ Сино сутӯҳи муташобиҳаро ба зовиёи мутасовия ва азлои таносубияи онҳо маъно мекунад ва мегӯяд: Сутӯҳи мутакофиа сутӯҳе ҳастанд, ки азлоашон бино бар тақаддум ва тааххур бо ҳам мутаносиб мебошанд.
# Мақолаи ҳафтум دربارهٔ иштирок ва табоюн ва ғ. аст. Дар ин мақола роҷеъ ба ваҳдат, адад, завуҷ ва фард (ҷуфт ва тоқ) тавзеҳоте дода шудааст; барои мисол мефармояд: Воҳид ба ҳар чизи ки ақлан қобили қисмат набошад, гуфта мешавад ва адад ҷамоати мураккабе аз воҳидҳо аст. Адади ҷуфт ададе аст, ки қобили қисмат ба ду адади мусови бошад.
# Ҳаштумин мақола мутааллиқ ба баҳси мутаволиёт аст.
# Нуҳумин мақола дар идомаи баҳси мутаволиёт мебошад ва унвони «Мутаволиёт ва мо яттасилу биҳо мин авомил ва ғайриҳо»-ро ба худ ихтисос додааст.
# Мақолаи деҳум дар иштирок ва табоюн аст ва дар идома хутути муштарак тавзеҳ дода шудааст, ки мисли сайри бахшҳо бо ашколи гуногуне ҳамроҳ аст.
# Ёздаҳумин мақола дар бораи ҳандасаи фароғия (стереометрия) мебошад. Дар ин қисмат, ашкол ба муҷассам, маншур (призма) ва [[махрут]] (конус) ва [[устувона]] (цилиндр) тақсим шуда ва ҳар кадом бо тавзеҳ ва таърифи хоси худаш мавриди баррасӣ воқеъ гардида ва шеваи муҳосибаи ҳар кадом бо тарсими ашколе баён шудааст.
# Мақолаи дувоздаҳум «Касиратулсутӯҳ» (полиэдрҳо) ном дорад, ки дар воқеъ баҳс аз ашколе аст, ки дорои чанд сатҳи мухталиф мебошаند.
# 13, 14, 15. Унвонҳои мақолаи сездаҳум, чордаҳум ва понздаҳум ба тартиб иборат аст аз: «Ал-Қисма затулвасат вал-тарафайн вал-музаллаоти ал-мунтазама», «Ал-Қисма затулвасат вал-тарафайн вал-муҷассамоти ал-мунтазама» ва «Расми муҷассамоти мунтазама дохили баъзиҳо».

=== Бахши дувум: Ҳисоб ===
Дувумин бахши риёзиёт илми ҳисоб (арифметика) аст. Ибни Сино ин бахшро дар қолаби чор мақола тавзеҳ додааст, ки мақолаи аввал дар хосиятҳои адад; мақолаи дувум дар аҳволи адад аз ҳайси изофа шуданаш ба ғайр; мақолаи севум дар аҳволи адад аз ҳайси таълифаш аз воҳидҳо ва мақолаи чорум дар мутаволиёти деҳгона аст. Муаллиф дар ҷойҳои дигар, ҳамчун киتوби «Қотиғуриёс» ва ғ. аз моҳияти адад ва ақсоми он сухан гуфтааст. Баъзе аз масоили матраҳшуда дар ин мақола иборатанд аз: ҳар ададе نصف مجموع دو عدد زیرین و رویین خویش است، چنان‌که پنج، نصف حاصل جمع شش و چهار می‌باشد؛ مربع هر عددی مساوی است با حاصل ضرب دو عدد زیرین و رویین آن به اضافه یک، چنان‌که مربع پنج، برابر است با حاصل ضرب شش در چهار به اضافه یک (بیست و پنج) و... Мақолаи дувум дар боби аҳволи адад аст аз ҷиҳати изоفا шуданаш به غیر. ابن سینا می‌گوید: در باب عدد، دو نگاه به عدد ممکن است: اول، نگاه به عدد از باب اینکه فی نفسه معتبر است و دیگری از این جهت که اضافه به عددی دیگر می‌گردد. Аҳволи адад аз ҳайси кайфияти таълифаш аз воҳидҳо унвони мақолаи севум аст. Мақолаи чорум дар мутаволиёти деҳгона мебошад, ки дар он муносибот ва асноф ва хосиятҳои он матраҳ гардидааст.

=== Бахши севум: Мусиқӣ ===
Севумин бахши риёзиёт илми мусиқӣ аст, ки Буалӣ худ онро «Ҷомеъу илмил-мусиқӣ» номидааст. Ин бахш ҳакоят аз тасаллути қобили таваҷҷуҳи муаллиф бар илми мусиқӣ дорад ва албатта, ин тасаллут дар дигар уламо ва донишмандони замони Ибни Сино низ кам ё беш машҳуд аст. Мусиқӣ дар асри муаллиф, дар ҳазор сол пеш, бисёр мавриди таваҷҷуҳ будааст ва бисёриҳо онро пешаи худ месохтанд ва дар ҷомеа арҷманд буданд. Фозилон ва амирон ва подшоҳон онро дӯст медоштанд ва ағлаб худ низ меомӯхтанд. Мусиқӣ фан ва илми соҳибшаън будааст ва ба ин сабаб донишмандони машриқзамин чун Киндӣ, Форобӣ, Хорзамӣ, [[Ихвонуссафо]] ва дигарон ба он таваҷҷуҳ доштанд ва онро тавсеа дода ва мавриди мабоҳиса ва тадрис ва амал қарор медоданд ва роҷеъ ба он китоб менавиштанд. Ибни Сино аз бузургони уламои мусиқӣ ва машоҳири мусиқидонҳои замони худ буда ва мабоҳиси аслии мусиқиро бо ниҳояти даққат ташреҳ намудааст. Ин тааҷҷубе надорад, чӣ ин файласуфи шаҳир домани фикрии худро ба ноҳияи хосе аз дониш маҳдуд накарда, балки навоҳии мухталифи маърифат ва зимни онҳо мусиқиро низ паймудааст ва онро аз ақсоми чоргонаи ҳикмати риёзӣ шумурда ва дар канори илми ҳисоб, ҳандаса ва илми ҳайъат қарор додааст. Буалӣ се китоб дар мусиқӣ дорад, ки дутои онҳо ба арабӣ ва севумиро ба форсӣ нигоштааст. Муҳимтар аз ҳама дар китоби «Шифо» аст ва он чизе ки дар китоби «Наҷот» аст, дар воқеъ хулосае аз «Шифо» мебошад ва форсии он дар «Донишномаи Алоӣ» аст, ки хулосае аз китоби «Наҷот» аст ва маъруф аст, ки қисмати мусиқии «Донишнома»-ро Ҷӯзҷонӣ, шогирди Буалӣ, баъд аз вафоташ ба риштаи таҳрир даровардааст. Ибни Сино дар мусиқии «Шифо» ба ду китоби дигар ишора мекунад, ки дар он баъзе аз мабоҳиси мусиқиро шарҳ додааст; ин ду яке китоби «Ал-Бурҳон» аст ва дигаре китоби «Ал-Лавоҳиқ». Ибни Абиусайбиа хабар дода, ки Буалӣ китоби дигаре ба номи «Ал-Мадхал ило синоатил-мусиқӣ» нигоштааст, ки мавзӯи он бо قисмати мусиқии китоби «Ан-Наҷот» мутафовит аст. Мутаассифона, се китоби мазкур то кунун ба даст наомадааст. Муҳимтарин китоби мусиқии Ибни Сино қисмати мусиқии «Шифо» аст, ки аз нафистарин мароҷеи мусиқии Эрон шумурда мешавад ва то он ҷо ки бар мо макшуф аст, این асар тавассути Барон Д`Эрланже ба франсавӣ тарҷума шуда ва [[мусиқии арабӣ]] ном гирифтааст.

==== Мақолаҳои мусиқӣ ====
Мусиқии «Шифо»-и Ибни Сино шомили шаш мақола аст, ки ҳар як ба тартиби зерин фаслҳое дорад:
# Мақолаи аввал шомили панҷ фасл аст: Фасли аввал дар таърифи мусиқӣ ва асбоби савт ва ғ. аст. Фасли дувум дар шинохти абъоди муттафиқа ва абъоди мутанофира ва ғ. аст. Фасли севум дар абъоди муттафиқа ба иттифоқи аслӣ аст. Фасли чорум дар абъоди муттафиқа ба абъоди бадалӣ аст.
# Мақолаи дувум дорои ду фасл аст, ки аввалӣ дар ҷамъ кардани баъзе аз абъод бо барخه дигар ва ҷудо кардани баъзе аз баъзе дигар мебошад ва дувумӣ дар музоаф ва нисф кардани абъод аст.
# Мақолаи севум шомили чор фасл аст, ки фасли аввал дар ҷинс ва тақсими он ба анвоъ аст. Фасли дувум дар теъдоди аҷнос аст. Фасли севум дар бораи аҷноси қавӣ аст. Фасли чорум дар бораи аҷноси мулоим аст.
# Мақолаи чорум дорои ду фасл аст, ки аввалӣ дар ҷамоат ва дувумӣ дар интиқол аст.
# Мақолаи панҷум шомили панҷ фасл аст, ки аввалӣ дар нотаҳои мусиқӣ ё илми авзон ва дувумӣ дар вазнхонӣ ё ҳикояти оҳангҳо бо забон ва севумӣ дар анвои авзони муттасил ва мунфасил ва чорумӣ дар авзони чортоӣ, панҷтоӣ, шаштоӣ ва авзони маъмулӣ ва панҷумӣ дар авзони шеърӣ аст.
# Мақолаи шашум шомили ду фасл аст, ки аввалӣ дар таркиб ва таълифи оҳанг ва дувумӣ дар олоти мусиқӣ аст.

==== Мабнои мусиқии Ибни Сино ====
Ағлаби шарқшиносон ба истиноди ин ки файласуфони Машриқ уламои Юнонро шинохта ва китобҳои онҳоро ба арабӣ тарҷума карда ва хондаанд, гуфтори онҳоро дар мусиқӣ бар пояи мусиқии Юнон устувор донистаанд ва ҳатто назариёти илмии ононро бар мавориди амалии мусиқии шарқӣ мунтабиқ нагирифتاанд, чунон ки гӯӣ баҳси Форобӣ ва Абуалӣ Сино дар мусиқӣ як баҳси риёзӣ беш набуда ва бар амали мусиқии он замон татбиқ намекардааст. Ин гуна қазоват ба назар бисёр норавост, чӣ гами мансуб ба Фис огорус (Пифагор), ки бар пояи адади се устувор аст ва пояи гами мелодии мусиқии ғарбӣ аст, аз ҳазорҳо сол пеш дар Чин ба шакли хосе мавриди истеъмол будааст ва масъулан аз қадим дар Эрон вуҷуд доштааст.

Форобӣ дар шарҳи танбури Хуросон ва дараҷабандии он вуҷуди чунин гамеро таъйид мекунад, дар ҳоле ки дар шарҳи танбури Бағдод, ки гами он муаррифи мусиқии арабӣ пеш аз [[Ислом]] аст, чунин дараҷабандӣ вуҷуд надорад. Чунончи ин гам аз Юнон ба Эрон омада бошад, бояд нахуст аз Бағдод убур карда бошад. Ҳамчунин гами мансуб ба Аристоксенро, ки пояи гами ҳармонии Мағриб аст, дар мусиқии Ҳинду Эрон метавон ёфт ва далеле нест, ки бигӯем мусиқӣ аз Юнон ба мамолики Шарқ рафтааст. Бинобар ин, мабоҳиси илмии мусиқии Форобӣ ва Буалӣ Сино бар мусиқии илмии замони худшон татбиқ менамуда ва ин донишмандон асрори онро макшуф ва қавонини онро пайрезӣ кардаанд. Равиши Буалӣ дар баҳсу таҳқиқ дар бораи мусиқӣ нишон медиҳад, ки ақидаҳои мутақаддимини юнонии худ; яъне пайравони мактабҳои Фис огорус, Афлотун ва Батламиусро пайравӣ нанамуда ва бахусус дар мавриди ҷустуҷӯи робитае байни авзоъ ва аҳволи осмон ва хосиятҳои рӯҳ ва абъоди мусиқӣ ақидаҳои ононро саҳеҳ надониста ва фалсафаи онҳоро мундарис шумурдааст ва муътақид аст, ки онон сифоти аслӣ ва кайфиёти иттифоқии ашёро ба ҷои ҳам гирифтаанд... «Ҳамчунин аз ҷустуҷӯи робитае байни аҳволи осмон ва хосиятҳои рӯҳ ва абъоди мусиқӣ худдорӣ мекунем, то аз равиши касоне, ки аз ҳақиқати ҳар илм огоҳӣ надоранд, пайравӣ накарда бошем, чӣ инон вориси фалсафае мундарис мебошанд; сифоти аслӣ ва кайфиёти иттифоқии ашёро ба ҷои ҳам мегиранд...» Буалӣ дар мабоҳиси мусиқӣ аз Форобӣ пайравӣ карда ва ақидаҳои ӯро ташреҳ намудааст ва ҳар матлабро ба далоил ва бароҳини мантиқӣ мустанад намуда ва дар ин роҳ на танҳо ба усули физикӣ ва риёзӣ такя мекунад, ки домани баҳсро ба фалсафа ва илмуннафс (психология) низ мекашонад.

Муаллиф дар таърифи мусиқӣ, робитаи илми мусиқиро бо улуми дигар чунин тавзеҳ медиҳад: «Мусиқӣ яке аз улуми риёзӣ аст, ки манзур аз он мутолиаи садоҳо ва баҳс дар мулоимат ва адами мулоимат ва ҳамчунин кашиши онҳо ва қавоиди сохтани қитъаҳои мусиқӣ аст, бинобар ин илми мусиқӣ шомили ду қисмат аст: илми таркиби нағамоти марбут ба садоҳои мусиқӣ ва илми авзони марбут ба замонҳое, ки... Пояҳои ин ду қисмат бар усуле устувор аст, ки аз улуме хориҷ аз мусиқӣ ахз мешаванд; баъзе аз ин усул аз риёзӣ ва баъзе дигар аз физика ва [[улуми табиӣ]] ва бархе аз ҳандаса гирифта мешаванд».

=== Бахши чорум: Ҳайъат ===
Бахши ҳайъати риёзиёти «Шифо», ки муфассалтарин бахши ин китобро ташкил медиҳад, ҳовии сездаҳ мақола аст.

==== Мақолаҳои ҳайъат ====
* Мақолаи аввал: монанди дувоздаҳ мақолаи баъдӣ, талхиси китоби Батламиус («Алмагаст») мебошаد. Дар фаслҳои аввал, дувум ва севум ҷойгоҳи Замин дар миёни афлок ва чигунагии ба вуҷуд омадани хусуфу кусуф матраҳ гардидааст.
* Мақолаи дувум: роҷеъ ба шинохти миқдори машриқ ва ҳамин тавр шинохти нисбати миқёсҳо бо сояҳои онҳо дар эътидоли рабеъию харифӣ ва шинохти зовияҳои ба вуҷуд омада аз تقاطع ду доираи буруҷ ва нисфуннаҳор.
* Мақолаи севум: Аз дигар мабоҳиси матраҳшуда дар ин мақола, миқдори замони сол аст, ки бо ихтилофи рӯзу шаб дар фаслҳои мухталифи сол баён гардидааст.
* Мақолаи чорум: дар мавриди арсодот аст, ки барои шинохти ҳаракоти Моҳ муассир аст. Замони адвори Моҳ ва дигар матолибе дар мавриди ҳаракати ин сайёра низ дар ҳамин мақола мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.
* Мақолаи панҷум: Таҳқиқи аҳволи қамар (Моҳ) мавзӯи мақолаи панҷум аст, ки мавориди мухталифе дар ин бора матраҳ шудааст.
* Мақолаи шашум: ҷадвалҳои иҷтимоот ва истиқболот омада, ки баёни ҳудуди кусуф ва хусуф ва ҷадвалҳои онҳо мавзӯи ин мақолаанд.
* Мақолаи ҳафтум: роҷеъ ба умури кавокиби собита (ситораҳои собит) аст ва мақолаи ҳаштум дар бораи тақоруни он кавокиби собита бо Хуршед дар ҳангоми тулуъ ва ғуруб.
* Фасли нуҳум, деҳум ва ёздаҳум: дар ҷомеи умури кавокиби мутаҳаййира (сайёраҳо) аст.
* Мақолаи дувоздаҳум: дар бораи муқаддимоте аст, ки огоҳӣ бар онҳо барои шинохти руҷӯъи кавокиби панҷгона лозим аст.
* Мақолаи сездаҳум: дар бораи усуле аст, ки дар мамарри кавокиби панҷгона бар асоси онҳо амал мешавад.

=== Дигар осори Ибни Сино дар ҳайъат ===
Ибни Сино кутуби дигаре низ дар илми ҳайъат таълиф кардааст, ки аз ҷумлаи онҳо метавон ба бахши нуҳуми китоби «Наҷот», «Таҳрири Маҷастӣ», «Иллати қиёмил-арз фӣ ҳайзиҳо», «Таفсирус-самоъ вал-олам», китоби «Ал-Арсодул-куллия», «Мақолатун фӣ ховосси хаттил-иستیво» ва «Маърифати таркибил-афлок» ишора кард. Афзори сохташуда тавассути Ибни Сино барои расади ситорагон таваҷҷуҳи бисёре аз донишмандони ин илмро ба худ ҷалб кардааст... Дар бораи аҳкоми нуҷум (астрология) бояд гуфт, Ибни Сино аз мункирони он буда ва дар ин бора ню рисолае навишта ба номи «Ибтоли аҳкомин-нуҷум» ё «Рисолатун фи-р-радди алал-мунаҷҷимин».

== Илми табииёт ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Фунуни
! Мавзӯъ
! Мақолаҳо
! Теъдоди фаслҳо
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | Якум
| rowspan=&quot;4&quot; | Самоеи табиӣ
| Асбоб ва мабодии табииёт
| Понздаҳ
|-
| Ҳаракат
| Сездаҳ
|-
| Умуре, ки каммият дорад
| Чордеҳ
|-
| Авлори ин умури табиӣ ва муносиботашон
| Понздаҳ
|-
| Дувум
| Фис-самоъ вал-олам
| Як мақола
| Деҳ
|-
| Севум
| Кӯн ва фасод
| Як мақола
| Понздаҳ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Чорум
| rowspan=&quot;2&quot; | Афъол ва инфеъолот
| Мақолаи аввал
| Нуҳ
|-
| Мақолаи дувум (Мизоҷ)
| Ду
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Панҷум
| rowspan=&quot;2&quot; | Маодин ва осори алвия
| Мақолаи аввал
| Шаш
|-
| Мақолаи дувум
| Шаш
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | Шашум
| rowspan=&quot;5&quot; | Нафс
| Мақолаи аввал
| Панҷ
|-
| Мақолаи дувум
| Панҷ
|-
| Мақолаи seвум
| Ҳашт
|-
| Мақолаи чорум
| Чор
|-
| Мақолаи панҷум
| Ҳашт
|-
| Ҳафтум
| Набот
| Як мақола
| Ҳафт
|-
| Ҳаштум
| Табоеи ҳайвон
| Ноздаҳ мақола
| Шасту панҷ
|}

=== Фаслбандии табииёт ===
Ин асари Шайхурраис дар тӯли қурун мавриди таваҷҷуҳи камназири донишмандони мусалмон ва ғайримусалмон воқеъ гардидааст, ки ҳакоят аз ҷойгоҳи илмӣ ва мантиқии он дар байни кутуби улуми ақлӣ мекунад. Феълан он чизе ки мавриди назари мост, бахши табииёт аст. Тақсимбандии бахши табииёти «Шифо» ба ин сурат аст: ин бахш муштамал бар ҳашт фан аст ва фанни аввали он дорои чор мақола аст, ки ба тартиб муштамал бар понздаҳ, сездаҳ, чордеҳ ва понздаҳ фасл мебошанд; фанни дувуми он дорои як мақолаи деҳфаслӣ аст; фанни севуми он як мақолаи понздаҳфаслӣ дорад; фанни чоруми он як мақолаи нуҳфаслӣ ва як мақолаи дуфаслӣ дорад; панҷумин фанни он ду мақола дорад, ки ҳар кадом дорои шаш фасл аст; фанни шашуми... ҳаштумин фанни он аз ноздаҳ мақола ташкил ёфтааст, ки маҷмӯан дорои шасту панҷ фасл мебошанд.

=== Фунуни табииёт ===
==== Фанни аввал ====
Фанни аввал дар самоеи табиӣ (физикаи умумӣ) аст ва дорои чор мақола мебошад, ки мақолаи аввали он дар асбоب ва мабодии табииёт аст ва дорои понздаҳ фасл мебошад. Мақолаи дувум дар ҳаракат мебошад ва сездаҳ фасл дорад. Мақолаи севум дар умуре аст, ки дорои кам (каммият) буда ва аз чордеҳ фасл ташкил ёфтааст. Чорумин мақолаи фанни аввал дар авлори ин умури табиӣ ва муносиботи баъзе бо баъзе дигар аст, ки фаслҳои понздаҳгона дорад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 3&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи аввал =====
Фасли аввали мақолаи аввал аз аввалин фанни табииёт ихтисос ба таърифи тариқе дорад, ки метавон ба василаи он аз роҳи мабодии табииёт ба табииёт олим шуд; ки ин мабодиро дар фасли дувум ба гунаи мусодара ва вазъ шуморӣ намудааст ва дар фасли севум иштироки ин мабодиро табйин кардааст...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 5&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи дувум =====
Мақолаи дувуми фанни аввали табииёт дар ҳаракат ва он чизе, ки бо... Тақотуъи ҳаракат ва сукун, ақвол дар макон ва нафю исботи онҳо, ҷинси макон ва баёни назариёт дар он замина, қавл ба хало ва таноқуз дар гуфтори қоилин бадон, мабоҳисе дар замон ва моҳияти он...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 79&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи севум =====
Мақолаи سهвум дар умуре аст барои табииёт ки аз ҷиҳате дорои кам (каммият) мебошанд. Ин мақола дар чордеҳ фасл баён гардида, ки дар фасли аввали он кайфияти баҳс дар ин мақоларо тавзеҳ додааст. Шайхурраис табииётро ба аҷсом ва аҳволи аҷсом тақсим мекунад...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 175&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи чорум =====
Дар мақолаи чорум, ки дар понздаҳ фасл мебошад, ба аворизи умури табиӣ ва муносиботи байни аҷсом пардохта шудааст. Ағрозе, ки ин мақола бадонҳо мепардоزاد, мавзӯи фасли аввали мақола буда...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 259&lt;/ref&gt;

==== Фанни дувум ====
Дар фанни дувум, ки ба номи «Фис-самоъ вал-олам» (Дар бораи осмон ва ҷаҳон) мебошад, тайи деҳ фасл ба баррасии авзоъ ва аҳволи кавокиб ва ғ. пардохтааст...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 1&lt;/ref&gt;

==== Фанни севум ====
Дар фанни севум роҷеъ ба кӯн ва фасод (Пайдоиш ва нобудӣ) баҳс мегардад. Дар фасли аввали ин фан назариёти қудаморо дар бораи кӯн ва фасоди аҷсом ва ғ. баён мекунад...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аش-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 77&lt;/ref&gt;

==== Фанни чорум ====
Фанни чорум дар афъол ва инфеъолот (Амалҳо ва вокунишҳо) аст, ки аз ду мақола ташкил ёфтааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 202&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи аввал =====
Мақолаи аввал, ки нуҳ фасл дорад, ба ин тартиб мебошад:
# Баҳс аз табақоти унсурҳо.
# Баҳсе аз аҳволи дарёҳо.
# Баҳсе дар таърифи сабаби таоқуби гармӣ ва сардӣ.
# Иртиботи кайфият ва каммияти аҷсом.
# Осоре, ки гарма ва сармо дар аҷсом мегузоранд.
# Чигунагии пухта шудани ғизо ва расидани мева.
# Авомили пухтан, қалиён, табхир, тадхин.
# Баҳсе дар ҳаллу ақди ин ки аҷсом бо сардӣ...
# Аснофи инфеъолоти тару хушк.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 202&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 205&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи дувум =====
Мақолаи дувуми фанни чорум, ки дорои ду фасл мебошад, дар бораи мизоҷ аст. Чистӣ ва чигунагии мизоҷ ба ҳамроҳи таваллуди кайфиёти чоргона аз унсурҳои арбаъа...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 249&lt;/ref&gt;

==== Фанни панҷум ====
Фанни панҷум дар маодин ва осори алвия (Минералогия ва падидаҳои метеорологӣ) аст. Ин фан дорои ду мақола аст. کوه‌ها و زلزله‌ها و تکوین معدنیات در این بخش بررسی می‌شود. ابر، باران، برف، تگرگ و رنگین‌کمان و صاعقه نیز در مقاله دوم مطرح گردیده‌اند.

==== Фанни шашум ====
Фанни шашум дар бораи нафс (Пسیхология / Дисциплинаи рӯҳ) аст. Ин фан муштамал бар панҷ мақола мебошад. Наفس نباتی، حیوانی و انسانی و قوای هر یک اعم از حواس ظاهره و باطنه (مانند وهم و مخیله) بررسی شده و بحثی در حقیقت نبوت نیز ارائه گردیده است. تنـاسخ نیز در آخرین بخش، ابطال شده است.

==== Фанни ҳафтум ====
Фанни ҳафтуми табииёт, ки дар бораи набот (Гиёҳшиносӣ) мебошад, аз ҳафт фасл ташкил ёфтааст, ки ба иборате кутаҳтарин фан аз фунуни саманияи табииёти «Шифо» мебошад.

==== Фанни ҳаштум ====
Буалӣ дар ниҳоят табииёти «Шифо»-ро бо фанни ҳаштум, ки ихтисос ба табоеи ҳайвон (Зоология) дорад, тамом мекунад. Мақолаҳои ноздаҳгонаи ин фан, ки ҳар кадом аз фаслҳое муташаккил мебошаند, ба ташреҳи анвои ҳайвонот, узвҳои ботинӣ ва зоҳирӣ, майъоти бадан (хун, шир, манӣ) ва мароҳили таквини ҷанин мепардозанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|&lt;references group=&quot;Эзоҳ&quot;/&gt;}}

{{Ибни Сино}}

[[Гурӯҳ:Асарҳои Ибни Сино]]
[[Гурӯҳ:Адабиёти форс-тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои арабӣ]]
[[Гурӯҳ:Асарҳои пизишкии асрҳои миёна]]
[[Гурӯҳ:Равоншиносӣ]]</text>
      <sha1>kheyujawwjz773wguxi9brj01gfibzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479888</id>
      <parentid>1479887</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */</comment>
      <origin>1479888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52991" sha1="0h7ybqrl4caqbiu2pka9crlbgzcw5cj" xml:space="preserve">{{Асар}}
«'''Аш-Шифо'''» (ё '''Китобу-ш-Шифо''') — муҳимтарин ва ҷомеътарин асари [[Ибни Сино]]-ро метавон доиратулмаорифе ба [[забони арабӣ]] дар улуми ақлӣ ба ҳисоб овард, ки дар он чакидаи ороъ (назариёт)-и файласуфони бузурги қадими Юнон ва шореҳони мадрасаи Искандария ва афлотуниёну навафлотуниён ва ғ. дар ҳамаи улуми ақлӣ, аъам аз [[мантиқ]], [[физика|табииёт]], [[риёзиёт]] ва [[илоҳиёт]] фароҳам омада ва мавриди таҳлилу нақд ва баррасии илмӣ қарор гирифтааст. Муаллиф дар китоби гаронсанги «Шифо» дар ҳар чор қисмати [[мантиқ]], [[риёзиёт]], табииёт ва [[илоҳиёт]] тавонистааст ба таври дақиқ ва комил сухан бигӯяд ва матолиби лозимро дар бораи ҳар як аз ин чор илми шариф ба сурати муназзам ва қобили истифода дар ихтиёри мухотаб қарор диҳад.

Китоби «Шифо» муштамал бар фунуни табииёт, мантиқ, илоҳиёт ва риёзиёт аст; ба ин сурат, ки мабоҳиси ҳар илме ба фунуне, ва мабоҳиси ҳар фанне ба мақолаҳое, ва мабоҳиси ҳар мақолае ба фаслҳое тақсим шуда ва дар ҳар фасл, масоил бо ҳавсала ва тафсиле, ки шоистаи асарҳои илмӣ аст, бидуни такрор ва итноб, мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=ИРНА |url=https://www.irna.ir/news/81729206/%D8%B4%D9%81%D8%A7-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%8منظور-%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D8%B3-%D8%A8%D9%88-%D8%B2%D9%84%D9%8A-%D8%B3%D9%8A%D9%86%D8%A7 |title=Шифо ва Қонун аз манзари Шайхурраис Буалӣ Сино |publisher=IRNA |date=2015 |access-date=2026}}&lt;/ref&gt;

== Илми мантиқ ==
=== Фаслбандии мантиқ ===
Ин бахши китоб, бо он ки ба таври пароканда ва дар беш аз даҳ сол ва дар ҳолоту шароити комилан мутафовит ва пурфарозу нишеб навишта шудааст ва бо он ки бахши аъзами он бидуни дастрасӣ ба манобеъ ва танҳо бо такя бар ҳофиза таълиф гардидааст, аз олитарин дақоиқ ва таҳлилҳои илмӣ ва фалсфӣ бархӯрдор аст. Бахши мантиқи «Шифо» аз ҷомеътарин асарҳо дар бораи [[илми мантиқ]] мебошад ва дар чор ҷилди раҳлӣ ба забони арабӣ ба чоп расидааст.

Бахши мантиқи ин китоб дар нуҳ фан танзим шудааст, ба ин сурат:
# Фанни аввал, муштамал бар ду мақолаи чордеҳфаслӣ ва чорфаслӣ.
# Фанни дувум, муштамал бар ҳафт мақолаи шаш, панҷ, чор, панҷ, шаш, шаш ва чорфаслӣ.
# Фанни севум, муштамал бар ду мақолаи деҳ ва панҷфаслӣ.
# Фанни чорум, муштамал бар нуҳ мақолаи ҳафт, чор, панҷ, шаш, панҷ, шаш, се, سه ва бистучорфаслӣ.
# Фانни панҷум, муштамал бар чор мақолаи дувоздаҳ, деҳ, нуҳ ва деҳфаслӣ.
# Фанни шашум, муштамал бар ҳафт мақолаи деҳ, шаш, чор, се, панҷ, як ва чорфаслӣ.
# Фанни ҳафтум, муштамал бар ду мақолаи чор ва шашфаслӣ.
# Фанни ҳаштум, муштамал бар чор мақолаи ҳафт, нуҳ, ҳашт ва панҷфаслӣ.
# Фанни нуҳум, муштамал бар ҳашт фасл.

=== Муҳтавои мантиқ ===
Шайхурраис дар мабсуттарин асари худ, яъне «Шифо», ки қасди ҳамроҳӣ бо ҳукамои машоъро дошта, худро мулзам карда то ҳадди имкон аз мухолифат бо эшон бипарҳезад. Дар таълифи ин китоб то ҳадди зиёде аз тариқи Арасту пайравӣ кардааст; ба гунае ки метавон бахши мантиқи «Шифо»-ро шарҳе бар [[Органон]]-и [[Арасту]] донист ва чунон ки худи ӯ дар муқаддимаи он гуфтааст, дар тартиби матолиб аз тартиби китобҳои соҳиби мантиқ (Арасту) пайравӣ кардааст. Шайхурраис дар поёни китоби «Сафсата» аз мантиқи «Шифо», сухани худи Арастуро нақл мекунад, ки ӯ дар боби қиёс аз пешиниёни худ ҷуз қавонини муҷмал ва завобити ғایримуфассал чизе ба ирс набурда ва ин ӯ будааст, ки бо ранҷи фаровон ва кӯшиши бисёр, зуруби ҳар қиёс ва шароити интоҷи онро баён доштааст. Он гоҳ Ибни Сино пас аз нақли сухани Арасту, худ мегӯяд: «Эй гурӯҳи донишпажӯҳон ва андешамандон, дар бораи он чизе ки این марди бузург гуфта тааммул кунед, ки оё баъд аз ӯ то ба имрӯз, ки наздик ба ҳазору сесад сол мегузарад, касе омадааст, ки бар он хурда гирад ё собит кунад, ки дар сухани ӯ нақсе ҳаст ва ё бар он чизе бияфзояд? Хайр, он чизе ки Арасту оварда, комил ва мезони саҳеҳ ва ҳаққи сареҳ мебошад».

Пайравии Ибни Сино аз Арасту ҳаргиз муқаллидона набуда, ки фақат ба шарҳ ва тафсири каломи ӯ иктифо кунад, балки чунон ки худи ӯ тасреҳ фармуда, ҳеҷ матлаби қобили таваҷҷуҳе дар осори пешиниён набуда, магар он ки آنро дар ин китоб гирд овардааст; аҳком ва матолибе, ки дар кутуби қудамо дар ҷойгоҳи шоистаи худ қарор надошта, ба ҷойгоҳи шоистааш интиқол дода, агар дар матолиби гузаштагон халал ва нуқсоне дида, бо фикру назари худ бар онҳо афзуда ва такмил карда ва бархилофи одати мантиқиён, матолиби беиртибот бо ин илм ва муртабит бо фалсафаи улоро аз мантиқ ҳазф ва дар фалсаفاи уло матраҳ кардааст ва ба ин тартиб муҳимтарин нақшро дар танзим, табйин ва такмили мантиқ ва фалсафаи арастуӣ ифо намудааст.

=== Фунуни мантиқи «Шифо» ===
Фунуни нуҳгонае, ки дар мантиқи «Шифо» матраҳ шудаанд, иборатанд аз:

# [[Исоғуҷӣ]] ё мадхали мантиқ, ки дар он аз муаррифии мантиқ ва сайри улум; фоида ва мавзӯи мантиқ; таърифи лафзи муфрад ва мураккаб; баррасии назариёти гуногун дар мавриди зотӣ ва арзӣ; баррасии назариёт дар бораи он чیزе ки бар моҳият далолат мекунад; тақсими лафзи муфради куллӣ ба ақсоми панҷгона; ҷинс; навъ; баррасии таърифҳои навъ; куллии табиӣ, ақлӣ ва мантиқӣ; фасл; арзи хос ва ом; иштирокот ва ихтилофоти куллиёти хамса бо якдигар... баҳс шудааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Мадхал, ҷ. 1, с. 9&lt;/ref&gt;
# [[Қотиғуриёс]] ё мақолоти даҳгона (категорияҳо), ки дар он аз аҷноси олии моҳиёти мумкина, ки онҳоро «мақолоти ашара» меноманд, гуфтугӯ шудааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Ал-Мақулот, ҷ. 1, с. 3&lt;/ref&gt;
# [[Бори арминияс]] ё иборат, ки муштамал бар мабоҳиси қазоё (ҳукмҳо) мебошад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Ал-Мантиқ, ҷ. 1, с. 1&lt;/ref&gt;
# [[Аналутикаи аввал]] ё таҳлилоти аввал, ки дар он аз сурати қиёси мутлақ, ақсоми гуногуни қиёс ва ашколи мухталифи қиёс баҳс шудааст.
# [[Аналутикаи дувум]] ё таҳлилоти дувум (Бурҳон), ки дар он аз бурҳон; яъне қиёсе, ки муқаддимоташ қазоёи яқинӣ бошад, сухан ба миён омадааст.
# [[Тубиқо]] ё ҷадал, ки дар он аз шинохти қиёси ҷадалӣ ва фоида ва истилоҳоти марбут ба он баҳс шудааст.
# [[Суфистиқо]] ё сафсата, ки дар он аз шинохти [[муғолата]] ва ақсоми آن ва кайфияти муқобила бо ҳар қисм баҳс шудааст.
# [[Риторика]] ё хитоба, ки дар он аз фоидаи хитоба, ағрози аввалияи хатиб, таҳсинот ва ихтиёри алфоз барои таъбирот ва ғ. сухан гуфта шудааст.
# [[Поэтика]] ё шеър, ки дар он аз таърифи шеър, анвои санъатҳои шеърӣ, ағрози куллии шуаро, муносибати теъдоди абёт бо ағроз ва ғ. баҳс шудааст.

== Илми илоҳиёт ==
Илоҳиёти «Шифо» бахше аз китоби гаронсанги «Шифо»-и Буалӣ аст. Ин китоб ба [[забони арабӣ]] ва ҳовии мабоҳиси фалсафаи аъло ё илоҳиёт ба маънои аъам мебошад.
Ин бахши китоб солҳо дар Аврупо тадрис мешудааст ва ҳамонунун дар ҳавзаҳои илмия тадрис мешавад.
Таъсири ин бахш аз «Шифо» на танҳо дар Шарқ, ки дар Ғарб نیز бисёр шигифтангез будааст; ба гунае ки мутафаккирони ғарбӣ онро муқаддам бар сайри аҷзои «Шифо» ба забони лотинӣ тарҷума карда‌اند.

Илоҳиёти «Шифо» муштамал бар деҳ мақола ба тартиб ҳаштфаслӣ, чорфаслӣ, деҳфаслӣ, сефаслӣ, нуҳфаслӣ, панҷфаслӣ, сефаслӣ, ҳаштфаслӣ, ҳаштфаслӣ ва панҷфаслӣ аст.

=== Мақолаҳои илоҳиёти «Шифо» ===
* Мақолаи аввал: Аз мавзӯи фалсафаи уло ва манфиат ва мартаба ва номи ин илм ва иҷмоле аз он чизе ки дар ин илм мавриди баҳс қарор мегирад ва ғ. сухан гуфта мешавад.
* Мақолаи дувум: Аз ҷавҳар ва ақсоми он, ҷавҳари ҷисмонӣ ва ғ. ва орӣ набудани моддаи ҷисмонӣ аз сурат ва ғ. ва тақдими сурат бар модда дар мартабаи вуҷуд ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи севум: Мабоҳисе дар мавриди вазъияти мақолоти нуҳгона ва арзияти онҳо ва воҳид ва таҳқиқи воҳид ва касир ва арз будани адад ва дар бораи илм ва арз будани он ва ғ. матраҳ мешавад.
* Мақолаи чоруم: Мутақаддам ва мутааххир ва ҳудус ва қувва ва феъл ва қудрат ва аҷз ва том ва ноқис ва ғ. баррасӣ мешавад.
* Мақолаи панҷум: Аз умури амма ва кайфияти вуҷуди онҳо ва чигуна будани куллият барои табоеи куллӣ ва тафовут байни куллу ҷузъ бо кулливу ҷузъӣ ва тафовут байни ҷинсу модда ва ғ. сухан ба миён омадааст.
* Мақолаи шашум: Дар бораи ақсоми илал ва аҳволи онҳо ва ҳалли ишқол бар маияти ҳар иллате бо маълулаш ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи ҳафтум: Дар бораи ҳуваҳувият ва ақсоми он ва ғайрият ва хилоф ва аснофи тақобул ва мисл ва мабодии таълимиёт ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи ҳаштум: Сухан аз таноҳии илали фоилӣ ва қобилӣ ва илали ғоӣ ва сурӣ ва исботи мабдаи аввал ва сифоти аввалияи [[воҷибулвуҷуд]] ва ғ. ба миён омадааст.
* Мақолаи нуҳум: Сифати фоилии мабдаи аввал ва исботи давоми ҳаракат ва кайфияти судури афъол аз мабодии олия ва ғ. баррасӣ мешавад.
* Мақолаи деҳум: Дар бораи мабдаъ ва маод ва илҳомот ва маномоت ва дуоҳои мустаҷоб ва балоҳои осмонӣ ва аҳволи нубувват ва ғ. сухан гуфта мешавад.

== Илми риёзиёт ==
=== Муҳтавиёти риёзиёти «Шифо» ===
Риёзиёти китоби «Шифо» шомили 4 бахши зерин аст: 
* Бахши 1 (фанни аввал) дар усули ҳандаса
* Бахши 2 (фанни дувум) дар илми ҳисоб
* Бахши 3 (фанни севум) дар илми мусиқӣ
* Бахши 4 дар ҳайъат (астрономия)

=== Бахши аввал: Ҳандаса ===
Бахши аввали риёзиёт ё ба иборате фанни аввали риёзиёт, ки иборат аст аз [[ҳандаса]], дар воқеъ таҳлил ва баррасии [[Усули Иқлидус]] мебошад, ки тавассути Ҳаҷҷоҷ ибни Юсуфи Матар ба арабӣ тарҷума шудааст. Буалӣ дар бахши ҳандаса бархилофи худи Иқлидус ва мутарҷими он ба тафсил напардохта ва фақат ба матолибе, ки барои дарки қазоё ва исботи онҳо лозим аст, пардохтааст. Мақсади Ибни Сино ин аст, ки мутааллимро ҳар чӣ сареътар бо мабонии ҳانдаса ошно созад. Вай ба гуфтаи шогирд ва дӯсташ Абуубайд Ҷӯзҷонӣ, ибтидо китобе ба номи «Мухтасари Иқлидус» таълиф кард, ки баъдан бахше аз китоби «Шифо»-ро ташкил дод. Ибни Сино бахши ҳафтуми китоби «Наҷот»-ро نیز ба ҳандаса ихтисос додааст. Назариёти Ибни Сино дар риёзиёт ҳанӯз комилан мавриди баррасӣ қарор нагирифтааст, вале Карл Локутш бахше аз фанни аввали риёзиёти «Шифо» (ҳандасаи мусаттаҳа)-ро дар китоби худ мавриди баррасӣ қарор додааст. Ҳандаса ба назари Ибни Сино яке аз улуми риёзӣ, балки аввалин илм аз улуми риёзӣ аст, ки мутакаффили омӯзиши авзои хутут, ашколи сутӯҳ ва инҳироми мақодир мебошад.

==== Мақолаҳои ҳандаса ====
# Мақолаи аввал аз бахши ҳандасаи риёзиёти «Шифо» дар таърифи мусаллас ва мутавозиулазлоъ мебошад. Аввалин матлабе, ки дар ин мақола баён мегардад, таърифи нуқта ва хат аст. Муаллиф нуқтаро ба «шайъун мо ло ҷузъа лаҳу» ва хатро ба «тулун било арзин ва тарафоҳу нуқтатон» таъриф мекунад, сипас ба таърифи зовияи қоима, ҳодда ва мунфариҷа мепардозад. Дар идома анвои мусаллас, ки иборатанд аз: мусалласи мутавозиулазлоъ, мусалласи мутавозиуссоқайн, мусалласи мухталифулазлоъ ва мусалласи қоиматуззовия баён шуда, сипас мураббаъ ва мустатил ва ашколе, ки чорзилоӣ мебошанд, бо анвои гуногунашон мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Дигар ашколи чандзилоӣ ва таърифи ду хати мувоҳӣ низ дар бахши муқадدیмаи мақолаи аввали ҳандаса матраҳ гардидаанд. Ибни Сино дар бахше ба номи «Илми ҷомеъ», кайфияти ба даст омадани мусалласи мутавозиулазлоъ аз ду доираро баён кардааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аش-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 15&lt;/ref&gt;
# Мақолаи дувум дар мавриди хати мустақим ва тақсимоти он мебошад. Вай ин бахшро бо таърифи мураббаъ ба сатҳи қоиматуззовияҳое, ки хутути муҳит ба зовияи қоима бар он иҳота доранд, оғоз мекунад. Чигунагии ба даст омадани мураббаъ ва анвои он низ дар ин бахш мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 67&lt;/ref&gt;
# Мақолаи севум дар мавриди доира аст. Ибни Сино мегӯяд: Дар доира тамоми қутрҳо ва нисфи қутрҳо, ки имрӯз радиус (шуоъ) гуфта мешавад, бо ҳамдигар баробаранд. Ба даст овардани маркази доира, нуқтаи тамоси ду доира ва матолибе аз ин қабил низ дар ҳамин мақола матраҳ шудаанд.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 87&lt;/ref&gt;
# Мақолаи чорум дар мавриди амалиёти мусалласҳо ва доираҳо аст. Шакли муҳит аввалин мавзӯи ин бахш мебошад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 131&lt;/ref&gt;
# Мақолаи панҷум дар мавриди нисбат мебошад. Шайхурраис дар ин бахш ҷузъро ба миқдори кучактар аз миқдори бузургтар муаррифӣ мекунад ва ғ... &lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 151&lt;/ref&gt;
# Сутӯҳи муташобиҳа унвони мақолаи шашум аст. Абуалӣ Сино сутӯҳи муташобиҳаро ба зовиёи мутасовия ва азлои таносубияи онҳо маъно мекунад ва мегӯяд: Сутӯҳи мутакофиа сутӯҳе ҳастанд, ки азлоашон бино бар тақаддум ва тааххур бо ҳам мутаносиб мебошанд.
# Мақолаи ҳафтум دربارهٔ иштирок ва табоюн ва ғ. аст. Дар ин мақола роҷеъ ба ваҳдат, адад, завуҷ ва фард (ҷуфт ва тоқ) тавзеҳоте дода шудааст; барои мисол мефармояд: Воҳид ба ҳар чизи ки ақлан қобили қисмат набошад, гуфта мешавад ва адад ҷамоати мураккабе аз воҳидҳо аст. Адади ҷуфт ададе аст, ки қобили қисмат ба ду адади мусови бошад.
# Ҳаштумин мақола мутааллиқ ба баҳси мутаволиёт аст.
# Нуҳумин мақола дар идомаи баҳси мутаволиёт мебошад ва унвони «Мутаволиёт ва мо яттасилу биҳо мин авомил ва ғайриҳо»-ро ба худ ихтисос додааст.
# Мақолаи деҳум дар иштирок ва табоюн аст ва дар идома хутути муштарак тавзеҳ дода шудааст, ки мисли сайри бахшҳо бо ашколи гуногуне ҳамроҳ аст.
# Ёздаҳумин мақола дар бораи ҳандасаи фароғия (стереометрия) мебошад. Дар ин қисмат, ашкол ба муҷассам, маншур (призма) ва [[махрут]] (конус) ва [[устувона]] (цилиндр) тақсим шуда ва ҳар кадом бо тавзеҳ ва таърифи хоси худаш мавриди баррасӣ воқеъ гардида ва шеваи муҳосибаи ҳар кадом бо тарсими ашколе баён шудааст.
# Мақолаи дувоздаҳум «Касиратулсутӯҳ» (полиэдрҳо) ном дорад, ки дар воқеъ баҳс аз ашколе аст, ки дорои чанд сатҳи мухталиф мебошаند.
# 13, 14, 15. Унвонҳои мақолаи сездаҳум, чордаҳум ва понздаҳум ба тартиб иборат аст аз: «Ал-Қисма затулвасат вал-тарафайн вал-музаллаоти ал-мунтазама», «Ал-Қисма затулвасат вал-тарафайн вал-муҷассамоти ал-мунтазама» ва «Расми муҷассамоти мунтазама дохили баъзиҳо».

=== Бахши дувум: Ҳисоб ===
Дувумин бахши риёзиёт илми ҳисоб (арифметика) аст. Ибни Сино ин бахшро дар қолаби чор мақола тавзеҳ додааст, ки мақолаи аввал дар хосиятҳои адад; мақолаи дувум дар аҳволи адад аз ҳайси изофа шуданаш ба ғайр; мақолаи севум дар аҳволи адад аз ҳайси таълифаш аз воҳидҳо ва мақолаи чорум дар мутаволиёти деҳгона аст. Муаллиф дар ҷойҳои дигар, ҳамчун киتوби «Қотиғуриёс» ва ғ. аз моҳияти адад ва ақсоми он сухан гуфтааст. Баъзе аз масоили матраҳшуда дар ин мақола иборатанд аз: ҳар ададе نصف مجموع دو عدد زیرین و رویین خویش است، چنان‌که پنج، نصف حاصل جمع شش و چهار می‌باشد؛ مربع هر عددی مساوی است با حاصل ضرب دو عدد زیرین و رویین آن به اضافه یک، چنان‌که مربع پنج، برابر است با حاصل ضرب شش در چهار به اضافه یک (بیست و پنج) و... Мақолаи дувум дар боби аҳволи адад аст аз ҷиҳати изоفا шуданаш به غیر. ابن سینا می‌گوید: در باب عدد، دو نگاه به عدد ممکن است: اول، نگاه به عدد از باب اینکه فی نفسه معتبر است و دیگری از این جهت که اضافه به عددی دیگر می‌گردد. Аҳволи адад аз ҳайси кайфияти таълифаш аз воҳидҳо унвони мақолаи севум аст. Мақолаи чорум дар мутаволиёти деҳгона мебошад, ки дар он муносибот ва асноф ва хосиятҳои он матраҳ гардидааст.

=== Бахши севум: Мусиқӣ ===
Севумин бахши риёзиёт илми мусиқӣ аст, ки Буалӣ худ онро «Ҷомеъу илмил-мусиқӣ» номидааст. Ин бахш ҳакоят аз тасаллути қобили таваҷҷуҳи муаллиф бар илми мусиқӣ дорад ва албатта, ин тасаллут дар дигар уламо ва донишмандони замони Ибни Сино низ кам ё беш машҳуд аст. Мусиқӣ дар асри муаллиф, дар ҳазор сол пеш, бисёр мавриди таваҷҷуҳ будааст ва бисёриҳо онро пешаи худ месохтанд ва дар ҷомеа арҷманд буданд. Фозилон ва амирон ва подшоҳон онро дӯст медоштанд ва ағлаб худ низ меомӯхтанд. Мусиқӣ фан ва илми соҳибшаън будааст ва ба ин сабаб донишмандони машриқзамин чун Киндӣ, Форобӣ, Хорзамӣ, [[Ихвонуссафо]] ва дигарон ба он таваҷҷуҳ доштанд ва онро тавсеа дода ва мавриди мабоҳиса ва тадрис ва амал қарор медоданд ва роҷеъ ба он китоб менавиштанд. Ибни Сино аз бузургони уламои мусиқӣ ва машоҳири мусиқидонҳои замони худ буда ва мабоҳиси аслии мусиқиро бо ниҳояти даққат ташреҳ намудааст. Ин тааҷҷубе надорад, чӣ ин файласуфи шаҳир домани фикрии худро ба ноҳияи хосе аз дониш маҳдуд накарда, балки навоҳии мухталифи маърифат ва зимни онҳо мусиқиро низ паймудааст ва онро аз ақсоми чоргонаи ҳикмати риёзӣ шумурда ва дар канори илми ҳисоб, ҳандаса ва илми ҳайъат қарор додааст. Буалӣ се китоб дар мусиқӣ дорад, ки дутои онҳо ба арабӣ ва севумиро ба форсӣ нигоштааст. Муҳимтар аз ҳама дар китоби «Шифо» аст ва он чизе ки дар китоби «Наҷот» аст, дар воқеъ хулосае аз «Шифо» мебошад ва форсии он дар «Донишномаи Алоӣ» аст, ки хулосае аз китоби «Наҷот» аст ва маъруф аст, ки қисмати мусиқии «Донишнома»-ро Ҷӯзҷонӣ, шогирди Буалӣ, баъд аз вафоташ ба риштаи таҳрир даровардааст. Ибни Сино дар мусиқии «Шифо» ба ду китоби дигар ишора мекунад, ки дар он баъзе аз мабоҳиси мусиқиро шарҳ додааст; ин ду яке китоби «Ал-Бурҳон» аст ва дигаре китоби «Ал-Лавоҳиқ». Ибни Абиусайбиа хабар дода, ки Буалӣ китоби дигаре ба номи «Ал-Мадхал ило синоатил-мусиқӣ» нигоштааст, ки мавзӯи он бо قисмати мусиқии китоби «Ан-Наҷот» мутафовит аст. Мутаассифона, се китоби мазкур то кунун ба даст наомадааст. Муҳимтарин китоби мусиқии Ибни Сино қисмати мусиқии «Шифо» аст, ки аз нафистарин мароҷеи мусиқии Эрон шумурда мешавад ва то он ҷо ки бар мо макшуф аст, این асар тавассути Барон Д`Эрланже ба франсавӣ тарҷума шуда ва [[мусиқии арабӣ]] ном гирифтааст.

==== Мақолаҳои мусиқӣ ====
Мусиқии «Шифо»-и Ибни Сино шомили шаш мақола аст, ки ҳар як ба тартиби зерин фаслҳое дорад:
# Мақолаи аввал шомили панҷ фасл аст: Фасли аввал дар таърифи мусиқӣ ва асбоби савт ва ғ. аст. Фасли дувум дар шинохти абъоди муттафиқа ва абъоди мутанофира ва ғ. аст. Фасли севум дар абъоди муттафиқа ба иттифоқи аслӣ аст. Фасли чорум дар абъоди муттафиқа ба абъоди бадалӣ аст.
# Мақолаи дувум дорои ду фасл аст, ки аввалӣ дар ҷамъ кардани баъзе аз абъод бо барخه дигар ва ҷудо кардани баъзе аз баъзе дигар мебошад ва дувумӣ дар музоаф ва нисф кардани абъод аст.
# Мақолаи севум шомили чор фасл аст, ки фасли аввал дар ҷинс ва тақсими он ба анвоъ аст. Фасли дувум дар теъдоди аҷнос аст. Фасли севум дар бораи аҷноси қавӣ аст. Фасли чорум дар бораи аҷноси мулоим аст.
# Мақолаи чорум дорои ду фасл аст, ки аввалӣ дар ҷамоат ва дувумӣ дар интиқол аст.
# Мақолаи панҷум шомили панҷ фасл аст, ки аввалӣ дар нотаҳои мусиқӣ ё илми авзон ва дувумӣ дар вазнхонӣ ё ҳикояти оҳангҳо бо забон ва севумӣ дар анвои авзони муттасил ва мунфасил ва чорумӣ дар авзони чортоӣ, панҷтоӣ, шаштоӣ ва авзони маъмулӣ ва панҷумӣ дар авзони шеърӣ аст.
# Мақолаи шашум шомили ду фасл аст, ки аввалӣ дар таркиб ва таълифи оҳанг ва дувумӣ дар олоти мусиқӣ аст.

==== Мабнои мусиқии Ибни Сино ====
Ағлаби шарқшиносон ба истиноди ин ки файласуфони Машриқ уламои Юнонро шинохта ва китобҳои онҳоро ба арабӣ тарҷума карда ва хондаанд, гуфтори онҳоро дар мусиқӣ бар пояи мусиқии Юнон устувор донистаанд ва ҳатто назариёти илмии ононро бар мавориди амалии мусиқии шарқӣ мунтабиқ нагирифتاанд, чунон ки гӯӣ баҳси Форобӣ ва Абуалӣ Сино дар мусиқӣ як баҳси риёзӣ беш набуда ва бар амали мусиқии он замон татбиқ намекардааст. Ин гуна қазоват ба назар бисёр норавост, чӣ гами мансуб ба Фис огорус (Пифагор), ки бар пояи адади се устувор аст ва пояи гами мелодии мусиқии ғарбӣ аст, аз ҳазорҳо сол пеш дар Чин ба шакли хосе мавриди истеъмол будааст ва масъулан аз қадим дар Эрон вуҷуд доштааст.

Форобӣ дар шарҳи танбури Хуросон ва дараҷабандии он вуҷуди чунин гамеро таъйид мекунад, дар ҳоле ки дар шарҳи танбури Бағдод, ки гами он муаррифи мусиқии арабӣ пеш аз [[Ислом]] аст, чунин дараҷабандӣ вуҷуд надорад. Чунончи ин гам аз Юнон ба Эрон омада бошад, бояд нахуст аз Бағдод убур карда бошад. Ҳамчунин гами мансуб ба Аристоксенро, ки пояи гами ҳармонии Мағриб аст, дар мусиқии Ҳинду Эрон метавон ёфт ва далеле нест, ки бигӯем мусиқӣ аз Юнон ба мамолики Шарқ рафтааст. Бинобар ин, мабоҳиси илмии мусиқии Форобӣ ва Буалӣ Сино бар мусиқии илмии замони худшон татбиқ менамуда ва ин донишмандон асрори онро макшуф ва қавонини онро пайрезӣ кардаанд. Равиши Буалӣ дар баҳсу таҳқиқ дар бораи мусиқӣ нишон медиҳад, ки ақидаҳои мутақаддимини юнонии худ; яъне пайравони мактабҳои Фис огорус, Афлотун ва Батламиусро пайравӣ нанамуда ва бахусус дар мавриди ҷустуҷӯи робитае байни авзоъ ва аҳволи осмон ва хосиятҳои рӯҳ ва абъоди мусиқӣ ақидаҳои ононро саҳеҳ надониста ва фалсафаи онҳоро мундарис шумурдааст ва муътақид аст, ки онон сифоти аслӣ ва кайфиёти иттифоқии ашёро ба ҷои ҳам гирифтаанд... «Ҳамчунин аз ҷустуҷӯи робитае байни аҳволи осмон ва хосиятҳои рӯҳ ва абъоди мусиқӣ худдорӣ мекунем, то аз равиши касоне, ки аз ҳақиқати ҳар илм огоҳӣ надоранд, пайравӣ накарда бошем, чӣ инон вориси фалсафае мундарис мебошанд; сифоти аслӣ ва кайфиёти иттифоқии ашёро ба ҷои ҳам мегиранд...» Буалӣ дар мабоҳиси мусиқӣ аз Форобӣ пайравӣ карда ва ақидаҳои ӯро ташреҳ намудааст ва ҳар матлабро ба далоил ва бароҳини мантиқӣ мустанад намуда ва дар ин роҳ на танҳо ба усули физикӣ ва риёзӣ такя мекунад, ки домани баҳсро ба фалсафа ва илмуннафс (психология) низ мекашонад.

Муаллиф дар таърифи мусиқӣ, робитаи илми мусиқиро бо улуми дигар чунин тавзеҳ медиҳад: «Мусиқӣ яке аз улуми риёзӣ аст, ки манзур аз он мутолиаи садоҳо ва баҳс дар мулоимат ва адами мулоимат ва ҳамчунин кашиши онҳо ва қавоиди сохтани қитъаҳои мусиқӣ аст, бинобар ин илми мусиқӣ шомили ду қисмат аст: илми таркиби нағамоти марбут ба садоҳои мусиқӣ ва илми авзони марбут ба замонҳое, ки... Пояҳои ин ду қисмат бар усуле устувор аст, ки аз улуме хориҷ аз мусиқӣ ахз мешаванд; баъзе аз ин усул аз риёзӣ ва баъзе дигар аз физика ва [[улуми табиӣ]] ва бархе аз ҳандаса гирифта мешаванд».

=== Бахши чорум: Ҳайъат ===
Бахши ҳайъати риёзиёти «Шифо», ки муфассалтарин бахши ин китобро ташкил медиҳад, ҳовии сездаҳ мақола аст.

==== Мақолаҳои ҳайъат ====
* Мақолаи аввал: монанди дувоздаҳ мақолаи баъдӣ, талхиси китоби Батламиус («Алмагаст») мебошаد. Дар фаслҳои аввал, дувум ва севум ҷойгоҳи Замин дар миёни афлок ва чигунагии ба вуҷуд омадани хусуфу кусуф матраҳ гардидааст.
* Мақолаи дувум: роҷеъ ба шинохти миқдори машриқ ва ҳамин тавр шинохти нисбати миқёсҳо бо сояҳои онҳо дар эътидоли рабеъию харифӣ ва шинохти зовияҳои ба вуҷуд омада аз تقاطع ду доираи буруҷ ва нисфуннаҳор.
* Мақолаи севум: Аз дигар мабоҳиси матраҳшуда дар ин мақола, миқдори замони сол аст, ки бо ихтилофи рӯзу шаб дар фаслҳои мухталифи сол баён гардидааст.
* Мақолаи чорум: дар мавриди арсодот аст, ки барои шинохти ҳаракоти Моҳ муассир аст. Замони адвори Моҳ ва дигар матолибе дар мавриди ҳаракати ин сайёра низ дар ҳамин мақола мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.
* Мақолаи панҷум: Таҳқиқи аҳволи қамар (Моҳ) мавзӯи мақолаи панҷум аст, ки мавориди мухталифе дар ин бора матраҳ шудааст.
* Мақолаи шашум: ҷадвалҳои иҷтимоот ва истиқболот омада, ки баёни ҳудуди кусуф ва хусуф ва ҷадвалҳои онҳо мавзӯи ин мақолаанд.
* Мақолаи ҳафтум: роҷеъ ба умури кавокиби собита (ситораҳои собит) аст ва мақолаи ҳаштум дар бораи тақоруни он кавокиби собита бо Хуршед дар ҳангоми тулуъ ва ғуруб.
* Фасли нуҳум, деҳум ва ёздаҳум: дар ҷомеи умури кавокиби мутаҳаййира (сайёраҳо) аст.
* Мақолаи дувоздаҳум: дар бораи муқаддимоте аст, ки огоҳӣ бар онҳо барои шинохти руҷӯъи кавокиби панҷгона лозим аст.
* Мақолаи сездаҳум: дар бораи усуле аст, ки дар мамарри кавокиби панҷгона бар асоси онҳо амал мешавад.

=== Дигар осори Ибни Сино дар ҳайъат ===
Ибни Сино кутуби дигаре низ дар илми ҳайъат таълиф кардааст, ки аз ҷумлаи онҳо метавон ба бахши нуҳуми китоби «Наҷот», «Таҳрири Маҷастӣ», «Иллати қиёмил-арз фӣ ҳайзиҳо», «Таفсирус-самоъ вал-олам», китоби «Ал-Арсодул-куллия», «Мақолатун фӣ ховосси хаттил-иستیво» ва «Маърифати таркибил-афлок» ишора кард. Афзори сохташуда тавассути Ибни Сино барои расади ситорагон таваҷҷуҳи бисёре аз донишмандони ин илмро ба худ ҷалб кардааст... Дар бораи аҳкоми нуҷум (астрология) бояд гуфт, Ибни Сино аз мункирони он буда ва дар ин бора ню рисолае навишта ба номи «Ибтоли аҳкомин-нуҷум» ё «Рисолатун фи-р-радди алал-мунаҷҷимин».

== Илми табииёт ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Фунуни
! Мавзӯъ
! Мақолаҳо
! Теъдоди фаслҳо
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | Якум
| rowspan=&quot;4&quot; | Самоеи табиӣ
| Асбоб ва мабодии табииёт
| Понздаҳ
|-
| Ҳаракат
| Сездаҳ
|-
| Умуре, ки каммият дорад
| Чордеҳ
|-
| Авлори ин умури табиӣ ва муносиботашон
| Понздаҳ
|-
| Дувум
| Фис-самоъ вал-олам
| Як мақола
| Деҳ
|-
| Севум
| Кӯн ва фасод
| Як мақола
| Понздаҳ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Чорум
| rowspan=&quot;2&quot; | Афъол ва инфеъолот
| Мақолаи аввал
| Нуҳ
|-
| Мақолаи дувум (Мизоҷ)
| Ду
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Панҷум
| rowspan=&quot;2&quot; | Маодин ва осори алвия
| Мақолаи аввал
| Шаш
|-
| Мақолаи дувум
| Шаш
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | Шашум
| rowspan=&quot;5&quot; | Нафс
| Мақолаи аввал
| Панҷ
|-
| Мақолаи дувум
| Панҷ
|-
| Мақолаи seвум
| Ҳашт
|-
| Мақолаи чорум
| Чор
|-
| Мақолаи панҷум
| Ҳашт
|-
| Ҳафтум
| Набот
| Як мақола
| Ҳафт
|-
| Ҳаштум
| Табоеи ҳайвон
| Ноздаҳ мақола
| Шасту панҷ
|}

=== Фаслбандии табииёт ===
Ин асари Шайхурраис дар тӯли қурун мавриди таваҷҷуҳи камназири донишмандони мусалмон ва ғайримусалмон воқеъ гардидааст, ки ҳакоят аз ҷойгоҳи илмӣ ва мантиқии он дар байни кутуби улуми ақлӣ мекунад. Феълан он чизе ки мавриди назари мост, бахши табииёт аст. Тақсимбандии бахши табииёти «Шифо» ба ин сурат аст: ин бахш муштамал бар ҳашт фан аст ва фанни аввали он дорои чор мақола аст, ки ба тартиб муштамал бар понздаҳ, сездаҳ, чордеҳ ва понздаҳ фасл мебошанд; фанни дувуми он дорои як мақолаи деҳфаслӣ аст; фанни севуми он як мақолаи понздаҳфаслӣ дорад; фанни чоруми он як мақолаи нуҳфаслӣ ва як мақолаи дуфаслӣ дорад; панҷумин фанни он ду мақола дорад, ки ҳар кадом дорои шаш фасл аст; фанни шашуми... ҳаштумин фанни он аз ноздаҳ мақола ташкил ёфтааст, ки маҷмӯан дорои шасту панҷ фасл мебошанд.

=== Фунуни табииёт ===
==== Фанни аввал ====
Фанни аввал дар самоеи табиӣ (физикаи умумӣ) аст ва дорои чор мақола мебошад, ки мақолаи аввали он дар асбоب ва мабодии табииёт аст ва дорои понздаҳ фасл мебошад. Мақолаи дувум дар ҳаракат мебошад ва сездаҳ фасл дорад. Мақолаи севум дар умуре аст, ки дорои кам (каммият) буда ва аз чордеҳ фасл ташкил ёфтааст. Чорумин мақолаи фанни аввал дар авлори ин умури табиӣ ва муносиботи баъзе бо баъзе дигар аст, ки фаслҳои понздаҳгона дорад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 3&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи аввал =====
Фасли аввали мақолаи аввал аз аввалин фанни табииёт ихтисос ба таърифи тариқе дорад, ки метавон ба василаи он аз роҳи мабодии табииёт ба табииёт олим шуд; ки ин мабодиро дар фасли дувум ба гунаи мусодара ва вазъ шуморӣ намудааст ва дар фасли севум иштироки ин мабодиро табйин кардааст...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 5&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи дувум =====
Мақолаи дувуми фанни аввали табииёт дар ҳаракат ва он чизе, ки бо... Тақотуъи ҳаракат ва сукун, ақвол дар макон ва нафю исботи онҳо, ҷинси макон ва баёни назариёт дар он замина, қавл ба хало ва таноқуз дар гуфтори қоилин бадон, мабоҳисе дар замон ва моҳияти он...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 79&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи севум =====
Мақолаи سهвум дар умуре аст барои табииёт ки аз ҷиҳате дорои кам (каммият) мебошанд. Ин мақола дар чордеҳ фасл баён гардида, ки дар фасли аввали он кайфияти баҳс дар ин мақоларо тавзеҳ додааст. Шайхурраис табииётро ба аҷсом ва аҳволи аҷсом тақсим мекунад...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 175&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи чорум =====
Дар мақолаи чорум, ки дар понздаҳ фасл мебошад, ба аворизи умури табиӣ ва муносиботи байни аҷсом пардохта шудааст. Ағрозе, ки ин мақола бадонҳо мепардоزاد, мавзӯи фасли аввали мақола буда...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 259&lt;/ref&gt;

==== Фанни дувум ====
Дар фанни дувум, ки ба номи «Фис-самоъ вал-олам» (Дар бораи осмон ва ҷаҳон) мебошад, тайи деҳ фасл ба баррасии авзоъ ва аҳволи кавокиб ва ғ. пардохтааст...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 1&lt;/ref&gt;

==== Фанни севум ====
Дар фанни севум роҷеъ ба кӯн ва фасод (Пайдоиш ва нобудӣ) баҳс мегардад. Дар фасли аввали ин фан назариёти қудаморо дар бораи кӯн ва фасоди аҷсом ва ғ. баён мекунад...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аش-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 77&lt;/ref&gt;

==== Фанни чорум ====
Фанни чорум дар афъол ва инфеъолот (Амалҳо ва вокунишҳо) аст, ки аз ду мақола ташкил ёфтааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 202&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи аввал =====
Мақолаи аввал, ки нуҳ фасл дорад, ба ин тартиб мебошад:
# Баҳс аз табақоти унсурҳо.
# Баҳсе аз аҳволи дарёҳо.
# Баҳсе дар таърифи сабаби таоқуби гармӣ ва сардӣ.
# Иртиботи кайфият ва каммияти аҷсом.
# Осоре, ки гарма ва сармо дар аҷсом мегузоранд.
# Чигунагии пухта шудани ғизо ва расидани мева.
# Авомили пухтан, қалиён, табхир, тадхин.
# Баҳсе дар ҳаллу ақди ин ки аҷсом бо сардӣ...
# Аснофи инфеъолоти тару хушк.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 202&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 205&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи дувум =====
Мақолаи дувуми фанни чорум, ки дорои ду фасл мебошад, дар бораи мизоҷ аст. Чистӣ ва чигунагии мизоҷ ба ҳамроҳи таваллуди кайфиёти чоргона аз унсурҳои арбаъа...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 249&lt;/ref&gt;

==== Фанни панҷум ====
Фанни панҷум дар маодин ва осори алвия (Минералогия ва падидаҳои метеорологӣ) аст. Ин фан дорои ду мақола аст. کوه‌ها و زلزله‌ها و تکوین معدنیات در این بخش بررسی می‌شود. ابر، باران، برف، تگرگ و رنگین‌کمان و صاعقه نیز در مقاله دوم مطرح گردیده‌اند.

==== Фанни шашум ====
Фанни шашум дар бораи нафс (Пسیхология / Дисциплинаи рӯҳ) аст. Ин фан муштамал бар панҷ мақола мебошад. Наفس نباتی، حیوانی و انسانی و قوای هر یک اعم از حواس ظاهره و باطنه (مانند وهم و مخیله) بررسی شده و بحثی در حقیقت نبوت نیز ارائه گردیده است. تنـاسخ نیز در آخرین بخش، ابطال شده است.

==== Фанни ҳафтум ====
Фанни ҳафтуми табииёт, ки дар бораи набот (Гиёҳшиносӣ) мебошад, аз ҳафт фасл ташкил ёфтааст, ки ба иборате кутаҳтарин фан аз фунуни саманияи табииёти «Шифо» мебошад.

==== Фанни ҳаштум ====
Буалӣ дар ниҳоят табииёти «Шифо»-ро бо фанни ҳаштум, ки ихтисос ба табоеи ҳайвон (Зоология) дорад, тамом мекунад. Мақолаҳои ноздаҳгонаи ин фан, ки ҳар кадом аз фаслҳое муташаккил мебошаند, ба ташреҳи анвои ҳайвонот, узвҳои ботинӣ ва зоҳирӣ, майъоти бадан (хун, шир, манӣ) ва мароҳили таквини ҷанин мепардозанд.

== Эзоҳ ==
&lt;references group=&quot;Эзоҳ&quot;/&gt;

{{Ибни Сино}}

[[Гурӯҳ:Асарҳои Ибни Сино]]
[[Гурӯҳ:Адабиёти форс-тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои арабӣ]]
[[Гурӯҳ:Асарҳои пизишкии асрҳои миёна]]
[[Гурӯҳ:Равоншиносӣ]]</text>
      <sha1>0h7ybqrl4caqbiu2pka9crlbgzcw5cj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479889</id>
      <parentid>1479888</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */</comment>
      <origin>1479889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53034" sha1="ge00cidlqgdplyirc75rivenxzvwui9" xml:space="preserve">{{Асар}}
«'''Аш-Шифо'''» (ё '''Китобу-ш-Шифо''') — муҳимтарин ва ҷомеътарин асари [[Ибни Сино]]-ро метавон доиратулмаорифе ба [[забони арабӣ]] дар улуми ақлӣ ба ҳисоб овард, ки дар он чакидаи ороъ (назариёт)-и файласуфони бузурги қадими Юнон ва шореҳони мадрасаи Искандария ва афлотуниёну навафлотуниён ва ғ. дар ҳамаи улуми ақлӣ, аъам аз [[мантиқ]], [[физика|табииёт]], [[риёзиёт]] ва [[илоҳиёт]] фароҳам омада ва мавриди таҳлилу нақд ва баррасии илмӣ қарор гирифтааст. Муаллиф дар китоби гаронсанги «Шифо» дар ҳар чор қисмати [[мантиқ]], [[риёзиёт]], табииёт ва [[илоҳиёт]] тавонистааст ба таври дақиқ ва комил сухан бигӯяд ва матолиби лозимро дар бораи ҳар як аз ин чор илми шариф ба сурати муназзам ва қобили истифода дар ихтиёри мухотаб қарор диҳад.

Китоби «Шифо» муштамал бар фунуни табииёт, мантиқ, илоҳиёт ва риёзиёт аст; ба ин сурат, ки мабоҳиси ҳар илме ба фунуне, ва мабоҳиси ҳар фанне ба мақолаҳое, ва мабоҳиси ҳар мақолае ба фаслҳое тақсим шуда ва дар ҳар фасл, масоил бо ҳавсала ва тафсиле, ки шоистаи асарҳои илмӣ аст, бидуни такрор ва итноб, мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=ИРНА |url=https://www.irna.ir/news/81729206/%D8%B4%D9%81%D8%A7-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%8منظور-%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D8%B3-%D8%A8%D9%88-%D8%B2%D9%84%D9%8A-%D8%B3%D9%8A%D9%86%D8%A7 |title=Шифо ва Қонун аз манзари Шайхурраис Буалӣ Сино |publisher=IRNA |date=2015 |access-date=2026}}&lt;/ref&gt;

== Илми мантиқ ==
=== Фаслбандии мантиқ ===
Ин бахши китоб, бо он ки ба таври пароканда ва дар беш аз даҳ сол ва дар ҳолоту шароити комилан мутафовит ва пурфарозу нишеб навишта шудааст ва бо он ки бахши аъзами он бидуни дастрасӣ ба манобеъ ва танҳо бо такя бар ҳофиза таълиф гардидааст, аз олитарин дақоиқ ва таҳлилҳои илмӣ ва фалсфӣ бархӯрдор аст. Бахши мантиқи «Шифо» аз ҷомеътарин асарҳо дар бораи [[илми мантиқ]] мебошад ва дар чор ҷилди раҳлӣ ба забони арабӣ ба чоп расидааст.

Бахши мантиқи ин китоб дар нуҳ фан танзим шудааст, ба ин сурат:
# Фанни аввал, муштамал бар ду мақолаи чордеҳфаслӣ ва чорфаслӣ.
# Фанни дувум, муштамал бар ҳафт мақолаи шаш, панҷ, чор, панҷ, шаш, шаш ва чорфаслӣ.
# Фанни севум, муштамал бар ду мақолаи деҳ ва панҷфаслӣ.
# Фанни чорум, муштамал бар нуҳ мақолаи ҳафт, чор, панҷ, шаш, панҷ, шаш, се, سه ва бистучорфаслӣ.
# Фانни панҷум, муштамал бар чор мақолаи дувоздаҳ, деҳ, нуҳ ва деҳфаслӣ.
# Фанни шашум, муштамал бар ҳафт мақолаи деҳ, шаш, чор, се, панҷ, як ва чорфаслӣ.
# Фанни ҳафтум, муштамал бар ду мақолаи чор ва шашфаслӣ.
# Фанни ҳаштум, муштамал бар чор мақолаи ҳафт, нуҳ, ҳашт ва панҷфаслӣ.
# Фанни нуҳум, муштамал бар ҳашт фасл.

=== Муҳтавои мантиқ ===
Шайхурраис дар мабсуттарин асари худ, яъне «Шифо», ки қасди ҳамроҳӣ бо ҳукамои машоъро дошта, худро мулзам карда то ҳадди имкон аз мухолифат бо эшон бипарҳезад. Дар таълифи ин китоб то ҳадди зиёде аз тариқи Арасту пайравӣ кардааст; ба гунае ки метавон бахши мантиқи «Шифо»-ро шарҳе бар [[Органон]]-и [[Арасту]] донист ва чунон ки худи ӯ дар муқаддимаи он гуфтааст, дар тартиби матолиб аз тартиби китобҳои соҳиби мантиқ (Арасту) пайравӣ кардааст. Шайхурраис дар поёни китоби «Сафсата» аз мантиқи «Шифо», сухани худи Арастуро нақл мекунад, ки ӯ дар боби қиёс аз пешиниёни худ ҷуз қавонини муҷмал ва завобити ғایримуфассал чизе ба ирс набурда ва ин ӯ будааст, ки бо ранҷи фаровон ва кӯшиши бисёр, зуруби ҳар қиёс ва шароити интоҷи онро баён доштааст. Он гоҳ Ибни Сино пас аз нақли сухани Арасту, худ мегӯяд: «Эй гурӯҳи донишпажӯҳон ва андешамандон, дар бораи он чизе ки این марди бузург гуфта тааммул кунед, ки оё баъд аз ӯ то ба имрӯз, ки наздик ба ҳазору сесад сол мегузарад, касе омадааст, ки бар он хурда гирад ё собит кунад, ки дар сухани ӯ нақсе ҳаст ва ё бар он чизе бияфзояд? Хайр, он чизе ки Арасту оварда, комил ва мезони саҳеҳ ва ҳаққи сареҳ мебошад».

Пайравии Ибни Сино аз Арасту ҳаргиз муқаллидона набуда, ки фақат ба шарҳ ва тафсири каломи ӯ иктифо кунад, балки чунон ки худи ӯ тасреҳ фармуда, ҳеҷ матлаби қобили таваҷҷуҳе дар осори пешиниён набуда, магар он ки آنро дар ин китоб гирд овардааст; аҳком ва матолибе, ки дар кутуби қудамо дар ҷойгоҳи шоистаи худ қарор надошта, ба ҷойгоҳи шоистааш интиқол дода, агар дар матолиби гузаштагон халал ва нуқсоне дида, бо фикру назари худ бар онҳо афзуда ва такмил карда ва бархилофи одати мантиқиён, матолиби беиртибот бо ин илм ва муртабит бо фалсафаи улоро аз мантиқ ҳазф ва дар фалсаفاи уло матраҳ кардааст ва ба ин тартиб муҳимтарин нақшро дар танзим, табйин ва такмили мантиқ ва фалсафаи арастуӣ ифо намудааст.

=== Фунуни мантиқи «Шифо» ===
Фунуни нуҳгонае, ки дар мантиқи «Шифо» матраҳ шудаанд, иборатанд аз:

# [[Исоғуҷӣ]] ё мадхали мантиқ, ки дар он аз муаррифии мантиқ ва сайри улум; фоида ва мавзӯи мантиқ; таърифи лафзи муфрад ва мураккаб; баррасии назариёти гуногун дар мавриди зотӣ ва арзӣ; баррасии назариёт дар бораи он чیزе ки бар моҳият далолат мекунад; тақсими лафзи муфради куллӣ ба ақсоми панҷгона; ҷинс; навъ; баррасии таърифҳои навъ; куллии табиӣ, ақлӣ ва мантиқӣ; фасл; арзи хос ва ом; иштирокот ва ихтилофоти куллиёти хамса бо якдигар... баҳс шудааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Мадхал, ҷ. 1, с. 9&lt;/ref&gt;
# [[Қотиғуриёс]] ё мақолоти даҳгона (категорияҳо), ки дар он аз аҷноси олии моҳиёти мумкина, ки онҳоро «мақолоти ашара» меноманд, гуфтугӯ шудааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Ал-Мақулот, ҷ. 1, с. 3&lt;/ref&gt;
# [[Бори арминияс]] ё иборат, ки муштамал бар мабоҳиси қазоё (ҳукмҳо) мебошад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ал-Мантиқ, Ибни Сино, Ал-Мантиқ, ҷ. 1, с. 1&lt;/ref&gt;
# [[Аналутикаи аввал]] ё таҳлилоти аввал, ки дар он аз сурати қиёси мутлақ, ақсоми гуногуни қиёс ва ашколи мухталифи қиёс баҳс шудааст.
# [[Аналутикаи дувум]] ё таҳлилоти дувум (Бурҳон), ки дар он аз бурҳон; яъне қиёсе, ки муқаддимоташ қазоёи яқинӣ бошад, сухан ба миён омадааст.
# [[Тубиқо]] ё ҷадал, ки дар он аз шинохти қиёси ҷадалӣ ва фоида ва истилоҳоти марбут ба он баҳс шудааст.
# [[Суфистиқо]] ё сафсата, ки дар он аз шинохти [[муғолата]] ва ақсоми آن ва кайфияти муқобила бо ҳар қисм баҳс шудааст.
# [[Риторика]] ё хитоба, ки дар он аз фоидаи хитоба, ағрози аввалияи хатиб, таҳсинот ва ихтиёри алфоз барои таъбирот ва ғ. сухан гуфта шудааст.
# [[Поэтика]] ё шеър, ки дар он аз таърифи шеър, анвои санъатҳои шеърӣ, ағрози куллии шуаро, муносибати теъдоди абёт бо ағроз ва ғ. баҳс шудааст.

== Илми илоҳиёт ==
Илоҳиёти «Шифо» бахше аз китоби гаронсанги «Шифо»-и Буалӣ аст. Ин китоб ба [[забони арабӣ]] ва ҳовии мабоҳиси фалсафаи аъло ё илоҳиёт ба маънои аъам мебошад.
Ин бахши китоб солҳо дар Аврупо тадрис мешудааст ва ҳамонунун дар ҳавзаҳои илмия тадрис мешавад.
Таъсири ин бахш аз «Шифо» на танҳо дар Шарқ, ки дар Ғарб نیز бисёр шигифтангез будааст; ба гунае ки мутафаккирони ғарбӣ онро муқаддам бар сайри аҷзои «Шифо» ба забони лотинӣ тарҷума карда‌اند.

Илоҳиёти «Шифо» муштамал бар деҳ мақола ба тартиб ҳаштфаслӣ, чорфаслӣ, деҳфаслӣ, сефаслӣ, нуҳфаслӣ, панҷфаслӣ, сефаслӣ, ҳаштфаслӣ, ҳаштфаслӣ ва панҷфаслӣ аст.

=== Мақолаҳои илоҳиёти «Шифо» ===
* Мақолаи аввал: Аз мавзӯи фалсафаи уло ва манфиат ва мартаба ва номи ин илм ва иҷмоле аз он чизе ки дар ин илм мавриди баҳс қарор мегирад ва ғ. сухан гуфта мешавад.
* Мақолаи дувум: Аз ҷавҳар ва ақсоми он, ҷавҳари ҷисмонӣ ва ғ. ва орӣ набудани моддаи ҷисмонӣ аз сурат ва ғ. ва тақдими сурат бар модда дар мартабаи вуҷуд ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи севум: Мабоҳисе дар мавриди вазъияти мақолоти нуҳгона ва арзияти онҳо ва воҳид ва таҳқиқи воҳид ва касир ва арз будани адад ва дар бораи илм ва арз будани он ва ғ. матраҳ мешавад.
* Мақолаи чоруم: Мутақаддам ва мутааххир ва ҳудус ва қувва ва феъл ва қудрат ва аҷз ва том ва ноқис ва ғ. баррасӣ мешавад.
* Мақолаи панҷум: Аз умури амма ва кайфияти вуҷуди онҳо ва чигуна будани куллият барои табоеи куллӣ ва тафовут байни куллу ҷузъ бо кулливу ҷузъӣ ва тафовут байни ҷинсу модда ва ғ. сухан ба миён омадааст.
* Мақолаи шашум: Дар бораи ақсоми илал ва аҳволи онҳо ва ҳалли ишқол бар маияти ҳар иллате бо маълулаш ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи ҳафтум: Дар бораи ҳуваҳувият ва ақсоми он ва ғайрият ва хилоф ва аснофи тақобул ва мисл ва мабодии таълимиёт ва ғ. баҳс мешавад.
* Мақолаи ҳаштум: Сухан аз таноҳии илали фоилӣ ва қобилӣ ва илали ғоӣ ва сурӣ ва исботи мабдаи аввал ва сифоти аввалияи [[воҷибулвуҷуд]] ва ғ. ба миён омадааст.
* Мақолаи нуҳум: Сифати фоилии мабдаи аввал ва исботи давоми ҳаракат ва кайфияти судури афъол аз мабодии олия ва ғ. баррасӣ мешавад.
* Мақолаи деҳум: Дар бораи мабдаъ ва маод ва илҳомот ва маномоت ва дуоҳои мустаҷоб ва балоҳои осмонӣ ва аҳволи нубувват ва ғ. сухан гуфта мешавад.

== Илми риёзиёт ==
=== Муҳтавиёти риёзиёти «Шифо» ===
Риёзиёти китоби «Шифо» шомили 4 бахши зерин аст: 
* Бахши 1 (фанни аввал) дар усули ҳандаса
* Бахши 2 (фанни дувум) дар илми ҳисоб
* Бахши 3 (фанни севум) дар илми мусиқӣ
* Бахши 4 дар ҳайъат (астрономия)

=== Бахши аввал: Ҳандаса ===
Бахши аввали риёзиёт ё ба иборате фанни аввали риёзиёт, ки иборат аст аз [[ҳандаса]], дар воқеъ таҳлил ва баррасии [[Усули Иқлидус]] мебошад, ки тавассути Ҳаҷҷоҷ ибни Юсуфи Матар ба арабӣ тарҷума шудааст. Буалӣ дар бахши ҳандаса бархилофи худи Иқлидус ва мутарҷими он ба тафсил напардохта ва фақат ба матолибе, ки барои дарки қазоё ва исботи онҳо лозим аст, пардохтааст. Мақсади Ибни Сино ин аст, ки мутааллимро ҳар чӣ сареътар бо мабонии ҳانдаса ошно созад. Вай ба гуфтаи шогирд ва дӯсташ Абуубайд Ҷӯзҷонӣ, ибтидо китобе ба номи «Мухтасари Иқлидус» таълиф кард, ки баъдан бахше аз китоби «Шифо»-ро ташкил дод. Ибни Сино бахши ҳафтуми китоби «Наҷот»-ро نیز ба ҳандаса ихтисос додааст. Назариёти Ибни Сино дар риёзиёт ҳанӯз комилан мавриди баррасӣ қарор нагирифтааст, вале Карл Локутш бахше аз фанни аввали риёзиёти «Шифо» (ҳандасаи мусаттаҳа)-ро дар китоби худ мавриди баррасӣ қарор додааст. Ҳандаса ба назари Ибни Сино яке аз улуми риёзӣ, балки аввалин илм аз улуми риёзӣ аст, ки мутакаффили омӯзиши авзои хутут, ашколи сутӯҳ ва инҳироми мақодир мебошад.

==== Мақолаҳои ҳандаса ====
# Мақолаи аввал аз бахши ҳандасаи риёзиёти «Шифо» дар таърифи мусаллас ва мутавозиулазлоъ мебошад. Аввалин матлабе, ки дар ин мақола баён мегардад, таърифи нуқта ва хат аст. Муаллиф нуқтаро ба «шайъун мо ло ҷузъа лаҳу» ва хатро ба «тулун било арзин ва тарафоҳу нуқтатон» таъриф мекунад, сипас ба таърифи зовияи қоима, ҳодда ва мунфариҷа мепардозад. Дар идома анвои мусаллас, ки иборатанд аз: мусалласи мутавозиулазлоъ, мусалласи мутавозиуссоқайн, мусалласи мухталифулазлоъ ва мусалласи қоиматуззовия баён шуда, сипас мураббаъ ва мустатил ва ашколе, ки чорзилоӣ мебошанд, бо анвои гуногунашон мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Дигар ашколи чандзилоӣ ва таърифи ду хати мувоҳӣ низ дар бахши муқадدیмаи мақолаи аввали ҳандаса матраҳ гардидаанд. Ибни Сино дар бахше ба номи «Илми ҷомеъ», кайфияти ба даст омадани мусалласи мутавозиулазлоъ аз ду доираро баён кардааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аش-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 15&lt;/ref&gt;
# Мақолаи дувум дар мавриди хати мустақим ва тақсимоти он мебошад. Вай ин бахшро бо таърифи мураббаъ ба сатҳи қоиматуззовияҳое, ки хутути муҳит ба зовияи қоима бар он иҳота доранд, оғоз мекунад. Чигунагии ба даст омадани мураббаъ ва анвои он низ дар ин бахш мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 67&lt;/ref&gt;
# Мақолаи севум дар мавриди доира аст. Ибни Сино мегӯяд: Дар доира тамоми қутрҳо ва нисфи қутрҳо, ки имрӯз радиус (шуоъ) гуфта мешавад, бо ҳамдигар баробаранд. Ба даст овардани маркази доира, нуқтаи тамоси ду доира ва матолибе аз ин қабил низ дар ҳамин мақола матраҳ шудаанд.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 87&lt;/ref&gt;
# Мақолаи чорум дар мавриди амалиёти мусалласҳо ва доираҳо аст. Шакли муҳит аввалин мавзӯи ин бахш мебошад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 131&lt;/ref&gt;
# Мақолаи панҷум дар мавриди нисбат мебошад. Шайхурраис дар ин бахш ҷузъро ба миқдори кучактар аз миқдори бузургтар муаррифӣ мекунад ва ғ... &lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ар-Риёзиёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 151&lt;/ref&gt;
# Сутӯҳи муташобиҳа унвони мақолаи шашум аст. Абуалӣ Сино сутӯҳи муташобиҳаро ба зовиёи мутасовия ва азлои таносубияи онҳо маъно мекунад ва мегӯяд: Сутӯҳи мутакофиа сутӯҳе ҳастанд, ки азлоашон бино бар тақаддум ва тааххур бо ҳам мутаносиб мебошанд.
# Мақолаи ҳафтум دربارهٔ иштирок ва табоюн ва ғ. аст. Дар ин мақола роҷеъ ба ваҳдат, адад, завуҷ ва фард (ҷуфт ва тоқ) тавзеҳоте дода шудааст; барои мисол мефармояд: Воҳид ба ҳар чизи ки ақлан қобили қисмат набошад, гуфта мешавад ва адад ҷамоати мураккабе аз воҳидҳо аст. Адади ҷуфт ададе аст, ки қобили қисмат ба ду адади мусови бошад.
# Ҳаштумин мақола мутааллиқ ба баҳси мутаволиёт аст.
# Нуҳумин мақола дар идомаи баҳси мутаволиёт мебошад ва унвони «Мутаволиёт ва мо яттасилу биҳо мин авомил ва ғайриҳо»-ро ба худ ихтисос додааст.
# Мақолаи деҳум дар иштирок ва табоюн аст ва дар идома хутути муштарак тавзеҳ дода шудааст, ки мисли сайри бахшҳо бо ашколи гуногуне ҳамроҳ аст.
# Ёздаҳумин мақола дар бораи ҳандасаи фароғия (стереометрия) мебошад. Дар ин қисмат, ашкол ба муҷассам, маншур (призма) ва [[махрут]] (конус) ва [[устувона]] (цилиндр) тақсим шуда ва ҳар кадом бо тавзеҳ ва таърифи хоси худаш мавриди баррасӣ воқеъ гардида ва шеваи муҳосибаи ҳар кадом бо тарсими ашколе баён шудааст.
# Мақолаи дувоздаҳум «Касиратулсутӯҳ» (полиэдрҳо) ном дорад, ки дар воқеъ баҳс аз ашколе аст, ки дорои чанд сатҳи мухталиф мебошаند.
# 13, 14, 15. Унвонҳои мақолаи сездаҳум, чордаҳум ва понздаҳум ба тартиб иборат аст аз: «Ал-Қисма затулвасат вал-тарафайн вал-музаллаоти ал-мунтазама», «Ал-Қисма затулвасат вал-тарафайн вал-муҷассамоти ал-мунтазама» ва «Расми муҷассамоти мунтазама дохили баъзиҳо».

=== Бахши дувум: Ҳисоб ===
Дувумин бахши риёзиёт илми ҳисоб (арифметика) аст. Ибни Сино ин бахшро дар қолаби чор мақола тавзеҳ додааст, ки мақолаи аввал дар хосиятҳои адад; мақолаи дувум дар аҳволи адад аз ҳайси изофа шуданаш ба ғайр; мақолаи севум дар аҳволи адад аз ҳайси таълифаш аз воҳидҳо ва мақолаи чорум дар мутаволиёти деҳгона аст. Муаллиф дар ҷойҳои дигар, ҳамчун киتوби «Қотиғуриёс» ва ғ. аз моҳияти адад ва ақсоми он сухан гуфтааст. Баъзе аз масоили матраҳшуда дар ин мақола иборатанд аз: ҳар ададе نصف مجموع دو عدد زیرین و رویین خویش است، چنان‌که پنج، نصف حاصل جمع شش و چهار می‌باشد؛ مربع هر عددی مساوی است با حاصل ضرب دو عدد زیرین و رویین آن به اضافه یک، چنان‌که مربع پنج، برابر است با حاصل ضرب شش در چهار به اضافه یک (بیست و پنج) و... Мақолаи дувум дар боби аҳволи адад аст аз ҷиҳати изоفا шуданаш به غیر. ابن سینا می‌گوید: در باب عدد، دو نگاه به عدد ممکن است: اول، نگاه به عدد از باب اینکه فی نفسه معتبر است و دیگری از این جهت که اضافه به عددی دیگر می‌گردد. Аҳволи адад аз ҳайси кайфияти таълифаш аз воҳидҳо унвони мақолаи севум аст. Мақолаи чорум дар мутаволиёти деҳгона мебошад, ки дар он муносибот ва асноф ва хосиятҳои он матраҳ гардидааст.

=== Бахши севум: Мусиқӣ ===
Севумин бахши риёзиёт илми мусиқӣ аст, ки Буалӣ худ онро «Ҷомеъу илмил-мусиқӣ» номидааст. Ин бахш ҳакоят аз тасаллути қобили таваҷҷуҳи муаллиф бар илми мусиқӣ дорад ва албатта, ин тасаллут дар дигар уламо ва донишмандони замони Ибни Сино низ кам ё беш машҳуд аст. Мусиқӣ дар асри муаллиф, дар ҳазор сол пеш, бисёр мавриди таваҷҷуҳ будааст ва бисёриҳо онро пешаи худ месохтанд ва дар ҷомеа арҷманд буданд. Фозилон ва амирон ва подшоҳон онро дӯст медоштанд ва ағлаб худ низ меомӯхтанд. Мусиқӣ фан ва илми соҳибшаън будааст ва ба ин сабаб донишмандони машриқзамин чун Киндӣ, Форобӣ, Хорзамӣ, [[Ихвонуссафо]] ва дигарон ба он таваҷҷуҳ доштанд ва онро тавсеа дода ва мавриди мабоҳиса ва тадрис ва амал қарор медоданд ва роҷеъ ба он китоб менавиштанд. Ибни Сино аз бузургони уламои мусиқӣ ва машоҳири мусиқидонҳои замони худ буда ва мабоҳиси аслии мусиқиро бо ниҳояти даққат ташреҳ намудааст. Ин тааҷҷубе надорад, чӣ ин файласуфи шаҳир домани фикрии худро ба ноҳияи хосе аз дониш маҳдуд накарда, балки навоҳии мухталифи маърифат ва зимни онҳо мусиқиро низ паймудааст ва онро аз ақсоми чоргонаи ҳикмати риёзӣ шумурда ва дар канори илми ҳисоб, ҳандаса ва илми ҳайъат қарор додааст. Буалӣ се китоб дар мусиқӣ дорад, ки дутои онҳо ба арабӣ ва севумиро ба форсӣ нигоштааст. Муҳимтар аз ҳама дар китоби «Шифо» аст ва он чизе ки дар китоби «Наҷот» аст, дар воқеъ хулосае аз «Шифо» мебошад ва форсии он дар «Донишномаи Алоӣ» аст, ки хулосае аз китоби «Наҷот» аст ва маъруф аст, ки қисмати мусиқии «Донишнома»-ро Ҷӯзҷонӣ, шогирди Буалӣ, баъд аз вафоташ ба риштаи таҳрир даровардааст. Ибни Сино дар мусиқии «Шифо» ба ду китоби дигар ишора мекунад, ки дар он баъзе аз мабоҳиси мусиқиро шарҳ додааст; ин ду яке китоби «Ал-Бурҳон» аст ва дигаре китоби «Ал-Лавоҳиқ». Ибни Абиусайбиа хабар дода, ки Буалӣ китоби дигаре ба номи «Ал-Мадхал ило синоатил-мусиқӣ» нигоштааст, ки мавзӯи он бо قисмати мусиқии китоби «Ан-Наҷот» мутафовит аст. Мутаассифона, се китоби мазкур то кунун ба даст наомадааст. Муҳимтарин китоби мусиқии Ибни Сино қисмати мусиқии «Шифо» аст, ки аз нафистарин мароҷеи мусиқии Эрон шумурда мешавад ва то он ҷо ки бар мо макшуф аст, این асар тавассути Барон Д`Эрланже ба франсавӣ тарҷума шуда ва [[мусиқии арабӣ]] ном гирифтааст.

==== Мақолаҳои мусиқӣ ====
Мусиқии «Шифо»-и Ибни Сино шомили шаш мақола аст, ки ҳар як ба тартиби зерин фаслҳое дорад:
# Мақолаи аввал шомили панҷ фасл аст: Фасли аввал дар таърифи мусиқӣ ва асбоби савт ва ғ. аст. Фасли дувум дар шинохти абъоди муттафиқа ва абъоди мутанофира ва ғ. аст. Фасли севум дар абъоди муттафиқа ба иттифоқи аслӣ аст. Фасли чорум дар абъоди муттафиқа ба абъоди бадалӣ аст.
# Мақолаи дувум дорои ду фасл аст, ки аввалӣ дар ҷамъ кардани баъзе аз абъод бо барخه дигар ва ҷудо кардани баъзе аз баъзе дигар мебошад ва дувумӣ дар музоаф ва нисф кардани абъод аст.
# Мақолаи севум шомили чор фасл аст, ки фасли аввал дар ҷинс ва тақсими он ба анвоъ аст. Фасли дувум дар теъдоди аҷнос аст. Фасли севум дар бораи аҷноси қавӣ аст. Фасли чорум дар бораи аҷноси мулоим аст.
# Мақолаи чорум дорои ду фасл аст, ки аввалӣ дар ҷамоат ва дувумӣ дар интиқол аст.
# Мақолаи панҷум шомили панҷ фасл аст, ки аввалӣ дар нотаҳои мусиқӣ ё илми авзон ва дувумӣ дар вазнхонӣ ё ҳикояти оҳангҳо бо забон ва севумӣ дар анвои авзони муттасил ва мунфасил ва чорумӣ дар авзони чортоӣ, панҷтоӣ, шаштоӣ ва авзони маъмулӣ ва панҷумӣ дар авзони шеърӣ аст.
# Мақолаи шашум шомили ду фасл аст, ки аввалӣ дар таркиб ва таълифи оҳанг ва дувумӣ дар олоти мусиқӣ аст.

==== Мабнои мусиқии Ибни Сино ====
Ағлаби шарқшиносон ба истиноди ин ки файласуфони Машриқ уламои Юнонро шинохта ва китобҳои онҳоро ба арабӣ тарҷума карда ва хондаанд, гуфтори онҳоро дар мусиқӣ бар пояи мусиқии Юнон устувор донистаанд ва ҳатто назариёти илмии ононро бар мавориди амалии мусиқии шарқӣ мунтабиқ нагирифتاанд, чунон ки гӯӣ баҳси Форобӣ ва Абуалӣ Сино дар мусиқӣ як баҳси риёзӣ беш набуда ва бар амали мусиқии он замон татбиқ намекардааст. Ин гуна қазоват ба назар бисёр норавост, чӣ гами мансуб ба Фис огорус (Пифагор), ки бар пояи адади се устувор аст ва пояи гами мелодии мусиқии ғарбӣ аст, аз ҳазорҳо сол пеш дар Чин ба шакли хосе мавриди истеъмол будааст ва масъулан аз қадим дар Эрон вуҷуд доштааст.

Форобӣ дар шарҳи танбури Хуросон ва дараҷабандии он вуҷуди чунин гамеро таъйид мекунад, дар ҳоле ки дар шарҳи танбури Бағдод, ки гами он муаррифи мусиқии арабӣ пеш аз [[Ислом]] аст, чунин дараҷабандӣ вуҷуд надорад. Чунончи ин гам аз Юнон ба Эрон омада бошад, бояд нахуст аз Бағдод убур карда бошад. Ҳамчунин гами мансуб ба Аристоксенро, ки пояи гами ҳармонии Мағриб аст, дар мусиқии Ҳинду Эрон метавон ёфт ва далеле нест, ки бигӯем мусиқӣ аз Юнон ба мамолики Шарқ рафтааст. Бинобар ин, мабоҳиси илмии мусиқии Форобӣ ва Буалӣ Сино бар мусиқии илмии замони худшон татбиқ менамуда ва ин донишмандон асрори онро макшуф ва қавонини онро пайрезӣ кардаанд. Равиши Буалӣ дар баҳсу таҳқиқ дар бораи мусиқӣ нишон медиҳад, ки ақидаҳои мутақаддимини юнонии худ; яъне пайравони мактабҳои Фис огорус, Афлотун ва Батламиусро пайравӣ нанамуда ва бахусус дар мавриди ҷустуҷӯи робитае байни авзоъ ва аҳволи осмон ва хосиятҳои рӯҳ ва абъоди мусиқӣ ақидаҳои ононро саҳеҳ надониста ва фалсафаи онҳоро мундарис шумурдааст ва муътақид аст, ки онон сифоти аслӣ ва кайфиёти иттифоқии ашёро ба ҷои ҳам гирифтаанд... «Ҳамчунин аз ҷустуҷӯи робитае байни аҳволи осмон ва хосиятҳои рӯҳ ва абъоди мусиқӣ худдорӣ мекунем, то аз равиши касоне, ки аз ҳақиқати ҳар илм огоҳӣ надоранд, пайравӣ накарда бошем, чӣ инон вориси фалсафае мундарис мебошанд; сифоти аслӣ ва кайфиёти иттифоқии ашёро ба ҷои ҳам мегиранд...» Буалӣ дар мабоҳиси мусиқӣ аз Форобӣ пайравӣ карда ва ақидаҳои ӯро ташреҳ намудааст ва ҳар матлабро ба далоил ва бароҳини мантиқӣ мустанад намуда ва дар ин роҳ на танҳо ба усули физикӣ ва риёзӣ такя мекунад, ки домани баҳсро ба фалсафа ва илмуннафс (психология) низ мекашонад.

Муаллиф дар таърифи мусиқӣ, робитаи илми мусиқиро бо улуми дигар чунин тавзеҳ медиҳад: «Мусиқӣ яке аз улуми риёзӣ аст, ки манзур аз он мутолиаи садоҳо ва баҳс дар мулоимат ва адами мулоимат ва ҳамчунин кашиши онҳо ва қавоиди сохтани қитъаҳои мусиқӣ аст, бинобар ин илми мусиқӣ шомили ду қисмат аст: илми таркиби нағамоти марбут ба садоҳои мусиқӣ ва илми авзони марбут ба замонҳое, ки... Пояҳои ин ду қисмат бар усуле устувор аст, ки аз улуме хориҷ аз мусиқӣ ахз мешаванд; баъзе аз ин усул аз риёзӣ ва баъзе дигар аз физика ва [[улуми табиӣ]] ва бархе аз ҳандаса гирифта мешаванд».

=== Бахши чорум: Ҳайъат ===
Бахши ҳайъати риёзиёти «Шифо», ки муфассалтарин бахши ин китобро ташкил медиҳад, ҳовии сездаҳ мақола аст.

==== Мақолаҳои ҳайъат ====
* Мақолаи аввал: монанди дувоздаҳ мақолаи баъдӣ, талхиси китоби Батламиус («Алмагаст») мебошаد. Дар фаслҳои аввал, дувум ва севум ҷойгоҳи Замин дар миёни афлок ва чигунагии ба вуҷуд омадани хусуфу кусуф матраҳ гардидааст.
* Мақолаи дувум: роҷеъ ба шинохти миқдори машриқ ва ҳамин тавр шинохти нисбати миқёсҳо бо сояҳои онҳо дар эътидоли рабеъию харифӣ ва шинохти зовияҳои ба вуҷуд омада аз تقاطع ду доираи буруҷ ва нисфуннаҳор.
* Мақолаи севум: Аз дигар мабоҳиси матраҳшуда дар ин мақола, миқдори замони сол аст, ки бо ихтилофи рӯзу шаб дар фаслҳои мухталифи сол баён гардидааст.
* Мақолаи чорум: дар мавриди арсодот аст, ки барои шинохти ҳаракоти Моҳ муассир аст. Замони адвори Моҳ ва дигар матолибе дар мавриди ҳаракати ин сайёра низ дар ҳамин мақола мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.
* Мақолаи панҷум: Таҳқиқи аҳволи қамар (Моҳ) мавзӯи мақолаи панҷум аст, ки мавориди мухталифе дар ин бора матраҳ шудааст.
* Мақолаи шашум: ҷадвалҳои иҷтимоот ва истиқболот омада, ки баёни ҳудуди кусуф ва хусуф ва ҷадвалҳои онҳо мавзӯи ин мақолаанд.
* Мақолаи ҳафтум: роҷеъ ба умури кавокиби собита (ситораҳои собит) аст ва мақолаи ҳаштум дар бораи тақоруни он кавокиби собита бо Хуршед дар ҳангоми тулуъ ва ғуруб.
* Фасли нуҳум, деҳум ва ёздаҳум: дар ҷомеи умури кавокиби мутаҳаййира (сайёраҳо) аст.
* Мақолаи дувоздаҳум: дар бораи муқаддимоте аст, ки огоҳӣ бар онҳо барои шинохти руҷӯъи кавокиби панҷгона лозим аст.
* Мақолаи сездаҳум: дар бораи усуле аст, ки дар мамарри кавокиби панҷгона бар асоси онҳо амал мешавад.

=== Дигар осори Ибни Сино дар ҳайъат ===
Ибни Сино кутуби дигаре низ дар илми ҳайъат таълиф кардааст, ки аз ҷумлаи онҳо метавон ба бахши нуҳуми китоби «Наҷот», «Таҳрири Маҷастӣ», «Иллати қиёмил-арз фӣ ҳайзиҳо», «Таفсирус-самоъ вал-олам», китоби «Ал-Арсодул-куллия», «Мақолатун фӣ ховосси хаттил-иستیво» ва «Маърифати таркибил-афлок» ишора кард. Афзори сохташуда тавассути Ибни Сино барои расади ситорагон таваҷҷуҳи бисёре аз донишмандони ин илмро ба худ ҷалб кардааст... Дар бораи аҳкоми нуҷум (астрология) бояд гуфт, Ибни Сино аз мункирони он буда ва дар ин бора ню рисолае навишта ба номи «Ибтоли аҳкомин-нуҷум» ё «Рисолатун фи-р-радди алал-мунаҷҷимин».

== Илми табииёт ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Фунуни
! Мавзӯъ
! Мақолаҳо
! Теъдоди фаслҳо
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | Якум
| rowspan=&quot;4&quot; | Самоеи табиӣ
| Асбоб ва мабодии табииёт
| Понздаҳ
|-
| Ҳаракат
| Сездаҳ
|-
| Умуре, ки каммият дорад
| Чордеҳ
|-
| Авлори ин умури табиӣ ва муносиботашон
| Понздаҳ
|-
| Дувум
| Фис-самоъ вал-олам
| Як мақола
| Деҳ
|-
| Севум
| Кӯн ва фасод
| Як мақола
| Понздаҳ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Чорум
| rowspan=&quot;2&quot; | Афъол ва инфеъолот
| Мақолаи аввал
| Нуҳ
|-
| Мақолаи дувум (Мизоҷ)
| Ду
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Панҷум
| rowspan=&quot;2&quot; | Маодин ва осори алвия
| Мақолаи аввал
| Шаш
|-
| Мақолаи дувум
| Шаш
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | Шашум
| rowspan=&quot;5&quot; | Нафс
| Мақолаи аввал
| Панҷ
|-
| Мақолаи дувум
| Панҷ
|-
| Мақолаи seвум
| Ҳашт
|-
| Мақолаи чорум
| Чор
|-
| Мақолаи панҷум
| Ҳашт
|-
| Ҳафтум
| Набот
| Як мақола
| Ҳафт
|-
| Ҳаштум
| Табоеи ҳайвон
| Ноздаҳ мақола
| Шасту панҷ
|}

=== Фаслбандии табииёт ===
Ин асари Шайхурраис дар тӯли қурун мавриди таваҷҷуҳи камназири донишмандони мусалмон ва ғайримусалмон воқеъ гардидааст, ки ҳакоят аз ҷойгоҳи илмӣ ва мантиқии он дар байни кутуби улуми ақлӣ мекунад. Феълан он чизе ки мавриди назари мост, бахши табииёт аст. Тақсимбандии бахши табииёти «Шифо» ба ин сурат аст: ин бахш муштамал бар ҳашт фан аст ва фанни аввали он дорои чор мақола аст, ки ба тартиб муштамал бар понздаҳ, сездаҳ, чордеҳ ва понздаҳ фасл мебошанд; фанни дувуми он дорои як мақолаи деҳфаслӣ аст; фанни севуми он як мақолаи понздаҳфаслӣ дорад; фанни чоруми он як мақолаи нуҳфаслӣ ва як мақолаи дуфаслӣ дорад; панҷумин фанни он ду мақола дорад, ки ҳар кадом дорои шаш фасл аст; фанни шашуми... ҳаштумин фанни он аз ноздаҳ мақола ташкил ёфтааст, ки маҷмӯан дорои шасту панҷ фасл мебошанд.

=== Фунуни табииёт ===
==== Фанни аввал ====
Фанни аввал дар самоеи табиӣ (физикаи умумӣ) аст ва дорои чор мақола мебошад, ки мақолаи аввали он дар асбоب ва мабодии табииёт аст ва дорои понздаҳ фасл мебошад. Мақолаи дувум дар ҳаракат мебошад ва сездаҳ фасл дорад. Мақолаи севум дар умуре аст, ки дорои кам (каммият) буда ва аз чордеҳ фасл ташкил ёфтааст. Чорумин мақолаи фанни аввал дар авлори ин умури табиӣ ва муносиботи баъзе бо баъзе дигар аст, ки фаслҳои понздаҳгона дорад.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 3&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи аввал =====
Фасли аввали мақолаи аввал аз аввалин фанни табииёт ихтисос ба таърифи тариқе дорад, ки метавон ба василаи он аз роҳи мабодии табииёт ба табииёт олим шуд; ки ин мабодиро дар фасли дувум ба гунаи мусодара ва вазъ шуморӣ намудааст ва дар фасли севум иштироки ин мабодиро табйин кардааст...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 5&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи дувум =====
Мақолаи дувуми фанни аввали табииёт дар ҳаракат ва он чизе, ки бо... Тақотуъи ҳаракат ва сукун, ақвол дар макон ва нафю исботи онҳо, ҷинси макон ва баёни назариёт дар он замина, қавл ба хало ва таноқуз дар гуфтори қоилин бадон, мабоҳисе дар замон ва моҳияти он...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 79&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи севум =====
Мақолаи سهвум дар умуре аст барои табииёт ки аз ҷиҳате дорои кам (каммият) мебошанд. Ин мақола дар чордеҳ фасл баён гардида, ки дар фасли аввали он кайфияти баҳс дар ин мақоларо тавзеҳ додааст. Шайхурраис табииётро ба аҷсом ва аҳволи аҷсом тақсим мекунад...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 175&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи чорум =====
Дар мақолаи чорум, ки дар понздаҳ фасл мебошад, ба аворизи умури табиӣ ва муносиботи байни аҷсом пардохта шудааст. Ағрозе, ки ин мақола бадонҳо мепардоزاد, мавзӯи фасли аввали мақола буда...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 1, с. 259&lt;/ref&gt;

==== Фанни дувум ====
Дар фанни дувум, ки ба номи «Фис-самоъ вал-олам» (Дар бораи осмон ва ҷаҳон) мебошад, тайи деҳ фасл ба баррасии авзоъ ва аҳволи кавокиб ва ғ. пардохтааст...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 1&lt;/ref&gt;

==== Фанни севум ====
Дар фанни севум роҷеъ ба кӯн ва фасод (Пайдоиш ва нобудӣ) баҳс мегардад. Дар фасли аввали ин фан назариёти қудаморо дар бораи кӯн ва фасоди аҷсом ва ғ. баён мекунад...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аش-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 77&lt;/ref&gt;

==== Фанни чорум ====
Фанни чорум дар афъол ва инфеъолот (Амалҳо ва вокунишҳо) аст, ки аз ду мақола ташкил ёфтааст.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 202&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи аввал =====
Мақолаи аввал, ки нуҳ фасл дорад, ба ин тартиб мебошад:
# Баҳс аз табақоти унсурҳо.
# Баҳсе аз аҳволи дарёҳо.
# Баҳсе дар таърифи сабаби таоқуби гармӣ ва сардӣ.
# Иртиботи кайфият ва каммияти аҷсом.
# Осоре, ки гарма ва сармо дар аҷсом мегузоранд.
# Чигунагии пухта шудани ғизо ва расидани мева.
# Авомили пухтан, қалиён, табхир, тадхин.
# Баҳсе дар ҳаллу ақди ин ки аҷсом бо сардӣ...
# Аснофи инфеъолоти тару хушк.&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 202&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 205&lt;/ref&gt;

===== Мақолаи дувум =====
Мақолаи дувуми фанни чорум, ки дорои ду фасл мебошад, дар бораи мизоҷ аст. Чистӣ ва чигунагии мизоҷ ба ҳамроҳи таваллуди кайфиёти чоргона аз унсурҳои арбаъа...&lt;ref group=&quot;Эзоҳ&quot;&gt;«Аш-Шифо» — Ат-Табииёт, Ибни Сино, ҷ. 2, с. 249&lt;/ref&gt;

==== Фанни панҷум ====
Фанни панҷум дар маодин ва осори алвия (Минералогия ва падидаҳои метеорологӣ) аст. Ин фан дорои ду мақола аст. کوه‌ها و زلزله‌ها و تکوین معدنیات در این بخش بررسی می‌شود. ابر، باران، برف، تگرگ و رنگین‌کمان و صاعقه نیز در مقاله دوم مطرح گردیده‌اند.

==== Фанни шашум ====
Фанни шашум дар бораи нафс (Пسیхология / Дисциплинаи рӯҳ) аст. Ин фан муштамал бар панҷ мақола мебошад. Наفس نباتی، حیوانی و انسانی و قوای هر یک اعم از حواس ظاهره و باطنه (مانند وهم و مخیله) بررسی شده و بحثی در حقیقت نبوت نیز ارائه گردیده است. تنـاسخ نیز در آخرین بخش، ابطال شده است.

==== Фанни ҳафтум ====
Фанни ҳафтуми табииёт, ки дар бораи набот (Гиёҳшиносӣ) мебошад, аз ҳафт фасл ташкил ёфтааст, ки ба иборате кутаҳтарин фан аз фунуни саманияи табииёти «Шифо» мебошад.

==== Фанни ҳаштум ====
Буалӣ дар ниҳоят табииёти «Шифо»-ро бо фанни ҳаштум, ки ихтисос ба табоеи ҳайвон (Зоология) дорад, тамом мекунад. Мақолаҳои ноздаҳгонаи ин фан, ки ҳар кадом аз фаслҳое муташаккил мебошаند, ба ташреҳи анвои ҳайвонот, узвҳои ботинӣ ва зоҳирӣ, майъоти бадан (хун, шир, манӣ) ва мароҳили таквини ҷанин мепардозанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайнавиштҳо ==
&lt;references group=&quot;Эзоҳ&quot;/&gt;

{{Ибни Сино}}

[[Гурӯҳ:Асарҳои Ибни Сино]]
[[Гурӯҳ:Адабиёти форс-тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои арабӣ]]
[[Гурӯҳ:Асарҳои пизишкии асрҳои миёна]]
[[Гурӯҳ:Равоншиносӣ]]</text>
      <sha1>ge00cidlqgdplyirc75rivenxzvwui9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморат (мазмунҳо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332603</id>
    <revision>
      <id>1479895</id>
      <timestamp>2026-07-10T12:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Аморат (мазмунҳо)</comment>
      <origin>1479895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="771" sha1="qeafldrjxd5p04byzxrj7rmmpplp1ba" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Имора́т (мазмунҳо)}}
'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё [[давлат]] дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африқо]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82&amp;oldid=1394739|title=Аморат|author=|website=tg.wikipedia.org|date= 2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt; 

* [[Аморати Бухоро]]
* [[Аморати Афғонистон]]
* [[Аморати Араб]]
* [[Аморати Диръия]]
* [[Аморати Курдоб]]

{{ибҳомзудоӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>qeafldrjxd5p04byzxrj7rmmpplp1ba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479898</id>
      <parentid>1479895</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="8upkjcr9683ngimpjah9x1pbogtem8v" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Иморат |Иморат}}

'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё [[давлат]] дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африқо]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82&amp;oldid=1394739|title=Аморат|author=|website=tg.wikipedia.org|date= 2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt; 

* [[Аморати Бухоро]]
* [[Аморати Афғонистон]]
* [[Аморати Араб]]
* [[Аморати Диръия]]
* [[Аморати Курдоб]]

{{ибҳомзудоӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>8upkjcr9683ngimpjah9x1pbogtem8v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479972</id>
      <parentid>1479898</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T08:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="953" sha1="otaalm8wh6duxmw5qvylih5ufiy4av9" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Иморат |Иморат}}

'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё [[давлат]] дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африқо]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82&amp;oldid=1394739|title=Аморат|author=|website=tg.wikipedia.org|date= 2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt; 

* [[Аморати Бухоро]]
* [[Аморати Афғонистон]]
* [[Аморати Араб]]
* [[Аморати Диръия]]
* [[Аморати Курдоб]]
* [[Аморати Арминиё]]
* [[Аморати Тифлис]]
* [[Аморати Наҷд ва Ҳаса]]
* [[Аморати Ҷебел Шаммар]]
* [[Аморати Ғарнота]]

{{ибҳомзудоӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>otaalm8wh6duxmw5qvylih5ufiy4av9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479980</id>
      <parentid>1479972</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1479980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="664xpk6vrhs5uc6nkmz4e2d2e34s6vw" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Иморат |Иморат}}

'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё [[давлат]] дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африқо]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82&amp;oldid=1394739|title=Аморат|author=|website=tg.wikipedia.org|date= 2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt; 

* [[Аморати Бухоро]]
* [[Аморати Афғонистон]]
* [[Аморати Араб]]
* [[Аморати (идрисии) Асир]]
* [[Аморати Диръия]]
* [[Аморати Курдоб]]
* [[Аморати Арминиё]]
* [[Аморати Тифлис]]
* [[Аморати Наҷд ва Ҳаса]]
* [[Аморати Ҷебел Шаммар]]
* [[Аморати Ғарнота]]

{{ибҳомзудоӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>664xpk6vrhs5uc6nkmz4e2d2e34s6vw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479985</id>
      <parentid>1479980</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="tbpzchopuwiysdfz5nj401pw798jdpu" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Иморат |Иморат}}

'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё [[давлат]] дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африқо]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82&amp;oldid=1394739|title=Аморат|author=|website=tg.wikipedia.org|date= 2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt; 

* [[Аморати Бухоро]]
* [[Аморати Афғонистон]]
* [[Аморати Араб]]
* [[Аморати (идрисии) Асир]]
* [[Аморати Диръия]]
* [[Аморати Курдоб]]
* [[Аморати Арминиё]]
* [[Аморати Тифлис]]
* [[Аморати Наҷд ва Ҳаса]]
* [[Аморати Наҷд]]
* [[Аморати Ҷебел Шаммар]]
* [[Аморати Ғарнота]]

{{ибҳомзудоӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>tbpzchopuwiysdfz5nj401pw798jdpu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479989</id>
      <parentid>1479985</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1479989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="nox109sbrwmnw5dqrd39fvu5f39gv2t" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Иморат |Иморат}}

'''Имора́т''' (аз {{lang-ar|أمیر}} — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), '''Аморат''' — мулк ё [[давлат]] дар мамолики исломии [[Осиё]] ва [[Африқо]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82&amp;oldid=1394739|title=Аморат|author=|website=tg.wikipedia.org|date= 2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt; 

* [[Аморати Бухоро]]
* [[Аморати Афғонистон]]
* [[Аморати Араб]]
* [[Аморати (идрисии) Асир]]
* [[Аморати Дарбанд]]
* [[Аморати Диръия]]
* [[Аморати Курдоб]]
* [[Аморати Арминиё]]
* [[Аморати Тифлис]]
* [[Аморати Наҷд ва Ҳаса]]
* [[Аморати Наҷд]]
* [[Аморати Ҷебел Шаммар]]
* [[Аморати Ғарнота]]

{{ибҳомзудоӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>nox109sbrwmnw5dqrd39fvu5f39gv2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳумо (паранда)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332604</id>
    <revision>
      <id>1479910</id>
      <timestamp>2026-07-10T13:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1360478286|Bearded vulture]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1479910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2330" sha1="redjwx57thykzsji9r063zpsnsaeax9" xml:space="preserve">
'''Ҳумо''' ('''''Gypaetus barbatus'''''), ки бо номҳои '''уқоби кӯҳӣ, калхоти кӯҳӣ''' ва '''ғачир''' низ маълум аст, як парандаи хеле калони даранда аз авлоди '''''Gypaetus''''' аст. Ҳумо ягона ҷонвари мӯҳрадоре мебошад, ки қисми асосии ғизояшро устухон ташкил медиҳад: аз 70-90% ғизои он аз устухон иборат аст.&lt;ref name=&quot;4vultures&quot;&gt;{{Cite web|url=https://4vultures.org/vultures/bearded-vulture/|title=Bearded Vultures — Vulture Conservation Foundation|website=Vulture Conservation Foundation|date=2022-12-15|accessdate=2024-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wwf.panda.org/discover/our_focus/wildlife_practice/profiles/birds/bearded_vulture/|title=Bearded vulture|publisher=wwf.panda.org}}&lt;/ref&gt;

Хеши наздиктарини зиндаи он [[Лошахӯр|каргаси Мисрӣ]] ( ''Neophron percnopterus'' ) аст. Он дар забони мардумӣ бо номи ''Ҳома'', паррандае дар асотири Эрон, маъруф аст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://irantripedia.com/homa-a-mythical-bird-of-iranian-legends/|title=Homa- A Mythical Bird of Iranian Legends|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;

Гумон меравад, ки шумораи каргасҳои ришдор дар ҳоли коҳиш аст; дар соли 2004, он дар [[Китоби сурх|Рӯйхати Сурхи IUCN]] ҳамчун [[Гуна бо камтарин нигаронӣ|камтарин нигаронкунанда]] тасниф карда шуд, аммо аз соли 2014 инҷониб ҳамчун [[Гунаи дар наздикии таҳдид|қариб дар хатари нобудшавӣ]] номбар шудааст. Он дар кӯҳҳои баланд дар Эрон, Аврупои ҷанубӣ, Африқои Шарқӣ, нимқитъаи Ҳиндустон, [[Тибет]]  ва [[Қафқоз]] зиндагӣ ва насл медиҳад. Модаҳо дар миёнаи зимистон як ё ду [[тухм]] мегузоранд, ки дар аввали баҳор аз тухм мебароянд.
[[Гурӯҳ:Рамзҳои давлатии Андорра]]</text>
      <sha1>redjwx57thykzsji9r063zpsnsaeax9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479911</id>
      <parentid>1479910</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Ҳумо]] to [[Ҳумо (паранда)]]</comment>
      <origin>1479910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2330" sha1="redjwx57thykzsji9r063zpsnsaeax9" xml:space="preserve">
'''Ҳумо''' ('''''Gypaetus barbatus'''''), ки бо номҳои '''уқоби кӯҳӣ, калхоти кӯҳӣ''' ва '''ғачир''' низ маълум аст, як парандаи хеле калони даранда аз авлоди '''''Gypaetus''''' аст. Ҳумо ягона ҷонвари мӯҳрадоре мебошад, ки қисми асосии ғизояшро устухон ташкил медиҳад: аз 70-90% ғизои он аз устухон иборат аст.&lt;ref name=&quot;4vultures&quot;&gt;{{Cite web|url=https://4vultures.org/vultures/bearded-vulture/|title=Bearded Vultures — Vulture Conservation Foundation|website=Vulture Conservation Foundation|date=2022-12-15|accessdate=2024-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wwf.panda.org/discover/our_focus/wildlife_practice/profiles/birds/bearded_vulture/|title=Bearded vulture|publisher=wwf.panda.org}}&lt;/ref&gt;

Хеши наздиктарини зиндаи он [[Лошахӯр|каргаси Мисрӣ]] ( ''Neophron percnopterus'' ) аст. Он дар забони мардумӣ бо номи ''Ҳома'', паррандае дар асотири Эрон, маъруф аст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://irantripedia.com/homa-a-mythical-bird-of-iranian-legends/|title=Homa- A Mythical Bird of Iranian Legends|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;

Гумон меравад, ки шумораи каргасҳои ришдор дар ҳоли коҳиш аст; дар соли 2004, он дар [[Китоби сурх|Рӯйхати Сурхи IUCN]] ҳамчун [[Гуна бо камтарин нигаронӣ|камтарин нигаронкунанда]] тасниф карда шуд, аммо аз соли 2014 инҷониб ҳамчун [[Гунаи дар наздикии таҳдид|қариб дар хатари нобудшавӣ]] номбар шудааст. Он дар кӯҳҳои баланд дар Эрон, Аврупои ҷанубӣ, Африқои Шарқӣ, нимқитъаи Ҳиндустон, [[Тибет]]  ва [[Қафқоз]] зиндагӣ ва насл медиҳад. Модаҳо дар миёнаи зимистон як ё ду [[тухм]] мегузоранд, ки дар аввали баҳор аз тухм мебароянд.
[[Гурӯҳ:Рамзҳои давлатии Андорра]]</text>
      <sha1>redjwx57thykzsji9r063zpsnsaeax9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479934</id>
      <parentid>1479911</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T22:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1479934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3914" sha1="n2xnlx376sw5szlxc7hb29saf32wtn5" xml:space="preserve">{{Таксон
| ном = Ҳумо
| тасвир = 010e Wild Bearded Vulture in flight at Pfyn-Finges (Switzerland) Photo by Giles Laurent.jpg
| тавсифи_тасвир = ''G. b. barbatus'' in [[Switzerland]]
| вазъи_ҳифз = NT
| системаи_вазъи_ҳифз = IUCN3.1
| сарчашмаи_вазъи_ҳифз = &lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Gypaetus barbatus'' |year=2021 |article-number=e.T22695174A154813652 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22695174A154813652.en |access-date=19 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| салтанат = Ҷонварон
| волид = Gypaetus
| муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
| лотинӣ = Gypaetus barbatus
| соли_муаллифӣ = 1758
| subdivision_ranks = Subspecies
| subdivision_ref = &lt;ref&gt;Gill F, D Donsker &amp; P Rasmussen (Eds). 2021. IOC World Bird List (v11.1). {{doi|10.14344/IOC.ML.11.1}}&lt;/ref&gt;
| subdivision = * ''G. b. barbatus'' &lt;small&gt;(Linnaeus, 1758)&lt;/small&gt;
* ''G. b. meridionalis'' &lt;small&gt;Keyserling &amp; J. H. Blasius, 1840&lt;/small&gt;
| range_map = GypaetusBarbatusIUCNver2018 2.png
| range_map_caption = Distribution of ''Gypaetus barbatus'' {{leftlegend|#008000|Resident|outline=gray}} {{leftlegend|#007FFF|Non-breeding|outline=gray}} {{leftlegend|#FF8080|Probably extinct|outline=gray}}{{leftlegend|#FF0000|Extinct|outline=gray}} {{leftlegend|#AAFFAA|Possibly extant (resident)|outline=gray}} {{leftlegend|#FFFF00|Extant &amp; reintroduced (resident)|outline=gray}}
| synonyms = *''Vultur barbatus'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}
}}
'''Ҳумо''' ('''''Gypaetus barbatus'''''), ки бо номҳои '''уқоби кӯҳӣ, калхоти кӯҳӣ''' ва '''ғачир''' низ маълум аст, як парандаи хеле калони даранда аз авлоди '''''Gypaetus''''' аст. Ҳумо ягона ҷонвари мӯҳрадоре мебошад, ки қисми асосии ғизояшро устухон ташкил медиҳад: аз 70-90% ғизои он аз устухон иборат аст.&lt;ref name=&quot;4vultures&quot;&gt;{{Cite web|url=https://4vultures.org/vultures/bearded-vulture/|title=Bearded Vultures — Vulture Conservation Foundation|website=Vulture Conservation Foundation|date=2022-12-15|accessdate=2024-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wwf.panda.org/discover/our_focus/wildlife_practice/profiles/birds/bearded_vulture/|title=Bearded vulture|publisher=wwf.panda.org}}&lt;/ref&gt;

Хеши наздиктарини зиндаи он [[Лошахӯр|каргаси Мисрӣ]] ( ''Neophron percnopterus'' ) аст. Он дар забони мардумӣ бо номи ''Ҳома'', паррандае дар асотири Эрон, маъруф аст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://irantripedia.com/homa-a-mythical-bird-of-iranian-legends/|title=Homa- A Mythical Bird of Iranian Legends|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;

Гумон меравад, ки шумораи каргасҳои ришдор дар ҳоли коҳиш аст; дар соли 2004, он дар [[Китоби сурх|Рӯйхати Сурхи IUCN]] ҳамчун [[Гуна бо камтарин нигаронӣ|камтарин нигаронкунанда]] тасниф карда шуд, аммо аз соли 2014 инҷониб ҳамчун [[Гунаи дар наздикии таҳдид|қариб дар хатари нобудшавӣ]] номбар шудааст. Он дар кӯҳҳои баланд дар Эрон, Аврупои ҷанубӣ, Африқои Шарқӣ, нимқитъаи Ҳиндустон, [[Тибет]]  ва [[Қафқоз]] зиндагӣ ва насл медиҳад. Модаҳо дар миёнаи зимистон як ё ду [[тухм]] мегузоранд, ки дар аввали баҳор аз тухм мебароянд.
[[Гурӯҳ:Рамзҳои давлатии Андорра]]</text>
      <sha1>n2xnlx376sw5szlxc7hb29saf32wtn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳумо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332605</id>
    <revision>
      <id>1479912</id>
      <timestamp>2026-07-10T13:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Ҳумо]] to [[Ҳумо (паранда)]]</comment>
      <origin>1479912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="7ipx61d3fkgg2pe8s4ucqt8tq6yih22" xml:space="preserve">#равона [[Ҳумо (паранда)]]</text>
      <sha1>7ipx61d3fkgg2pe8s4ucqt8tq6yih22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479913</id>
      <parentid>1479912</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Ҳумо (паранда)]]</comment>
      <origin>1479913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="lqx8vtuya6imubdpqtl73tordwwy12n" xml:space="preserve">'''Ҳумо''' якчанд маъно дорад. Саҳифаи лозимаро аз инҷо гиред:
* [[Ҳумо (паранда)]]
* [[Ҳумо (афсона)]] — асотири тоҷик
{{Шаблон:Муайянкунӣ}}</text>
      <sha1>lqx8vtuya6imubdpqtl73tordwwy12n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати Ҷебел Шаммар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332606</id>
    <redirect title="Ҷебел Шаммар" />
    <revision>
      <id>1479948</id>
      <timestamp>2026-07-11T04:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Тағйири масир ба [[Ҷебел Шаммар]]</comment>
      <origin>1479948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="ky585o5mkknchheaj1muq3064ghmxir" xml:space="preserve">#равона [[Ҷебел Шаммар]]</text>
      <sha1>ky585o5mkknchheaj1muq3064ghmxir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Ҷебел Шаммар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332607</id>
    <redirect title="Ҷебел Шаммар" />
    <revision>
      <id>1479949</id>
      <timestamp>2026-07-11T04:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1479949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="ky585o5mkknchheaj1muq3064ghmxir" xml:space="preserve">#равона [[Ҷебел Шаммар]]</text>
      <sha1>ky585o5mkknchheaj1muq3064ghmxir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Бухоро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332608</id>
    <redirect title="Аморати Бухоро" />
    <revision>
      <id>1479952</id>
      <timestamp>2026-07-11T04:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1479952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="233fc55h6matdnhknqa4j527m67p2ta" xml:space="preserve">#равона [[Аморати Бухоро]]</text>
      <sha1>233fc55h6matdnhknqa4j527m67p2ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Наҷд ва Ҳаса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332609</id>
    <redirect title="Наҷд ва Ҳаса" />
    <revision>
      <id>1479953</id>
      <timestamp>2026-07-11T05:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1479953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="a5d0sfkk34a2leielaj0b0agucntr5m" xml:space="preserve">#равона [[Наҷд ва Ҳаса]]</text>
      <sha1>a5d0sfkk34a2leielaj0b0agucntr5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Афғонистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332610</id>
    <redirect title="Аморати Афғонистон" />
    <revision>
      <id>1479954</id>
      <timestamp>2026-07-11T05:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1479954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="ql8ypcee07vjott01m8wmdt4bku5r2p" xml:space="preserve">#равона[[Аморати Афғонистон]]</text>
      <sha1>ql8ypcee07vjott01m8wmdt4bku5r2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати Арминиё</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332611</id>
    <revision>
      <id>1479956</id>
      <timestamp>2026-07-11T06:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Давлати таърихӣ}} '''Аморати Арминиё''' ('''ал-Арминиё''')  — давлати тобеъи [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Уммавиён]] ки баъдтар тобеъи аз [[Хилофати Аббосиён]] гардид, бо пойтахти он дар Дабил буд, ки дар натиҷаи забтҳои арабҳо дар [[Қафқоз]] ташкил ёфт. Дар аввал, он...</comment>
      <origin>1479956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2023" sha1="eh5s5gqplce9by9x3dr5u8omg6g50b6" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Арминиё''' ('''ал-Арминиё''')  — давлати тобеъи [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Уммавиён]] ки баъдтар тобеъи аз [[Хилофати Аббосиён]] гардид, бо пойтахти он дар Дабил буд, ки дар натиҷаи забтҳои арабҳо дар [[Қафқоз]] ташкил ёфт. Дар аввал, он заминҳои собиқ салтанатҳои [[Арманистони Бузург]], [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ|Албанияи Қафқозро]] дар бар мегирифт. Баъдтар, [[Аморати Тифлис]] ва [[Аморати Ар-Рон]] аз он ҷудо шуданд. Аморати Арминиё [[соли 885]] дар натиҷаи шӯришҳои мардуми арман ва гурҷӣ аз байн рафт.
== Таърих ==
=== Ташаккул ===
Пас аз шикасти [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] дар ҷанг бо арабҳо дар солҳои 630, марзпонҳои Арманистон дар асл [[истиқлолият]] пайдо карданд ва унвони ''ишхонҳо'' (шоҳзодагон)-ро ба даст оварданд. Аммо, аллакай дар соли 637, ишхони Вараз-Тиротс Багратунӣ мағлуб шуд ва бартарии халифа Умарро эътироф кард. Арманистон ба як мулки мустақил дар дохили Хилофат табдил ёфт, ки ҳамаи заминҳои арманиҳоро, ки қаблан ба Византия тааллуқ доштанд, низ дар бар мегирифт. Аммо на ҳама феодалҳои арманӣ ҳокимияти арабҳоро эътироф мекарданд. Онҳо бо Иберия ва Албанияи Қафқоз иттифоқ бастанд.</text>
      <sha1>eh5s5gqplce9by9x3dr5u8omg6g50b6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479957</id>
      <parentid>1479956</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T06:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>иловаи [[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1479957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2073" sha1="4omcugpqsm5jp8gewzebg3k36n1fkzp" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Арминиё''' ('''ал-Арминиё''')  — давлати тобеъи [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Уммавиён]] ки баъдтар тобеъи аз [[Хилофати Аббосиён]] гардид, бо пойтахти он дар Дабил буд, ки дар натиҷаи забтҳои арабҳо дар [[Қафқоз]] ташкил ёфт. Дар аввал, он заминҳои собиқ салтанатҳои [[Арманистони Бузург]], [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ|Албанияи Қафқозро]] дар бар мегирифт. Баъдтар, [[Аморати Тифлис]] ва [[Аморати Ар-Рон]] аз он ҷудо шуданд. Аморати Арминиё [[соли 885]] дар натиҷаи шӯришҳои мардуми арман ва гурҷӣ аз байн рафт.
== Таърих ==
=== Ташаккул ===
Пас аз шикасти [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] дар ҷанг бо арабҳо дар солҳои 630, марзпонҳои Арманистон дар асл [[истиқлолият]] пайдо карданд ва унвони ''ишхонҳо'' (шоҳзодагон)-ро ба даст оварданд. Аммо, аллакай дар соли 637, ишхони Вараз-Тиротс Багратунӣ мағлуб шуд ва бартарии халифа Умарро эътироф кард. Арманистон ба як мулки мустақил дар дохили Хилофат табдил ёфт, ки ҳамаи заминҳои арманиҳоро, ки қаблан ба Византия тааллуқ доштанд, низ дар бар мегирифт. Аммо на ҳама феодалҳои арманӣ ҳокимияти арабҳоро эътироф мекарданд. Онҳо бо Иберия ва Албанияи Қафқоз иттифоқ бастанд.

[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>4omcugpqsm5jp8gewzebg3k36n1fkzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479958</id>
      <parentid>1479957</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T06:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>иловаи [[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1479958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2122" sha1="a79m6tvz6sy5yjpoh69826nhvw4p4tc" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Арминиё''' ('''ал-Арминиё''')  — давлати тобеъи [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Уммавиён]] ки баъдтар тобеъи аз [[Хилофати Аббосиён]] гардид, бо пойтахти он дар Дабил буд, ки дар натиҷаи забтҳои арабҳо дар [[Қафқоз]] ташкил ёфт. Дар аввал, он заминҳои собиқ салтанатҳои [[Арманистони Бузург]], [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ|Албанияи Қафқозро]] дар бар мегирифт. Баъдтар, [[Аморати Тифлис]] ва [[Аморати Ар-Рон]] аз он ҷудо шуданд. Аморати Арминиё [[соли 885]] дар натиҷаи шӯришҳои мардуми арман ва гурҷӣ аз байн рафт.
== Таърих ==
=== Ташаккул ===
Пас аз шикасти [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] дар ҷанг бо арабҳо дар солҳои 630, марзпонҳои Арманистон дар асл [[истиқлолият]] пайдо карданд ва унвони ''ишхонҳо'' (шоҳзодагон)-ро ба даст оварданд. Аммо, аллакай дар соли 637, ишхони Вараз-Тиротс Багратунӣ мағлуб шуд ва бартарии халифа Умарро эътироф кард. Арманистон ба як мулки мустақил дар дохили Хилофат табдил ёфт, ки ҳамаи заминҳои арманиҳоро, ки қаблан ба Византия тааллуқ доштанд, низ дар бар мегирифт. Аммо на ҳама феодалҳои арманӣ ҳокимияти арабҳоро эътироф мекарданд. Онҳо бо Иберия ва Албанияи Қафқоз иттифоқ бастанд.

[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>a79m6tvz6sy5yjpoh69826nhvw4p4tc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479959</id>
      <parentid>1479958</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1479959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7281" sha1="jdidsdq7g90k3elq3vzfqlcq6vwoorn" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Арминиё''' ('''ал-Арминиё''')  — давлати тобеъи [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Уммавиён]] ки баъдтар тобеъи аз [[Хилофати Аббосиён]] гардид, бо пойтахти он дар Дабил буд, ки дар натиҷаи забтҳои арабҳо дар [[Қафқоз]] ташкил ёфт. Дар аввал, он заминҳои собиқ салтанатҳои [[Арманистони Бузург]], [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ|Албанияи Қафқозро]] дар бар мегирифт. Баъдтар, [[Аморати Тифлис]] ва [[Аморати Ар-Рон]] аз он ҷудо шуданд. Аморати Арминиё [[соли 885]] дар натиҷаи шӯришҳои [[арманиҳо|мардуми арман]]  ва гурҷӣ аз байн рафт.
== Таърих ==
=== Ташаккул ===
Пас аз шикасти [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] дар ҷанг бо арабҳо дар солҳои 630, марзпонҳои Арманистон дар асл [[истиқлолият]] пайдо карданд ва унвони ''ишхонҳо'' (шоҳзодагон)-ро ба даст оварданд. Аммо, аллакай дар [[соли 637]], ишхони Вараз-Тиротс Багратунӣ мағлуб шуд ва бартарии халифа [[Умар ибни Хаттоб]]ро эътироф кард. Арманистон ба як мулки [[истиқлолият|мустақил]] дар дохили [[Хилофати Араб]] табдил ёфт, ки ҳамаи заминҳои [[арманиҳо]]ро, ки қаблан ба [[Имперотурии Бизонс]] тааллуқ доштанд, низ дар бар мегирифт. Аммо на ҳама феодалҳои арманӣ ҳокимияти арабҳоро эътироф мекарданд. Онҳо бо [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқоз]] иттифоқ бастанд.

Соли 639 аввалин ҳуҷуми муҳими арабҳо ба [[Қафқоз]] сурат гирифт, ки дар он шаҳри муҳими стратегӣ Двин забт карда шуд, ки номи он Дарбил номгузорӣ шуд. Он ба пойгоҳи ҳамлаҳои минбаъдаи арабҳо ва баъдтар пойтахти Аморати Арминиё табдил ёфт. Аз соли 640 Двин ба қароргоҳи ҳокимони мусалмони минтақаи Арминиё табдил ёфт, ки илова бар заминҳои [[арманиҳо|
арманӣ]], инчунин [[Иберия]], [[Албанияи Қафқозӣ]] ва Боб-ул-Абвоб (Дербенти муосир)-ро дар бар мегирифт. Дар айни замон, мақоми „ғаҳеретс“ „ишхон“ ([[шаҳзода]]) ғайрирасмӣ пайдо мешавад.

Ҳамлаи дуюми арабҳо ба Арманистон дар [[солҳои 642]]- [[соли 643|643]] ва ҳамлаи сеюмин — [[соли 650]] сурат гирифт, вақте ки заминҳои шимоли кӯли Ван ишғол карда шуданд. Соли 651 як гурӯҳи исломӣ аз ҷониби [[Албанияи Қафқозӣ]] ба қаламрави Арманистон ворид шуд. Ҳокими Арманистон, Ишхон Теодорос Рштунӣ, ки муборизаро барои истиқлолияти Арманистон аз хилофат роҳбарӣ мекард, ихтиёран ҳокимияти мусалмононро дар ивази эътирофи ӯ ҳамчун шоҳзодаи ниммустақили Арманистон эътироф кард. Ӯ ин қадамро бо арзёбии бартариҳои пешниҳодҳои сулҳи арабҳо гузошт ва бо ҳокими Сурия — [[Муовия ибни Абусуфён]] ба анҷом расонд ва шартномаеро имзо кард, ки мувофиқи он Арманистон ҳамчун давлати вобаста бо ӯҳдадории пардохти хироҷи солона (бо таъхири 3 сол аз замони созишнома) ва додани 50 ҳазор сарбоз ба артиши хилофат эътироф карда шуд. Бо ёрии арабҳо, Рштунӣ ҳамлаҳои византиягиҳоро бозмедошт. [[Соли 655]] мусалмонон тавонистанд Теодосиополис (ҳоло шаҳри Эрзурум дар шарқи Туркия)-ро забт кунанд.

Дар [[соли 655]], бо истифода аз шӯриши як қисми [[арманиҳо]] бар зидди Рштунӣ, охирин сарнагун карда шуд ва ба ҷои шоҳзодаи ниммустақил Аморати Арминиё таъсис дода шуд. Аввалин раҳбари он Ҳудайфа ибни ал-Ямон буд. Дар [[соли 657]], дар натиҷаи мубориза барои [[қудрат]] дар [[хилофат]] байни халифа Алӣ ибни Абутолиф ва [[Муовия ибни Абусуфён]], аксари лашкари араб аморатро тарк карданд. [[Имперотурии Бизонс|Византиягиҳо]] аз ин истифода бурда, бо ёрии оилаи Мамикониён ҳамаи минтақаҳои онро забт карданд. Дар асл, он аз мавҷудият бозмонд.

Дар [[соли 661]], [[Муовия ибни Абусуфён]], ки [[Халифа|халифаи]] [[Хилофати Умавиён]] шуд, ба шоҳзодаҳои арманӣ огоҳномаи қатъӣ дод, ки салоҳияти ӯро эътироф кунанд ва пардохти хироҷро аз нав оғоз кунанд. Барои пешгирӣ аз ҷанги нав, шоҳзодаҳо маҷбур шуданд таслим шаванд. [[Имперотурии Бизонс]] (Византия), дар навбати худ, натавонист ба лашкари араб, ки аксари заминҳои Қафқозро аз нав ишғол карданд ва Аморати Арминиёро барқарор карданд, муқовимат кунад.

Дар солҳои 681–685 шӯриши [[арманиҳо]] таҳти роҳбарии Григор Мамиконян ба амал омад. Дар айни замон, хазарҳо ба заминҳои Арманистон ҳамла карданд. Бо вуҷуди шикасти шӯришгарон, хилофат маҷбур шуд мавқеи „гаҳеретс-ишхон“-ро, ки Ашот Багратунӣ дар он буд, эътироф кунад.

{{ПБ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>jdidsdq7g90k3elq3vzfqlcq6vwoorn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479960</id>
      <parentid>1479959</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илва</comment>
      <origin>1479960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7853" sha1="lwslj43sgeafqmxxlfpmbeo7q8u48xl" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Арминиё''' ('''ал-Арминиё''')  — давлати тобеъи [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Уммавиён]] ки баъдтар тобеъи аз [[Хилофати Аббосиён]] гардид, бо пойтахти он дар Дабил буд, ки дар натиҷаи забтҳои арабҳо дар [[Қафқоз]] ташкил ёфт. Дар аввал, он заминҳои собиқ салтанатҳои [[Арманистони Бузург]], [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ|Албанияи Қафқозро]] дар бар мегирифт. Баъдтар, [[Аморати Тифлис]] ва [[Аморати Ар-Рон]] аз он ҷудо шуданд. Аморати Арминиё [[соли 885]] дар натиҷаи шӯришҳои [[арманиҳо|мардуми арман]]  ва гурҷӣ аз байн рафт.
== Таърих ==
=== Ташаккул ===
Пас аз шикасти [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] дар ҷанг бо арабҳо дар солҳои 630, марзпонҳои Арманистон дар асл [[истиқлолият]] пайдо карданд ва унвони ''ишхонҳо'' (шоҳзодагон)-ро ба даст оварданд. Аммо, аллакай дар [[соли 637]], ишхони Вараз-Тиротс Багратунӣ мағлуб шуд ва бартарии халифа [[Умар ибни Хаттоб]]ро эътироф кард. Арманистон ба як мулки [[истиқлолият|мустақил]] дар дохили [[Хилофати Араб]] табдил ёфт, ки ҳамаи заминҳои [[арманиҳо]]ро, ки қаблан ба [[Имперотурии Бизонс]] тааллуқ доштанд, низ дар бар мегирифт. Аммо на ҳама феодалҳои арманӣ ҳокимияти арабҳоро эътироф мекарданд. Онҳо бо [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ]] иттифоқ бастанд.

[[Соли 639]] аввалин ҳуҷуми муҳими арабҳо ба [[Қафқоз]] сурат гирифт, ки дар он шаҳри муҳими стратегӣ Двин забт карда шуд, ки номи он Дарбил номгузорӣ шуд. Он ба пойгоҳи ҳамлаҳои минбаъдаи арабҳо ва баъдтар пойтахти Аморати Арминиё табдил ёфт. Аз соли 640 Двин ба қароргоҳи ҳокимони мусалмони минтақаи Арминиё табдил ёфт, ки илова бар заминҳои [[арманиҳо|
арманӣ]], инчунин [[Иберия]], [[Албанияи Қафқозӣ]] ва Боб-ул-Абвоб (Дербенти муосир)-ро дар бар мегирифт. Дар айни замон, мақоми „ғаҳеретс“ „ишхон“ ([[шаҳзода]]) ғайрирасмӣ пайдо мешавад.

Ҳамлаи дуюми арабҳо ба Арманистон дар [[солҳои 642]]- [[соли 643|643]] ва ҳамлаи сеюмин — [[соли 650]] сурат гирифт, вақте ки заминҳои шимоли кӯли Ван ишғол карда шуданд. Соли 651 як гурӯҳи исломӣ аз ҷониби [[Албанияи Қафқозӣ]] ба қаламрави Арманистон ворид шуд. Ҳокими Арманистон, Ишхон Теодорос Рштунӣ, ки муборизаро барои истиқлолияти Арманистон аз хилофат роҳбарӣ мекард, ихтиёран ҳокимияти мусалмононро дар ивази эътирофи ӯ ҳамчун шоҳзодаи ниммустақили Арманистон эътироф кард. Ӯ ин қадамро бо арзёбии бартариҳои пешниҳодҳои сулҳи арабҳо гузошт ва бо ҳокими Сурия — [[Муовия ибни Абусуфён]] ба анҷом расонд ва шартномаеро имзо кард, ки мувофиқи он Арманистон ҳамчун давлати вобаста бо ӯҳдадории пардохти хироҷи солона (бо таъхири 3 сол аз замони созишнома) ва додани 50 ҳазор сарбоз ба артиши хилофат эътироф карда шуд. Бо ёрии арабҳо, Рштунӣ ҳамлаҳои византиягиҳоро бозмедошт. [[Соли 655]] мусалмонон тавонистанд Теодосиополис (ҳоло шаҳри Эрзурум дар шарқи Туркия)-ро забт кунанд.

Дар [[соли 655]], бо истифода аз шӯриши як қисми [[арманиҳо]] бар зидди Рштунӣ, охирин сарнагун карда шуд ва ба ҷои шоҳзодаи ниммустақил Аморати Арминиё таъсис дода шуд. Аввалин раҳбари он Ҳудайфа ибни ал-Ямон буд. Дар [[соли 657]], дар натиҷаи мубориза барои [[қудрат]] дар [[хилофат]] байни халифа Алӣ ибни Абутолиф ва [[Муовия ибни Абусуфён]], аксари лашкари араб аморатро тарк карданд. [[Имперотурии Бизонс|Византиягиҳо]] аз ин истифода бурда, бо ёрии оилаи Мамикониён ҳамаи минтақаҳои онро забт карданд. Дар асл, он аз мавҷудият бозмонд.

Дар [[соли 661]], [[Муовия ибни Абусуфён]], ки [[Халифа|халифаи]] [[Хилофати Умавиён]] шуд, ба шоҳзодаҳои арманӣ огоҳномаи қатъӣ дод, ки салоҳияти ӯро эътироф кунанд ва пардохти хироҷро аз нав оғоз кунанд. Барои пешгирӣ аз ҷанги нав, шоҳзодаҳо маҷбур шуданд таслим шаванд. [[Имперотурии Бизонс]] (Византия), дар навбати худ, натавонист ба лашкари араб, ки аксари заминҳои Қафқозро аз нав ишғол карданд ва Аморати Арминиёро барқарор карданд, муқовимат кунад.

Дар солҳои 681–685 шӯриши [[арманиҳо]] таҳти роҳбарии Григор Мамиконян ба амал омад. Дар айни замон, хазарҳо ба заминҳои Арманистон ҳамла карданд. Бо вуҷуди шикасти шӯришгарон, хилофат маҷбур шуд мавқеи „гаҳеретс-ишхон“-ро, ки Ашот Багратунӣ дар он буд, эътироф кунад.
== Манбаъ ==
* А.&amp;nbsp;Н.&amp;nbsp;Тер-Гевондян. Армения и арабский халифат.&amp;nbsp;— Ер.: Изд-во АН Арм. ССР, 1977. {{ref-ru}}
* John Douglas. The Armenians, J.J. Winthrop Corp., New York, 1992.
* Robert H. Hewsen. Armenia: A Historical Atlas.&amp;nbsp;— University of Chicago Press, 2001.&amp;nbsp;— 341 p.&amp;nbsp;— ISBN 0226332284, ISBN 9780226332284.
* Jones, Lynn (2007). Between Islam and Byzantium: Aght'amar and the Visual Construction of Medieval Armenian Rulership. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 0754638529.
{{ПБ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>lwslj43sgeafqmxxlfpmbeo7q8u48xl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479963</id>
      <parentid>1479960</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ташаккул */</comment>
      <origin>1479963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7883" sha1="4ocjfusfbzpaykl1pbcmo2yvyponmtt" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Арминиё''' ('''ал-Арминиё''')  — давлати тобеъи [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Уммавиён]] ки баъдтар тобеъи аз [[Хилофати Аббосиён]] гардид, бо пойтахти он дар Дабил буд, ки дар натиҷаи забтҳои арабҳо дар [[Қафқоз]] ташкил ёфт. Дар аввал, он заминҳои собиқ салтанатҳои [[Арманистони Бузург]], [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ|Албанияи Қафқозро]] дар бар мегирифт. Баъдтар, [[Аморати Тифлис]] ва [[Аморати Ар-Рон]] аз он ҷудо шуданд. Аморати Арминиё [[соли 885]] дар натиҷаи шӯришҳои [[арманиҳо|мардуми арман]]  ва гурҷӣ аз байн рафт.
== Таърих ==
=== Ташаккул ===
Пас аз шикасти [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] дар ҷанг бо арабҳо дар солҳои 630, марзпонҳои Арманистон дар асл [[истиқлолият]] пайдо карданд ва унвони ''ишхонҳо'' (шоҳзодагон)-ро ба даст оварданд. Аммо, аллакай дар [[соли 637]], ишхони Вараз-Тиротс Багратунӣ мағлуб шуд ва бартарии халифа [[Умар ибни Хаттоб]]ро эътироф кард. Арманистон ба як мулки [[истиқлолият|мустақил]] дар дохили [[Хилофати Араб]] табдил ёфт, ки ҳамаи заминҳои [[арманиҳо]]ро, ки қаблан ба [[Имперотурии Бизонс]] тааллуқ доштанд, низ дар бар мегирифт. Аммо на ҳама феодалҳои арманӣ ҳокимияти арабҳоро эътироф мекарданд. Онҳо бо [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ]] иттифоқ бастанд.

[[Соли 639]] аввалин ҳуҷуми муҳими арабҳо ба [[Қафқоз]] сурат гирифт, ки дар он шаҳри муҳими стратегӣ Двин забт карда шуд, ки номи он Дарбил номгузорӣ шуд. Он ба пойгоҳи ҳамлаҳои минбаъдаи арабҳо ва баъдтар пойтахти Аморати Арминиё табдил ёфт. Аз [[соли 640]] Двин ба қароргоҳи ҳокимони мусалмони минтақаи Арминиё табдил ёфт, ки илова бар заминҳои [[арманиҳо|
арманӣ]], инчунин [[Иберия]], [[Албанияи Қафқозӣ]] ва Боб-ул-Абвоб (Дербенти муосир)-ро дар бар мегирифт. Дар айни замон, мақоми „ғаҳеретс“ „ишхон“ ([[шаҳзода]]) ғайрирасмӣ пайдо мешавад.

Ҳамлаи дуюми арабҳо ба Арманистон дар [[солҳои 642]]- [[соли 643|643]] ва ҳамлаи сеюмин — [[соли 650]] сурат гирифт, вақте ки заминҳои шимоли кӯли Ван ишғол карда шуданд. Соли 651 як гурӯҳи исломӣ аз ҷониби [[Албанияи Қафқозӣ]] ба қаламрави Арманистон ворид шуд. Ҳокими Арманистон, Ишхон Теодорос Рштунӣ, ки муборизаро барои истиқлолияти Арманистон аз хилофат роҳбарӣ мекард, ихтиёран ҳокимияти мусалмононро дар ивази эътирофи ӯ ҳамчун шоҳзодаи ниммустақили Арманистон эътироф кард. Ӯ ин қадамро бо арзёбии бартариҳои пешниҳодҳои сулҳи арабҳо гузошт ва бо ҳокими Сурия — [[Муъовия ибни Абусуфиён]] ба анҷом расонд ва шартномаеро имзо кард, ки мувофиқи он Арманистон ҳамчун давлати вобаста бо ӯҳдадории пардохти хироҷи солона (бо таъхири 3 сол аз замони созишнома) ва додани 50 ҳазор сарбоз ба артиши хилофат эътироф карда шуд. Бо ёрии арабҳо, Теодорос Рштунӣ ҳамлаҳои византиягиҳоро бозмедошт. [[Соли 655]] мусалмонон тавонистанд Теодосиополис (ҳоло шаҳри Эрзурум дар шарқи Туркия)-ро забт кунанд.

Дар [[соли 655]], бо истифода аз шӯриши як қисми [[арманиҳо]] бар зидди Рштунӣ, охирин сарнагун карда шуд ва ба ҷои шоҳзодаи ниммустақил Аморати Арминиё таъсис дода шуд. Аввалин раҳбари он Ҳудайфа ибни ал-Ямон буд. Дар [[соли 657]], дар натиҷаи мубориза барои [[қудрат]] дар [[хилофат]] байни халифа Алӣ ибни Абутолиф ва [[Муовия ибни Абусуфён]], аксари лашкари араб аморатро тарк карданд. [[Имперотурии Бизонс|Византиягиҳо]] аз ин истифода бурда, бо ёрии оилаи Мамикониён ҳамаи минтақаҳои онро забт карданд. Дар асл, он аз мавҷудият бозмонд.

Дар [[соли 661]], [[Муъовия ибни Абусуфиён]], ки [[Халифа|халифаи]] [[Хилофати Умавиён]] шуд, ба шоҳзодаҳои арманӣ огоҳномаи қатъӣ дод, ки салоҳияти ӯро эътироф кунанд ва пардохти хироҷро аз нав оғоз кунанд. Барои пешгирӣ аз ҷанги нав, шоҳзодаҳо маҷбур шуданд таслим шаванд. [[Имперотурии Бизонс]] (Византия), дар навбати худ, натавонист ба лашкари араб, ки аксари заминҳои Қафқозро аз нав ишғол карданд ва Аморати Арминиёро барқарор карданд, муқовимат кунад.

Дар солҳои 681–685 шӯриши [[арманиҳо]] таҳти роҳбарии Григор Мамиконян ба амал омад. Дар айни замон, хазарҳо ба заминҳои Арманистон ҳамла карданд. Бо вуҷуди шикасти шӯришгарон, хилофат маҷбур шуд мавқеи „гаҳеретс-ишхон“-ро, ки Ашот Багратунӣ дар он буд, эътироф кунад.

== Манбаъ ==
* А.&amp;nbsp;Н.&amp;nbsp;Тер-Гевондян. Армения и арабский халифат.&amp;nbsp;— Ер.: Изд-во АН Арм. ССР, 1977. {{ref-ru}}
* John Douglas. The Armenians, J.J. Winthrop Corp., New York, 1992.
* Robert H. Hewsen. Armenia: A Historical Atlas.&amp;nbsp;— University of Chicago Press, 2001.&amp;nbsp;— 341 p.&amp;nbsp;— ISBN 0226332284, ISBN 9780226332284.
* Jones, Lynn (2007). Between Islam and Byzantium: Aght'amar and the Visual Construction of Medieval Armenian Rulership. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 0754638529.
{{ПБ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>4ocjfusfbzpaykl1pbcmo2yvyponmtt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479964</id>
      <parentid>1479963</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1479964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9827" sha1="4v4z0ltqhhx2xzv4dsztl23vnkmrwhr" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Арминиё''' ('''ал-Арминиё''')  — давлати тобеъи [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Уммавиён]] ки баъдтар тобеъи аз [[Хилофати Аббосиён]] гардид, бо пойтахти он дар Дабил буд, ки дар натиҷаи забтҳои арабҳо дар [[Қафқоз]] ташкил ёфт. Дар аввал, он заминҳои собиқ салтанатҳои [[Арманистони Бузург]], [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ|Албанияи Қафқозро]] дар бар мегирифт. Баъдтар, [[Аморати Тифлис]] ва [[Аморати Ар-Рон]] аз он ҷудо шуданд. Аморати Арминиё [[соли 885]] дар натиҷаи шӯришҳои [[арманиҳо|мардуми арман]]  ва гурҷӣ аз байн рафт.
== Таърих ==
=== Ташаккул ===
Пас аз шикасти [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] дар ҷанг бо арабҳо дар солҳои 630, марзпонҳои Арманистон дар асл [[истиқлолият]] пайдо карданд ва унвони ''ишхонҳо'' (шоҳзодагон)-ро ба даст оварданд. Аммо, аллакай дар [[соли 637]], ишхони Вараз-Тиротс Багратунӣ мағлуб шуд ва бартарии халифа [[Умар ибни Хаттоб]]ро эътироф кард. Арманистон ба як мулки [[истиқлолият|мустақил]] дар дохили [[Хилофати Араб]] табдил ёфт, ки ҳамаи заминҳои [[арманиҳо]]ро, ки қаблан ба [[Имперотурии Бизонс]] тааллуқ доштанд, низ дар бар мегирифт. Аммо на ҳама феодалҳои арманӣ ҳокимияти арабҳоро эътироф мекарданд. Онҳо бо [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ]] иттифоқ бастанд.

[[Соли 639]] аввалин ҳуҷуми муҳими арабҳо ба [[Қафқоз]] сурат гирифт, ки дар он шаҳри муҳими стратегӣ Двин забт карда шуд, ки номи он Дарбил номгузорӣ шуд. Он ба пойгоҳи ҳамлаҳои минбаъдаи арабҳо ва баъдтар пойтахти Аморати Арминиё табдил ёфт. Аз [[соли 640]] Двин ба қароргоҳи ҳокимони мусалмони минтақаи Арминиё табдил ёфт, ки илова бар заминҳои [[арманиҳо|
арманӣ]], инчунин [[Иберия]], [[Албанияи Қафқозӣ]] ва Боб-ул-Абвоб (Дербенти муосир)-ро дар бар мегирифт. Дар айни замон, мақоми „ғаҳеретс“ „ишхон“ ([[шаҳзода]]) ғайрирасмӣ пайдо мешавад.

Ҳамлаи дуюми арабҳо ба Арманистон дар [[солҳои 642]]- [[соли 643|643]] ва ҳамлаи сеюмин — [[соли 650]] сурат гирифт, вақте ки заминҳои шимоли кӯли Ван ишғол карда шуданд. Соли 651 як гурӯҳи исломӣ аз ҷониби [[Албанияи Қафқозӣ]] ба қаламрави Арманистон ворид шуд. Ҳокими Арманистон, Ишхон Теодорос Рштунӣ, ки муборизаро барои истиқлолияти Арманистон аз хилофат роҳбарӣ мекард, ихтиёран ҳокимияти мусалмононро дар ивази эътирофи ӯ ҳамчун шоҳзодаи ниммустақили Арманистон эътироф кард. Ӯ ин қадамро бо арзёбии бартариҳои пешниҳодҳои сулҳи арабҳо гузошт ва бо ҳокими Сурия — [[Муъовия ибни Абусуфиён]] ба анҷом расонд ва шартномаеро имзо кард, ки мувофиқи он Арманистон ҳамчун давлати вобаста бо ӯҳдадории пардохти хироҷи солона (бо таъхири 3 сол аз замони созишнома) ва додани 50 ҳазор сарбоз ба артиши хилофат эътироф карда шуд. Бо ёрии арабҳо, Теодорос Рштунӣ ҳамлаҳои византиягиҳоро бозмедошт. [[Соли 655]] мусалмонон тавонистанд Теодосиополис (ҳоло шаҳри Эрзурум дар шарқи Туркия)-ро забт кунанд.

Дар [[соли 655]], бо истифода аз шӯриши як қисми [[арманиҳо]] бар зидди Рштунӣ, охирин сарнагун карда шуд ва ба ҷои шоҳзодаи ниммустақил Аморати Арминиё таъсис дода шуд. Аввалин раҳбари он Ҳудайфа ибни ал-Ямон буд. Дар [[соли 657]], дар натиҷаи мубориза барои [[қудрат]] дар [[хилофат]] байни халифа Алӣ ибни Абутолиф ва [[Муовия ибни Абусуфён]], аксари лашкари араб аморатро тарк карданд. [[Имперотурии Бизонс|Византиягиҳо]] аз ин истифода бурда, бо ёрии оилаи Мамикониён ҳамаи минтақаҳои онро забт карданд. Дар асл, он аз мавҷудият бозмонд.

Дар [[соли 661]], [[Муъовия ибни Абусуфиён]], ки [[Халифа|халифаи]] [[Хилофати Умавиён]] шуд, ба шоҳзодаҳои арманӣ огоҳномаи қатъӣ дод, ки салоҳияти ӯро эътироф кунанд ва пардохти хироҷро аз нав оғоз кунанд. Барои пешгирӣ аз ҷанги нав, шоҳзодаҳо маҷбур шуданд таслим шаванд. [[Имперотурии Бизонс]] (Византия), дар навбати худ, натавонист ба лашкари араб, ки аксари заминҳои Қафқозро аз нав ишғол карданд ва Аморати Арминиёро барқарор карданд, муқовимат кунад.

Дар солҳои 681–685 шӯриши [[арманиҳо]] таҳти роҳбарии Григор Мамиконян ба амал омад. Дар айни замон, хазарҳо ба заминҳои Арманистон ҳамла карданд. Бо вуҷуди шикасти шӯришгарон, хилофат маҷбур шуд мавқеи „гаҳеретс-ишхон“-ро, ки Ашот Багратунӣ дар он буд, эътироф кунад.

== Аз байн рафтани аморат ==

То миёнаҳои асри IX майлҳои марказгурези дар [[Хилофати Аббосиён]], ки дар он ҷо давлатҳои мустақили [[Сомониён]], Тулуниҳо ва Идрисиён воқеан ташкил шуда буданд, шиддат гирифтанд. Дар айни замон, шоҳзодаҳои гурҷӣ ва арманӣ тақвият ёфтанд ва [[Имперотурии Бизонс]] (Византия) ба ҳуҷум гузашт. Дар [[соли 850]], як шӯриши дигари [[арманиҳо]] саркӯб карда шуд. Аммо, дар ҷанги солҳои 860–863, [[Имперотурии Бизонс]] пирӯзии назаррас ба даст овард ва ба аморати Арманиё ҳамла кард. Дар ин вақт, давлатҳои Кайсит дар Манзикерт аз аморат ҷудо шуд.

Дар [[соли 873]], талошҳои асосии [[Хилофати Аббосиён]] бар зидди [[Имперотурии Бизонс]] равона карда шуданд, ки як маъракаи пуриқтидори низомиро оғоз кард. Ин боиси шиддат гирифтани фаъолиятҳои зиддиарабии шоҳзодаи шоҳзодаҳо Ашот Багратунӣ гардид, ки аз [[соли 877]] инҷониб пайваста бо амирони [[Хилофати Аббосиён]] дар [[Қафқоз]] муқовимат мекард. Дар ин вақт, аморат ба минтақаи атрофи Двин, ки минтақаҳои байни кӯлҳои Ван ва Севанро фаро мегирифт, маҳдуд карда шуд. Ниҳоят, дар [[соли 884]], '''аморати Арминиё''' аз байн рафт.

== Манбаъ ==
* А.&amp;nbsp;Н.&amp;nbsp;Тер-Гевондян. Армения и арабский халифат.&amp;nbsp;— Ер.: Изд-во АН Арм. ССР, 1977. {{ref-ru}}
* John Douglas. The Armenians, J.J. Winthrop Corp., New York, 1992.
* Robert H. Hewsen. Armenia: A Historical Atlas.&amp;nbsp;— University of Chicago Press, 2001.&amp;nbsp;— 341 p.&amp;nbsp;— ISBN 0226332284, ISBN 9780226332284.
* Jones, Lynn (2007). Between Islam and Byzantium: Aght'amar and the Visual Construction of Medieval Armenian Rulership. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 0754638529.
{{ПБ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>4v4z0ltqhhx2xzv4dsztl23vnkmrwhr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479976</id>
      <parentid>1479964</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9898" sha1="anklbeg0hw6pl8xrw2wa1lzmcjs2ekc" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}
{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Арминиё''' ('''ал-Арминиё''')  — давлати тобеъи [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Уммавиён]] ки баъдтар тобеъи аз [[Хилофати Аббосиён]] гардид, бо пойтахти он дар Дабил буд, ки дар натиҷаи забтҳои арабҳо дар [[Қафқоз]] ташкил ёфт. Дар аввал, он заминҳои собиқ салтанатҳои [[Арманистони Бузург]], [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ|Албанияи Қафқозро]] дар бар мегирифт. Баъдтар, [[Аморати Тифлис]] ва [[Аморати Ар-Рон]] аз он ҷудо шуданд. Аморати Арминиё [[соли 885]] дар натиҷаи шӯришҳои [[арманиҳо|мардуми арман]]  ва гурҷӣ аз байн рафт.
== Таърих ==
=== Ташаккул ===
Пас аз шикасти [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] дар ҷанг бо арабҳо дар солҳои 630, марзпонҳои Арманистон дар асл [[истиқлолият]] пайдо карданд ва унвони ''ишхонҳо'' (шоҳзодагон)-ро ба даст оварданд. Аммо, аллакай дар [[соли 637]], ишхони Вараз-Тиротс Багратунӣ мағлуб шуд ва бартарии халифа [[Умар ибни Хаттоб]]ро эътироф кард. Арманистон ба як мулки [[истиқлолият|мустақил]] дар дохили [[Хилофати Араб]] табдил ёфт, ки ҳамаи заминҳои [[арманиҳо]]ро, ки қаблан ба [[Имперотурии Бизонс]] тааллуқ доштанд, низ дар бар мегирифт. Аммо на ҳама феодалҳои арманӣ ҳокимияти арабҳоро эътироф мекарданд. Онҳо бо [[Иберия]] ва [[Албанияи Қафқозӣ]] иттифоқ бастанд.

[[Соли 639]] аввалин ҳуҷуми муҳими арабҳо ба [[Қафқоз]] сурат гирифт, ки дар он шаҳри муҳими стратегӣ Двин забт карда шуд, ки номи он Дарбил номгузорӣ шуд. Он ба пойгоҳи ҳамлаҳои минбаъдаи арабҳо ва баъдтар пойтахти Аморати Арминиё табдил ёфт. Аз [[соли 640]] Двин ба қароргоҳи ҳокимони мусалмони минтақаи Арминиё табдил ёфт, ки илова бар заминҳои [[арманиҳо|
арманӣ]], инчунин [[Иберия]], [[Албанияи Қафқозӣ]] ва Боб-ул-Абвоб (Дербенти муосир)-ро дар бар мегирифт. Дар айни замон, мақоми „ғаҳеретс“ „ишхон“ ([[шаҳзода]]) ғайрирасмӣ пайдо мешавад.

Ҳамлаи дуюми арабҳо ба Арманистон дар [[солҳои 642]]- [[соли 643|643]] ва ҳамлаи сеюмин — [[соли 650]] сурат гирифт, вақте ки заминҳои шимоли кӯли Ван ишғол карда шуданд. Соли 651 як гурӯҳи исломӣ аз ҷониби [[Албанияи Қафқозӣ]] ба қаламрави Арманистон ворид шуд. Ҳокими Арманистон, Ишхон Теодорос Рштунӣ, ки муборизаро барои истиқлолияти Арманистон аз хилофат роҳбарӣ мекард, ихтиёран ҳокимияти мусалмононро дар ивази эътирофи ӯ ҳамчун шоҳзодаи ниммустақили Арманистон эътироф кард. Ӯ ин қадамро бо арзёбии бартариҳои пешниҳодҳои сулҳи арабҳо гузошт ва бо ҳокими Сурия — [[Муъовия ибни Абусуфиён]] ба анҷом расонд ва шартномаеро имзо кард, ки мувофиқи он Арманистон ҳамчун давлати вобаста бо ӯҳдадории пардохти хироҷи солона (бо таъхири 3 сол аз замони созишнома) ва додани 50 ҳазор сарбоз ба артиши хилофат эътироф карда шуд. Бо ёрии арабҳо, Теодорос Рштунӣ ҳамлаҳои византиягиҳоро бозмедошт. [[Соли 655]] мусалмонон тавонистанд Теодосиополис (ҳоло шаҳри Эрзурум дар шарқи Туркия)-ро забт кунанд.

Дар [[соли 655]], бо истифода аз шӯриши як қисми [[арманиҳо]] бар зидди Рштунӣ, охирин сарнагун карда шуд ва ба ҷои шоҳзодаи ниммустақил Аморати Арминиё таъсис дода шуд. Аввалин раҳбари он Ҳудайфа ибни ал-Ямон буд. Дар [[соли 657]], дар натиҷаи мубориза барои [[қудрат]] дар [[хилофат]] байни халифа Алӣ ибни Абутолиф ва [[Муовия ибни Абусуфён]], аксари лашкари араб аморатро тарк карданд. [[Имперотурии Бизонс|Византиягиҳо]] аз ин истифода бурда, бо ёрии оилаи Мамикониён ҳамаи минтақаҳои онро забт карданд. Дар асл, он аз мавҷудият бозмонд.

Дар [[соли 661]], [[Муъовия ибни Абусуфиён]], ки [[Халифа|халифаи]] [[Хилофати Умавиён]] шуд, ба шоҳзодаҳои арманӣ огоҳномаи қатъӣ дод, ки салоҳияти ӯро эътироф кунанд ва пардохти хироҷро аз нав оғоз кунанд. Барои пешгирӣ аз ҷанги нав, шоҳзодаҳо маҷбур шуданд таслим шаванд. [[Имперотурии Бизонс]] (Византия), дар навбати худ, натавонист ба лашкари араб, ки аксари заминҳои Қафқозро аз нав ишғол карданд ва Аморати Арминиёро барқарор карданд, муқовимат кунад.

Дар солҳои 681–685 шӯриши [[арманиҳо]] таҳти роҳбарии Григор Мамиконян ба амал омад. Дар айни замон, хазарҳо ба заминҳои Арманистон ҳамла карданд. Бо вуҷуди шикасти шӯришгарон, хилофат маҷбур шуд мавқеи „гаҳеретс-ишхон“-ро, ки Ашот Багратунӣ дар он буд, эътироф кунад.

== Аз байн рафтани аморат ==

То миёнаҳои асри IX майлҳои марказгурези дар [[Хилофати Аббосиён]], ки дар он ҷо давлатҳои мустақили [[Сомониён]], Тулуниҳо ва Идрисиён воқеан ташкил шуда буданд, шиддат гирифтанд. Дар айни замон, шоҳзодаҳои гурҷӣ ва арманӣ тақвият ёфтанд ва [[Имперотурии Бизонс]] (Византия) ба ҳуҷум гузашт. Дар [[соли 850]], як шӯриши дигари [[арманиҳо]] саркӯб карда шуд. Аммо, дар ҷанги солҳои 860–863, [[Имперотурии Бизонс]] пирӯзии назаррас ба даст овард ва ба аморати Арманиё ҳамла кард. Дар ин вақт, давлатҳои Кайсит дар Манзикерт аз аморат ҷудо шуд.

Дар [[соли 873]], талошҳои асосии [[Хилофати Аббосиён]] бар зидди [[Имперотурии Бизонс]] равона карда шуданд, ки як маъракаи пуриқтидори низомиро оғоз кард. Ин боиси шиддат гирифтани фаъолиятҳои зиддиарабии шоҳзодаи шоҳзодаҳо Ашот Багратунӣ гардид, ки аз [[соли 877]] инҷониб пайваста бо амирони [[Хилофати Аббосиён]] дар [[Қафқоз]] муқовимат мекард. Дар ин вақт, аморат ба минтақаи атрофи Двин, ки минтақаҳои байни кӯлҳои Ван ва Севанро фаро мегирифт, маҳдуд карда шуд. Ниҳоят, дар [[соли 884]], '''аморати Арминиё''' аз байн рафт.

== Манбаъ ==
* А.&amp;nbsp;Н.&amp;nbsp;Тер-Гевондян. Армения и арабский халифат.&amp;nbsp;— Ер.: Изд-во АН Арм. ССР, 1977. {{ref-ru}}
* John Douglas. The Armenians, J.J. Winthrop Corp., New York, 1992.
* Robert H. Hewsen. Armenia: A Historical Atlas.&amp;nbsp;— University of Chicago Press, 2001.&amp;nbsp;— 341 p.&amp;nbsp;— ISBN 0226332284, ISBN 9780226332284.
* Jones, Lynn (2007). Between Islam and Byzantium: Aght'amar and the Visual Construction of Medieval Armenian Rulership. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 0754638529.
{{ПБ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>anklbeg0hw6pl8xrw2wa1lzmcjs2ekc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муъовия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332612</id>
    <redirect title="Муъовия ибни Абусуфиён" />
    <revision>
      <id>1479962</id>
      <timestamp>2026-07-11T07:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Муъовия]] to [[Муъовия ибни Абусуфиён]] over redirect: ивази ном</comment>
      <origin>1479962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="8daumafu36z2cabx22k5ss05fb1zhlp" xml:space="preserve">#равона [[Муъовия ибни Абусуфиён]]</text>
      <sha1>8daumafu36z2cabx22k5ss05fb1zhlp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Арминиё</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332613</id>
    <redirect title="Аморати Арминиё" />
    <revision>
      <id>1479965</id>
      <timestamp>2026-07-11T07:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1479965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="gjzw968r3m4w6woc1s5ofzwv72isgil" xml:space="preserve">#равона [[Аморати Арминиё]]</text>
      <sha1>gjzw968r3m4w6woc1s5ofzwv72isgil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати Тифлис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332614</id>
    <revision>
      <id>1479967</id>
      <timestamp>2026-07-11T08:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1346903610|Emirate of Tbilisi]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1479967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17666" sha1="lzv7xblspara5s7uu98spkfufdrxbeu" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Template:Infobox country/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; &lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Nobold/styles.css&quot; /&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Nobold/styles.css&quot; /&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''Аморати Тифлис''' ( {{Lang-ka|თბილისის საამირო}}  ''{{Transl|ka|Tbilisis saamiro}}'',    ''{{Transl|ar|Imārah Tiflīsī}}'' ) як аморати [[Ислом|мусалмонӣ]] дар [[Қафқози Ҷанубӣ]] буд. Амирони Тифлисӣ аз соли 736 то 1080 (аз рӯи таъсис то 1122) қисматҳои шарқии [[Гурҷистон|Гурҷистони]] имрӯзаро аз пойгоҳи худ дар шаҳри [[Тифлис]] идора мекарданд. Ин [[Иморат|аморат]], ки аз ҷониби [[арабҳо]] дар давраи ҳукмронии онҳо бар сарзаминҳои Гурҷистон таъсис дода шуда буд, то он даме, ки [[Гурҷиҳо|гурҷиён]] дар давраи шоҳ Довуди IV дар соли 1122 онро дубора забт карданд, як нуқтаи муҳими ҳукмронии [[Мусулмон|мусалмонон]] дар [[Қафқоз]] буд.
[[Акс:Map_of_the_Caucasus,_740_CE.svg|чап|мини|250x250пкс|Гурҷистон ва Қафқоз тақрибан соли 740, фавран пас аз таъсиси аморат.]]
{{Асосӣ|Siege of Tbilisi (1122)}}

== Таърих ==
[[Арабҳо]] бори аввал дар Гурҷистон, яъне дар Картли ( Иберия ) дар соли 645 пайдо шуданд. Аммо, то соли 735 онҳо тавонистанд назорати мустаҳкамро бар қисми зиёди кишвар ба даст оранд. Дар он сол, Марвони II Тифлис ва қисми зиёди заминҳои ҳамсояро ишғол кард ва дар он ҷо [[Амир|амири]] арабро таъин кард, ки бояд аз ҷониби [[Хилофат|халифа]] ё гоҳ-гоҳ аз ҷониби ''остикони'' ''[[Аморати Арминиё|Арминия]]'' тасдиқ мешуд.

Дар давраи арабҳо, Тифлис ( ''ат-Тефелис'' ) ба маркази тиҷорат байни ҷаҳони ислом ва шимоли Аврупо табдил ёфт. Ғайр аз ин, он ҳамчун як нуқтаи калидии араб ва як вилояти буферӣ бар зидди ҳукмронии [[Имперотурии Бизонс|Византия]] ва Хазар амал мекард. Бо мурури замон, Тифлис асосан [[Мусулмон|мусалмон]] шуд, аммо таъсири мусалмонон қатъиян ба худи шаҳр маҳдуд буд, дар ҳоле ки атроф асосан [[Масеҳият|масеҳӣ]] боқӣ монд.

Тифлис шаҳри бузурге буд, ки девори дугонаи мустаҳкаме дошт, ки аз се дарвоза сӯрох шуда буд. Он дар ҳарду соҳили дарёи Кура ҷойгир буд ва ин ду қисм бо пули қаиқҳо пайваст буданд. Ҷуғрофияшиносони муосир чашмаҳои гарми онро, ки ба ҳаммомҳо ҷараёни доимии оби гарм медоданд, махсусан зикр мекунанд. Дар дарё осиёбҳои обӣ мавҷуд буданд. Хонаҳо асосан аз чӯби санавбар сохта шуда буданд, ки сайёҳони муосири арабро ба ҳайрат овард. Дар нимаи аввали асри нӯҳум гуфта мешавад, ки Тифлис пас аз [[Дарбанд (Доғистон)|Дербенд]], шаҳре дар [[Қафқоз]], ки ҳадди аққал 50,000 аҳолӣ ва тиҷорати рушдёбанда дошт, дуввумин шаҳри калонтарин буд. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2011)&quot;&gt;иқтибос лозим аст&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Якчанд равшанфикрон, ки дар Тифлис таваллуд ё зиндагӣ мекарданд ва дорои нисба-ат -Тифлисӣ буданд, дар саросари ҷаҳони ислом машҳур буданд. &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Japaridze|first=Gocha|title=მუსლიმი მოღვაწეები ათ-თიფლისის ნისბით VIII–XIV საუკუნეებში|journal=Matsne|date=1989|volume=4|pages=77–88|language=ka}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Japaridze|first=Gocha|title=მუსლიმი მოღვაწეები ათ-თიფლისის ნისბით VIII–XIV საუკუნეებში|journal=Matsne|date=1990|volume=1|pages=65–78|language=ka}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Margarian|first=Hayrapet|title=The Muslim Community of Tiflis (8th-19th Centuries)|journal=Iran and the Caucasus|date=1 April 2004|volume=8|issue=1|pages=29–52|doi=10.1163/1573384042002966}}&lt;/ref&gt;

[[Хилофати Аббосиён]] пас аз ҷанги шаҳрвандии дохилӣ дар солҳои 810 заиф шуд ва қудрати он аз ҷониби майлҳои ҷудоихоҳӣ дар байни ҳокимони канори шаҳр, аз ҷумла амири Тифлис, зери суол рафт. Дар айни замон, аморат ҳадафи сулолаи эҳёшудаи Гурҷистон Багратиониён гардид, ки қаламрави худро аз Тао-Кларҷетӣ дар саросари заминҳои Гурҷистон васеъ мекарданд. Аморати Тифлис дар замони Исҳоқ ибни Исмоил (833–853), ки ба қадри кофӣ қудратманд буд, ки орзуҳои шоҳзодаҳои Гурҷистонро пахш кунад ва бо ҳокимияти Аббосиён дар минтақа мубориза барад, қуввати нисбӣ пайдо кард. Ӯ пардохти солонаи андози худро ба Бағдод қатъ кард ва истиқлолияти худро аз халифа эълон кард. Барои пахш кардани шӯриш, дар соли 853 халифа ал-Мутаваккил экспедитсияи ҷазодиҳандаро бо роҳбарии Буғо ал-Кабир (инчунин бо номи Буғо турк маъруф аст) фиристод, ки Тифлисро ба хок яксон кард ва Исҳоқро сар буриданд ва имкони шаҳрро барои табдил шудан ба маркази як давлати мустақили исломӣ дар Қафқоз аз байн бурд. Аббосиён тасмим нагирифтанд, ки шаҳрро ба таври васеъ аз нав созанд ва дар натиҷа обрӯ ва нуфузи мусалмонон дар минтақа коҳиш ёфт.

=== Кӯшишҳои номуваффақи Гурҷистон барои ишғоли Тифлис ===

==== Забти Ҷаъфар аз ҷониби Липарит Багваши ва Иване Абазаздзе ====
Дар соли 1032, Эриставиҳои Клдекари ва Картли, Липарит Багваши ва Иване Абазадзе, [[Амир|амири]] [[Тифлис]] Ҷаъфарро аз шаҳр кашида гирифта, ӯро асир гирифтанд. Чунин ба назар мерасад, ки амир чунин таҳаввулотро тасаввур карда наметавонист, зеро ӯ бе ягон шакку шубҳа ба мулоқот бо ашрофони гурҷӣ рафт, хусусан азбаски ӯ ва Баграт IV бо нерӯҳои муштарак ба [[Ганҷа]] рафт. Эҳтимол, ӯ панҷ солро дар асирӣ сипарӣ кард. Гуфтан душвор аст, ки чаро [[Гурҷиҳо|гурҷиён]] натавонистанд забти шаҳреро, ки бе ҳоким монда буд, ташкил кунанд. Иване Ҷавахишвили қайд кард, ки пас аз забти қалъаи Биртвиси, подшоҳ ба амир раҳм кард ва ӯро бори дигар ҳамчун ҳокими Тифлис тасдиқ кард. Ба гуфтаи Копалианӣ, Баграт таҳти таъсири Липарит ва рақибони феодалҳои Иване қарор гирифт, ки хатари тақвияти Багваширо дар забти шаҳр диданд, аз ин рӯ, аз забти Тифлис худдорӣ кард. Ба ҳар ҳол, аморати Тифлис як ниҳоди мустақил боқӣ монд.

==== Муҳосираи Тифлис (1038–1040) ====
Гарчанде ки як сол пас аз озод шудани Ҷаъфар, гурҷиҳо таҳти роҳбарии Липарит кӯшиш карданд, ки Тифлисро забт кунанд. Таърихшиносон бар он ақидаанд, ки Липарит подшоҳро ба зарурати забти Тифлис бовар кунонда, даъват ба як маъракаи дигар кард. Артише, ки ба Тифлис ворид шуд, ҳамаи роҳҳоро баста, шаҳрро аз ҷаҳони беруна ҷудо кард. Дар атрофи [[Тифлис]] як доираи муҳосира ташкил карда шуд. Аҳолӣ аз гуруснагии даҳшатнок азоб мекашид. Мардуми Тифлис мехостанд шаҳрро ба подшоҳ диҳанд ва амир дар бораи фирор бо оромӣ фикр мекард, аммо ногаҳон, пас аз муҳосираи дусола, Баграт ба Ҷаъфар сулҳ пешниҳод кард ва нерӯҳои гурҷӣ фавран Тифлисро тарк карданд. Ин масъала инчунин сабаби баҳс дар байни таърихшиносон шудааст. Иване Ҷавахишвили, бо такя ба маълумоти нигоҳдошташудаи [[Ибни Асир|Ибни ал-Асир]], ин қарори шитобкоронаи подшоҳро бо вуруди [[Имперотурии Салҷуқиён|салҷуқиён]] ба [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] рабт медиҳад, дар ҳоле ки М. Лорткипанидзе боз шоҳзодаҳоеро, ки мухолифи Липарит ҳастанд, барои нокомии кӯшиши забти Тифлис айбдор мекунад, гарчанде ки ӯ инчунин таъсири маъракаҳои салҷуқиёнро ба подшоҳ истисно намекунад.

=== Ишғоли Тбилиси аз ҷониби Довуди Бинокор ===

==== Муҳосираи Тифлис (1122) ====
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;Аз асри 12 Довуди IV барои рондани [[Имперотурии Салҷуқиён|салҷуқиён]] аз [[Қафқози Ҷанубӣ|Зақафқоз]] муборизаро оғоз кард, ки юриши [[Тифлис]] қисми ин мубориза буд. Соли 1122 подшоҳ тавонист Тифлисро забт кунад . Азбаски шаҳр бе ҷанг таслим нашуд, подшоҳ онро бо шӯриш забт кард ва ба ҳокимони шаҳр ваҳшиёна ҳамла кард ва аҳолии [[Мусулмон|мусалмонро]] ваҳшиёна кушт. Бо вуҷуди ин, дили Довуд ба зудӣ фурӯ рафт ва ба мардуми Тифлис имтиёзҳои зиёде дод: онҳоро аз андози он сол озод кард ва бо дархости мусалмонон фармон дод, ки ҳеҷ кас дар минтақаи онҳо хук накушад. Подшоҳ ба мусалмонон ҳуқуқи озодона дуо гуфтанро дод. Подшоҳ инчунин ба мусалмонон имтиёзҳои андоз дод: [[Гурҷиҳо|гурҷиён]] дар як сол панҷ [[динор]], яҳудиён чор динор ва мусалмонон се динор медоданд. Подшоҳ ба мусалмонон, яҳудиён ва [[Арманиҳо|арманиҳои]] Тифлис ваъда дод, ки дар шаҳр бехатар зиндагӣ кунанд ва дини худро нигоҳ доранд, то онҳо тавонанд фаъолияти осоиштаи тиҷоратии худро озодона идома диҳанд. Пойтахти Гурҷистон аз [[Кутаиси]] ба [[Тифлис]] кӯчонида шуд. Шаҳр ба зудӣ ба маркази иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар табдил ёфт. Бо ин, Аморати Тифлис ба мавҷудияти тақрибан 400-солаи худ хотима бахшид.

== Мерос ==
Мақоми [[амир]] — ''амира'' ё ''амиртамира'' — ки ҳоло як мансабдори шоҳии Гурҷистон таъйин шудааст — то асри 18 дар Тифлис ва инчунин дигар шаҳрҳои бузурги Гурҷистон боқӣ монд ва ҷои онро мақоми ''муравӣ'' гирифт.

== Ҳокимон ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Амир
! ҳукмронӣ кардан
! Сулолаи
! Эзоҳҳо
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 1. Исмоил ибни Шуъоб
| (то соли 813)
| Шуабидҳо
|
|-
| 2. Муҳаммад I ибни Аттоб
| 813 – 829
| Шуабидҳо
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 3. Алӣ ибни Шуъоб
| 829 – 833
| Шуабидҳо
|
|-
| 4. Исҳоқ ибн Исмоил ибн Шуъаб
| 833 – 853
| Шуабидҳо
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 5. Муҳаммад II ибни Халил
| 853 – 870
| Шайбониён
|
|-
| 6. Исо б. аш-Шайх аш-Шайбон
| 870 – 876
| Шайбониён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 7. Иброҳим
| 876 – 878
| Шайбониён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 8. Габулок
| 878 – 880
| Шайбониён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 9. Ҷаъфари I ибни Алӣ
| 880 – 914
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 10. Мансури I ибни Ҷаъфар
| 914 – 952
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 11. Ҷаъфари II ибни Мансур
| 952 – 981
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 12. Алӣ II ибни Ҷаъфар
| 981 – 1032
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 13. Ҷаъфар III ибни Алӣ
| 1032 – 1046
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 14. Мансури II ибни Ҷаъфар
| 1046 – 1054
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 15. Абул-Ҳайҷа ибни Ҷаъфар
| 1054 – 1062
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#FFFF00;&quot;
|
| 1062 – 1068
|
| Шӯрои шаҳр
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 16. Фадлун аз [[Ганҷа]]
| 1068 – 1080
| Ҷаъфариён
| аз ҷониби [[Алпарслон|Алп Арслон]] таъин карда шуд
|- style=&quot;background:#FFFF00;&quot;
|
| 1080 – 1122
|
| Шӯрои шаҳр
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
|
|
|
| ба Салтанати Гурҷистон ҳамроҳ карда шудааст
|}

== Адабиёт ==
{{Эзоҳ}}{{Historical states of Georgia|state=collapsed}}

== Манбаъ ==

* Аллен, ЧШ (1932), ''Таърихи мардуми Гурҷистон'', К. Пол, Тренч, Трубнер ва Ко,
* Минорский, В., [https://web.archive.org/web/20051216125515/http://www1.encislam.brill.nl/data/EncIslam/S3/SIM-7543.html ''Тифлис''] дар Энсиклопедияи Ислом
* Суни Р.Г. (1994), ''Ташаккули миллати гурҷӣ'' (нашри 2), Блумингтон ва Индианаполис, 

== Мутолиаи минбаъда ==

* {{Cite journal|author=Paghava|first=Irakli|title=A Unique Coin of Abū al-Hayjā, Ja'farid Emir of Tiflīs|journal=The Numismatic Chronicle|date=2012|volume=172|pages=205–212}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [http://www.zeno.ru/showgallery.php?cat=1827 ''Дирҳамҳои Тифлис''] дар [http://www.zeno.ru Zeno.ru – Пойгоҳи додаҳои тангаҳои шарқӣ]
{{Georgia (country) topics}}{{DEFAULTSORT:Tbilisi, Emirate Of}}
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>lzv7xblspara5s7uu98spkfufdrxbeu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479968</id>
      <parentid>1479967</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T08:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16953" sha1="58xek0rfhf9zaa0fwwh4ltw984dy8cz" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Тифлис''' ( {{Lang-ka|თბილისის საამირო}}  ''{{Transl|ka|Tbilisis saamiro}}'',    ''{{Transl|ar|Imārah Tiflīsī}}'' ) як аморати [[Ислом|мусалмонӣ]] дар [[Қафқози Ҷанубӣ]] буд. Амирони Тифлисӣ аз соли 736 то 1080 (аз рӯи таъсис то 1122) қисматҳои шарқии [[Гурҷистон|Гурҷистони]] имрӯзаро аз пойгоҳи худ дар шаҳри [[Тифлис]] идора мекарданд. Ин [[Иморат|аморат]], ки аз ҷониби [[арабҳо]] дар давраи ҳукмронии онҳо бар сарзаминҳои Гурҷистон таъсис дода шуда буд, то он даме, ки [[Гурҷиҳо|гурҷиён]] дар давраи шоҳ Довуди IV дар [[соли 1122]] онро дубора забт карданд, як нуқтаи муҳими ҳукмронии [[Мусулмон|мусалмонон]] дар [[Қафқоз]] буд.
[[Акс:Map_of_the_Caucasus,_740_CE.svg|чап|мини|250x250пкс|Гурҷистон ва Қафқоз тақрибан соли 740, фавран пас аз таъсиси аморат.]]

== Таърих ==
[[Арабҳо]] бори аввал дар Гурҷистон, яъне дар Картли ( Иберия ) дар соли 645 пайдо шуданд. Аммо, то соли 735 онҳо тавонистанд назорати мустаҳкамро бар қисми зиёди кишвар ба даст оранд. Дар он сол, Марвони II Тифлис ва қисми зиёди заминҳои ҳамсояро ишғол кард ва дар он ҷо [[Амир|амири]] арабро таъин кард, ки бояд аз ҷониби [[Хилофат|халифа]] ё гоҳ-гоҳ аз ҷониби ''остикони'' ''[[Аморати Арминиё|Арминия]]'' тасдиқ мешуд.

Дар давраи арабҳо, Тифлис ( ''ат-Тефелис'' ) ба маркази тиҷорат байни ҷаҳони ислом ва шимоли Аврупо табдил ёфт. Ғайр аз ин, он ҳамчун як нуқтаи калидии араб ва як вилояти буферӣ бар зидди ҳукмронии [[Имперотурии Бизонс]] ва Хазар амал мекард. Бо мурури замон, Тифлис асосан [[Мусулмон|мусалмон]] шуд, аммо таъсири мусалмонон қатъиян ба худи шаҳр маҳдуд буд, дар ҳоле ки атроф асосан [[Масеҳият|масеҳӣ]] боқӣ монд.

Тифлис шаҳри бузурге буд, ки девори дугонаи мустаҳкаме дошт, ки аз се дарвоза сӯрох шуда буд. Он дар ҳарду соҳили дарёи Кура ҷойгир буд ва ин ду қисм бо пули қаиқҳо пайваст буданд. Ҷуғрофияшиносони муосир чашмаҳои гарми онро, ки ба ҳаммомҳо ҷараёни доимии оби гарм медоданд, махсусан зикр мекунанд. Дар дарё осиёбҳои обӣ мавҷуд буданд. Хонаҳо асосан аз чӯби санавбар сохта шуда буданд, ки сайёҳони муосири арабро ба ҳайрат овард. Дар нимаи аввали асри нӯҳум гуфта мешавад, ки Тифлис пас аз [[Дарбанд (Доғистон)|Дербенд]], шаҳре дар [[Қафқоз]], ки ҳадди аққал 50,000 аҳолӣ ва тиҷорати рушдёбанда дошт, дуввумин шаҳри калонтарин буд. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2011)&quot;&gt;иқтибос лозим аст&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Якчанд равшанфикрон, ки дар Тифлис таваллуд ё зиндагӣ мекарданд ва дорои нисба-ат -Тифлисӣ буданд, дар саросари ҷаҳони ислом машҳур буданд. &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Japaridze|first=Gocha|title=მუსლიმი მოღვაწეები ათ-თიფლისის ნისბით VIII–XIV საუკუნეებში|journal=Matsne|date=1989|volume=4|pages=77–88|language=ka}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Japaridze|first=Gocha|title=მუსლიმი მოღვაწეები ათ-თიფლისის ნისბით VIII–XIV საუკუნეებში|journal=Matsne|date=1990|volume=1|pages=65–78|language=ka}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Margarian|first=Hayrapet|title=The Muslim Community of Tiflis (8th-19th Centuries)|journal=Iran and the Caucasus|date=1 April 2004|volume=8|issue=1|pages=29–52|doi=10.1163/1573384042002966}}&lt;/ref&gt;

[[Хилофати Аббосиён]] пас аз ҷанги шаҳрвандии дохилӣ дар солҳои 810 заиф шуд ва қудрати он аз ҷониби майлҳои ҷудоихоҳӣ дар байни ҳокимони канори шаҳр, аз ҷумла амири Тифлис, зери суол рафт. Дар айни замон, аморат ҳадафи сулолаи эҳёшудаи Гурҷистон Багратиониён гардид, ки қаламрави худро аз Тао-Кларҷетӣ дар саросари заминҳои Гурҷистон васеъ мекарданд. Аморати Тифлис дар замони Исҳоқ ибни Исмоил (833–853), ки ба қадри кофӣ қудратманд буд, ки орзуҳои шоҳзодаҳои Гурҷистонро пахш кунад ва бо ҳокимияти Аббосиён дар минтақа мубориза барад, қуввати нисбӣ пайдо кард. Ӯ пардохти солонаи андози худро ба Бағдод қатъ кард ва истиқлолияти худро аз халифа эълон кард. Барои пахш кардани шӯриш, дар соли 853 халифа ал-Мутаваккил экспедитсияи ҷазодиҳандаро бо роҳбарии Буғо ал-Кабир (инчунин бо номи Буғо турк маъруф аст) фиристод, ки Тифлисро ба хок яксон кард ва Исҳоқро сар буриданд ва имкони шаҳрро барои табдил шудан ба маркази як давлати мустақили исломӣ дар Қафқоз аз байн бурд. Аббосиён тасмим нагирифтанд, ки шаҳрро ба таври васеъ аз нав созанд ва дар натиҷа обрӯ ва нуфузи мусалмонон дар минтақа коҳиш ёфт.

=== Кӯшишҳои номуваффақи Гурҷистон барои ишғоли Тифлис ===

==== Забти Ҷаъфар аз ҷониби Липарит Багваши ва Иване Абазаздзе ====
Дар [[соли 1032]], Эриставиҳои Клдекари ва Картли, Липарит Багваши ва Иване Абазадзе, [[Амир|амири]] [[Тифлис]] Ҷаъфарро аз шаҳр кашида гирифта, ӯро асир гирифтанд. Чунин ба назар мерасад, ки амир чунин таҳаввулотро тасаввур карда наметавонист, зеро ӯ бе ягон шакку шубҳа ба мулоқот бо ашрофони гурҷӣ рафт, хусусан азбаски ӯ ва Баграт IV бо нерӯҳои муштарак ба [[Ганҷа]] рафт. Эҳтимол, ӯ панҷ солро дар асирӣ сипарӣ кард. Гуфтан душвор аст, ки чаро [[Гурҷиҳо|гурҷиён]] натавонистанд забти шаҳреро, ки бе ҳоким монда буд, ташкил кунанд. Иване Ҷавахишвили қайд кард, ки пас аз забти қалъаи Биртвиси, подшоҳ ба амир раҳм кард ва ӯро бори дигар ҳамчун ҳокими Тифлис тасдиқ кард. Ба гуфтаи Копалианӣ, Баграт таҳти таъсири Липарит ва рақибони феодалҳои Иване қарор гирифт, ки хатари тақвияти Багваширо дар забти шаҳр диданд, аз ин рӯ, аз забти [[Тифлис]] худдорӣ кард. Ба ҳар ҳол, аморати Тифлис як ниҳоди мустақил боқӣ монд.

==== Муҳосираи Тифлис (1038–1040) ====
Гарчанде ки як сол пас аз озод шудани Ҷаъфар, гурҷиҳо таҳти роҳбарии Липарит кӯшиш карданд, ки Тифлисро забт кунанд. Таърихшиносон бар он ақидаанд, ки Липарит подшоҳро ба зарурати забти Тифлис бовар кунонда, даъват ба як маъракаи дигар кард. Артише, ки ба Тифлис ворид шуд, ҳамаи роҳҳоро баста, шаҳрро аз ҷаҳони беруна ҷудо кард. Дар атрофи [[Тифлис]] як доираи муҳосира ташкил карда шуд. Аҳолӣ аз гуруснагии даҳшатнок азоб мекашид. Мардуми Тифлис мехостанд шаҳрро ба подшоҳ диҳанд ва амир дар бораи фирор бо оромӣ фикр мекард, аммо ногаҳон, пас аз муҳосираи дусола, Баграт ба Ҷаъфар сулҳ пешниҳод кард ва нерӯҳои гурҷӣ фавран Тифлисро тарк карданд. Ин масъала инчунин сабаби баҳс дар байни таърихшиносон шудааст. Иване Ҷавахишвили, бо такя ба маълумоти нигоҳдошташудаи [[Ибни Асир|Ибни ал-Асир]], ин қарори шитобкоронаи подшоҳро бо вуруди [[Имперотурии Салҷуқиён|салҷуқиён]] ба [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] рабт медиҳад, дар ҳоле ки М. Лорткипанидзе боз шоҳзодаҳоеро, ки мухолифи Липарит ҳастанд, барои нокомии кӯшиши забти Тифлис айбдор мекунад, гарчанде ки ӯ инчунин таъсири маъракаҳои салҷуқиёнро ба подшоҳ истисно намекунад.

=== Ишғоли Тбилиси аз ҷониби Довуди Бинокор ===

==== Муҳосираи Тифлис (1122) ====
Аз [[асри XII]] Довуди IV барои рондани [[Имперотурии Салҷуқиён]] аз [[Қафқози Ҷанубӣ]] муборизаро оғоз кард, ки юриши [[Тифлис]] қисми ин мубориза буд. [[Соли 1122]] [[подшоҳ]] тавонист Тифлисро забт кунад . Азбаски шаҳр бе ҷанг таслим нашуд, подшоҳ онро бо шӯриш забт кард ва ба ҳокимони шаҳр ваҳшиёна ҳамла кард ва аҳолии [[Мусулмон|мусалмонро]] ваҳшиёна кушт. Бо вуҷуди ин, дили Довуд ба зудӣ фурӯ рафт ва ба мардуми Тифлис имтиёзҳои зиёде дод: онҳоро аз андози он сол озод кард ва бо дархости мусалмонон фармон дод, ки ҳеҷ кас дар минтақаи онҳо хук накушад. Подшоҳ ба мусалмонон ҳуқуқи озодона дуо гуфтанро дод. Подшоҳ инчунин ба мусалмонон имтиёзҳои андоз дод: [[Гурҷиҳо|гурҷиён]] дар як сол панҷ [[динор]], яҳудиён чор динор ва мусалмонон се динор медоданд. [[Подшоҳ]] ба мусалмонон, яҳудиён ва [[Арманиҳо|арманиҳои]] [[Тифлис]] ваъда дод, ки дар шаҳр бехатар зиндагӣ кунанд ва дини худро нигоҳ доранд, то онҳо тавонанд фаъолияти осоиштаи тиҷоратии худро озодона идома диҳанд. Пойтахти Гурҷистон аз [[Кутаиси]] ба [[Тифлис]] кӯчонида шуд. Шаҳр ба зудӣ ба маркази иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар табдил ёфт. Бо ин, Аморати Тифлис ба мавҷудияти тақрибан 400-солаи худ хотима бахшид.

== Мерос ==
Мақоми [[амир]] — ''амира'' ё ''амиртамира'' — ки ҳоло як мансабдори шоҳии Гурҷистон таъйин шудааст — то асри 18 дар Тифлис ва инчунин дигар шаҳрҳои бузурги Гурҷистон боқӣ монд ва ҷои онро мақоми ''муравӣ'' гирифт.

== Ҳокимон ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Амир
! ҳукмронӣ кардан
! Сулолаи
! Эзоҳҳо
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 1. Исмоил ибни Шуъоб
| (то соли 813)
| Шуабидҳо
|
|-
| 2. Муҳаммад I ибни Аттоб
| 813 – 829
| Шуабидҳо
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 3. Алӣ ибни Шуъоб
| 829 – 833
| Шуабидҳо
|
|-
| 4. Исҳоқ ибн Исмоил ибн Шуъаб
| 833 – 853
| Шуабидҳо
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 5. Муҳаммад II ибни Халил
| 853 – 870
| Шайбониён
|
|-
| 6. Исо б. аш-Шайх аш-Шайбон
| 870 – 876
| Шайбониён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 7. Иброҳим
| 876 – 878
| Шайбониён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 8. Габулок
| 878 – 880
| Шайбониён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 9. Ҷаъфари I ибни Алӣ
| 880 – 914
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 10. Мансури I ибни Ҷаъфар
| 914 – 952
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 11. Ҷаъфари II ибни Мансур
| 952 – 981
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 12. Алӣ II ибни Ҷаъфар
| 981 – 1032
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 13. Ҷаъфар III ибни Алӣ
| 1032 – 1046
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 14. Мансури II ибни Ҷаъфар
| 1046 – 1054
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 15. Абул-Ҳайҷа ибни Ҷаъфар
| 1054 – 1062
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#FFFF00;&quot;
|
| 1062 – 1068
|
| Шӯрои шаҳр
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 16. Фадлун аз [[Ганҷа]]
| 1068 – 1080
| Ҷаъфариён
| аз ҷониби [[Алпарслон|Алп Арслон]] таъин карда шуд
|- style=&quot;background:#FFFF00;&quot;
|
| 1080 – 1122
|
| Шӯрои шаҳр
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
|
|
|
| ба Салтанати Гурҷистон ҳамроҳ карда шудааст
|}

== Адабиёт ==
{{Эзоҳ}}
== Манбаъ ==

* Аллен, ЧШ (1932), ''Таърихи мардуми Гурҷистон'', К. Пол, Тренч, Трубнер ва Ко,
* Минорский, В., [https://web.archive.org/web/20051216125515/http://www1.encislam.brill.nl/data/EncIslam/S3/SIM-7543.html ''Тифлис''] дар Энсиклопедияи Ислом
* Суни Р.Г. (1994), ''Ташаккули миллати гурҷӣ'' (нашри 2), Блумингтон ва Индианаполис, 

== Мутолиаи минбаъда ==
* {{Cite journal|author=Paghava|first=Irakli|title=A Unique Coin of Abū al-Hayjā, Ja'farid Emir of Tiflīs|journal=The Numismatic Chronicle|date=2012|volume=172|pages=205–212}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [http://www.zeno.ru/showgallery.php?cat=1827 ''Дирҳамҳои Тифлис''] дар [http://www.zeno.ru Zeno.ru – Пойгоҳи додаҳои тангаҳои шарқӣ]

[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>58xek0rfhf9zaa0fwwh4ltw984dy8cz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479977</id>
      <parentid>1479968</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17024" sha1="6lcytde127bgth3emodr5zgw0h9qu8f" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}
{{Давлати таърихӣ}}
'''Аморати Тифлис''' ( {{Lang-ka|თბილისის საამირო}}  ''{{Transl|ka|Tbilisis saamiro}}'',    ''{{Transl|ar|Imārah Tiflīsī}}'' ) як аморати [[Ислом|мусалмонӣ]] дар [[Қафқози Ҷанубӣ]] буд. Амирони Тифлисӣ аз соли 736 то 1080 (аз рӯи таъсис то 1122) қисматҳои шарқии [[Гурҷистон|Гурҷистони]] имрӯзаро аз пойгоҳи худ дар шаҳри [[Тифлис]] идора мекарданд. Ин [[Иморат|аморат]], ки аз ҷониби [[арабҳо]] дар давраи ҳукмронии онҳо бар сарзаминҳои Гурҷистон таъсис дода шуда буд, то он даме, ки [[Гурҷиҳо|гурҷиён]] дар давраи шоҳ Довуди IV дар [[соли 1122]] онро дубора забт карданд, як нуқтаи муҳими ҳукмронии [[Мусулмон|мусалмонон]] дар [[Қафқоз]] буд.
[[Акс:Map_of_the_Caucasus,_740_CE.svg|чап|мини|250x250пкс|Гурҷистон ва Қафқоз тақрибан соли 740, фавран пас аз таъсиси аморат.]]

== Таърих ==
[[Арабҳо]] бори аввал дар Гурҷистон, яъне дар Картли ( Иберия ) дар соли 645 пайдо шуданд. Аммо, то соли 735 онҳо тавонистанд назорати мустаҳкамро бар қисми зиёди кишвар ба даст оранд. Дар он сол, Марвони II Тифлис ва қисми зиёди заминҳои ҳамсояро ишғол кард ва дар он ҷо [[Амир|амири]] арабро таъин кард, ки бояд аз ҷониби [[Хилофат|халифа]] ё гоҳ-гоҳ аз ҷониби ''остикони'' ''[[Аморати Арминиё|Арминия]]'' тасдиқ мешуд.

Дар давраи арабҳо, Тифлис ( ''ат-Тефелис'' ) ба маркази тиҷорат байни ҷаҳони ислом ва шимоли Аврупо табдил ёфт. Ғайр аз ин, он ҳамчун як нуқтаи калидии араб ва як вилояти буферӣ бар зидди ҳукмронии [[Имперотурии Бизонс]] ва Хазар амал мекард. Бо мурури замон, Тифлис асосан [[Мусулмон|мусалмон]] шуд, аммо таъсири мусалмонон қатъиян ба худи шаҳр маҳдуд буд, дар ҳоле ки атроф асосан [[Масеҳият|масеҳӣ]] боқӣ монд.

Тифлис шаҳри бузурге буд, ки девори дугонаи мустаҳкаме дошт, ки аз се дарвоза сӯрох шуда буд. Он дар ҳарду соҳили дарёи Кура ҷойгир буд ва ин ду қисм бо пули қаиқҳо пайваст буданд. Ҷуғрофияшиносони муосир чашмаҳои гарми онро, ки ба ҳаммомҳо ҷараёни доимии оби гарм медоданд, махсусан зикр мекунанд. Дар дарё осиёбҳои обӣ мавҷуд буданд. Хонаҳо асосан аз чӯби санавбар сохта шуда буданд, ки сайёҳони муосири арабро ба ҳайрат овард. Дар нимаи аввали асри нӯҳум гуфта мешавад, ки Тифлис пас аз [[Дарбанд (Доғистон)|Дербенд]], шаҳре дар [[Қафқоз]], ки ҳадди аққал 50,000 аҳолӣ ва тиҷорати рушдёбанда дошт, дуввумин шаҳри калонтарин буд. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2011)&quot;&gt;иқтибос лозим аст&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Якчанд равшанфикрон, ки дар Тифлис таваллуд ё зиндагӣ мекарданд ва дорои нисба-ат -Тифлисӣ буданд, дар саросари ҷаҳони ислом машҳур буданд. &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Japaridze|first=Gocha|title=მუსლიმი მოღვაწეები ათ-თიფლისის ნისბით VIII–XIV საუკუნეებში|journal=Matsne|date=1989|volume=4|pages=77–88|language=ka}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Japaridze|first=Gocha|title=მუსლიმი მოღვაწეები ათ-თიფლისის ნისბით VIII–XIV საუკუნეებში|journal=Matsne|date=1990|volume=1|pages=65–78|language=ka}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Margarian|first=Hayrapet|title=The Muslim Community of Tiflis (8th-19th Centuries)|journal=Iran and the Caucasus|date=1 April 2004|volume=8|issue=1|pages=29–52|doi=10.1163/1573384042002966}}&lt;/ref&gt;

[[Хилофати Аббосиён]] пас аз ҷанги шаҳрвандии дохилӣ дар солҳои 810 заиф шуд ва қудрати он аз ҷониби майлҳои ҷудоихоҳӣ дар байни ҳокимони канори шаҳр, аз ҷумла амири Тифлис, зери суол рафт. Дар айни замон, аморат ҳадафи сулолаи эҳёшудаи Гурҷистон Багратиониён гардид, ки қаламрави худро аз Тао-Кларҷетӣ дар саросари заминҳои Гурҷистон васеъ мекарданд. Аморати Тифлис дар замони Исҳоқ ибни Исмоил (833–853), ки ба қадри кофӣ қудратманд буд, ки орзуҳои шоҳзодаҳои Гурҷистонро пахш кунад ва бо ҳокимияти Аббосиён дар минтақа мубориза барад, қуввати нисбӣ пайдо кард. Ӯ пардохти солонаи андози худро ба Бағдод қатъ кард ва истиқлолияти худро аз халифа эълон кард. Барои пахш кардани шӯриш, дар соли 853 халифа ал-Мутаваккил экспедитсияи ҷазодиҳандаро бо роҳбарии Буғо ал-Кабир (инчунин бо номи Буғо турк маъруф аст) фиристод, ки Тифлисро ба хок яксон кард ва Исҳоқро сар буриданд ва имкони шаҳрро барои табдил шудан ба маркази як давлати мустақили исломӣ дар Қафқоз аз байн бурд. Аббосиён тасмим нагирифтанд, ки шаҳрро ба таври васеъ аз нав созанд ва дар натиҷа обрӯ ва нуфузи мусалмонон дар минтақа коҳиш ёфт.

=== Кӯшишҳои номуваффақи Гурҷистон барои ишғоли Тифлис ===

==== Забти Ҷаъфар аз ҷониби Липарит Багваши ва Иване Абазаздзе ====
Дар [[соли 1032]], Эриставиҳои Клдекари ва Картли, Липарит Багваши ва Иване Абазадзе, [[Амир|амири]] [[Тифлис]] Ҷаъфарро аз шаҳр кашида гирифта, ӯро асир гирифтанд. Чунин ба назар мерасад, ки амир чунин таҳаввулотро тасаввур карда наметавонист, зеро ӯ бе ягон шакку шубҳа ба мулоқот бо ашрофони гурҷӣ рафт, хусусан азбаски ӯ ва Баграт IV бо нерӯҳои муштарак ба [[Ганҷа]] рафт. Эҳтимол, ӯ панҷ солро дар асирӣ сипарӣ кард. Гуфтан душвор аст, ки чаро [[Гурҷиҳо|гурҷиён]] натавонистанд забти шаҳреро, ки бе ҳоким монда буд, ташкил кунанд. Иване Ҷавахишвили қайд кард, ки пас аз забти қалъаи Биртвиси, подшоҳ ба амир раҳм кард ва ӯро бори дигар ҳамчун ҳокими Тифлис тасдиқ кард. Ба гуфтаи Копалианӣ, Баграт таҳти таъсири Липарит ва рақибони феодалҳои Иване қарор гирифт, ки хатари тақвияти Багваширо дар забти шаҳр диданд, аз ин рӯ, аз забти [[Тифлис]] худдорӣ кард. Ба ҳар ҳол, аморати Тифлис як ниҳоди мустақил боқӣ монд.

==== Муҳосираи Тифлис (1038–1040) ====
Гарчанде ки як сол пас аз озод шудани Ҷаъфар, гурҷиҳо таҳти роҳбарии Липарит кӯшиш карданд, ки Тифлисро забт кунанд. Таърихшиносон бар он ақидаанд, ки Липарит подшоҳро ба зарурати забти Тифлис бовар кунонда, даъват ба як маъракаи дигар кард. Артише, ки ба Тифлис ворид шуд, ҳамаи роҳҳоро баста, шаҳрро аз ҷаҳони беруна ҷудо кард. Дар атрофи [[Тифлис]] як доираи муҳосира ташкил карда шуд. Аҳолӣ аз гуруснагии даҳшатнок азоб мекашид. Мардуми Тифлис мехостанд шаҳрро ба подшоҳ диҳанд ва амир дар бораи фирор бо оромӣ фикр мекард, аммо ногаҳон, пас аз муҳосираи дусола, Баграт ба Ҷаъфар сулҳ пешниҳод кард ва нерӯҳои гурҷӣ фавран Тифлисро тарк карданд. Ин масъала инчунин сабаби баҳс дар байни таърихшиносон шудааст. Иване Ҷавахишвили, бо такя ба маълумоти нигоҳдошташудаи [[Ибни Асир|Ибни ал-Асир]], ин қарори шитобкоронаи подшоҳро бо вуруди [[Имперотурии Салҷуқиён|салҷуқиён]] ба [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] рабт медиҳад, дар ҳоле ки М. Лорткипанидзе боз шоҳзодаҳоеро, ки мухолифи Липарит ҳастанд, барои нокомии кӯшиши забти Тифлис айбдор мекунад, гарчанде ки ӯ инчунин таъсири маъракаҳои салҷуқиёнро ба подшоҳ истисно намекунад.

=== Ишғоли Тбилиси аз ҷониби Довуди Бинокор ===

==== Муҳосираи Тифлис (1122) ====
Аз [[асри XII]] Довуди IV барои рондани [[Имперотурии Салҷуқиён]] аз [[Қафқози Ҷанубӣ]] муборизаро оғоз кард, ки юриши [[Тифлис]] қисми ин мубориза буд. [[Соли 1122]] [[подшоҳ]] тавонист Тифлисро забт кунад . Азбаски шаҳр бе ҷанг таслим нашуд, подшоҳ онро бо шӯриш забт кард ва ба ҳокимони шаҳр ваҳшиёна ҳамла кард ва аҳолии [[Мусулмон|мусалмонро]] ваҳшиёна кушт. Бо вуҷуди ин, дили Довуд ба зудӣ фурӯ рафт ва ба мардуми Тифлис имтиёзҳои зиёде дод: онҳоро аз андози он сол озод кард ва бо дархости мусалмонон фармон дод, ки ҳеҷ кас дар минтақаи онҳо хук накушад. Подшоҳ ба мусалмонон ҳуқуқи озодона дуо гуфтанро дод. Подшоҳ инчунин ба мусалмонон имтиёзҳои андоз дод: [[Гурҷиҳо|гурҷиён]] дар як сол панҷ [[динор]], яҳудиён чор динор ва мусалмонон се динор медоданд. [[Подшоҳ]] ба мусалмонон, яҳудиён ва [[Арманиҳо|арманиҳои]] [[Тифлис]] ваъда дод, ки дар шаҳр бехатар зиндагӣ кунанд ва дини худро нигоҳ доранд, то онҳо тавонанд фаъолияти осоиштаи тиҷоратии худро озодона идома диҳанд. Пойтахти Гурҷистон аз [[Кутаиси]] ба [[Тифлис]] кӯчонида шуд. Шаҳр ба зудӣ ба маркази иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар табдил ёфт. Бо ин, Аморати Тифлис ба мавҷудияти тақрибан 400-солаи худ хотима бахшид.

== Мерос ==
Мақоми [[амир]] — ''амира'' ё ''амиртамира'' — ки ҳоло як мансабдори шоҳии Гурҷистон таъйин шудааст — то асри 18 дар Тифлис ва инчунин дигар шаҳрҳои бузурги Гурҷистон боқӣ монд ва ҷои онро мақоми ''муравӣ'' гирифт.

== Ҳокимон ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Амир
! ҳукмронӣ кардан
! Сулолаи
! Эзоҳҳо
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 1. Исмоил ибни Шуъоб
| (то соли 813)
| Шуабидҳо
|
|-
| 2. Муҳаммад I ибни Аттоб
| 813 – 829
| Шуабидҳо
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 3. Алӣ ибни Шуъоб
| 829 – 833
| Шуабидҳо
|
|-
| 4. Исҳоқ ибн Исмоил ибн Шуъаб
| 833 – 853
| Шуабидҳо
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 5. Муҳаммад II ибни Халил
| 853 – 870
| Шайбониён
|
|-
| 6. Исо б. аш-Шайх аш-Шайбон
| 870 – 876
| Шайбониён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 7. Иброҳим
| 876 – 878
| Шайбониён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 8. Габулок
| 878 – 880
| Шайбониён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 9. Ҷаъфари I ибни Алӣ
| 880 – 914
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 10. Мансури I ибни Ҷаъфар
| 914 – 952
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 11. Ҷаъфари II ибни Мансур
| 952 – 981
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 12. Алӣ II ибни Ҷаъфар
| 981 – 1032
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 13. Ҷаъфар III ибни Алӣ
| 1032 – 1046
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 14. Мансури II ибни Ҷаъфар
| 1046 – 1054
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 15. Абул-Ҳайҷа ибни Ҷаъфар
| 1054 – 1062
| Ҷаъфариён
|
|- style=&quot;background:#FFFF00;&quot;
|
| 1062 – 1068
|
| Шӯрои шаҳр
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| 16. Фадлун аз [[Ганҷа]]
| 1068 – 1080
| Ҷаъфариён
| аз ҷониби [[Алпарслон|Алп Арслон]] таъин карда шуд
|- style=&quot;background:#FFFF00;&quot;
|
| 1080 – 1122
|
| Шӯрои шаҳр
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
|
|
|
| ба Салтанати Гурҷистон ҳамроҳ карда шудааст
|}

== Адабиёт ==
{{Эзоҳ}}
== Манбаъ ==

* Аллен, ЧШ (1932), ''Таърихи мардуми Гурҷистон'', К. Пол, Тренч, Трубнер ва Ко,
* Минорский, В., [https://web.archive.org/web/20051216125515/http://www1.encislam.brill.nl/data/EncIslam/S3/SIM-7543.html ''Тифлис''] дар Энсиклопедияи Ислом
* Суни Р.Г. (1994), ''Ташаккули миллати гурҷӣ'' (нашри 2), Блумингтон ва Индианаполис, 

== Мутолиаи минбаъда ==
* {{Cite journal|author=Paghava|first=Irakli|title=A Unique Coin of Abū al-Hayjā, Ja'farid Emir of Tiflīs|journal=The Numismatic Chronicle|date=2012|volume=172|pages=205–212}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [http://www.zeno.ru/showgallery.php?cat=1827 ''Дирҳамҳои Тифлис''] дар [http://www.zeno.ru Zeno.ru – Пойгоҳи додаҳои тангаҳои шарқӣ]

[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>6lcytde127bgth3emodr5zgw0h9qu8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иморати Тифлис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332615</id>
    <redirect title="Аморати Тифлис" />
    <revision>
      <id>1479969</id>
      <timestamp>2026-07-11T08:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1479969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="ifxkpynvqepnkms4aq7m501o4uni8di" xml:space="preserve">#равона[[Аморати Тифлис]]</text>
      <sha1>ifxkpynvqepnkms4aq7m501o4uni8di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати Ғарнота</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332616</id>
    <redirect title="Иморати Ғарнота" />
    <revision>
      <id>1479970</id>
      <timestamp>2026-07-11T08:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1479970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="qtvgsw7rwl6yrcqawhe0g2o6nvywm97" xml:space="preserve">#равона[[Иморати Ғарнота]]</text>
      <sha1>qtvgsw7rwl6yrcqawhe0g2o6nvywm97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати Наҷд ва Ҳаса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332617</id>
    <redirect title="Наҷд ва Ҳаса" />
    <revision>
      <id>1479971</id>
      <timestamp>2026-07-11T08:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1479971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="j6d4bfupb21p3qdvzlmfjczx0c0d7nd" xml:space="preserve">#равона[[Наҷд ва Ҳаса]]</text>
      <sha1>j6d4bfupb21p3qdvzlmfjczx0c0d7nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати (идрисии) Асир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332618</id>
    <redirect title="Иморати Асир" />
    <revision>
      <id>1479979</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1479979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="t3rfkm4xq341t1p9wuuvg2q8avume1p" xml:space="preserve">#равона[[Иморати Асир]]</text>
      <sha1>t3rfkm4xq341t1p9wuuvg2q8avume1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати Наҷд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332619</id>
    <redirect title="Иморати Наҷд" />
    <revision>
      <id>1479982</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="4k2vg9capekpvux0lr0amot4v0cr4dv" xml:space="preserve">#равона[[Иморати Наҷд]]</text>
      <sha1>4k2vg9capekpvux0lr0amot4v0cr4dv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморати Дарбанд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332620</id>
    <revision>
      <id>1479986</id>
      <timestamp>2026-07-11T11:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1340485668|Emirate of Derbent]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1479986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10993" sha1="d86ua20fhjsgwdhnj60li3r52r01ya9" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Template:Infobox country/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''Аморати Дарбанд ё Аморати Амоб ал Боб''' (арабӣ: اماراب اماب الاباب, лотинӣ: Иморат Баб ал-Абваб) давлати асримиенагӣ, ки дар роҳи тиҷоратии Каспий бо марказ дар шаҳри [[Дарбанд (Доғистон)|Дарбанд]] ба вуҷуд омадааст.   Дуюмӣ мавқеи калидиро дар байни марказҳои тиҷоратӣ дар минтақаи Хазар ишғол мекард. Онро сулолаи Ҳошимиён ( ''Ал- Ҳошим'' ), ки аз авлоди як озодшуда аз қабилаи Бани Сулайм буданд, идора мекард. {{Sfn|Minorsky|1958|pp=122-123|p=}}

== Замина ==
Тибқи иттилои [[Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ|ат-Табарӣ]], аввалин ҳамлаи [[Хилофати Рошидин|Хилофати араб]] ба Дарбанд [[соли 642]] дар замони Суроқа ибни Амр сурат гирифт. {{Sfn|Smith|1994|p=34, note 175}} Дар натиҷа, Шаҳрбарози ҳокими таъйинкардаи [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Сосониён]] дар шаҳр таслим шуд. Баъд аз ин, [[шаҳр]] ҳамчун пойгоҳ аз ҷониби арабҳо дар давраи ҷангҳои харобиовари арабу хазар истифода мешуд. Дар солҳои 713-714, сарлашкари араб Маслама ибн Абдулмалик ҳамларо роҳбарӣ кард, ки Дарбандро забт кард, ки гӯё пас аз он ки як сокин ба ӯ гузаргоҳи махфии зеризаминиро нишон дод. {{Sfn|Rotter|1991|p=740}} {{Sfn|Artamonov|1962|p=203}} Таърихшиноси арманӣ Левонд иддао дорад, ки арабҳо, ки дарк карданд, ки наметавонанд қалъаро нигоҳ доранд, деворҳои онро хароб карданд. {{Sfn|Artamonov|1962|p=203}} Халифаи оянда Марвони II як вақтҳо Дарбандро урдугоҳ карда буд. Асид ибни Зафир ас-Суломӣ ва писари ӯ Язид низ замоне фармондеҳии Дарбанд буданд. Фармондеҳи Дарбант, ал-Мунаҷҷим ас-Суломӣ (ё Наҷм ибни Ҳошим {{Sfn|Minorsky|1958|pp=|p=69}} ), аз ҷониби Саид ибни Салм ал-Боҳилӣ дар соли 799 эъдом карда шуд, ки ин боис шуд писараш Ҳайюн ба ҳамлаи интиқом аз ҷониби хазарҳо шурӯъ кунад. {{Sfn|Bosworth|1989|pp=170–171}} Маскат низ пас аз соли 833 ба губернаторӣ ҳамроҳ карда шуд.

== Таърих ==
Аморати мустақил ё худмухтор соли 869 аз ҷониби Ҳошим ибни Суроқа ибни Салис ибни Ҳайюн, набераи Ҳайюн, [ 5 ] пас аз бетартибӣ дар Самарра таъсис дода шуд.  Сиёсати аморат аз ҷониби қавму қабилаҳои мӯътабр ва фидоиёни ҷанговар  ( ''[[Ғозӣ (муҳориб)|ғозӣ]]'' ), ки аксар вақт ҳамчун подшоҳсозон бо ҳамдигар мубориза мебурданд, таъсир мегирифт. [[Давлати Шервоншоҳон|Давлати Ширвоншоҳҳони]] ҳамсоя низ ба ҳокимияти амирон эътироз мекарданд.

Ҳукмронии Ҳошим то соли 884 давом кард ва пас аз он авлоди ӯ, ки пайваста бар зидди хазарҳо, русҳо, ширвоншоҳон ва Сарир мубориза мебурданд, ба қудрат расиданд.  Сулолаи Ҳошимиён дар соли 1075, вақте ки Фарибурзи I Дарбантро забт кард, аз қудрат суқут кард, аммо ба зудӣ пас аз дахолати [[Имперотурии Салҷуқиён|Салҷуқиён]] сулолаи дигаре пайдо шуд, яъне Ағлабиён, ки ба номи Ағлаб ибни Алӣ, ки аз ҷониби фармондеҳи салҷуқӣ Савтегин пас аз раҳоӣ аз зиндони Ширвон таъйин шуда буд, номгузорӣ шуда буд. {{Sfn|Minorsky|1958|pp=53-54|p=}} Ин сулола тақрибан дар қудрат буд c. Соли 1173, вақте ки Ахситони I амир Бек-Барс ибни Музаффарро бо амакаш Ҷорҷи III ( &lt;abbr&gt;ҳукмронӣ&lt;/abbr&gt; 1156–1184), подшоҳи Гурҷистон, мағлуб кард. Дар соли 901 мелодӣ (288 ҳиҷрӣ), аморат бо ҳамлаи бузурги Хазар рӯбарӯ шуд. Амир Муҳаммад бин Ҳошим ас-Суламӣ бомуваффақият шаҳрро муҳофизат кард ва ба гарнизони қабилаи Бану Сулайм, ки сутуни қудрати низомии аморатро ташкил медод, такя кард.  

== Ҳокимон ==
Аморати Дарбент асосан аз ҷониби Ҳошимиён идора мешуд ва баъзан аз ҷониби шахсони таъйиншудаи Ширвоншоҳ қатъ мешуд:

# [[Hashim b. Suraqa|Ҳошим ибни Сурака]] (869 – 884)
# Умар ибни Ҳошим (884 – 885)
# Муҳаммад ибни Ҳошим (885 – декабри 915)
# Абдулмалики I (4 январи соли 916 – 24 феврали соли 939)
#* Абул-Наъм ибни Муҳаммад (даъвогар пас аз 2 марти соли 916)
# Аҳмад ибни Абдулмалики I (27 феврали соли 939 – июни соли 939)
# [[Haytham ibn Muhammad|Ҳайсам ибни Муҳаммад]] (писари Муҳаммади III аз Ширвон ) (июни 939 – майи 941)
# Аҳмад (бори дуюм, майи соли 941 – декабри соли 941)
# [[Haytham ibn Muhammad|Ҳайсам ибни Муҳаммад]] (бора дуюм, декабри 941 – майи 942)
# Аҳмади Ширвонӣ (майи 942 – сентябри 953)
# Хашрам Ахмад б. Мунаббиҳ (сентябри 953 – марти 954) — Подшоҳи Лакз
# Аҳмад (бори сеюм, марти 954 – ноябри 976)
# Маймун I б. Аҳмад (ноябри 976 – 990)
# Муҳаммади IV аз Ширвон (990 – 991)
# Маймуни I (дафъаи дуюм, соли 990 – 27 феврали соли 997)
# Муҳаммад II ибни Аҳмад (27 феврали соли 997 – декабри соли 997)
# Лашкари I б. Маймун (марти 998 - сентябри 1002)
# Мансур I б. Маймун (1003 – 1019)
# Язид ибни Аҳмад (1019-1021)
# Мансури I (дафъаи дуюм, 1019 – 1023)
# Язид ибни Аҳмад (маротибаи 2, 1023 – 1024)
# Мансури I (бори сеюм, 1024 – 1034)
# Абдулмалик II ибни Мансур (аз тахт барканоршуда 9 феврали соли 1034)
# Алии II аз Ширвон (9 феврали 1034 – апрели 1035)
#* Мансур б. Мусаддид (ҳамчун фармондеҳ)
# Абдулмалик II (бораи дуюм, апрели 1035 - 10 марти 1043)
# Мансури II ибни Абдулмалики II (18 марти 1043 – 22 сентябри 1054)
# Лашкари II б. Абдулмалик II (22 сентябри 1054 – 3 январи 1055)
# Мансури II (бори дуюм, 1 июли соли 1055 – 10 феврали соли 1065)
# Абдулмалик III б. Лашкари II (май 1065 - октябри 1065)
# Афридуни I (30 январи соли 1066 – июли соли 1068)
# Абдулмалик III (бораи дуюм, 27 октябри 1068 - 28 декабри 1068)
# Афридун I (бори дуюм, 28 декабри соли 1068 – 1070)
# Абдулмалик III (маротибаи 3, 1070 – 1071)
# Афридун I (бори сеюм, 1071 – январи 1072)
# Абдулмалик III (бораи 4, 1072 - 20 августи 1075)
# Маймун II б. Мансури II (20 августи 1075 - декабри 1075)

Аморат дар ниҳоят ба [[Имперотурии Салҷуқиён]] ва баъдтар ба давлати [[Давлати Шервоншоҳон|Ширвоншоҳон]] ҳамроҳ шуд. Аммо, тақрибан солҳои 1130-1150, ба гуфтаи Абу Ҳомид ал-Ғарнатӣ, аморатро сулолаи дигар идора мекард: {{Sfn|Minorsky|1958|p=139}}

# Сайфиддин Мухаммад б. Халифа (пеш аз 1154)
# Музаффар ибн Муҳаммад ( c. 1154 – 1164 ) — бо духтари Деметрий I аз Гурҷистон издивоҷ кардааст
# Бек-Барс б. Музаффар ( c. 1173 )
# Абдулмалик IV ибни Бек-Барс ( c. 1180 – с. 1222 )
# Рашид ибн Фаррухзод ( c. 1222 – с. 1225 )

Аморат пас аз соли 1225 дубора ба давлати Ширвоншоҳҳо ҳамроҳ карда шуд, аммо пас аз омадани [[Ҳулагухон|Ҳулогухон]] ба [[Ховари Миёна]], ки писари худ Йошмутро фармондеҳи юриши Дарбанд дар соли 1265 таъин кард, ниҳоят ба [[Элхонҳо]] ҳамроҳ карда шуд.

== Адабиёт ==
&lt;references /&gt;

== Манбаъ ==

* {{Cite book|last=Artamonov|first=M. I.|title=История хазар|publisher=Издательство Государственного Эрмитажа|year=1962|location=Leningrad|language=ru|trans-title=History of the Khazars|oclc=490020276|author-link=Mikhail Artamonov (historian)}}
*  
* {{Cite book|last=Minorsky|first=Vladimir|url=https://books.google.com/books?id=GPMHVEt_wVUC|title=A History of Sharvān and Darband in the 10th-11th Centuries|publisher=University of Michigan|year=1958|isbn=978-1-84511-645-3|pages=1–219}}
* {{Encyclopaedia of Islam, Second Edition|title=Maslama b. ʿAbd al-Malik b. Marwān|first=G.|last=Rotter}}
*  
[[Гурӯҳ:Таърихи Озарбойҷон]]
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>d86ua20fhjsgwdhnj60li3r52r01ya9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479987</id>
      <parentid>1479986</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10503" sha1="qf4kvifcuz77mfaot6ne45qvsb5em55" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}} 

'''Аморати Дарбанд ё Аморати Амоб ал-Боб''' (арабӣ: اماراب اماب الاباب, лотинӣ: Иморат Баб ал-Амаб) давлати асримиенагӣ, ки дар роҳи тиҷоратии Каспий бо марказ дар шаҳри [[Дарбанд (Доғистон)|Дарбанд]] ба вуҷуд омадааст. Дуюмӣ мавқеи калидиро дар байни марказҳои тиҷоратӣ дар минтақаи Хазар ишғол мекард. Онро сулолаи Ҳошимиён ( ''Ал- Ҳошим'' ), ки аз авлоди як озодшуда аз қабилаи Бани Сулайм буданд, идора мекард. 

== Замина ==
Тибқи иттилои [[Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ|ат-Табарӣ]], аввалин ҳамлаи [[Хилофати Рошидин|Хилофати араб]] ба Дарбанд [[соли 642]] дар замони Суроқа ибни Амр сурат гирифт.  Дар натиҷа, Шаҳрбарози ҳокими таъйинкардаи [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Сосониён]] дар шаҳр таслим шуд. Баъд аз ин, [[шаҳр]] ҳамчун пойгоҳ аз ҷониби арабҳо дар давраи ҷангҳои харобиовари арабу хазар истифода мешуд. Дар солҳои 713-714, сарлашкари араб Маслама ибн Абдулмалик ҳамларо роҳбарӣ кард, ки Дарбандро забт кард, ки гӯё пас аз он ки як сокин ба ӯ гузаргоҳи махфии зеризаминиро нишон дод. Таърихшиноси арманӣ Левонд иддао дорад, ки арабҳо, ки дарк карданд, ки наметавонанд қалъаро нигоҳ доранд, деворҳои онро хароб карданд.  Халифаи оянда Марвони II як вақтҳо Дарбандро урдугоҳ карда буд. Асид ибни Зафир ас-Суломӣ ва писари ӯ Язид низ замоне фармондеҳии Дарбанд буданд. Фармондеҳи Дарбант, ал-Мунаҷҷим ас-Суломӣ (ё Наҷм ибни Ҳошим , аз ҷониби Саид ибни Салм ал-Боҳилӣ дар соли 799 эъдом карда шуд, ки ин боис шуд писараш Ҳайюн ба ҳамлаи интиқом аз ҷониби хазарҳо шурӯъ кунад. Маскат низ пас аз соли 833 ба губернаторӣ ҳамроҳ карда шуд.

== Таърих ==
Аморати мустақил ё худмухтор соли 869 аз ҷониби Ҳошим ибни Суроқа ибни Салис ибни Ҳайюн, набераи Ҳайюн, [ 5 ] пас аз бетартибӣ дар Самарра таъсис дода шуд.  Сиёсати аморат аз ҷониби қавму қабилаҳои мӯътабр ва фидоиёни ҷанговар  ( ''[[Ғозӣ (муҳориб)|ғозӣ]]'' ), ки аксар вақт ҳамчун подшоҳсозон бо ҳамдигар мубориза мебурданд, таъсир мегирифт. [[Давлати Шервоншоҳон|Давлати Ширвоншоҳҳони]] ҳамсоя низ ба ҳокимияти амирон эътироз мекарданд.

Ҳукмронии Ҳошим то соли 884 давом кард ва пас аз он авлоди ӯ, ки пайваста бар зидди хазарҳо, русҳо, ширвоншоҳон ва Сарир мубориза мебурданд, ба қудрат расиданд.  Сулолаи Ҳошимиён дар соли 1075, вақте ки Фарибурзи I Дарбантро забт кард, аз қудрат суқут кард, аммо ба зудӣ пас аз дахолати [[Имперотурии Салҷуқиён|Салҷуқиён]] сулолаи дигаре пайдо шуд, яъне Ағлабиён, ки ба номи Ағлаб ибни Алӣ, ки аз ҷониби фармондеҳи салҷуқӣ Савтегин пас аз раҳоӣ аз зиндони Ширвон таъйин шуда буд, номгузорӣ шуда буд.  Ин сулола тақрибан дар қудрат буд c. Соли 1173, вақте ки Ахситони I амир Бек-Барс ибни Музаффарро бо амакаш Ҷорҷи III ( &lt;abbr&gt;ҳукмронӣ&lt;/abbr&gt; 1156–1184), подшоҳи Гурҷистон, мағлуб кард. Дар соли 901 мелодӣ (288 ҳиҷрӣ), аморат бо ҳамлаи бузурги Хазар рӯбарӯ шуд. Амир Муҳаммад бин Ҳошим ас-Суламӣ бомуваффақият шаҳрро муҳофизат кард ва ба гарнизони қабилаи Бану Сулайм, ки сутуни қудрати низомии аморатро ташкил медод, такя кард.  

== Ҳокимон ==
Аморати Дарбент асосан аз ҷониби Ҳошимиён идора мешуд ва баъзан аз ҷониби шахсони таъйиншудаи Ширвоншоҳ қатъ мешуд:

# Ҳошим ибни Сурака  (869 – 884)
# Умар ибни Ҳошим (884 – 885)
# Муҳаммад ибни Ҳошим (885 – декабри 915)
# Абдулмалики I (4 январи соли 916 – 24 феврали соли 939)
#* Абул-Наъм ибни Муҳаммад (даъвогар пас аз 2 марти соли 916)
# Аҳмад ибни Абдулмалики I (27 феврали соли 939 – июни соли 939)
# Ҳайсам ибни Муҳаммад (писари Муҳаммади III аз Ширвон ) (июни 939 – майи 941)
# Аҳмад (бори дуюм, майи соли 941 – декабри соли 941)
# Ҳайсам ибни Муҳаммад  (бори дуюм, декабри 941 – майи 942)
# Аҳмади Ширвонӣ (майи 942 – сентябри 953)
# Хашрам Ахмад б. Мунаббиҳ (сентябри 953 – марти 954) — Подшоҳи Лакз
# Аҳмад (бори сеюм, марти 954 – ноябри 976)
# Маймун I б. Аҳмад (ноябри 976 – 990)
# Муҳаммади IV аз Ширвон (990 – 991)
# Маймуни I (дафъаи дуюм, соли 990 – 27 феврали соли 997)
# Муҳаммад II ибни Аҳмад (27 феврали соли 997 – декабри соли 997)
# Лашкари I б. Маймун (марти 998 - сентябри 1002)
# Мансур I б. Маймун (1003 – 1019)
# Язид ибни Аҳмад (1019-1021)
# Мансури I (дафъаи дуюм, 1019 – 1023)
# Язид ибни Аҳмад (маротибаи 2, 1023 – 1024)
# Мансури I (бори сеюм, 1024 – 1034)
# Абдулмалик II ибни Мансур (аз тахт барканоршуда 9 феврали соли 1034)
# Алии II аз Ширвон (9 феврали 1034 – апрели 1035)
#* Мансур б. Мусаддид (ҳамчун фармондеҳ)
# Абдулмалик II (бораи дуюм, апрели 1035 - 10 марти 1043)
# Мансури II ибни Абдулмалики II (18 марти 1043 – 22 сентябри 1054)
# Лашкари II б. Абдулмалик II (22 сентябри 1054 – 3 январи 1055)
# Мансури II (бори дуюм, 1 июли соли 1055 – 10 феврали соли 1065)
# Абдулмалик III б. Лашкари II (май 1065 - октябри 1065)
# Афридуни I (30 январи соли 1066 – июли соли 1068)
# Абдулмалик III (бори дуюм, 27 октябри 1068 - 28 декабри 1068)
# Афридун I (бори дуюм, 28 декабри соли 1068 – 1070)
# Абдулмалик III (маротибаи 3, 1070 – 1071)
# Афридун I (бори сеюм, 1071 – январи 1072)
# Абдулмалик III (бори 4, 1072 - 20 августи 1075)
# Маймун II б. Мансури II (20 августи 1075 - декабри 1075)

Аморат дар ниҳоят ба [[Имперотурии Салҷуқиён]] ва баъдтар ба давлати [[Давлати Шервоншоҳон|Ширвоншоҳон]] ҳамроҳ шуд. Аммо, тақрибан солҳои 1130-1150, ба гуфтаи Абу Ҳомид ал-Ғарнатӣ, аморатро сулолаи дигар идора мекард:  

# Сайфиддин Мухаммад б. Халифа (пеш аз с. 1154)
# Музаффар ибн Муҳаммад ( c. 1154 – 1164 ) — бо духтари Деметрий I аз Гурҷистон издивоҷ кардааст
# Бек-Барс б. Музаффар ( c. 1173 )
# Абдулмалик IV ибни Бек-Барс ( c. 1180 – с. 1222 )
# Рашид ибн Фаррухзод ( c. 1222 – с. 1225 )

Аморат пас аз [[соли 1225]] дубора ба давлати Ширвоншоҳҳо ҳамроҳ карда шуд, аммо пас аз омадани [[Ҳулагухон|Ҳулогухон]] ба [[Ховари Миёна]], ки писари худ Йошмутро фармондеҳи юриши Дарбанд дар соли 1265 таъин кард, ниҳоят ба [[Элхонҳо]] ҳамроҳ карда шуд.


== Манбаъ ==

* {{Cite book|last=Artamonov|first=M. I.|title=История хазар|publisher=Издательство Государственного Эрмитажа|year=1962|location=Leningrad|language=ru|trans-title=History of the Khazars|oclc=490020276|author-link=Mikhail Artamonov (historian)}}
*  
* {{Cite book|last=Minorsky|first=Vladimir|url=https://books.google.com/books?id=GPMHVEt_wVUC|title=A History of Sharvān and Darband in the 10th-11th Centuries|publisher=University of Michigan|year=1958|isbn=978-1-84511-645-3|pages=1–219}}
* {{Encyclopaedia of Islam, Second Edition|title=Maslama b. ʿAbd al-Malik b. Marwān|first=G.|last=Rotter}}
*  
[[Гурӯҳ:Таърихи Озарбойҷон]]
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>qf4kvifcuz77mfaot6ne45qvsb5em55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1479988</id>
      <parentid>1479987</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1479988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10575" sha1="nrijgqn6huzi87i4yehjh7vrn1eqm8z" xml:space="preserve">{{Равонакунӣ|Аморат |Аморат (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ}} 

'''Аморати Дарбанд ё Аморати Амоб ал-Боб''' (арабӣ: اماراب اماب الاباب, лотинӣ: Иморат Баб ал-Амаб) давлати асримиенагӣ, ки дар роҳи тиҷоратии Каспий бо марказ дар шаҳри [[Дарбанд (Доғистон)|Дарбанд]] ба вуҷуд омадааст. Дуюмӣ мавқеи калидиро дар байни марказҳои тиҷоратӣ дар минтақаи Хазар ишғол мекард. Онро сулолаи Ҳошимиён ( ''Ал- Ҳошим'' ), ки аз авлоди як озодшуда аз қабилаи Бани Сулайм буданд, идора мекард. 

== Замина ==
Тибқи иттилои [[Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ|ат-Табарӣ]], аввалин ҳамлаи [[Хилофати Рошидин|Хилофати араб]] ба Дарбанд [[соли 642]] дар замони Суроқа ибни Амр сурат гирифт.  Дар натиҷа, Шаҳрбарози ҳокими таъйинкардаи [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Сосониён]] дар шаҳр таслим шуд. Баъд аз ин, [[шаҳр]] ҳамчун пойгоҳ аз ҷониби арабҳо дар давраи ҷангҳои харобиовари арабу хазар истифода мешуд. Дар солҳои 713-714, сарлашкари араб Маслама ибн Абдулмалик ҳамларо роҳбарӣ кард, ки Дарбандро забт кард, ки гӯё пас аз он ки як сокин ба ӯ гузаргоҳи махфии зеризаминиро нишон дод. Таърихшиноси арманӣ Левонд иддао дорад, ки арабҳо, ки дарк карданд, ки наметавонанд қалъаро нигоҳ доранд, деворҳои онро хароб карданд.  Халифаи оянда Марвони II як вақтҳо Дарбандро урдугоҳ карда буд. Асид ибни Зафир ас-Суломӣ ва писари ӯ Язид низ замоне фармондеҳии Дарбанд буданд. Фармондеҳи Дарбант, ал-Мунаҷҷим ас-Суломӣ (ё Наҷм ибни Ҳошим , аз ҷониби Саид ибни Салм ал-Боҳилӣ дар соли 799 эъдом карда шуд, ки ин боис шуд писараш Ҳайюн ба ҳамлаи интиқом аз ҷониби хазарҳо шурӯъ кунад. Маскат низ пас аз соли 833 ба губернаторӣ ҳамроҳ карда шуд.

== Таърих ==
Аморати мустақил ё худмухтор соли 869 аз ҷониби Ҳошим ибни Суроқа ибни Салис ибни Ҳайюн, набераи Ҳайюн, [ 5 ] пас аз бетартибӣ дар Самарра таъсис дода шуд.  Сиёсати аморат аз ҷониби қавму қабилаҳои мӯътабр ва фидоиёни ҷанговар  ( ''[[Ғозӣ (муҳориб)|ғозӣ]]'' ), ки аксар вақт ҳамчун подшоҳсозон бо ҳамдигар мубориза мебурданд, таъсир мегирифт. [[Давлати Шервоншоҳон|Давлати Ширвоншоҳҳони]] ҳамсоя низ ба ҳокимияти амирон эътироз мекарданд.

Ҳукмронии Ҳошим то соли 884 давом кард ва пас аз он авлоди ӯ, ки пайваста бар зидди хазарҳо, русҳо, ширвоншоҳон ва Сарир мубориза мебурданд, ба қудрат расиданд.  Сулолаи Ҳошимиён дар соли 1075, вақте ки Фарибурзи I Дарбантро забт кард, аз қудрат суқут кард, аммо ба зудӣ пас аз дахолати [[Имперотурии Салҷуқиён|Салҷуқиён]] сулолаи дигаре пайдо шуд, яъне Ағлабиён, ки ба номи Ағлаб ибни Алӣ, ки аз ҷониби фармондеҳи салҷуқӣ Савтегин пас аз раҳоӣ аз зиндони Ширвон таъйин шуда буд, номгузорӣ шуда буд.  Ин сулола тақрибан дар қудрат буд c. Соли 1173, вақте ки Ахситони I амир Бек-Барс ибни Музаффарро бо амакаш Ҷорҷи III ( &lt;abbr&gt;ҳукмронӣ&lt;/abbr&gt; 1156–1184), подшоҳи Гурҷистон, мағлуб кард. Дар соли 901 мелодӣ (288 ҳиҷрӣ), аморат бо ҳамлаи бузурги Хазар рӯбарӯ шуд. Амир Муҳаммад бин Ҳошим ас-Суламӣ бомуваффақият шаҳрро муҳофизат кард ва ба гарнизони қабилаи Бану Сулайм, ки сутуни қудрати низомии аморатро ташкил медод, такя кард.  

== Ҳокимон ==
Аморати Дарбент асосан аз ҷониби Ҳошимиён идора мешуд ва баъзан аз ҷониби шахсони таъйиншудаи Ширвоншоҳ қатъ мешуд:

# Ҳошим ибни Сурака  (869 – 884)
# Умар ибни Ҳошим (884 – 885)
# Муҳаммад ибни Ҳошим (885 – декабри 915)
# Абдулмалики I (4 январи соли 916 – 24 феврали соли 939)
#* Абул-Наъм ибни Муҳаммад (даъвогар пас аз 2 марти соли 916)
# Аҳмад ибни Абдулмалики I (27 феврали соли 939 – июни соли 939)
# Ҳайсам ибни Муҳаммад (писари Муҳаммади III аз Ширвон ) (июни 939 – майи 941)
# Аҳмад (бори дуюм, майи соли 941 – декабри соли 941)
# Ҳайсам ибни Муҳаммад  (бори дуюм, декабри 941 – майи 942)
# Аҳмади Ширвонӣ (майи 942 – сентябри 953)
# Хашрам Ахмад б. Мунаббиҳ (сентябри 953 – марти 954) — Подшоҳи Лакз
# Аҳмад (бори сеюм, марти 954 – ноябри 976)
# Маймун I б. Аҳмад (ноябри 976 – 990)
# Муҳаммади IV аз Ширвон (990 – 991)
# Маймуни I (дафъаи дуюм, соли 990 – 27 феврали соли 997)
# Муҳаммад II ибни Аҳмад (27 феврали соли 997 – декабри соли 997)
# Лашкари I б. Маймун (марти 998 - сентябри 1002)
# Мансур I б. Маймун (1003 – 1019)
# Язид ибни Аҳмад (1019-1021)
# Мансури I (дафъаи дуюм, 1019 – 1023)
# Язид ибни Аҳмад (маротибаи 2, 1023 – 1024)
# Мансури I (бори сеюм, 1024 – 1034)
# Абдулмалик II ибни Мансур (аз тахт барканоршуда 9 феврали соли 1034)
# Алии II аз Ширвон (9 феврали 1034 – апрели 1035)
#* Мансур б. Мусаддид (ҳамчун фармондеҳ)
# Абдулмалик II (бораи дуюм, апрели 1035 - 10 марти 1043)
# Мансури II ибни Абдулмалики II (18 марти 1043 – 22 сентябри 1054)
# Лашкари II б. Абдулмалик II (22 сентябри 1054 – 3 январи 1055)
# Мансури II (бори дуюм, 1 июли соли 1055 – 10 феврали соли 1065)
# Абдулмалик III б. Лашкари II (май 1065 - октябри 1065)
# Афридуни I (30 январи соли 1066 – июли соли 1068)
# Абдулмалик III (бори дуюм, 27 октябри 1068 - 28 декабри 1068)
# Афридун I (бори дуюм, 28 декабри соли 1068 – 1070)
# Абдулмалик III (маротибаи 3, 1070 – 1071)
# Афридун I (бори сеюм, 1071 – январи 1072)
# Абдулмалик III (бори 4, 1072 - 20 августи 1075)
# Маймун II б. Мансури II (20 августи 1075 - декабри 1075)

Аморат дар ниҳоят ба [[Имперотурии Салҷуқиён]] ва баъдтар ба давлати [[Давлати Шервоншоҳон|Ширвоншоҳон]] ҳамроҳ шуд. Аммо, тақрибан солҳои 1130-1150, ба гуфтаи Абу Ҳомид ал-Ғарнатӣ, аморатро сулолаи дигар идора мекард:  

# Сайфиддин Мухаммад б. Халифа (пеш аз с. 1154)
# Музаффар ибн Муҳаммад ( c. 1154 – 1164 ) — бо духтари Деметрий I аз Гурҷистон издивоҷ кардааст
# Бек-Барс б. Музаффар ( c. 1173 )
# Абдулмалик IV ибни Бек-Барс ( c. 1180 – с. 1222 )
# Рашид ибн Фаррухзод ( c. 1222 – с. 1225 )

Аморат пас аз [[соли 1225]] дубора ба давлати Ширвоншоҳҳо ҳамроҳ карда шуд, аммо пас аз омадани [[Ҳулагухон|Ҳулогухон]] ба [[Ховари Миёна]], ки писари худ Йошмутро фармондеҳи юриши Дарбанд дар соли 1265 таъин кард, ниҳоят ба [[Элхонҳо]] ҳамроҳ карда шуд.


== Манбаъ ==

* {{Cite book|last=Artamonov|first=M. I.|title=История хазар|publisher=Издательство Государственного Эрмитажа|year=1962|location=Leningrad|language=ru|trans-title=History of the Khazars|oclc=490020276|author-link=Mikhail Artamonov (historian)}}
*  
* {{Cite book|last=Minorsky|first=Vladimir|url=https://books.google.com/books?id=GPMHVEt_wVUC|title=A History of Sharvān and Darband in the 10th-11th Centuries|publisher=University of Michigan|year=1958|isbn=978-1-84511-645-3|pages=1–219}}
* {{Encyclopaedia of Islam, Second Edition|title=Maslama b. ʿAbd al-Malik b. Marwān|first=G.|last=Rotter}}
*  
[[Гурӯҳ:Таърихи Озарбойҷон]]
[[Гурӯҳ:Иморатҳои таърихӣ]]</text>
      <sha1>nrijgqn6huzi87i4yehjh7vrn1eqm8z</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>