Банглодеш

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Банглодеш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1467</id>
    <revision>
      <id>1480593</id>
      <parentid>1325483</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46074" sha1="ny3x6dwqaa2dqgmbsnyn1cu55bc57rm" xml:space="preserve">{{Давлат
 |Номи тоҷикӣ             = Ҷумҳурии Халқии Банглодеш
 |Номи аслӣ               = {{lang-bn|গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ}}
 |Номи одӣ                = Банглодеш
 |Нишон                   = National emblem of Bangladesh.svg
 |Номи суруди миллӣ       = Амар шонар Бангла
 |Аудио                   = Amar Sonar Bangla vocal music.oga
 |Шакли ҳукумат           = [[Давлати ягона|Ҷумҳурии ягона]]&lt;ref name=&quot;АМ2010&quot;&gt;{{Атлас мира|2010|14|Государства и территории мира. Справочные сведения}}&lt;/ref&gt;; [[ҷумҳурии парлумонӣ]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=50|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt; 
 |Дини давлатӣ            = [[ислом]] ([[Аҳли суннат ва ҷамоат|мазҳаби суннат]])
 |Дар харита              = Bangladesh_(orthographic_projection).svg
 |Дар харита2             = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 24|lat_min = 1|lat_sec = 0
 |lon_dir = E|lon_deg = 89|lon_min = 52|lon_sec = 0
 |region        = BD
 |CoordScale    = 
 |Забон                   = [[Забони банголӣ|банголӣ]]
 |Таъсис                  =
 |Санаҳои истиқлол        = 26 марти 1971 (эълон)&lt;br&gt;16 декабри 1971 (эътироф)&lt;ref name=&quot;constitution-V-1-66&quot;&gt;[http://www.parliament.gov.bd/Constitution_English/index.htm Constitution of Bangladesh] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306083926/http://www.parliament.gov.bd/Constitution_English/index.htm |date=2012-03-06 }}, Part V, Chapter 1, Article 66; University of Minnesota, retrieved: 2010-08-28&lt;/ref&gt;
 |Истиқлол аз             = [[Покистон]]
 |Пойтахт                 = [[Дакка]]
 |Шаҳрҳои калонтарин      = Дакка, [[Читтагонг]]
 |Вазифаи роҳбар 1        = [[Феҳристи президентҳои Банглодеш|Президент]]
 |Роҳбар 1                = [[Ҳамид, Абдул (сиёсатмадор)|Абдул Ҳамид]]
 |Вазифаи роҳбар 2        = [[Феҳристи нахуствазирони Банглодеш|Нахуствазир]]
 |Роҳбар 2                = [[Хасина, Шайх|Шайх Хасина Вазед]]
 |Ҳамсоякишварҳо          = 
 |Ҷой аз рӯи масоҳат      = 92
 |Масоҳат                 = 144 000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;/&gt;
 |Фоизи об                = 6,4
 |Этнохроним              =
  |Ҷой аз рӯи аҳолӣ       = 8
  |Аҳолӣ                  = {{афзоиш}}168 957 745&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=SOUTH ASIA:: BANGLADESH|publisher=Central Intelligence Agency|lang=en|accessdate=2016-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171229202056/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|archivedate=2017-12-29}}&lt;/ref&gt;
  |Соли барӯйхатгирӣ      = 2015
  |Зичии аҳолӣ            = 1154,7
 |ММД (БҚХ)               = {{nowrap|572,440 млрд}}
 |Соли ҳисоби ММД (БҚХ)   = 2015
 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ =3581
 |ММД (номинал)           = {{nowrap|205,327 млрд}}
 |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2015
 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ =1284
 |ШРИ                     = {{афзоиш}} 0,570&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/ranking.pdf|title=Human Development Report 2015|year=2015|publisher=[[ООН]]|accessdate=2015-04-07}}&lt;/ref&gt;
 |Соли ҳисоби ШРИ         = 2014
 |Ҷой аз рӯи ШРИ          = 142
 |Сатҳи ШРИ               = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;'''миёна'''&lt;/span&gt;
 |Воҳиди пул              = [[Бангладешская така|така]] ([[Общероссийский классификатор валют|BDT, код 050]])
 |Домен                   = [[.bd]], [[.বাংলা]]
 |Пешшумораи телефон      = 880
 |Этнохороним             = бангладешӣ
 |Минтақаи замонӣ         = +6
}}
'''Банглоде́ш''' ({{lang-bn|বাংলাদেশ}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳури́и Халқи́и Банглоде́ш'''&lt;ref name=&quot;АМ2010&quot; /&gt; ({{lang-bn|গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ}}) — [[давлат]] дар [[Осиёи Ҷанубӣ]]. Дар Ҷ. онро халиҷи Банғолаи [[Уқёнуси Ҳинд]] иҳота намуда, дар Ғ., Шим. ва Ш. бо Ҳиндустон, дар Ҷ. Ш. бо Мянма ҳамсарҳад аст. Дарозии хатти сарҳадаш бо баҳр – 580 км, бо хушкӣ – 4246 км. Масоҳ. 144 ҳазор км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Аҳолиаш 164 млн нафар (2012), ки 98 дарсадашро банголиҳо ташкил медиҳанд. Пойтахташ шаҳри [[Дакка]] (10,8 млн нафар). Шаҳрҳои бузургтаринаш: Читтагонг (3,8 млн нафар), Нараянганҷ (1,5 млн), Кхулпа (1,43 млн) ва Ғозипур 1,2 млн нафар). Аз ҷиҳати маъмурӣ ба 6 вилоят тақсим мешавад. Идҳои миллӣ – Рӯзи истиқлол (26 март), Рӯзи ғалаба (16 декабр). Воҳиди пулӣ – така.

== Сохти давлатӣ ==
Банглодеш ҷумҳурии унитарии парламентист. Сарвари давлаташ – Президент (аз тарафи парламент ба муддати 5 сол интихоб мешавад) сарвари ҳукуматаш – сарвазир. Мақоми олии қонунбарораш – Маҷлиси Миллии (300 нафар аъзои он бо овоздиҳии ошкоро ба муддати панҷ сол интихоб мешаванд), якпалатагӣ. 30 ҷойи иловагӣ дар парламент барои занҳои вакил нигоҳ дошта мешавад. Ҳокимияти судиро Суди олӣ ба ҷой меоварад. Банглодеш узви СММ, Созмони Конфаронси Исломӣ, Ассотсиатсияи ҳамкорӣ бо давлатҳои Осиёи Ҷанубӣ ва ғ. мебошад. Муносибатҳои дипломатӣ дар миёни Банглодеш ва ҶТ марти 1992 барқарор гардидаанд.
[[Акс:Dhaka street crowds.jpg|thumb|200px|Дакка]]

== Табиат ==
[[Акс:Satellite image of Bangladesh in October 2001.jpg|thumb|Акси кайҳонии минтақаҳо|alt=]]
Қариб 90%-и ҳудуди ҶХБ дар ҳамвории Бангола, наздикии делтаи д-ҳои Гангу Браҳмапутра ҷой гирифтааст. Аз даҳ як ҳиссаи ҳудудашро обҳои дохилӣ ишғол кардаанд. Шим. ва Ш.-и Банглодеш аз ҳамворӣ ва пуштаву кӯҳҳои паст (Читтагонг, баландиашон то 915 м) иборат аст. Дар қисмати Шим., дар сарҳадди Ҳиндустон, пуштаҳои Мадҳупуру Баринд, дар Ш. силсилакӯҳи Лушай ҷойгиранд, ки баландии онҳо аз 300 м зиёд нест. Азбаски ҷараёни кӯҳпайдошавӣ идома дорад, дар ин қаламрав зуд-зуд заминларза ба амал меояд. Аз канданиҳои фоиданок захираҳои гази табиӣ, уран, ангиштсанг, торф ва оҳаксанг мавҷуданд. Иқлимаш субэкваторӣ, муссонӣ. Ҳарор. миёнаи моҳи янв. аз +120 то +250С, июл +23 то +340С. Миқдори бориши солона аз 1800 то 3000 мм буда, бештари бориш ба моҳҳои июл-окт. рост меояд. Обҳои дохилӣ боиси пайдоиши манзараҳо (ландшафтҳо) гардидаанд. Дарёҳои бузургтаринаш Гангу Браҳмапутра. Д. Ганг бо шохоби Браҳмапутра-д. Ҷамиа якҷоя шуда, Падма ном мегирад, ки паҳнои он ба 10 км мерасад. Поёнтар Падма боз як шохоб — Меҳнуро қабул карда, дар шакли густарда ба халиҷи Бангола мерезад. Ҳангоми обшавии пиряхҳои Ҳимолой ва бориши боронҳои мавсимӣ сатҳи д-ҳои Банглодеш баланд гардида, навоҳии қисмати ҷанубии он то се моҳ зери об мемонанд. Олами набототи Банглодешро бештар дарахтони ҳамешасабзи тропикӣ: тик, нахл, бамбук, лиана (изғиҷи пеҷон) ташкил медиҳанд.

[[Акс:MudFarmHouse.JPG|thumb|[[Сундарбан]]]]
Дар Сундарбан — поёноби делтаи Гангу Браҳмапутра бешазори дарахтони мангр мавҷуданд, ки дар Феҳристи осори умумиҷаҳонии фарҳангии ЮНЕСКО ворид мебошанд. Ҷангалҳои тропикии боқимонда ҳамагӣ 14%-и ҳудуди Банглодешро ишғол карда, дар қисмати ҷан. ва ҷан. шарқӣ паҳн шудаанд. Олами ҳайвоноти Банглодеш ғанӣ ва сернамуд аст. Дар бешазор маймунҳо зиёд буда, аз дарандаҳо бештар бабри банғолӣ, паланг, кафтор ва хирс мавҷуданд. Дар қисми ҷан. ва шарқии Банглодеш фил, лемур, гуроз боқӣ мондаанд. Хояндаҳо низ хеле зиёданд. Дар Банглодеш бештар аз 700 намуди паранда ва ба миқдори зиёд мору тимсоҳу ҳашароти заҳрнок вомехӯранд. Дар обҳои дохилӣ ва халиҷи Банғола шумораи моҳӣ бисёр аст. Барои ҳифзи табиат дар Банглодеш мамнӯъгоҳ ва боғҳои миллӣ бунёд гардидаанд (боғҳои миллии Мадҳупур ва Читтагонг). Хушксолӣ ва обхезиҳо, бодлесии хок, маҳвшавии бешаҳо, ифлосшавии об (бештар бо пестисидҳо) масоили экологии Банглодеш мебошанд.

== Аҳолӣ ==
[[Акс:Languages of Bangladesh map.svg|thumb|250px]]
Ҳайати этникии аҳолии Банглодеш ҳамгун буда, 98%-и онро банголиҳо ташкил медиҳанд. Дар минтақаҳои шим. ғарбӣ ва марказӣ мусулмонон зиндагӣ мекунанд. Гурӯҳи дигари этникӣ — биҳориҳо зиёда аз 1 млн буда, аз Шим. Ҳиндустон ба Банглодеш омадаанд, забонашон урдуст. Аҳолии таҳҷоӣ қариб 3 млн нафар буда, дар Шим. Ғ. қабилаи санталҳо, дар Шим. Ш. — кҳасиҳо, ғароиҳо ва дар Ҷ. Ш. чакмаҳо, муронгҳо, мармаҳо сукунат доранд. Зичии аҳолӣ дар 1 км² зиёда аз 920 нафар буда, дар ҷаҳон дар ҷойи аввал меистад. Забони давлатӣ банголӣ буда, забонҳои урду, ҳиндӣ ва англисӣ низ паҳн шудаанд. Сатҳи саводнокӣ 44,1 %.

Афзоиши табиӣ, бо вуҷуди сиёсати демографии камкунии таваллуд, хеле зиёд буда, соле ба 2,5 % мерасад. Дарозумрӣ ба ҳисоби миёна 62 сол мебошад. Муҳоҷирати кории ғайрилегалӣ зиёд аст (ба давлатҳои халиҷи Форс, Британия, Малайзия).

{|class=&quot;standard sortable&quot;																				
! Вилоят || 1991 || 2001 || 2011
|-							
| [[Барисал (вилоят)|Барисал]] (বরিশাল ''Borishal'') || align=&quot;right&quot;|7463 || align=&quot;right&quot;|8174 || align=&quot;right&quot;|8147
|-							
| [[Дакка (вилоят)|Дакка]] (ঢাকা ''Đhaka'') || align=&quot;right&quot;|32 666 || align=&quot;right&quot;|39 045 || align=&quot;right&quot;|46 729
|-							
| [[Кхулна (вилоят)|Кхулна]] (খুলনা ''Khulna'') || align=&quot;right&quot;|12 688 || align=&quot;right&quot;|14 705 || align=&quot;right&quot;|15 563
|-							
| [[Раҷшахи (вилоят)|Раҷшахи]] (রাজশাহী ''Rajshahi'') || align=&quot;right&quot;|14 212 || align=&quot;right&quot;|16 355 || align=&quot;right&quot;|18 329
|-							
| [[Рангпур (вилоят)|Рангпур]]&lt;ref&gt;Образована в январе 2010 года (до этого входила в состав области Раджшахи)&lt;/ref&gt; (রংপুর ''Rangpur'') || align=&quot;right&quot;|11 998 || align=&quot;right&quot;|13 847 || align=&quot;right&quot;|15 665
|-							
| [[Силхет (вилоят)|Силхет]] (সিলেট ''Sileţ'') || align=&quot;right&quot;|6765 || align=&quot;right&quot;|7939 || align=&quot;right&quot;|9807
|-							
| [[Читтагонг (вилоят)|Читтагонг]] (চট্টগ্রাম ''Chôţţogram'') || align=&quot;right&quot;|20 523 || align=&quot;right&quot;|24290 || align=&quot;right&quot;|28 079
|-							
| Ҳамагӣ || align=&quot;right&quot;|106 315 || align=&quot;right&quot;|124 355 || align=&quot;right&quot;|142 319
|}

=== Дин ===
{{bar box
|title= Дин дар Банглодеш
|titlebar=#ddd
|left1=Дин
|right1=Фоиз
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[Ислом]]|green|89.7}}
{{bar percent|[[Ҳиндуия]]|purple|9.2}}
{{bar percent|Дигар динҳо|black|1.1}}
}}
Дини асосӣ ислом, 88,3 % аҳолӣ мусулмони суннимазҳаб, 10,5 % пайрави ҳиндуия, боқимонда пайрави буддоия, насрония ва ғ. мебошанд.

== Таърих ==
[[Акс:Bg-map.png|frame|thumb|250px|Харитаи Банглодеш]]
[[Акс:Paharpur 03.JPG|thumb|left|250px|[[Сомапура Махавихара]], маконе, ки [[Атиша]] кор ва зиндагӣ кардааст]]
Давлати нахустин дар ҳудуди Банглодеш дар асрҳои 7-6 пеш аз м. бо номи Ванга вуҷуд дошта, асрҳои 4-2 то м. тобеи давлати Маври, асрҳои 4-5 м мансуби давлати гуптиҳо будааст. Аз садаи 8 то аввали садаи 13 ин сарзамин Банглодеш ном доштааст. Аз нимаи аввали садаи 13 то аввали садаи 18 зери тасарруфи Салтанати Деҳлӣ (мусулмонӣ) қарор дошта, аз ҳамон вақт дини ислом дар Банглодеш паҳн гардидааст. Авв. садаи 18 Банглодеш истиқлол ба даст овард. Баъди соли 1757 мустамликадорони англис Банглодешро ишғол намуда, баъдан саросари Ҳиндустонро зери тасарруфи худ дароварданд. Банглодеш солҳои 1757—1947 ба мустамликаи Англия табдил дода шуда, Ҳиндустони Британия ном гирифт. Аз аввали садаи 19 дар Банглодеш ҳаракатҳои миллӣ-озодихоҳӣ авҷ гирифта, баъди Ҷанги якуми ҷаҳонӣ боз ҳам вусъат ёфтанд. Тезутунд гардидани ҳаракатҳои миллӣ-озодихоҳӣ дар давлатҳои Осиёи Ҷанубӣ мустамликадоронро маҷбур сохт, ки истиқлоли Ҳиндустонро (1947) эътироф кунанд. Худи ҳамон сол англисҳо дар ҳудуди мустамликаи собиқ аз рӯйи равияҳои динӣ давлатҳои Ҳиндустон ва Покистонро таъсис доданд ва Банголаи Шарқӣ, ки бештари аҳолиашро мусулмонон ташкил медоданд, ба ҳайати Покистон дохил карда шуд. Бадии дар ҳайати Покистон будани Бангола дар он буд, ки дар бештари мавридҳо ҳуқуқи сиёсии онҳо поймол гардида, забони банголӣ чун забони давлатӣ эътироф намешуд. Ин боиси норозигӣ ва вусъати ҳаракатҳои миллӣ-озодихоҳӣ дар тамоми Бангола шуд, ки онро Ҳизби Лигаи халқӣ (Авомӣ лига) роҳбарӣ мекард. Дек. 1970 дар интихоботи умумӣ Ҳизби халқӣ бо бартарии калон (аз 313 ҷой дар Маҷлиси Миллии Покистони Шарқӣ 162 ҷой) ғолиб гардид. Баъд аз ин ҳукуматдорони ҳарбии Покистон ба Банголаи Шарқӣ додани истиқлолро рад намуданд, ки ба норозигии тамоми табақаҳои мардум оварда расонд. Марти соли 1971 ҳокимияти ҳарбии Покистон пешвои Лигаи халқӣ [[Шайх Муҷибурраҳмон|Муҷибурраҳмонро]] ҳабс намуд. Дар ҷавоб як гурӯҳ тарафдорони ӯ дар Калкатта, Ш.-и Бангола, таъсис ёфтани Ҷумҳурии Халқии Банглодешро эълон карданд. Дар чунин вазъият таъқиби банголиҳо аз ҷониби ҳарбиёни Покистон авҷ гирифта, боиси ба хоки Ҳиндустон кӯч бастани миллионҳо гурезаҳо гардид. Шиддат ёфтани вазъият боиси сар задани низои ҳарбии байни Ҳиндустону Покистон гардид. Дек. 1971 сипоҳиёни Ҳиндустон дар якҷоягӣ бо дастаҳои банголӣ ба шаҳри Дакка ворид гардиданд. Янв. 1972 Муҷибурраҳмон сарвари ҳукумат таъйин гардида, конститутсияи муваққатӣ қабул карда шуд. Ҳукумати нав дар асоси конститутсияи муваққатӣ ҷумҳурии парламентӣ эълон намуда, муносибатҳои иқтисодию сиёсии худро бо Ҳиндустон ва Иттиҳоди Шӯравӣ вусъат бахшид. Ноябри 1972 Маҷлиси муассисон конститутсияи доимии Банглодешро қабул кард. 7 марти 1973 интихоботи Ассамблеяи Миллӣ баргузор шуд, ки дар он Ҳизби Лигаи халқӣ ғалаба ба даст овард. Харобии иқтисодиёт, вусъати камбизоатӣ, ривоҷи коррупсия ва авҷи бесарусомонӣ боиси норозигии бештари ҳамаи табақаҳои аҳолӣ гардид. Дек. 1974 дар мамлакат вазъияти фавқулода эълон гардида, фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ манъ карда шуд. 15 авг. 1975 дар Банглодеш табаддулоти ҳарбӣ ба амал омада, парламентро пароканда кард. Собиқ вазири корҳои дохилӣ ва равобити берунӣ К. М. Аҳмад Президенти Банглодеш эълон гардид. Ноябри 1975 ҳукуматдорони ҳарбӣ бисёр аъзои ҳукуматро бо сардории Муҷибурраҳмон ба қатл расониданд. Ҳама гуна фаъолияти сиёсӣ дар мамлакат манъ гардид. Апр. 1977 Зиёурраҳмон Президенти Банглодеш эълон гардида, дар сиёсати иқтисодии худ ба моликияти хусусӣ имтиёзи зиёде дода, барои ҷалби сармояи хориҷӣ имконияти васеъ фароҳам овард. 30 майи 1981 дар Банглодеш табаддулоти нави ҳарбӣ ба амал омада, Зиёурраҳмон ба қатл расонида шуд. Соли 1982 табаддулоти навбатӣ дар мамлакат генерал-лейтенант Х. М. Иршодро ба сари ҳокимият овард. Натиҷаи референдуми соли 1985 нишон дод, ки зиёда аз 90 дарсади аҳолӣ ба тарафдории Иршод ва ҳукумати ҳарбиён овоз додаанд. Барои фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ иҷозат дода шуд. Дар интихоботи моҳи майи 1986 Ҳизби Миллӣ, ки Иршод таъсис дода буд, дар Ассамблеяи Миллӣ 2/3 ҳиссаи ҷойҳоро соҳиб гардид. Дар интихоботи 15 майи 1986 Иршод дастболо ва вазъияти ҳарбӣ бекор карда шуд. Дек. 1990 бинобар фишори ҳизбҳои оппозитсионӣ, Иршод ба истеъфо рафт. Дар раъйпурсии парламентӣ (1991) Ҳизби Миллӣ бо сарварии ҳамсари Зиёурраҳмон — Холида Раҳмон ғалаба карда, ӯ сарвазири Банглодеш интихоб гардид. Соли 1996 Ҳизби «Лигаи Авом» ғолиб омада, духтари Муҷибурраҳмон Шойиҳа Ҳасина Возид соҳиби қудрат гардид. Аммо соли 2001 курсии сарвазирӣ боз насиби Ҳизби Миллӣ шуд. Дар интихоботи навбатӣ (29 дек. 2008) «Лигаи Авом» бо роҳбарии [[Шайх Ҳасина|Шойиҳа Ҳасина]] ғалаба карда, номбурда 6 янв. 2009 сарвазири Банглодеш интихоб гардид.

== Иқтисод ==
Зимни таснифи СММ Банглодеш ба қатори давлатҳои рӯ ба инкишоф ворид гардида, ҳаҷми ММД соли 2009 336,1 млрд долларро ташкил медод, ки аз ин 52,3 % ба соҳаи хидматрасонӣ, 27,1 % ба саноат ва 22,3 % ба соҳаи кишоварзӣ рост меомад. Дар иқтисодиёти мамлакат моликияти хусусӣ нақши асосӣ дорад. Моликияти давлатӣ дар соҳаи энергетика, нақлиёт, хоҷагии об ва як қатор соҳаҳои саноати вазнин бартарӣ дорад. Сармояи хориҷӣ бештар дар соҳаҳои бонк, нақлиёти баҳрӣ ва савдои берунӣ амал мекунад. Истеҳсоли нерӯи барқ соле 13 млрд кВт-соатро ташкил медиҳад. Нерӯгоҳи бузургтарини барқи обӣ дар қисми ҷан. шарқии Банглодеш — Карнапҳули воқеъ аст. Сӯзишвории асосӣ дар Банглодеш гази табиӣ буда, истеҳсоли солонаи он 5 млрд м3-ро ташкил медиҳад. Инчунин, истеҳсоли оҳаксанг, каолин, намаки ош ва масолеҳи сохтмон ривоҷ ёфтааст.

=== Кишоварзӣ ===
[[Акс:Rice Field.jpg|thumb|Кишоварзи банголӣ дар замини шолӣ]]
Кишоварзӣ дар иқтисодиёти Банглодеш соҳаи пешбаранда буда, дар низоми содироти мамлакат нақши асосӣ дорад. Аз тарафи дигар, дараҷаи пасти ҳосилнокии меҳнат, обхезиҳои доимӣ ва дигар офатҳои табиӣ боиси таъмин нашудани талаботи дохилии мамлакат бо маҳсулоти озуқа мегардад. Соҳаи зироаткорӣ ривоҷ ёфта, қисми зиёди ҳосил аз заминҳои обёришаванда (4,3 млн га) ба даст меояд. Асосан шолӣ ва ҷут кошта мешавад. Банглодеш аз ҷиҳати ҷамъоварии ҷут дар ҷаҳон ҷойи аввалро ишғол карда, аз 1/2 ҳиссаи талаботи ҷаҳониро таъмин месозад. Гандуму ҷав низ мекоранд; дар ноҳияҳои марказӣ кишти рустаниҳои лӯбиёӣ ривоҷ дорад. Найшакар, рустаниҳои равғандиҳанда ва доруворӣ, тамоку, мавз, манго ва намудҳои гуногуни сабзавот парвариш карда мешаванд. Дар ноҳияҳои шим. ва шим. ҷанубӣ плантатсияҳои чой мавҷуданд, ки бештар аз 30 дарсадашон ба капитали хориҷӣ тааллуқ дорад. Истеҳсоли солонаи чой то 120—135 ҳазор т мерасад.

=== Чорводорӣ ===
Чорводорӣ дар Банглодеш на он қадар ривоҷ ёфта, бештар чорвои калони шохдор (барои ҷуфту боркашонӣ) истифода мешавад. Дар қисмати шим. ва марказии Банглодеш парвариши бузу гӯсфанд ва парандапарварӣ роҳандозӣ шудааст. Соле то 450—500 ҳазор т моҳӣ медоранд. Шикори харчанг ва дигар ҷонварони баҳрӣ ривоҷ ёфтааст.

=== Саноат ===
[[Акс:Garments Factory in Bangladesh.JPG|thumb|Фабрикаи дӯзандагӣ дар Банглодеш]]
Дар саноати Банглодеш соҳаҳои анъанавӣ, махсусан саноати косибӣ, ривоҷ дошта, асосан, он аз соҳаҳои истеҳсолкунандаи ашёи хоми кишоварзӣ иборат аст. Аз соҳаҳои саноати бофандагӣ истеҳсоли маснуоти ҷутӣ мавқеъи махсус дорад (қариб 1 млн т) ва дар ин бобат Банглодеш, дар қатори Ҳиндустон дар ҷаҳон ҷойи аввалро соҳиб аст. Корхонаҳои истеҳсоли матоъҳои пахтагин дар Даккаву Нарянганҷ ҷойгиранд. Дар минтақаи Читтагонг истеҳсолу коркарди матоъҳои синтетикӣ ба роҳ монда шуда, корхонаи бузурги коғазу селлюлоза низ дорад. Аз солҳои 80-и садаи 20 дар Банглодеш корхонаҳои муштараке, ки ба истеҳсоли таҷҳизоти электрикӣ, радиотехникӣ, мошинсозӣ, васлкунии автомобил машғуланд, фаъолият мебаранд. Соҳаи филиззоти (металлургияи) сиёҳро корхонаҳои филиззкории Читтагонг ба уҳда доранд, ки иқтидори солонаи танҳо пӯлод ба 250 млн т мерасад.

=== Нақлиёт ===
[[Акс:Jamuna Bridge.jpg|thumb|Пули Ҷамуна — яке аз калонтарин пулҳо дар ҷаҳон]]
Нақлиёт дар пешрафти иқтисодиёти Банглодеш аҳаммияти бузург дорад. Ба ин, пеш аз ҳама, мавҷудияти обҳои дохилӣ ва баҳрҳо мусоидат карда, 60 дарсади боркашонӣ ва 50 дарсади мусофиркашонии солона аз тариқи роҳҳои обӣ сурат мегиранд. Дарозии роҳҳои обии дохилӣ зиёда аз 8 ҳазор км аст. Бандарҳои бузургтарин: Дакка, Нараянганҷ, Кҳулна, Барисол, Ҷандпур. Флоти баҳрии Банглодешро киштиҳои калони баҳрӣ ташкил медиҳанд. Бандарҳои бузургтарини баҳрӣ — Читтагонг, Мунгла. Дарозии хатти р. о. ба 2816 км расида, 884 км-и онро роҳи паҳнбар ташкил медиҳад. Ҳамагӣ дар Банглодеш дарозии роҳҳои автомобилгард ба 207 ҳазор км мерасад, ки аз он танҳо 5 ҳазор км асфалтпӯш аст. Нақлиёти ҳавоии Банглодеш на он қадар инкишоф ёфтааст. Дар Банглодеш 15 аэропорт мавҷуд аст, ки танҳо яктои он (дар Дакка) байналмилалӣ мебошад.

Робитаҳои савдои берунии Банглодеш бештар бо ИМА, давлатҳои Аврупои Ғарбӣ, Ҷопон ва Хитой ривоҷ ёфтааст. Бештар аз 85 дарсади даромади содирот аз ҷут ва маснуоти аз ҷут истеҳсолшаванда ба даст меояд. Инчунин, ба хориҷа либос, чарм, моҳӣ, чой, коғаз содир мешавад. Аз хориҷа ба Банглодеш маҳсулоти озуқа, нафтӣ, кимиёӣ, филиззот, мошин ва семент ворид мекунанд.

=== Сайёҳӣ ===
Сайёҳӣ низ дар Банглодеш инкишоф ёфтааст. Даромади солонаи аз ин соҳа бадастоянда зиёда аз 55 млн доллар буда, соле то 300 ҳазор сайёҳ ба Банглодеш меоянд. Маркази асосии саёҳат шаҳрҳои Баҳорхат (ш-и масҷидҳо), Баҳорпур, Кокс-Бозор ва Кваката (осоишгоҳҳои наздибаҳрӣ), Майнаматӣ, Силхет мебошанд.

== Тандурустӣ ==
Ба соҳаи тандурустӣ дар Банглодеш 2 дарсади ММД сарф мешавад. Соли 2008 ба 100 ҳазор аҳолӣ 26 духтур рост меомад. Аҳолии Банглодеш ниҳоят зиёд, обҳои ифлос ва ҳолатҳои ғайрисанитарӣ, махсусан дар деҳот, омили асосии паҳншавии бемориҳои сироятӣ мисли вараҷа, гардидаанд.

== Маориф ==
Тибқи маълумоти омории соли 2009, дараҷаи саводнокии аҳолӣ дар Банглодеш 59,1 дарсад буд. Мувофиқи  Конститутсияи Банглодеш таълим бояд ройгон бошад, аммо бештари донишгоҳҳо пулакианд. Соҳаи маориф фарогири маълумоти умумӣ, исломӣ, техникӣ ва касбӣ мебошад. Таҳсил аз 6-солагӣ шурӯъ шуда, 5 соли он дар мактаби ибтидоӣ ба таври ройгон анҷом дода мешавад. Бештари мактабҳои ибтидоӣ давлатӣ мебошанд. Таълим ба забони банголӣ сурат мегирад. Маълумот ба дараҷаҳои миёна (муддати таҳсил 7 сол), миёнаи нопурра (синфи 6–8), миёнаи пурра (синфи 9–10) ва маълумоти олии миёна (синфи 11–12) ҷудо карда шудааст. Дар мамлакат зиёда аз 70 ҳазор мактаби ибтидоӣ (бештар аз 25 млн хонанда) мавҷуд аст. Додани маълумоти олиро дар Банглодеш донишгоҳу коллеҷҳо бар уҳда доранд. Ҳоло дар Банглодеш 23 донишгоҳи давлатӣ ва 54 донишгоҳи хусусӣ вуҷуд дорад. Донишгоҳҳои калонтарин – Донишгоҳи Дакка (1921), Донишгоҳи Раҷшоҳӣ (1953), Донишгоҳи Читтагонг (1965), Донишгоҳи муҳандисӣ-технологии Дакка (1962), Донишгоҳи исломии Дакка (1985), Донишгоҳи Ҷаҳонгир дар Савар (1970), Донишгоҳи аграрии Маймансинх (1961); донишгоҳҳои хусусӣ: Донишгоҳи Осиё (1996), Донишгоҳи «Дору-л-эҳсон» (1993), Донишгоҳи илму техникаи Читтагонг (1992), Донишгоҳи Озод (1993) ва ғ. Маълумоти динӣ дар мадраса таълим дода мешавад. Айни замон дар мамлакат 7350 мадраса мавҷуд аст.

== Илм ==
Корҳои муҳимми илмӣ-таҳқиқотӣ дар марказҳои асосӣ – донишгоҳҳои Дакка, Раҷшоҳӣ ва Маймансингх гузаронида мешаванд. Айни замон дар Банглодеш 40 муассисаи таҳқиқотии илмӣ, монанди Академияи кишоварзӣ (1958), Институти таҳқиқоти илмии чорводорӣ (1947), Институти таҳқиқоти илмии парвариши ҷут (1951), Маркази байналмилалии таҳқиқоти бемориҳои диарея (1978), Комиссияи энергияи атомӣ, Муассисаи таҳқиқоти коинот мавҷуданд. Таҳқиқоти илмҳои гуманитарӣ дар Академияи Бангола, Ҷамъияти инкишофи адабиёту санъат, Ассотсиатсияи сотсиологҳо, Институти байналмилалии таҳқиқоти стратегӣ ва ғ. ба роҳ андохта шудааст.

== Адабиёт ==
Адабиёти Банглодеш дар заминаи анъана ва осори саромадони адабиёти халқи банголаи асрҳои 10–11 ривоҷ ёфтааст. Дар асрҳои 14–16 шоирони машҳури банголӣ Криттибаша, Биддепоти, Ҷондидиша, Давлат Қозӣ, Саид Алаол фаъолият доштанд. Ба адабиёти банголӣ таъсири адабиёти форсӣ калон аст. Шуҳрати адабиёти банголӣ маҳз ба эҷодиёти суханвари бузург Робиндранат Такур (1861–1941) вобастагӣ дорад. Шеъри «Бангола – кишвари тилоии ман»-и ӯ гимни Банглодеш гаштааст. Дар байни шоирони мусулмон номҳои Мир Мушаррафи Ҳусейн (1848–1911), Кайқубод (1858–1952), Қозӣ Назрулислом (1899–1972) мавқеи хосса доранд. Нақши муҳиммеро дар ривоҷу равнақи адабиёти банголӣ «Ҷамъияти адибони мусулмон» (1925–36) бо сарварии нависанда Қозӣ Абдулвадуд (1896–1970) ва профессор Абдулҳусейн (1897–1938) бозидааст, ки пайваста ба нашри рӯзномаву маҷаллаҳо шуғл меварзид. Солҳои 50–60 садаи 20 дар Банглодеш шоира Бегим Суфия Камол, шоирон Фаррух Аҳмад, Таълим Ҳусейн ва Эҳсон Ҳабиб бо асарҳои баландмазмуни худ дар миёни мардум маҳбубият пайдо карданд. Дар он солҳо, инчунин, як зумра адибони ҷавон дар пайравии адабиёти аврупоӣ асарҳои ҷолиб офариданд. Намунаи эҷодиёти Шамсурраҳмон, Ҳасан Ҳафизурраҳмон, Муҳаммад Мунируззамон ба диг. забонҳо низ интишор ёфтаанд. Бештари адибони Банглодеш асарҳои худро баъди соҳиби истиқлол гардондани ватанашон ба табъ расониданд. Яке аз насрнависони намоёни садаи 20-и Банглодеш Саид Валиулло барои асарҳои мансури «Кӯрпаи сурх», «Рӯзи моҳи нав» ва драмавиаш сазовори Ҷоизаи Академияи Банглодеш гаштааст. Инчунин, нависандагони ҷавон Шоҳут Усмон (романи «Модар» ва «Хандаи хидматгорзан»), Рашид Карим (романи «Марди ҳақиқӣ»), Аловуддин ал-Озод (ҳикояи «Духтари шолӣ») ба адабиёти банголӣ ҷасурона қадам дарниҳоданд.

== Меъморӣ, санъати тасвирӣ ==
Дар Банглодеш ёдгориҳои меъморӣ ва санъати давраи асрҳои 7–12 боқӣ мондаанд. Истилои мусулмонҳо дар охири садаи 12 ва аввали садаи 13 таъсири адабиёту фарҳанги Шарқро ба аҳли эҷоди Банглодеш пурзӯр намуд. Давраи ривоҷу равнақи фарҳанг дар Банглодеш ба асрҳои 16–17 рост меояд, ки дар ин давра як даста қасру қалъаҳои муҳташам бунёд шудаанд. Аз ҷумла, Қалъаи Идрокпур дар шаҳри Нараянганҷ (1660), Лаъл-Боғ дар Дакка (1684) намунаи беҳинашон мебошанд. Дар ин давра таъсири мактаби минётуранигории Самарқанд (аҳди Бобуриён) ба санъати меъмории Банглодеш хеле бузург аст. Замони мустамликадорӣ санъати меъморӣ зери таъсири равияи неоклассикаи англисӣ ривоҷ ёфт. Солҳои 1950–60, бо фармоиши ҳукуматдорони Покистон, дар ҳудуди Банглодеш сохтмони чандин масҷиду манора шурӯъ гардид (масҷиди Байтулмукаррам, Маркази фарҳангӣ дар Дакка ва ғайра). Дар Банглодеш кандакорӣ дар чӯб ва устухони фил, ҳаккокӣ, кулолгарӣ ривоҷ ёфтааст.

== Мусиқӣ ==
Дар имтидоди асрҳои бисёр мусиқии банголӣ зери таъсири ойинҳои буддоӣ ва ҳиндӣ амал мекард. Дар садаи 13 санъати мусиқии ҳиндӣ дар ду шоха: шимолӣ (ҳиндустонӣ), ки зери таъсири ҷараёни мусиқии мусулмонӣ ва ҷанубӣ (карнатака), ки дар заминаи жанри мусиқии бойи дҳрупал амал мекард, инкишоф ёфт. Минбаъда жанри мусиқии дҳрупал ва кҳиял ба маъмултарин жанрҳои мусиқии классикии мамлакат табдил ёфтанд. Дар байни сурудҳои халқии банголӣ бҳатиялӣ (суруди қаиқронҳо), сарӣ (суруди озмуни қаиқронҳо), сариган (суруди ҷамъоварии ҳосил) ва ғ. хеле машҳуранд. Шеърҳои Робиндранат Такур ва Қозӣ Назрулислом бо оҳангҳои халқӣ дар байни тамоми табақаҳои мардуми Банглодеш сароида мешаванд. Дар байни созҳои мусиқӣ най (баншӣ), дутор, исроҷ, табл (бо номҳои дҳул ва тикара) маъмуланд. Дар нимаи дувуми садаи 20, зери таъсири мусиқии эстрадии Ғарб, дар Банглодеш ҷараёни «мусиқии сабук»-и банголӣ густариш ёфт.

== Осорхона ва китобхона ==
Осорхонаи миллии Банглодеш (1913; бинои ҳозирааш соли 1976 сохта шудааст) дар шаҳри Дакка ҷойгир буда, дар он коллексияи ёдгориҳои маданияти банголӣ аз замонҳои қадим то имрӯз, тангаҳои (сиккаҳои) асрҳои гузашта ва ҳайкалҳои буддоиву ҳиндӣ маҳфуз дошта мешаванд. Китобхонаҳои калони Донишгоҳи Дакка ва Китобхонаи миллӣ, ки дар тамоми шаҳру навоҳии мамлакат зиёда аз 60 шуъба доранд, дар пойтахти Банглодеш ҷойгиранд.

== Матбуот, радио, телевизион ==
Маркази асосии табъу нашри Банглодеш дар шаҳри Дакка ҷойгир аст. Китобу маҷаллаҳо ба забонҳои банголиву англисӣ нашр мешаванд. Ҳар рӯз  наздики 200 рӯзнома (90% – ба забони банголӣ) ва 200 нашрияи дигари даврӣ ба табъ мерасанд. Аз ҳама бештар рӯзномаҳои «Иттифоқ» (1951) ва «Дойник Бенгла» (1964), «Банглодеш обсервер» (ба забони англисӣ) машҳуранд. Бештари рӯзномаҳо хусусӣ мебошанд. Шабакаи асосии телевизионии Банглодеш бо номи «Банглодеш Телевижн» давлатӣ буда, солҳои охир шабакаи каналҳои хусусӣ низ афзудааст. Дар Банглодеш радио воситаи асосии иттилоотрасонӣ мебошад. Ҳоло бештари шабакаҳои радиошунавонии «Радио форти», «Радио тудей», «Радио Амар», «Садои амрико», «ББС – Бангола» маъмуланд. Радиошунавоӣ ба забонҳои банголиву англисӣ сурат мегирад.

== Нигористон==
&lt;gallery&gt;
Bangla construction work.jpg|Корҳои сохтмонӣ
Bangla mangrove.jpg|Рустаниҳои мангровӣ
Bangla ordinary day.jpg|Рӯзи одӣ
Bangla resistance monument.jpg|Ҳайкали муборизонии муқовимат
Bashudhara residental area.jpg|Манзилҳои истиқоматӣ
Bangla University campus.JPG|Шаҳраки донишгоҳӣ
Bangla slum.JPG|Хонаҳои истиқоматӣ
Bangla Dhaka view.jpg|Намое аз шаҳр (Дакка)
Bangladeshis on canoes in Dhaka.jpg|[[Буриганга]]
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* География (школьная энциклопедия). М., 2000;
* Страны и регионы мира. Экономический политический справочник. М., 2000;
* Все страны мира. Энциклопедический справочник. М., 2004;
* Новая российская энциклопедия. Т. II. М., 2005;
* Страны мира. Современный справочник. М., 2008.

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Банглодеш|2|муаллиф=Х. Муҳаббатов}}

{{Мавзуъҳои Банглодеш}}
{{Осиёи Ҷанубӣ}}
{{Кишварҳои Осиё}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]]
[[Гурӯҳ:Осиёи Ҷанубӣ]]
[[Гурӯҳ:Банглодеш| ]] 
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>ny3x6dwqaa2dqgmbsnyn1cu55bc57rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Русия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1914</id>
    <revision>
      <id>1480704</id>
      <parentid>1480322</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13922" sha1="hcoy5ewmxp2necygv1jhvc5vn73wsc3" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name               = Russia
|Парчам                    = Flag of Russia.svg
|Номи тоҷикӣ               =  Русия
|Номи аслӣ                 = Российская Федерация&lt;br /&gt;Russian Federation
|Нишон                     = Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg
|Шиор                      =
|Номи суруди миллӣ         = суруди миллӣ [[File:National_Anthem_of_Russia_(2000),_three_verses.ogg]]
|Сохтори давлат            = [[Демократия|Демократӣ]]-[[Федеративӣ]]
|Президент                 = [[Владимир Путин]]
|Дар харита                = Russian Federation (orthographic projection).svg
|Забон                     = [[Забони Русӣ|Русӣ]]
|Соҳибистиқлол аз          =
|Пойтахт                   = [[Маскав]]
|Шаҳри калонтарин          = [[Маскав]], [[Санкт-Петербург]]
|Вазифаи сарварон          = Президент
|Сарварон                  = [[Владимир Путин]]
|Ҷой аз рӯи масоҳат        = 1
|Масоҳат                   = 17 125 191
|Фоизи об                  = 13
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ          = 9
|Аҳолӣ                     = 146 748 590 нафар
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ= 2020
|Зичии аҳолӣ               = 8,58
|ММД                       = 2,109 трлн 
|Соли ҳисоби ММД= 2009
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД= 6
|ММД ба сари аҳолӣ= 14,919  
|Пули миллӣ=[[Рубли русӣ]] (RUB, RUR)
|Домен=[[.ru]], [[.su]],  [[.рф]] аз 12 май [[2010]].  
|Соат=+2…+11
|Эзоҳот={{commons|Russia}}
}}
{{бознависӣ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|ru|Россия }}&lt;references /&gt;
'''Русия''' ('''{{lang-ru|Россия}}''') расмӣ '''Федератсияи Русия''' ('''{{lang-ru|Российская Федерация}}''') — [[кишвар]]ест, ки дар [[Аврупои Шарқӣ]] ва бахши шимолии [[Осиё]]. Дар солҳои [[1922]]—[[1991]] кишвар [[РСФСР|Ҷумҳурии Шуравии Федеролии Сосиалистии Русия]] ном дошт ва яке аз 15 ҷумҳурии [[ИҶШС]] буд. [[12 июн]]и соли [[1990]] аз Иттиҳоди Шуравӣ истиқлол ёфт ва [[Русия]] ном гирифт. Дар [[2 апрел]]и [[1997]] узви Иттиҳоди Русия ва [[Белорус]] шуд. Русия паҳновартарин кишвар дар ҷаҳон (17 075 400 км² ё 11,46 % аст ва қаламрави он 1/9 рӯйи [[Замин]]ро дар бар мегирад. Пойтахти Русия шаҳри [[Маскав]] аст.

Аз моҳи майи соли 2012 то кунун раисҷумҳури Русия [[Владимир Владимирович Путин]] аст.

Русия бо 18 кишвар дар хушкӣ ҳаммарз аст: [[Норвегия]], [[Финляндия]], [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Полша]], [[Белоруссия]], [[Украина]], [[Абхазҳо|Абхазия]], [[Гурҷистон]], [[Осетияи Ҷанубӣ]], [[Озарбойҷон]], [[Қазоқистон]], [[Чин]], [[Муғулистон]], [[Кореяи Шимолӣ]] ва бо: [[Жопун]] ва [[ИМА]] дар дарё ҳаммарз аст, ки ин ҷойгоҳ ба он имкон медиҳад, ки нақши муҳимро ҳам дар [[Аврупо]], ҳам дар [[Осиё]] дошта бошад.

Қаламрави Русия ба 89 воҳиди идорӣ ([[субъект]]), аз ҷумла 48 вилоят, 24 ҷумҳурӣ, 9 карона, 3 шаҳри федеролӣ, 4 ҳавзаи мухтор (автономный округ) ва 1 вилояти мухтор ([[Еврейская автономная область]]) бахшбандӣ шудааст.

Русия — кишвари гуногунмиллат ва аз ҷиҳати этникӣ гуногунфарҳанг аст. Аксарияти аҳолӣ (тахминан 75 %) ба мазҳаби православии [[дини масеҳӣ]] эътиқод дорад, ки аз рӯи шумораи аҳолии масеҳиёни мазҳаби православӣ дар ҷойи аввал қарор гирифтааст. [[Мусулмон]]он аз рӯи шумораи диндорони Русия, дар ҷойи дуюм қарор доранд.

Аз рӯи маълумоти [[Бонки ҷаҳонӣ]], Ҳаҷми маҳсулоти дохилии Русия (ҲМД-ВВП) дар соли 2014 — 3,745 трлн долларро  (25 636 доллар ба ҳар як сари аҳолӣ) ташкил медод.

== Таърих ==
Дар аввал хати истилоҳи &quot;Rosia» (Gk. Ρωσία) дар миёнаҳои асри Х зикр шудааст. Вай дар навиштаҳои императори византӣ Константин Богрянородний &quot;Дар бораи маросимҳо  ҳамчун бо номи юнонӣ Руси вомехӯрад. Дар хати кириллӣ аввалин бор 24 апрели соли 1387 истифода шуда буд. Мақоми расмиро пас аз ба тахт нишастани Иван IV соли 1547, вақте ки давлат Подшоҳии Русия ном гирифт, ишғол кард. Дар имлои муосири калима - бо ду ҳарф &quot;с&quot; - дар асри XVI пайдо шуда, дар охир дар замони Пётри I қарор доданд, ки давлат то охир бо номи &quot;Россия&quot; мемонад. Вале дар забони тоҷикӣ давлатро &quot;Русия&quot; мегӯянд.
== Сиёсат ва ҳукумат ==
{{бознависӣ}}

== Ҷуғрофия ==
Федератсияи Русия дар ду қитъаи олам Аврупо ва Осиё ҷойгир буда 1/3 (33%) масоҳаташ дар Аврупо ва 2/3 (67%) дар Осиё воқеъ гардидаст. Қисми шимоли онро баҳрҳои Уқёнуси Яхбастаи шимолӣ, қисми шимолу шарқиашро обҳои [[Уқёнуси Ором]] иҳота намудааст. Дар Русия се қаламрави фаррох Аврупои Шарқӣ, Сибири Ғарбӣ ва паҳнкӯҳҳои Сибири Миёна ҷудо шуда меистанд. Иқлими Русия хело гуногун буда, минтақаҳои иқлимиаш аз шимол ба ҷануб чунин иваш мешаванд: минтақаи иқлими арктикӣ, субарктикӣ, муътадил ва субтропикӣ. Муддати сол дар тамоми қаламрави он ҳавои арктикӣ, атлантикӣ ва антисиклни Сибири Шарқӣ мебошад. Тобистон бошад сатҳи Русия гарм, фишор паст ва массаҳои ҳавоӣ аз уқёнус ба хушкӣ ҳаракаткунанда ҳукмронӣ мекунанд. Бориш дар фаслҳои баҳору тобистон, дар тирамоҳу зимистон барф меборад. Дар қаламрави Русия миқдори зиёди дарёҳо ҷорӣ мешаванд, ки онҳо манбаи бузургӣ энергетикӣ мебошанд. Калонтарини онҳо Об, Иртиш, Амур, Волга, Енисей, Лена мебошанд. Захираҳои обию энергетикӣ мамлакат беҳамто мебошад,ки дар қисмати зиёди дарёҳо Неругоҳҳои барқию обӣ сохта шудааст.

Масоҳаташ 17075 ҳазор километри квадратӣ, аҳолиаш 146 миллион нафар, дар байни арзҳои 80°-43° арзи шимол ва тӯлии 29° ва 170° тули шарқӣ ҷойгир шудааст. Сарҳадҳои ин давлат баҳрҳои [[Уқёнуси Атлантика]], Уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ ва [[Уқёнуси Ором]]. Баҳри Балтика, Сафед, Баренс, Кара, Лаптифхо, Охот, Ҷопон мешуяд, ки ягон давлати дигарро чунин баҳрҳои зиёд иҳота накардааст. Дар қаламрави кишвар бузургтарин ҳамвориҳои ҷаҳон воқеъ аст, ба монанди: 
# Ҳамвории Сибири Ғарбӣ
# Аврупои шарқӣ ҷойгир шуда аст.

Русия давлати сермиллат буда, аз ҷиҳати сарватҳои табиӣ, масоҳати ҷангалзорҳо, захираи нафт, газ, маъдани оҳан ва аз дигар канданиҳои фоиданок хеле бой аст. [[Забони русӣ]] ба яке аз забонҳои умумиҷаҳонӣ монанди [[забони англисӣ]] табдил ёфта мавқеъи бонуфуз дорад.

== Бахшбандии кишварӣ ==
{{бознависӣ}}
=== Сохтори давлатӣ ===
{{бознависӣ}}
== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{асос|Тақсимоти маъмурии Федератсияи Русия}}
[[Акс:Map of federal subjects of Russia (2014).svg|thumb|center|700px|Сохти федеративии Русия]]

== Иқтисоди Русия ==
{{асосӣ|Иқтисоди Русия}}

== Аҳолӣ ==
[[Акс:Percentage of Russians by region.svg|right|350px|thumb|Нисбатӣ русҳо ба минтақаҳои кишвар]]
Аҳолии Русия — 142 856 536 нафар тан (ба ҳисоби 1 январи соли 2010, мувофиқи додаҳои омори давлатии Русия, 2,13 % ҳамаи аҳолии [[Замин]] дар ҳамин ҷо сукунат мекунад). Дар соли 2016 146 748 590 нафар аҳолӣ дошт.
== Ҳайати миллӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Миллат||Нисбат&lt;br&gt;(2002)&lt;ref name=&quot;census2010&quot;/&gt;||Нисбат&lt;br&gt; (2010)&lt;ref name=&quot;census2010&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Вот какие мы — россияне. Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года] // [[Российская газета]] — Федеральный выпуск № 5660 (284). 22.12.2011&lt;/ref&gt;
|-
|[[Русҳо]]||align=&quot;right&quot;|80,64 %||align=&quot;right&quot;|80,90 %
|-
|[[Тоторҳо]]||align=&quot;right&quot;|3,87 %||align=&quot;right&quot;|3,87 %
|-
|[[Украинҳо]]||align=&quot;right&quot;|2,05 %||align=&quot;right&quot;|1,41 %
|-
|[[Бошқирдҳо]]||align=&quot;right&quot;|1,16 %||align=&quot;right&quot;|1,15 %
|-
|[[Чувашҳо]]||align=&quot;right&quot;|1,14 %||align=&quot;right&quot;|1,05 %
|-
|[[Чеченҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,95 %||align=&quot;right&quot;|1,04 %
|-
|[[Арманҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,79 %||align=&quot;right&quot;|0,86 %
|-
|[[Аварҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,57 %||align=&quot;right&quot;|0,66 %
|-
|[[Мордваҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,59 %||align=&quot;right&quot;|0,54 %
|-
|[[Қазоқҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,46 %||align=&quot;right&quot;|0,47 %
|-
|[[Озарбойҷонҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,43 %||align=&quot;right&quot;|0,44 %
|-
|[[Дарғинҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,35 %||align=&quot;right&quot;|0,43 %
|-
|[[Удмуртҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,44 %||align=&quot;right&quot;|0,40 %
|-
|[[Марийҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,42 %||align=&quot;right&quot;|0,40 %
|-
|[[Осетинҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,36 %||align=&quot;right&quot;|0,39 %
|-
|[[Белорусы]]||align=&quot;right&quot;|0,56 %||align=&quot;right&quot;|0,38 %
|-
|[[Қобординҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,36 %||align=&quot;right&quot;|0,38 %
|-
|[[Қумиқҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,29 %||align=&quot;right&quot;|0,37 %
|-
|[[Ёқутҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,31 %||align=&quot;right&quot;|0,35 %
|-
|[[Лезгинҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,29 %||align=&quot;right&quot;|0,35 %
|-
|[[Бурятҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,31 %||align=&quot;right&quot;|0,34 %
|-
|[[Ингушҳо]]||align=&quot;right&quot;|0,29 %||align=&quot;right&quot;|0,32 %
|-
|дигарон||align=&quot;right&quot;|3,40 %||align=&quot;right&quot;|3,51 %
|-
|миллатро нишон надоданд (млн. нафар)|| align=&quot;right&quot; |1,46||align=&quot;right&quot;|5,63
|}

== Фарҳанг==
{{бознависӣ}}
==Телевизион==
*[[РБК]]

== Маориф==
{{бознависӣ}}
 
== Дин ==
{{бознависӣ}}
=== Идҳо ===
{{бознависӣ}}
== Варзиш ==
{{бознависӣ}}
== Сарчашма ==
* [http://www.kremlin.ru Сайт Президента Российской Федерации] {{ref-ru}}
* [http://www.duma.ru Сайт Государственной думы Российской Федерации] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }} {{ref-ru}}
* [http://www.gov.ru Сайты государственных органов Российской Федерации]. {{ref-ru}}


== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
{{хурд}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{wiktionary|Русия}}
{{Субъектҳои Федератсияи Русия}}
{{Созмони ҳамкории Шанхай}}
{{Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил}}
{{ИИЕ}}
{{Русия дар мавзӯот}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]  
[[Гурӯҳ:Аврупои Шарқӣ]]
[[Гурӯҳ:Русия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]
[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳои федеративӣ]]</text>
      <sha1>hcoy5ewmxp2necygv1jhvc5vn73wsc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Воқеаҳои кунунӣ/Бойгонии солҳои 2007-2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2018</id>
    <revision>
      <id>1480567</id>
      <parentid>1461775</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318806" sha1="4p2v02iqaiberumsucuuauynkuse0sr" xml:space="preserve">'''[[Портал:Рӯйдодҳои кунунӣ|Портали рӯйдодҳои кунунӣ]]'''

{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;width: 300px; margin-bottom: 1em;;
|-
|
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 300px; margin-bottom: 1em; text-align: center; border: 1px solid #333333; font-family: Arial&quot;
|- style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot;
| style=&quot;padding-top: 5px; padding-bottom: 5px&quot; | '''Вақт''': {{CURRENTTIME}} [[Coordinated Universal Time|UTC]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''Сана''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]]
|-
| style=&quot;padding-top: 4px; font-size:90 %&quot; | '''Фарқи соатҳо аз вақти [[Гринвич]]:''' &lt;br /&gt; &amp;nbsp; &amp;nbsp;[[Аляска]]: −11&amp;nbsp; &amp;nbsp;[[Лос-Анҷелес]]: −9&amp;nbsp; &amp;nbsp;[[Даллас]]: −7&lt;br /&gt; [[Ню-Йорк]]: −5 &amp;nbsp; &amp;nbsp; [[Рио-де-Жанейро]]: −4&lt;br /&gt;[[Лондон]]: +0&amp;nbsp; &amp;nbsp;[[Париж]], [[Берлин]]: +1&lt;br /&gt;[[Калининград]]: +2&amp;nbsp; &amp;nbsp;[[Москва]]: +3&lt;br /&gt;[[Самара]]: +4&lt;br /&gt;[[Екатеринбург]]: +5&amp;nbsp; &amp;nbsp;[[Новосибирск]]: +6&lt;br /&gt;[[Красноярск]]: +7&amp;nbsp; &amp;nbsp;[[Иркутск]]: +8&lt;br /&gt;[[Владивосток]]: +10&amp;nbsp; &amp;nbsp;[[Магадан]]: +11&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Чукотка]]: +12
|}
|-
|&lt;center&gt; 
|}
== [[Соли 2020]] ==
== [[декабр]]и [[соли 2020]] ==

* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 296''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 799''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;[https://covid.tj/ covid.tj дар рӯзи 31.12.2020 ]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''83 200 986''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 815 161''' нафар фавтиданд, ''58 987 491'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд. Кишварҳое ки зиёда аз як миллион нафарро  [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] фаро гирифтааст, шаҳрвандони — [[ИМА]], [[Ҳиндустон]], [[Бразилия]], [[Русия]], [[Фаронса]], [[Туркия]], [[Бритониёи Кабир]], [[Италия]], [[Испания]], [[Аргентина]], [[Колумбия]], [[Олмон]], [[Мексика]], [[Лаҳистон]], [[Эрон]], [[Украина]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Перу]] дохил шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 31.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[30 декабр]]и [[соли 2020]] Захираҳои тилоии Бонки Миллии Тоҷикистон дар соли сипаришуда дар пасманзари болоравии рекордии нархи тило дар ҷаҳон қариб нисф афзоиш ёфтанд. Нархи миёнаи тилое, ки аз БМТ озодона дастрасанд, 42,2% баланд шуд.&lt;ref&gt;[https://www.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/economic/20201230/zolotie-slitki-natsbanka-tadzhikistana-v-2020-godu-podorozhali-na-422/Золотые слитки Нацбанка Таджикистана в 2020 году подорожали на 42,2%]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[25 декабр]]и [[соли 2020]] Академияи илмҳои табиии Русия Абдусафо Умарҷонов, декани факултети менталургияи Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон барои нақши муассир дар рушди ихтироъкорӣ, таълимот дар мактабҳои олӣ ва ҷавобгӯй будани китобу корҳои илмияш ба меъёрҳои байналмиллалӣ бо сертификат ва медали ба номи Алфред Нобел ва ҷоизаи пулӣ қадрдон кардааст.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20201225/medali-nobel-ba-donishmandi-toik-tadim-shud / Донишманди тоҷик медали Нобел ба даст овард]&lt;/ref&gt;
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Дар минтақаи саноатии шаҳри Душанбе Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]]  корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Асрори санг”-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Корхонаи коркарди санги хоро ва мармари “СТОУН Сервис”-ро Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Строй комплекс” мутобиқ ба стандартҳои ҷаҳонӣ сохта, ба истифода дод.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ |title=Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Душанбе Корхонаи коркарди санги хоро ва мармарро ифтитоҳ намуданд |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2021-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615214327/https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[23 декабр]]и [[соли 2020]] Пас аз чанд соли &quot;танаффус&quot;, рӯзи [[23 декабр]]и [[соли 2020]] , гази табии Узбекистон ба вилояти Суғд расид. &quot;Ҳоло ҳар куб газро аз Узбекистон ба 130 доллар мегирем. Ин нарх даҳ сол пеш аз 340 то 360 доллар буд”, - шарҳ дод мудири ширкати &quot;Суғдиёнгаз&quot; &lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31016527.html/ Баъди солҳо &quot;танаффус&quot; гази Узбекистон ба Суғд расид, аммо мардум дар навбати аввал нестанд]&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''12 923''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 374''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''89''' нафар расид&lt;ref&gt;[https://covid.tj/ covid.tj дар рӯзи 19.12.2020 ]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''76 271 605''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 686 527''' нафар фавтиданд, ''53 523 094'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Дар даври дуюм ва ниҳоии интихоботи [[президенти Молдова|президентии Молдова]], [[Майя Санду]], иқтисоддони собиқи Бонки Ҷаҳонӣ, рӯзи [[15 декабр]] 57,7 дарсади раъйҳоро ба даст овард ва ғалаба кард.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30954095.html/ Дар интихоботи президентии Молдова номзади аврупогаро пирӯз шуд]&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Коллеҷи интихоботии ИМА пирӯзии [[Ҷо Байден]]ро, рӯзи душанбеи [[14 декабр]], ҳамчун Президенти ИМА ба расмият шинохт.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31001412.html/ Байден пас аз таъйиди расмии пирӯзӣ: &quot;Демократия ғалаба кард&quot;]&lt;/ref&gt;
* [[10 декабр]]и [[соли 2020]] Дар майдони Озодии шаҳри [[Боку]]и [[Озарбойҷон]] рӯзи [[10 декабр]]и [[соли 2020]] , ба ифтихори [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|хатми ҷанг]] дар [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Қарабоғи Куҳӣ]], гузашти низомӣ ташкил шуд.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30995091.html/ Дар Боку ба ифтихори хатми ҷанги Қарабоғ гузашти низомӣ ташкил шуд]&lt;/ref&gt;

== [[ноябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати 24 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''11 971''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''11 355''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''86''' нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;&gt;[https://covid.tj/ covid.tj]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 18:42. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''59 732 450''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 405 789''' нафар фавтиданд, ''41 323 353'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''17 003 308''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 24.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[16 ноябр]]и [[соли 2020]] Бино ба хабари  Комисиияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ, собиқ [[Сарвазири Қирғизистон]] ва иҷрокунандаи вазифаи президенти Қирғизистон [[Содир Ҷабборов]] барои иштирок дар интихоботи  президенти  ин кишвар номзадияшро пешниҳод кард. Вай номзади мустақил аст. Ба Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ 65 нафар  ҷиҳатьи иштирок дар интихоботи президентӣ ҳуҷҷат супоридаанд, аз ин теъдод ду нафар – Б. Бакетаев ва Ҷ. Турғуналиев аризаҳояшонро пас гирифтаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ |title=ЯКЕ АЗ ШАСТУ СЕ НАФАР. Содир Ҷабборов номзадияшро ба мансаби президенти Қирғизистон пешниҳод кард |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155745/https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 15:39:37. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''51 950 727''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 282 118''' нафар фавтиданд, ''36 491 764'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''14 176 845''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 11.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[10 ноябр]]и [[соли 2020]] [[Арманистон]], [[Озарбойҷон]] ва [[Русия]] [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳиро]] имзо карданд. Созишнома воридшавии нерӯҳои посдори сулҳи Русияро ба Қарабоғи Кӯҳӣ ва ба Озарбойҷон додани як қисми қаламрави Қарабоғи Кӯҳӣ, аз ҷумла шаҳри Шушаро пешбинӣ мекунад.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/10/11/2020/5fa9b4249a794714efa5ea83?from=from_main_2 Армения заключила мир и пошла на уступки Азербайджану./ Арманистон сулҳ баст ва ба Озарбойҷон гузашт кард]&lt;/ref&gt; Боз нигаред:&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/ru/news/world/20201110/azerbaidzhan-armeniya-i-rossiya-obyavili-ob-okonchanii-voini-v-nagornom-karabahe Озарбойҷон, Арманистон ва Русия дар бораи хатми ҷанг дар Қарабоғи Кӯҳӣ хабар доданд]&lt;/ref&gt; 
* Муфассал:[[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020 ]]
* [[9 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи иттилои ''Fox News'', [[Ҷо Байден]] 50,2 фоизи овозҳои интихобкунандагонро ба даст овард. 74,5 миллион нафар одам овози худро ба ӯ додааст. (Интихоботи Президенти [[ИМА]] [[3 ноябр]] баргузор гардидааст) Ин нишондод нисбат ба [[Доналд Трамп]] 4 миллион нафар зиёдтар мебошад. Ба ҳамин тартиб, демократ Байден рекорди соли 2008 гузоштаи [[Барак Обама]]ро шикаст. Вай амалан 69,5 миллион овоз (52,93 фоиз) гирифта буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ |title=Ҷо Байден аз ҷиҳати шумораи зиёдтарини овозҳои ба номзад ба президенти ИМА додашуда рекорди Обамаро шикаст |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 6 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''49 016 480''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 239 375''' нафар фавтиданд, ''34 979 953'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''12 797 152''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020):
# [[ИМА]] — сироятёфтагон — '''9 919 522''' нафар; фавтиданд — '''240 953''' нафар
# [[Ҳиндустон]] — сироятёфтагон — '''8 411 034''' нафар; фавтиданд — '''125 029''' нафар
# [[Бразилия]] — сироятёфтагон — '''5 614 258''' нафар; фавтиданд — '''161 779''' нафар
# [[Русия]] — сироятёфтагон — '''1 712 858''' нафар; фавтиданд — '''29 509''' нафар
# [[Фаронса]] — сироятёфтагон — '''1 601 367''' нафар; фавтиданд — '''39 037''' нафар
*'''Илова''' Инчунин ба шумораи умумии сироятёфтагоне, ки зиёда аз як миллион нафарро фаро гирифтаанд шаҳрвандони — [[Испания]], [[Аргентина]], [[Бритониёи Кабир]] ва [[Колумбия]] дохил шудаанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;/&gt;
* [[5 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон 11 ҳазору 219 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 10 494 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 83 нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;/&gt;

== [[октябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[26 октябр]]и [[соли 2020]] Вазирони корҳои хориҷии [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]]  бо муовини котиби давлатии [[ИМА]] Стивен Биган мулоқот карданд ва пас аз он  сулҳи башардӯстонаро дар Қарабоғи Кӯҳӣ эълон карданд. Оташбас аз 26 октябр соати 08:00 эътибор пайдо мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ |title=США объявили о перемирии в Карабахе |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155750/https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ }}&lt;/ref&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;&gt;[https://www.centralasian.org/a/30877995.html Арманистон аз &quot;шаби нисбатан ором&quot; дар Қарабоғи Куҳӣ хабар дод]&lt;/ref&gt; Аз 27 сентябр дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/world/20200928/zaduhrdi-shadid-miyoni-neroi-armaniston-va-ozarboion-dar-araboi-k Задухӯрди шадид миёни нерӯҳои Арманистон ва Озарбойҷон дар Қарабоғи Кӯҳӣ]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Варзишкори амрикоӣ Ҷон Ҷонс дар рейтинги беҳтарин размандагони UFC, новобаста аз вазн, аз ҷои аввал ба фоидаи Ҳабиб даст кашид.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146907/Lazzat-bar-Jons-joi-avvalro-dar-reytingi-UFC-ba-Nurmuhammadov-dod.html Лаззат бар: Ҷонс ҷои аввалро дар рейтинги UFC ба Нурмуҳаммадов дод]&lt;/ref&gt; Қаҳрамони UFC Ҳабиб Нурмуҳаммадов, пас аз ба итмом расонидани корномаи худ ҳамчун размикор, ният дорад мураббӣ шавад.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146828/Malum-shud-ki-Habib-Nurmuammadov-pas-az-khatmi-karera-ash-chi-kor-khohad-kard-video.html Маълум шуд, ки Ҳабиб Нурмуҳаммадов пас аз хатми “карера”-аш чӣ кор хоҳад кард]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 25 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''42 924 533''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 154 761''' нафар фавтиданд, 31 666 683 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''10 103 089''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 827 932''' нафар; фавтиданд — '''230 068''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 863 892''' нафар; фавтиданд — '''118 567''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 381 224''' нафар; фавтиданд — '''156 926''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 497 167''' нафар; фавтиданд — '''25 821''' нафар
# :Испания - сироятёфтагон — '''1 110 372''' нафар; фавтиданд — '''34 752''' нафар
* [[24 октябр]]и [[соли 2020]] [[Ҳабиб Нурмуҳаммадов]]и русиягӣ дифои сеюми камарбанди қаҳрамони сабуки UFC-ро анҷом дода, рақиби амрикоии худ Ҷастин Гетҷиро мағлуб кард. Мубориза барои ҳарифон шиддатнок гузашт ва дар даври дуввум Ҳабиб бо усули буғӣ кардан ҳарифашро шикаст дод.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146073/Uqob-boz-boloi-qulla-ast-Habib-Getjiro-maglub-kard.html. Уқоб боз болои қулла аст: Ҳабиб Гетҷиро бо усули &quot;буғӣ&quot; шикаст дод]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Пас аз набард Ҳабиб Нурмуҳаммадов гуфт, ки ин охирин набарди ӯ дар чемпионати UFC аст.&lt;ref&gt;[https://sportmail.ru/article/mma/43884805/?frommail=1 Хабиб Нурмагомедов победил Джастина Гэтжи и завершил карьеру]&lt;/ref&gt; 
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Никола Пашинян ва Илҳом Алиев дар бораи гуфтушуниди ҳалли осоиштаи муноқиша дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар ш. Москва изҳори розигӣ намудаанд, аммо онҳо дар мавқеи худ истодаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/ru/news/world/20201020/pashinyan-i-aliev-gotovi-k-peregovoram-no-stoyat-na-svoyom Пашинян и Алиев &quot;готовы к переговорам&quot;, но стоят на своём]&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 19 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''40 268 496''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 118 294''' нафар фавтиданд, 30 111 748 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''9 038 454''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 387 799''' нафар; фавтиданд — '''224 730''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 548 238''' нафар; фавтиданд — '''114 642''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 235 344''' нафар; фавтиданд — '''153 905''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 399 334''' нафар; фавтиданд — '''24 187''' нафар
# :Аргентина - сироятёфтагон — '''989 680''' нафар; фавтиданд — '''26 267''' нафар
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои пешакии маъракаи муҳими  сиёсӣ - '''барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон''', аз 1 то 15 октябри соли 2020  гузаронида шуд. Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии соли 2020 дар Тоҷикистон, аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ |title=Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил дар Тоҷикистон аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155812/https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 19 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]]  '''10 ҳазору 493''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''9 511''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''80''' нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |title=Статистика распространения коронавируса в Таджикистане на сегодня, 19 октября 2020 Омори Тоҷикистон дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817184035/https://coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |archivedate=2021-08-17 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 октябр]]и [[соли 2020]] 30 октябри соли 2020 мувофиқи Конститутсия (Қонуни Асосӣ)-и Тоҷикистон Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон  баъди интихоб шудан дар ҷаласаи муштараки Маҷлисҳои намояндагон ва миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд мекунад.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/politics/20201015/emomal-ramon-30-oktyabr-savgand-yod-mekunad]&lt;/ref&gt;
* [[14 октябр]]и [[соли 2020]] И.в. Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон [[Сооронбой Жээнбеков]] 14 октябр фармонро «Дар бораи таъйин кардани сарвазир ва аъзои ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон» имзо кард. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар, профессор Равшанбек Собиров муовини сарвазири ҶҚ таъйин шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҚИРҒИЗИСТОН ҲАЙАТИ НАВИ ҲУКУМАТРО ТАСДИҚ КАРД. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар муовини сарвазир таъйин шуд |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155803/https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[12 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти пешакии КМИР-и Тоҷикистон, сарвари давлати амалкунандаи ҷумҳурӣ [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маъракаи интихоботи президентӣ ғолиб омад. Ба ҷонибдории Эмомалӣ Раҳмон — '''90,92%''' ё худ — '''3 миллиону 837 ҳазору 927 нафар''' раъйдиҳандагон овоз доданд &lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/power/20201012/emomal-ramon-bori-panum-dar-intihoboti-prezident-olib-omad Эмомалӣ Раҳмон бори панҷум дар интихоботи президентӣ ғолиб омад]&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 9 октябр шумори умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''36 753 904''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 066 856''' кас фавтиданд, 27 667 552 нафар шифо ёфтаанд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 9 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 10 ҳазору 097 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 8914 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 78 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/ |title=Онлайн карта, Мировая статистика Сабти Coronavirus COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210703033519/https://coronavirus-monitor.info/ |archivedate=2021-07-03 }}&lt;/ref&gt;
* [[6 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)|интихоботи парлумонии рӯзи 4 октябри Қирғизистон]] беэътибор эълон шуданд.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/centralasia/20201006/natiaoi-intihoboti-porlumonii-iriziston-beetibor-elon-shud Натиҷаҳои интихоботи парлумонии Қирғизистон беэътибор эълон шуд ]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумори умумии сироятёфтагон аз COVID-19 дар саросари ҷаҳон зиёда аз 34,9 млн нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ 1 025 647 кас фавтиданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20201005/sabti-boz-1-favt-az-covid-19-dar-rzoi-istiroat/ Сабти боз 1 фавт аз COVID-19 дар рӯзҳои истироҳат]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 9 ҳазору 935 нафарро ташкил медиҳад. теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ боз 1 нафар зиёд шуда, аз оғози пандемия ба 78 нафар расид.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
* [[27 сентябр]] - [[15 октябр]]и [[соли 2020]]  Дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;/&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад. Минтақаи мазкур, ки бештари бошандагонаш арманӣ ҳастанд, дар соли 1991 эълом кард, ки аз Озарбойҷон ҷудо ва мустақил мешавад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;/&gt;
== [[сентябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[16 сентябр]]и [[соли 2020]] Теъдоди афроди олуда ба вируси корона дар ҷаҳон ба беш аз 29 миллион нафар расидааст, ки аз ин теъдод  дасти ‌кам 933 ҳазор нафар ҷони худро аз даст дода ва ҳудуди 21 миллион нафар  ҳам беҳбуд ёфтаанд.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/asia/20200916/1031908238/Shumori-jonbokhtagon-az-virusi-korona-dar-iran-ba-23-hazoru-453-nafar-rasid.html / Шумори ҷонбохтагон аз вируси корона дар Эрон ба 23 ҳазору 453 нафар расид]&lt;/ref&gt;
* [[15 сентябр]]и [[соли 2020]] Расман ба иттилои Вазорати тандурустии ҶТ, аз 30 апрел то 15 сентябри с. 2020 9 ҳазору 129 ҳолати гирифторшавӣ ба коронавирус ошкор шуда, аз ин 7 ҳазору 896 нафар ё 86,4%-и беморон шифо ёфтанд, теъдоди фавтидагон аз ин беморӣ ба 73 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html/ |title=Афзоиши фавт аз COVID-19 дар Тоҷикистон: тасдиқи Вазорат  |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925010649/https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html |archivedate=2020-09-25 }}&lt;/ref&gt;
* [[14 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Қарори Раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон  Бахтиёр  Худоёрзода дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ |title=Қарори Раиси КМИР дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тасвиб расид |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008230514/https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ }}&lt;/ref&gt;  
* [[12 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати иштирок дар тантанаҳои ҷашнӣ бахшида ба 5500-солагии Саразм, ба ин макони таърихӣ ташриф оварданд. Дар ин мавзеи бостонӣ муаррифии Рамзи Саразм, бо баландии 27 метр,  Дарвозаи Саразм, Осорхонаи таърихӣ-бостоншиносии Саразм бо иштироки Пешвои миллат сурат гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ |title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар тантанаҳои ҷашни 5500-солагии Саразм |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155739/https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 сентябр]]и [[соли 2020]] Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» ба муносибати ҷашни 90-солагии худ дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ |title=Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[8 сентябр]]и [[соли 2020]] Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155741/https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}&lt;/ref&gt;


== [[август]]и [[соли 2020]] ==
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шурӯъ аз оғози пандемияи коронавирус то имрӯз шумораи гирифторони COVID-19 бо ошкор гардидани 219 598 ҳолати нав давоми шабонарӯзи охир дар ҷаҳон ба 20 026 161 нафар расид. Шумораи зиёди ҳолатҳои сироятёбӣ дар ИМА ба қайд гирифта шудааст — 5 199 444. Баъдан Бразилия (3 035 582), Ҳиндустон (2 215 074), Россия (887 536), Африқои Ҷанубӣ (559 859), Мексика (480 278), Перу (478 024), Колумбия (387 481) Чили (373 056) ва Испания (361 442) ҷойгиранд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ |title=Шумораи гирифторони COVID-19 дар ҷаҳон ба беш аз 20 миллион нафар расид  бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155807/https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон тавсия додааст: [[17 август]]и соли равон  дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ, новобаста аз шакли ташкилию ҳуқуқӣ соли таҳсили 2020-2021 оғоз меёбад. Барои тамоми муассисаҳои таҳсилоти олии касбии мамлакат, ки дар низоми таҳсилоти кредитӣ фаъолият менамоянд, тибқи Стандарту барномаҳои таълимӣ дар як ҳафта дар ҳаҷми 15 соат ва дар як рӯз дар ҳаҷми 3 соат дарсҳои фаъол ташкил ва ба роҳ монда мешаванд. Барои давомнокии дарсҳо дар муассисаҳои таълимӣ дар ин тартиб 3 тавсия мешниҳод карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ |title=Вазорати маориф ва илм тартиби баргузории дарсҳо дар муассисаҳои таълимиро ба тасвиб расонд  бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ }}&lt;/ref&gt;
* [[9 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи 9 август дар Беларус интихоботи президентӣ баргузор шуд. Ба иттилои расмӣ, раиси ҷумҳури феълӣ [[Александр Лукашенко]] 80,08 дарсади ройи мардумро соҳиб шудааст. Мақомот мегӯянд, 10,09 дарсади мардум аз Светлана Тихановская, рақиби асосии Лукашенко, пуштибонӣ карданд.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/belarus-pas-az-intikhobot/30777452.html/ Беларус баъд аз интихобот: Чӣ мегузарад?  бештар...]&lt;/ref&gt;
* [[6 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  Дар ҷаласаи дуюми якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум қарор қабул гардид, ки Интихоботи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] рӯзи якшанбе, [[11 октябр]]и [[соли 2020]]  таъйин карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ |title=Рӯзи Интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин карда шуд бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[5 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи [[5 август]] дар бандари шаҳри [[Байрут]] миқдори зиёди селитраи аммиак таркид. Дар ин таркиш ҳудуди 6 ҳазор нафар захмӣ шуда, 300 ҳазор нафар бехонаву ҷо шуданд. Ҳасан Диёб, нахуствазири [[Лубнон]], дар пайи эътирозҳои густурдаи мардумӣ рӯзи [[10 август]] аз мақомаш истеъфо дод.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/30777286.html/ Таркиши Байрут. Ҳукумати Лубнон пас аз эътирозҳо истеъфо дод.  бештар...]&lt;/ref&gt;

== [[июл]]и [[соли 2020]] ==
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар [[ноҳияи Данғара]]и [[вилояти Хатлон]] бузургтарин фабрикаи парандапарварӣ ба истифода  дода мешавад. Ин комплекси муҳташами парандапарварӣ дар деҳаи Хоҷа Шақиқи Балхии Ҷамоати деҳоти Себистони ноҳияи мазкур  бунёд гардида, мувофиқи лоиҳа, дар ин ҷо 24 бинои мурғхона — ҳар кадом бо дарозии 96 метр бунёд мегардад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ |title=Дар Данғара комплекси муҳташами парандапарварӣ ба истифода дода мешавад  бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155801/https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шабонарӯзи гузашта (5 июл) дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 49 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ошкор гардида, шумораи онҳо дар муддати аз 30 апрел то 6 июл ба 6262 нафар расид.Ба иттилои манбаъ, то имрӯз дар мамлакат 4914 нафар ё худ 78,4%-и гирифторони COVID-19 шифо ёфта, аз ин беморӣ 53 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид  бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt; (то 15 июн дар ҶТ 5097 нафар кас гирифтори COVID-19 буд)
* Имрӯзҳо дар 85 беморхонаи ҷумҳурӣ зиёда аз 7 ҳазору 500 табиб ва 25 ҳазор корманди миёнаи тиб барои табобати сироятёфтагон сафарбар шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар муддати 4 ҳафтаи гузашта (аз 15 июн то 6 июл) дар ҷаҳон ба сирояти COVID-19 зиёда аз 3 500 000 кас гирифтор шудаанд. Тибқи маълумоти нави СУТ, давоми шабонарӯзи гузашта 175 499 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 572 нафар сироятшудагон фавтидаанд. Шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 11 580 119 нафар ва теъдоди фавтидагон 537 179 кас мебошад. Ҳамзамон то имрӯз дар ҷаҳон 6 547 935 нафар гирифторони ин беморӣ шифо ёфтаанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ |title=Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 11,5 миллион нафар гардид бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155747/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ }}&lt;/ref&gt;

::Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст (омори 6 июли  с 2020): 
# ИМА (2 983 155 нафар), 
# Бразилия (1 604 585), 
# Ҳиндустон (699 402), 
# Россия (687 862), 
# Перу (302 718), 
# Испания (297 625), 
# Чили (295 532), 
# Британияи Кабир (285 416), 
# Мексика (256 848)  
# Италия (241 611) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Дар шаҳри [[Хуҷанд]] дар кӯчаи Шарқ гузаргоҳи зеризаминии мавзеи бозори марказии «Панҷшанбе» мавриди баҳрабардорӣ қарор дода шуд....Иншооти мазкур ба маблағи 20 миллион сомонӣ сохта ба истифода дода шуд.... Масоҳати умумии қитъаи замини ҷудогардида 5054,4 м2, дарозии иншоот 260, бараш 18 метр буда, аз 10 даромад иборат аст. Ин дарозтарин гузаргоҳи зеризаминӣ дар Тоҷикистон ва дар минтақаи Осиёи Марказӣ мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ |title=ДАРОЗТАРИН ГУЗАРГОҲИ ЗЕРИЗАМИНӢ ДАР ТОҶИКИСТОН ВА ОСИЁИ МАРКАЗӢ. бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155826/https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Шӯрои Амнияти [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатънома '''дар бораи оташбаси &quot;пурра ва фаврӣ&quot;''' дар саросари ҷаҳон барои мубориза бо пандемияи коронавирус, ки беш аз ним миллион нафар ҷони худро аз даст додааст, қабул кард, хабар медиҳад вебсайти UN News. Ин даъват ба амалиёти низомӣ алайҳи &quot;Давлати Исломӣ&quot;(ДАИШ), &quot;Алқоида&quot;, &quot;Ҷабҳаи ал-Нусра&quot;  ва дигар ташкилотҳои террористӣ дахл надорад.&lt;ref&gt;[https://fergana.site/news/119718/|title=Совбез ООН принял резолюцию о прекращении войн для борьбы с коронавирусом/ бештар...]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== [[июн]]и [[соли 2020]] ==
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Мақомоти Тоҷикистон бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавируси навро дар шаҳри [[Душанбе]] бекор карданд ва ба фаъолияти дубораи даҳҳо кошонаи ҳусну сартарошхона, нуқтаҳои фурӯши телефон ва бозорҳои либос иҷозаи фаъолият доданд. Кори ин бозору марказҳои хидматрасонӣ ​аз охири моҳи апрел ба далели паҳншавии бемории COVID-19 мутаваққиф шуда буд. Ба иттилои шаҳрдории Душанбе рӯзи [[15 июн]] ҳудуди 10 200 тоҷир дубора ба кори худ шурӯъ карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671579.html|title=Бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавирус дар Тоҷикистон бекор шуд.|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Тибқи охирин маълумоти СУТ, дар ҷаҳон давоми шабонарӯзи гузашта 123 783 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 258 бемор фавтидаанд. Ҳамин тариқ, шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 7 989 586 буда, теъдоди фавтидагон 435 491 мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон ба 8 миллион нафар наздик мешавад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212701/https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар муддати аз 30 апрел то соати 18:00 дақиқаи 15 июн дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 5097 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави CОVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 3503 (68,7%) нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 50 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/|title=Дар Тоҷикистон 62 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212644/https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Бисёр кишварҳои аврупоӣ шурӯъ аз 15-16-уми июн марзҳои худро ба рӯи кишварҳои ҳамсоя боз мекунанд ва ин як қадами бузург дар паи се моҳи маҳдудиятҳо мебошад. Олмон, Белгия, Фаронса, Юнон ва Ҷумҳурии Чех дар миёни кишварҳое мебошанд, ки аз имрӯз ва Австрия аз 16 июн марзҳоро боз мекунанд. Бозкушоии ҳамоҳангшудаи марзҳо дар ҳоле ҷараён дорад, ки ҳафтаи гузашта Комиссиюни Аврупо машварат дод, ки кишварҳои узв марзҳояшонро боз кунанд. Бозкушоии марзҳо бештар марбут ба шаҳрвандони [[Иттиҳоди Аврупо]], [[Бритониё]] (Пас аз [[31 январ]]и [[соли 2020]], [[Бритониё]] аз иттиҳод хориҷ шуд) ва аксар [[Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо|кишварҳои ҳавзаи Шенген]]  мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671232.html|title= Аврупо марзҳоро боз мекунад, Амрикову Осиё ҳамоно бо хуруҷи вирус дастбагиребонанд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[14 июн]]и [[соли 2020]] Чин даҳлези нави нақлиётии худро ба Узбекистон боз мекунад. Дар мавриди роҳандозии нахустин блок-поезд дар даҳлези чандҳолата (мультимодальный)-и Чин-Қирғизистон-Узбекистон аввали июн дафтари матбуоти Вазорати сармоягузорӣ ва тиҷорати берунии Узбекистон хабар дод. Гуфта мешавад, ки блок-поезд бо 25 контейнер ба Тошканд тавассути истгоҳи роҳи оҳани “Лонжу”-и музофоти Гонсу (Чин) тариқи Қошғар ба Шинҷон ва порти Иркештами Қирғизистон, аз он ҷо ба шаҳри Ӯш ва минбаъд ба самти Узбекистон меравад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/сарнавишти-роҳи-оҳани-чин-то-тоҷикистон/30669994.html|title= Даҳлези нав ва сарнавишти роҳи оҳан аз Чин то Тоҷикистон|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt;

== [[май]]и [[соли 2020]] ==

* [[30 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  30 май  дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 1865 нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 47 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/|title=COVID-19. Дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардидааст|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200531174436/https://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар ҷаҳон шумораи гирифторони навъи нави коронавируси COVID-19 давоми шабонарӯзи гузашта 106 ҳазору 475 нафар зиёд шуда, ба '''5 миллиону 814 ҳазору 593''' нафар расид. Ҳамзамон аз ин теъдод то имрӯз 2 миллиону 515 ҳазору 490 кас шифо ёфтаанд ва 357 ҳазору 977 тан вафот кардаанд, хабар медиҳад АМИТ «Ховар» бо истинод ба маълумоти Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ (СУТ).&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-5-8-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 5,8 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст, ИМА (1 746 217 нафар), Бразилия (414 661), Россия (379 051), Испания (283 849), Британияи Кабир (231 139), Италия (231 139), Франсия (182 913), Германия (181 895), Туркия (159 797) ва Ҳиндустон (159 054) дохил мешаванд. Аз ҳама бештар беморон дар ИМА (490 151), Испания (196 958), Бразилия (166 647), Германия (163 200), Россия (150 993), Италия (147 101), Туркия (122 793), Эрон (112 988), Чин (78 288) ва Ҳиндустон (67 929) шифо ёфтаанд. Ба қатори давлатҳое, ки дар онҳо т'''еъдоди зиёди ҳолатҳои фавт''' ба қайд гирифта шудааст, '''ИМА (102 114 нафар), Британияи Кабир (37 460), Италия (33 072), Франсия (28 596), Испания (27 118), Бразилия (25 697), Белгия (9 388), Мексика (8 597), Германия (8 533) ва Эрон (7627)''' шомил мебошанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
* [[26 май]]и [[соли 2020]] Кумитаи дин ва танзими расму маросими миллӣ дар Тоҷикистон ба мақомоти маҳаллии кишвар дастур додааст, ки то беҳбуди вазъият барои баргузории маросимҳои арӯсӣ ба сокинон иҷозат надиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html|title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Ҷӯрабек Назрӣ (Назриев), донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик, рӯзи 24-уми май дар 74-солагӣ даргузашт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/%D2%B7%D3%AF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%80%D3%A3-%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82/30631152.html|title=Ҷӯрабек Назрӣ, донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик даргузашт.|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt; 
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Шӯрои уламои Тоҷикистон қарор кард, ки Иди [[Рамазон]] ё Фитр дар Тоҷикистон 24 май фаро мерасад, аммо ба фарқ аз солҳои гузашта намози ид ва идгардак баргузор намегардад. Мақомот аз сокинон хостаанд, идро дар хона бо аъзои оила ҷашн гиранд. Ин тасмим ба густариши коронавируси нав дар Тоҷикистон рабт дорад, ки дар бист рӯзи ахир ба тақрибан ду ҳазор нафар сироят карда, боис ба марги 41 нафар шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30623662.html|title=Иди Фитр дар Тоҷикистон 24 май аст, вале бе намози дастҷамъӣ|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. 17 май дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 1524  ҳолати сирояти коронавируси нави КОВИД-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ 39  нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 1524 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528225549/http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Комиссияи олии «Бародарии инсонӣ», ки қароргоҳаш дар Амороти Муттаҳидаи Араб воқеъ аст, аз тамоми мардуми ҷаҳон даъват ба амал овард, ки рӯзи панҷшанбе, 14 май тибқи оини дин, мазҳаб ва таълимоти худ даст ба дуо бардоранд, аз Худованд илтиҷо намоянд, ки   COVID-19-ро  бартараф созад, инсониятро аз ранҷу азобҳои имрӯза наҷот диҳад ва ба олимон кумак кунад, то табобати онро пайдо намоянд ва дунёро аз оқибатҳои тиббӣ, иқтисодӣ ва гуманитарии пандемияи коронавирус наҷот диҳанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/|title=Ҷаҳон барои хотима ёфтани пандемияи COVID-19 даст ба дуо мебардорад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200525111308/http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе бо мақсади ҳифзи тандурустии сокинони пойтахт аз пешгирии бемории сироятии коронавирус (COVID-19) қатъ намудани  фаъолияти ҳамаи бозорҳои фурӯши либосаи шаҳрро, новобаста аз шакли моликият ва тобеияти идоравӣ то 31 майи соли 2020 тамдид намуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/|title=Қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либос дар шаҳри Душанбе то 31 май тамдид карда шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200529220050/https://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[7 май]]и [[соли 2020]] 7 май дар Тоҷикистон 82 ҳолати нави сироятёбӣ аз COVID-19 ба қайд гирифта шуда, шумораи беморон ба 461 нафар расид. Ҳамзамон, давоми шабонарӯзи гузашта 4 ҳолати фавт сабт гардида, дар умум 12 нафар беморони гирифтори ин навъи нави коронавирус фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/yvmyvcovid-19-ati-faoliyati-bozor-oi-fur-shi-libos-dar-sha-ri-dushanbe-to-31-maj-tamdid-karda-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 461 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]]и [[соли 2020]] ==

* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] [[30 апрел]]и [[соли 2020]] дар ҷаҳон шумораи гирифторон ба намуди нави коронавируси [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]] '''''3 миллиону 220 ҳазору 969 нафар буда, аз онҳо 1 миллиону 1 ҳазору 72 кас шифо ёфтаанд ва 228 ҳазору 251 тан вафот кардаанд.'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 3,2 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510171233/http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/}}&lt;/ref&gt;
* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[29 апрел]]и [[соли 2020]] — 15 ҳодисаи тасдиқшудаи бемории сироятии коронавирусии [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]], аз ҷумла дар [[вилояти Суғд]] — 10 (даҳ) ҳодиса ва дар шаҳри [[Душанбе]] — 5 (панҷ) ҳодиса аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар  ба қайд гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ: Дар Тоҷикистон ҳодисаҳои тасдиқшудаи бемории сироятии CОVID-19 аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501194848/https://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[29 апрел]]и [[соли 2020]] Бобоҷон Назаров - донишманди тоҷики муқими Лондон шеваи нав барои муолиҷаи COVID-19-ро ошкор кардааст, ки дар сурати озмоишҳои муваффақиятомез метавонад, барои дармони миллионҳо мардум дар сайёра кумак кунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/донишманди-тоҷик-шеваи-муолиҷаи-ковид-19-ро-ошкор-кардааст/30582969.html|title=Донишманди тоҷики муқими Бритониё шеваи муолиҷаи КОВИД-19-ро ошкор кардааст|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-04-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 апрел]]и [[соли 2020]] Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум баргузор гардид. Аъзои Маҷлиси миллӣ тариқи овоздиҳии пинҳонӣ, [[Рустами Эмомалӣ|Рустами Эмомали]]ро ба вазифаи Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷонибдорӣ намуданд.

== [[март]]и [[соли 2020]] ==
* [[17 март]]и [[соли 2020]]  [[Маҳмадтоир Зокирзода]]  дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати шашум Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://president.tj/node/22639|title=Иштирок дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-03-18}}&lt;/ref&gt;
* [[1 март]]и [[соли 2020]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав: ҲХДТ-ро 12 нафар, ҲАТ-ро - 4 нафар, ҲИИТ-ро 4 нафар, ҲДТ-ро 1 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро эълон намуд |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155751/https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[1 март]]и [[соли 2020]] дар интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон — 4 миллиону 245 ҳазору 951 нафар интихобкунандагон иштирок намуданд, ки ин 86,4%-и шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад, шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 52 ҳазору 30 нафар ё 1,39%-ро ташкил медиҳад.
* Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ: ҲХДТ - 35 нафар, ҲАТ - 3 нафар, ҲКТ - 2 нафар ва ҲИИТ - 1 нафар пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;

== [[Соли 2019]] ==

== [[декабр]]и [[соли 2019]] ==

* [[20 декабр]]и [[соли 2019]] Дар байни Донишномаҳои забонӣ (299 забонҳо) [[Википедияи Тоҷикӣ]] марраи 100 000 вироишоти мақолаҳоро азбар намудааст. Он замон Донишномаи озоди тоҷикзабон дар ҷойи 63-ум қарор дошт. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_News#Wikipedias Wikimedia_News Нигаред ба Инҷо].
== [[ноябр]]и [[соли 2019]] ==

* [[ноябр]]и [[соли 2019]]  Бино ба фарзияи расмӣ, ҳамла ба дидбонгоҳи &quot;Ишқобод&quot; дар марзи Тоҷикистону Узбекистон дар соати 03:23-и субҳи 6-уми ноябр ба амал омада, дар он як марзбон ва як афсари пулис ва 15 ҳамлавар кушта шудаанд. КДАМ эълон дошт, ҳамлаварон 20 нафар ва марбути гуруҳи ваҳшатафкани &quot;Давлати исломӣ&quot; ё ДОИШ будаанд &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/11/markazi-matbuoti-shun-oi-sar-adii-kdam-t-habar-medi-ad/|title=Маркази матбуоти Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ ҶТ хабар медиҳад|author=|date=6 ноябри 2019|publisher=www.ozodi.org|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153745/https://khovar.tj/2019/11/markazi-matbuoti-shun-oi-sar-adii-kdam-t-habar-medi-ad/}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ozodi.org/a/more-details-about-attack-in-ishqobod/30268967.html|title=Ба ҳар сурат, дар дидбонгоҳи &quot;Ишқобод&quot; чӣ шуду чӣ гузашт?|author= |date=9 сентябри 2019|publisher=www.ozodi.org|accessdate=2019-11-15}}&lt;/ref&gt;.
 
== [[октябр]]и [[соли 2019]] ==

* [[28 октябр]]и [[соли 2019]] Дар ҳисоботи «Пешбурди  соҳибкорӣ-и Бонки ҷаҳонӣ, ки  танзими  давлатии фаъолияти  соҳибкориро дар  кишварҳои  ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои  106-ум–ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}&lt;/ref&gt;.

== [[сентябр]]и [[соли 2019]] ==

* Пешвои миллат, Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори ба фаъолият оғоз кардани агрегати дуюми Неругоҳи барқи обии “Роғун” ба 42 нафар мутахассисони касбу кори гуногуни иншооти муҳим ҷоизаҳои давлатӣ супориданд.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/09/marosimi-ba-kor-darovardani-agregati-duyumi-nerugo-i-bar-i-obii-ro-un/|title=Маросими ба кор даровардани агрегати дуюми Неругоҳи барқи обии «Роғун»|author= |date=9 сентябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-09-09}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 сентябр]]и [[соли 2019]] Маросими ба кор даровардани агрегати дуюми Неругоҳи барқи обии «Роғун» баргузор гардид. Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар толори агрегатҳо дар вазъияти тантанавӣ агрегати дуюми нерӯгоҳи барқи обии “Роғун”-ро ба кор дароварданд.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;/&gt;.

== [[август]]и [[соли 2019]] ==

* [[31 август]]и [[соли 2019]] Ансамбли фолклории Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»-и  Ҷумҳурии Тоҷикистон   дар  Фестивали XII байналмилалии мусиқии «Таронаҳои Шарқ», ки  дар майдони Регистони шаҳри Самарқанди Ҷумҳурии Ӯзбекистон баргузор гардид, байни 28 ансамбл ва гурӯҳҳои эҷодӣ аз кишварҳои гуногун  сазовори ҷои сеюм дониста шуд &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/08/ansambli-badahshon-dar-festivali-tarona-oi-shar-sazovori-oji-seyum-gardid/|title=Ансамбли «Бадахшон» дар Фестивали «Таронаҳои Шарқ» сазовори ҷойи сеюм гардид|author=|date=31 августи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-08-31|archivedate=2019-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190914040857/http://khovar.tj/2019/08/ansambli-badahshon-dar-festivali-tarona-oi-shar-sazovori-oji-seyum-gardid/}}&lt;/ref&gt;.
* [[30 август]]и [[соли 2019]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар ноҳияи Исмоили Сомонӣ Маркази истироҳативу фароғатӣ ва сайёҳии кӯли “Душанбе”-ро пас аз навсозӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-markazi-istiro-ativu-faro-at-va-sajyo-ii-k-li-dushanbe-ro-dar-no-iyai-ismoili-somonii-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/|title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон Маркази истироҳативу фароғатӣ ва сайёҳии кӯли «Душанбе»-ро дар ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд|author=|date=30 августи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-08-30|archivedate=2019-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190914005646/http://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-markazi-istiro-ativu-faro-at-va-sajyo-ii-k-li-dushanbe-ro-dar-no-iyai-ismoili-somonii-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 август]]и [[соли 2019]]  Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар ноҳияи Исмоили Сомонии пойтахт Корхонаи истеҳсоли обҳои ташнагишикан ва маҳсулоти машруботии «Сиёма»-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор дода, бо хати истеҳсолӣ ва имкониятҳои он аз наздик шинос шуданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-korhonai-iste-soli-ob-oi-tashnagishikan-va-ma-suloti-mashrubotii-siyoma-ro-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/|title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон Корхонаи истеҳсоли обҳои ташнагишикан ва маҳсулоти машруботии «Сиёма»-ро дар шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд|author=|date=27 августи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-08-27|archivedate=2019-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190914091117/http://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-korhonai-iste-soli-ob-oi-tashnagishikan-va-ma-suloti-mashrubotii-siyoma-ro-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 август]]и [[соли 2019]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] раисҷумҳури Тоҷикистон зимни сафари кориаш ба [[ноҳияи Балҷувон]] [[вилояти Хатлон]] [[Роҳи мошингарди Кангурт - Балҷувон - Ховалинг|Роҳи мошингарди Кангурт - Балҷувон - Ховалингро]] мавриди истифода қарор дод.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190806/1029584175/Rohi-moshingard-Kangurt-Baljuvon-Khovaling-kushoda-shud.html|title=Роҳи мошингарди Кангурт - Балҷувон - Ховалинг кушода шуд|author= |date=6 августи 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-08-06}}&lt;/ref&gt;.

== [[июл]]и [[соли 2019]] ==

* [[31 июл]]и [[соли 2019]] Дастури Раҳмон барои истеҳсоли мошинҳои олмониву ҷопонӣ дар Тоҷикистон&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20190731/1029536181/Dastur-Rahmon-baro-istehsoli-moshinhoi-olmonivu-joponi-dar-Tojikiston.html|title=Дастури Раҳмон барои истеҳсоли мошинҳои олмониву ҷопонӣ дар Тоҷикистон|author= |date=31 июли 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;.

== [[май]]и [[соли 2019]] ==

* [[6 май]]и [[соли 2019]] Сарвари давлат дар Паёми навбатӣ ба Маҷлиси Олӣ зикр намуданд, ки имрӯз шумораи занон дар сафи хидматчиёни давлатӣ афзоиш ёфта, соли 2018 дар мансабҳои роҳбарикунанда 19 фоиз ва дар ҳайати хидматчиёни давлатии мақомоти марказӣ ва сохторҳои тобеи онҳо 25 фоизро занону духтарон ташкил додаанд. Гуфта шуд, ки имрӯзҳо 6 нафар зан дар Маҷлиси миллӣ ва 13 нафари дигар дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ фаъолият доранд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/05/shumorai-zanon-dar-mansab-oi-ro-barikunanda-19-foiz-afzoish-yoftaast/|title=Шумораи занон дар мансабҳои роҳбарикунанда 19 фоиз афзоиш ёфтааст|author=|date=6 майи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-12|archivedate=2019-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507142911/http://khovar.tj/2019/05/shumorai-zanon-dar-mansab-oi-ro-barikunanda-19-foiz-afzoish-yoftaast/}}&lt;/ref&gt;.

== [[апрел]]и [[соли 2019]] ==

* [[12 апрел]]и [[соли 2019]] Бино бар иттилои дафтари матбуоти ҳукумати вилояти  [[Суғд]], 12 ва 13-уми апрели соли равон дар шаҳри [[Тошканд]]и [[Ӯзбекистон]] Рӯзҳои кинои тоҷик баргузор мешавад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028647744/Toshkand-ruzhoi-kino-tojik-barguzor-meshavad.html|title=Дар Тошканд рӯзҳои кинои тоҷик баргузор мегардад|author=|date=12 апрели 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411200023/https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028647744/Toshkand-ruzhoi-kino-tojik-barguzor-meshavad.html|archivedate=2019-04-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[11 апрел]]и [[соли 2019]] Тибқи қарори имзонамудаи [[Эмомалӣ Раҳмон]], Ҳукумат аз лоиҳаи созишномаи нав бо Бунёди Оқохон барои сохтмони пули нави пайвандгари [[Тоҷикистон]]у [[Афғонистон]] ҷонибдорӣ намуд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028644918/jonibdorii-Emomali-Rahmon-az-sozishnomai-nav-bo-Bunyodi-Ogokhon-va-suporish-ba-Khudorzoda.html|title=Ҷонибдории Эмомалӣ Раҳмон аз созишномаи нав бо Бунёди Оқохон ва супориш ба Худоёрзода|author=|date=11 апрели 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411195518/https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028644918/jonibdorii-Emomali-Rahmon-az-sozishnomai-nav-bo-Bunyodi-Ogokhon-va-suporish-ba-Khudorzoda.html|archivedate=2019-04-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[10 апрел]]и [[соли 2019]] 10 апрели соли 1930 бори аввал дар пойтахти [[Тоҷикистон]] шаҳри [[Душанбе]], ки он замон [[Сталинобод]] ном дошт, радио таъсис шуд. Он рӯз  аз Хонаи деҳқон, макони  собиқи  театри давлатии русии ба номи Маяковский  нахустин бор радиои Тоҷикистон бо хитобаи «Диққат! Диққат! Диққат! Инҷо Сталинобод!» гуфторҳои худро оғоз кардааст.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/oshyoni-bulbulon-va-yo-da-soli-hotira-oi-nek-ba-munosibati-89-umin-solgardi-r-zi-tasisyobii-radioi-to-ikiston/|title=«ОШЁНИ БУЛБУЛОН». Ва ё даҳ соли хотираҳои нек ба муносибати 89-умин солгарди Рӯзи таъсисёбии Радиои Тоҷикистон|author=|date=10 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-10|archivedate=2019-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410152227/http://khovar.tj/2019/04/oshyoni-bulbulon-va-yo-da-soli-hotira-oi-nek-ba-munosibati-89-umin-solgardi-r-zi-tasisyobii-radioi-to-ikiston/}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 апрел]]и [[соли 2019]] Имрӯз дар [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]] Фестивали анъанавии ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони [[Тоҷикистон]]» таҳти унвони «Кашшофи падидаҳои наврас» ҷамъбаст гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/festivali-ananavii-um-uriyavii-aftai-kitobi-kudakonu-navrasoni-to-ikiston-ambast-gardid/|title=Фестивали анъанавии ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикистон» ҷамъбаст гардид|author=|date=9 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-9|archivedate=2019-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410152221/http://khovar.tj/2019/04/festivali-ananavii-um-uriyavii-aftai-kitobi-kudakonu-navrasoni-to-ikiston-ambast-gardid/}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 апрел]]и [[соли 2019]] Паҳлавони шинохтаи  тоҷик Комроншоҳи Устопириён дар мусобиқоти Гран При Анталия соҳиби медали биринҷӣ гардид. Ёдовар мешавем, ки  Комроншоҳи Устопириён   дар мусобиқоти Гран При Анталия бори сеюм аст, ки    соҳиби медали ифтихорӣ мегардад. Қаблан соли 2017 дар ҳамин мусобиқот соҳиби медали нуқра шуда, соли 2018 чемпиони мусобиқоти Гран При Анталия гардида буд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/komronsho-i-ustopiriyon-dar-musobi-oti-gran-pri-antaliya-so-ibi-medali-birin-gardid/|title=Комроншоҳи Устопириён дар мусобиқоти Гран При Анталия соҳиби медали биринҷӣ гардид|author=|date=8 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-8|archivedate=2019-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190409152352/http://khovar.tj/2019/04/komronsho-i-ustopiriyon-dar-musobi-oti-gran-pri-antaliya-so-ibi-medali-birin-gardid/}}&lt;/ref&gt;.
* [[7 апрел]]и [[соли 2019]] Дастаи наврасони [[Тоҷикистон]] тими футболбозони [[Қирғизистон]]ро дар сабқати байналмилалии Ҷоми &quot;Роҳи Абрешим Хуашан-2019&quot; бо ҳисоби калон мағлуб кард. Вохӯрии дастаҳои наврасони Тоҷикистону Қирғизистон бо ҳисоби 8:0 анҷом ёфт.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sputnik-tj.com/sport/20190407/1028620759/Pirzii-muntakhabi-Toikiston-bar-iriziston-bo-isobi-kalon.html|title=Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Қирғизистон: бо ҳисоби калон|author= |date=7 апрели 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-7}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 апрел]]и [[соли 2019]] 23 августи соли 2013  Ассамблеяи  Генералии [[Созмони Милали Муттаҳид]]  қарор қабул намуд, ки  ҳамасола 6 апрел Рӯзи байналмилалии [[варзиш]] ҷашн гирифта шавад. Мақсад аз қабули ин рӯз тарғиби тарзи ҳаёти солим, оммавӣ гардонидани варзиш ва ба ин восита ба ҳам овардани ҷавонону наврасон мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/6-aprel-r-zi-bajnalmilalii-varzish-on-osidi-sul-garavi-salomat-va-vositai-be-tarini-muarrifii-davlatu-millat-meboshad/|title=6 АПРЕЛ – РӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ВАРЗИШ. Он қосиди сулҳ, гарави саломатӣ ва воситаи беҳтарини муаррифии давлату миллат мебошад|author=|date=6 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-6|archivedate=2019-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190408012416/http://khovar.tj/2019/04/6-aprel-r-zi-bajnalmilalii-varzish-on-osidi-sul-garavi-salomat-va-vositai-be-tarini-muarrifii-davlatu-millat-meboshad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[5 апрел]]и [[соли 2019]] Дастаи мунтахаби наврасони то 15-солаи [[Тоҷикистон]] оид ба футбол дар мусобиқаи байналмилалии Ҷоми “Роҳи абрешим – Ҳуа Шан” (Silk Road – Hua Shan Cup-2019) ширкат меварзад. Футболбозони мамлакат таҳти роҳбарии сармураббӣ  Аҳлиддин Турдиев ба [[Ҷумҳурии Халқии Чин]] сафар карданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/futbol-dastai-muntahabi-navrasoni-to-15-solai-to-ikiston-dar-musobi-ai-bajnalmilalii-ro-i-abreshim-ua-shan-2019-shirkat-mevarzad/|title=Футбол: дастаи мунтахаби наврасони то 15-солаи Тоҷикистон дар мусобиқаи байналмилалии «Роҳи абрешим-Ҳуа Шан-2019» ширкат меварзад|author=|date=5 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-5|archivedate=2019-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190406143933/http://khovar.tj/2019/04/futbol-dastai-muntahabi-navrasoni-to-15-solai-to-ikiston-dar-musobi-ai-bajnalmilalii-ro-i-abreshim-ua-shan-2019-shirkat-mevarzad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[4 апрел]]и [[соли 2019]] Тибқи эълони шаҳрдорӣ, аз 10 апрел ҳаракати микроавтобусҳои №67 дар масири маҳаллаи Маърифатӣ-кӯчаи Гагарин қатъ карда мешавад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sputnik-tj.com/transport/20190404/1028608631/Elon-shahrdor-harakati-mikroavtobushoro-dar-2-khatsayri-digar-mamnu-kard.html|title=Эълони шаҳрдорӣ дар бораи тағйирот дар бахши мусофирбарии Душанбе|author= |date=4 апрели 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-4}}&lt;/ref&gt;.
* [[3 апрел]]и [[соли 2019]]Бори аввал дар таърихи варзиши [[Тоҷикистон]] ва Осиё имрӯз, 3 апрел дар  Варзишгоҳи марказии шаҳри [[Душанбе]] ду дастаи беҳтарини Тоҷикистон –«Истиқлол»-и Душанбе ва «Хуҷанд»-и Хуҷанд дар бозии аввали гурӯҳи «Д» –и Ҷоми Конфедератсияи футболи Осиё бо ҳам қувва месанҷанд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/omi-kfo-isti-lol-va-hu-and-bori-avval-dar-tarih-dar-musobi-ai-bajnalmilal-bo-am-uvva-meozmoyand/|title=Ҷоми КФО: «Истиқлол» ва «Хуҷанд» бори аввал дар таърих дар мусобиқаи байналмилалӣ бо ҳам қувва меозмоянд|author=|date=3 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-3|archivedate=2019-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190403175805/http://khovar.tj/2019/04/omi-kfo-isti-lol-va-hu-and-bori-avval-dar-tarih-dar-musobi-ai-bajnalmilal-bo-am-uvva-meozmoyand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[2 апрел]]и [[соли 2019]] Дар идомаи сафари корӣ дар шаҳри [[Хуҷанд]]и вилояти [[Суғд]] [[Эмомалӣ Раҳмон]], раисҷумҳури [[Тоҷикистон]] “Роҳи танобӣ”-ро аз Боғи ба номи [[Камоли Хуҷандӣ]] то Маҷмааи шоҳ [[Исмоили Сомонӣ]] аз болои [[дарёи Сир]] дар масофаи беш як километр мавриди истифода қарор дод. “Роҳи танобӣ”, ки аз ҷониби соҳибкорони ватанӣ бунёд карда шудааст, дорои 47 кабина бо ғунҷоиши 4 нафар, аз ҷумла 7 кабинаи хидматрасонии олӣ мебошад. Ин роҳ дар як вақт ба 160 нафар хидмат мерасонад. Баландии роҳи танобӣ дар сатҳи дарё 35 метрро ташкил дода аст.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190402/1028590112/Emomali-Rahmon-Khujand-Rohi-tanobi-daryoi-sir-ba-istifoda-suporid-.html|title=Раҳмон дар Хуҷанд Роҳи танобӣ”-ро аз болои дарёи Cир ба истифода супорид|author=|date=2 апрели 2019|publisher=m.sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807185312/https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190402/1028590112/Emomali-Rahmon-Khujand-Rohi-tanobi-daryoi-sir-ba-istifoda-suporid-.html|archivedate=2020-08-07}}&lt;/ref&gt;.
* [[1 апрел]]и [[соли 2019]] [[Душанбе|Пойтахти Тоҷикистон]] имрӯзҳо хеле зебост – ҳамаи гулгаштҳои шаҳрро [[лола]]ҳои навъҳо ва рангҳои гуногун оро медиҳанд. Имсол дар Душанбе наздики 400 ҳазор бех лола шинонида шуд. Ҳамагӣ имсол пойтахтро беш аз 6 млн. бех гулҳо зебу зинат мебхашанд: беш аз 5,5 млн. мавсимӣ ва наздики 700 ҳазор бисёрсола.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190401/dushanbe-ari-lola-shud|title=Душанбе ғарқи лола шуд|author=|date=1 апрели 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-04-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402204220/https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190401/dushanbe-ari-lola-shud|archivedate=2019-04-02}}&lt;/ref&gt;.

== [[март]]и [[соли 2019]] ==

* [[31 март]]и [[соли 2019]] Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо шароити замонавии беморхона, ки аз 4 шуъба ва бахшҳои ёрирасон иборат мебошад, шинос шуда, ба сифати корҳои анҷомёфта баҳои баланд додааст,хабар медиҳад хадамоти матбуотии раисҷумҳур. Бинои беморхона дар масоҳати умумии 2 гектар бо тарҳи зебову замонавӣ сохта шуда, аз 3 ошёна, таҳхона, шуъба, бахшҳои муоина ва табобатӣ иборат мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/society/20190331/1028580527/Raisumur-dar-noiyai-Boboon-afurov-binoi-navi-bemorkhonaro-iftito-kard.html|title=Раисҷумҳур дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров бинои нави беморхонаро ифтитоҳ кард|author=|date=31 марти 2019|publisher=m.sputnik-tj|accessdate=2019-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402204135/https://m.sputnik-tj.com/society/20190331/1028580527/Raisumur-dar-noiyai-Boboon-afurov-binoi-navi-bemorkhonaro-iftito-kard.html|archivedate=2019-04-02}}&lt;/ref&gt;.
* [[30 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри Бӯстони вилояти  [[Суғд]] ҳангоми ифтитоҳи Маҷмааи хидматрасонии &quot;Баҳор&quot; ба 50 кӯдаки ятими кулл туҳфа дод. Дар шаҳри [[Хуҷанд]] бошад, Эмомалӣ Раҳмон бинои Қасри ҷавононро ба баҳрабардорӣ расонд. Сарвари давлат барои қадршиносию ҷовидон сохтани хотираи шоири маҳбуб ва муосири тоҷик [[Лоиқ Шералӣ]] ин қасрро ба номи ӯ гузошт.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/photo/20190330/1028579347/hadya-ba-kudakon-manzil-ba-niyozmandon-guzorish-aks-az-safar-Ramon-ba-Sugd.html|title=Раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Хуҷанд дар Фестивали &quot;Таомҳои миллии наврӯзӣ&quot; иштирок кард|author=|date=30 марти 2019|publisher=m.sputnik-tj|accessdate=2019-03-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402200155/https://m.sputnik-tj.com/photo/20190330/1028579347/hadya-ba-kudakon-manzil-ba-niyozmandon-guzorish-aks-az-safar-Ramon-ba-Sugd.html|archivedate=2019-04-02}}&lt;/ref&gt;.
* [[29 март]]и [[соли 2019]] Миёни Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва Ассотсиатсияи табодули сайёҳии байналмилалии [[Корея]] Ёддошти ҳамкорӣ ба имзо расонида шуд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/miyoni-to-ikiston-va-koreyai-anub-yoddoshti-amkor-dar-so-ai-sajyo-ba-imzo-rasid/|title=Миёни Тоҷикистон ва Кореяи Ҷанубӣ Ёддошти ҳамкорӣ дар соҳаи сайёҳӣ ба имзо расид|author=|date=29 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-29|archivedate=2019-03-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190330061255/https://khovar.tj/2019/03/miyoni-to-ikiston-va-koreyai-anub-yoddoshti-amkor-dar-so-ai-sajyo-ba-imzo-rasid/}}&lt;/ref&gt;. 
* [[28 март]]и [[соли 2019]] Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти хӯрокворӣ дар [[Тоҷикистон]] тӯли 2 моҳи аввали соли равон қариб 20% афзуд. Дар ин давра дар ҷумҳурӣ ба маблағи ҳудуди 710 млн. сомонӣ маҳсулоти хӯрокворӣ истеҳсол шудааст, ки ин нишондод нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 19,8% ва ё 117,1 млн. сомонӣ зиёд мебошад, хабар медиҳад Вазорати саноат ва технологияҳои нав.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20190328/afzoishi-istesoli-masuloti-hrokvor-dar-toikiston|title=Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти хӯрокворӣ дар Тоҷикистон|author=|date=28 марти 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404043236/https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20190328/afzoishi-istesoli-masuloti-hrokvor-dar-toikiston|archivedate=2019-04-04}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 март]]и [[соли 2019]] [[Tcell]], бузургтарин ширкати телекомуникатсионӣ дар [[Тоҷикистон]], сабки наву динамикии худро, ки хусусияти навоварона ва рӯҳияи иноватсионӣ дорад, муаррифӣ кард. Намуди зоҳирии ҷадиди тамғаи молӣ бо дарки майлу рағбатҳои на фақат муштариёни тоҷикистонӣ, балки корбарони алоқаи мобилӣ дар саросари ҷаҳон рӯйи кор омадааст. Шиори нави «Алоқа барои ҳаёт» аз Tcell, инъикосгари муҳимияти арзишҳои ҳамешагии инсоният буда, нақши зарурии онро бозгӯ мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190327/tcell-sabki-navi-innovatsionii-hudro-muarrif-namud|title=Tcell сабки нави инноватсионии худро муаррифӣ намуд|author=|date=27 марти 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404040409/https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190327/tcell-sabki-navi-innovatsionii-hudro-muarrif-namud|archivedate=2019-04-04}}&lt;/ref&gt;.
* [[26 март]]и [[соли 2019]] Дар шаҳри Новосибирски Федератсияи [[Россия]] ба ифтихори Ҷашни байналмилалии [[Наврӯз]], бо ташаббуси Консулгарии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ин шаҳр миёни ҳамватанони бурунмарзӣ ва дигар халқияту миллатҳо мусобиқи куштигирӣ баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/musobi-ai-g-shtingir-dar-novosibirsk-ba-iftihori-ashni-bajnalmilalii-navr-z/|title=Мусобиқаи куштигирӣ дар Новосибирск ба ифтихори Ҷашни байналмилалии Наврӯз|author=|date=26 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-26|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327170215/http://khovar.tj/2019/03/musobi-ai-g-shtingir-dar-novosibirsk-ba-iftihori-ashni-bajnalmilalii-navr-z/}}&lt;/ref&gt;.
* [[25 март]]и [[соли 2019]] Ба ифтихори ҷашни байналмилалии [[Наврӯз]] 24 март бо дастгирии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри [[Душанбе]] дар ҳамкорӣ бо Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Муасиссаи давлатии Наврӯзгоҳи шаҳри Душанбе бо иштироки беш аз 8 ҳазор нафар ҳаводорону мухлисони ин навъи варзиш ва бо намоиши беҳтарин рақобатҳо миёни паҳлавононӣ маъруфи мамлакат чемпионати [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] оид ба куштии миллӣ барои дарёфти «Ҷоми пойтахт – 2019» баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/sho-oizai-omi-pojtaht-2019-nasibi-said-alol-saidov-gardid/|title=Шоҳҷоизаи «Ҷоми пойтахт-2019» насиби Саидҷалол Саидов гардид|author=|date=25 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-25|archivedate=2019-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326125816/http://khovar.tj/2019/03/sho-oizai-omi-pojtaht-2019-nasibi-said-alol-saidov-gardid/}}&lt;/ref&gt;.
* [[24 март]]и [[соли 2019]] «Вақти амал кардан»- таҳти ин шиор имсол бо қарори Ташкилоти умумиҷаҳонии тандурустӣ (ТУТ) 24 март Рӯзи умумиҷаҳонии мубориза бар зидди [[бемории сил]] таҷлил мегардад. Ҳадаф аз гузаронидани ин рӯз, пеш аз ҳама, баланд бардоштани савияи огоҳии аҳолӣ дар бораи паҳншавии глобалии ин беморӣ, пешгирӣ ва мубориза бар зидди он мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/24-mart-r-zi-umumi-a-onii-muboriza-bar-ziddi-bemorii-sil-tadbirandesh-dara-ai-siroyati-in-bemorii-havfnokro-kam-mekunad/|title=24 МАРТ – РӮЗИ УМУМИҶАҲОНИИ МУБОРИЗА БАР ЗИДДИ БЕМОРИИ СИЛ. Тадбирандешӣ дараҷаи сирояти ин бемории хавфнокро кам мекунад|author=|date=24 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-24|archivedate=2019-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190325140050/http://khovar.tj/2019/03/24-mart-r-zi-umumi-a-onii-muboriza-bar-ziddi-bemorii-sil-tadbirandesh-dara-ai-siroyati-in-bemorii-havfnokro-kam-mekunad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[23 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Бохтар]] бо гузоштани санги асос ба бунёди терминали автомобилии мусофиркашӣ дар масоҳати 3 гектар оғози расмӣ бахшида, бо Лоиҳаи рушди нақлиёти ҷамъиятии вилояти [[Хатлон]] шинос гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/guzoshtani-sangi-asosi-terminali-vyfasyfvamavtomobilii-musofirkash-dar-sha-ri-bohtar/|title=Гузоштани санги асоси Терминали автомобилии мусофиркашӣ дар шаҳри Бохтар|author=|date=23 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-23|archivedate=2019-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324151410/http://khovar.tj/2019/03/guzoshtani-sangi-asosi-terminali-vyfasyfvamavtomobilii-musofirkash-dar-sha-ri-bohtar/}}&lt;/ref&gt;.
* [[22 март]]и [[соли 2019]] Нимаи дуюми рӯзи 22 март Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси шаҳри [[Душанбе]] муҳтарам [[Рустами Эмомалӣ]] дар тантанаҳои бошукӯҳи идонаи наврӯзи ҷаҳонӣ, ки дар “[[Наврӯз]]гоҳ” — и пойтахт баргузор гардид, иштирок ва суханронӣ карданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-navr-zi-a-on-dar-navr-zgo-i-sha-ri-dushanbe-2/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар тантанаҳои ҷашни Наврӯзи ҷаҳонӣ дар “Наврӯзгоҳ”-и шаҳри Душанбе|author=|date=22 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-22|archivedate=2019-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322193004/https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-navr-zi-a-on-dar-navr-zgo-i-sha-ri-dushanbe-2/}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 март]]и [[соли 2019]] Дар хиёбони [[Рӯдакӣ]] ва майдони «Дӯстӣ»-и шаҳри [[Душанбе]] барномаи [[фарҳанг]]ии «Корвони шодиёнаи [[наврӯз]]ӣ» гузаронида шуд. Ба иттилои [[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]], дар барнома овозхонҳои маъруфи ҷумҳурӣ, ансамблҳои рақсӣ вап ғайраҳо ҳунарнамоӣ карданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/dar-sha-ri-dushanbe-barnomai-korvoni-shodiyonai-navr-z-o-oz-meshavad/|title=Дар шаҳри Душанбе барномаи «Корвони шодиёнаи наврӯзӣ» оғоз мешавад|author=|date=21 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-21|archivedate=2019-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190321052735/https://khovar.tj/2019/03/dar-sha-ri-dushanbe-barnomai-korvoni-shodiyonai-navr-z-o-oz-meshavad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[20 март]]и [[соли 2019]] Пас аз ифтитоҳи муҷассамаи [[Исмоили Сомонӣ]] ва барафрохтани [[Парчам]]и миллӣ Президенти мамлакат муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар назди меҳмонони ҷашнвораи [[Наврӯз]]и байналмилалӣ ва роҳбарону фаъолони шаҳри [[Норак]], ки дар базмгоҳи наврӯзӣ ба ифтихори таҷлили иди баҳору зебоӣ ҷамъ омада буданд, суханронӣ карданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-barnomai-far-angii-korvoni-navr-z-i-sha-ri-norakavpyvapyvap/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар барномаи фарҳангии «Корвони Наврӯзӣ»-и шаҳри Норак|author=|date=20 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-20|archivedate=2019-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190321053146/https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-barnomai-far-angii-korvoni-navr-z-i-sha-ri-norakavpyvapyvap/}}&lt;/ref&gt;.
* [[19 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз бо иштироки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри [[Душанбе]] [[Рустами Эмомалӣ]] дар кӯчаи [[Борбад]]и ноҳияи [[Сино]]и пойтахт муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии рақами 99 мавриди истифода қарор гирифт.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/iftito-i-muassisai-ta-siloti-miyonai-umumii-99-dar-sha-ri-dushanbeydzhvalofv/|title=Ифтитоҳи Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №99 дар шаҳри Душанбе|author=|date=19 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-19|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207203009/https://khovar.tj/2019/03/iftito-i-muassisai-ta-siloti-miyonai-umumii-99-dar-sha-ri-dushanbeydzhvalofv/}}&lt;/ref&gt;.
* [[18 март]]и [[соли 2019]] Дар озмуни «Авто-Бону-2019», ки бо ташаббуси [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва Раёсати БДА ВКД гузаронида шуд, Муътабар Азимова аз [[вилояти Суғд]] сазовори ҷойи аввал ва соҳиби мукофоти асосӣ- Диплом ва рамзи «Авто-Бону- 2019» гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/mutabar-azimova-olibi-ozmuni-avto-bonu-2019-gardid/|title=Муътабар Азимова ғолиби озмуни «Авто-Бону-2019» гардид|author=|date=18 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-18|archivedate=2019-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190319130856/http://khovar.tj/2019/03/mutabar-azimova-olibi-ozmuni-avto-bonu-2019-gardid/}}&lt;/ref&gt;.
* [[17 март]]и [[соли 2019]] Дар меҳмонҳонаи “Душанбе Серена” рӯзи 17 март дар остонаи ҷашни [[Наврӯз]] ярмаркаи ҳунармандони [[Тоҷикистон]] бахшида ба ин ид доир гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190318/namoishi-maorati-unarmandoni-toikiston-dar-ostonai-ashni-navrz|title=Намоиши маҳорати ҳунармандони Тоҷикистон дар остонаи ҷашни Наврӯз|author=|date=17 марти 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-03-17}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[16 март]]и [[соли 2019]] Бо иқдоми Кумитаи кор бо ҷавонон ва [[варзиш]], бо дастгирии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри [[Душанбе]] ва дар ҳамкорӣ бо Кумитаи миллии олимпии [[Тоҷикистон]] ба ифтихори иди [[Наврӯз]]и байналмилалӣ дар шаҳри Душанбе Дави наврӯзӣ ва Марафони велосипедронӣ баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-besh-az-25-azor-nafar-dar-davi-navr-z-va-marafoni-velosipedron/|title=Иштироки беш аз 25 ҳазор нафар дар Дави наврӯзӣ ва Марафони велосипедронӣ|author=|date=16 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-16|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207215824/https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-besh-az-25-azor-nafar-dar-davi-navr-z-va-marafoni-velosipedron/}}&lt;/ref&gt;.
* [[15 март]]и [[соли 2019]] 15 март бо иштироки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] муаррифии нахустин консерти Муассисаи давлатии «Оркестри давлатии симфонӣ»-и [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-muarrifii-konserti-muassisai-davlatii-orkestri-davlatii-simfon/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар муаррифии консерти Муассисаи давлатии «Оркестри давлатии симфонӣ»|author=|date=15 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-15|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207221255/https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-muarrifii-konserti-muassisai-davlatii-orkestri-davlatii-simfon/}}&lt;/ref&gt;.
* [[14 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз кормандони мақомоти Прокуратураи Тоҷикистон иди касбии худро таҷлил менамоянд. Мусаллам аст, ки 8 апрели соли 2015 палатаи поёнии Парлумони Тоҷикистон ба Қонуни [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] «Дар бораи рӯзҳои ид» тағйирот ворид намуд, ки тибқи он ҳамасола дар мамлакат 14 март иди касбии кормандони мақомотиш прокуратура таҷлил мегардад. Қаблан он 14 декабр ҷашн гирифта мешуд. Дар ин рӯз таҷлил намудани Рӯзи кормандони мақомоти прокуратура ба он рабт дорад, ки 14 марти соли 1992 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи прокуратураи Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул гардида, тибқи он вазифаи Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода шуд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/14-mart-r-zi-kormandoni-ma-omoti-prokuraturai-to-ikiston-na-shi-in-ni-od-dar-ta-kimi-voloiyati-onun-muassir-ast/|title=14 март-Рӯзи кормандони мақомоти прокуратураи Тоҷикистон: нақши ин ниҳод дар таҳкими волоияти қонун муассир аст|author=|date=14 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-14|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207211224/https://khovar.tj/2019/03/14-mart-r-zi-kormandoni-ma-omoti-prokuraturai-to-ikiston-na-shi-in-ni-od-dar-ta-kimi-voloiyati-onun-muassir-ast/}}&lt;/ref&gt;.
* [[13 март]]и [[соли 2019]] Дар Донишгоҳи Руссеи ба номи Ангел Кончеви Ҷумҳурии [[Булғористон]] нахустин вохӯрии шарикони лоиҳаи «Навсозии низоми таҳсилоти олӣ дар [[Осиёи Марказӣ]] тавассути технологияи муосир» оғоз гардид. Дар кори он муовинони вазирони маориф ва илм ва намояндагони 15 донишгоҳ аз [[Тоҷикистон]], [[Қазоқистон]], [[Қирғизистон]], [[Туркманистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Италия]], [[Люксембург]] ва [[Португалия]] иштирок доранд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/dar-donishgo-oi-osiyoi-markaz-markaz-oi-tehnologiya-oi-innovatsionii-ta-silot-bo-modeli-ru-tasis-doda-meshavand/|title=Дар донишгоҳҳои Осиёи Марказӣ марказҳои технологияҳои инноватсионии таҳсилот бо модели «Ru.» таъсис дода мешаванд|author=|date=13 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-13|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207205112/https://khovar.tj/2019/03/dar-donishgo-oi-osiyoi-markaz-markaz-oi-tehnologiya-oi-innovatsionii-ta-silot-bo-modeli-ru-tasis-doda-meshavand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[12 март]]и [[соли 2019]] Бунёди муҷассамаи “Истиқлол ва Озодӣ” дар [[Душанбе]] бо баландии 121 метр. Ёдрас мешавад, ки Боғи «Истиқлол» бо майдони маҷмааи меъмории рамзи «Истиқлол ва Озодӣ» дар шаҳри Душанбе бахшида ба ҷашни 30-солагии Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар қисмати марказии пойтахт, дар қитъаи замини масоҳаташ 30,0 гектар бунёд карда мешавад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/power/20190312/bunyodi-muassamai-istiloliyat-va-ozod-dar-dushanbe-bo-balandii-121-metr|title=Бунёди муҷассамаи “Истиқлол ва Озодӣ” дар Душанбе бо баландии 121 метр|author=|date=12 марти 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-03-12}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[11 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз дар [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]] бахшида ба 107-солагии матбуоти тоҷик ҷамъомади тантанавӣ баргузор мегардад. Тавре хабар доданд, ҷамъомад соати 16:00 доир гардида, дар он беҳтарин рӯзноманигорон ва собиқадорони матбуоти даврӣ бо мукофоту туҳфаҳо қадрдонӣ карда мешаванд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/imr-z-dar-dushanbe-107-solagii-matbuoti-to-ik-ta-lil-karda-meshavad/|title=Имрӯз дар Душанбе 107-солагии матбуоти тоҷик таҷлил карда мешавад|author=|date=11 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-11|archivedate=2020-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805105710/https://khovar.tj/2019/03/imr-z-dar-dushanbe-107-solagii-matbuoti-to-ik-ta-lil-karda-meshavad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[10 март]]и [[соли 2019]] Як [[ҳавопаймо]]и мусофирбари [[Эфиопия]] дар роҳ ба сӯи [[Найроби]], пойтахти [[Кения]], суқут кард. Дар ширкати ҳавопаймоии Эфиопия гуфтанд, ки &quot;Боинг 737&quot; 149 мусофир ва 8 сарнишин дошт. Дар миёни онҳо се шаҳрванди [[Русия]] ва як шаҳрванди Сербистон будаанд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29813075.html|title=Суқути ҳавопаймои Эфиопия бо 157 нафар дар роҳ ба Найроби|author= |date=10 марти 2019|publisher=ozodi.org|accessdate=2019-03-10}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 март]]и [[соли 2019]] [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз рӯи баробарҳуқуқии зану мард миёни кишварҳои [[ИДМ]] ҷойи сеюмро ишғол кард. Чунин аст натиҷаи тадқиқоти Бонки ҷаҳонӣ таҳти унвони «Занон, тиҷорат ва қонун: даҳ соли ислоҳот».&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/bonki-a-on-to-ikiston-az-r-i-u-u-oi-barobari-zanu-mard-dar-idm-oji-seyumro-ish-ol-kard/|title=БОНКИ ҶАҲОНӢ: Тоҷикистон аз рӯи ҳуқуқҳои баробари зану мард дар ИДМ ҷойи сеюмро ишғол кард!|author=|date=9 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-9|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207215705/https://khovar.tj/2019/03/bonki-a-on-to-ikiston-az-r-i-u-u-oi-barobari-zanu-mard-dar-idm-oji-seyumro-ish-ol-kard/}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 март]]и [[соли 2019]] Бахшида ба Рӯзи [[Модар]] дар Маркази таълимии «Пойтахт»-и Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] бо иштироки занону бонувони хидматчиёни ҳарбӣ ва ҳайати шахсӣ чорабинии тантанавии идона баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ta-lili-r-zi-modar-dar-shun-oi-sar-adii-kdam-um-urii-to-ikiston/|title=Таҷлили Рӯзи Модар дар Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|date=8 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-8|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207214551/https://khovar.tj/2019/03/ta-lili-r-zi-modar-dar-shun-oi-sar-adii-kdam-um-urii-to-ikiston/}}&lt;/ref&gt;.
* [[7 март]]и [[соли 2019]] Кӯҳҳои сар ба фалаки [[Бадахшон]]и [[Тоҷикистон]] ба рӯйхати «100 самти беҳтарин пешоҳангони глобалӣ дар ҳифзи [[фарҳанг]]и миллӣ, анъана ва ҷалби мардумон ба соҳаи сайёҳӣ дар соли 2019» шомил шуда, дар минтақаи [[Осиё]] ва [[Уқёнуси Ором]] ҷои сеюмро сазовор гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/boz-yak-hushhabar-k-oi-pomiri-to-ikiston-ba-r-jhati-100-samti-be-tarini-sajyo-ii-a-on-shomil-gardidand/|title=БОЗ ЯК ХУШХАБАР: Кӯҳҳои Помири Тоҷикистон ба рӯйхати 100 самти беҳтарини сайёҳии ҷаҳон шомил гардиданд!|author=|date=7 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-7|archivedate=2019-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329063615/https://khovar.tj/2019/03/boz-yak-hushhabar-k-oi-pomiri-to-ikiston-ba-r-jhati-100-samti-be-tarini-sajyo-ii-a-on-shomil-gardidand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 март]]и [[соли 2019]] Бахшида ба Рӯзи [[Модар]] бо ибтикори роҳбарияти [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] дар [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]] бо иштироки занону бонувони донишгоҳ барномаи идона баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/dar-donishgo-i-davlatii-hu-and-r-zi-modar-ta-lil-gardid/|title=Дар Донишгоҳи давлатии Хуҷанд Рӯзи Модар таҷлил гардид|author=|date=6 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-6|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207212223/https://khovar.tj/2019/03/dar-donishgo-i-davlatii-hu-and-r-zi-modar-ta-lil-gardid/}}&lt;/ref&gt;.
* [[5 март]]и [[соли 2019]] Дастаи [[футбол]]и «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]»-и [[Душанбе]] дар бозии финалӣ дастаи «Кӯктош»-и ноҳияи Рӯдакиро бо ҳисоби 5 бар 2 шикаст дода, барандаи панҷкаратаи Ҷоми [[Федератсияи футболи Тоҷикистон]] гардид. Бозии мазкур имрӯз дар Варзишгоҳи марказии пойтахт доир шуд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/alaba-muborak-isti-lol-dastai-futboli-pojtaht-marotibai-pan-um-omi-fft-ro-ba-dast-ovard/|title=ҒАЛАБА МУБОРАК, «ИСТИҚЛОЛ»! Дастаи футболи пойтахт маротибаи панҷум Ҷоми ФФТ-ро ба даст овард|author=|date=5 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-5|archivedate=2019-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306143236/http://khovar.tj/2019/03/alaba-muborak-isti-lol-dastai-futboli-pojtaht-marotibai-pan-um-omi-fft-ro-ba-dast-ovard/}}&lt;/ref&gt;.
* [[4 март]]и [[соли 2019]] Бахшида ба ҷашни [[Наврӯз]]и байналмилалӣ ва Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ Раёсати Бозрасии давлатии автомобилии [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] озмуни «Авто-Бону-2019» баргузор менамояд. Тавре аз Раёсати БДА ВКД ҶТ хабар доданд, озмуни мазкур 16 марти соли равон, соати 10:00 дар автодроми автоматонидашудаи ба номи А.Турсунов, воқеъ дар километри 7-уми кӯчаи [[Садриддин Айнӣ]] баргузор мегардад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/dar-dushanbe-ba-sharafi-ashni-navr-z-ozmuni-avto-bonu-2019-barguzor-meshavad/|title=Дар Душанбе ба шарафи ҷашни Наврӯз озмуни «Авто-Бону-2019» баргузор мешавад|author=|date=4 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-4|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207215158/https://khovar.tj/2019/03/dar-dushanbe-ba-sharafi-ashni-navr-z-ozmuni-avto-bonu-2019-barguzor-meshavad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[3 март]]и [[соли 2019]] Ҳамасола [[якшанбе]]и аввали моҳи [[март]] дар саросари ҷаҳон Рӯзи байналмилалии [[радио]] ва [[телевизион]]и бачагона (International Children’s Day of Broadcasting) таҷлил мегардад, ки он имсол ба 3 март рост омад. Ин сана аз соли 1991 бо ибтикори [[ЮНИСЕФ]] –Бунёди атфоли [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ) таҷлил мегардад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/salom-hurdtarakoni-aziz-imr-z-r-zi-bajnalmilalii-radio-va-televizion-baroi-k-dakon/|title=«САЛОМ, ХУРДТАРАКОНИ АЗИЗ!». Имрӯз — Рӯзи байналмилалии радио ва телевизион барои кӯдакон|author=|date=3 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-3|archivedate=2019-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190304124728/http://khovar.tj/2019/03/salom-hurdtarakoni-aziz-imr-z-r-zi-bajnalmilalii-radio-va-televizion-baroi-k-dakon/}}&lt;/ref&gt;.
* [[2 март]]и [[соли 2019]] [[Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз рӯзи 1‑уми марти соли 2019 марҳалаи асосии бақайдгирии довталабонро барои иштирок дар имтиҳонҳои марказонидаи дохилшавӣ ба муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёна ва олии касбӣ дар соли 2019 (ИМД-2019) оғоз кард.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/markazi-millii-test-mar-illai-asosii-ba-ajdgirii-dovtalabon-o-oz-shud/|title=МАРКАЗИ МИЛЛИИ ТЕСТӢ: Марҳиллаи асосии бақайдгирии довталабон оғоз шуд|author=|date=2 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-2|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207210153/https://khovar.tj/2019/03/markazi-millii-test-mar-illai-asosii-ba-ajdgirii-dovtalabon-o-oz-shud/}}&lt;/ref&gt;.
* [[1 март]]и [[соли 2019]] Инак тибқи қонунияти умумии табиат, имрӯз, 1 март ба [[Тоҷикистон]]и зебои мо фасли [[баҳор]]и нозанин қадам гузошт. Чӣ хуш фасли зебою гуворост баҳор, арӯси солаш ном мебаранд ва ин бесабаб нест. Зеро вақте ки ин фасл медарояд, замин ҷомаи сабз мепӯшад. Талу теппаҳо аз гулу себаргаҳо пур гардида, ҳавои хушу муаттаре ба машоми кас мерасад. Аҷаб фасли зебою дилрабост баҳори нозанин! &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/padrud-fasli-barf-ki-navr-z-merasad-ajyomi-zindashavii-tabiat-mavsimi-garm-r-ishi-sabzavu-gul-o-o-ozi-kor-oi-kishovarz-ba-or-faro-rasid/|title=«ПАДРУД ФАСЛИ БАРФ, КИ НАВРӮЗ МЕРАСАД…». Айёми зиндашавии табиат, мавсими гармӣ, рӯиши сабзаву гулҳо, оғози корҳои кишоварзӣ – баҳор фаро расид!|author=|date=1 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-1|archivedate=2019-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190302130107/http://khovar.tj/2019/03/padrud-fasli-barf-ki-navr-z-merasad-ajyomi-zindashavii-tabiat-mavsimi-garm-r-ishi-sabzavu-gul-o-o-ozi-kor-oi-kishovarz-ba-or-faro-rasid/}}&lt;/ref&gt;.

==[[феврал]]и [[соли 2019]]==

* [[28 феврал]]и [[соли 2019]] Таҳти раёсати Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Раиси Ҳукумати мамлакат муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он як қатор лоиҳаи қонунҳо ва мушкилиҳои дигар дида баромада шуд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/ma-lisi-ukumati-um-urii-to-ikiston-39/|title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|date=28 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-28|archivedate=2019-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190301131219/http://khovar.tj/2019/02/ma-lisi-ukumati-um-urii-to-ikiston-39/}}&lt;/ref&gt;
* [[27 феврал]]и [[соли 2019]] Бо мақсади боз ҳам баланд бардоштани сатҳ ва сифати хидматрасонӣ ба меҳмонон ва сайёҳони дохилию хориҷӣ дар иншооти қабулу хидматрасонӣ аз ҷониби Кумитаи рушди сайёҳӣ бо ҷалби коршиносон ва мутахассисони соҳа ба роҳбарон ва кормандони меҳмонҳонаву тарабхонаҳо ва осоишгоҳу истироҳатгоҳҳои шаҳри [[Ваҳдат]] семинари омӯзишӣ доир карда шуд. Тавре аз Кумитаи рушди сайёҳӣ хабар доданд, семинари омузишӣ дар самтҳои «Хизматрасонӣ дар меҳмонҳона ва осоишгоҳу истироҳатгоҳ», «Роҳбалад», «Хизматрасонӣ дар тарабхона» ва дигар самтҳои муҳими хидматрасонии соҳаи сайёҳӣ доир гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/02/baland-bardoshtani-sat-u-sifati-hizmatrason-omili-albi-sajyo-on-ast-baroi-ro-baron-va-kormandoni-me-mon-onavu-tarabhona-o-seminar-oi-om-zish-guzaronida-meshavad/|title=БАЛАНД БАРДОШТАНИ САТҲУ СИФАТИ ХИЗМАТРАСОНӢ ОМИЛИ ҶАЛБИ САЙЁҲОН АСТ. Барои роҳбарон ва кормандони меҳмонҳонаву тарабхонаҳо семинарҳои омӯзишӣ гузаронида мешавад|author=|date=27 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate=2019-02-27}}&lt;/ref&gt;
* [[26 феврал]]и [[соли 2019]] Раиси шаҳри [[Душанбе]] [[Рустами Эмомалӣ]] дар бораи гузаронидани озмуни [[шаҳр]]ии [[гул]]ҳо «Сайри гули [[лола]]» дар шаҳри Душанбе қарор ба имзо расонид. Тавре хабар доданд, қарори мазкур бо мақсади таъмини иҷрои Амри Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз 13 декабри соли 2018 ва вусъат додани корҳои ободонӣ, бунёдкорию созандагӣ, тарбияи ҳисси зебоипарастӣ, хештаншиносӣ ва баланд бардоштани [[фарҳанг]]и шаҳрдорӣ ба тасвиб расидааст.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/dar-dushanbe-ozmuni-sha-rii-sajri-guli-lola-doir-megardad/|title=Дар Душанбе озмуни шаҳрии «Сайри гули лола» доир мегардад|author=|date=26 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-26|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207214319/https://khovar.tj/2019/02/dar-dushanbe-ozmuni-sha-rii-sajri-guli-lola-doir-megardad/}}&lt;/ref&gt;
* [[25 феврал]]и [[соли 2019]] Бо дастгирии Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ду хатсайри нави сайёҳии «фото ва фито-сафарӣ» дар [[ноҳия]]и Шамсиддини Шоҳин ташкил гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/dar-to-ikiston-du-hatsajri-navi-sajyo-ii-foto-va-fito-safar-tashkil-gardidand/|title=Дар Тоҷикистон ду хатсайри нави сайёҳии «фото ва фито-сафарӣ» ташкил гардиданд|author=|date=25 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-25|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207205510/https://khovar.tj/2019/02/dar-to-ikiston-du-hatsajri-navi-sajyo-ii-foto-va-fito-safar-tashkil-gardidand/}}&lt;/ref&gt;
* [[24 феврал]]и [[соли 2019]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ноҳияи [[Данғара]]и вилояти [[Хатлон]] дар арафаи бедоршавии табиат чун анъанаи наку бо шинонидани ниҳолҳои мева ба маъракаи ниҳолшинонӣ ва оғози корҳои мавсими [[баҳор]]ӣ дар саросари мамлакат оғоз бахшиданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/ishtirok-dar-marakai-ni-olshinon-dar-no-iyai-dan-arai-viloyati-hatlon/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар маъракаи ниҳолшинонӣ дар ноҳияи Данғараи вилояти Хатлон|author=|date=24 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-24|archivedate=2019-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190225123017/http://khovar.tj/2019/02/ishtirok-dar-marakai-ni-olshinon-dar-no-iyai-dan-arai-viloyati-hatlon/}}&lt;/ref&gt;
* [[23 феврал]]и [[соли 2019]] Дар Кохи [[Борбад]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҷамъомади тантанавӣ ба ифтихори 26 — солагии таъсисёбии [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] иштирок ва суханронӣ карданд. Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тамоми ҳайати шахсии ҷузъу томҳои ҳарбӣ ва кулли шаҳрвандони кишварро бо таърихи муҳими таърихӣ 26 — солагии таъсисёбии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон табрику таҳният гуфтанд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-amomadi-tantanav-ba-iftihori-26-solagii-tasisyobii-uvva-oi-musalla-i-um-urii-to-ikiston241443/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар ҷамъомади тантанавӣ ба ифтихори 26-солагии таъсисёбии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|date=23 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-23|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207204659/https://khovar.tj/2019/02/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-amomadi-tantanav-ba-iftihori-26-solagii-tasisyobii-uvva-oi-musalla-i-um-urii-to-ikiston241443/}}&lt;/ref&gt;
* [[22 феврал]]и [[соли 2019]] Маҷмӯи масъалаҳои мубрами ҳамкории дуҷониба байни мақомоти гумруки [[Тоҷикистон]] ва [[Ҳиндустон]] дар мулоқоти Сардори Хадамоти гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Хуршед Каримзода бо Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Ҳиндустон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Сомнатҳ Гҳош дар [[Душанбе]] баррасӣ гардид. Иттилоъ доданд, ки дар мулоқот татбиқи «Созишномаи байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Ҳиндустон оид ба ҳамкорӣ ва ёрии байниҳамдигарӣ дар фаъолияти гумрукӣ» матраҳ гардид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-amkoriro-bo-induston-dar-so-ai-gumruk-ta-viyat-mebahshad/|title=Тоҷикистон ҳамкориро бо Ҳиндустон дар соҳаи гумрук тақвият мебахшад|author=|date=22 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-22|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207220606/https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-amkoriro-bo-induston-dar-so-ai-gumruk-ta-viyat-mebahshad/}}&lt;/ref&gt;
* [[21 феврал]]и [[соли 2019]] Ҳамасола 21 феврал дар тамоми ҷаҳон Рӯзи байналмилалии забони модарӣ таҷлил карда мешавад. Ин рӯз дар иҷлосияи 30-юми конфронси генералии [[ЮНЕСКО]], ки 17 ноябри соли 1999 баргузор гардида буд, бо мақсади ҳифзи забонҳо ва фарҳангҳои гуногуни ҷаҳон эълон гардида буд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/21-fevral-r-zi-a-onii-zaboni-modar-dar-to-ikiston-siyosati-durustu-o-ilonai-zabon-ba-ro-monda-shudaast/|title=21 феврал-Рӯзи байналмилалии забони модарӣ. Дар Тоҷикистон сиёсати дурусту оқилонаи забонӣ ба роҳ монда шудааст|author=|date=21 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-21|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207210551/https://khovar.tj/2019/02/21-fevral-r-zi-a-onii-zaboni-modar-dar-to-ikiston-siyosati-durustu-o-ilonai-zabon-ba-ro-monda-shudaast/}}&lt;/ref&gt;
* [[20 феврал]]и [[соли 2019]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо доираи васеи намояндагони [[ВАО]]-и давлатӣ мулоқот карданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/mulo-oti-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-bo-namoyandagoni-vasoiti-ahbori-ommai-davlat/|title=Мулоқоти Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони васоити ахбори оммаи давлатӣ|author=|date=20 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-20|archivedate=2019-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190221130534/http://khovar.tj/2019/02/mulo-oti-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-bo-namoyandagoni-vasoiti-ahbori-ommai-davlat/}}&lt;/ref&gt;
* [[19 феврал]]и [[соли 2019]] Шахсоне, ки симкортҳояшон бо шиносномаҳои куҳна ба қайд гирифта шудаанд, бояд онро дубора ба қайд гиранд. Акнун шаҳрвандони [[Тоҷикистон]] аз ду симкорт зиёдтар гирифта наметавонанд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190219/oidaoi-navi-furshi-simkort-bo-shinosnomai-nav-va-zeri-nazorati-kameraoi-video|title=Қоидаҳои нави фурӯши симкорт: бо шиносномаи нав ва зери назорати камераҳои видео|author=|date=19 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-19}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[18 феврал]]и [[соли 2019]] Дастаи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]»-и [[Душанбе]] рӯзҳои истироҳат ду бозии мавқуфгузоштаи худро барои Ҷоми Федератсияи [[футбол]]и [[Тоҷикистон]] бо дастаҳои КМВА «Помир» ва «Шоҳмансур» гузаронида, ғалаба ба даст овард.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/omi-fft-isti-lol-du-alabai-pajdarpaj-ba-dast-ovard/|title=Ҷоми ФФТ: «Истиқлол» ду ғалабаи пайдарпай ба даст овард|author=|date=18 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-18|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207220030/https://khovar.tj/2019/02/omi-fft-isti-lol-du-alabai-pajdarpaj-ba-dast-ovard/}}&lt;/ref&gt;
* [[17 феврал]]и [[соли 2019]] Дар натиҷаи сӯхтор дар [[Бангладеш]]и [[Олмон]] дастикам ҳашт нафар ҷони худро аз даст додаанд. Ба қавли мақомоти ин кишвар, сӯхтор беш аз 200 хонаи сокинонро ба коми худ фурӯ бурд. Сӯхтор субҳи барвақти 17-уми феврал, замоне рух дод, ки бисёре аз сокинон ҳанӯз дар хоб буданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ozodi.org/z/538|title=“Ҳама дар хоб буд.” Даҳҳо кушта ва захмӣ дар сӯхтори Бангладеш|author= |date=17 феврали 2019|publisher=ozodi.org|accessdate=2019-02-17}}&lt;/ref&gt;
* [[16 феврал]]и [[соли 2019]] Афзоиши аз ҳама зиёди маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД) дар байни кишварҳои [[Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] дар [[Тоҷикистон]] ба қайд гирифта шуд – ин нишондиҳанда дар ҷумҳурӣ 7,3% -ро ташкил медиҳад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-az-r-i-afzoishi-mmd-dar-bajni-kishvar-oi-idm-peshsaf-ast/|title=Тоҷикистон аз рӯи афзоиши ММД дар байни кишварҳои ИДМ пешсаф аст|author=|date=16 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-16|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207220828/https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-az-r-i-afzoishi-mmd-dar-bajni-kishvar-oi-idm-peshsaf-ast/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 феврал]]и [[соли 2019]] Беш аз 90 мамлакати дунё ҳамасола [[15 феврал]] Рӯзи байналмилалии кӯдакони гирифтори бемории [[саратон]]ро ҷашн мегиранд. Бино ба маълумоти оморӣ, ҳамасола дар ҷаҳон қариб 200 ҳазор нафар кӯдакон ба бемории саратон` гирифтор шуда, нисфи онҳо ҳалок мегарданд. Сари вақт муроҷиат намудан ва оғоз намудани табобат аз оризаҳои нохуши ин беморӣ нигоҳ медорад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/15-fevral-r-zi-bajnalmilalii-k-dakoni-giriftori-bemorii-saraton-sari-va-t-muajyan-kardani-omosi-badsifat-va-tabobati-onsababi-salomatii-inson-megardad/|=|title=15 феврал- Рӯзи байналмилалии кӯдакони гирифтори бемории саратон: сари вақт муайян кардани омоси бадсифат ва табобати он сабаби саломатии инсон мегардад|author=|date=15 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-15}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[14 феврал]]и [[соли 2019]] Соли 2018 байни [[давлат]]ҳо ба маблағи зиёда аз 300 млн. доллар созишномаҳо ба имзо расиданд. Тайи 4 соли охир ҳаҷми муомилоти мол байни [[Тоҷикистон]]у [[Ӯзбекистон]] босуръат афзуда, аз 14,9 млн. доллар дар соли 2015 то ба 281,5 млн. доллар дар соли 2018 расид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20190214/afzoishi-bosurati-ami-muomiloti-mol-baini-toikistonu-zbekiston|title=Афзоиши босуръати ҳаҷми муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон|author=|date=14 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-14}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[13 феврал]]и [[соли 2019]] Имрӯз, рӯзи ҷаҳонии [[радио]] ҷашн гирифта мешавад. Заминаи пайдоиши ин ид маҳз дар ҳамин рӯзи соли 2011, зимни баргузории Конфронси 36-уми генералии [[ЮНЕСКО]] ба миён омад. Дар ин рӯз Шӯрои иҷроияи ЮНЕСКО ба Конфронси генералӣ тавсия дод, ки Рӯзи ҷаҳонии радиоро эълон кунад. Ҳамин тавр аз соли 2012 то инҷониб 13 феврал дар тамоми ҷаҳон Рӯзи радио ҷашн гирифта мешавад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/13-fevral-r-zi-a-onii-radio-on-metavonad-tamomi-ishr-o-atto-taba-a-oi-osebpaziri-omearo-faro-girad/|title=Он метавонад тамоми қишрҳо, ҳатто табақаҳои осебпазири ҷомеаро фаро гирад|author=|date=13 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-13|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207215001/https://khovar.tj/2019/02/13-fevral-r-zi-a-onii-radio-on-metavonad-tamomi-ishr-o-atto-taba-a-oi-osebpaziri-omearo-faro-girad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[12 феврал]]и [[соли 2019]] Чемпиони Тоҷикистон – «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]»-и  [[Душанбе]] имрӯз бори аввал дар таърихи худ дар бозиҳои интихобии Лигаи чемпионҳои Осиё ширкат меварзад. 12 феврал футболбозони тоҷикистонӣ дар муқобили дастаи АГМК-и Алмалики [[Ӯзбекистон]] вориди майдони рақобат шуданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/imr-z-dastai-isti-lol-avvalin-bozii-tarihii-hudro-dar-ligai-chempion-oi-osiyo-meguzaronad/|title=Имрӯз дастаи «Истиқлол» аввалин бозии таърихии худро дар Лигаи чемпионҳои Осиё мегузаронад|author=|date=160 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-12|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207214940/https://khovar.tj/2019/02/imr-z-dastai-isti-lol-avvalin-bozii-tarihii-hudro-dar-ligai-chempion-oi-osiyo-meguzaronad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[11 феврал]]и [[соли 2019]] Алҳол ба мусофироне, ки тавассути роҳҳои ҳавоӣ аз Тоҷикистон ба кишварҳои хориҷӣ сафар мекунанд, чор [[фурудгоҳ]]и байналмилалӣ – фурудгоҳҳои байналмилалии [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Кӯлоб]] ва [[Бохтар]] хидмат мерасонанд. Танҳо соли сипаригардида фурудгоҳҳои байналмилалии [[Тоҷикистон]] ба зиёда аз ду миллион нафар мусофир хидмат расониданд, ки аз ин омор наздик ба 70 фоизи хидматрасониҳо ба Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе рост меояд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/furudgo-oi-bajnalmilalii-kishvar-vyapvaprba-ziyoda-az-du-million-nafar-musofiron-hizmat-rasonidaand/|title=Фурудгоҳҳои байналмилалии кишвар ба зиёда аз ду миллион нафар мусофирон хидмат расонидаанд|author=|date=11 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-11|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207213711/https://khovar.tj/2019/02/furudgo-oi-bajnalmilalii-kishvar-vyapvaprba-ziyoda-az-du-million-nafar-musofiron-hizmat-rasonidaand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[10 феврал]]и [[соли 2019]] «ДАРАХТ БИНШОН!» - таҳти ин унвон дар хиёбону кӯчаҳои [[шаҳр]]и [[Хуҷанд]] беш аз 2000 бех [[дарахт]]они ороишӣ ва 10 ҳазор дона [[гули садбарг]] шинонида шуданд. Бояд ёдовар шуд, ки ба истиқболи 30-солагии Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар шаҳру ноҳияҳои [[вилояти Суғд]] 1300 рӯзи меҳнати зарбдор эълон гардидааст.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/daraht-binshon-dar-hiyobonu-kucha-oi-hu-and-besh-az-2000-beh-darahtoni-oroish-va-10-azor-dona-guli-sadbarg-shinonida-shudand/|title=ДАРАХТ БИНШОН!|author=|date=10 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-10|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207211102/https://khovar.tj/2019/02/daraht-binshon-dar-hiyobonu-kucha-oi-hu-and-besh-az-2000-beh-darahtoni-oroish-va-10-azor-dona-guli-sadbarg-shinonida-shudand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 феврал]]и [[соли 2019]] [[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] бахшида ба 30-солагии Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], ки соли 2021 ҷашн гирифта мешавад, озмуни ҷумҳуриявиии [[Драма (жанр)|драма]]нависонро эълон намуд. Озмун аз [[1 март]]и [[соли 2019]] оғоз ёфта, ҳадафи он дарёфти асарҳои беҳтарини драмавии муосир мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/vazorati-far-ang-bahshida-ba-30-solagii-isti-loliyati-davlatii-to-ikiston-ozmuni-um-uriyavii-dramanavisonro-elon-kard/|title=Вазорати фарҳанг бахшида ба 30-солагии Истиқлоли давлатии Тоҷикистон Озмуни ҷумҳуриявии драманависонро эълон кард|author=|date=9 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-9|archivedate=2019-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190213013121/http://khovar.tj/2019/02/vazorati-far-ang-bahshida-ba-30-solagii-isti-loliyati-davlatii-to-ikiston-ozmuni-um-uriyavii-dramanavisonro-elon-kard/}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 феврал]]и [[соли 2019]] [[Душанбе]] соҳиби нишон мегардад ва унони «Сокини фахрии пойтахт» таъсис дода мешавад. Дар иртибот ба ин ба Қонун «Дар бораи мақоми пойтахти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]» тағйиру иловаҳо ворид гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/dushanbe-so-ibi-nishon-megardad-va-unvoni-sokini-fahrii-pojtaht-tasis-doda-meshavad-dar-irtibot-ba-in-ba-onun-dar-borai-ma-omi-pojtahti-um-urii-to-ikiston-ta-jiru-ilova-o-vorid-gardidand/|title=Душанбе соҳиби нишон мегардад ва унони «Сокини фахрии пойтахт» таъсис дода мешавад|author=|date=8 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-8|archivedate=2019-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190212230216/http://khovar.tj/2019/02/dushanbe-so-ibi-nishon-megardad-va-unvoni-sokini-fahrii-pojtaht-tasis-doda-meshavad-dar-irtibot-ba-in-ba-onun-dar-borai-ma-omi-pojtahti-um-urii-to-ikiston-ta-jiru-ilova-o-vorid-gardidand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[7 феврал]]и [[соли 2019]] Дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон|Китобхонаи миллӣ]] Маҷлиси Кумитаи Иҷроияи Марказии [[Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон]] баргузор гардид, ки дар кори он Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок ва суханронӣ намуданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://khovar.tj/2019/02/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-ma-lisi-vasei-kumitai-i-roiyai-markazii-izbi-hal-ii-demokratii-to-ikiston-2/|title= Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар Маҷлиси васеи Кумитаи Иҷроияи Марказии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон|author= |date= 7 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate= 2019-02-7|archivedate= 2019-02-12|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190212195453/http://khovar.tj/2019/02/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-ma-lisi-vasei-kumitai-i-roiyai-markazii-izbi-hal-ii-demokratii-to-ikiston-2/}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 феврал]]и [[соли 2019]] Кумитаиш кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] моҳи [[март]]и соли равон Фестивали ҷумҳуриявии «[[Суруд]]и [[модар]] – [[Алла]]» баргузор менамояд. Фестивали мазкур ба Рӯзи Модар ва арҷгузорӣ ба занону модарони тоҷик бахшида мешавад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/surudi-modar-alla-ta-ti-in-nom-byfvafyahshida-ba-r-zi-modar-dar-to-ikiston-festivali-um-uriyav-barguzor-megardad/|title=«Суруди модар – алла» - таҳти ин ном бахшида ба Рӯзи Модар дар Тоҷикистон Фестивали ҷумҳуриявӣ баргузор мегардад|author=|date=6 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-6|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207221748/https://khovar.tj/2019/02/surudi-modar-alla-ta-ti-in-nom-byfvafyahshida-ba-r-zi-modar-dar-to-ikiston-festivali-um-uriyav-barguzor-megardad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[5 феврал]]и [[соли 2019]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] Вазири корҳои хориҷии Федератсияи [[Россия]] С.Лавровро, ки бо сафари расмӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорад, ба ҳузур пазируфтанд. Зимни мулоқот масъалаҳои мубрами ҳамкории дуҷониба ва раванди омодагӣ ба сафари расмии Сарвари давлат ба Федератсияи Россия мавриди муҳокима қарор гирифтанд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/vazorat-oi-kor-oi-hori-ii-to-ikiston-va-rossiya-barnomai-amkor-baroi-soli-2019-ro-ba-imzo-rasonidand/|title=Вазоратҳои корҳои хориҷии Тоҷикистон ва Россия Барномаи ҳамкорӣ барои соли 2019-ро ба имзо расониданд|author=|date=5 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-5|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207203858/https://khovar.tj/2019/02/vazorat-oi-kor-oi-hori-ii-to-ikiston-va-rossiya-barnomai-amkor-baroi-soli-2019-ro-ba-imzo-rasonidand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[4 феврал]]и [[соли 2019]] Ҳаҷми умумии маҳсулоти истеҳсолгардида дар шаҳри [[Хуҷанд]] бори нахуст аз сатҳи 1 миллиард сомонӣ зиёд гардида, он ба 1 млрд 033,3 миллион сомонӣ баробар гардид, ки ин нисбат ба соли 2017 11,6 фоиз зиёд аст.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://khovar.tj/2019/02/a-mi-umumii-ma-suloti-iste-solgardida-dar-hu-and-bori-nahust-az-sat-i-1-milliard-somon-ziyod-gardid-bardosht-az-nishasti-matbuot/|title= Ҳаҷми умумии маҳсулоти истеҳсолгардида дар Хуҷанд бори нахуст аз сатҳи 1 миллиард сомонӣ зиёд гардид|author= |date= 4 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate= 2019-02-4|archivedate= 2021-12-07|archiveurl= https://web.archive.org/web/20211207202353/https://khovar.tj/2019/02/a-mi-umumii-ma-suloti-iste-solgardida-dar-hu-and-bori-nahust-az-sat-i-1-milliard-somon-ziyod-gardid-bardosht-az-nishasti-matbuot/}}&lt;/ref&gt;.
* [[3 феврал]]и [[соли 2019]] Имрӯз дар «[[Боғи Ирам]]»-и [[шаҳри Душанбе]] намоиш-фурӯши ниҳолҳои меваю сояафкан таҳти унвони «Самараи умри деҳқон» баргузор гардид. Бояд гуфт, ки намоиши мазкур тибқи нақшаи баргузории фестивал, намоиш, ид ва озмунҳои анъана ва ҳунарҳои мардумӣ дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] барои солҳои 2019—2021 гузаронида мешавад.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://khovar.tj/2019/02/dar-bo-i-iram-namoish-fur-shi-ni-ol-oi-mevadi-andayu-soyaafkan-doir-gardid/|title= Дар «Боғи Ирам» намоиш-фурӯши ниҳолҳои меваю сояафкан доир гардид|author= |date= 3 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate= 2019-02-3|archivedate= 2019-02-05|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190205185247/http://khovar.tj/2019/02/dar-bo-i-iram-namoish-fur-shi-ni-ol-oi-mevadi-andayu-soyaafkan-doir-gardid/}}&lt;/ref&gt;.
* [[2 феврал]]и [[соли 2019]] Аз 8 то 17 феврали соли равон дар шаҳри Сахалини Ҷанубии Федератсияи [[Россия]] аввалин Бозиҳои зимистонаи «Бачаҳои Осиё» баргузор мешаванд. Зикр шуд, ки [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]ро 3 варзишгари наврас — Ҷаҳонгир Аҳёзода, Маҳмудҷон Эшонов ва Зикруллои Шамсулло намояндагӣ мекунанд. Онҳо дар намуди лижаронии кӯҳӣ, слалом ва слаломи бузург дар миёни 20 давлати [[Осиё]] иштирок менамоянд.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://khovar.tj/2019/02/varzishgaroni-navrasi-to-ik-dar-bozi-oi-zimistonai-k-dakoni-osiyo-2019-ishtirok-mekunand/|title= Варзишгарони навраси тоҷик дар Бозиҳои зимистонаи «Кӯдакони Осиё-2019» иштирок мекунанд|author= |date= 2 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate= 2019-02-2|archivedate= 2019-02-04|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190204185552/http://khovar.tj/2019/02/varzishgaroni-navrasi-to-ik-dar-bozi-oi-zimistonai-k-dakoni-osiyo-2019-ishtirok-mekunand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[1 феврал]]и [[соли 2019]] Тӯли 45 рӯз дар нерӯгоҳи [[НБО Роғун|Роғун]] 3 баробар зиёд аз барқи истеҳсолшудаи тӯли 1 сол дар ҳамаи нерӯгоҳҳои хурди кишвар барқ истеҳсол гардида, тибқи маълумоти Вазорат, соли гузашта бори нахуст дар [[таърих]]и [[Тоҷикистон]] дар маҷмӯъ ҳаҷми рекордӣ — 19,8 млрд кВт/соат нерӯи барқ (пеш аз ин 18,6 млрд кВт/соат — соли 1988) истеҳсол шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20190201/roun15-mo-903-mln-kvtsoat-tamomi-nergooi-hurd-dar-soli-2018-33-mln-kvtsoat|title= “Роғун”:1,5 моҳ – 90,3 млн. кВт/соат; тамоми нерӯгоҳҳои хурд дар соли 2018 – 33 млн. кВт/соат|author= |date= 1 феврали 2019|publisher= news.tj|accessdate= 2019-02-1}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== [[январ]]и [[соли 2019]] ==

* [[31 январ]]и [[соли 2019]] Дар муқоиса бо соли хониши гузашта дар соли хониши 2019—2020 квотаҳои [[Русия]] ба довталабони [[Тоҷикистон]] аз 618 то ба беш аз 630 адад зиёд шуд, ки ин шумор квотаҳои таҳсил барои Тоҷикистон аз ҳама зиёдтарин байни кишварҳои узви [[Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190131/rusiya-baroi-tasili-donishyoni-toik-besh-az-630-kvota-udo-kard|title=Русия барои таҳсили донишҷӯёни тоҷик беш аз 630 квота ҷудо кард|author=|date=31 январи 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-01-31}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[30 январ]]и [[соли 2019]] Дар раддабандии Индекси дарки [[коррупсия]], ки ҳамасола аз ҷониби Созмони [[байналмилалӣ|байналмилалии]] ҳомии ҳуқуқи Transparency International таҳия мешавад, [[Тоҷикистон]] зинаи 152-юмро ишғол намуд.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190130/zinai-152-yumi-toikiston-dar-indeksi-darki-korrupsiya|title= Зинаи 152-юми Тоҷикистон дар Индекси дарки коррупсия|author= |date= 30 январи 2019|publisher= news.tj|accessdate= 2019-01-30}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[29 январ]]и [[соли 2019]] Дар Тоҷикистон лоиҳаи Қонун «Дар бораи муқовимат бо экстремизм» таҳия мегардад. Бо ин мақсад алакай дар Прокуратураи генералии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҳамкорӣ бо дигар мақомоти марбутаи мамлакат гурӯҳи корӣ таъсис дода шуд. Дар назар аст, пас аз 3 моҳ лоиҳаи Қонуни мазкур таҳия гардида, ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод карда шавад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/01/dar-to-ikiston-loi-ai-onun-dar-borai-mu-ovimat-bo-ekstremizm-ta-iya-megardad/|title=Дар Тоҷикистон лоиҳаи Қонун «Дар бораи муқовимат бо экстремизм» таҳия мегардад|author=|date=29 январи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-01-29|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207214451/https://khovar.tj/2019/01/dar-to-ikiston-loi-ai-onun-dar-borai-mu-ovimat-bo-ekstremizm-ta-iya-megardad/}}&lt;/ref&gt;.
* [[28 январ]]и [[соли 2019]] [[Варзишгар]]они шинохтаи [[тоҷик]] Одилшоҳ Исматов ва Кристина Пронженко аз намуди варзиши сабук дар 5-умин Мусобиқаи байналмилалӣ барои дарёфти ҷоизаи қаҳрамони олимпии Олга Рипакова, ки дар Уст-Каменогорскии [[Ҷумҳурии Қазоқистон]] доир гардид, иштирок намуда, сазовори ду медал гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/01/varzishgaroni-to-ik-dar-azo-iston-sazovori-du-medal-gardidand/|title=Варзишгарони тоҷик дар Қазоқистон сазовори ду медал гардиданд|author=|date=28 январи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-01-28|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207212741/https://khovar.tj/2019/01/varzishgaroni-to-ik-dar-azo-iston-sazovori-du-medal-gardidand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 январ]]и [[соли 2019]] Имрӯз сокинон ва меҳмони пойтахти [[Тоҷикистон]] дар Боғи фарҳангию фароғатии Фирдавсӣ дар фазои идона ҷашни [[Сада]]ро таҷлил намуданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/01/sada-muzhda-az-omodag-va-pesha-namudani-kor-oi-navi-kishovarzist/|title=«Оташи ҷашни Сада оташи меҳри Ватан аст!..»|author=|date=27 январи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-01-27|archivedate=2019-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190203092607/http://khovar.tj/2019/01/sada-muzhda-az-omodag-va-pesha-namudani-kor-oi-navi-kishovarzist/}}&lt;/ref&gt;.
* [[26 январ]]и [[соли 2019]] Субҳи имрӯз Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Пешвои миллат муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] паёми табрикотии хешро ба муносибати ҷашни [[Сада]] ба мардуми шарафманди тоҷик ироа дошт.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/01/tabrikoti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ba-munosibati-ashni-sada/|title=Табрикоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати ҷашни Сада|author=|date=26 январи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-01-26|archivedate=2019-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190203094746/http://khovar.tj/2019/01/tabrikoti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ba-munosibati-ashni-sada/}}&lt;/ref&gt;.
* [[25 январ]]и [[соли 2019]] Нимаи аввали моҳи июн дар шаҳри Душанбе Нишасти панҷуми сарони кишварҳои узви Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё, ки ба он 27 кишвар узвият дорад, доир мегардад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/politics/20190125/avvali-tobiston-saroni-27-kishvari-dunyoro-dar-dushanbe-intizorand|title=Аввали тобистон сарони 27 кишвари дунёро дар Душанбе интизоранд|author=|date=25 январи 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-01-25}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[24 январ]]и [[соли 2019]] Сарулибоси милитсионерҳои тоҷик имсол нав карда шуда, дар назар аст, ки милитсияи Тоҷикистон ба политсия табдили ном кунад. Дар аввали моҳи март намунаҳои сарулибоси нави кормандони милитсия аллакай барои тасдиқ ба президенти [[Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] пешниҳод мешаванд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190124/sarulibosi-militsioneroi-toik-baor-nav-meshavad|title=Сарулибоси милитсионерҳои тоҷик баҳор нав мешавад|author=|date=24 январи 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-01-24}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[23 январ]]и [[соли 2019]] Китоби нав — маҷмӯаи суханрониҳои Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҳаҷми 222 саҳифа таҳти унвони «О современном мире и основных аспектах внешней политики Республики Таджикистан» (Дар бораи ҷаҳони муосир ва ҷанбаҳои асосии сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон) бо забони русӣ дар матбааи «Контраст» ба нашр расид.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190123/nashri-kitobi-emomal-ramon-doir-ba-aoni-muosir-va-siyosati-hori|title=Нашри китоби Эмомалӣ Раҳмон доир ба ҷаҳони муосир ва сиёсати хориҷӣ|author=|date=23 январи 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-01-23}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Соли 2018 ==

== [[ноябр]]и соли 2018 ==

* [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар маросими расмӣ баъд аз зуҳри 16 ноябри 2018 соати 16:32 ба вақти Душанбе чархаи аввали нерӯгоҳи [[Роғун]]ро ба баҳрабардорӣ расонд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://parstoday.com/tg/news/tajikistan-i39492|title= Баҳрабардорӣ аз чархаи аввали нерӯгоҳи Роғун дар Тоҷикистон|author= |date=16 ноябри 2018|publisher=parstoday.com|accessdate=2018-11-16}}&lt;/ref&gt;.

== [[октябр]]и соли 2018 ==

* [[25 октябр]]и [[соли 2018]] Дар рӯзи чоруми сафари корӣ ба шаҳру ноҳияҳои [[Вилояти Суғд|вилояти Суғд]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмон]] дар [[Қасри Арбоб|Қасри Арбоб]] аз намоишгоҳи ҳунарҳои мардумӣ дидан намуда, дар тантанаҳои Фестивали «Оши палав», «Иди асалу харбуза» ва «Шириниҳои миллӣ» иштирок карданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/bozdidi-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-az-namoishi-unar-oi-mardum-ishtirok-dar-festivali-oshi-palav-idi-asalu-harbuza-va-shirini-oi-mill-dar-asri-arbob/|title=Боздиди Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон аз намоиши ҳунарҳои мардумӣ, иштирок дар Фестивали «Оши палав», «Иди асалу харбуза» ва «Шириниҳои миллӣ» дар Қасри Арбоб|author=|date=25 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-26|archivedate=2018-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181107012008/http://khovar.tj/2018/10/bozdidi-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-az-namoishi-unar-oi-mardum-ishtirok-dar-festivali-oshi-palav-idi-asalu-harbuza-va-shirini-oi-mill-dar-asri-arbob/}}&lt;/ref&gt;.
* [[24 октябр]]и [[соли 2018]] Дар феҳристи 500 мусулмони пурнуфузи дунё Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмон]] ва раиси Шурои уламои Тоҷикистон [[Саидмукаррам Абдулқодирзода]] ҷой гирифтаанд. Феҳристи 500 мусулмони асаргузори ҷаҳонро ҳар сол Пажӯҳишгоҳи таҳқиқоти роҳбурдии исломии Уммон тартиб медиҳад.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.sputnik-tj.com/country/20181024/1027223908/rahmon-nurmagomedov-top-500-vliyanie-musulmane-mir.html|title=Рахмон и Нурмагомедов вошли в список самых влиятельных мусульман мира|author=|date=24 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-11-03}}{{Пайванди мурда|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[22 октябр]]и [[соли 2018]] Дар рӯзи аввали сафари корӣ дар [[вилояти Суғд]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмон]] дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров|ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]] Корхонаи нави истеҳсоли асфалт ва регу шағалро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/ba-istifoda-suporidani-korhonai-navi-iste-soli-asfalt-va-regu-sha-al-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/|title=Ба истифода супоридани Корхонаи нави истеҳсоли асфалт ва регу шағал дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров|author=|date=22 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-26|archivedate=2018-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106175830/http://khovar.tj/2018/10/ba-istifoda-suporidani-korhonai-navi-iste-soli-asfalt-va-regu-sha-al-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/}}&lt;/ref&gt;.
* [[22 октябр]]и [[соли 2018]] Дар бахши озмуни байналмилалӣ ҷоизаи аслии кинофестивали 8-уми «Дидор» ба филми «Хаёлӣ»-и коргардон Парвиз Раҷабзода аз «Хатлонсинамо», ҷоизаи беҳтарин филми аниматсионӣ ба филми «Сандуқчаи зулбиё»-и Алексей Румянтсев ва дар бахши «Озмуни филмҳои тоҷикӣ» ба филми «Таксӣ»-и Файзулло Файзов супорида шуд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/oliboni-kinofestivali-bajnalmilalii-didor-muajyan-shudand/|title=Ғолибони Кинофестивали байналмилалии «Дидор» муайян шуданд|author=|date=22 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-26|archivedate=2018-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106190912/http://khovar.tj/2018/10/oliboni-kinofestivali-bajnalmilalii-didor-muajyan-shudand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[12 октябр]]и [[соли 2018]] Дар ҷараёни ҷаласаи Шӯрои сарони ҳукуматҳо (сарвазирон)-и давлатҳои аъзои [[Созмони ҳамкории Шанхай|Созмони ҳамкории Шанхай]], ки [[12 октябр]]и [[соли 2018]] дар шаҳри [[Душанбе]] доир гардид, даҳ қарори Шӯрои сарони ҳукуматҳо (сарвазирон)-и давлатҳои аъзои СҲШ ва ду санади нави ҳамкорӣ байни вазорату идораҳои дахлдори давлатҳои аъзои СҲШ ба имзо расиданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/dar-alasai-sh-roi-saroni-ukumat-o-sarvaziron-i-davlat-oi-azoi-s-sh-da-aror-va-du-sanadi-navi-amkor-ba-imzo-rasidand/|title=Дар ҷаласаи Шӯрои сарони ҳукуматҳо (сарвазирон)-и давлатҳои аъзои СҲШ даҳ қарор ва ду санади нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд|author=|date=12 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-12|archivedate=2018-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013124125/http://khovar.tj/2018/10/dar-alasai-sh-roi-saroni-ukumat-o-sarvaziron-i-davlat-oi-azoi-s-sh-da-aror-va-du-sanadi-navi-amkor-ba-imzo-rasidand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[10 октябр]]и [[соли 2018]] Дастаи мунтахаби наврасони Тоҷикистон оид ба футбол бо медалҳои нуқраи Чемпионати Осиё ба пойтахти кишварамон — шаҳри Душанбе баргашт&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/dastai-muntahabi-navrasoni-to-ikistonro-dar-furudgo-i-sha-ri-dushanbe-garmu-shon-isti-bol-giriftand/|title=Дастаи мунтахаби наврасони Тоҷикистонро дар фурудгоҳи шаҳри Душанбе гарму ҷӯшон истиқбол гирифтанд|author=|date=10 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-10|archivedate=2018-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181011115815/http://khovar.tj/2018/10/dastai-muntahabi-navrasoni-to-ikistonro-dar-furudgo-i-sha-ri-dushanbe-garmu-shon-isti-bol-giriftand/}}&lt;/ref&gt;.

== [[сентябр]]и соли 2018 ==

* [[28 сентябр]]и [[соли 2018]] Дар шаҳри [[Душанбе]] ҷаласаи навбатии Шӯрои сарони давлатҳои [[Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] баргузор гардид. Дар рафти ҷаласаҳои хосса ва бо иштироки ҳайатҳо оид ба масъалаҳои мубрами рӯзномаи ҷаласа табодули афкори пурмуҳтаво сурат гирифта, доир ба ҳамкории минбаъда дар доираи Созмон қарорҳои дахлдор қабул гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.president.tj/node/18550|title= Изҳороти матбуотӣ аз рӯи натиҷаҳои ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил|author= |date=28 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон [[Шавкат Мирзиёев]] дар шаҳри [[Турсунзода]] ба Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик|Корхонаи воҳиди давлатии „Ширкати Алюминийи Тоҷик“ (ТАЛКО)]]» ташриф оварда марҳилаи аввали корхонаи муштараки Тоҷикистону Ӯзбекистон — Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «ТАЛКО-КРАНТАС»-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.president.tj/node/18509|title= Боздиди сарони давлатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон аз КВД «Ширкати Алюминийи Тоҷик» ва ифтитоҳи корхонаи муштараки «ТАЛКО-КРАНТАС»|author= |date=27 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон [[Шавкат Мирзиёев]] боғи «Низомиддин Алишер Навоӣ»-ро дар шаҳри [[Душанбе]] мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.president.tj/node/18508|title= Ифтитоҳи Боғи «Низомиддин Алишер Навоӣ» дар шаҳри Душанбе|author= |date=27 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[20 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар [[ноҳияи Шоҳмансур]]и пойтахт Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии «Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ» — ро дар вазъияти тантанавӣ ифтитоҳ карданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18462|title= Ифтитоҳи Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии “Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ”|author= |date=20 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-20}}&lt;/ref&gt;.
* [[14 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Хоруғ]]и [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] дар вазъияти тантанавӣ бинои Донишгоҳи Осиёи Марказиро ифтитоҳ намуданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18405|title= Ифтитоҳи бинои Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар шаҳри Хоруғ|author= |date=14 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-14}}&lt;/ref&gt;.
* [[5 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар маҳаллаи 82-юми пойтахт дар маросими ифтитоҳи аввалин эстакада дар Тоҷикистон иштирок намуданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18301|title= Ифтитоҳи аввалин эстакада дар маҳаллаи 82-юми шаҳри Душанбе|author= |date=5 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-05}}&lt;/ref&gt;.

== [[август]]и соли 2018 ==

* [[28 август]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат, Президени Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Сарвазири мамлакат [[Қоҳир Расулзода]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар маросими ифтитоҳи Муассисаи давлатии боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» иштирок намуданд.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18257|title= Ифтитоҳи Боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» дар шаҳри Душанбе|author= |date=28 августи 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-08-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[17 август]]и [[соли 2018]] бо даъвати Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон [[Шавкат Мирзиёев]] рӯзҳои 17-18 августи соли 2018 Сафари давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба Ҷумҳурии [[Ӯзбекистон]] анҷом пазируфт.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18169|title= Изҳороти муштараки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Шавкат Мирзиёев|author= |date=17 августи 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-08-17}}&lt;/ref&gt;.

== [[май]]и соли 2018 ==

* [[16 май]]и [[соли 2018]] 650 трактор дар як сол. [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва [[Александр Лукашенко]] ба фаъолияти Корхонаи муштараки тракторсозӣ дар шаҳри [[Ҳисор]] ифтитоҳ гузоштанд.([http://asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/economic/20180516/650-traktorov-v-god-rahmon-i-lukashenko-otkrili-sp-po-sborke-traktorov /news.tj/tj/ 16.05.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180529061706/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/economic/20180516/650-traktorov-v-god-rahmon-i-lukashenko-otkrili-sp-po-sborke-traktorov |date=2018-05-29 }}).
* [[16 май]]и [[соли 2018]] Масофаи роҳ 174 километр ва 4,5 соат вақти сафар бо 50 сомонӣ: баъди танаффуси 26-сола байни Тоҷикистону Ӯзбекистон равуои [[автобус]]ҳои мусофирбар барқарор шуд.([http://news.tj/tj/news/tajikistan/society/20180516/rokiroi-safar-ba-zbekiston-50-somon-muarrar-shud /news.tj/tj/ 16.05.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180901175447/http://news.tj/tj/news/tajikistan/society/20180516/rokiroi-safar-ba-zbekiston-50-somon-muarrar-shud |date=2018-09-01 }}).
* [[11 май]]и [[соли 2018]] [[Беларус]] дар [[Ҳисор]] корхонаи [[трактор]] месозад. ([https://www.ozodi.org/a/29220785.html /ozodi.org 11.05.2018]).
* [[8 май]]и [[соли 2018]] [[Владимир Путин]], ки бори чаҳорум президенти Русия интихоб гашт, савганд ёд карда, расман корро шурӯъ кард.([http://news.tj/tj/news/world/20180508/putin-bori-chorum-sarvarii-davlati-rusiyaro-ba-dsh-girift /news.tj/tj/ 08.05.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180711230639/http://www.news.tj/tj/news/world/20180508/putin-bori-chorum-sarvarii-davlati-rusiyaro-ba-dsh-girift |date=2018-07-11 }}).

== [[апрел]]и соли 2018 ==

* [[9 апрел]]и [[соли 2018]] Баъди танаффуси шашсола охири ҳафтаи гузашта интиқоли гази табиӣ аз [[Ӯзбекистон]] ба Тоҷикистон барқарор шуда, айни замон ба ҷумҳурӣ дар як соат 1 ҳазор метри мураббаъ газ интиқол дода мешавад. ([http://news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20180409/intioli-gazi-zbekiston-ba-toikiston-bararor-shud /news.tj/tj/ 9.04.2018]).
* [[6 апрел]]и [[соли 2018]] Аз рӯи раддабандӣ аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Ҷумҳурият» (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд.([http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand // khovar.tj/ 06.04.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ |date=2020-06-16 }}).

== [[март]]и соли 2018 ==

* [[24 март]]и [[соли 2018]] мақолаи Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар Маҷаллаи «Нигориши СММ» таҳти унвони «Об барои рушди устувор» (Water for Sustainable Development) ба табъ расида, пешкаши доираи васеи хонандагон гардид.([http://khovar.tj/2018/03/nashri-ma-olai-prezidenti-um-urii-to-ikiston-dar-ma-allai-nigorishi-smm-ta-ti-unvoni-ob-baroi-rushdi-ustuvor-water-for-sustainable-development //khovar.tj/ 24.03.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916152259/https://khovar.tj/2018/03/nashri-ma-olai-prezidenti-um-urii-to-ikiston-dar-ma-allai-nigorishi-smm-ta-ti-unvoni-ob-baroi-rushdi-ustuvor-water-for-sustainable-development |date=2021-09-16 }}).
* [[22 март]]и [[соли 2018]] дар иҷлосияи 72-юми [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид]], ки [[22 март]]и [[соли 2018]] ба кори хеш шурӯъ намудааст, ба муносибати оғози [[Даҳсолаи байналмилалии “Об барои рушди устувор”|Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018—2028»]] нахустин шуда, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун ташаббускори асосии қабули Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018—2028» суханронӣ намуданд.([http://khovar.tj/2018/03/ishtirok-dar-i-losiyai-72-yumi-ma-mai-umumii-sozmoni-milali-mutta-id-ba-munosibati-o-ozi-da-solai-bajnalmilalii-amal-ob-baroi-rushdi-ustuvor-sol-oi-2018-2028// khovar.tj/ 22.03.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916161326/https://khovar.tj/2018/03/ishtirok-dar-i-losiyai-72-yumi-ma-mai-umumii-sozmoni-milali-mutta-id-ba-munosibati-o-ozi-da-solai-bajnalmilalii-amal-ob-baroi-rushdi-ustuvor-sol-oi-2018-2028/ |date=2021-09-16 }}).


== [[феврал]]и соли 2018 ==

* [[16 феврал]]и [[соли 2018]], Дастаи [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|«Истиқлол»-и Душанбе]] бори чорум барандаи Ҷоми Федератсияи футболи Тоҷикистон (ФФТ) шуд.([http://khovar.tj/2018/02/isti-lol-bori-chorum-barandai-omi-federatsiyai-futboli-to-ikiston-shud// khovar.tj/ 16.02.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916165326/https://khovar.tj/2018/02/isti-lol-bori-chorum-barandai-omi-federatsiyai-futboli-to-ikiston-shud/ |date=2021-09-16 }}).
* [[14 феврал]]и [[соли 2018]], Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар [[ноҳияи Фирдавсӣ]] бо фаъолияти [[Корхонаи муштараки “AKIA AVESTO”]], ки бори аввал дар мамлакат бандубасти автобусҳои тамғаи «AKIA»-ро ба роҳ мондааст.([http://khovar.tj/2018/02/iste-sol-va-bandubasti-avtobus-oi-tam-ai-akia-dar-um-urii-to-ikiston// khovar.tj/ 14.02.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916153055/https://khovar.tj/2018/02/iste-sol-va-bandubasti-avtobus-oi-tam-ai-akia-dar-um-urii-to-ikiston/ |date=2021-09-16 }}).

== [[январ]]и соли 2018 ==

* [[20 январ]]и соли 2018, Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистонро оид ба иваз намудани номи шаҳрҳои [[Қӯрғонтеппа]] ва [[Сарбанд]], [[ноҳияи Бохтар]], шаҳраки Восеъ ва деҳаи Қурбоншаҳиди [[ноҳияи Восеъ]], деҳаҳои Шота Руставели, Тошохӯр ва Будинободи ноҳияи Ёвони вилояти Хатлон ба имзо расониданд. Дар асоси қарори мазкур номи шаҳри Қӯрғонтеппа ба шаҳри Бохтар, шаҳри Сарбанд ба шаҳри Левакант, ноҳияи Бохтар ба ноҳияи Кӯшониён, шаҳраки Восеъи ноҳияи Восеъ ба шаҳраки Ҳулбук, деҳаи Қурбоншаҳиди деҳоти Гулистони ноҳияи Восеъ ба Меҳробод, деҳаи Шота Руставелии деҳоти Ситораи Сурхи ноҳияи Ёвон ба деҳаи Саргаҳ, деҳаи Тошохӯри деҳоти ба номи Ҳасан Ҳусейнови ноҳияи Ёвон ба деҳаи Боғдара ва деҳаи Будинободи деҳоти Гулсара Юсуфоваи ноҳияи Ёвон ба деҳаи Зарриндашт иваз карда шуданд.([http://khovar.tj/2018/01/minbad-onteppa-bohtar-sarband-levakand-bohtar-k-shoniyon-nom-burda-meshavand-ivazi-nom-oi-yak-ator-sha-r-o-no-iya-va-de-a-oi-viloyati-hatlon// khovar.tj/ 22.01.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210515113908/https://khovar.tj/2018/01/minbad-onteppa-bohtar-sarband-levakand-bohtar-k-shoniyon-nom-burda-meshavand-ivazi-nom-oi-yak-ator-sha-r-o-no-iya-va-de-a-oi-viloyati-hatlon/ |date=2021-05-15 }}).
* [[10 январ]]и соли 2018, [[соли 2017]] дар Ҷаласаи 11 — уми байнидавлатии [[ЮНЕСКО]] оид ба ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддӣ номинатсияи [[Палав|«Оши палав»]] — и тоҷикон дар қатори беҳтарин намунаҳои ғайримоддии ҷаҳон сабти ном шуд. ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=32151/ jumhuriyat.tj/ 10.01.2018]).

== Соли 2017 ==

== [[декабр]]и соли 2017 ==

* 27 декабри соли 2017, Тоҷикистон дар раддабандии (рейтинги) кишварҳои дар пешбурди тиҷорат муваффақ, ки аз ҷониби маҷаллаи амрикоии «Forbes» омода шудааст, миёни 153 кишвари ҷаҳон зинаи 108-умро ишғол намуд. Рейтинг 21 декабр дар сомонаи маҷаллаи мазкур нашр гардид. Зикр мешавад, ки соли гузашта Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и Тоҷикистон 6,9 % афзуда, шумораи аҳолии мамлакат 8,5 млн нафар ва ММД ба ҳар сари аҳолӣ 800 доллари ИМА-ро ташкил дод. ([http://khovar.tj/2017/12/to-ikiston-dar-raddabandii-bonki-a-on-pan-zina-bolo-raft// khovar.tj/ 05.12.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916152845/https://khovar.tj/2017/12/to-ikiston-dar-raddabandii-bonki-a-on-pan-zina-bolo-raft/ |date=2021-09-16 }}).
* 27 декабри соли 2017, 70 дарсади аҳолии Тоҷикистонро шаҳрвандони то 30-сола ташкил медиҳанд.([http://khovar.tj/2017/12/70-darsadi-a-olii-to-ikistonro-sha-rvandoni-to-30-sola-tashkil-medi-and// khovar.tj/ 05.12.2017]).
* 22 декабри соли 2017, Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=31936// jumhuriyat.tj/ 22.12.2017]).
* 4 декабри соли 2017, Тоҷикистон дар Рейтинги (раддабандии) рушди кишварҳо дар соли 2017, ки аз ҷониби Маркази бритониёии «Институти Legatum» тартиб дода шудааст, мақоми 102-юмро касб намудааст.([http://khovar.tj/2017/12/rejtingi-rushdi-kishvar-oi-dunyo-to-ikiston-be-tarin-nishondi-anda-oro-dar-bahshi-maorif-va-amniyatu-ifozat-so-ib-shud// khovar.tj/ 04.12.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916155309/https://khovar.tj/2017/12/rejtingi-rushdi-kishvar-oi-dunyo-to-ikiston-be-tarin-nishondi-anda-oro-dar-bahshi-maorif-va-amniyatu-ifozat-so-ib-shud/ |date=2021-09-16 }}).

== [[ноябр]]и соли 2017 ==

* 19 ноябри соли 2017, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд дар маҷлиси тантанавӣ ва ҷамъомади идона ба ифтихори ҷашни 25 — умин солгарди [[Иҷлосияи XVI (Хуҷандии) Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Иҷлосияи таърихии 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] иштирок ва суханронӣ карданд.([http://khovar.tj/2017/11/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-ma-lisi-tantanav-ba-iftihori-25-umin-solgardi-i-losiyai-16-umi-sh-roi-olii-um-urii-to-ikiston// khovar.tj/ 19.11.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916154324/https://khovar.tj/2017/11/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-ma-lisi-tantanav-ba-iftihori-25-umin-solgardi-i-losiyai-16-umi-sh-roi-olii-um-urii-to-ikiston/ |date=2021-09-16 }}). Суханронии Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба муносибати 25 — умин солгарди баргузории [[Иҷлосияи XVI (Хуҷандии) Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Иҷлосияи XVI-уми Шӯрои Олӣ]] ([http://khovar.tj/2017/11/suhanronii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-munosibati-25-umin-solgardi-barguzorii-i-losiyai-xvi-umi-sh-roi-ol// khovar.tj/ 19.11.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916164006/https://khovar.tj/2017/11/suhanronii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-munosibati-25-umin-solgardi-barguzorii-i-losiyai-xvi-umi-sh-roi-ol/ |date=2021-09-16 }}).
* 18 ноябри соли 2017, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Бӯстон]] ба Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Суғд Пак» ташриф оварда, дар вазъияти тантанавӣ навбати дуюми Корхонаи истеҳсоли халтаҳои полипропилениро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.([http://khovar.tj/2017/11/iftito-i-navbati-duyumi-korhonai-iste-soli-halta-oi-polipropilenii-dmm-su-d-pak-dar-sha-ri-b-ston// khovar.tj/ 18.11.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916160128/https://khovar.tj/2017/11/iftito-i-navbati-duyumi-korhonai-iste-soli-halta-oi-polipropilenii-dmm-su-d-pak-dar-sha-ri-b-ston/ |date=2021-09-16 }}).
* 6 ноябри соли 2017, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар вазъияти тантанавӣ «Боғи фарҳангу фароғатии ба номи Садриддин Айнӣ»-ро баъди азнавсозӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.([http://khovar.tj/2017/11/iftito-i-bo-i-far-angu-faro-atii-ba-nomi-sadriddin-ajn-bad-az-aznavsoz// khovar.tj/ 6.11.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916155145/https://khovar.tj/2017/11/iftito-i-bo-i-far-angu-faro-atii-ba-nomi-sadriddin-ajn-bad-az-aznavsoz/ |date=2021-09-16 }}).

== [[октябр]]и соли 2017 ==

* 26 октябр, Оғози корҳои таҷдид ва навсозии роҳи мошингарди «Душанбе — Қӯрғонтеппа». Марҳилаи аввали лоиҳа 33,2 километрро дар бар гирифта, роҳ аз категорияи «III»-юм ба категорияи «1-Б» гузаронида мешавад ва паҳноии он аз 16 то 25 метрро ташкил медиҳад.([http://khovar.tj/2017/10/o-ozi-kor-oi-ta-did-va-navsozii-ro-i-moshingardi-dushanbe-r-onteppa/ khovar.tj/ 26.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916160629/https://khovar.tj/2017/10/o-ozi-kor-oi-ta-did-va-navsozii-ro-i-moshingardi-dushanbe-r-onteppa/ |date=2021-09-16 }}).
* 25 октябр, Бар асоси қонуни нави Ҷумҳурии Тоҷикистон, истеъмоли сигор дар дохили тамоми корхонаҳои давлативу хусусӣ, тарабхонаҳо, вокзалҳову фурудгоҳҳо комилан манъ мешавад.([http://akhbor.com/-p3931-117.htm/ khovar.tj/ 25.10.2017]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}).
* 14 октябр, 15 октябр дар Тоҷикистон Иди [[Меҳргон]] таҷлил мегардад. ([http://khovar.tj/2017/10/ashni-osil-farovon-va-va-dat-15-oktyabr-dar-to-ikiston-idi-me-rgon-ta-lil-megardad/ khovar.tj/ 14.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916162626/https://khovar.tj/2017/10/ashni-osil-farovon-va-va-dat-15-oktyabr-dar-to-ikiston-idi-me-rgon-ta-lil-megardad/ |date=2021-09-16 }}).
* 14 октябр, Мулоқоти навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо соҳибкорони ватанӣ ва хориҷӣ ([http://khovar.tj/2017/10/prezidenti-to-ikiston-ma-suloti-vatanii-ba-sodirot-nigaronidashuda-ba-muarrif-niyoz-dorad// khovar.tj/ 14.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916164222/https://khovar.tj/2017/10/prezidenti-to-ikiston-ma-suloti-vatanii-ba-sodirot-nigaronidashuda-ba-muarrif-niyoz-dorad/ |date=2021-09-16 }}).
* 12 октябр, Аз 11 то 14 октябр дар шаҳри Тошкент, Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон баргузор гардиданд.([http://khovar.tj/2017/10/ruz-oi-far-angi-um-urii-to-ikiston-dar-um-urii-uzbekiston-iftito-gardidand// khovar.tj/ 12.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916164438/https://khovar.tj/2017/10/ruz-oi-far-angi-um-urii-to-ikiston-dar-um-urii-uzbekiston-iftito-gardidand/ |date=2021-09-16 }}).
* 11 октябр, ҚАРОРИ РАИСИ ШАҲРИ ДУШАНБЕ № 591 аз 09.10.2017 «Дар бораи барҳам додани Корхонаи воҳиди давлатии „Бозори Шоҳмансур“» дар шаҳри Душанбе дар торномаи Ҳукумати шаҳри Душанбе нашр шуд. Ҷойи нуқтаҳои савдои муқарраршуда — Маркази савдои «Меҳргон», воқеъ дар минтақаи шарқии Душанбе, тавсия дода шудааст. ([http://www.dushanbe.tj/news/1481// dushanbe.tj/ 11.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190901025350/http://dushanbe.tj/news/1481 |date=2019-09-01 }}).
* 8 октябр, Википедияи Тоҷикиро сарзаниш карданд ва иваз кардани калимаи «энсиклопедия»-ро пешниҳод намуданд. ([[n:ru:Таджикской Википедии сделали замечания и предложили заменить слово «энциклопедия»|RuWikiNews]])

== [[август]]и соли 2017 ==

* 23 август Парлумони Тоҷикистон тағйиру иловаҳо ба Қонуни танзими расму ойинҳоро қабул кард. Бар асоси ин тағйирот, забҳи чорво ва додани таом дар маъракаҳои азодорӣ комилан манъ шуда, тӯйи хатна аз ин ба баъд бидуни даъвати ҳунармандон бояд доир шавад. Бо тӯйи дигар муштарак кардани хатнасӯр ҳам акнун манъ мешавад.([http://akhbor.com/-p3206-117.htm /akhbor.com /23.08.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220523165621/http://akhbor.com/-p3206-117.htm |date=2022-05-23 }})

== [[март]]и соли 2017 ==

* 1 март Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ дар Иҷлосияи 13-уми Созмони ҳамкории иқтисодӣ, дар шаҳри Исломобод, изҳор доштанд: &quot;Таҳкурсии асосии бахши энергетикаи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз неругоҳҳои барқи обӣ иборат мебошад, ки истеҳсоли 98 фоизи неруи барқро дар кишвар аз манбаи барқароршавандаи тавлиди энергия таъмин менамояд. Аз рӯи фоизи истеҳсоли «энергияи сабз» Тоҷикистон дар қатори шаш кишвари пешсафи сайёра қарор дорад ва захираҳои умумии гидроэнергетикии он дар ҷаҳон яке аз бузургтаринҳо ба шумор мераванд.(2. 03.2017 [http://khovar.tj/2017/03/az-r-i-foizi-iste-soli-energiyai-sabz-to-ikiston-dar-atori-shash-kishvari-peshsafi-sajyora-aror-dorad/ khovar.tj] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170915105743/http://khovar.tj/2017/03/az-r-i-foizi-iste-soli-energiyai-sabz-to-ikiston-dar-atori-shash-kishvari-peshsafi-sajyora-aror-dorad/ |date=2017-09-15 }})

== [[феврал]]и   [[соли 2017]] ==

* 27 феврал баъди музокироти байнидавлатӣ Изҳороти муштараки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Федератсияи Россия Владимир Путин оид ба натиҷаҳои сафари расмӣ қабул карда шуд. Владимир Путин — президенти Русия ба раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ордени ба номи Александр Невскиро тақдим кард. Сипас дар ҳузури сарони ду давлат Эмомалӣ Раҳмон ва Владимир Путин 6 санади нави ҳамкорӣ ба имзо расид ([http://khovar.tj/2017/02/marosimi-imzoi-sanad-oi-navi-amkor-miyoni-um-urii-to-ikiston-va-federatsiyai-rossiya/  бештар...] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170619071243/http://khovar.tj/2017/02/marosimi-imzoi-sanad-oi-navi-amkor-miyoni-um-urii-to-ikiston-va-federatsiyai-rossiya/ |date=2017-06-19 }}) (28.02.2017 [http://www.1tv.ru/news/2017-02-27/320640-vladimir_putin_vstretilsya_s_kollegami_iz_kazahstana_i_tadzhikistana Ташрифи Владимир Путин ба Тоҷикистон ва Қазоқистон.1tv.ru]),
* 27 феврал баъди музокироти байнидавлатӣ Изҳороти муштараки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Федератсияи Россия Владимир Путин оид ба натиҷаҳои сафари расмӣ қабул карда шуд. Сипас дар ҳузури сарони ду давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Владимир Путин 6 санади нави ҳамкорӣ ба имзо расид (28.02.2017 [http://khovar.tj/2017/02/marosimi-imzoi-sanad-oi-navi-amkor-miyoni-um-urii-to-ikiston-va-federatsiyai-rossiya/ khovar.tj] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170619071243/http://khovar.tj/2017/02/marosimi-imzoi-sanad-oi-navi-amkor-miyoni-um-urii-to-ikiston-va-federatsiyai-rossiya/ |date=2017-06-19 }}, [http://www.1tv.ru/news/2017-02-27/320640-vladimir_putin_vstretilsya_s_kollegami_iz_kazahstana_i_tadzhikistana Ташрифи Владимир Путин ба Тоҷикистон ва Қазоқистон.1tv.ru]
* Дар вақти сафар ба Тоҷикистон Владимир Путин — президенти Русия ба раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ордени ба номи Александр Невскиро тақдим мекунад, гуфт ёрдамчии президенти ФР Юрий Ушаков. Сафари Президенти ФР Владимир Путин ба Тоҷикистон охири моҳи феврал дар назар аст.(22.02.2017 http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20170222/1021748948.html)
* Сомонаи амрикоии CNN Travel чойхонаи «Роҳат»-ро беҳтарин чойхонаи ҷаҳон номидааст. Чойхонаи «Роҳат» мувофиқи маълумоти сомонаи амрикоӣ аз соли 1956 инҷониб беҳтарин чойхона ба ҳисоб меравад. Мутаассифона имрӯзҳо «Роҳат» зери хатари вайроншавӣ мондааст.(17.02.2017 [http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20170217/1021713411.html sputnik
* [[17 феврал]]и [[соли 2017]] расонаҳои хабарӣ ба ҳамагон маълум намуданд, ки — &lt;big&gt;Сомонаи амрикоии CNN Travel чойхонаи «Роҳат»-ро '''беҳтарин чойхонаи ҷаҳон''' номид.&lt;/big&gt;

Баробари ин Сомонаи амрикоии CNN Travel, ба рӯйхати беҳтарин чойхонаҳои ҷаҳон:
  
* {{lang-en|&quot;Tea House 278&quot;}} — дар иёлоти амрикоии Мэн ([[ИМА]]),
* {{lang-en|&quot;Rangoon&quot;}} — дар Маями ([[ИМА]]),
* {{lang-en|&quot;Leaf Tea Bar&quot;}} — дар [[Ню-Йорк]] ([[ИМА]]), 
* {{lang-en|&quot;Sengan-en&quot;}} — дар [[Ҷопон]],
* {{lang-en|&quot;Plain of Six Glaciers&quot;}} — дар [[Канада]],
* {{lang-en|&quot;The Random Tea Room&quot;}} — дар Филаделфи ([[ИМА]]),
* {{lang-en|&quot;Proper Tea&quot;}} — дар [[Британияи Кабир]],
* {{lang-en|&quot;The Anne Hathaway Cottage Tea Room&quot;}} — дар иёлоти Вирҷиния ([[ИМА]]),
* {{lang-en|&quot;Rx Tea Time&quot;}} — дар иёлоти Вайоминг ([[ИМА]]),
* {{lang-en|&quot;Pin Von&quot;}} — дар [[Чин]] дохил шуданд.&lt;ref&gt;[http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20170217/1021713411.html Чойханаи «Роҳат» беҳтарин чойхонаи ҷаҳон дониста шуд]&lt;/ref&gt;
-tj.com])
* Ҳаракат дар роҳи Душанбе — Хуҷанд, ягона роҳи заминӣ, ки марказро бо шимоли кишвар пайванд медиҳад, муваққатан баста шудааст. Масъулони ширкати Innovative Road Solutions (IRS), масъули нигоҳубин ва ҷамъоварии пул дар ин роҳ ба Радиои Озодӣ гуфтанд, ки ин тасмим баъд аз зуҳри 14 феврал ва дар пайи бориши шадиди барфу фаромадани тармаи зиёд гирифта шудааст.(14.02.2017 [http://www.ozodi.org/a/28308833.html ozodi.org])
* Ҳавопаймоҳои ширкати «Ӯзбекистон ҳаво йӯлларӣ» ба эҳтимоли ғолиб дар оғози моҳи апрел ба парвоз дар самти Тошканд-Душанбе шурӯъ мекунанд.(14.02.2017 [http://www.ozodi.org/a/28309228.html ozodi.org])
* Президенти Тоҷикистон дар як номаи табрикӣ раҳбари Туркманистон Қурбонгулӣ Бердимуҳаммадовро бо пирӯзиаш дар интихоботи раёсатҷумҳурии 12 феврал шодбош гуфт. Бердимуҳаммадови 59-сола бо бурдани 97,69 дар сади раъйи мардум пирӯз шуд ва ҳамакнун дар давоми 7 соли оянда раҳбарии ин ҷумҳурии ғанӣ аз гази Осиёи Марказиро идома хоҳад дод.(13.02.2017 [http://www.ozodi.org/a/28307218.html ozodi.org])

== [[январ]]и соли 2017 ==

=== Комёбиҳои Тоҷикистон дар соли 2016 ===

* Дар ин сол ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ба зиёда аз 54 миллиард сомонӣ ва афзоиши воқеии он ба 6,9 фоиз баробар шуд.
* Бо мақсади истифодаи самараноки захираҳои табиии кишвар ва дар ин замина ба кор даровардани иқтидорҳои нави истеҳсолӣ соли 2016 дар мамлакат 251 коргоҳу корхонаҳои нав бо 9165 ҷойи нави корӣ таъсис дода шуд.
* Дар доираи татбиқи чорабиниҳои Барномаи мусоидат ба шуғли аҳолӣ 40 ҳазор нафар шаҳрвандони бекор бо ҷойҳои корӣ таъмин гардида, умуман аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо зиёда аз 114 ҳазор ҷойҳои корӣ таъсис дода шуданд, ки аз ин 56 ҳазор ё худ 49 фоизи он ҷойи кори доимӣ мебошад.
* Соли 2016 маҷмӯи маҳсулоти кишоварзӣ ба 22,2 млрд сомонӣ баробар гашта, суръати афзоиш 5,2 фоизро ташкил намуд.
* Дар соҳаи маориф соли 2016 аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо 201 бинои таълимӣ ба маблағи 540 миллион сомонӣ бунёд ва навсозӣ гардида, 39 ҳазор ҷойи нишаст муҳайё карда шудааст.
* Варзишгари номдори тоҷик Дилшод Назаров дар Бозиҳои олимпии Рио де Жанейро-2016 дар мусобиқоти гурзпартоӣ пешсафӣ нишон дода, барандаи медали тилои бозиҳои олимпӣ гардид.
* Дар маҷмӯъ соли 2016-ум барои баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ 52 фоизи хароҷоти буҷет, яъне 8,1 миллиард сомонӣ равона гардидааст. ([http://president.tj/node/13834  бештар...])

== Соли 2016 ==

== [[декабр]]и соли 2016 ==

* Дар охири соли 2016 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2- ро бо иқтидори 300 мегаватт мавриди истифода қарор доданд, ки он имконияти энергетикии мамлакатро ба таври назаррас афзун менамояд.([http://president.tj/node/13834  бештар...])

== [[ноябр]]и соли 2016 ==
 
[[18 ноябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади ошноӣ бо тарзи зисту зиндагонии сокинон, иштирок дар маросими мавриди баҳрабардорӣ қарор додан ва оғози сохтмони чанд иншооти муҳим ба шаҳри [[Сарбанд]]и [[вилояти Хатлон]] ташриф овард. Дар Сарбанд Пешвои миллат бо фаъолият ва ҷараёни татбиқи Лоиҳаи барқарорсозии таҷҳизоти истеҳсолии энергияи барқи [[Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» (барқарорсозӣ)|Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»]] инчунин бо ифтитоҳи марҳалаи дуюми таҷдиду навсозии [[ҶСК «Азот»]] шинос шуд. Дар ҷараёни боздиди кории худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҳузури кормандони Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» ва сокинону фаъолони ин шаҳри саноатӣ суханронӣ карда, перомуни амалишавии барномаҳои давлатии рушди иқтисодиву иҷтимоии мамлакат ва тадбирҳои таъмини некуаҳволии сокинон ибрози андеша намуданд. ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26926  бештар...])
 
[[16 ноябр]] Ба хотири арҷгузорӣ ва эҳтиром ба мансаби олии давлатӣ — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳамчун рамзи садоқат ба Ватан, Президент ва миллат, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти таҷрибаи байналмилалӣ ва воқеияти ҳаёти ҳуқуқии Тоҷикистон лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ворид намудани илова ба [[Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон &quot;Дар бораи рӯзҳои ид&quot;]]-ро ба баррасии [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд. Дар лоиҳаи пешниҳодшуда масъалаи ба рӯзҳои ид илова намудани таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таърихи [[16 ноябр]] пешбинӣ шуд. Ҳамин тариқ лоиҳаи мазкур [[14 март]]и [[соли 2016]] аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] қабул гардида, Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон онро [[15 апрел]]и [[соли 2016]] ҷонибдорӣ намуд.
: Соли равон мардуми шарафманди тоҷик нахустин маротиба Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун ҷашни фархунда, чун рамзи садоқат ба Президент — садоқат ба Ватан таҷлил менамоянд. Нигаред муфассал: ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880  бештар...])&lt;ref&gt;[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ — РАМЗИ ЭҲТИРОМ ВА САДОҚАТ]&lt;/ref&gt;

=== [[14 ноябр]] соли 2016 ===
* Оҷонсии иттилоотии  [[«ТojNews»]] бо қарори ҷаласаи муассис,созмони иҷтимоии «Индем» аз [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст.&lt;ref&gt;[https://www.asiaplus.tj/tj/news/tajikistan/society/20161114/233181 Қатъи фаъолияти хабаргузории мустақили TojNews]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ozodi.mobi/a/tojnews-agency-stop-working-/28114382.html &quot;Баста шудани Тоҷнюс сигнали бад аст&quot;]&lt;/ref&gt;
* Бино ба иттилои хадамоти матбуоти сарвари давлат, [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[қонун]]и конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хидматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба имзо расонид. [[Қонун]] дар таҳрири нав қабул карда шуда, [[8 ноябр]]и [[соли 2016]] онро [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] якдилона ҷонибдорӣ намуд.Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26874  бештар...])&lt;ref&gt;[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?id=18&amp;start=0 ҚОНУНИ КОНСТИТУТСИОНИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ТАЪМИНОТИ ИҶТИМОӢ, ХИЗМАТРАСОНӢ ВА МУҲОФИЗАТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]&lt;/ref&gt;

=== [[29 октябр]] соли 2016 ===
* 29 октябри соли 2016 [[Эмомалӣ Раҳмон]] худ савори булдозери вазнин аз соати 10-и субҳ то 11:30 расо якуним соат бо пеш кардани сангу шағал маҷрои дарёи Вахшро баста ба бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи обии Роғун|Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ҳусни оғоз бахшид&lt;ref&gt;[http://www.president.tj/node/13405 Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун] // '''PRESIDENT.TJ''' — 29 октябри 2016, 12:29&lt;/ref&gt;.

=== [[13 сентябр]] соли 2016 ===
* Дар [[ноҳияи Спитаман]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] расми мавриди баҳрабардорӣ қарор додани корхонаи истеҳсолии Ҷамъияти саҳомии шакли пӯшидаи [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] баргузор гардид.&lt;br /&gt;ҶСП «Норд Азия Металл» самараи ҳамкориҳои манфиатбори доираи соҳибкорону сармоягузорони Тоҷикистон ва [[Чин|Ҷумҳурии Мардумии Чин]] мебошад. Сохтмони корхона [[соли 2014]] оғоз гардида барои бунёд ва васлу насби таҷҳизоти муосир дар он беш аз 23 млн сомонӣ масраф шудааст, ки 11 млн сомонии онро арзиши таҷҳизоту технологияҳои корхона ташкил медиҳад. Дар корхонаи навбунёд асосан [[қубур]]ҳо ва профилҳои металии даврашакл ва чоркунҷашакл истеҳсол шуда иқтидори солонааш 60 ҳазор тонна металл мебошад.&lt;br /&gt;Инчунин дар ноҳия ифтитоҳи корхонаи Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[ҶДММ «Спитамен Ойл»]] ки соли 2010 дар минтақаи саноатии Ҷамоати шаҳраки [[Ҷамоати Навкат|Навкат]]и ноҳия дар асоси шартнома бо ширкати «Кушо» оғоз шуда баанҷом расидаст, баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи равғанбарории ҶДММ «Спитамен Ойл» дар ноҳияи Спитамен |accessdate=2017-03-03 |archivedate=2016-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002234906/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |accessdate=2017-03-03 |archivedate=2016-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916084407/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |title=Эмомали Рахмон прибыл в Спитамен |accessdate=2017-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916121646/http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |archivedate=2016-09-16 }}&lt;/ref&gt;

=== [[9 сентябр]] соли 2016 ===
* Дар майдони «Дӯстӣ»-и шаҳри [[Душанбе]] ба ифтихори солгарди 25-умин Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз хиёбони Рӯдакӣ то кӯчаи Исмоили Сомонӣ роҳпаймоӣ гузаронида шуд, ки дар он 52 ҳазор нафар донишҷӯёни макотиби олӣ, мактаббачагон ва кормандони муассисаҳои давлатии кишвар ширкат доштанд. Бояд гуфт, ки ширкаткунандагон ин намоиш бо сарулибоси идонаи гуногунранг ва бо шиору овезаҳои саршор аз муҳаббату самимият нисбат ба Ватан-модар, арзишҳои Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо нишони арҷгузорӣ ба хидматҳои шоёни Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар назди халқу миллат раҳпаймоӣ карданд. (Ниг. Ба аксҳо)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ |title=Роҳпаймоӣ ба ифтихори Рӯзи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон /АКС/ |accessdate=2017-03-03 |archivedate=2016-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912082731/http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ }}&lt;/ref&gt;
* Бегоҳии [[9 сентябр]] дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ барномаи муҳташами фарҳангии ҳунармандону ҳаваскорон ва донишҷӯёни муассисаҳои олии таълимӣ баргузор гардид. Барномаи театркунонидашудаи ҷашнӣ иборат аз суруду таронаҳо ва саҳнаҳои ҷолиби тараннумкунандаи арзишҳои волои миллӣ дар замони 25 соли истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҷалби бештар аз 12 ҳазор нафар манзури ҳозирин карда шуд. Мушакандозии бардавом анҷомбахши барномаи театркунонидашуда буд, ки сокинон ва меҳмонон пойтахт дар давоми зиёда аз 10 дақиқа онро тамошо намуданд. Дар чорабиниҳои ҷашнӣ намояндагони сафоратхонаҳо, созмонҳои байналмилалии муқими пойтахт, рӯзноманигорони ВАО ва меҳмонон хориҷи кишвар ҳузур доштанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2017-03-03 |archivedate=2017-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520143850/http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ru.wikinews.org/wiki/  В_республике_отпраздновали_День_Независимости_Таджикистана]&lt;/ref&gt;

=== [[8 сентябр]] соли 2016 ===
* Тантанаи идонаи ҷашнӣ ба муносибати таҷлили '''25-умин солгарди Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' дар майдони Дӯстии пойтахт аз субҳи имрӯз оғоз гардид. Бо қадамҳои мутантани сафӣ аз маркази майдони чорабинӣ беш аз 16 ҳазор нафар хидматчиёни ҳарбӣ расми гузашти низомӣ доир намуданд.&lt;ref&gt;[http://www.president.tj/node/12936 Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон] // PRESIDENT.TJ — 8 сентябри 2016, 10:20, шаҳри Душанбе.&lt;/ref&gt;

=== [[3 сентябр]] соли 2016 ===
* Имрӯз Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади иштирок дар маросими видоъ бо '''Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон марҳум [[Ислом Каримов]]''' вориди шаҳри [[Самарқанд]] шуданд. Маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов дар майдони Регистон ва митинги мотам дар Қароргоҳи Ҳукуматии шаҳри Самарқанд баргузор гардид. Дар ин маросим Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, сарони як қатор давлатҳою ҳукуматҳо, роҳбарони ташкилоту созмонҳои бонуфузи олам ва намояндагони корпуси дипломатӣ иштирок карданд.&lt;ref&gt;[http://www.president.tj/node/12921 Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов] // PRESIDENT.TJ — 3 сентябри 2016, 18:06, Ӯзбекистон.&lt;/ref&gt;

=== [[2 сентябр]] соли 2016 ===
* Шоми 2 сентябри соли 2016 ҳукумати Ӯзбекистон расман марги Ислом Каримовро тасдиқ кард.&lt;ref&gt;[https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 Правительственный портал Республики Узбекистан]&lt;/ref&gt; Дар мамлакат се рӯз мотами миллӣ эълон гардид. Маросими бахоксупории раиси ҷумҳури Ӯзбекистон имрӯз, 3 сентябр дар шаҳри Самарқанд баргузор мешавад.&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/3080682 Узбекистан без Ислама Каримова] // Коммерсантъ. — 2 сентября 2016, 19:57.&lt;/ref&gt;

=== [[1 сентябр]] соли 2016 ===
* Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маркази шаҳри Данғара '''[[Донишгоҳи давлатии Данғара]]'''ро дар вазъияти тантанавӣ мавриди истифода қарор дод.&lt;ref&gt;[http://www.president.tj/node/12907 Ифтитоҳи Донишгоҳи давлатии Данғара — PRESIDENT.TJ]&lt;/ref&gt;
&lt;!--РӮЙДОДҲОИ СЕНТЯБРӢ ДАР БОЛО ҶОЙГИР ШУДААНД--&gt;&lt;section end=Сентябр/&gt;


== 25 августи соли 2016 ==
 
Аз 18 то 25 август донишномаи Википедия.ру (анг. Wikipedia.ru), ба рӯйхати сомонаҳои дар Русия баста шуда шомил шуда буд. Ин амал аз ҷониби идораи назорати давлатии Русия - Роснадзор бо пешниҳоди қарори суди яке аз ноҳияҳои вилояти Астрахани Русия, барои дар ВП русӣ нашр намудани мақолаи &quot;Чарас&quot; ([https://ru.wikipedia.org/wiki/ Чарас (наркотическое_вещество) бештар...]) бинобар дар ВП-и русӣ нашр гардидани мақолае, ки  намуд ва таркиби  [[маводи нашъадор]]ро дорост, иҷро гардида буд. Роснадзори Русия рӯзи 25.08.2016  ин қарорашро бекор кард ва ВП русӣ дар қаламрави Русия боз ба кор даромад. ([https://ru.wikinews.org/wiki/Роскомнадзор_разблокировал_Википедию  бештар...])

== 24 августи соли 2016 ==
Имрӯз Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо аҳли зиё, намояндагони соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ва ҷавонони фаъолу ташаббускор дар [[ноҳияи Ёвон]] дар вазъияти мутантан '''роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро''' расман мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.

Ин роҳи оҳан пойтахти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — [[Душанбе|шаҳри Душанберо]] бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.

== [[20 август]]и [[соли 2016]] ==
Шаби 19 август соати 21:05 ба вақти маҳаллии [[Бразилия]]  (соати 5:05-и 20 август ба вақти [[Душанбе]]) дар Варзишгоҳи олимпии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]]и [[Бразилия]] мусобиқоти ниҳоӣ шурӯъ шуд ва варзишгари Тоҷикистон [[Дилшод Назаров]] гурзро ба масофаи '''''78,68 метр''''' ҳаво дод ва аз ҳама рақибонаш пеш гузашт ва сазовори унвони чемпиони бозиҳои XXXI олимпӣ ва '''медали тилои''' [[Бозиҳои олимпӣ]] гардид.


== [[1 июн]]и [[соли 2016]]  == 
То [[1 июн]]и соли [[2016]] дар Википедиа  293 қисматҳои забонҳои ҷаҳонӣ (аз он ҷумла 282-тои он фаъол) мавҷуданд. Аз ҷумла, 13-тои он зиёда аз 1 миллион мақола, 45-тоаш аз 100 ҳазор то 1 млн. мақола, 74-тоаш зиёда аз 10 ҳазор мақола (аз ҷумла ба забони тоҷикӣ) ва 112 қисматҳо зиёда аз 1 ҳазор мақола доранд. Ҷамъи ҳамаи мақолаҳои ба забоноҳои гуногун вироишгардида то [[1 июн]]и [[соли 2016]] — 40 157 126 мақола (аз ҷумла зиёда аз 150 млн. саҳифа)ро  дарбар мегирифт).&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Список_Википедий (Википедиа:Феҳристи Википедиа) 2.06.2016]&lt;/ref&gt;

== [[апрел]]и [[соли 2016]]==
* [[22 апрел]]и [[соли 2016]] Корхонаи  ҶДММ “Хуаҷиан Ғаюр Индастриал” — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] ба истифода супорида шудааст. Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пеш аз ифтитоҳи  як коргоҳи истеҳсоли варақаҳои гаҷӣ дар саҳни ҳавлии он барои бунёди боз ду корхона оид ба истеҳсоли рангҳои гуногун ва маводи нигоҳдорандаи гармӣ – пахташиша бо таъсиси 150 ҷойи корӣ санги асос гузошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал» дар ноҳияи Ёвон |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423111742/http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ }}&lt;/ref&gt;
* Эмомалӣ Раҳмон, Президенти Тоҷикистон 15 март тағйиру иловаҳо ба қонун «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ»-ро имзо намуд, ки мувофиқи он ба кӯдак гузоштани номи ба фарҳанги миллии тоҷикӣ бегона, аз ҷумла номи ашё, мол, ҳайвонот, ном ва истифодаи ибораҳои таҳқиромезе, ки шаъну шарафи инсонро паст мезананд ва одамонро ба табақаҳо ҷудо менамоянд, манъ карда шудааст”.
Аз моҳи марти соли равон номгузорӣ бо истифода аз пасвандҳои “ов” ва “ович” мамнуъ мебошад: “Аммо ин муқаррарот ба ақалиятҳои миллӣ рабт надорад. Барои баланд бардоштани ҳуввияти миллӣ ва тоза нигоҳ доштани забон муқаррар шудааст, ки тоҷикон аз номгузории миллии худ кор баранд. Тоҷикон метавонанд бо истифода аз пасвандҳои “зода”, “иён””пур” ва ғайра фарзандонашонро ном гузоранд. 
Барои афроде, ки феълан бо &quot;ов&quot; ва &quot;ович&quot; сабт шудаанд, иваз намудани номгузорӣ ихтиёрӣ мебошад: &quot;Онҳое, ки айни ҳол дар санадҳо бо &quot;ов&quot; ва &quot;ович&quot; сабт шудаанд, метавонанд номгузорияшонро иваз кунанд. Ин ихтиёрӣ мебошад&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |title=Баъди имзои Президент: “Ов” ва “ович” расман манъ шуданд |accessdate=2016-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160502101718/http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |archivedate=2016-05-02 }}&lt;/ref&gt;

== [[март]]и [[соли 2016]]==
[[24 март]]и [[соли 2016]] [[Корхонаи ҶДММ &quot;Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент&quot;]] — дар [[ноҳияи Ғафуров]] ва [[Корхонаи ҶДММ &quot;Нафтрасон&quot;]] — дар шаҳри [[Конибодом]]и  [[вилояти Суғд]] ифтитоҳ ёфтаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |archivedate=2020-12-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Донистаниҳо==
* Вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҷаласаи навбатии иҷлосияи дуюм оид ба Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод намуданд. Раъйпурсии умумихалқӣ оид ба «Тағйироту иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ рӯзи [[22 май]]и [[соли 2016]] таъйин гардид. (Нигаред ба лоиҳа)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid/ |title=Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод карда шуд. |accessdate=2016-03-19 |archivedate=2021-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420111956/https://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid }}&lt;/ref&gt;
* [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[3 март]]и [[соли 2016]] тағйири номи як қатор шаҳру навоҳиро, ки аз ҷониби президент пешниҳод шуда буд, ҷонибдорӣ намуданд. 
* Рӯйхате шаҳру ноҳияҳо ва иншооти ҷуғрофӣ, ки номашон тағйир ёфт:
* [[Ноҳияи Ҳисор]] — шаҳри Ҳисор;
** [[Ноҳияи Тавилдара]] — ноҳияи Сангвор;
** [[Ноҳияи Ҷиргатол]] — ноҳияи Лахш;
** [[Ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ]] — ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ;
** [[Ноҳияи Ҷиликӯл]] — ноҳияи Дӯстӣ;
** [[Ноҳияи Қумсангир]] — ноҳияи Ҷайҳун;
** [[Ноҳияи Шӯрообод]] — ноҳияи Шамсиддин Шоҳин;
** Шаҳри [[Қайроққум]] — шаҳри Гулистон;
** Шаҳри [[Чкаловск]] — шаҳри Бӯстон;
** [[Ноҳияи Ғончӣ]] — ноҳияи Деваштич;
** [[Обанбори Қайроққум]] — обанбори Баҳри тоҷик.

Ғайр аз ин, ба ифтихори Пешвои миллат шаҳрак дар ҷамоати Сучони ноҳияи Шуғнон Раҳмонобод номгузорӣ шуд. Ин шаҳрак бо ташаббуси президенти Тоҷикистон тирамоҳи соли гузашта дар мавзеи Питовдашт барои сокинони моҳи июли соли 2015 аз селфароӣ осебдида бунёд гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |title=Тағйири номи як шаҳр дар Тоҷикистон чӣ арзиш дорад? |accessdate=2016-03-05 |archiveurl=https://archive.today/20160308115206/http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |archivedate=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;

== [[январ]]и [[соли 2016]]==
 
* &lt;big&gt;[[15 январ]] [[Википедиа]] ҷашни 15 солагии амалашро таҷлил намуд. Дар асри XXI лоиҳаи Википедиа башарияти оламро бомаърифат кард ва ин саҳми барҷаставу беғаразонаи ҳамкории корбарони гуногунзабони лоиҳа, барои башарият аст. Нигаред [https://15.wikipedia.org/history.htm  ба саҳифаи 15 солагии Википедиа]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/big&gt;

== Соли 2015 ==

== [[декабр]]и [[соли 2015]]==

* [[25 декабр]]и [[соли 2015]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат» ба имзо расонид. Қонун дар асоси пешниҳоди бархе аз вакилони Маҷлиси намояндагони  Маҷлиси Олии Тоҷикистон [[9 декабр]]и [[соли 2015]] аз тарафи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Тоҷикистон ''Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат»'' қабул ва [[18 декабр]]и [[соли 2015]] аз тарафи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Тоҷикистон якдилона ҷонибдорӣ карда шуд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат» бо мақсади тақвияти асосҳои сохтори конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, истиқлоли давлатӣ ва тамомияти арзӣ, якпорчагии Ватан, пойдориву бардавомии давлати Тоҷикистон, таҳкими демократия, таъмини рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ, ҳифзи арзишҳои таърихии давлатдории миллӣ, фароҳам овардани шароити зиндагии арзанда ва инкишофи озодона барои ҳар як инсон таҳия ва қабул карда шудааст.
* Қонуни мазкур аз муқаддима ва 16 модда иборат буда, вазъи сиёсиву ҳуқуқӣ, салоҳият, дахлнопазирӣ, бунёди осорхона, бойгонӣ, китобхона, амният ва кафолатҳои иҷтимоию иқтисодии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллатро муқаррар мекунад.&lt;ref&gt;[http://www.khovar.tj/content/ Ба имзо расидани як қатор қонунҳо]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


* [[17 декабр]]и [[соли 2015]] — [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/    
# Шумораи мақолаҳо - зиёда аз 40 000     
# Шумораи саҳифаҳо - 89 426 саҳ.
Аз рӯи шумораи мақолаҳо [[Википедиаи Тоҷикӣ]] '''дар ҷойи 83-ӯм''' қарор гирифтааст.

== [[Октябр]]и [[соли 2015]]==
[[18 октябр]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]]  роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри соли 2015 ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.
Дар ин шоҳроҳ, 31 адад пулҳои хурду бузург ва иншооти зиёди ёрирасон сохта шудаанд.
Корҳои асосии сохтмонӣ ва таъмиру навсозиро ширкати чинии Сансиян Бейсин бо ҷалби мутахассисону роҳсозони маҳаллӣ, ки беш аз 80% шумораи умумии коргаронро ташкил медиҳанд, иҷро кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D0%BC%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8-%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D3%A3-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент |accessdate=2015-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193705/http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D0%BC%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8-%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D3%A3-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 |archivedate=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

Дар [[Панҷакент]] Президенти мамлакат Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди Корхонаи муштараки [[зар]]шӯии “Зарафшон”-ро ифтитоҳ намуд. Коргоҳи дуюми заршӯии корхонаи муштараки «Зарафшон» дар давоми як сол сохта, ба истифода супорида шуд. Арзиши лоиҳавии Фабрикаи заршӯӣ бо иқтидори коркарди 10 ҳазор тонна маъдан дар як шабонарӯз бо инфрасохтори мавҷуда 1миллиард сомонӣ мебошад. Дар ин коргоҳ дар як сол то 2,2 тонна [[тило]]и холис истеҳсол карда шуда, қариб 11 ҳазор тонна [[маъдан]]ро дар як шабонарӯз коркард менамояд. Дар корхонаи муштараки  &quot;Зарафшон&quot; то имрӯз танҳо ду коргоҳ фаъолият мекард, ки имкон дошт то 4 ҳазор тонна маъданро дар як шабонарӯз коркард намояд. Баробари мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифтани коргоҳи бузург иқтидори умумии корхона дар як шабонарӯз ба коркарди 17 ҳазор тонна маъдан баробар гардида, иқтидори истеҳсолии корхонаи муштараки «Зарафшон» то 5 тонна тило дар як сол расонида мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |title=Ифтитоҳи Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди Корхонаи муштараки заршӯии “Зарафшон” |accessdate=2015-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193202/http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |archivedate=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

== [[Август]]и [[соли 2015]]==
* [[23 август]]и [[соли 2015]] гурзандози тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи Бозиҳои ҷаҳонӣ оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] соҳиби ҷойизаи дуюм гардид. Ӯ ҳоло якумин аз варзишгарони тоҷикистониест, ки барои иштирок намудан дар [[Бозиҳои олимпӣ]] дар Рио-Дежанейрои [[Бразилия]] ([[соли 2016]]) роҳхат гирифтааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira |title=Дилшод Назаров получил медаль и $30 тыс на чемпионате мира |accessdate=2015-08-26 |archivedate=2017-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816103214/http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira }}&lt;/ref&gt;

== [[Июн]]и [[соли 2015]]==
* [[14 июн]]и [[соли 2015]] — [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/    
# Шумораи мақолаҳо - зиёда аз 32 500     
# Шумораи саҳифаҳо - зиёда аз 70 000
Аз рӯи шумораи мақолаҳо [[Википедиаи Тоҷикӣ]] '''дар ҷойи 85-ӯм''' қарор гирифтааст. 
&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B9 Википедия:Список Википедий 14.06.2015]&lt;/ref&gt;

== [[Март]]и [[соли 2015]]==
* [[1 март]]и [[соли 2015]] интихоботи вакилон ба [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Тибқи натиҷаҳои ниҳоӣ [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] (ҲХДТ) - 65,4%, [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] (ҲАТ) - 11,7%, [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] (ҲИИТ) - 7,5%, [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] (ҲСТ) - 5,5%-и раъйи интихобкунандагонро касб намуданд. Ҳамин тариқ, тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав ҲХДТ-ро 16 нафар, ҲАТ-ро - 3 нафар, ҲИИТ-ро 2 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.
Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] (ҲНИТ) - 1,6%, [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] (ҲКТ) - 2,2%, [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] (ҲДТ) - 1,7% ва [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] (ҲСДТ) - 0,5%-и интихобкунадагон овоз доданд.
Ба иттилои манбаъ, дар интихобот 4 млн. 319 ҳазору 395 интихобкунандагон ба қайд гирифта шуда, аз ин шумор 3 млн. 791 ҳазору 827 нафар овоз доданд.
Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ 35 нафар номзадҳои ҲХДТ, 2 номзади ҲАТ, 2 намояндаи ҲКТ ва 1 нафарӣ номзадҳои ҲДТ ва ҲИИТ пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |title=КМИР натиҷаҳои ниҳоии интихоботро эълон кард |accessdate=2015-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323102808/http://news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |archivedate=2015-03-23 }}&lt;/ref&gt;

== [[Январ]]и [[соли 2015]]==
* Дар моҳи [[январ]]и [[соли 2015]]  ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/  1 038 935	 маротиба муштариёни INTERNET ворид шудаанд. Шумораи мақолаҳои тоҷикӣ ба 30 750 расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm |title=Tajik Wikipedia at a glance January 2015 |accessdate=2014-08-17 |archivedate=2018-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004072011/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm }}&lt;/ref&gt;
  	
== Соли 2014 ==

== [[Декабр]]и [[соли 2014]]==

* '''Сохтмони бузургтарин маҷмааи коргоҳҳои нассоҷӣ дар Осиёи Марказӣ дар [[ноҳияи Данғара]]'''
19.12.2014. (АМИТ &quot;Ховар&quot;) -  дар ноҳияи Данғара ба сохтмони бузургтарин маҷмааи коргоҳҳои нассоҷӣ дар Осиёи Марказӣ оғоз бахшида шуд, ки дар марҳилаи аввали он беш аз 52 000 тонна нахи пахта мавриди коркарди саноатӣ қарор мегирад. Дар ин ҷо 4 корхонаи нав - ресандагӣ, бофандагӣ, рангубори матоъ ва дӯзандагӣ бунёд ёфта, дар маҷмӯъ 6 ҳазор шаҳрвандони Тоҷикистон бо кори доимӣ таъмин мешаванд. Ин маҷмааи муштараки [[Тоҷикистон]]у [[Чин]] буда, коргоҳҳои саноатии он бо ворид намудани навтарин технология аз ширкатҳои дорои шуҳрати ҷаҳонӣ аз [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], кишварҳои аврупоии [[Италия]], [[Швейсария]], [[Олмон]] ва аз худи Чин бунёд меёбад. Дар навбати аввал ё худ дар корхонаи ресандагии маҷмаа, ки то моҳи октябри соли 2015 ба кор омода хоҳад шуд, 600 нафар шаҳрвандони Тоҷикистон ба кор ҷалб карда мешаванд. Ин маҷмаа бо харҷи қариб 1,5 миллиард сомонӣ дар зарфи 2 соли оянда сохта ва пурра ба кор дароварда мешавад.&lt;ref&gt;[http://www.khovar.tj/president/38558-o1171ozi-sohtmoni-buzurgtarin-ma1207maai-korgo12031203oi-nasso12071251-dar-dan1171ara.html ОҒОЗИ СОХТМОНИ БУЗУРГТАРИН МАҶМААИ КОРГОҲҲОИ НАССОҶӢ ДАР ДАНҒАРА]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== [[Сентябр]]и [[соли 2014]]==
* '''Сохтмони қитъаи лӯлаи гази «[[Осиёи Марказӣ]] — [[Хитой]]» дар қаламрави [[Тоҷикистон]]'''
Аз рӯи иттилооти расонаи хабарии &quot;[[Ховар]]&quot; [[13 сентябр]]и [[соли 2014]] маросими оғози сохтмони қитъаи лӯлаи гази «[[Осиёи Марказӣ]] — [[Хитой]]» дар қаламрави [[Тоҷикистон]] шуда гузашт. Созишномаи байниҳукуматӣ дар бораи сохтмони лӯлаи гази «Тоҷикистон – Хитой» соли 2013 ба имзо расида буд.
Лӯлаи газ дар маҷмӯи лӯлаҳои гази «Осиёи Марказӣ - Хитой» хатти чорум ва кӯтоҳтарин мебошад ва дар муқоиса бо се хатти дигар ба масофаи як ҳазор километр кӯтоҳтар аст. Лӯлаи газ аз [[Туркманистон]] ба [[Хитой]] аз тариқи қаламрави [[Ӯзбекистон]] ва Тоҷикистону [[Қирғизистон]] мегузарад ва қитъаи тоҷикистонии он, ки зиёда аз чорсад километрро ташкил медиҳад, аз ҳама тӯлонӣ мебошад. Сохтмони лӯлаи газ дар ҳудуди Тоҷикистон се сол идома ёфта, дар ҷараёни он бунёди 47 нақб ба масофаи умумии 76 километр ба нақша гирифта шудааст, ки аз ин теъдод 24 нақб дар зери об сохта мешавад.
Арзиши лоиҳа дар қаламрави Тоҷикистон 3 миллиарду 200 миллион доллари амрикоиро ташкил хоҳад дод.
Дар давраи сохтмон зиёда аз се ҳазор ҷойҳои нави корӣ таъсис меёбад.&lt;ref&gt;[http://www.khovar.tj/foreign-policy/36473-suhanronii-era1203mon-dar-marosimi-o1171ozi-sohtmoni-1179itai-to1207ikistonii-l1263lai-baynidavlatii-gaz-osiei-markaz1251-hitoy.html СУХАНРОНИИ Э.РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ОҒОЗИ СОХТМОНИ ҚИТЪАИ ТОҶИКИСТОНИИ ЛӮЛАИ БАЙНИДАВЛАТИИ ГАЗ «ОСИЁИ МАРКАЗӢ - ХИТОЙ»]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Чархаи дуюми [[НБО Сангтӯда-2]] ба истифода дода шуд==
* [[10 сентябр]]и [[соли 2014]] бо иштироки Президенти  Ҷумҳурии Исломии [[Эрон]] Ҳасани Руҳонӣ дар [[Тоҷикистон]] чархаи дуюми [[НБО Сангтӯда-2]] расман ба истифода дода шуд.&lt;ref&gt;[http://khovar.tj/foreign-policy/36371-charhai-duyumi-nbo-i-sangtuda-2-ba-istifoda-doda-meshavad.html Чархаи дуюми НБОғи Сангтуда-2 ба истифода дода шуд]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
Соли 2014 агрегати якуми навбати аввали Маркази барқу гармидиҳии “Душанбе – 2” бо иқтидори 220 мегаватт ба кор дароварда шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prezident.tj/event/missives/7664|title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=www.prezident.tj|date=2015-01-23 |publisher=|lang=tg|accessdate=2026-03-24}}&lt;/ref&gt;

== [[Август]]и [[соли 2014]]==
* Дар моҳи [[август]]и [[соли 2014]] ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/ 1 103 715 маротиба муштариёни INTERNET ворид шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm |title=Таджикская Википедия первого взгляда  август 2014/Просмотры страниц в месяц |accessdate=2014-08-17 |archivedate=2018-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004072011/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm }}&lt;/ref&gt;

== [[Июн]]и [[соли 2014]]==
* Дар моҳи [[июн]]и [[соли 2014]]  ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/  948 779 маротиба муштариёни INTERNET ворид шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm |title=Таджикская Википедия |accessdate=2014-08-17 |archivedate=2018-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004072011/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm }}&lt;/ref&gt;

== [[Март]]и соли [[2014]]==
* [[20 март]]и [[соли 2014]] Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мулоқоти [[Наврӯз]]ӣ бо зиёиёни кишвар. Дар ин мулоқоти наврӯзи [[Эмомалӣ Раҳмон]] гуфт:&quot;Имрӯзҳо аз ҷониби ҷавонони ватанпараст «[[Википедиаи Тоҷикӣ|Википедияи тоҷикӣ]]» пайдо шудааст ва ин ташаббуси нек аз ҷониби давлат дастгирӣ хоҳад ёфт. Аз ин рӯ, ба Сарредаксияи энсиклопедияи миллии тоҷик супориш дода мешавад, ки манбаи бузурги иттилооти илмиву оммавии худро ба ин қомуси ҷаҳонии электронӣ ворид намояд ва сомонаи хосаи худро низ таъсис диҳад.&quot;&lt;ref&gt;Суханронӣ дар мулоқоти наврӯзӣ бо зиёиёни кишвар - 20.03.2014 http://www.president.tj/node/6377&lt;/ref&gt;

== [[Феврал]]и соли [[2014]]==
* Бо қарори ҳукумати [[Тоҷикистон]] нақби «Чормағзак», ки моҳи ноябри соли [[2013]] ифтитоҳ гардида буд, ба «Хатлон» тағйири ном кард.
Амалисозии лоиҳаи сохтмони ин нақб бо арзиши умумии 68 млн. доллари ИМА [[15 март]]и соли [[2010]] оғоз гардид. Дарозии нақб 4 ҳазору 430 метрро ташкил медиҳад. Лоиҳа дар доираи азнавсозии роҳи мошингарди [[Душанбе]]-[[Ваҳдат]]-[[Данғара]] татбиқ карда шуд. Пас аз ба истифода додани ин нақб масофаи роҳи мошингарди Душанбе-Ваҳдат-Кӯлоб дар муқоиса бо роҳи [[Душанбе]]-[[Қӯрғонтеппа]]-[[Кӯлоб]] 100 километр кӯтоҳтар шуд.

* Бо ҳамин қарор нақби «Шар-Шар», ки моҳи сентябри соли [[2009]] мавриди истифода қарор гирифта буд, «Озодӣ» номгузорӣ шуд.
* Накби «Шар-Шар» зери кӯҳи ҳамном дар километри 68 шоҳроҳи [[Душанбе]]-[[Кӯлоб]]-Қалъаи Хумб-Мурғоб-Қулма воқеъ аст. Ифтитоҳи нақби мазкур имкон дод, ки вақти сафар аз Душанбе то Кӯлоб 40 дақиқа камтар шавад. Аз ду ҷониби нақб ба масофаи 5 километр роҳҳои даромад ба нақб бунёд шуданд. Ғайр аз ин, дар яке аз роҳҳои сӯи нақб пули дарозиаш 178 метр сохта шуд. Барои сохтмони ин иншоот, ки моҳи октябри соли [[2006]] шурӯъ гардида буд, ҳукумати Чин ба Тоҷикистон дар ҳаҷми 40 млн. доллари ИМА бурс ҷудо кард.
* Қобили зикр аст, ки қаблан ҳамчунин нақбҳои «Майхӯра» ва «Анзоб» низ тағйири ном карда, феълан «Дӯстӣ» ва «Истиқлол» номида мешаванд. Ин иншоот маркази ҷумҳуриро ба минтақаи шимоли кишвар мепайванданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/na-bi-chorma-zak-ro-khatlon-va-shar-shar-ro-ozod-nomguzor-kardand |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2014-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140807202709/http://news.tj/tj/news/na-bi-chorma-zak-ro-khatlon-va-shar-shar-ro-ozod-nomguzor-kardand |archivedate=2014-08-07 }}&lt;/ref&gt;

== [[Январ]]и соли [[2014]]==
* [[30 январ]] — имрӯз '''10 баҳманмоҳ (30.01.2014) рӯзи ҷашни Сада''' мебошад. Дар ин рӯз ниёкони мо ба истиқболи гармӣ, барои ҳар чӣ зудтар аз чанголи зимистони қаҳратун берун омадан ва ба гармиҳои баҳор расидан ҳар гуна маросимҳо барпо мекардаанд. Оташафрӯзӣ менамуданд ва базму шодию хурсандиҳо баргузор мекарданд. Тибқи пажуҳишҳо, дар даврони хеле қадим [[ориёй]]ҳо бовар доштанд, ки дар ин рӯз эзад Меҳри навтаваллуд пас аз чил рӯз аз ғор ба берун меояд. Яъне чиллаи Меҳр дар ғор сипарӣ мешавад ва миёни мардум мебарояд. Дар тақвими халқии мо имрӯз '''''чиллаи калон анҷом ёфта, чиллаи хурдак оғоз шуд ва он 20 рӯз давом меёбад'''''. Фарорасии чиллаи хурдак бигзор мубораку шодиовар бошад.
* [[16 январ]] — ширкати мобилии [[Вавилон-Мобайл]] дастрасии ройгон ба ҳамаи бахшҳои [[Википедиа]]ро барои мизоҷонаш эълон кард&lt;ref&gt;Babilon-Mobile announces Free Zero Wikipedia Access http://www.babilon-m.com/eng/services/wikipedia/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160311032911/http://www.babilon-m.com/eng/services/wikipedia/ |date=2016-03-11 }}&lt;/ref&gt;. Ширкати Вавилон-Мобайл яке аз бузургтарин ширкатҳои мобилӣ дар Тоҷикистон мебошад. Дар айни замон пойгоҳи муштариёни ширкат зиёда аз 3 000 000-ро ташкил медиҳад&lt;ref&gt;«Вавилон-Мобайл» - Оиди ширкат http://www.babilon-m.tj/taj/about/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160318213318/http://babilon-m.tj/taj/about/ |date=2016-03-18 }}&lt;/ref&gt;.
* [[1 январ]] — мувофиқи нишондоди омории Википедия - (Рэнкинг всех 287 википедий на 1 января 2014 r.)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D1%8A%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3_2014-01-01 |title=Рэнкинг всех (287) википедий на 1 января 2014 r. |accessdate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190407094527/https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D1%8A%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3_2014-01-01 |archivedate=2019-04-07 }}&lt;/ref&gt; [[1 январ]]и [[соли 2014]] шумораи сахифаҳои Википедияи тоҷикӣ - 25878 сахифаро дарбар мегирифт, ва аз байни 287 забонҳои кории википедия дар ҷойи 89 қарор дошт.

== Соли 2013 ==

== [[Декабр]]и соли [[2013]]==

* [[25 декабр]] — шумораи мақолаҳо дар Википедиаи тоҷикӣ  аз 25 ҳазор зиёд шуд (аксҳо - 505). То ба ҳамин рӯз: шумораи сабтшудагони Википедиаи тоҷикӣ - 9972 наф.(2004-2013), корбарони фаъол (имрӯз) - 41 наф. (аз ҷумла ботҳо) ташкил медоданд. 
Дар рӯйхати забонҳои Википедиа забони тоҷикӣ (tg Таджикский) дар ҷойи 90 қарор дошт.

== [[Ноябр]]и соли [[2013]] ==

* [[18 ноябр]] — дар ҷаласаи 37 - уми [[ЮНЕСКО]] феҳрасти  санаҳои таърихиву фарҳангӣ барои солҳои 2014 - 2015 тасдиқ гардид, ки дар ин миён 4 пешниҳоди ҷониби [[Тоҷикистон]] низ пазируфта шудааст. Ба феҳрасти ЮНЕСКО 3000 - солагии [[қалъаи Ҳисор]], 700 - солагии [[Мирсаид Алии Ҳамадонӣ]], 600 - солагии [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] ва 100 - солагии [[Зиёдулло Шаҳидӣ]] шомил карда шуданд ва қарор шуд, ки ин ҷашну чорабиниҳо бо ширкати ин созмон таҷлил мегардад. [http://www.ozodi.org/content/will-celebrete-four-tajik-historical-dates-from-unesco-/25171270.html Чаҳор таърихи таърихии Тоҷикистон дар феҳрасти ЮНЕСКО/Озодӣ]
* [[6 ноябр]] — Номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Иттифоқи ҷавонони Тоҷикистон, Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон ва Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маъракаи интихоботии [[6 ноябр]]и соли [[2013]] ғолиб дониста шуд. Ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Иттифоқи ҷавонони Тоҷикистон, Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон ва Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон '''[[Эмомалӣ Раҳмон]] 83,6 фоиз''', ба ҷонибдории номзадба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ҳизби Аграрии Тоҷикистон '''Бухориев Толибек Аҳмадович 4,5 фоиз''', ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ҳизби Ислоҳоти Иқтисодии Тоҷикистон '''Бобоев Олимҷон 3,8 фоиз''', ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз аз Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон '''Ғаффоров Абдуҳалим 1,5 фоиз''', ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ҳизби Демократи Тоҷикистон '''Исмонов Саидҷаъфар 1 фоиз''' ва ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ҳизби Комунисти '''Тоҷикистон Талбаков Исмоил 5 фоиз''' овоз додаанд.
Мутобиқи маълумоти пешакии расмӣ шумораи умумии интихобкунандагон 4 миллиону 201 ҳазору 156 нафарро ташкил дода, аз ин шумора 3 миллиону 640 ҳазору 56 нафар ё 86,6 фоиз дар маъракаи интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иштирок намуда, овози худро ба номзади дилхоҳи хеш додаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/elections/30493-intihobi-emomal1251-ra1203mon-ba-mansabi-prezidenti-to1207ikiston.html |title=7 ноябр/АМИТ «Ховар» |accessdate=2013-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131110011016/http://www.khovar.tj/elections/30493-intihobi-emomal1251-ra1203mon-ba-mansabi-prezidenti-to1207ikiston.html |archivedate=2013-11-10 }}&lt;/ref&gt;

== [[Октябр]]и соли [[2013]] ==
* [[1 октябр]] — Президенти кишвар [[Эмомалӣ Раҳмон]] нақби мошингарди Чормағзакро, ки дар масири Душанбе-Ваҳдат-Кӯлоб қарор дорад, расман ифтитоҳ намуда, мавриди истифодаи умум қарор дод.Нақби Чормағзак, ки қариб 4,5 км дарозӣ дорад. Дар солҳои истиқлоли давлатии Тоҷикистон 31 км нақбҳои мошингард сохта мавриди истифода қарор гирифт.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/president/29884-ishtiroki-emomal1251-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i-na1179bi-chorma1171zak.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209201400/http://khovar.tj/president/29884-ishtiroki-emomal1251-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i-na1179bi-chorma1171zak.html |archivedate=2014-02-09 }}&lt;/ref&gt;

== [[Сентябр]]и соли [[2013]] ==
*  [[24 сентябр]] 6 ҳизби расмии Тоҷикистон барои ширкат дар интихоботи президентии Тоҷикистон [[2013}]] номзади худро пешбарӣ намуданд, ҳизби ҳокими ҲХДТ ва ҲСДТ анҷуманҳои ҳизбии худро моҳи октябр баргузор мекунанд.&lt;ref&gt;[http://faraj.tj/index.php?newsid=2838]{{Пайванди мурда|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*  [[17 сентябр]] — дар шаҳри [[Хуҷанд]] кӯдакистони Президентӣ, ки барои 1000 нафар кӯдакони болаёқат пешбинӣ шудааст, ифтитоҳ ёфт. Кӯдакистон дар майдони 3 га бунёд ёфта аз ду бинои бузурги сеошёна ва дигар иншооти ёрирасон иборат аст. Дар ҳавлии муассиса 46 майдончаи махсус  барои бозӣ ва машғулиятҳои гуногуни кӯдакон омода гардида, ҳар як майдонча дорои бозичаҳо мебошад.&lt;ref&gt;[http://www.prezident.tj/node/5156]&lt;/ref&gt;

== [[Август]]и соли [[2013]] ==
* [[29 август]] — Дар ҷамоати Ҳасан Ҳусейнови [[ноҳияи Ёвон]] бузургтарин корхонаи сементбарории Тоҷикистон,корхонаи сементи ширкати чиноии “Ҳауксин Ғаюр семент&quot;, ки дар як сол 1 миллион тонна семент истеҳсол хоҳад кард, ба кор дароварда шуд.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/president/29350-iftito1203i-buzurgtarin-korhonai-sementbarorii-to1207ikiston.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150324172535/http://khovar.tj/president/29350-iftito1203i-buzurgtarin-korhonai-sementbarorii-to1207ikiston.html |archivedate=2015-03-24 }}&lt;/ref&gt;

== [[Июн]]и соли [[2013]] ==
* [[5 июн]] — Дар канори шаҳри Атамуроди [[Туркманистон]] расми ифтитоҳи сохтмони роҳи оҳани [[Туркманистон]] – [[Афғонистон]] – [[Тоҷикистон]] оғоз ёфт.&lt;ref&gt;http://www.ozodi.org/content/tajikistan-in-2013-day-by-day-chronicle-part-2/25212934.html&lt;/ref&gt;
* [[21 июн]] — Дар иҷлоси 37-уми Кумитаи Мероси Ҷаҳонии ЮНЕСКО дар шаҳри Пномпени Комбуҷ [[Боғи миллии Тоҷикистон]] (Кӯҳҳои Помир) ба Феҳристи Мероси Ҷаҳонии Идораи омӯзишӣ, илмӣ ва фарҳангии Созмони Милали Муттаҳид (ЮНЕСКО) шомил шуд.
&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2013/06/130621_mm_tajik_park_world_heritage.shtml]&lt;/ref&gt;

== [[Март]]и соли [[2013]] ==
* [[20 март]]- Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии тоҷик ҷилди дуввуми китоби бисёрҷилдаи Энсиклопедияи миллии тоҷикро ба нашр расонд. Аз соли [[2008]] сар карда таълифу тадвини Энсиклопедияи миллии тоҷик, дар [[Тоҷикистон]]  шурӯъ шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ruzgor.tj/news/9484-insiklopedia-tajik.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-03-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140910060309/http://ruzgor.tj/news/9484-insiklopedia-tajik.html |archivedate=2014-09-10 }}&lt;/ref&gt;
* [[21 март]] — [[24 март]] — ҷашнгирии иди [[Наврӯз]] ([[Иди байналмилалии Наврӯз]]) дар [[Тоҷикистон]]. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон &quot;Дар бораи рӯзҳои ид&quot;, рӯзҳои [[21 март]]-[[24 март]] — [[Иди байналмилалии Наврӯз]] (Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 21.07.10 с., № 611) эълон намудааст. Иди Наврӯз соли [[2009]] аз ҷониби Кумитаи ҳифзи мероси фарҳангии [[Созмони Милали Муттаҳид]] расман ба феҳристи ЮНЕСКО оид ба мероси башарияти фарҳанги ҷаҳонӣ дохил гардид. Маҷмаи умумӣ СММ соли [[2010]] онро ба ҳайси Рӯзи байналмилалии Наврӯз эътироф намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.parlament.tj/ |title=Қонунҳо ва қарорҳо.Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2021-08-08 |archivedate=2021-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ }}&lt;/ref&gt;

Тибқи маълумоти расмӣ [[Наврӯз]] ҳоло дар 11 кишвари ҷаҳон ҷашни расмии миллӣ бо рӯзҳои истироҳат ба шумор меравад. [[Афғонистон]] — 21 март; [[Эрон]] — аз 20 то 23 март; [[Озарбойҷон]] — аз 20 то 26 март; [[Қазоқистон]] — аз 21 то 24 март; [[Туркманистон]] — аз 20 то 23 март; [[Қирғизистон]] ва [[Ӯзбекистон]] — 21 март; [[Албания]] (Рӯзи Баҳор) - аз 20 то 23 март; [[Косово]] — 21 март рӯзҳои истироҳат аст.&lt;ref&gt;Сайри ҷаҳонии Наврӯз.//Ба қуллаҳои дониш.Нашрияи ДМТ. - 2013, № 6 (1333), 15 марти 2013&lt;/ref&gt;

==[[Феврал]]и соли [[2013]]==
* [[5 феврал]]и  соли [[2013]]  - саршумории аҳолиии  [[Тоҷикистон]] '''8 000 700''' танро ташкил намудааст, ки 79,9 дарсад аз онҳо [[тоҷик]], 15 дарсад ӯзбек, 1,3 дарсад қирғиз, 1 дарсад русу укроинӣву тотору ғайра ҳастанд. Аз рӯи баҳодиҳии натиҷаҳои барӯйхатгирии аҳолӣ – 7 млн. 952 ҳазор нафар мусулмон ва 48 ҳазор нафар намояндагони дигар динҳо (ғайримусулмон) мебошанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/society/26747-shumorai-musulmononi-1206um1203urii-to1207ikiston.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130420114841/http://khovar.tj/society/26747-shumorai-musulmononi-1206um1203urii-to1207ikiston.html |archivedate=2013-04-20 }}&lt;/ref&gt;
* [[21 феврал]] — Рӯзи Байналмилалии забони модарӣ. Ин Рӯзи таърихӣ, соли [[1999]] аз ҷониби [[ЮНЕСКО]] таъсис дода шудааст.&lt;ref&gt;[http://news.tj/ru/news/yunesko-dostup-k-knigam-i-tsifrovym-smi-na-mestnykh-yazykakh-segodnya-imeet-osobuyu-tsennost]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[23 феврал]] — Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. Имрӯз, [[23 феврал]]и соли [[2013]] — 20-солагии Қувваҳои мусаллаҳи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҷашн гирифта мешавад.&lt;ref&gt;[http://news.tj/ru/news/tadzhikskaya-armiya-chto-my-imeem] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141220194933/http://news.tj/ru/news/tadzhikskaya-armiya-chto-my-imeem |date=2014-12-20 }}[http://www.asia-plus.tj/ru/photo/voennyi-parad-v-chest-20-letiya-vooruzhennykh-sil-rt]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==[[Январ]]и соли [[2013]]==

* [[1 январ]] — мувофиқи нишондоди омории Википедия (wikipedia) (Рэнкинг всех (287) википедий на 1 января 2013 r.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D1%8A%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3_2013-01-01 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2014-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190430054502/https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D1%8A%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3_2013-01-01 |archivedate=2019-04-30 }}&lt;/ref&gt; 1 январи соли 2013 шумораи сахифаҳои Википедияи тоҷикӣ (tg.wikipedia.org) - 10 613 сахифаро дарбар мегирифт, ва аз байни 287 забонҳои кории википедия дар ҷойи 115 қарор дошт.

== Соли 2012 ==

== [[Декабр]]и соли [[2012]]==
[[10 декабр]] — аъзошавии [[Тоҷикистон]] ба [[Созмони Умумиҷаҳонии Савдо]]

== [[Октябр]]и соли [[2012]]==

Ба истифода супоридани [[Нақби автомобилгарди Шаҳристон]]. Сохтумони  нақб давоми корҳои таъмири роҳи автомобилгарди Душанбе – Хуҷанд – Чанак ([[Ӯзбекистон]]) мебошад.
Сохтумони нақб расман [[22 август]]и соли [[2006]] оғоз ёфтааст. 
Арзиши лоиҳаи сохтумони [[Нақби автомобилгарди Шаҳристон]] — 175 млн. сомонӣ 
Дарозии [[Нақби автомобилгарди Шаҳристон]] – 5253 метр

== Соли 2010 ==

== [[Март]]и соли [[2010]]==

* [[17 март]] — [[Муҳаммадшариф Ҳимматзода]] — собиқ вакили парлумони [[Тоҷикистон]] ва [[пешво]]и рӯҳонии [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Ҳизби Наҳзати Исломӣ]] баъди бемории тӯлонимуддате субҳи имрӯз даргузаштааст.[http://www.ozodi.org/archive/news/20100317/538/538.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150909230433/http://www.ozodi.org/archive/news/20100317/538/538.html |date=2015-09-09 }}
* [[19 феврал]] — Маҷмаи умумӣ [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатъномаеро қабул кард, ки тибқи он ҷашни [[Наврӯз]] мақоми байналмилалӣ касб намуд.

== Соли 2008 ==

== [[Феврал]]и соли [[2008]] ==
* Шумораи мақолаҳои [[Википедиа]]и [[Забони тоҷикӣ|Тоҷикӣ]] ба 8 700 расид.

== Соли 2007 ==

== [[Август]] [[2007]] ==

* [[20 август]] — Дастаи мунтахаби футболи [[Тоҷикистон]] бозии нахустини чемпионати ҷаҳон миёни наврасони то 17-соларо бо пирӯзӣ бар дастаи мунтахаби [[ИМА]] оғоз намуд.[http://ozodi.org/specialsarticle/2007/8/D15AEDB3-A8BC-4711-970B-B0EA44ED93DA.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070826043858/http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/8/D15AEDB3-A8BC-4711-970B-B0EA44ED93DA.html |date=2007-08-26 }}

== [[Июл]] [[2007]] ==
* [[18 июл]] —Бо дархости ҳукумати [[Ӯзбекистон]] ду паноҳандаи ӯзбек аз тарафи мақомоти ҷумҳурии Чех, ҳангоми убури [[марз]]и [[Чех]]у [[Олмон]] ба ҳабс гирифта шуданд.

Амонулло Мақсудов ва Зоҳид Мирзоев баъд аз ҳодисаҳои Андиҷон дар Олмон мақоми паноҳанда гирифтаанд. ]]
* [[16 июл]] — Рӯзи якшанбеи [[15 июл]] чархаи турбини нирӯгоҳи барқи обии &quot;[[Сангтӯда 1]]&quot; аз [[Санкт-Петербург]] ба [[Душанбе]]интиқол дода шуд. Онро, ки дар корхонаи тавлиди мошинҳои нирӯвари Санкт-Петербург сохта шудааст, ширкати ҳавопавардии &quot;Полет&quot; бо ҳавопаймои азимҷуссаи &quot;[[АН-124-Руслан]]&quot; ба Душанбе расонд.
* [[15 июл]] — Соати 22:15 ба вақти [[Тоҷикистон]], мақола дар бораи [[Китоби сурх]] 8000умин мақола дар [[Википедиа]]и Тоҷик шуд.

== [[Июн]] [[2007]] ==

* [[20 июн]] — TajikAir парки ҳавопаймоҳояшро бо Boeing B737-200- и аввалин зиёд намуд. [[20 июн]] – «Авеста». - | Ширкати ҳавопаймоии Тоҷик TajikAir парки авиатсионии худро бо ҳавопаймои сохти ғарбӣ зиёд кард. Дар нисфирӯзӣ, [[18 июн]]и соли ҷорӣ, дар фурӯдгоҳи Душанбе, [[Boeing B737-200]] бо нишонии ширкати ҳавопаймоии тоҷик фурӯд омад.
Иқтидори [[Boeing B737-200]] қисман [[ТУ-134]] – и дар баланси муассисаи ҳавопаймоӣ бударо иваз мекунад. Boeing B737-200 дорои 130 курсӣ барои мусофирон буда, инчунин, салони тиҷорат ва эконом класс дорад.

«Тавассути ин ҳавопаймо, ассосан парвоз дар [[Хуҷанд]], [[Самара]], [[Екатеринбург]], [[Теҳрон]], [[Алмаато]] ба иҷро мерасад, - мегӯяд, Давлатова. – Мо дар оянда ният дорем, ки боз парки ҳавопаймоҳои худро, аз ҳисоби ҳавопаймоҳои сохти ғарбӣ, мукаммал намоем».

Имрӯз, дар фурӯдгоҳи Душанбе чор ҳавопаймои [[ТУ-154]], ҳафт - [[Як-40]], се - [[АН-28]], се - [[ТУ 134]], инчунин чор – [[АН 24]], ду - [[АН 26]] ва чор чархболи [[Ми-8 МТВ]]  ҷойгир гардидааст. Ғайр аз ин фурӯдгоҳи Душанбе ҳавопаймоҳои калонеро аз қабили  [[АН-124]], [[ИЛ-76]], [[АН-12]], [[АН-8]] ва [[тайёра]]ҳои сохти ғарбиро қабул менамояд.[http://www.zamon.tj/articles/12/2743.html#content] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927235216/http://www.zamon.tj/articles/12/2743.html#content |date=2007-09-27 }}

== [[Май]] [[2007]] ==
* [[16 май]] — сиёсатмадори муҳофизакор [[Николас Саркози]] ба ҳайси раиси ҷумҳури ҷадиди [[Фаронса]] дар [[кохи Елиссей]] қасам ёд карда қудратро аз дасти [[Жак Ширак]], ки 12 сол раҳбариро бар дӯш дошт, мегирад.[http://ozodi.org/news/2007/05/16.html#dd31c1e3-2082-4201-9632-1da00d8b0d49] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070929092440/http://ozodi.org/news/2007/05/16.html#dd31c1e3-2082-4201-9632-1da00d8b0d49 |date=2007-09-29 }}
* [[9 май]] — Расми гулгузорӣ дар пояи пайкараи [[Сарбози биринҷӣ]] дар [[қабристон]]и ҳарбии [[Эстония]] бе сарусадо ва нутқу мусиқӣ, танҳо дар зери хониши парандагони сари шохсори [[дарахт]]он ва шарфаи пойи садҳо нафар дар раҳравҳои сангрезаӣ ҷараён гирифт.[http://ozodi.org/specialsarticle/2007/5/2EB70529-C5F2-4ECC-9476-43850C787D33.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927001634/http://ozodi.org/specialsarticle/2007/5/2EB70529-C5F2-4ECC-9476-43850C787D33.html |date=2007-09-27 }}
* [[7 май]] —  Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ҷиҳати анҷом додани сафари расмӣ ба [[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] сафар кард.
Дар ин сафар Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмонро [[Вазири корҳои хориҷӣ]] [[Ҳамрохон Зарифӣ]], Мушовири давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати хориҷӣ [[Эркин Раҳматуллоев]], Муовини раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Убайдулло Давлатов]], Раиси Бонки миллӣ [[Муродалӣ Алимардонов]], Вазири молия [[Сафаралӣ Наҷмуддинов]], Вазири рушди иқтисод ва савдо [[Ғулом Бобоев]], Вазири энергетика ва саноат [[Шералӣ Гулов]], Вазири нақлиёт ва коммуникатсия [[Абдураҳим Ашуров]], Раиси Кумитаи телевизион ва радио [[Асадулло Раҳмонов]], Муовини аввали раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатӣ [[Маъруф Сайфиев]] ва дигар шахсони расмӣ ҳамроҳӣ мекунанд.[http://www.president.tj/habarho_070507y.htm] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20071009051320/http://www.president.tj/habarho_070507y.htm |date=2007-10-09 }}

* [[5 май]] — Раиси ҷумҳури Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар садри як ҳайати давлатӣ сафареро ба [[Қатар]] ва [[Эрон]] оғоз кард. Дафтари матбуъоти раёсатҷумҳурии [[Тоҷикистон]] дар бораи ҳадаф ва барномаҳои ин сафар иттилоъ надодааст, аммо манобеъи наздик ба [[Вазорати корҳои хориҷи]]и [[Тоҷикистон]] гуфтаанд, ҳамкориҳои иқтисодӣ ва ҷалби сармоягузориҳои беруна мақсади аслии ин сафари чаҳоррӯза мебошад.[http://www2.ozodi.org/news/2007/05/05.html#eef2b5ab-ff17-493e-9945-0a7a72869ef5] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927002930/http://www2.ozodi.org/news/2007/05/05.html#eef2b5ab-ff17-493e-9945-0a7a72869ef5 |date=2007-09-27 }}
* [[5 май]] — [[Муҳаммади Хотамӣ]] ва [[поп Бенедикти Шонздаҳум]] аз натиҷаҳои анҷумани [[Шарм-уш-шайх]] истиқбол карданд.[http://www2.ozodi.org/specialsarticle/2007/5/3B9FBE1C-9243-4C33-9A15-4B1D93F2EB3B.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070524114858/http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/5/3B9FBE1C-9243-4C33-9A15-4B1D93F2EB3B.html |date=2007-05-24 }}
* [[4 Май]] — Дар [[парлумони Аврупо]] вазъи ҳуқуқи ӯзбекистониҳоро баррасӣ мекунанд
Кумитаи фаръии ҳуқуқи инсон дар парлумони Аврупо вазъ дар [[Ӯзбекистон|Ӯзбекистонро]] баррасӣ кард.
Раиси ин кумита Ҳелен Флотре гуфт, на дар таҳқиқоти давлати Ӯзбекистон дар робита ба [[ошӯб]]ҳои соли [[2005]] дар [[Андиҷон]] ва на дар қазияи хабарнигори зиндонӣ [[Умеда Ниёзова]] ҳеч пешрафте мушоҳида нашудааст.[http://www2.ozodi.org/news/2007/05/04.html#488a7ad9-b455-4c18-ae06-471f3f4afa21] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070929092231/http://www2.ozodi.org/news/2007/05/04.html#488a7ad9-b455-4c18-ae06-471f3f4afa21 |date=2007-09-29 }}

== [[Апрел]] [[2007]]==

* [[25 Апрел]] — [[Нуҷумшиносон]] дар хориҷ аз [[системи офтобӣ]] [[сайора]]еро кашф кардаанд, ки ба сайораи [[Замин]] хеле монанд аст, ба ҳамин далел онҳо ин сайораро ба истилоҳ &quot;Замин&quot;-и дуввум ҳам ном мебаранд. Ин сайора дар мадори ситораи камнури &quot;[[Глиз-581]]&quot; кашф шудааст ва тибқи маълумоте, ки то ҳол ба даст омадааст, он аз сайораи [[Замин]] дар масофаи 20 солу шаш моҳи ҳаракати нур ҷой гирифтааст, ки он 193 трилиён километр аз Заминро ташкил медиҳад. Ситораи камнури [[Глис 581]] аз офтоби мо сардтар ва хурдтар аст, ба ҳамин сабаб ҳарорати сатҳи сайораи нав ба ҳарорати сайораи Замин наздик аст ва он аз сифр то 40 дараҷаро ташкил медиҳад.http://www2.ozodi.org/specialsarticle/2007/4/CBD248CE-52CA-4E29-831B-81CCD864137A.html
* [[13 Апрел]] — Оғози мусобиқоти қаҳрамонии акробатикаи Тоҷикистон 
Рӯзи ҷумъаи 13-уми апрел дар шаҳри Душанбе мусобиқоти қаҳрамонии Тоҷикистон дар риштаи акробатикаи варзишӣ шурӯъ шуд.[http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/4/7560B6A3-B038-4158-981C-5BBC5E996CEE.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927011234/http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/4/7560B6A3-B038-4158-981C-5BBC5E996CEE.html |date=2007-09-27 }}
== [[Март]] [[2007]] == 
* [[6 Март]]- &quot;Искандари Мақдунӣ&quot;, китоби [[Бобоҷон Ғафуров]] ва [[Дмитриос Тсибукидис]], ки чанде пеш дар нашриёти &quot;Вече&quot;-и [[Маскав]] аз чоп баромад, на танҳо рӯйдодҳои сиёсӣ ва муҳорибаҳои давраи зуҳур ва фурӯпошии империяи Мақдуниро тасвир мекунад, балки нахустин бор имкон медиҳад, симои Искандар ҳамчун як инсон қаламдод гардад.[http://www2.ozodi.org/specialsarticle/2007/3/A0745D43-BF49-4FAA-9505-3F2CDC8B50E7.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070309170752/http://ozodi.org/specialsarticle/2007/3/A0745D43-BF49-4FAA-9505-3F2CDC8B50E7.html |date=2007-03-09 }}.
== [[Феврал]] [[2007]] == 
* [[16 Феврал]]- Кашф ва забти амуниёк дар Сугд
Аз манзили як узви вобаста ба [[Ҳаракати Исломии Туркистон]] дар [[ноҳияи Исфара]], дар [[вилояти Сугд]], 500 килугромм омуниёки селетри, як навъ маводи шимиёи ки барои таҳияи [[маводи мунфаҷира]] аз он истифода мешавад, кашф ва забт шудааст [https://archive.is/20130707012111/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/02/070216_rm_ammonium_cyr.shtml].

* [[15 Феврал]] [[2007]] — Пажӯҳишгоҳи физиологияи набототу  генетика  ва Ҷамъияти  физиологҳои  набототи Тоҷикистон  ибтикори хубе нишон доданд. Онҳо таҳти таҳрири академик Хуршед Каримов  маҷмӯаи  мақолаҳои илмиро бо унвони «Саҳми физиология, генетика, технологияи наботот ҳалли  проблемаҳои кишоварзии Тоҷикистон» аз чоп  бароварданд.[http://www.khovar.tj/tj/ilmdonish.php?id=5053&amp;page=1] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928083442/http://www.khovar.tj/tj/ilmdonish.php?id=5053&amp;page=1 |date=2007-09-28 }} 
* [[5 Феврал]]- Анҷоми [[Бозиҳои зимистонаи Осиёӣ]] дар Чин 
Шашумин давраи Бозиҳои зимистонаи Осиёӣ дар [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]] ба анҷом расид. Маросими пӯшидашавии ин бозиҳо, ки бо ширкати варзишгарони 26 кишвари қора дар шаҳрҳои [[Чангчун]] ва [[Ҷилин]] оид ба даҳ ришта тӯли як ҳафта идома карданд, шоми якшанбеи [[4 феврал]] баргузор шуд.[http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/2/298CD425-D092-42C6-9578-9F34A6475EE4.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070209110143/http://ozodi.org/specialsarticle/2007/2/298CD425-D092-42C6-9578-9F34A6475EE4.html |date=2007-02-09 }} 
* [[1 феврал]] — [[Ромиш Шералӣ]], фарзанди устоди шодравон [[Лоиқ Шералӣ]] дар суҳбат бо маҷаллаи «[[Фарҳанг ва андеша]]» гуфт, ки ашъори [[Лоиқ Шералӣ]] дар қироати худи шоир ояндаи наздик тариқи [[сомона]]и [[интернет]]ӣ низ қобили дастрасӣ хоҳад шуд.[http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/2/C047C184-8E4D-4A6B-AF05-E19F736E369E.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070206020227/http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/2/C047C184-8E4D-4A6B-AF05-E19F736E369E.html |date=2007-02-06 }}

== [[Январ]] [[2007]] ==
* [[31 Январ]] — Дар шашумин давраи [[Бозиҳои зимистонаи Осиёӣ]] дар Чин рӯзи чоршанбеи 31 январ мусобиқот дар риштаи лижаронии кӯҳӣ шурӯъ мешавад, ки дар он варзишгарони тоҷик низ ширкат хоҳанд кард.[http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/53E39F22-D84B-4CC8-8896-BCD4F11A1723.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927011354/http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/53E39F22-D84B-4CC8-8896-BCD4F11A1723.html |date=2007-09-27 }}
* [[31 Январ]] — [[Ангела Меркел]], [[садри аъзам]]и [[Олмон]] аз номзадии [[Қазоқистон]] ба мақоми раҳбари давраии [[Иттиҳодияи Аврупо]] дар соли [[2009]] тарафдорӣ кардааст.[http://www.ozodi.tj/news/2007/01/31.html#544502f1-9d75-4ad7-899b-35f576d85487] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927011339/http://www.ozodi.tj/news/2007/01/31.html#544502f1-9d75-4ad7-899b-35f576d85487 |date=2007-09-27 }}
* [[30 Январ]] — Шумораи мақолаҳо дар Википедиаи Тоҷикӣ ба 5 000 расид.
* [[30 Январ]] — Mуаррифии барномаи нави [[Windows Vista]] — Дирӯз дар [[Ню Йорк]] як маросими дигар низ барпо шуд. [[Майкрософт]], ширкати пешдасти олам дар таҳияи нармафзори компютерӣ низоми нав - Виндовз Вистаро муаррифӣ намуд.[http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/7C234318-8F66-4211-9A80-BADC21D7434C.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070929084043/http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/7C234318-8F66-4211-9A80-BADC21D7434C.html |date=2007-09-29 }}
* [[22 Январ]] — Дастаи футболи «Регар» ТадАЗ-и Турсунзода дуввумин дидори худро дар Ҷоми иттиҳод - 2007 бо тими «Оқтеппа»-и Актюбински [[Қазоқистон]] бо натиҷаи мусовии 0 бар 0 анҷом дод.[http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/29D02695-DC7E-4D31-BFD8-3C9E2B65542C.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927011503/http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/29D02695-DC7E-4D31-BFD8-3C9E2B65542C.html |date=2007-09-27 }}
* [[12 Январ]] — [[Дейвид Бекҳем]] тасмим гирифтааст, ки пас аз поёни ин мавсим дастаи &quot;Реал&quot;- и Мадридро тарк кунад ва тибқи қарордоде, ки 250 миллион доллар арзиш дорад, ба дастаи &quot;Галакси&quot;- и [[Лос Анҷелес]]и [[Иёлоти Муттаҳида]] бипайвандад.[http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/1/5363BF93-8D8B-46C3-84D2-EDB066882404.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070114190840/http://ozodi.org/specialsarticle/2007/1/5363BF93-8D8B-46C3-84D2-EDB066882404.html |date=2007-01-14 }}
* [[3 Январ]] Соати 14:29 шумораи мақолаҳои Википедиаи Тоҷикӣ ба 4000 мақола расид 4000 -ум мақола дар Википедиа дар бораи Забон аз тарафи корбар [[Корбар:English Isfara]] ирсол шуд.
* '''Бойгонӣ: [[Воқеаҳои кунунӣ/Бойгонӣ/2006|2006]]'''

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}} 
 
== Нигаред низ ==
 
* [[:Гурӯҳ:Воқеаҳо {{CURRENTYEAR}}]]

[[Гурӯҳ:Воқеаҳои кунунӣ]]</text>
      <sha1>4p2v02iqaiberumsucuuauynkuse0sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парлумон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2044</id>
    <revision>
      <id>1480596</id>
      <parentid>1407234</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4587" sha1="t6lyjfem3m42c63hergjctvehpsqadp" xml:space="preserve">[[Акс:Unibicameral Map.svg|500px|thumb|right|{{legend|#37abc8|Кишварҳои дорои парлумони думаҷлисӣ}}{{legend|#afe945|Кишварҳои дорои парлумони якмаҷлисӣ ва ниҳоди қонунгузорӣ}}{{legend|#ff9955|Кишварҳои дорои парлумони якмаҷлисӣ}}{{legend|#000000|Бидуни парлумон}}]]

'''Парлумон''', '''парламент''' ({{lang-en|parliament}}, {{lang-fr|parlement}}, аз parler — гуфтан), '''маҷлис''' ({{lang-ar|مجلس}}) — мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузори давлатҳои дорои низоми тақсимоти қудрат мебошад&lt;ref&gt;Парламент // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1907—1909.&lt;/ref&gt;.

Дар [[Молдова]], [[Гурҷистон]], [[Белгия]], [[Британиёи Кабир]], [[Юнон]], [[Итолиё]], [[Камбоҷа]], [[Канада]], [[Фаронса]], [[Чехия]], [[Қазоқистон]] ва баъзе дигар кишварҳо парлумонҳо як ном доранд. Дар қонунҳои асосии [[Озарбойҷон]] (Миллий Маҷлиси), [[Русия]](Федералное собрание)&lt;ref&gt;ст. 94, Конституция Российской Федерации — принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года // Российская газета. — № 237. — 25 декабря 1993 года. (c последующими изменениями).&lt;/ref&gt; , [[Қирғизистон]] (Жогорку Кенеш), ​​[[Тоҷикистон]] ([[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]]), [[Туркманистон]] (Милли Генгеше)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=128299|title=Закон Туркменистана &quot;О Милли Генгеше Туркменистана&quot;|website=base.spinform.ru|deadlink=no|access-date=2021-10-04|archive-date=2021-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004200547/https://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=128299}}&lt;/ref&gt;), Абхозистон (Народное Собрание), [[Украина]] (Верховна Рада), [[Белорус]] (Нацыянальны сход), [[Исроил]] (Кнессет), [[Муғулистон]] (Хурал), Сербия ва Черногория (Скупщина), [[Булғористон]] (Народно събрание), [[Мақдунияи Шимолӣ]] (Ассамблея), [[Лаҳистон]], [[Латвия]] ва [[Литва]] (дар ҳар се кишвар — Сейм)), [[Финляндия]] (Эдускунта), [[Шветсия]] (Риксдаг), [[Олмон]] (Бундестаг), [[Арманистон]] (Маҷлиси Миллӣ) ва баъзеи дигар барои таъин кардани парлумонҳо номи худро ба кор мебаранд.

Парлумон як ниҳоди намояндагӣ аст, ки дар он кулли ҷамъият ва манотиқи кишвар тавассути намояндагони мунтахаб намояндагӣ мешаванд. Қоидатан кулли парлумон ё маҷлис пойинӣ (масалан дар федератсияҳо) бо интихоботи умумӣ ташкил мешавад.

== Нигаред низ ==
* [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj МАҶИСИ НАМОЯНДАГОНИ МАҶЛИСИ ОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
* [http://kmir.tj/tj/asos/ КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Парлумон| ]]
[[Гурӯҳ:Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>t6lyjfem3m42c63hergjctvehpsqadp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480597</id>
      <parentid>1480596</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Порлумон]] to [[Парлумон]] over redirect</comment>
      <origin>1480596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4587" sha1="t6lyjfem3m42c63hergjctvehpsqadp" xml:space="preserve">[[Акс:Unibicameral Map.svg|500px|thumb|right|{{legend|#37abc8|Кишварҳои дорои парлумони думаҷлисӣ}}{{legend|#afe945|Кишварҳои дорои парлумони якмаҷлисӣ ва ниҳоди қонунгузорӣ}}{{legend|#ff9955|Кишварҳои дорои парлумони якмаҷлисӣ}}{{legend|#000000|Бидуни парлумон}}]]

'''Парлумон''', '''парламент''' ({{lang-en|parliament}}, {{lang-fr|parlement}}, аз parler — гуфтан), '''маҷлис''' ({{lang-ar|مجلس}}) — мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузори давлатҳои дорои низоми тақсимоти қудрат мебошад&lt;ref&gt;Парламент // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1907—1909.&lt;/ref&gt;.

Дар [[Молдова]], [[Гурҷистон]], [[Белгия]], [[Британиёи Кабир]], [[Юнон]], [[Итолиё]], [[Камбоҷа]], [[Канада]], [[Фаронса]], [[Чехия]], [[Қазоқистон]] ва баъзе дигар кишварҳо парлумонҳо як ном доранд. Дар қонунҳои асосии [[Озарбойҷон]] (Миллий Маҷлиси), [[Русия]](Федералное собрание)&lt;ref&gt;ст. 94, Конституция Российской Федерации — принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года // Российская газета. — № 237. — 25 декабря 1993 года. (c последующими изменениями).&lt;/ref&gt; , [[Қирғизистон]] (Жогорку Кенеш), ​​[[Тоҷикистон]] ([[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]]), [[Туркманистон]] (Милли Генгеше)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=128299|title=Закон Туркменистана &quot;О Милли Генгеше Туркменистана&quot;|website=base.spinform.ru|deadlink=no|access-date=2021-10-04|archive-date=2021-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004200547/https://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=128299}}&lt;/ref&gt;), Абхозистон (Народное Собрание), [[Украина]] (Верховна Рада), [[Белорус]] (Нацыянальны сход), [[Исроил]] (Кнессет), [[Муғулистон]] (Хурал), Сербия ва Черногория (Скупщина), [[Булғористон]] (Народно събрание), [[Мақдунияи Шимолӣ]] (Ассамблея), [[Лаҳистон]], [[Латвия]] ва [[Литва]] (дар ҳар се кишвар — Сейм)), [[Финляндия]] (Эдускунта), [[Шветсия]] (Риксдаг), [[Олмон]] (Бундестаг), [[Арманистон]] (Маҷлиси Миллӣ) ва баъзеи дигар барои таъин кардани парлумонҳо номи худро ба кор мебаранд.

Парлумон як ниҳоди намояндагӣ аст, ки дар он кулли ҷамъият ва манотиқи кишвар тавассути намояндагони мунтахаб намояндагӣ мешаванд. Қоидатан кулли парлумон ё маҷлис пойинӣ (масалан дар федератсияҳо) бо интихоботи умумӣ ташкил мешавад.

== Нигаред низ ==
* [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj МАҶИСИ НАМОЯНДАГОНИ МАҶЛИСИ ОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
* [http://kmir.tj/tj/asos/ КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Парлумон| ]]
[[Гурӯҳ:Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>t6lyjfem3m42c63hergjctvehpsqadp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480601</id>
      <parentid>1480597</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="91z0qjpw6q3av7kngotzzc5cr0qu2os" xml:space="preserve">[[Акс:Unibicameral Map.svg|500px|thumb|right|{{legend|#37abc8|Кишварҳои дорои парлумони думаҷлисӣ}}{{legend|#afe945|Кишварҳои дорои парлумони якмаҷлисӣ ва ниҳоди қонунгузорӣ}}{{legend|#ff9955|Кишварҳои дорои парлумони якмаҷлисӣ}}{{legend|#000000|Бе парлумон}}]]

'''Парлумон''', '''парламент''' ({{lang-en|parliament}}, {{lang-fr|parlement}}, аз parler — гуфтан), '''маҷлис''' ({{lang-ar|مجلس}}) — мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузори давлатҳои дорои низоми тақсимоти қудрат мебошад&lt;ref&gt;Парламент // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1907—1909.&lt;/ref&gt;.

Дар [[Молдова]], [[Гурҷистон]], [[Белгия]], [[Британиёи Кабир]], [[Юнон]], [[Итолиё]], [[Камбоҷа]], [[Канада]], [[Фаронса]], [[Чехия]], [[Қазоқистон]] ва баъзе дигар кишварҳо парлумонҳо як ном доранд. Дар қонунҳои асосии [[Озарбойҷон]] (Миллий Маҷлиси), [[Русия]](Федералное собрание)&lt;ref&gt;ст. 94, Конституция Российской Федерации — принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года // Российская газета. — № 237. — 25 декабря 1993 года. (c последующими изменениями).&lt;/ref&gt; , [[Қирғизистон]] (Жогорку Кенеш), ​​[[Тоҷикистон]] ([[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]]), [[Туркманистон]] (Милли Генгеше)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=128299|title=Закон Туркменистана &quot;О Милли Генгеше Туркменистана&quot;|website=base.spinform.ru|deadlink=no|access-date=2021-10-04|archive-date=2021-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004200547/https://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=128299}}&lt;/ref&gt;), Абхозистон (Народное Собрание), [[Украина]] (Верховна Рада), [[Белорус]] (Нацыянальны сход), [[Исроил]] (Кнессет), [[Муғулистон]] (Хурал), Сербия ва Черногория (Скупщина), [[Булғористон]] (Народно събрание), [[Мақдунияи Шимолӣ]] (Ассамблея), [[Лаҳистон]], [[Латвия]] ва [[Литва]] (дар ҳар се кишвар — Сейм)), [[Финляндия]] (Эдускунта), [[Шветсия]] (Риксдаг), [[Олмон]] (Бундестаг), [[Арманистон]] (Маҷлиси Миллӣ) ва баъзеи дигар барои таъин кардани парлумонҳо номи худро ба кор мебаранд.

Парлумон як ниҳоди намояндагӣ аст, ки дар он кулли ҷамъият ва манотиқи кишвар тавассути намояндагони мунтахаб намояндагӣ мешаванд. Қоидатан кулли парлумон ё маҷлис пойинӣ (масалан дар федератсияҳо) бо интихоботи умумӣ ташкил мешавад.

== Нигаред низ ==
* [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj МАҶИСИ НАМОЯНДАГОНИ МАҶЛИСИ ОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
* [http://kmir.tj/tj/asos/ КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Парлумон| ]]
[[Гурӯҳ:Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>91z0qjpw6q3av7kngotzzc5cr0qu2os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Финланд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3134</id>
    <revision>
      <id>1480594</id>
      <parentid>1469260</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7272" sha1="l9fipqeeaecp1rbc975ttqq0j7afkgd" xml:space="preserve">{{Кишвар
 |Номи тоҷикӣ              = Ҷумҳурии Финландия
 |Номи аслӣ                = {{lang-fi|Suomen Tasavalta}} &lt;br&gt; {{lang-sv|Republiken Finland}}
 |Нишон                    = Coat of arms of Finland.svg
 |Парчам                   = Flag of Finland.svg
 |Ба ҷои нишон             = 
 |Шиор                     = 
 |Тарҷумаи шиор            = 
 |Номи суруди миллӣ        = Maamme
 |Тарҷумаи номи суруди миллӣ = Сарзамини мо
 |Аудио                    = United States Navy Band - Maamme.ogg
 |Шакли идора              = [[ҷумҳурии парлумонӣ]]
 |Сохтори давлат           = [[давлати унитарӣ]]
 |Дини давлатӣ             = 
 |Дар харита               = EU-Finland (orthographic projection).svg
 |шарҳи харита             = Ҷойгиршавии '''Финландия''' (сабзи торик): &lt;br&gt; — дар [[Аврупо]] (сабзи равшан ва хокистарии торик) &lt;br&gt; — дар [[Иттиҳоди Аврупо]] (сабзи равшан)
 |Дар харита2              = 
 |Забонҳо                  = [[забони финӣ|финӣ]], [[забони шведӣ|шведӣ]], [[забони сомӣ (уралӣ)|сомӣ]] (минтақавӣ)
 |Таъсисёбӣ                =
 |Санаи истиқлол           = [[6 декабр]]и [[1917]]
 |Соҳибистиқлол аз         = [[Русияи Шӯравӣ (1917—1922)|Русияи Шӯравӣ]]
 |Пойтахт                  = [[Ҳелсинкӣ]]
 |Шаҳрҳои калонтарин       = [[Ҳелсинкӣ]], [[Вантаа]], [[Турку]], [[Эспоо]], [[Тампере]]
 |Вазифаи роҳбар 1         = [[Президенти Финландия|Президент]]
 |Роҳбар 1                 = [[Александр Стубб]]
 |Вазифаи роҳбар 2         = [[Сарвазири Финландия|Сарвазир]]
 |Роҳбар 2                 = [[Петтери Орпо]]
 |Ҷой аз рӯи масоҳат       = 66
 |Масоҳат                  = 338 145
 |Фоизи об                 = 10,15
 |Этнохороним              = фин, финландӣ
 |Ҷой аз рӯи аҳолӣ         = 117
 |Аҳолӣ                    = {{афзоиш}} 5 608 218
 |Соли баҳо                = 2003
 |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = 5 180 000
 |Соли барӯйхатгирӣ        = 2000
 |Зичии аҳолӣ              = 15,4
 |Ҷой аз рӯи зичӣ          = 16,5
 |ММД (БҚХ)                = 361,312 млрд&lt;ref name=&quot;IMFWEO.FI&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=172,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Finland) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=2024-10-22 |access-date=2024-11-29}}&lt;/ref&gt;
 |Соли ҳисоби ММД (БҚХ)    = 2024
 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ)     = 59
 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ  = {{шумора|64657}}&lt;ref name=&quot;IMFWEO.FI&quot;/&gt;
 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 24
 |ММД (номинал)            = 306,083 млрд&lt;ref name=&quot;IMFWEO.FI&quot;/&gt;
 |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2024
 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал)  = 48
 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = {{шумора|54773}}&lt;ref name=&quot;IMFWEO.FI&quot;/&gt;
 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 16
 |ШРИ                      = {{афзоиш}} 0,942&lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|lang=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=2024-03-13|page=279|access-date=2024-03-14|archive-date=2024-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |Соли ҳисоби ШРИ          = 2022
 |Ҷой аз рӯи ШРИ           = 12
 |Сатҳи ШРИ                = {{color|green|хеле баланд}}
 |Воҳиди пул               = [[евро]] &lt;br&gt; [[маркаи финӣ]] то 2002
 |Доменҳо                  = [[.fi]], [[.ax]] (барои [[Аланд|Ҷазираҳои Аланд]])
 |Коди телефон             = 358
 |Минтақаи замонӣ          = [[UTC+02:00]]
 |Ҳаракати автомобилӣ      = 
 |Эзоҳ                     = 
| lat_deg = 64
| lat_min = 21
| lat_sec = 00
| lat_dir = N
| lon_deg = 26
| lon_min = 39
| lon_sec = 00
| lon_dir = E
| region = FI
| CoordScale = 4000000
}}
{{бознависӣ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|en|Finland}}&lt;references /&gt;
[[File:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|thumb|]]

'''Финланд''' (ҳамч. '''Финландия''', {{Забон-фи|Suomen tasavalta}}, {{Забон-св|Republiken Finland}}) яке аз кишварҳои [[Аврупо]] аст. Номи расмиаш '''Ҷумҳурии Фин'''. Дар шимоли [[Аврупо]] ҷойгир аст, масоҳаташ 338150 км аҳолиаш 5200 ҳазор нафар. [[Забони давлатиашон]] [[Забони финӣ|финӣ]] ва [[Забони шведӣ|шведӣ]]. Дин: Лютеранҳо-90%, проваславҳо-2% Финляндия ҷумҳурии парлумони буда, аз 5 вилоят ва ҷазоири мухтори Аланд ташкил ёфтааст. Ҳокимияти иҷроияи мутаалиқ ба президент ва ҳукмат бо сарварии нахуст вазир аст. Парлумонаш якпалатагӣ мебошад. Поитахташ Хелсинки.

== Таърих ==
{{васеъкунии фасл}}
== Бахшбандии кишварӣ ==
{{асос|Вилоятҳои Финланд}}

# [[Вилояти Ҷануби Финланд|Ҷануби Финланд]]
# [[Вилояти Ғарби Финланд|Ғарби Финланд]]
# [[Вилояти Шарқи Финланд|Шарқи Финланд]]
# [[Вилояти Оулу|Оулу]]
# [[Вилояти Лапландия|Лапландия]]
# [[Вилояти Аланд|Аланд]]
== Ҷуғрофия ==
{{васеъкунии фасл}}
== Иқтисод ==
{{васеъкунии фасл}}
== Аҳолӣ ==
{{васеъкунии фасл}}
== Фарҳанг ва маориф ==
{{васеъкунии фасл}}
== Пайвандҳо ==
{{Умуми}}
{{хурд}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
{{Вилоятҳои Финланд}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Финланд]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>l9fipqeeaecp1rbc975ttqq0j7afkgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латвия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3137</id>
    <revision>
      <id>1480626</id>
      <parentid>1419313</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="8q30acjfmmxp4c9cfbztfh9cckb4jfv" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Latvia
|Парчам =Flag of Latvia.svg
|Номи тоҷикӣ=Латвия
|Номи аслӣ=Latvijas Republika
|Нишон=Coat of Arms of Latvia.svg
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ=Dievs, svētī Latviju! [[File:Latvian National Anthem.ogg|center]]&lt;/div&gt;
|Сохтори давлат=[[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
|Дар харита=LocationLatvia.png
|Забон=[[латишӣ]]
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Рига]]
|Шаҳри калонтарин=[[Рига]]
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=2,307,000
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ= [[Евро]] (€)
|Домен=[[.lv]] (ва [[.eu]])
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
{{бознависӣ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|en|Latvia}}&lt;references /&gt;
'''Ла́твия''' ([[Забони латишӣ|латишӣ]]. Latvija [ˈlatvija]), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Латвия''', латиш. Latvijas Republika) — [[кишвар]] дар [[Аврупои Шарқӣ]]. Тибқи ҳисобҳо ба 1 январи соли 2021, аҳолӣ 1.893.700 нафарро ташкил додааст ([[Феҳристи кишварҳо аз рӯи аҳолӣ|ҷои 153-юм дар ҷаҳон]]).  Масоҳат — 64 589 км² ([[Феҳристи кишварҳо аз рӯи масоҳат|ҷои 122-юм дар ҷаҳон]]).  Дарозии кишвар аз шимол ба ҷануб 250 км ва аз ғарб ба шарқ 450 км мебошад.  Латвия дар шимол — бо [[Эстония]], дар шарқ — бо [[Русия]], дар ҷанубу шарқ — бо [[Белорус|Беларус]] ва дар ҷануб бо [[Литва]] ҳамсарҳад аст. Ба [[Тақсимоти маъмурии Латвия|119 воҳиди марзию маъмурӣ]] тақсим мешавад, ки аз онҳо 110-тояш [[Вилоятҳои Латвия|вилоят]] 9 — шаҳрҳои ҷумҳуриявӣ, ки мақоми вилоят наздиканд. Пойтахт — [[Рига]]. Забони давлатӣ — [[Забони латишӣ|латишӣ]].

[[Давлати унитарӣ]], [[Ҷумҳурии парлумонӣ|ҷумҳурии парлумонӣ]]. [[Президенти Латвия|Президент]] — [[Эгилс Левитс]] (аз 8 июли 2019), [[Сарвазири Латвия|нахуствазир]] (номи расмии вазифа — президенти вазирони Латвия) — [[Кришянис Каринш]] (аз 23 январи 2019).

Иқтисодиёт ба таъминоти моддию техникӣ, бонкдорӣ, сайёҳӣ, коркарди хӯрокворӣ равона шудааст. Ҳаҷми ММД ҳангоми паритети қобилияти харидорӣ барои соли 2018 $57,84 млрд ташкил дод ,(ММД (PPP) $29,901 ва [[Маҷмуи маҳсулоти дохилӣ|ММД]] (номиналӣ) $18,031 ба сари ҳар нафар). Воҳиди пулӣ — [[евро]].

Истиқлоли кишвар 18 ноябри соли 1918 аз герсогии Балтика ва 4 майи соли 1990 аз СССР эълом шудааст.

Узви СММ аз соли 1991, Иттиҳоди Аврупо ва НАТО аз соли 2004, OECD аз моҳи июни соли 2016.  Қисми минтақаи Шенген ва минтақаи Аврупо.

== Таърих ==

== Сиёсату ҳукумат ==

== Бахшбандии кишварӣ ==

== Ҷуғрофия ==

== Иқтисод ==

== Аҳолӣ ==

== Фарҳанг ва маориф ==


== Пайвандҳо ==
{{Умуми}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Латвия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>8q30acjfmmxp4c9cfbztfh9cckb4jfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эстония</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3138</id>
    <revision>
      <id>1480625</id>
      <parentid>1380083</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7617" sha1="avk2q7201wn6ii4ft47xs2ltyae4ann" xml:space="preserve">{{Давлат
| Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Эстония
| Номи аслӣ   = {{lang-et|Eesti Vabariik}}
| Номи одӣ    = Эстония
| Парчам      = Flag of Estonia.svg{{!}}border
| Шиор        = &lt;!--|Оригинальный девиз=--&gt;
| Номи суруди миллӣ = Mu isamaa, mu õnn ja rõõm&lt;br&gt;(Меҳани ман, шодию хушбахтии ман)
| Аудио = US Navy band - National anthem of Estonia.ogg
| Сохти давлатӣ = [[ҷумҳурии парлумонӣ]]
| lat_dir = N
| lat_deg = 58
| lat_min = 50
| lat_sec = 0
| lon_dir = E
| lon_deg = 25
| lon_min = 38
| lon_sec = 0
| region = EE
| CoordScale = 
| подпись к карте = Расположение '''Эстонии''' (тёмно-зелёный):&lt;br&gt;— в [[Европа|Европе]] (светло-зелёный и тёмно-серый)&lt;br&gt;— в [[Европейский союз|Европейском союзе]] (светло-зелёный)
| Даты независимости = [[24 февраля]] [[1918]]&lt;br&gt;(от [[Российская Социалистическая Федеративная Советская Республика (1917—1922)|РСФСР]])&lt;ref&gt;[https://president.ee/ru/republic-of-estonia/declaration-of-independence/index.html Манифест независимости]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[8 мая]] [[1990]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160130133346/http://hpc-strategy.ru/biblioteka/1990_god_hronika_sobytij/ Стратегия. 1990 год. Хроника событий&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=KWoDDgAAQBAJ&amp;pg=PA629&amp;dq#v=onepage&amp;q&amp;f=false История СССР. Хроника великой страны. 1917–1991 - Google Книги&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt; (от [[СССР]]&lt;ref&gt;Признана Государственным Советом СССР 6 сентября 1991.&lt;/ref&gt;)
| Пойтахт = [[Акс:Tallinn wapen.svg|22px]] [[Таллин]]
| Шаҳрҳои калонтарин = [[Таллин]], [[Тарту]], [[Нарва]], [[Пярну (шаҳр)|Пярну]], [[Кохтла-Ярве]], [[Вилянди]], [[Раквере]]
| Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии парлумонӣ]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=26|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
| Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Эстония|Президент]]
| Роҳбар 1 = [[Калюлайд, Керсти|Керсти Калюлайд]]
| Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазирони Эстония|Нахуствазир]]
| Роҳбар 2 = [[Ратас, Юри|Юри Ратас]]
| Вазифаи роҳбар 3 = Раиси [[Рийгикогу]]
| Роҳбар 3 = [[Нестор, Эйки|Эйки Нестор]]
| Ҷой аз рӯи масоҳат = 129
| Масоҳат = 45 227&lt;ref&gt;[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf Статистика ООН] (2012)&lt;/ref&gt;
| Фоизи об = 4,55
| Ҷой аз рӯи населению = 151
| Аҳолӣ = {{афзоиш}} 1 323 824&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.ee/ppe-43537 |title=EESTI Rahvastik |date=2019-01-01 |accessdate=2018-23-05 |lang=en |author=stat.ee |website=stat.ee |description=Численность населения на 1 января 2019 года}}&lt;/ref&gt;
| population_census = 1 294 455&lt;ref&gt;{{cite web|title=PHC 2011 RESULTS|url=http://www.stat.ee/phc2011|publisher=Statistics Estonia|accessdate=26 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161010065115/http://www.stat.ee/phc2011|archivedate=2016-10-10}}&lt;/ref&gt;
| Соли барӯйхатгирӣ = 2019
| Зичии аҳолӣ  = {{афзоиш}} 28
| Ҷой аз рӯи зичӣ = 194
| ММД (БҚХ) = {{афзоиш}} $46 590 млрд&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=65&amp;pr.y=19&amp;sy=2018&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=946%2C939%2C941&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Estonia |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2019
| Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 106
| ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = {{афзоиш}} $35 346&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=65&amp;pr.y=19&amp;sy=2018&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=946%2C939%2C941&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Estonia |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 43
| ММД (номинал) = {{афзоиш}} $31 179 млрд&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=65&amp;pr.y=19&amp;sy=2018&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=946%2C939%2C941&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Estonia |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2019
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 100
| Этнохороним = эстонӣ, [[эстониҳо]]
| ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = {{афзоиш}} $23 640&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=65&amp;pr.y=19&amp;sy=2018&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=946%2C939%2C941&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Estonia |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
| Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 40
| ШРИ = {{increase}} 0,871&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf|title=2015 Human Development Report |year=2015 |accessdate=14 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
| Соли ҳисоби ШРИ = 2018
| Ҷой аз рӯи ШРИ = 27
| Сатҳи ШРИ = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;ниҳоят баланд&lt;/span&gt;
| Воҳиди пул = [[евро]] (EUR, рамз 978)
| МОК = EST
| Доменҳо = [[.ee]], [[.eu]]
| Минтақаи замонӣ  = 
| Тавзеҳот = 
| Автомобилный код = 123 ABC
| Автомобильное движение = [[Левостороннее и правостороннее движение|Правостороннее]]
}}
'''Эсто́ния''' ({{lang-et|Eesti}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Эстония''' ({{lang-et|Eesti Vabariik}}) — [[давлати унитарӣ]], воқеъ дар [[Аврупои Шимолӣ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/|title=UNSD — Methodology|publisher=unstats.un.org|accessdate=2019-02-12}}&lt;/ref&gt; дар канораи шарқии [[Баҳри Балтика]].

Пойтахт — шаҳри [[Таллин]].

== Нигаред низ ==
{{Умуми}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

{{Мавзӯъҳои Эстония}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Эстония| ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>avk2q7201wn6ii4ft47xs2ltyae4ann</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаҳистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3198</id>
    <revision>
      <id>1480595</id>
      <parentid>1347066</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7115" sha1="dyra62n7imm4vmdm4ws6y7amjfk3oc7" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Poland
|Парчам  =Flag of Poland.svg
|Номи тоҷикӣ=Лаҳистон
|Номи аслӣ=Rzeczpospolita Polska
|Нишон=Coat of arms of Poland-official.png
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ=Mazurek Dąbrowskiego [[File:Mazurek Dabrowskiego.ogg|center]]
|Сохтори давлат=[[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
|Дар харита=LocationPoland.png
|Забон=  [[Забони лаҳӣ]]
|Рӯзи истиқлол=  [[11 ноябр]]и [[соли 1918]]
|Соҳибистиқлол аз= 
|Пойтахт=      [[Варшава]]
|Шаҳри калонтарин=[[Варшава]]
|Вазифаи сарварон=[[Президенти Лаҳистон|Президент]]
|Сарварон=[[Анджей Дуда]]
|Ҷой аз рӯи масоҳат=69
|Масоҳат=
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=38,143,000
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=  [[злотии Полша|злотий]]
|Домен=[[.pl]] (ва [[.eu]])
|Коди телефон=48
|Соат=+1
|Эзоҳот=
}}
{{бознависӣ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|en|Poland }}[[File:Royal-Castle-of-Warsaw AB.jpg|270px|thumb]]
'''Лаҳистон''' ({{lang-pl|Polska}}) — номи расмӣ, Ҷумҳурии Лаҳистон — [[кишвар]]ест, воқеъ дар [[Аврупои Шарқӣ]].

Аҳолӣ дар охири соли 2021 — 37 881 262 нафар, масоҳат — 312 679 км². Вай аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ дар чахон ҷои 39-ум ва аз ҷиҳати масоҳат 69-умро ишғол мекунад.

Пойтахташ — ш. [[Варшава]]. Забони расмӣ — [[Забони лаҳистонӣ|лаҳӣ]].

Давлати ягона, ҷумҳурии президентӣ-парламентӣ. Президент — [[Анджей Дуда]]. Сарвазир — Матеуш Мораветски. Ба 16 вилоят тақсим шудааст.

Воқеъ дар маркази Аврупо. Дар шимол онро баҳри Балтика шустааст. Он бо Русия (вилояти Калининград), Литва, Беларус, Украина, Словакия, Чехия ва Олмон марзи заминӣ дорад.

Лаҳистон як давлати яккамиллист, лаҳистониҳо (полякҳо) 96% аҳолиро ташкил медиҳанд. Аксарияти диндорон (тақрибан 87% аҳолӣ) ба католикӣ эътиқод доранд, ки Лаҳистонро ба кишвари дорои шумораи зиёди аҳолии католикӣ дар Аврупои Марказӣ табдил медиҳад.

Кишвари индустриалии дорои иқтисодиёти пешрафта. Ҳаҷми ММД аз рӯи паритети қобилияти харидорӣ (PPP) ба ҳар сари аҳолӣ $37,786 дар як солро ташкил медиҳад (2021). Дар соли 2021 ММД дар Лаҳистон 1,430 миллиард долларро ташкил дод. Воҳиди пулӣ — злоти Лаҳистон (қурби миёнаи асъор барои соли 2016 — 3,8 злото барои 1 доллари ИМА).

== Маълумоти умумӣ ==
Лаҳистон масоҳати 312,679 километри мураббаъро ишғол мекунад, ки аз рӯи ин нишондод кишвар дар ҷои 69-ум дар ҷаҳон ва даҳум дар Аврупо мебошад. Аҳолиаш — 38 миллион нафар (дар ҷаҳон 33-юм). Мамлакат ба 16 воеводство (вилоят) тақсим шудааст, ки онҳо дар навбати худ ба повиатзо (ноҳияҳо) ва гминҳо (ҷамоаҳо) тақсим мешаванд.
Санаи таъсиси аввалин давлати Лаҳистон соли 966 ҳисобида мешавад, ки Миешко I насрониро қабул кардааст. Лаҳистон соли 1025 ба салтанат табдил ёфт ва дар соли 1569 бо Герсогии Калони Литва (I Rzeczpospolita) муттаҳид шуд. Дар соли 1795, дар натиҷаи се тақсимшавӣ, вакте ки ҳудуди байни Пруссия, Утриш ва Русия таксим карда шуд, давлати Лаҳистон вуҷуд надорад. Дар давраи ҷангҳои Наполеон дар давраи 1807-1813 Герсогии Варшава вуҷуд дошт, ки қисми зиёди он дар соли 1815 ҳамчун ба ном Подшоҳии Лаҳистон ба ҳайати Русия дохил шуд. Лаҳистон соли 1918 пас аз Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ истиқлолияти худро дубора ба даст овард, аммо соли 1939 он байни Олмон ва СССР тақсим шуд. Баъди ҷанг Лаҳистон дар сарҳадҳои нав (бе Белорусияи Ғарбӣ ва Украинаи Ғарбӣ, вале бо аз хисоби Олмон ба даст овардани қаламрави калон) ба «мамлакати демократияи халқӣ» вобастаи СССР (Ҷумҳурии Халкии Лаҳистон) табдил ёфт. Соли 1989 дар системам сиёсӣ, гузаштан ба иқтисоди бозаргонӣ тағйирот ба амал омад (III Иттиҳоди Лаҳистон-Литва).
Аз 12 марти соли 1999 узви НАТО ва аз 1 майи соли 2004 узви Иттиҳоди Аврупо мебошад. 21 декабри соли 2007 вориди минтақаи Шенген шуд. Узви СММ (1945), САҲА (1973), Шӯрои Аврупо (1991), Созмони Ҷаҳонии Тиҷорат (1995), OECD (1996), Гурӯҳи Вишеград.

== Сиёсат ва ҳукумат ==
{{васеъкунии фасл}} 
== Бахшбандии кишварӣ ==
{{васеъкунии фасл}} 

== Ҷуғрофия ==
{{васеъкунии фасл}} 
==Иқтисод==
{{васеъкунии фасл}}
== Аҳолӣ ==
{{васеъкунии фасл}}   
==Фарҳанг ва маориф==
{{васеъкунии фасл}} 
 
== Пайвандҳо ==
{{Умуми}}
{{хурд}}

{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Аврупои Марказӣ]]
[[Гурӯҳ:Аврупои Шарқӣ]]
[[Гурӯҳ:Лаҳистон]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>dyra62n7imm4vmdm4ws6y7amjfk3oc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Испониё</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3201</id>
    <revision>
      <id>1480698</id>
      <parentid>1474214</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17472" sha1="9um8txm9qv9mt5b9mz4sydhoreinof9" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Spain
|Парчам=Flag of Spain.svg
|Номи тоҷикӣ=Испониё
|Номи аслӣ=Reino de España
|Нишон=Coat of Arms of Spain (corrections of heraldist requests).svg|Шиор=Plus Ultra
|Файл=Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg
|Номи суруди миллӣ= [[File:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]]
|Сохтори давлат=
|Дар харита=LocationSpain.png
|Забон=[[Забони испониёӣ|испониёӣ]]
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Мадрид]]
|Шаҳри калонтарин=[[Барселона]],[[Мадрид]],[[Севиля]],[[Валенсия]]
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=51
|Масоҳат=504 782
|Фоизи об=1,04
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=47 370 542
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=2013
|Зичии аҳолӣ=91,45
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=[[евро]]
|Домен=[[.es]]
|Коди телефон=34
|Соат=
|Эзоҳот=
}}

'''Испониё''' ({{lang-es|España}}), номи расмӣ '''Подшоҳии Испониё''' ({{lang-es|Reino de España}}) — кишварест, ки дар қисми ғарбии қитъаи [[Аврупо]] ва қисман дар қитъаи [[Африқо]] мавқеъ гирифтааст. Пойтахти Испониё, шаҳри [[Мадрид]] мебошад. Узви [[Иттиҳоди Аврупо]] ва [[НАТО]] аст.
Испониё қисми зиёди (80%) нимҷазираи Иберия ва инчунин ҷазираҳои Канар ва Балеар муттаҳид мекунад. Масоҳати умумии Испониё - 504,782 км²  (дар якҷоягӣ бо минтақаҳои хурди соҳибихтиёрии соҳили Африқо, шаҳрҳои Сеута ва Мелилла) ташкил медиҳад. Испониё, чаҳорумин калонтарин кишвар дар Аврупо (пас аз Русия, Укроин ва Фаронса) аст. 
== Таърих ==
Таърихи Испониё ҳазорсолаҳо идома дорад. Ҷазираи Иберия аз замонҳои хеле қадим маҳалли зисти одамон буд. Дар замони бостон, қабилаҳои [[Иберҳо|ибериҳо]] ва [[келтҳо]] дар он зиндагӣ мекарданд. Инчунин, финикиҳо, юнониҳо ва карфагениҳо дар соҳилҳои Испониё нуқтаҳои тиҷоратӣ ташкил карданд. Дар [[Соли 218 п.м.|соли 218]] пеш аз милод, [[Руми Бостон|Рум]] ба ишғол кардани Иберия оғоз намуда, онро ба музофоти Ҳиспания табдил дод. Ин минтақа барои империяи Рум аҳамияти калоне дошт. Пас аз суқути Рум дар асри 5, Испониё зери ҳукмронии Висиготҳо буд, то он даме ки [[Мусулмон|мусалмонон]] дар соли 711 онро ишғол карданд. Дар натиҷа, Испониё ба қисми хилофати Ал-Андалус табдил ёфт, ки он як маркази муҳими илм ва фарҳанги он давр буд. Дар ҳамин вақт, шоҳигариҳои насронӣ дар шимол маъракаи барқарор кардани ҳудудҳоро, бо номи [[Реконкиста]], оғоз карданд.

Дар соли 1492, маъракаи Реконкиста бо фатҳи [[Ғарнота|Гранада]], охирин қалъаи мусалмонон, ба анҷом расид. Ҳамон сол, [[Христофор Колумб]], бо дастгирии шоҳони Испониё, ба Амрико сафар кард, ки оғози давраи қудрати ҷаҳонии Испониё гардид. Дар асрҳои 16 ва 17, Испониё яке аз бузургтарин империяҳои ҷаҳон шуд, ки қисматҳои Аврупо, Амрико, Осиё ва Африқоро идора мекард. Бо вуҷуди сарватмандии калон, Испониё аз сабаби ихтилофоти мазҳабӣ ва ҷангҳо бо кишварҳои [[Калисои протестантӣ|протестантӣ]] заиф шуд. Дар асри 18, сулолаи Бурбонҳо ҳукмронии Испониёро ба даст гирифтанд ва кӯшиш карданд кишварро ислоҳ ва мустаҳкам кунанд. Вале, бо аз даст рафтани бисёре аз мустамликаҳои Амрико дар асри 19, қудрати Испониё коҳиш ёфт.

Дар асри 20, Испониё давраи душвореро аз сар гузаронд, ки ҷангҳои дохилӣ ва нооромии сиёсии зиёде дошт. [[Соли 1936]] ҷанги шаҳрвандӣ сар зад, ки ба суқути ҷумҳурӣ ва қудрат гирифтани [[Франсиско Франко]] овард. Ӯ то соли 1975 диктатор боқӣ монд. Пас аз марги Франко, Испониё ба низоми [[Демократия|демократӣ]] гузашт. Дар соли 1978 конститутсияи нав қабул карда шуд, ки Испониёро ба як давлати монархияи порлумонӣ табдил дод. 

Дар ин давра, гурӯҳи ҷудоихоҳ бо номи ЭТА (Euskadi Ta Askatasuna), ки барои истиқлолияти минтақаи [[Баскҳо]] фаъолият мекард, бо амалҳои зӯроварӣ ва теруристӣ маъруф шуд, то он ки соли 2011 фаъолияти худро қатъ кард.

Соли 1986, Испониё узви [[Иттиҳоди Аврупо]] шуд ва иқтисоди кишвар рушд кард, гарчанде дар баъзе давраҳо бо мушкилоте, ба мисли бӯҳрони иқтисодии соли 2008, рӯ ба рӯ гардид.

Дар даҳсолаи охир, баҳси ҷудоихоҳии [[Каталуния]], бахусус эълони яктарафаи истиқлолияти он дар соли 2017, боиси буҳрони сиёсӣ шуд.

Имрӯз, Испониё ҳамчун як кишвари пешрафта шинохта мешавад. Дар он фарҳанг ва таърих бо ҳам омезиш ёфтаанд ва ба як қисми муҳими мероси ҷаҳонӣ табдил ёфтаанд. Испониё ҳам дар гузашта ва ҳам имрӯз дар Аврупо ва ҷаҳон нақши муҳим мебозад.

== Сиёсат ва ҳукумат ==

== Бахшбандии кишварӣ == 
Испониё [[Давлати унитарӣ|давлати воҳиди унитарӣ]] мебошад. Воҳиди асосии маъмурию ҳудудӣ дар Испониё ҷамоати худ''мухтор'' ( ''вилояти мухтор'', {{Lang-es|comunidad autónoma}}   ) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.pons.com/translate?q=comunidad&amp;l=enes&amp;in=&amp;lf=es|title=comunidad {{!}} Spanish » English {{!}} PONS|publisher=en.pons.com|accessdate=2016-07-16}}&lt;/ref&gt; аст. Айни замон дар кишвар 17 вилоятҳои мухтор, дар ҳоле, ки Кишвари Баскҳо, Каталония, Наварра, Галисия ва [[Андалусия|Адалусия]] мухторияти васеъ доранд.

Ташаккули ҷамоатҳои мустақил дар Конститутсияи соли 1978 пешбинӣ шудааст (аз ҷумла, моддаи 152.1 заминаи институтсионалии ин ҷамъиятҳои мухторро муқаррар мекунад - Ассамблеяи қонунгузорӣ (маҷлис), ки бо  раъйи умумӣ интихоб шудааст, Шӯрои Ҳукумат бо вазифаҳои кори иҷроия ва Раиси ҷамоати мухтор, ки Ассамблеяи қонунгузорӣ интихоб кардааст. Маъмулан, қаламравҳои онҳо бо ҳам мувофиқат мекунанд, сарҳадҳои вилоятҳо дар доираи минтақаҳои таърихӣ, гарчанде ки баъзе аз ҷамоатҳо ташаккули маҳаллии хешро танҳо пас аз гузариш ба демократия оғоз намуданд (мисол - Мадрид, Риоҷа).
 
Ҷамоатҳои мухтор (Вилоятҳои мухтор) оинномаҳои худро доранд; ҳукуматҳои ҷамоатҳо қудратро бо ҳукумати марказӣ мубодила мекунанд. Мақомоти намояндагии ҷамоатҳои мухтор парлумонҳо мебошанд ( ''Parlamento'' ), дар Астурия - ҳукумати генералӣ ( ''Junta General'' ), дар Мурсия, Экстремадура ва Мадрид - маҷлисҳо ( ''Асамблеа'' ), дар Арагон, Кастилия-ла-Манч, Кастилия-Леоне ва Валенсия - палатаҳо ( ''cortes)'' ). Мақомоти иҷроия - ҳукуматҳо (''Gobierno'' ), дар Галисия, Экстремадура, Кастилия-ла-Манш, Кастилия-Леон - идораҳо ( ''Junta''), дар Арагон ва Наварра - вакилон ( ''Diputación'' ), дар [[Андалусия]], Астурия ва Валенсия - шӯроҳо ( ''Consejo'' ), ҳар яке аз ин мақомоти иҷроия аз раис (''Presidente'' ) ва мушовирон ( ''Consejero'' ) иборат аст.

Ҷамоатҳои мухтор дар навбати худ, ба '''музофотҳо''' тақсим мешаванд (''provincias'') - ки ҳамагӣ 50-то аст ва ду шаҳри ба ном шаҳри мухтор (''ciudades autónomas'') дар [[Африқо]] - Сеуту ва Мелиля. Мақомоти намояндагии музофотҳо шӯрои музофотҳо (''Diputación provincial''), мақомоти иҷроия - ҳукуматдории ҳукумат мебошанд (''Junta de Gobierno''), ки аз раис (''Presidente'') ва аъзои шӯро (''Vocal'') иборатанд.

Вилоятҳои мухтор дар навбати худ ба  '''комаркҳо'''  (ноҳияҳо, ё минтақаҳо) тақсим мешаванд, айни замон дар Испониё шумораи комаркҳо 324 аст &lt;ref&gt;[http://digital.csic.es/handle/10261/42537 SEIS.net: Sistema español de información de suelos en Internet]&lt;/ref&gt;. '''Комаркҳо''', дар навбати худ, ба воҳидҳои маъмурию ҳудудии сатҳи поёнӣ - '''мунисипалитетҳо''', деҳаҳои алоҳида ва ҳатто маҳаллаҳо дар дохили маҳалҳои аҳолинишин тақсим карда мешаванд. Дар Испониё зиёда аз 8 ҳазор мунисипалитет мавҷуд аст. Мақоми намояндагии мунисипалитет  шӯрои шаҳр ё мақомоти иҷроияи шаҳрдорӣ ( {{Lang-es|Ayuntamiento}}, иҷроия - шӯрои маҳаллии ҳокимият ( {{Lang-es|Junta de Gobierno Local}}), ки аз ''Раис''({{Lang-es|alcalde}}) ва аъзои шӯро ''Вокал''  ({{Lang-es|Vocal}} иборат аст.
  
== Ҷамоатҳои худмухтори (вилоятҳои) Испания ==
{{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Испания}}
* [[Андалусия|Andalucia]] (Andalucía), масоҳат - 87.268 км², пойтахт - [[Севиля]] 
* Арагон (Aragón), масоҳат - 47 719 км², пойтахт - [[Сарагоса]] 
* Астурия (Principado de Asturias), масоҳат - 10 604 км², пойтахт [[Овиедо]]. 
* [[Ҷазираҳои Балеар|Ҷазираҳои]] Балеар (Islas Baleares), масоҳат - 4992 км², пойтахт - [[Палма де Малйорка]] 
* Валенсия (Comunidad Valenciana), масоҳат - 23,255 км², пойтахт - [[Валенсия (шаҳр)|Валенсия]] 
* Галисия (Galicia), масоҳат - 29 574 км², пойтахт - [[Сантяго де Компостела]] 
* Ҷазираҳои Канар  (Islas Canarias), масоҳат - 7447 км², пойтахт - Лас Палмас де Гран Канария, Санта Крус де Тенерифе 
* Кантабрия (Cantabria), масоҳат - 5321 км², пойтахт - [[Сантандер]] 
* Кастиллйа-Ла Манча (Castilla-La Mancha), масоҳат - 79 463 км², пойтахт - [[Толедо]] 
* Кастиллйа-Леон (Castilla y León), масоҳат - 94,223 км², , пойтахт - [[Валйадолид]] 
* Каталония (Cataluña), масоҳат - 32 114 км², пойтахт - [[Барселона]] 
* Мадрид (Мадрид, бо ҳуқуқик вилояти мухтор), масоҳат - 8,028 км², пойтахт [[Мадрид]]  
* Мурсия (Región de Murcia), масоҳат -11,313 км², пойтахт - [[Мурсия]]
* Наварра (Navarra), масоҳат - 10 391 км², пойтахт - [[Памплона]]  
* Риоҷа (La Rioja), масоҳат - 5045 км², пойтахт - [[Логронйо]] 
* Кишвари Баскҳо (País Vasco), масоҳат - 7234 км², пойтахт - [[Витория]] 
* Экстремадура (Extremadura), масоҳат - 41 634 км², пойтахт [[Мерида]].

== Ҷуғрофия ==

== Иқтисодёт ==
Иқтисоди Испания дар соли 2022 бо [[Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ|ММД]] тақрибан 1,4 триллион евро (14-ум дар ҷаҳон) яке аз бузургтаринҳо дар Иттиҳоди Аврупо мебошад. Сайёҳӣ як бахши муҳим боқӣ мемонад, ва дар давоми соли 2019 Испания зиёда аз 83 миллион сайёҳро қабул кард — яке аз баландтарин нишондиҳандаҳо дар ҷаҳон. Дар бахши кишоварзӣ, Испания ҳамчун бузургтарин истеҳсолкунандаи равғани [[зайтун]] ва яке аз пешсафони содироти шароб шинохта мешавад. Истеҳсоли саноатӣ бештар ба [[мошинсозӣ]], [[Бофандагӣ|нассоҷӣ]] ва маводи сохтмонӣ мутамарказ аст. Испания инчунин як бозигари муҳим дар энергетика буда, пешрафтҳои назаррас дар энергияи барқароршаванда, аз ҷумла бодӣ ва офтобӣ, ба даст овардааст. Бо вуҷуди пешрафтҳо, Испания пас аз бӯҳрони молиявии соли 2008 мушкилоти бекории баландро таҷриба кард, ки то имрӯз талабот ба ислоҳоти бозори меҳнат вуҷуд дорад.

==Аҳолӣ==

=== Шаҳрҳо ===
{{асосӣ|Шаҳрҳои Испания}}
Шаҳрҳои бузургтарини Испания:
* [[Мадрид]];
* [[Барселона]];
* [[Валенсия (шаҳр)|Валенсия]];
* [[Севиля]];
* [[Сарагоса]];
* [[Малага]].

&lt;gallery&gt;
Palacio de Comunicaciones - 07.jpg|Мадрид
Pont Triana.jpg|Севиля
Vista de Santa Cruz de Tenerife.png|Санта-Крус-де-Тенерифе
Las Palmas de Gran Canaria-Panoramic view over the city.jpg|Лас-Палмас-де-Гран-Канария
Torre de Hércules - DivesGallaecia2012-62.jpg|Ла-Коруня
Ciudad de Burgos.jpg|Бургос
Акс:Toledo Skyline Panorama, Spain - Dec 2006.jpg|Толедо
Акс:Cathedral palma mallorca spain 01 2007 08 15.jpg|Палма-де-Мальорка
&lt;/gallery&gt;

== Фарҳанг ва маориф==

== Инҷоро ҳам бингарӣд ==
{{Умуми}} 
== Сарчашма == 
* [http://lenta.ru/articles/2012/05/29/spainincrisis/ Конец «вечного двигателя». Сильнейший финансовый кризис добрался до Испании]


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
{{Испания-ҷуғ-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Испания]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>9um8txm9qv9mt5b9mz4sydhoreinof9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Булғористон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3205</id>
    <revision>
      <id>1480624</id>
      <parentid>1451731</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6959" sha1="7lacsdg8udagbmiq69uj5jfohv3v6ld" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Bulgaria
|Парчам =Flag of Bulgaria.svg
|Номи тоҷикӣ=Булғористон
|Номи аслӣ=Република България
|Нишон=Coat_of_arms_of_Bulgaria.svg
|Шиор=Съединението прави силата
|Номи суруди миллӣ=Мила Родино [[File:Mila Rodino.ogg]]
|Сохтори давлат=[[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
|Дар харита=LocationBulgaria.png
|Забон=[[Забони булғорӣ]]
|Рӯзи истиқлол=[[22 сентябр]]и соли [[1908]]
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[София|Суфия]]
|Шаҳри калонтарин=[[София]], [[Пловдив]]
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=[[евро]]
|Домен=[[.bg]] (ва [[.eu]])
|Коди телефон=+359
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Булғористон''' ([[Забони булғорӣ|булғорӣ]]: ''България'') — давлате дар Аврупои Ҷануби Шарқӣ, дар қисми шарқии нимҷазираи Балкан 22% масоҳати онро ишғол мекунад. Аҳолӣ — 6.951.482 нафар (барои соли 2019), масоҳаташ — 110,993 км². Булғористон аз ҷиҳати масоҳат дар ҷаҳон ҷои 103-ум ва аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ 107-умро ишғол мекунад. Дар Иттиҳодияи Аврупо, он аз рӯи минтақа ва аҳолӣ мутаносибан дар ҷойҳои 11 ва 16-ум қарор дорад.￼

Пойтахташ — ш. [[София]]. Забони расмӣ [[Забони булғорӣ|булғорист]]. Воҳиди пулӣ [[Леви Булғористон|леви булғорист]].￼

Мамлакат бо номи этноними халқи булғорҳо ном гирифт.

Дар шарқ онро баҳри Сиёҳ иҳота мекунад. Он дар ҷануб бо Юнон ва Туркия, дар ғарб бо Сербия ва Македонияи Шимолӣ ва дар шимол бо Руминия ҳамсарҳад аст. Дарозии умумии сарҳадҳо 2245 км, аз он 1181 км сарҳади хушкӣ, 686 км сарҳади дарёҳо (аз он 470 км аз Дунай мегузарад) ва 378 км дар соҳили баҳри Сиёҳ мебошад. Масофаи дарозтарини байни нуқтаҳои ҷуғрофии шадид аз ғарб ба шарқ 520 км ва аз шимол ба ҷануб 330 км мебошад.￼

Ҷумҳурии парламентӣ бо ҳокимияти президентӣ. Дар соли 2016 [[Румен Радев]] ба мӯҳлати панҷ сол раисиҷумҳури Булғористон интихоб шуд ва баъдан дар соли 2021 дубора ба даври дуюм интихоб шуд.￼

Тибқи тақсимоти маъмурӣ, кишвар ба 28 вилоят тақсим шудааст, ки ба 265 ҷамоатҳо тақсим мешаванд.￼

Мувофиқи конститутсия Булғористон давлати дунявӣ мебошад. Қисми зиёди аҳолӣ (тақрибан 78%) православиро эътироф мекунанд.￼

Ин мамлакати индустриалӣ буда, хоҷагии қишлоқи тараққикарда дорад. Яке аз бахшҳои асосии иқтисодиёт низ туризм ва хизматрасонӣ мебошад. Кишвар бӯҳрони демографиро аз сар мегузаронад ва аз рӯи давомнокии умр дар ҷои 73-юм қарор дорад.

Тибқи маълумоти ХБА, ММД дар он дар соли 2018 159,681 миллиард долларро (22,700 доллар барои як нафар) ташкил дод.

Узви СММ аз соли 1955, [[САҲА]] аз соли 1975, BSEC аз соли 1992, [[Шӯрои Аврупо]] аз соли 1992, [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ|СҶТ]] аз соли 1996, [[НАТО]] аз соли 2004 ва [[Иттиҳоди Аврупо|ИА]] аз соли 2007.

== Таърих ==

== Сиёсат ва ҳукумат ==

== Бахшбандии кишварӣ ==
{{асос|Вилоятҳои Булғористон}}
{|
|-
# [[Вилояти Благоевград|Благоевград]]
# [[Вилояти Бургас|Бургас]] 
# [[Вилояти Добрич|Добрич]] 
# [[Вилояти Габрово|Габрово]] 
# [[Вилояти Хасково|Хасково]] 
# [[Вилояти Курджали|Курджали]] 
# [[Вилояти Кюстендил|Кюстендил]] 
# [[Вилояти Ловеч|Ловеч]] 
# [[Вилояти Монтана|Монтана]] 
# [[Вилояти Пазарджик|Пазарджик]] 
|
&lt;ol start=11&gt;
&lt;li&gt; [[Вилояти Перник|Перник]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Плевен|Плевен]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Пловдив|Пловдив]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Разград|Разград]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Русе|Русе]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Шумен|Шумен]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Силистра|Силистра]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Сливен|Сливен]]
&lt;li&gt; [[Вилояти Смолян|Смолян]] 
&lt;li&gt; [[София|София-град]] 
&lt;/ol&gt;
|
&lt;ol start=21&gt;
&lt;li&gt; [[Вилояти София|София]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Стара Загора|Стара Загора]]
&lt;li&gt; [[Вилояти Тарговиште|Тарговиште]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Варна|Варна]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Велико Турново|Велико Турново]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Видин|Видин]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Вратса|Вратса]] 
&lt;li&gt; [[Вилояти Ямбол|Ямбол]] 
&lt;/ol&gt;
|}

== Ҷуғрофия ==

==Иқтисод==

== Аҳолӣ ==

==Фарҳанг ва маориф==

== Дин ==

== Пайвандҳо ==
{{Умуми}}
{{хурд}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
{{ПБ}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Булғористон]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Аврупои Шарқӣ]]
[[Гурӯҳ:Аврупои Марказӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>7lacsdg8udagbmiq69uj5jfohv3v6ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Молдова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3342</id>
    <revision>
      <id>1480623</id>
      <parentid>1351642</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5847" sha1="mz02cda53o9gzamutl0z8kvxq7eat98" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name       = Moldova
|Парчам         = Flag of Moldova.svg
|Номи тоҷикӣ       = Молдова
|Номи аслӣ         = Republica Moldova
|Нишон            = Coat of arms of Moldova.svg
|Шиор              =
|Номи суруди миллӣ = Забони мо 
&lt;br&gt;{{small|&quot;Limba noastră&quot;}}&lt;br/&gt;&lt;center&gt;[[File:Imnul Republicii Moldova US NAVY.ogg]]
|Сохтори давлат    = [[Ҷумҳурии парлумонӣ]] 
|Дар харита        = Location Moldova Europe.png
| lat_dir = N
| lat_deg = 47
| lat_min = 13
| lat_sec = 
| lon_dir = E
| lon_deg = 28
| lon_min = 35
| lon_sec = 
| region = MD
| CoordScale = 1000000
|Забон             = [[Забони руминӣ]] 
|Рӯзи истиқлол  =[[27 август]]и [[1991]] 
|Соҳибистиқлол аз  = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]]
|Пойтахт           = [[Кишинёв]]
|Шаҳри калонтарин  = Кишинёв, [[Белтсӣ]], [[Тираспол]], [[Бендерӣ]], [[Рибнитса]]
|Вазифаи сарварон  = [[Президент]] 
|Сарварон           = [[Майя Санду]] 
|Ҷой аз рӯи масоҳат = 135
|Масоҳат             = 33 846
|Фоизи об            =
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 131
|Аҳолӣ             =  3,395,600
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ =
|Зичии аҳолӣ                   =
|ММД                           =
|Соли ҳисоби ММД               =
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД      =
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=[[.md]]
|Коди телефон=373
|Соат=+3
|Эзоҳот=
}}
{{бознависӣ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|en|Moldova }}&lt;references /&gt;
'''Молдова''' ({{lang-rо|Moldova}}, {{lang-ru|Молдавия; Ҷумҳурии Молдова}}) — яке аз [[кишвар]]ҳои [[Аврупо]] аст.

Он бо [[Укроин]] ва [[Руминия]] ҳамсарҳад аст. Масоҳат 33,846 км² , аммо воқеан тақрибан 12,3% қаламрав ([[Ҷумҳурии Молдавияи Приднестровия]]&lt;nowiki/&gt;и эътирофнашуда) аз ҷониби мақомоти Молдова назорат карда намешавад. Аҳолӣ аз рӯи натиҷаҳои барӯйхатгирии [[соли 2014]] 2,913,281 нафар, то 1 январи [[соли 2020]], он 2,640,438 нафар мебошад. Он аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон ҷои 132-ум ва аз ҷиҳати қаламрав 135-умро ишғол мекунад. Ба баҳр роҳ надорад. Ҷумҳурии ягонаи парламентӣ.

Пойтахташ [[Кишинёв]] мебошад. Аз 24 декабри соли 2020 вазифаи президентро [[Майя Санду]] бар ӯҳда дорад. Сарвазир — Наталя Гаврилитса аз 6 августи соли 2021.

Аксарияти диндорон (90,16% аҳолӣ, тибқи барӯйхатгирии соли 2014) православиро эътиқод мекунанд.

Ҳаҷми [[Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ|ММД]] номиналӣ дар соли 2020 11,5 миллиард долларро (тақрибан 4370 доллар ба ҳар сари аҳолӣ) ташкил дод. Воҳиди пулӣ лейи Молдова мебошад.

Истиқлолияти кишвар аз [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС] 27 августи соли 1991 эълон шуд. Аз соли 1918 то соли 1940 қисми зиёди қаламрави Молдавияи ҳозира дар ҳайати [[Подшоҳии Руминия]] буд, ки худидоракунии маҳаллӣ Сфатул Тарии ба тарафдории ба ҳайати он дохил шудани [[Ҷумҳурии Демократии Молдова|Ҷумҳурии Демократии Молдавия]] овоз дод.

12 октябри соли 1924 иҷлосияи Комитети Иҷроияи Марказии Умумии Укроина дар бораи дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Укроина|ҶШС Укроина]] ташкил кардани Ҷумҳурии Худмухтори Шӯравии Сотсиалистии Молдова (имлои куҳна Ҷумҳурии Худмухтори Шӯравии Сотсиалистии Молдавия) қарор кабул кард. Аз соли 1940, пас аз ишғоли Бессарабия, он то соли 1991 ҳамчун ҷумҳурии иттифоқӣ (аз 5 июни 1990 - Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Молдавия) бо номи ҶШС Молдавия дар ҳайати [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] буд.

Ҷумҳурии Молдова узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[САҲА]], [[Шӯрои Аврупо]], [[Созмони Ҷаҳонии Тиҷорат]], [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]].

== Таърих ==

== Сиёсат ва ҳукумат ==

== Бахшбандии кишварӣ ==

== Ҷуғрофия ==

==Иқтисод==

== Аҳолӣ ==

==Фарҳанг ва маориф==

== Пайвандҳо ==
{{Умуми}}
{{хурд}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ИИЕ}}
{{Аврупо}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Аврупои Шарқӣ]]
[[Гурӯҳ:Молдова]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>mz02cda53o9gzamutl0z8kvxq7eat98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3978</id>
    <revision>
      <id>1480558</id>
      <parentid>1458428</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15241" sha1="tftrt5bsibj1ygnwhtjpbkhzq5j6643" xml:space="preserve">{{Ҳизби сиёсӣ
 |номи ҳизб                      = Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон
 |ном ба забони аслӣ             = 
 |логотип                        =
 |бари логотип                   = 250
 |имзо                           = Нишони ҲХДТ
 |пешво                          =
 |дабири кулл                    = 
 |асосгузор                      = [[Эмомалӣ Раҳмон]]
 |таърихи асосгузорӣ             = [[10 декабр|10 декабри]] [[соли 1994]]
 |таърихи парокандашавӣ          = 
 |қароргоҳ                       =
 |маром                          = 
 |байналмилал                    = 
 |чиноҳи мусаллаҳ                = 
 |иттифоқчиён                    = 
 |созмони ҷавонон                = 
 |шумораи аъзо                   = 
 |шиор                           = 
 |Ҷой дар палатаи поёнӣ          = 
 |Ҷой дар палатаи поёнӣ_параметр = 
 |Ҷой дар палатаи болоӣ          = 
 |Ҷой дар палатаи болоӣ_параметр = 
 |Ҷой дар Парлумони Аврупо       = 
 |суруд                          = 
 |матбуоти ҳизб                  = [[Минбари халқ (рӯзнома)|Рӯзномаи «Минбари халқ»]]
 |шахсиятҳо                      = 
 |сайти расмӣ                    = [http://hkhdt.tj/ ]
}}
'''Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон''' ('''ҲХДТ'''; ''таъсис:'' [[10 декабр]]и [[соли 1994]]) — [[ҳизби сиёсӣ]] дар [[Тоҷикистон]], ки раҳбарии онро [[Президенти Тоҷикистон]], [[Эмомалӣ Раҳмон]] бар уҳда дорад ва акнун ҳизби ҳоким дар Тоҷикистон аст. Қароргоҳи он дар [[Кохи Ваҳдат|Кохи Ваҳдати]] шаҳри [[Душанбе]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.tj/ru/news/tajikistan/laworder/20170526/dom-politprosvetsheniya-v-dushanbe-rekonstruiruyut-ego-prevratyat-v-nastoyatshii-dvorets|title=Дом Политпросвещения в Душанбе реконструируют. Его превратят в настоящий дворец|publisher=news.tj|lang=ru|access-date=2017-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702104958/http://news.tj/ru/news/tajikistan/laworder/20170526/dom-politprosvetsheniya-v-dushanbe-rekonstruiruyut-ego-prevratyat-v-nastoyatshii-dvorets|archive-date=2017-07-02|url-status=dead|accessdate=2025-07-23|archivedate=2017-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702104958/http://news.tj/ru/news/tajikistan/laworder/20170526/dom-politprosvetsheniya-v-dushanbe-rekonstruiruyut-ego-prevratyat-v-nastoyatshii-dvorets}}&lt;/ref&gt;, ва нашрияи марказии ҳизб [[Минбари халқ (рӯзнома)|рӯзномаи «Минбари халқ»]] аст.

== Таърих ==
Ҳизби Халқии Тоҷикистон [[10 декабр]]и соли [[1994]] дар Анҷумани муассисони Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ташкил ёфтааст. Дар вазорати адлияи ҷумҳурӣ [[15 декабр]]и [[соли 1994]] таҳти рақами 199 сабти ном шудааст. Дар арафаи имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ [[25 июн]]и [[соли 1997]] дар шаҳри Душанбе Анҷумани III Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон барпо шуд. Дар он номи ҳизб ба Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон табдил дода шуд.

Нашрияи марказии ҳизб [[Минбари халқ (рӯзнома)|Рӯзномаи «Минбари халқ»]] аст, ки бо теъдоди 28 ҳазор нусха бо забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва ӯзбекӣ ҳафтае ду бор мебарояд. ҲХДТ маҷаллаҳои ҷамъиятию сиёсии «Меҳвар» ва «Зани муосир» низ дорад. Дар вилоятҳои Ҷамҳурии Тоҷикистон Кумитаҳои иҷроияи вилояти Суғд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://hkhdt.tj/view-page.php?view=1|title=Кумитаи иҷроияи Сомонаи расмии ҲХДТ дар вилояти Суғд |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160119174319/http://hhdt-sugd.tj/ }}&lt;/ref&gt;, вилояти Хатлон, Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва шаҳрҳои ноҳияи тобеи марказ таъсис дода шудаанд.

* 10 декабри соли 1994 Анҷумани муассисони ҳизб дар бораи ташкилёбии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон қарор қабул намуда, Оиннома ва Барномаи онро тасдиқ кард.
* 15 декабри соли 1994 Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистонро таҳти №199 расман ба қайд гирифт.
* 30 марти соли 1996 Анҷумани 2 – юми Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон доир гардида буд.
* [[25 июн|25 июни]] [[соли 1997]] Анҷумани 3 – юми Ҳизби Халқии Тоҷикистон доир гардида, ибораи “Демократия” ба номи ҳизб ворид карда шуд ва аз ҳамон муҳлат Ҳизби Халқии Тоҷикистон ном бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://hkhdt.tj/view-page.php?view=1|title= Таърихи ҲХДТ|author=|website=www. asiaplustj |date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;
* 18 апрели соли 1998 Анҷумани 4 – уми Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро расман раиси ҳизб интихоб намуд.
* 23 сентябри соли 1999 Анҷумани 5 – уми Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, раиси ҳизб муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] номзад ба мансаби ҲХТ Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбарӣ намуд.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* 
Ҳизб ҳамчун қисми таркибии низоми сиёсии ҷумҳурӣ, аз рўзи нахустини вориди майдони сиёсӣ гаштанаш, тавассути сиёсати бунёдкорона ва татбиқи собитқадамонаи ҳадафҳои барномавии худ, бо такя ба масъулиятшиносию қудрати зеҳнии аъзоёнаш омили таҳкимбахши раванди созандагиву бунёдкории ҷомеаи Тоҷикистони соҳибистиқлол гардидааст.

Ғояҳои сиёсӣ ва иҷтимоии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон аз ҷониби аксарияти мардуми кишвар дастгирӣ ёфта, дар бартараф намудани мухолифатҳои дохилӣ, барқарории сулҳ ва таҳкими ваҳдати миллӣ, баргузории ислоҳоти сиёсию иқтисодӣ тавонист, ки дар ташаккули сохтори давлатдории нав нақши муҳимро бозад.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
== Идеология ==
Фаъолияти ҳизб барои бунёди давлатӣ соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқӣ, дунявӣ, ягона ва самти иҷтимоӣ дошта, аз лиҳози иқтисодӣ тараққиёбанда ва беҳдошти сифати ҳаёти мардум равона шудааст.

Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон бо мақсади таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба хиради олии сиёсӣ, сифатҳои ҳамидаи ахлоқӣ ва маънавиёти баланди аъзои худ такя намуда, донишу маҳорати онҳоро ба амалӣ гардонидани ғояҳои сиёсӣ ва ҳадафҳои барномавии хеш сафарбар менамояд. Ҳамчунин ба таҳкими истиқлоли сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии мамлакат мусоидат мекунад.

== Фаъолият ==
Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар асоси Конститутсия, қонунҳои конститутсионӣ, қонунгузории ҷумҳурии Тоҷикистон ва санадҳои байналхалқии ҳуқуқие, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон эътироф кардааст, ҳамчунин дар доираи Барнома ва Оинномаи хеш фаъолият мекунад.

Ҳизби Халқи Демократии Тоҷикистон бо назардошти рушду пешрафти минбаъдаи давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон бо ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ ва дигар иттиҳодияву созмонҳои ҷамъиятӣ, ки фаъолияташон дар доираи Конститутсия ва қонунҳои амалкунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон сурат мегирад, ҳамкорӣ мекунад.

Фаъолияти ташкилию таблиғотиашро ҲХДТ дар асоси усулҳои зерини демократӣ ба амал мебарорад:
* умумияти ғоявӣ, рафоқати ҳизбӣ, ягонагии манфиату ҳадафҳои ҳизб, баробарии ҳуқуқу уҳдадориҳои ҳамаи аъзоёни ҳизб, интизоми бошуурона;
* эҳтиром ба нуқтаи назари ҳар як аъзои ҳизб, худидоракунии ташкилотҳои ибтидоии ҳизбӣ, ошкорою шаффоф будани фаъолияти ҳизбии сиёсӣ;
* интихобӣ будани ҳамаи вазифаҳои роҳбарикунандаи ҳизбӣ аз поён то боло;
* ҳамеша ҳисоботдиҳанда будани мақомоти ҳизбӣ;
* интизоми қатъии ҳизбӣ ва ҳатмӣ будани қарорҳои мақомоти болоии ҳизбӣ барои мақомоти поёнӣ;
* роҳбарии дастҷамъона ба ҳамаи мақомоти ҳизбӣ, масъулияти шахсии ҳар аъзои ҳизб барои иҷрои вазифаҳою супоришҳои ҳизбӣ.

[[ҲХДТ]] дар фаъолияти худ ба кори миёни занону ҷавонон эътибори махсус медиҳад. 3,5 ҳазор ташкилотҳои ибтидоии ҳизбӣ, ки дар ҳамаи маҳаллаю кӯчаҳо, ҷамоатҳои ҷумҳурӣ фаъолият доранд, дар сафҳояшон бештар аз 102 000 аъзои ҳизбро муттаҳид мекунанд. Аз онҳо 35 дарсадро занон ва бештар аз 48 дарсадро ҷавонон ташкил медиҳанд.

== Роҳбарон ==
Раиси ҳизб — [[Эмомалӣ Раҳмон]] (Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, 10 декабри соли 1994 — 25 июни соли 1997) ва (аз 25 июни соли 1997 Роҳбари Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон)&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== Натиҷаҳои интихоботи парлумонӣ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:100%; line-height:16px;&quot;
!Интихобот
!Мандатҳо
|-
![[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)|1995]]
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|5|181|#4488CC}}
|-
![[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)|2000]]
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|36|63|#4488CC}}
|-
![[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)|2005]]
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|49|63|#4488CC}}
|-
![[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)|2010]]
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|55|63|#4488CC}}
|-
![[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)|2015]]
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|51|63|#4488CC}}
|-
![[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)|2020]]
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|47|63|#4488CC}}
|-
![[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)|2025]]
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|49|63|#4488CC}}
|}

== Интихоботи президентӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Сол
!Номзад аз ҳизб
! %
|-
![[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1999)|1999]]
|[[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмонов]]
|97,6
|-
![[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)|2006]]
|[[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмонов]]
|79,3
|-
![[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2013)|2013]]
|[[Эмомалӣ Раҳмон]]
|83,9
|-
![[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2020)|2020]]
|[[Эмомалӣ Раҳмон]]
|90,9
|}

== Ҳамкориҳои байналмилалӣ ==
Ҳизб ҳамкориҳои дӯстонаро ба ҳизбҳои сиёсии зерин ба роҳ мондааст:
* {{Парчами Русия}}: «[[Русияи Воҳид]]»
* {{Парчами Қазоқистон}}: [[Ҳизби халқӣ-демократии «Нур Отан»]]
* {{Парчами Озарбойҷон}}: [[Озарбойҷони Нав (ҳизб)|Ҳизби «Озарбойҷони Нав»]]
* {{Парчами Хитой}}: [[Ҳизби комунистии Хитой]]
* {{Парчами Украина}}: [[Ҳизби минтақа]]
* {{Парчами Арманистон}}: [[Ҳизби ҷумҳуриявии Арманистон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Вебгоҳи расмӣ|http://hkhdt.tj/}}
{{ПБ}}
{{Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Созмонҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1994 дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>tftrt5bsibj1ygnwhtjpbkhzq5j6643</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маврикий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5032</id>
    <revision>
      <id>1480724</id>
      <parentid>1480330</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20328" sha1="r0aafk48is579zo6vl6yc0v3fxny0rr" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Mauritius
|Парчам=Flag of Mauritius.svg
|Номи тоҷикӣ=Маврикий
|Номи аслӣ=Mauritius
|Нишон=Coat_of_arms_of_Mauritius.svg
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ= &lt;center&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;&lt;center&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=LocationMauritius.png
|Забон=
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Порт Лоуис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''',{{efn|{{langx|fr|République de Maurice}}; {{langx|mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}}} як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сент-Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сент-Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Бахшбандии кишварӣ ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сент Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>r0aafk48is579zo6vl6yc0v3fxny0rr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480725</id>
      <parentid>1480724</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20321" sha1="173d9ecz9g5p5h1ndii64jukgxuc8k1" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Mauritius
|Парчам=Flag of Mauritius.svg
|Номи тоҷикӣ=Маврикий
|Номи аслӣ=Mauritius
|Нишон=Coat_of_arms_of_Mauritius.svg
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ= &lt;center&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;&lt;center&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=LocationMauritius.png
|Забон=
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Порт Лоуис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сент-Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сент-Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Бахшбандии кишварӣ ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сент Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>173d9ecz9g5p5h1ndii64jukgxuc8k1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480726</id>
      <parentid>1480725</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бахшбандии кишварӣ */</comment>
      <origin>1480726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20278" sha1="9yjxvdqcf5jv55lsksof4wut9noqaad" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Mauritius
|Парчам=Flag of Mauritius.svg
|Номи тоҷикӣ=Маврикий
|Номи аслӣ=Mauritius
|Нишон=Coat_of_arms_of_Mauritius.svg
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ= &lt;center&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;&lt;center&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=LocationMauritius.png
|Забон=
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Порт Лоуис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сент-Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сент-Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сент Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>9yjxvdqcf5jv55lsksof4wut9noqaad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480727</id>
      <parentid>1480726</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21640" sha1="eklei8tk5h1tdy3c4p67spc350kertf" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Mauritius
|Парчам=Flag of Mauritius.svg
|Номи тоҷикӣ=Маврикий
|Номи аслӣ=Mauritius
|Нишон=Coat_of_arms_of_Mauritius.svg
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ= &lt;center&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;&lt;center&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=LocationMauritius.png
|Забон=
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Порт Лоуис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сент-Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сент-Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сент Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{Mauritius Districts Labelled Map|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро Ҷазираҳои берунии Маврикий ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи Маврикий
* [[Родригес (ҷазира)|Ҷазираи Родригес]]
* Ҷазираи Сент Брендон
* Ҷазираи Агалега

Худи ҷазираи Маврикий ба нӯҳ ноҳия тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.


== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>eklei8tk5h1tdy3c4p67spc350kertf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480728</id>
      <parentid>1480727</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21641" sha1="bep4o8ztoaxtb3avrc1w0ea5pypgywb" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Mauritius
|Парчам=Flag of Mauritius.svg
|Номи тоҷикӣ=Маврикий
|Номи аслӣ=Mauritius
|Нишон=Coat_of_arms_of_Mauritius.svg
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ= &lt;center&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;&lt;center&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=LocationMauritius.png
|Забон=
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Порт Лоуис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сент-Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сент-Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сент Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро Ҷазираҳои берунии Маврикий ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи Маврикий
* [[Родригес (ҷазира)|Ҷазираи Родригес]]
* Ҷазираи Сент Брендон
* Ҷазираи Агалега

Худи ҷазираи Маврикий ба нӯҳ ноҳия тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.


== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>bep4o8ztoaxtb3avrc1w0ea5pypgywb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480747</id>
      <parentid>1480728</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тақсимоти маъмурӣ */</comment>
      <origin>1480747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21683" sha1="1d546isg6x2mpht98geayv9ssahs88f" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Mauritius
|Парчам=Flag of Mauritius.svg
|Номи тоҷикӣ=Маврикий
|Номи аслӣ=Mauritius
|Нишон=Coat_of_arms_of_Mauritius.svg
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ= &lt;center&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;&lt;center&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=LocationMauritius.png
|Забон=
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Порт Лоуис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сент-Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сент-Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сент Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{main|Ноҳияҳои Маврикий}}
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро Ҷазираҳои берунии Маврикий ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи Маврикий
* [[Родригес (ҷазира)|Ҷазираи Родригес]]
* Ҷазираи Сент Брендон
* Ҷазираи Агалега

Худи ҷазираи Маврикий ба нӯҳ ноҳия тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>1d546isg6x2mpht98geayv9ssahs88f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480748</id>
      <parentid>1480747</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23023" sha1="h09yzsokrt7fwv8gjd3k4y55hntw7vc" xml:space="preserve">{{Кишвар
|номи_маъмул = Mauritius
|парчам = Flag of Mauritius.svg
|номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}}
|нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg
|андозаи_нишон = 90
|шиор = {native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд&quot;
|номи_суруди_миллӣ= &quot;[[Motherland (anthem)|Motherland]]&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg
|забони_расмӣ = нест (''de jure'')&lt;br /&gt;{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')&lt;ref&gt;[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад.
&lt;/ref&gt;}}
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|пойтахт = [[Порт Луис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сент-Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сент-Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сент Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{main|Ноҳияҳои Маврикий}}
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро Ҷазираҳои берунии Маврикий ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи Маврикий
* [[Родригес (ҷазира)|Ҷазираи Родригес]]
* Ҷазираи Сент Брендон
* Ҷазираи Агалега

Худи ҷазираи Маврикий ба нӯҳ ноҳия тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>h09yzsokrt7fwv8gjd3k4y55hntw7vc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480751</id>
      <parentid>1480748</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тақсимоти маъмурӣ */</comment>
      <origin>1480751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23076" sha1="lben0nbwj89v2txfom522b6zm27qbtf" xml:space="preserve">{{Кишвар
|номи_маъмул = Mauritius
|парчам = Flag of Mauritius.svg
|номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}}
|нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg
|андозаи_нишон = 90
|шиор = {native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд&quot;
|номи_суруди_миллӣ= &quot;[[Motherland (anthem)|Motherland]]&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg
|забони_расмӣ = нест (''de jure'')&lt;br /&gt;{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')&lt;ref&gt;[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад.
&lt;/ref&gt;}}
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|пойтахт = [[Порт Луис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сент-Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сент-Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сент Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}}
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро Ҷазираҳои берунии Маврикий ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи Маврикий
* [[Родригес (ҷазира)|Ҷазираи Родригес]]
* Ҷазираи Сейнт Брендон
* Ҷазираи Агалега

Худи ҷазираи Маврикий ба нӯҳ ноҳия тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>lben0nbwj89v2txfom522b6zm27qbtf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480752</id>
      <parentid>1480751</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23082" sha1="jdm00jqenbs4zn5kdtsxycemu1rql0c" xml:space="preserve">{{Кишвар
|номи_маъмул = Mauritius
|парчам = Flag of Mauritius.svg
|номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}}
|нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg
|андозаи_нишон = 90
|шиор = {native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд&quot;
|номи_суруди_миллӣ= &quot;[[Motherland (anthem)|Motherland]]&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg
|забони_расмӣ = нест (''de jure'')&lt;br /&gt;{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')&lt;ref&gt;[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад.
&lt;/ref&gt;}}
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|пойтахт = [[Порт Луис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сейнт Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сейнт Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сейнт Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}}
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро Ҷазираҳои берунии Маврикий ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи Маврикий
* [[Родригес (ҷазира)|Ҷазираи Родригес]]
* Ҷазираи Сейнт Брендон
* Ҷазираи Агалега

Худи ҷазираи Маврикий ба нӯҳ ноҳия тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>jdm00jqenbs4zn5kdtsxycemu1rql0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480753</id>
      <parentid>1480752</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тақсимоти маъмурӣ */</comment>
      <origin>1480753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23239" sha1="n66oo3hzw93fgi1fq0g3qohjswvpryj" xml:space="preserve">{{Кишвар
|номи_маъмул = Mauritius
|парчам = Flag of Mauritius.svg
|номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}}
|нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg
|андозаи_нишон = 90
|шиор = {native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд&quot;
|номи_суруди_миллӣ= &quot;[[Motherland (anthem)|Motherland]]&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg
|забони_расмӣ = нест (''de jure'')&lt;br /&gt;{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')&lt;ref&gt;[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад.
&lt;/ref&gt;}}
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|пойтахт = [[Порт Луис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сейнт Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сейнт Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сейнт Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}}
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро [[Ҷазираҳои берунии Маврикий]] ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи [[Маврикий (ҷазира)|Маврикий]]
* Ҷазираи [[Родригес (ҷазира)|Родригес]]
* Ҷазираи [[Сейнт Брендон (ҷазира)|Сейнт Брендон]]
* Ҷазираи [[Агалега (ҷазира)|Агалега]]

Худи ҷазираи Маврикий ба [[Ноҳияҳои Маврикий|нӯҳ ноҳия]] тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>n66oo3hzw93fgi1fq0g3qohjswvpryj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480759</id>
      <parentid>1480753</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23219" sha1="5j6an5qqos7p8sugbnmsoic8g3r3jw4" xml:space="preserve">{{Кишвар
|номи_маъмул = Mauritius
|парчам = Flag of Mauritius.svg
|номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}}
|нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg
|андозаи_нишон = 90
|шиор = {native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд&quot;
|номи_суруди_миллӣ= &quot;[[Motherland (anthem)|Motherland]]&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg
|забони_расмӣ = нест (''de jure'')&lt;br /&gt;{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')&lt;ref&gt;[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад.
&lt;/ref&gt;}}
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|пойтахт = [[Порт Луис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родриг, Агалега ва Сейнт Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родриг ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родриг, Агалега, Сейнт Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сейнт Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}}
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро [[Ҷазираҳои берунии Маврикий]] ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи [[Маврикий (ҷазира)|Маврикий]]
* Ҷазираи [[Родриг (ҷазира)|Родриг]]
* Ҷазираи [[Сейнт Брендон (ҷазира)|Сейнт Брендон]]
* Ҷазираи [[Агалега (ҷазира)|Агалега]]

Худи ҷазираи Маврикий ба [[Ноҳияҳои Маврикий|нӯҳ ноҳия]] тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>5j6an5qqos7p8sugbnmsoic8g3r3jw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480761</id>
      <parentid>1480759</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23240" sha1="c1vmvuhkyeubccyy07x64r4uyrzoxh9" xml:space="preserve">{{Кишвар
|номи_маъмулӣ = Mauritius
|парчам = Flag of Mauritius.svg
|номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}}
|нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg
|андозаи_нишон = 90
|шиор = {{native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд&quot;
|номи_суруди_миллӣ= &quot;[[Motherland (anthem)|Motherland]]&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg
|забони_расмӣ = нест (''de jure'')&lt;br /&gt;{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')&lt;ref&gt;[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад.
&lt;/ref&gt;}}
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|пойтахт = [[Порт Луис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родриг, Агалега ва Сейнт Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родриг ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родриг, Агалега, Сейнт Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Геккони нақшдори рӯзона]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сейнт Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}}
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро [[Ҷазираҳои берунии Маврикий]] ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи [[Маврикий (ҷазира)|Маврикий]]
* Ҷазираи [[Родриг (ҷазира)|Родриг]]
* Ҷазираи [[Сейнт Брендон (ҷазира)|Сейнт Брендон]]
* Ҷазираи [[Агалега (ҷазира)|Агалега]]

Худи ҷазираи Маврикий ба [[Ноҳияҳои Маврикий|нӯҳ ноҳия]] тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>c1vmvuhkyeubccyy07x64r4uyrzoxh9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480762</id>
      <parentid>1480761</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тақсимоти маъмурӣ */</comment>
      <origin>1480762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23248" sha1="b5taq0y6n09i8oik130zz5otq53279e" xml:space="preserve">{{Кишвар
|номи_маъмулӣ = Mauritius
|парчам = Flag of Mauritius.svg
|номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}}
|нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg
|андозаи_нишон = 90
|шиор = {{native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд&quot;
|номи_суруди_миллӣ= &quot;[[Motherland (anthem)|Motherland]]&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg
|забони_расмӣ = нест (''de jure'')&lt;br /&gt;{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')&lt;ref&gt;[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад.
&lt;/ref&gt;}}
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|пойтахт = [[Порт Луис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родриг, Агалега ва Сейнт Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родриг ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родриг, Агалега, Сейнт Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Геккони нақшдори рӯзона]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сейнт Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}}
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро [[Ҷазираҳои берунии Маврикий]] ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи [[Маврикий (ҷазира)|Маврикий]]
* Ҷазираи [[Родригес (ҷазира)|Родригес]]
* Ҷазираи [[Сейнт Брендон (ҷазира)|Сейнт Брендон]]
* Ҷазираи [[Агалега (ҷазира)|Агалега]]

Худи ҷазираи Маврикий ба [[Ноҳияҳои Маврикий|нӯҳ ноҳия]] тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>b5taq0y6n09i8oik130zz5otq53279e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480763</id>
      <parentid>1480762</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23260" sha1="g6yd6qtszyv7mclh3fojxcm8di9op45" xml:space="preserve">{{Кишвар
|номи_маъмулӣ = Mauritius
|парчам = Flag of Mauritius.svg
|номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}}
|нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg
|андозаи_нишон = 90
|шиор = {{native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд&quot;
|номи_суруди_миллӣ= &quot;[[Motherland (anthem)|Motherland]]&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
|Сохтори давлат=
|Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg
|забони_расмӣ = нест (''de jure'')&lt;br /&gt;{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')&lt;ref&gt;[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад.
&lt;/ref&gt;}}
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|пойтахт = [[Порт Луис]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=2040
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=1200206
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=588.3
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &amp;#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, &amp; Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt; Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сейнт Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt; Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.&lt;ref name=&quot;EEZ 1977&quot;&gt;{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро &quot;Дина Аробӣ&quot; (''Dina Arobi'') номиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&amp;pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}&lt;/ref&gt;
Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои &quot;Иля-ду-Сирне&quot; (''Ilha do Cirne'') ё &quot;Иля-ду-Серне&quot; (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}&lt;/ref&gt; Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery &amp; Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}&lt;/ref&gt; Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба &quot;Ил дӯ Франс&quot; иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сейнт Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.&lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PCA Memorial Vol 1&quot; /&gt;

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Гуногунии зистӣ ==
[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Геккони нақшдори рӯзона]]]]
Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад.

То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&amp;dq=dodo+extinction+emblematic&amp;pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&amp;dq=dodo+%22poster+child%22&amp;pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}&lt;/ref&gt;
Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}&lt;/ref&gt;

Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши &quot;Нигоҳи муҳити зисти Маврикий&quot;-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сейнт Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&amp;record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&amp;tcid=81}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
[[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]]
Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}&lt;/ref&gt;

== Тақсимоти маъмурӣ ==
{{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}}
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}
Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро [[Ҷазираҳои берунии Маврикий]] ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}&lt;/ref&gt;

Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд:
* Ҷазираи [[Маврикий (ҷазира)|Маврикий]]
* Ҷазираи [[Родригес (ҷазира)|Родригес]]
* Ҷазираи [[Сейнт Брендон (ҷазира)|Сейнт Брендон]]
* Ҷазираи [[Агалега (ҷазира)|Агалега]]

Худи ҷазираи Маврикий ба [[Ноҳияҳои Маврикий|нӯҳ ноҳия]] тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд.

== Иқтисодиёт ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маданият ==

== Забонҳо ==
Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}&lt;/ref&gt; Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}&lt;/ref&gt; Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}&lt;/ref&gt; Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд.

== Пайвандҳо ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>g6yd6qtszyv7mclh3fojxcm8di9op45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рубоиёти Хайём</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6035</id>
    <revision>
      <id>1480703</id>
      <parentid>1370507</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4493" sha1="mhdokbb7jstybeuejdg43wwqp067oq0" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
«'''Рубоиёти Хайём'''» — номи маҷмӯъаест, ки аз рубоиҳои [[Умари Хайём|Ғиёсуддин Абулфатҳ Умар ибни Иброҳим Хайёми Нишопурӣ]] машҳур ба Хайём фароҳам омадааст. Ин рубоиҳо дар садаҳои панҷум ва шашуми ҳиҷрии қамарӣ ба забони форсӣ суруда шудаанд ва умдатан баёнгари дидгоҳҳои фалсафии ӯ ҳастанд.

== Рубоиёт ==
: Гар бар фалакӣ, ба хок бозорандат.
: В-ар бар сари нозӣ, ба ниёз орандат.
: Филҷумла, мараз ба ҷаҳл то битвонӣ,
: В-озор маҷӯ, то ба ниёз орандат.

: Май гарчӣ ба шаръ зиштном аст, хуш аст,
: Чун бар кафи соқиву ғулом аст, хуш аст.
: Талх аст ҳаром аст, хушам меояд,
: Дерест, ки ҳар чиз ҳаром аст, хуш аст.

: Некиву бадӣ, ки дар ниҳоди башар аст,
: Шодиву ғаме, ки дар қазову қадар аст.
: Бо чарх макун ҳавола, к-андар раҳи ишқ,
: Чарх аз ту ҳазор бор бечоратар аст.

: Ҳарчанд, ки аз гуноҳ бадбахтаму зишт,
: Навмед наям чу бутпарастони куништ,
: Мирам чу гаҳи саҳар зи махмурӣ боз,
: Май хоҳаму маъшуқ, на масҷид на куништ.

: Ҳар дил, ки дар ӯ меҳру муҳаббат насиришт,
: Хоҳ аҳли саҷҷода бошаду хоҳ аҳли куништ.
: Дар дафтари ишқ номи ҳар кас, навишт,
: Озод зи дӯзах асту фориғ зи биҳишт.

: Онон, ки кашандаи шароби нобанд,
: В-онон, ки ба шаб ҳамеша дар меҳробанд.
: Бар хушк касе нест, ҳама дар обанд,
: Бедор якест, дигарон дар хобанд.

: Онон, ки куҳан буванду онон, ки наванд,
: Ҳар як паси якдигар якояк бираванд.
: В-ин мулки ҷаҳон ба кас намонад ҷовид,
: Рафтанду равему боз оянду раванд.

: Бар синаи ғампазири ман раҳмат кун,
: Бар ҷону дили асири ман раҳмат кун.
: Бар пои хароботрави ман бахшои,
: Бар дасти пиёлагири ман раҳмат кун.

: Хуршеди сипеҳри безаволи ишқ аст,
: Мурғи чамани хуҷастафоли ишқ аст.
: Ишқ он набувад, ки ҳамчун булбул ноли,
: Ҳар гаҳ, ки бимирию наноли ишқ аст.

== Танқид ==
Рубоиётҳои [[Умари Хайём]] аз ҷониби [[мунаққид]]они [[адабиёт]] зери танқиди шадид қарор гирифтаанд, ки [[назм]]и ҳамчун майпарастӣ, бехудоӣ, худхоҳӣ, [[Демократия|демократӣ]], худписандӣ, шаҳватдӯстӣ шуморида шудаанд.

== Васф ==
Дар асл рубоиётҳои Хайём ҳамчун озодона, яъне бе тарсу ваҳм аз он замона, ки вай зиндагӣ мекард, дарду ҷудоӣ, ишқу муҳаббат, албатта шуру шари ҷавонию озодихоҳӣ қисса мекунанд, ки ин хоси навқаламони дар ҷушу хуруш буда ва завқи баланди ғайриоддию навоварии адабӣ дошта мебошад. Мавзӯъҳои май, ишқ, ҳақгӯи ва танқиди шоҳони замонаашро аз рубоиётҳояш хонда, то имрӯз хонандагон ба маҳорат ва озодфикрии Хайём қоиланд, ки ин боиси ба тамоми забонҳои дунё тарҷума ва нашр шудани рубоиётҳои Хайём гаштааст.

== Нигаред низ ==
* [[Умари Хайём]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Рубоиёт]]</text>
      <sha1>mhdokbb7jstybeuejdg43wwqp067oq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демократия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7348</id>
    <revision>
      <id>1480644</id>
      <parentid>1319740</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Мардумсолорӣ]] to [[Демократия]] over redirect: Misspelled title</comment>
      <origin>1319740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3247" sha1="jmb74g6ev33kqqclj3s2ocalv4wmnfw" xml:space="preserve">[[Акс:2019 Democracy index.svg|мини|400px]]
'''Мардумсолорӣ''' ({{lang-fa|مردم‌سالاری}}), '''демокра́тия''' ({{lang-grc|δημοκρατία}} аз {{lang-grc2|δῆμος}} «[[мардум]]» + {{lang-gr2|κράτος}} «[[ҳукумат]]») — шакли ташкилоти сиёсии [[ҷамъият]], ки аз руйи иштироки [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрвандҳо]] дар кори идоракунӣ, баробарии онҳо дар назди [[қонун]], хуқуқҳои сиёсӣ ва озодии шахс, аз дигар шаклҳои ҳокимият фарқ мекунад.

== Таърих ==
Дар асоси маълумоти таърихӣ — инкишофёбӣ ва тағйирёбии демократия бо ҳадди инкишофёбии ҷамъият алоқаманд аст.

Яке аз навъҳои таърихии демократия дар давраҳои атиқа пайдо шудааст, ки он демократияи Афинаи Қадим мебошад. Нишонаи демократияи қадим — ҷамъомадҳои халқӣ, интихобкунӣ, масъулиятнокии шахсони
мансабдор мебошад. Нишонаи асосии демократия интихобӣ будани мақомоти ҳокимияти давлатӣ мебошад. Ду намуди демократия фарқ карда мешавад:
# демократияи намояндагӣ (қабули қарорҳои асосӣ ба воситаи мақомоти интихобӣ қабул карда мешавад);
# демократияи бевосита (қабули қарорҳои асосӣ бевосита аз ҷониби худи шаҳрвандон қабул карда мешавад).&lt;ref&gt;Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 153&lt;/ref&gt;

Демократия аз ҳама шакли [[давлат]] аст. Демократия аз шаклҳои дигари давлат ([[истибдод]], [[автократия]], [[диктатураи ҳарбӣ]] ва ғайрахо) бо хусусиятҳои зерин фарқ мекунад: ба таври расмӣ эътироф намудани принсипи тобеияти ақаллият ба аксарият; баробарӣ ва озодии шаҳрвандҳо; интихоби будани органҳои давлатӣ ва ғайраҳо.

== Мардумсолорӣ дар Тоҷикистон ==
Дар моддаи якуми [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Қонуни асосии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] гуфта шудааст, ки Тоҷикистон давлати демократӣ, хуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад. Тоҷикистон аз соли 1991 демократияи худро сохта истодааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Мардумсолорӣ|*]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатшиносӣ]]</text>
      <sha1>jmb74g6ev33kqqclj3s2ocalv4wmnfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480654</id>
      <parentid>1480644</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3167" sha1="64vchz0xjtgca5dtwg9jgywgzcmrdcz" xml:space="preserve">[[Акс:2019 Democracy index.svg|мини|400px]]
'''Демократия''' ({{lang-grc|δημοκρατία}} аз {{lang-grc2|δῆμος}} «[[мардум]]» + {{lang-gr2|κράτος}} «[[ҳукумат]]») — шакли ташкилоти сиёсии [[ҷамъият]], ки аз руйи иштироки [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрвандҳо]] дар кори идоракунӣ, баробарии онҳо дар назди [[қонун]], хуқуқҳои сиёсӣ ва озодии шахс, аз дигар шаклҳои ҳокимият фарқ мекунад.

== Таърих ==
Дар асоси маълумоти таърихӣ — инкишофёбӣ ва тағйирёбии демократия бо ҳадди инкишофёбии ҷамъият алоқаманд аст.

Яке аз навъҳои таърихии демократия дар давраҳои атиқа пайдо шудааст, ки он демократияи Афинаи Қадим мебошад. Нишонаи демократияи қадим — ҷамъомадҳои халқӣ, интихобкунӣ, масъулиятнокии шахсони
мансабдор мебошад. Нишонаи асосии демократия интихобӣ будани мақомоти ҳокимияти давлатӣ мебошад. Ду намуди демократия фарқ карда мешавад:
# демократияи намояндагӣ (қабули қарорҳои асосӣ ба воситаи мақомоти интихобӣ қабул карда мешавад);
# демократияи бевосита (қабули қарорҳои асосӣ бевосита аз ҷониби худи шаҳрвандон қабул карда мешавад).&lt;ref&gt;Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 153&lt;/ref&gt;

Демократия аз ҳама шакли [[давлат]] аст. Демократия аз шаклҳои дигари давлат ([[истибдод]], [[автократия]], [[диктатураи ҳарбӣ]] ва ғайрахо) бо хусусиятҳои зерин фарқ мекунад: ба таври расмӣ эътироф намудани принсипи тобеияти ақаллият ба аксарият; баробарӣ ва озодии шаҳрвандҳо; интихоби будани органҳои давлатӣ ва ғайраҳо.

== Демократия дар Тоҷикистон ==
Дар моддаи якуми [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Қонуни асосии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] гуфта шудааст, ки Тоҷикистон давлати демократӣ, хуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад. Тоҷикистон аз соли 1991 демократияи худро сохта истодааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Демократия|*]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатшиносӣ]]</text>
      <sha1>64vchz0xjtgca5dtwg9jgywgzcmrdcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демократи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7396</id>
    <revision>
      <id>1480663</id>
      <parentid>1116318</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Мардумсолорӣ]]</comment>
      <origin>1480663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таърихи ҷадид</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8579</id>
    <revision>
      <id>1480701</id>
      <parentid>1246156</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2797" sha1="94wupo5cbhg9o4d13ew7au95xnhlfhb" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
'''Таърихи ҷадид''' — ин давраест, ки мо дар он, дар ҳоли ҳозир зиндагӣ карда истодаем. Шартан гуфтан мумкин аст, ки таърихи ҷадид баъд аз анҷом ёфтани [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]], соли [[1945]] ибтидо шудааст.

Ин давра пайдоиши фарҳанги оммавиро ба хотир меоварад, аз он ҷумла тақрибан соли 1961, вақте ки гурӯҳи [[The Beatles]] дунёро ба ҳайрат гузошту [[Юрий Гагарин]] кайҳонро.

Зиддияти ду ҷаҳонбинӣ — [[коммунизм]] ва [[капитализм]] —барои тараққиёти илму техника, фарҳанги оммавӣ , таҷҳизотҳо ([[телевизион]],[[радио]],[[интернет]], [[кино]], нашрияҳои чопӣ), [[глобализм]] ва ғайра таккони бузургеро бахшид.

Декабри соли [[1991]] [[Иттиҳоди Шӯравӣ|Итттиҳоди Давлатҳои Сотсиалистии Шӯравӣ]] барҳам хӯрд, ки тамоми дунёро тағйир дод. Мамлакатҳои [[Коммунизм|коммунистӣ]] ба шакли [[Демократия|демократӣ]] гузаштанд. Соли 2003 дар [[Ироқ]] ҷанг сар шуд, ки давлатро ба шакли демократӣ гузаронид. Тахминан дар ҳамин вақт дар [[Аврупои Шарқӣ]] ва [[Осиёи Марказӣ]] шӯриш («[[инқилоботи норанҷӣ]]») рух дод.

Бо кӯшиши ширкати [[Commodore Int.]], аз соли [[1985]] сар карда дар тамоми дунёо компӯтар барои бозӣ паҳн гаштанд. Тараққиёти пуршиддати соҳаи нави индустрӣ сар шуд, ки истеҳсоли компӯтар ва барномаҳои таъминотӣ барои онҳо мебошанд. Дар ҳоли ҳозир аз нисф зиёди аҳолии дунё бо [[компӯтар]] кор мекунанд. Аз солҳои [[80]]-ум сар карда шабакаи [[Интернет]] тараққӣ мекард. Ҳоло бошад қариб, ки аз ҳаммаи компӯтарҳо ба шабакаи интернет дохил шудан мумкин аст. Ҳаёти имрӯзаро бе интернет ва компӯтар тасаввур кардан мушкил аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}


== Пайвандҳо ==
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Таърих]]</text>
      <sha1>94wupo5cbhg9o4d13ew7au95xnhlfhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амирхон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10532</id>
    <revision>
      <id>1480815</id>
      <parentid>1409106</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1480815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3216" sha1="r0oin8xj06t65sa9vryyzvh1gvkm4pk" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Амирхон (Ҳамном)|Амирхон}}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Амирхон}}
{{Синамогар}}

'''Амирхон''' ({{забон-ҳи|आिमर ख़ान}}, {{забон-ур|عامر حسین خان}}) (‎[[14 март]], [[1965]] —) — ҳунарпеша, продюсери филм, ҳунарпешаи кино, филмноманавис, яке аз ситораҳои кунунии [[синамои Ҳинд]].

== Зиндагинома ==
Амирхон [[14 март]]и соли [[1965]] ба дунё омадааст. Ӯ факултаи коргардонии донишкадаи овозадори синамои шаҳри [[Пуна]]ро хатм намудааст. Баъд аз иштирок дар наворгирии чандин филмҳо қарор медиҳад, ки дар нақшҳо низ бозӣ кунад.

== Эҷодиёт ==
Вале дар аввал филмҳо бо иштироки ӯ он қадар муваффақ нагардиданд ва писанди тамошобинон наомаданд. Иштирок дар филми «Дил» Амирро машҳур кард. Дар ин филм ҳамроҳи ӯ [[Мадҳурӣ Дикшит]] бозӣ кардааст. Филмҳои минбаъдаи Амир он қадар комёб нагардиданд.
Дар айни замон, Амирхон нақшофариниро тарк кардааст ва соле як маротиба филмеро ба навор мегирад. Амир мехоҳад коргардони маъруф бошад. Аз ин рӯ, ӯ ихтисосашро дар [[Донишгоҳи Калифорния]] таҳти роҳбарии [[коргардон]], барандаи [[Ҷоизаи Оскар]] [[Фрэнсис Форд Коппола]] такмил дод.

== Филмҳо бо иштироки Амирхон ==
# Фано. (2006)
# Балладаи Мангал Пандей. (2005)
# Хоҳиши дил. (2001)
# Лагун: Боре дар Ҳиндустон (2001)
# Рӯҳи пурошӯб. (1999)
# Ғулом. (1998)
# Замин. (1998)
# Ишқ, (1997)
# Роҷа Хиндустонӣ. (1996)
# Бозӣ. (1995) П.Хушҳол. (1995) 12.Шоҳид.(1993)
# Рақибон. (1992)
# Афсонаи ишқ. (1991)
# Ҷавонӣ зинда бод. (1990)
# Ба мисли ман ошиқе нест. (1990)
# Дил. (1990)
# Ишқ, ишқ, ишқ. (1989)
# Мадҳуш (1974, нақши кӯдакона)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]

== Пайвандҳо ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0451148/ Амирхон дар базаи маълумоти синамо дар Интернет (бо забони англисӣ)]


[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ҳиндӣ]]
[[Гурӯҳ:Филмноманависони Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Кинопродюсерҳои Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Мусулмонони Ҳиндустон]]</text>
      <sha1>r0oin8xj06t65sa9vryyzvh1gvkm4pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тувалу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10699</id>
    <revision>
      <id>1480729</id>
      <parentid>1314109</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2492" sha1="10sv9633tpyq2k7xa5n0mz2g2ju1dgy" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=
|Парчам=Flag of Tuvalu.svg
|Номи тоҷикӣ=Тувалу
|Номи аслӣ=Tuvalu
|Нишон=Coat of arms of Tuvalu.svg
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ=
|Сохтори давлат=
|Дар харита=LocationTuvalu.png
|Забон=[[Англисӣ]]
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=[[доллар]]
|Домен=[[.tv]]
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
{{бознависӣ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|en|Tuvalu}}&lt;references /&gt;
'''Тувалу''' ({{lang-en|Tuvalu}}) — ('''Ҷазираҳои Тувалу''', '''Ҷазираҳои Эллис''')  кишварест дар ҳавзаи [[уқёнуси Ором]] дар [[Полинезия|Полинезия]]. Ҷазираҳои Тувалу дар масофаи зиёда аз 350 километр паҳн шудаанд, масофаи байни ҷазираҳои ҳамсоя аз 50 то 100 километрро ташкил медиҳад. Масоҳати умумии кишвар 26 км² аст. Аҳолии кишвар 11206 нафарро ташкил медиҳад. ([[2011]]). Пойтахташ [[Фунафути]] аст.

[[Акс:Tuvalu Funafuti atoll beach.jpg|мини|Фунафути Атоли]]
[[Акс:National Bank of Tuvalu.jpg|мини|Банк Тувалу]]
== Таърих ==
{{васеъкунии фасл}}
== Бахшбандии кишварӣ ==
{{васеъкунии фасл}}
== Ҷуғрофия ==
{{васеъкунии фасл}}
== Иқтисод ==

== Аҳолӣ ==

== Фарҳанг ва маориф ==
== Пайвандҳо ==
{{Умуми}}
{{хурд}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Уқёнусия}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳои Уқёнусия]]
[[Гурӯҳ:Уқёнусия]] 
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ]]
[[Гурӯҳ:Тувалу]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>10sv9633tpyq2k7xa5n0mz2g2ju1dgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фашизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10792</id>
    <revision>
      <id>1480699</id>
      <parentid>1300459</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4640" sha1="hzxym2ebx8kuxa9mfh1mhpb27l3gw6r" xml:space="preserve">'''Фашизм''' ''(итал. Fascismo, аз fascio- қабза, бандча; иттиҳодия)''- ҷараёни сиёсии реаксионие, аст ки дар мамлакатҳои капиталистӣ дар замони бӯҳони умумии сиёсиву иқтисодӣ ба вуҷуд омада, манфиатҳои доираҳои ҷангҷўёнаи буржуазияи империалистиро ифода мекунад; диктатураи ошкоро террористии капитали монополистӣ низ фашизм номида мешавад; Фашизм ҳуқуқ ва озодиҳои [[Демократия|демократиро]] дар дохили мамлакат нест мекунад, аппарати давлатӣ ва ҳаёти ҷамъиятиро ба тарзу усулҳои  ҳарбӣ мегузаронад, сиёсати ҷангҷӯёнаро пеш мебарад. Идеологияи Фашизм - ин нисбат ба одам нафрат доштан, нажодпарастӣ ва шовинизм аст. 

=Таърих=
'''Фашизм''' соли 1919 дар Италия ба вуҷуд омадааст. Фашистон соли  1922 дар Италия ба сари ҳокимият омаданд. Соли 1919 дар Олмон ҳизби фашистӣ ташкил ёфт, ки вай соли 1933 ҳокимиятро ба даст гирифт ва диктатураи террористии [[Ҳитлер| Гитлерро]] ҷорӣ кард; Фашизм аз ибтидои пайдо шуданаш ҳамчун қувваи зарбдори реаксияи байналхалқӣ ба майдон баромад. Олмони фашистӣ ба якҷоягии Италияи фашистӣ ва Японияи империалистӣ дар ҳолати мусоҳилакории доираҳои ҳукмронии Англия, Франсия, ИМА [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]]иро (солҳои 1939-1945) сар кард. Дар натиҷаи торумор гаштани фашизм дар Олмон  баъди [[Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]] халқҳои бисёр мамлакатҳо аз асорати фашизм наҷот ёфтанд. Дар солҳои баъди ҷанг тамоми қувваҳои  сулҳҷӯйи ҷаҳон бар зидди фашизм мубориза мебаранд. 

Аз [[соли 1962]], ҳар як рӯзи дуюми моҳи сентябр ҳамчун '''[[Рӯзи байналмилалии ёдбуди қурбониёни фашизм]]''' ҷашн гирифта мешавад. &lt;ref&gt;[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2160/ День памяти жертв фашизма]&lt;/ref&gt;

'''Фашизм''' як [[назария]]и сиёсии истибдодӣ ва ҷунбиши мардумӣ аст, ки мехоҳад [[меҳан]]ро болотар аз ҳамма [[арзиш]]ҳо қарор диҳад (ки аз назари нажодӣ ва чи аз назари фарҳангӣ ва таърихӣ). Коршиносони гуногун вижагиҳои мухталифро ба Фашизм нисбат додаанд, вале ончи будани аслӣ фашизмро ташкил медиҳад, дар зер ҳастанд:

* Миллатгароӣ ([[Миллатгароӣ|насионализм]])
* Қудратгароӣ ([[ауторитарианизм]])
* Артишгароӣ ([[Артишгароӣ|милитаризм]])
* Куллигароӣ ([[тоталитарианизм]]) 
* доштани синф ва ҳизби муштарак ([[корпоратизм]]) 
* вуҷуди ҷомеа ва системаи иқтисоди баста ([[коллективизм]]) 
* Мухолифат ва зиддият бо озодихоҳӣ ([[либерализм]]), [[Демократия|демократизм]] ва [[коммунизм]]

Фашистҳо бо сиёсати сармоягузорӣ боз ва сармоядорӣ мухолифанд, вале ба моликияти шахсӣ ва сармояҳо мухолиф нестанд. Аксар аз фашистҳо ба вижа сусиёлҳойи миллатгаро сармоядориро  қаламдод мекунанд ва онро ба [[яҳуд]]иён нисбат медаҳанд.

== Инҷоро ҳам бингаред ==
* [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Фашизм]]
[[Гурӯҳ:Идеологияҳо]]</text>
      <sha1>hzxym2ebx8kuxa9mfh1mhpb27l3gw6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедиа:Википедия чӣ чизе нест</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11137</id>
    <revision>
      <id>1480646</id>
      <parentid>1263855</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10470" sha1="r345wn8ijcj2cpuguyzw26drw97yrly" xml:space="preserve">{{Сиёсатҳо}}
{{Чакида|Википедия дар дараҷаи нахуст як донишномаи бархат аст ва ба табаи он ҷомеае аз афроди алоқаманд ба сохти донишномае бокайфият дар фазое дӯстона ва эҳтироми мутақобилро ташкил медиҳад. Хоҳиш мекунем васвасаи истифода аз Википедия барои ҳадафҳои дигарро аз худ дур кунед.}} 
Википедия як [[энсиклопедия|донишнома]] аст. Онро бо мавриде, ки дар зер меоянд, иштибоҳ нагиред.

== Сабки нигориш ==

=== Википедия донишномаи рӯи коғаз нест ===
{{миёнбар|ВП:КОҒАЗ}} 
Амалан ҳеҷ маҳдудияте дар теъдоди мавзуъоте, ки метавон дар ин донишнома навишт вуҷуд надорад. Танҳо чанд маҳдудият монанд исботпазирӣ вуҷуд дорад, ки дар ин сафҳа тавзеҳ дода хоҳанд шуд. 
 
Мумкин аст тӯлонӣ будани як мақола барои бархе аз корбарон, ки аз интернети камсуръат истифода мекунанд маҳдудият ба шумор биравад. Ин масъала ба хоно будани мақолот низ латма мезанад. Тақсим кардан як мақола ба чандин мақола ва навиштани хулосаҳое аз матолиб дар мақолаи аслӣ ва пайванддиҳӣ ба мақолаҳои дигар, роҳе табиӣ барои рушди як мавзуъ аст. Дар донишномаҳои мактуб бархе аз мавзуъот ба сурати кӯтоҳ ва бо мақолаҳои исто ироа мешаванд аммо дар Википедия ба далели ба кор нагирифтани коғаз метавон мақолаҳои комилтар ва тӯлонитре навишт, пайвандҳои бисёри бештаре гузошт ва ҳар мавзуъро дар ҷойи худ ба таври комил тавзеҳ дод. 
 
Ҳамчунин ин вежагӣ бад-ин маъност, ки дигар ниёз нест як мақоларо ба мақолаи мушобеҳш, ки маъруфтар аст бозгардон кард. Бахш «ҷусторҳои вобаста» ба ин манзур ғунҷонда мешавад то хонандагонро ба дигар иттилооти марбут ба як мавзуъ раҳнамун созад.

== Кулиёт== 

=== Википедия фарҳанги луғат нест ===
{{асосӣ|Википедиа:Википедия вожанома нест}} 
{{миёнбар|ВП:ВОЖАНОМА|ВП:ВИКИВОЖА|ВП:ВЖНМ|ВП:ЛУҒАТНОМА}} 
Википедия фарҳанги луғат ё роҳнамои истилоҳоти фаннӣ нест. Мақолаҳои Википедия набояд шомили мавридҳои зер бошанд: 
 
# '''Маънии вожаҳо'''. Хоҳишмандем барои мақолаҳое, ки танҳо маънои як [[истилоҳ]]ро тавзеҳ медиҳанд вуруд насозед. Мақолаҳои Википедия маъмулан бояд бо таърифи хуб оғоз шаванд. Агар ба мақолае бархурд кардед, ки чизе беш аз таърифи маънои як вожа набуд, бикушед то иттилооти бештаре дар он биғунҷонед ва онро ба сатҳи як мақолаи донишномавӣ бирасонед. Яке аз истисноҳои ин қонун мақолаҳое ҳастанд, ки дар бораи маъноҳои фарҳангии як адад баҳс мекунанд. 
# '''Феҳристи маънои вожаҳо'''. Бо ин ҳол дар Википедия сафҳаҳое ба номи [[Википедия:Ибҳомзудоӣ|ибҳомзудоӣ]] вуҷуд доранд, ки шомили роҳнамои маъноҳои мухталифи як вожа ҳастанд. Ҳамчунин сафаҳоте вуҷуд доранд, ки шомили феҳристи аз вожаҳои фаннии марбут ба як ришта мебошанд. 
# '''Роҳнамои истифода ё фарҳанги амсол ва истилоҳоти омиёна'''. Википедия алоқае ба тавзеҳи чигунагии истифода аз вожаҳо ё истилоҳот надорад. Мо намехоҳем дар инҷо ба мардум бигӯем, ки чӣ тавр суҳбат кунанд. Ҳарчанд мумкин аст дар як мақола лозим бошад то тарзи истифодаи як вожа барои тамоюз байни маъноҳои мухталифи он дар назариёт ё милали мухталиф тавзеҳ дода шавад. 
 
Барои сабти маънои як вожа ба [[wikt:Саҳифаи аслӣ|Викивожа]], ки яке аз лоиҳаҳои хоҳари Википедия аст, муроҷиат кунед. 
 
==== Наввожаҳо ==== 
Бархе аз наввожаҳо метавонанд истеъмоли зиёд дошта бошанд, ва мумкин аст битавон шоҳиди бисёре дар интернет ва дар ҷомеа дар мавриди истифода аз он ёфта бошанд. Аммо барои доштани як мақола дар ин маврид дар Википедия мо бояд аз манобеи боэътимод мисли китоб ва мақолот, ки дар бораи истилоҳ ё мафҳум суҳбат мекунанд, истифода кунем, ва на китобҳо ва мақолоте, ки аз ин вожа истифода мекунанд. Мушоҳидаҳои шахсии корбарон (ба унвони мисол пайдо кардани веблогҳо, китобҳо, ва мақолоте, ки аз ин вожа истифода мекунанд ба ҷойи ин ки ба сурати хос дар мавриди он вожа бнависанд) барои ҳимоят аз вуҷуди мақолоти нокофӣ ҳастанд зеро ин мумкин аст ниёзманди таҳқиқ ва таҳлил қарор додани манобеи аввалия ба манзури пешбурди як дидгоҳ бошад, ки бо сиёсати таҳқиқи дасти аввал мамнуъ дар тазод аст. 
 
Наввожҳҳое, ки дар истифода густурда ҳастанд, аммо барои он ҳеҷ пӯшише дар манобеи дасти дувум вуҷуд надорад ҳанӯз омода барои пӯшиш дар Википедия нест. Замони бештаре ниёз аст, ки манобеи дасти дувум дар мавриди он фароҳам шавад ва шароит барои эҷоди мақола дар Википедия фароҳам шавад.

=== Википедия ношири андешаҳои дасти-аввал нест ===
Википедия ношири андешаҳои дасти-аввал нест, яъне ихтироъот ва навовариҳо ва таҳқиқоти дасти-аввале ки дар як ҷойи муътабар чоп нашудаанд, набояд дар Википедия биёянд. Ҳамчунин саҳифаҳои баҳси Википедия як толори баҳс набуда, танҳо ҷои барои ҳамоҳангии бештар барои корбарони Википедия дар чаҳорчӯби сиёсатҳои Википедия аст.

=== Википедия як ҷойгоҳ барои суханронӣ нест ===
Википедия як ҷойгоҳ барои суханронӣ нест ва аз он барои таблиғот ё баёни назароти худ истифода накунед.

=== Википедия феҳристе аз иттилоъоти мухталиф нест ===
Википедия феҳристе аз иттилооти мухталиф нест. Ҳамчинин Википедия як нашрияи &quot;зард&quot; нест ва ҷойи нишондоди суроғаи меҳмонхонаҳо, рақами телефонҳои гуногун ва нақли ҳаёти афроди мухталиф нест.

=== Википедия сензура надорад ===
Википедия сензура надорад. Ҳарчанд бояд аз навиштани матолиби тавҳиномез бепарҳезед.([[Википедиа:Ҳамлаи шахсӣ]]-ро бихонед.)

=== Википедия ҷойи ҳамаи иттилооти башарӣ нест ===
Танҳо  матолибе дар мақолаҳо вироиш карда шаванд, ки боэътимдии  он мақоларо дошта бошанд ва ҳар матлаберо ки ба мақола марбут бошад, наметавон дар мақола овард.

== Ҷомеаи Википедия чӣ нест ==
* Википедия майдони ҷанги баҳсу мунозира нест.
* Википедия беқонун нест.
* Википедия ҷойе барои тамрини [[Демократия|демократия]] нест.
* Википедия идораи давлатӣ ё муассиса нест.

== Вақте ки ба навиштан шурӯъ мекунед, чӣ бояд кард? ==
Вақте ки ба навиштан  шурӯъ  мекунед  аз худ бипурсед, касе, ки мехоҳад матолиби шуморо бихонад аз хондани ин мақолаи донишнома чӣ интизорӣ дорад ва навиштаҳоятонро бар он асос намуда бинависед.

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:сиёсатҳои википедиа]]</text>
      <sha1>r345wn8ijcj2cpuguyzw26drw97yrly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15005</id>
    <revision>
      <id>1480561</id>
      <parentid>1458647</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Салоҳияти Маҷлиси Намояндагони МО Ҷумҳурии Тоҷикистон */</comment>
      <origin>1480561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28890" sha1="e2uphueatxuu96dfbwxyl592d48ugvj" xml:space="preserve">{{Ниҳоди қонунгузор}}

'''Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''' — палатаи поёнии [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. Муҳлати ваколати палата 5 сол аст.

== Вакилон ==
Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 63 [[вакил]] иборат аст, ки онҳо дар асоси ҳуқуқи интихоботии умумӣ, баробар, мустақим ва бо [[овоздиҳии пинҳонӣ]] интихоб карда мешаванд. Маҷлиси Намояндагон доимоамалкунанда ва касбӣ мебошад.

== Салоҳияти Маҷлиси Намояндагони МО Ҷумҳурии Тоҷикистон ==
[[Акс:Новое здание Парламента Таджикистана 12.jpg |280 px|thumb|Бинои нави парлумони Тоҷикистон, соли 2024]]

* Таъсиси [[Комиссияи марказии интихобот]] ва бозхонди [[раис]], [[муовин]] ва аъзои он бо пешниҳоди Президент;
* Ба муҳокимаи халқ пешниҳод намудани лоиҳаи қонунҳо ва дигар масъалаҳои муҳими [[давлат]]ию ҷамъиятӣ;
* Тасдиқи барномаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ;
* Ризоият ба додугирифти қарзи давлатӣ;
* Тасдиқ ва бекор кардани шартномаҳои байналмилалӣ;
* Таъини раъйпурсӣ;
* Таъсиси судҳо;
* Тасдиқи [[рамзҳои давлатӣ]];
* Тасдиқи [[мукофотҳои давлатӣ]];
* Тасдиқи фармонҳои [[Президент]] дар бораи таъйин ва озод намудани раиси Бонки миллӣ ва муовинони ӯ;
* Муқаррар намудани рутбаҳои ҳарбӣ, дипломатӣ ва унвонҳои махсус;
* Амалӣ намудани ваколатҳои дигаре, ки Конститутсия ва қонунҳо муайян кардаанд.
Маҷлиси Намояндагони МО ҶТ аз рӯи масъалаҳои зикршудаи салоҳияташ қарор қабул мекунад. Қарори Маҷлиси Намояндагони МО ҶТ бо тарафдории аксарияти шумораи умумии вакилон қабул мегардад, агар тартиби дигари қабули қарорро Конститутсия муайян накарда бошад. Иҷрои қарорҳои Маҷлиси Намояндагони МО ҶТ дар тамоми қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳатмӣ аст.
Маҷлиси Намояндагони МО ҶТ қарорҳои Маҷлиси [[вакил]]они халқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, шаҳрҳо ва ноҳияхоро дар сурати ба [[Конститутсия]], қонунҳои конститутсионӣ ва дигар қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқат накардани онҳо бекор мекунад.
Маҷлиси намояндагон фаъолияти худро дар асоси усули таҷзияи ҳокимияти давлатӣ, волоияти қонун, ошкорбаёнӣ, дастаҷамъӣ, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, гуногунандешӣ ва масъулият дар назди халқ ба амал мебарорад.
Маҷлиси Намояндагони МО ҶТ ҳокимияти қонунгузориро ба амал бароварда, санадҳои зерин қабул мекунад:
* қонунҳои конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.

== Кумитаҳо ва комиссияҳо ==
[[Акс:Здание парламента Таджикистана 01.jpg|280 px|thumb|Бинои нави порлумони Тоҷикистон, соли 2024]]
[[Акс:Бинои парлумони Тоҷикистон.jpg|thumb|280 px|thumb|Бинои нави порлумони Тоҷикистон, соли 2024, шомгоҳ]]
{{Мақолаи асосӣ|Кумита ва комиссияҳои МН МО Тоҷикистон}}

=== Кумитаҳо ===
* Кумита оид ба қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон
* Кумита оид ба тартиботи ҳуқуқӣ, мудофиа ва амният
* Кумита оид ба иқтисод ва молия
* Кумита оид ба масъалаҳои аграрӣ, захираҳои об ва замин
* Кумита оид ба корҳои байналмилалӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва иттилоот
* Кумита оид ба илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати ҷавонон
* Кумита оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ, оила ва ҳифзи саломатӣ
* Кумита оид ба сохтори давлатӣ ва худидоракунии маҳаллӣ
* Кумита оид ба энергетика, саноат, сохтмон ва коммуникатсия

=== Комиссияҳо ===
* Комиссияи экологии Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Комиссия оид ба одоби вакилони Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Комиссия оид ба назорати Дастур ва ташкили кори Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Комиссияи баҳисобгирии овозҳо оид ба интихоб намудани Раиси Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон


== Интихоботи соли 2000 ==
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни Конститутсионии ҶТ «Дар бораи интихоботи Маҷлиси Олии ҶТ» [[27 феврал]]и [[2005|соли 2005]] интихобот ба Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати II  (2000-2005) баргузор гардид.
[[Акс:Assembly of Representatives (Majlisi Namoyandagon) of the Supreme Assembly (Majlisi Oli) of the Republic of Tajikistan in 2000-2005.svg|right|300px|Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати II  (2000-2005)]] 
=== Натиҷаҳои интихобот ===
* [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] — 36 нафар,
* [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] — 13 нафар,
* Номзадҳои мустақил — 10 нафар,
* [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] — 2 нафар,
* 2 ҷойи вакилӣ — холӣ. Манбаъ:[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%8B%D1%81%D1%88%D0%B5%D0%B5_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 Википедияи русӣ. Высшее_собрание_Таджикистана.]

== Интихоботи соли 2005 ==
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни Конститутсионии ҶТ «Дар бораи интихоботи Маҷлиси Олии ҶТ» [[27 феврал]]и [[2005|соли 2005]] интихобот ба Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати III  (2005-2010) баргузор гардид. 
[[Акс:Assembly of Representatives (Majlisi Namoyandagon) of the Supreme Assembly (Majlisi Oli) of the Republic of Tajikistan in 2005-2010.svg|right|300px|Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати III  (2005-2010)]]
=== Натиҷаҳои интихобот ===
* [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] — 46 нафар,
* [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] — 4 нафар,
* [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] — 2 нафар,
* 11 нафар узвияти ҳизбӣ надоштанд.


Дар ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ барои 22 мандат аз ҷониби 6 [[ҳизби сиёсӣ]], 61 [[номзад]] ба вакилии Маҷлиси намояндагон пешбарӣ гардиданд ва ба қайд гирифта шуданд. Дар ҳавзаҳои якмандатӣ ба вакилии Маҷлиси Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон — 209 номзад пешбарӣ гардид, ки 170 нафар ба қайд гирифта шуда буданд. Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ барои 22 мандати вакили Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ҳизби сиёсӣ: [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]], [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]], [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] ва [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] мубориза бурданд. [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] , [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] ва [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] ҳадди 5-фоизаро гузаштанд.

Аз шумораи умумии вакилон 11 нафар [[зан|занон]] мебошанд. Дар байни вакилони Маҷлиси Намояндагон 11 нафар - [[ҳуқуқшинос]], 12 нафар - [[муҳандис]], 7 нафар - [[иқтисодчӣ]], 3 нафар - [[агроном]]у [[зоотехник]], 26 нафар - [[омӯзгор]], 1 нафар - [[духтур]], 1 нафар - [[рӯзноманигор]], 1 нафар - [[китобшинос]], 1 нафар - мутахассиси равобити байналмилалӣ, 2 нафар - [[байтор]] фаъолият мекарданд. Аз ҷумла - 3 нафар узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон, 7 нафар - [[доктори илм]], 11 нафар - [[номзади илм]].

== Интихоботи соли 2010 ==
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни Конститутсионии ҶТ «Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии ҶТ» [[28 феврал]]и соли 2010 интихобот ба Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV (2010-2015) баргузор гардид.  
=== Натиҷаҳои интихобот ===
[[Акс:Assembly of Representatives (Majlisi Namoyandagon) of the Supreme Assembly (Majlisi Oli) of the Republic of Tajikistan in 2010-2015.svg|right|300px|Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV (2010-2015)]] 
{| class=wikitable style=text-align:right
!rowspan=2|Ҳизбҳо
!rowspan=2|Овоз
!rowspan=2|%
!colspan=4|Курсӣ
|-
!Дар ҳавза
!Феҳристи ҳизбӣ
!Ҷамъ
!+/-
|-
|align=left|[[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]|| ||71,69 %||39||16||55|| 
|-
|align=left|[[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]]|| ||6.10||0||2||2|| 
|-
|align=left|[[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]]|| ||5.22||0||2||2|| 
|-
|align=left|[[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]]|| ||0,47||0||0||0|| 
|-
|align=left|[[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]]|| ||7,22||0||2||2|| 
|-
|align=left|[[Ҳизби демократии Тоҷикистон]]|| ||0,84||0||0||0|| 
|-
|align=left|[[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] || ||7,74||0||2||2|| 
|-
|align=left|[[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]]|| ||0,72||0||0||0|| 
|-
|align=left|'''Ҷамъ'''|| ||'''100'''||'''39'''||'''24'''||'''63'''||'''0'''
|-
|align=left|Иштироки интихобкунандагон /сабтиномшуда|| ||87.7||-||-||-||-
|-
|align=left colspan=7|Манбаъ: &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ozodi.org/content/article/1971152.html|title=Натиҷаҳои нахустин ва эътирозҳои нахустин|publisher=Радиои Озодӣ|accessdate=1 март, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2015-03-23 |archivedate=2010-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708014925/http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html }}&lt;/ref&gt;
|}

== Интихоботи соли 2015 ==
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни Конститутсионии ҶТ «Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии ҶТ» [[1 март]]и [[соли 2015]] интихобот ба Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V (2015-2020) баргузор гардид.
=== Натиҷаҳои интихобот ===
[[Акс:Assembly of Representatives (Majlisi Namoyandagon) of the Supreme Assembly (Majlisi Oli) of the Republic of Tajikistan in 2015-2020.svg|right|300px|Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V (2015-2020)]]
{| class=wikitable style=text-align:right
!rowspan=2|Ҳизбҳо
!rowspan=2|Овоз
!rowspan=2|%
!colspan=4|Курсӣ
|-
!Дар ҳавза
!Феҳристи ҳизбӣ
!Ҷамъ
!+/-
|-
|align=left|[[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]|| ||65.4||35||16||51||-4
|-
|align=left|[[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]]|| ||11.7||2||3||5||+3
|-
|align=left|[[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]]|| ||7.5||1||2||3||+1
|-
|align=left|[[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]]|| ||5.5||0||1||1||+1
|-
|align=left|[[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]]|| ||2.2||2||0||2||0
|-
|align=left|[[Ҳизби демократии Тоҷикистон]]|| ||1.7||1||0||1||+1
|-
|align=left|[[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] || ||1.6||0||0||0||-2
|-
|align=left|[[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]]|| ||0.5||0||0||0||0
|-
|align=left|'''Ҷамъ'''|| ||'''100'''||'''41'''||'''22'''||'''63'''||'''0'''
|-
|align=left|Иштироки интихобкунандагон /сабтиномшуда|| ||87.7||-||-||-||-
|-
|align=left colspan=7|Манбаъ: [http://news.tj/en/news/central-electoral-commission-releases-final-parliamentary-election-results Asia Plus], [http://www.ipu.org/parline-e/reports/2309_E.htm IPU]
|}

Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ҳизб !! Фоиз !! Курсӣ
|-
| {{color box|#FF8C00}} [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] || 65,4 %,|| 51 / 63
|-
| {{color box|#FF0000}} [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] ||  11,7 % || 5 / 63
|-
| {{color box|#A9A9A9}} [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] ||  7,5 %|| 3 / 63
|-
| {{color box|#008000}} [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] || 5,15 % || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] || 1,7 % || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] ||  2,2 % || 2 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] || 0,5 % || 0 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] || 1,6 % || 0 / 63
|}
раъйи интихобкунандагонро касб намуданд.

Ҳамин тариқ, тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав ҲХДТ-ро 16 нафар, ҲАТ-ро — 3 нафар, ҲИИТ-ро 2 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.
Ба иттилои манбаъ, дар интихобот 4 млн. 319 ҳазору 395 интихобкунандагон ба қайд гирифта шуда, аз ин шумор 3 млн. 791 ҳазору 827 нафар овоз доданд.
Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ 35 нафар номзадҳои ҲХДТ, 2 номзади ҲАТ, 2 намояндаи ҲКТ ва 1 нафарӣ номзадҳои ҲДТ ва ҲИИТ пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |title=КМИР натиҷаҳои ниҳоии интихоботро эълон кард |accessdate=2015-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323102808/http://news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |archivedate=2015-03-23 }}&lt;/ref&gt;

== Интихоботи соли 2020 ==
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни Конститутсионии ҶТ «Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии ҶТ» [[1 март]]и [[соли 2020]] интихобот ба Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI (2020-2025) баргузор гардид.
=== Натиҷаҳои интихобот===
[[Акс:Tadjikistan Assemblée 2020.svg|right|300px|Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI (2020-2025)]] 
{| class=wikitable style=text-align:right
!rowspan=2|Ҳизбҳо
!rowspan=2|Овоз
!rowspan=2|%
!colspan=4|Курсӣ
|-
!Дар ҳавза
!Феҳристи ҳизбӣ
!Ҷамъ
!+/-
|-
|align=left|[[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]|| ||50.40||35||12||47||-4
|-
|align=left|[[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]]|| ||16.50||3||4||7||+2
|-
|align=left|[[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]]|| ||16.61||1||4||5||+2
|-
|align=left|[[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] || ||5.15||0||1||1||0
|-
|align=left|[[Ҳизби демократии Тоҷикистон]]|| ||5.10||0||1||1||0
|-
|align=left|[[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]]|| ||3.11||2||0||2||0
|-
|align=left|[[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]]|| ||0.32||0||0||0||0
|-
|align=left|'''Ҷамъ'''||'''4,245,951'''||'''100'''||'''41'''||'''22'''||'''63'''||'''0'''
|-
|align=left|Иштироки интихобкунандагон /сабтиномшуда||4,929,128||86.1||-||-||-||-
|-
|align=left colspan=7|Манбаъ: [https://www.rferl.org/a/as-expected-tajik-ruling-party-wins-parliamentary-elections-opposition-shut-out/30464274.html RFERL], [https://asiaplustj.info/en/news/tajikistan/society/20200302/cpt-sdpt-fail-to-pass-a-5-oersent-threshold-to-get-into-the-parliament-says-ccer-head Asia Plus]
|}

Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ҳизб !! Фоиз !! Курсӣ
|-
| {{color box|#FF8C00}} [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] || 50,40 % || 47 / 63
|-
| {{color box|#FF0000}} [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] ||  16,61 % || 7 / 63
|-
| {{color box|#A9A9A9}} [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] ||  16,50 % || 5 / 63
|-
| {{color box|#008000}} [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] || 5,15 % || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] || 5,10 % || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] ||  3,11 % || 2 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] || 0,32 % || 0 / 63
|}
раъйи интихобкунандагонро касб намуданд.

Ҳамин тариқ, тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав: ҲХДТ-ро 12 нафар, ҲАТ-ро — 4 нафар, ҲИИТ-ро 4 нафар, ҲДТ-ро 1 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро эълон намуд |accessdate=2020-03-18 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155751/https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ }}&lt;/ref&gt;

4 миллиону 245 ҳазору 951 нафар интихобкунандагон дар ин маъракаи муҳими сиёсӣ иштирок намуданд, ки ин 86,4%-и шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад.
шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 52 ҳазору 30 нафар ё 1,39%-ро ташкил медиҳад.

Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ: ҲХДТ — 35 нафар, ҲАТ — 3 нафар, ҲКТ — 2 нафар ва ҲИИТ — 1 нафар пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;/&gt;

== Интихоботи соли 2025 ==
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни Конститутсионии ҶТ «Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии ҶТ» [[2 март]]и [[соли 2025]] интихобот ба Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII (2025-2030) баргузор гардид. 
=== Натиҷаҳои интихобот===
[[Акс:Tajikistan Assembly 2025.png|right|300px|Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII (2025-2030)]] 
{| class=wikitable style=text-align:right
!rowspan=2|Ҳизбҳо
!rowspan=2|Овоз
!rowspan=2|%
!colspan=4|Курсӣ
|-
!Дар ҳавза
!Феҳристи ҳизбӣ
!Ҷамъ
!+/-
|-
|align=left|[[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]|| || 51,9||37||12||49||
|-
|align=left|[[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]]||        || 13,1||2||5||7 ||||
|-
|align=left|[[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] || ||12,7||2 ||3||5||
|-
|align=left|[[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]]       || ||5,3||0||1||1||
|-
|align=left|[[Ҳизби демократии Тоҷикистон]]         || ||5.1||0||1||1||
|-
|align=left|[[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]]        || ||1,9||0||0||0||
|- 
|align=left|'''Ҷамъ'''||'''4,712,967'''||'''100'''||'''41'''||'''22'''||'''63'''||''' '''
|-
|align=left|Иштироки интихобкунандагон /сабтиномшуда||4,712,967||85,3||-||-||-||-
|-
|align=left colspan=7|Манбаъ: [http://www.parlament.tj/deputats parlament.tj/deputats] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230601182704/https://www.parlament.tj/deputats |date=2023-06-01 }}, [https://khovar.tj/2025/03/intihoboti-vakiloni-hal-2025-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-gardidand/ khovar.tj]
|}
Аз рӯи рӯйхати ҳизбҳои сиёсӣ ба ҷонибдории рӯйхати
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ҳизб !! Фоиз !! Курсӣ
|-
| {{color box|#FF8C00}} [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] || 51,9 || 12 / 63
|-
|{{color box|#A9A9A9}} [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] || 21 || 5 / 63
|-
| {{color box|#FF0000}} [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] || 12,7 || 3 / 63
|-
| {{color box|#008000}} [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] || 5,3 || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] || 5,1 || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] || 1,9 || 0 / 63
|}
раъйи интихобкунандагонро касб намуданд.

Дар маҷмуъ 4 миллиону 712 ҳазору 967 нафар интихобкунандагон дар ин маъракаи муҳими сиёсӣ иштирок намуданд, ки ин 85,3 фоизи шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад. Иттилоъ дода шуд, ки шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 50 ҳазору 895 нафар ё 1,1 фоизро ташкил медиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2025/03/intihoboti-vakiloni-hal-2025-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-gardidand/|title=ИНТИХОБОТИ ВАКИЛОНИ ХАЛҚ-2025. Натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон эълон гардиданд|accessdate=2025-03-14}}&lt;/ref&gt;

== Раисони Маҷлиси Намояндагони МО Ҷумҳурии Тоҷикистон ==
* [[Хайруллоев Сайдулло]] — (2005—2010)
* [[Шукурҷон Зуҳуров]] — (2010—2015 ва 2015—2020)
* [[Маҳмадтоир Зокирзода]] — (2020—2025)
* [[Файзалӣ Идизода]] — (2025—)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
* [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сохтори давлатии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Палатаҳои поёни парлумонҳо]]
[[Гурӯҳ:Маҷлиси Намояндагони МО Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1999 дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>e2uphueatxuu96dfbwxyl592d48ugvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соли 2010</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16962</id>
    <revision>
      <id>1480628</id>
      <parentid>1447177</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="82gyro2pq16b4f48hvwo08etzenenyh" xml:space="preserve">{{Новбарии сол|2010}}
{{Оғози сол|2010}}

== Рӯйдодҳо ==
&lt;!--Қабл аз илова кардани ягон воқеа, мутмаин бошед, ки он дуруст ва саҳеҳ аст ва арзанда ба соли 2010 дар таърих хоҳад буд. Воқеаҳои нодуруст аз ин феҳрист ҳазв карда хоҳанд шуд--&gt;
[[СММ]] соли 2010 — ро [[Соли Байналхалқии Таъмини навъҳои гуногуни ҳаёти зинда]] дар рӯи [[Замин ва Соли Байналхалқии Ҷавонон]] эълон кардааст.

== [[Феврал]]и соли [[2010]]==
* [[28 феврал]] [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]] баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2010-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708014925/http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html }}&lt;/ref&gt;
== [[Март]]и соли [[2010]]==
* [[17 март]] — [[Муҳаммадшариф Ҳимматзода]] - собиқ вакили парлумони [[Тоҷикистон]] ва [[пешво]]и рӯҳонии Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон баъди бемории тӯлонӣ субҳи имрӯз даргузаштааст. 
* [[19 феврал]] — [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид]] қатъномаеро қабул кард, ки тибқи он ҷашни [[Наврӯз]] мақоми байналмилалӣ касб намуд.
== [[Июл]]и соли [[2010]]==
* [[1 июл]] — дар шаҳри Душанбе [[Филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи Михаил Ломоносов дар шаҳри Душанбе|филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. Ломоносов]] ифтитоҳ гардид.
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 2010]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2010]]''
* [[3 январ]] — [[Муҳаммадраҳими Сайдар]] — хабарнигори Радиои Озодӣ дар Русия, Муҳаммадраҳими Сайдар шоми якшанбеи 3 январи 2010 дар синни 57-солагӣ дар бемористони шаҳри Тулаи Русия аз ҷаҳон чашм пӯшид.

== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}}
{{дарахти мақолаҳо|Соли 2010}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{сол-хурд}}

[[Гурӯҳ:Соли 2010|*]]</text>
      <sha1>82gyro2pq16b4f48hvwo08etzenenyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16966</id>
    <revision>
      <id>1480574</id>
      <parentid>1447149</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2323" sha1="jo5hmn1n5i3sqpvbu11t3jbllmpz9vd" xml:space="preserve">{{Интихобот}}
'''Интихоботи парлумонӣ''' дар Тоҷикистон таърихи [[28 феврал]]и соли 2010 баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2010-02-19 |archivedate=2010-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708014925/http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html }}&lt;/ref&gt;

== Натиҷаҳои интихобот ==
* [[Ҳизби халқӣ-демократӣ Тоҷикистон|Ҳизби халқӣ-демократӣ]] — 71,69 % (2 миллиону 261 ҳазору 406 овоз)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ozodi.org/content/article/1971152.html|title=Натиҷаҳои нахустин ва эътирозҳои нахустин|publisher=Радиои Озодӣ|accessdate=1 март, 2010}}&lt;/ref&gt;
* [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Ҳизби наҳзати исломӣ]] — 7,74 % (244 ҳазору 171 овоз)
* [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби коммунистӣ]] — 7,22 % (227 ҳазору 809 овоз)
* [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон|Ҳизби сотсиал-демократ]] — 0,72 % (22 ҳазору 610 овоз)
* [[Ҳизби демократии Тоҷикистон|Ҳизби демократ]] — 0,84 % (26 ҳазору 114 овоз)
* [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон|Ҳизби сотсиалист]] — 0,47 % (14 ҳазору 907 овоз)
* [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон|Ҳизби ислоҳоти иқтисодӣ]] — 4,69 % (147 ҳазору 896 овоз)
* [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон|Ҳизби аграрӣ]] — (153 ҳазору 236 овоз)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихоботи соли 2010]]
[[Гурӯҳ:Феврали соли 2010]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 28 феврал]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2010]]
[[Гурӯҳ:Парлумони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2010]]</text>
      <sha1>jo5hmn1n5i3sqpvbu11t3jbllmpz9vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480575</id>
      <parentid>1480574</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]]</comment>
      <origin>1480574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2323" sha1="jo5hmn1n5i3sqpvbu11t3jbllmpz9vd" xml:space="preserve">{{Интихобот}}
'''Интихоботи парлумонӣ''' дар Тоҷикистон таърихи [[28 феврал]]и соли 2010 баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2010-02-19 |archivedate=2010-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708014925/http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html }}&lt;/ref&gt;

== Натиҷаҳои интихобот ==
* [[Ҳизби халқӣ-демократӣ Тоҷикистон|Ҳизби халқӣ-демократӣ]] — 71,69 % (2 миллиону 261 ҳазору 406 овоз)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ozodi.org/content/article/1971152.html|title=Натиҷаҳои нахустин ва эътирозҳои нахустин|publisher=Радиои Озодӣ|accessdate=1 март, 2010}}&lt;/ref&gt;
* [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Ҳизби наҳзати исломӣ]] — 7,74 % (244 ҳазору 171 овоз)
* [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби коммунистӣ]] — 7,22 % (227 ҳазору 809 овоз)
* [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон|Ҳизби сотсиал-демократ]] — 0,72 % (22 ҳазору 610 овоз)
* [[Ҳизби демократии Тоҷикистон|Ҳизби демократ]] — 0,84 % (26 ҳазору 114 овоз)
* [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон|Ҳизби сотсиалист]] — 0,47 % (14 ҳазору 907 овоз)
* [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон|Ҳизби ислоҳоти иқтисодӣ]] — 4,69 % (147 ҳазору 896 овоз)
* [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон|Ҳизби аграрӣ]] — (153 ҳазору 236 овоз)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихоботи соли 2010]]
[[Гурӯҳ:Феврали соли 2010]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 28 феврал]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2010]]
[[Гурӯҳ:Парлумони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2010]]</text>
      <sha1>jo5hmn1n5i3sqpvbu11t3jbllmpz9vd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Сиёсат дар Тоҷикистон</title>
    <ns>10</ns>
    <id>16973</id>
    <revision>
      <id>1480635</id>
      <parentid>330646</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="0eoilnemu1crt62qbu3p2nhneaz8eha" xml:space="preserve">{{қуттиисиёсӣ
|кишвар=Тоҷикистон
|акс=Coat of arms of Tajikistan.svg
|ҳаҷм=125
|унвон=Тоҷикистон}}
|align=left|
&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;border:1px solid #000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;&quot;&gt;&lt;b&gt;Ҳукумат&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;&quot;&gt;
* [[Президенти Тоҷикистон|Президент]] 
** [[Эмомалии Раҳмон]]
* [[Нахуствазири Тоҷикистон|Нахуствазир]]
** [[Оқил Оқилов]]
* [[Кобина (ҳукумат)|Кобинаи Тоҷикистон]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;border:1px solid #000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;&quot;&gt;&lt;b&gt;Legislative&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;&quot;&gt;
* [[Маҷлиси Олии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]]
** [[Маҷлиси Намояндагони Тоҷикистон|Маҷлиси Намояндагон]]
** [[Маҷлиси Миллии Тоҷикистон|Маҷлиси Миллӣ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;border:1px solid #000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;&quot;&gt;&lt;b&gt;Интихоботҳо&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;&quot;&gt;
* [[Интихоботҳо дар Тоҷикистон]]
* [[Интихоботи президентии Тоҷикистон (2006)|Интихоботи президентии 2006]]
* [[Интихоботи парлумонии Тоҷикистон (2005)|Интихоботи парлумонии 2005]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;border:1px solid #000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;&quot;&gt;&lt;b&gt;Дигарон&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;&quot;&gt;
* [[Феҳристи ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон|Феҳристи ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон]]
* [[Ҳуқуқи башар дар Тоҷикистон|Ҳуқуқи башар]]
* [[Робитаҳои байналхалқии Тоҷикистон|Робитаҳои байналхалқӣ]]
* [[Вилоятҳои Тоҷикистон|Вилоятҳо]]
* [[Ноҳияҳои Тоҷикистон|Ноҳияҳо]]
* [[Ҷамоатҳои Тоҷикистон|Ҷамоатҳо]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{қуттиисиёсӣохир|кишвар=Тоҷикистон|}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}

== Нигаред ==
{{Шаблонҳои Сиёсат дар Осиё}}

[[Гурӯҳ:Сиёсат аз рӯи кишвар шаблонҳо|Тоҷикистон]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0eoilnemu1crt62qbu3p2nhneaz8eha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демократӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17715</id>
    <revision>
      <id>1480709</id>
      <parentid>1116319</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Мардумсолорӣ]]</comment>
      <origin>1480709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳуснӣ Муборак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20578</id>
    <revision>
      <id>1480682</id>
      <parentid>1413902</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20828" sha1="erawk6oi317d20h37mq9rm8zm062e8m" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ|президент=}}
'''Ҳуснӣ Муборак''' (номи пурра: '''Муҳаммад Ҳуснӣ Сайид Муборак''' ; {{Lang-ar|محمد حسنى سيد مبارك}} ‎ {{Lang-en|Hosni Mubarak}} ;  [[4 май|4 май соли]] [[Соли 1928|1928]], Кафрул-Мусайла&amp;nbsp;- [[25 феврал]]и [[Соли 2020|2020]],&lt;ref&gt;[https://twitter.com/MadaMasr/status/1232257930197700609 Повідомлення про смерть політика від єгипетського незалежного видання Mada Masr.]&lt;/ref&gt; [[Қоҳира]] )&amp;nbsp;— [[Президенти Миср|президенти чоруми Миср]] аз [[14 октябр|14 октябри соли]] [[Соли 1981|1981]] то [[11 феврал|11 феврали соли]] [[Соли 2011|2011]].

Ҳуснӣ Муборак пас аз хидмати тӯлонӣ дар нерӯҳои ҳавоии Миср муовини раиси ҷумҳури Миср таъйин шуд. Мувофики конститутсия вай баъди кушта шудани президент [[Анвар Содот]] дар паради харбӣ [[6 октябр|6 октябри соли]] [[Соли 1981|1981]] президент таъйин шуд. 11 феврали соли 2011 дар натиҷаи инқилоб дар Миср истеъфо дод ва қудратро ба Шӯрои олии нерӯҳои мусаллаҳ супурд &lt;ref&gt;[http://ua.korrespondent.net/world/1185350-vice-prezident-egiptu-ogolosiv-pro-vidstavku-mubaraka Президент Єгипту подав у відставку]&lt;/ref&gt; Ӯ бо иттиҳоми фасод ва сӯиистифода аз мақом ба  зиндон маҳкум шуд. Дар охири ҳукмрониаш сарвати Муборак ва хонаводааш аз 1-5 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/14/chasing.mubaraks.millions/index.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2022-02-13 |archivedate=2018-10-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181017210745/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/14/chasing.mubaraks.millions/index.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://abcnews.go.com/Blotter/hosni-mubaraks-wealth-thief-big-thief/story?id=12897677&lt;/ref&gt; то 40-70 &lt;ref&gt;https://abcnews.go.com/Business/egypt-mubarak-family-accumulated-wealth-days-military/story?id=12821073&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2011/feb/04/hosni-mubarak-family-fortune|title=Mubarak family fortune could reach $70bn, says expert|date=4 лютого 2011|publisher=[[Ґардіан (газета)|The Guardian]]|accessdate=9 червня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414231527/https://www.theguardian.com/world/2011/feb/04/hosni-mubarak-family-fortune|archivedate=2021-04-14}} {{Ref-en}}&lt;/ref&gt; миллиард доллар арзёбӣ мешуд.

== Зиндагинома ==
Ҳуснӣ Муборак [[4 май|4 майи соли]] [[Соли 1928|1928]] дар деҳаи Кафр-ул- ''Мусайлаҳаи волии Шибинулқум'' ( ''вилояти'' [[Вилояти Минуфия|Минуфия]] ), воқеъ дар яке аз сераҳолитарин манотиқи кишвар, дар шимолу ғарби [[Қоҳира]] ба дунё омадааст. Падари ӯ ас-Саид Иброҳим Муборак дар низоми додгоҳии марказҳои вилоят ва ноҳияҳо ва сипас тақрибан бист сол дар додгоҳи вилоятии Шибин ал-Комӣ ба ҳайси мансабдор кор кардааст. Баъди инқилоби июлии соли 1952 ас-Саид Иброҳим Муборак ба сифати инспектор ба Вазорати адлия ба Қоҳира фиристода шуд.

Баъди хатми мактаби миёна Муборак ба хидмати ҳарбӣ рафт. Ӯ ''Академияи ҳарбии'' Қоҳираро хатм карда, соли [[Соли 1949|1949]] дар онҷо дараҷаи бакалаврӣ дар илми ҳарбӣ гирифтааст. Соли дигар, [[соли 1950]], Ҳуснӣ Муборак ба ''Академияи'' Нерӯҳои Ҳавоии Билбайс дохил шуд ва дар он ҷо дараҷаи бакалаврӣ дар соҳаи авиатсияро ба даст овард ва дар [[соли 1952]] ба эскадриллҳои ҷангӣ таъйин карда шуд ва дере нагузашта ба ҳавопаймоҳои бомбаандоз гузашт. Чанд сол инструктори Академияи қувваҳои харбии хавой буд. Вай дар чангҳои бебарор барои Миср дар мохи октябри [[соли 1956]] ба мукобили Англия, Франция ва Исроил иштирок дошт. Солҳои [[Соли 1959|1959-60]] дар [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] [[Соли 1960|таҳсил]] карда, дар полки таълимии авиатсионии шаҳри [[Бишкек|Фрунзе]] ҳавопаймои бомбаандози Ил-28-ро азхуд кардааст. Баъд вай дар самолёти вазнини бомбаандози Ту-16 парвоз карданро омухт. [[Соли 1962|Солҳои 1962—63]] [[Соли 1963|дар]] хайати контингенти Миср ''дар чанги граждании Яман'' иштирок карда, ба эскадрильяи бомбаандоз фармондехй мекард. Солҳои [[Соли 1964|1964-65]] Академияи ҳарбии ба номи Фрунзе дар [[Маскав|Москва]]. Аз [[соли 1965]] ба бригадаи авиатсионй рохбарй карда, сардори базаи хавоии Кохира буд.

Ҳуснӣ Муборак дар ҷанги ''Арабу Исроил дар'' [[соли 1967]] ширкат дошт, ки ҳавопаймоҳои Миср ба таври фалокатбор шикаст хӯрда, қариб пурра нобуд карда шуданд. Аз [[соли 1967]]&amp;nbsp;— Сардори Академиям қувваҳои харбии хавой бо максади хеле зиёд кардани шумораи лётчикҳои тайёркардаи академия раванди таълимиро аз нав сохт. Соли [[Соли 1970|1970]] Муборак Сардори ситоди қувваҳои харбии хавоии Миср таъйин шуд.  Ӯ чанд амалиёти бомуваффақияти ҷангии Нерӯҳои Ҳавоиро дар [[Соли 1970|солҳои 1970-72]], дар замони ҷанги  миёни Миср ва [[Исроил]] раҳбарӣ кардааст. Дар [[соли 1972]] фармондеҳи нерӯҳои ҳавоии Миср ва муовини вазири дифоъи Миср шуд. Моҳи октябри [[соли 1973]] ӯ нерӯҳои ҳавоии Мисрро дар замони Ҷанги Қиёмат, ки бо номи Ҷанги даҳуми Рамазон ''низ маъруф аст, раҳбарӣ мекард''. Баъд қувваҳои харбии хавоии Миср бори аввал бар қувваҳои харбии хавоии Исроил як катор галабаҳои барчаста ба даст оварданд. Ҳарчанд Исроил пеш аз анҷоми ҷанг ташаббусро ба даст гирифта тавонист, аммо амалиёти нерӯҳои ҳавоии Миср муваффақ ҳисобида шуд, ки ин ба Муборак шуҳрати қаҳрамони миллӣ овард. Соли [[Соли 1974|1974]] ба унвони сармаршали авиатсия дода шуд.

Мохи апрели [[соли 1975]] бо қарори президенти Миср [[Анвар Содот]] Муборак ноиб-президенти Миср ва дар [[соли 1978]] низ ҷонишини раиси ''Ҳизби миллим демократй интихоб шуд''. То он вақт Муборак ба сиёсат машғул набуд. Қарори Содотро бисёриҳо ҳамчун хоҳиши дарёфти дастгирӣ дар шакли як мансабдори аз ҷиҳати сиёсӣ бетараф, [[фасод]]зада ва маъруфи баландрутбаи низомии худ медонистанд.

Ҳуснӣ Муборак бо  орденҳои Миср “Ситораи фахрӣ” ( [[Соли 1973|1973]] ), “Ситораи Синай” ( [[Соли 1973|1973]] ), “Гарданбанди дарёи Нил” ( [[Соли 1974|1974]] ) ва дигар ордену медалҳо ва ҷоизаҳои давлатӣ сарфароз гардидааст.  Ҳамаи мукофотҳоро дар давраи хидмати харбӣ гирифта буд. 27 сол аст, ки раёсати Муборак танҳо бо нишонҳои ҷашнӣ ва ҷоизаҳои хориҷӣ сарфароз шудааст. Дар гузашта Ҳуснӣ Муборак гоҳе дар чорабиниҳои сирф низомӣ бо либоси низомӣ зоҳир мешуд, аммо ахиран президенти Миср дар тан либоси аврупоии ғайринизомӣ ба бар мекунад.

24 феврали соли 2020&amp;nbsp; адвокат гуфт, ки Муборак дар реаниматсия қарор дорад: саломатиаш баъди ҷарроҳии рӯда мушкил буд &lt;ref&gt;[https://egyptindependent.com/ex-president-hosni-mubarak-in-intensive-care-unit-lawyer/ Ex-President Hosni Mubarak in intensive care unit: Lawyer]&lt;/ref&gt;

Ӯ 25 феврали соли 2020 дар Қоҳираи Миср даргузашт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unian.ua/world/10889327-pomer-eks-prezident-yegiptu-hosni-mubarak-zmi.html|title=Помер екс-президент Єгипту Хосні Мубарак - ЗМІ|website=www.unian.ua|lang=uk|accessdate=2020-02-25}}&lt;/ref&gt; Ҳангоми марг ӯ 91 сола буд.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Former Egyptian President Hosni Mubarak dies|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51630142|work=BBC News|date=2020-02-25|accessdate=2020-02-25|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Миср дар замони Ҳуснӣ Муборак ==
Дарҳол пас аз ба қудрат расидан Муборак барои мубориза бо [[фасод]] як қатор чораҳо андешид. Бисёр аъзоёни гирду атроф, инчунин аъзоёни оилаи президенти собиқ [[Анвар Содот]] ва баъзе ходимони олимартаба ба суд кашида шуданд.

Президент Муборак дар [[раъйпурсӣ]] дар солҳои [[Соли 1987|1987]], [[Соли 1993|1993]] ва [[Соли 1999|1999]] бо аксарияти овозҳо такроран интихоб шудааст. Аммо овоздиҳӣ танҳо барои як номзаде, ки аз ҷониби Маҷлиси Миллӣ пешбарӣ шудааст, сурат мегирифт, ки Миср борҳо мавриди интиқоди кишварҳои демократии устувор қарор гирифтааст. Зарурати баргузории раъйпурсӣ бо нигоҳ доштани вазъи изтирорӣ дар кишвар, ки дар натиҷаи ташдиди мушкили исломӣ тавассути фаъолияти созмонҳои радикалӣ ба вуҷуд омадааст, асоснок карда шуд.

Муборак сиёсати [[Анвар Содот]]&lt;nowiki/&gt;ро нисбат ба оппозиция аз нав дида баромад. Садҳо аъзои созмонҳои мухолиф аз зиндонҳо раҳо шуданд, шароити мухолифин сабук шуд ва ба онҳо иҷоза дода шуд, ки нашрияҳои худро нашр кунанд.

Ҳамзамон, Муборак ҳамчун як муборизи шадиди зидди зуҳуроти бунёдгароии исломӣ дар Миср шинохта шудааст. Як катор ташкилотҳои радикалй торумор карда шуда, баъзе аъзоёни онҳо ба қатл расонда шуданд. Аз ҷумла, иштироккунандагони суикасди президент [[Анвар Содот]] баъди мурофиаи намоишй ба қатл расонда шуданд.

Дар посух ба ин тадбирҳои қатъӣ соли [[Соли 1982|1982]] бунёдгароён Муборакро ба қатл маҳкум карданд. Шаш суиқасд ба ҷони ӯ сурат гирифт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24tv.ua/pomer_hosni_mubarak_biografiya_eksprezident_yegiptu_shho_vidomo_n1287176|title=Помер Хосні Мубарак: що відомо про колишнього президента Єгипту|website=24 Канал|accessdate=2020-02-25}}&lt;/ref&gt;. Дутои онҳо ба оммаи васеъ маълум гардид&amp;nbsp;-  соли [[Соли 1995|1995]] ҳангоми сафараш ба [[Эфиопия]] дар [[Аддис-Абеба]] мошини ӯро аз силоҳи автоматӣ тирборон карданд ва соли [[Соли 1999|1999]] дар яке аз намоишҳо Муборакро бо корд захмӣ карданд. Дар ҳарду ҳолат Муборак осеб надидааст.

Дар [[соли 2005]] ислоҳот ба Қонуни асосии кишвар қабул шуд, ки ба ҳизбҳо ҳуқуқи пешбарии номзадҳои худро ба президентӣ дод. Аввалин интихоботи президентӣ тибқи низоми нав [[7 сентябр|7 сентябри соли]] [[Соли 2005|2005]] баргузор шуд. Ҳуснӣ Муборак, тавре интизор мерафт, бар онҳо пирӯзии комил ба даст овард. Бо вуҷуди ин, қонунияти ин интихобот ба далели қафомонии қонуншиканиҳои ҳуҷҷатгузорӣ зери суол  шудааст.

=== Бозгашти Миср ба Лигаи кишварҳои араб ===
Миср ягона кишваре буд, ки дар таърихи Лигаи кишварҳои араб аз узвияташ бар асари созишномаи сулҳи [[соли 1979]] бо [[Исроил]] ( созишномаҳои Кэмп Дэвид ) маҳрум карда шуд. Бо вуҷуди ин, дар [[соли 1989]], Муборак муваффақ шуд, ки узвияти Мисрро дар Лига тамдид кунад. Миср дар айни замон яке аз бонуфузтарин аъзои Лига мебошад.

=== Ирсият ===
Аз [[соли 2000]] инҷониб писари хурдии Муборак, Ҷамол, борҳо ба вазифаҳои баландтари Ҳизби миллии демократӣ таъйин шудааст. Ӯ ҷонибдори насли нави неолибералҳо маҳсуб мешавад. Ба далели афзоиши маҳбубияти Ҷамол ва густариши нуфузаш, овозаҳое паҳн шуданд, ки ӯ дар курсии президенти кишвар ҷойгузини падараш мешавад. Аммо инро ҳам президент ва ҳам Ҷамол Муборак борҳо ошкоро рад карданд. Бисёриҳо боварӣ доштанд, ки чунин интиқоли меросии қудрат дар асл маънои баргаштан ба низоми мутлаққиятро дорад.

=== Эътирозҳои соли 2011 ===
Дар аввали [[соли 2011]] тазоҳуроти оммавии зиддиҳукуматӣ дар як қатор кишварҳои арабӣ бар сари масоили иқтисодӣ ва иҷтимоӣ шурӯъ шуд. Мавҷи ошӯбҳо аз воқеаҳои [[Тунис]] илҳом гирифта буд, ки дар он ҷо президент Бен Алӣ бар асари эътирозҳои мардумӣ сарнагун шуд. [[25 январ|25 январи соли]] [[Соли 2011|2011]] чанд ҳазор нафар дар Қоҳира бо талаби истеъфои Ҳуснӣ Муборак ба майдон баромаданд.

Эътирозҳо дар Миср 18 рӯз идома карданд.

[[11 феврал|11 феврали соли]] [[Соли 2011|2011]] Президенти Миср Ҳуснӣ Муборак истеъфо дод; Пеш аз рафтан, Муборак дастур дод, ки кишварро Шӯрои олии Қувваҳои Мусаллаҳ,&lt;ref&gt;[http://www.lenta.ru/news/2011/02/11/mubarak1/ Мубарак ушел в отставку //LENTA.RU]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt; бо сардории вазири дифоъ [[Муҳаммад Ҳусайн Тантовӣ]] идора кунад.&lt;ref&gt;[http://www.rbc.ua/ukr/newsline/show/voennyy-sovet-egipta-vozglavil-ministr-oborony-strany-11022011192000/ Військову раду Єгипту очолив міністр оборони країни М.Тантаві]&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}

== Сарчашмаҳо ва пайвандҳо ==

* [https://web.archive.org/web/20081223232009/http://www.mmc.gov.eg/branches/AIRFORCE/gg16.htm Ҳуснӣ Муборак дар вебсайти расмии нерӯҳои ҳавоии] {{Ref-en}}
* ''Стивен Глайнис'' [https://web.archive.org/web/20090502091451/http://www.middle-east-online.com/english/?id=31745 Миср пас аз Муборак] // ''Миллат'' {{Ref-en}} [[28 апрел|апрели]] [[Соли 2009|2009]]
* [http://www.middleeast.org.ua/persons/Mubarak.htm Тарҷумаи ҳоли Ҳуснӣ Муборак] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210508230445/https://www.middleeast.org.ua/persons/Mubarak.htm |date=2021-05-08 }} дар [http://www.middleeast.org.ua/ ''www.middleeast.org.ua'' (Маркази иттилоотии Шарқи Наздик] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220207183631/http://www.middleeast.org.ua/ |date=2022-02-07 }} {{Ref-ru}}
* [http://www.peoples.ru/state/king/egypt/mubarak/ Ҳуснӣ Муборак дар ''www.peoples.ru''] {{Ref-ru}}

== Адабиёт ==
* Муборак Муҳаммад Ҳуснӣ Сайд // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир.: Л.&amp;nbsp;ДАР.&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;- Киев: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;- Ҷилди 2&amp;nbsp;- 812с. ISBN 966-316-045-4
* ''Ю Скороход''. Муборак Муҳаммад Ҳуснӣ Саид // Энсиклопедияи сиёсӣ. Сармухаррир: Ю Левенец (раис), Ю Шаповал (чонишини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;- Киев: Нашриёти парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;- саҳ.470 ISBN 978-966-611-818-2
* ''Чикризова ОС'' [https://cyberleninka.ru/article/v/hosni-mubarak-posledniy-faraon-egipta Ҳуснӣ Муборак: &quot;Фиръавн охирини&quot; Миср] // Бюллетени PFUR. Силсила: Таърихи умумӣ. 2015. №&amp;nbsp;2.

{{Президентҳои Миср}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Президентҳои Миср]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Миср]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]
[[Гурӯҳ:Зодагонигузаштагони соли 2020]]
[[Гурӯҳ:Зодагонигузаштагони 25 феврал]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1928]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 4 май]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>erawk6oi317d20h37mq9rm8zm062e8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:VASHGIRD</title>
    <ns>3</ns>
    <id>21323</id>
    <revision>
      <id>1480662</id>
      <parentid>1480057</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шуллук */ Посух додан</comment>
      <origin>1480662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10041" sha1="j5h1s8k3f0o2eb00owbhrbhi46a79o3" xml:space="preserve">{{-}}
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(357deg);-webkit-transform:rotate(357deg); transform:rotate(357deg); float:left&quot;&gt;
{{Бойгонӣ|2012|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(3deg);-webkit-transform:rotate(3deg); transform:rotate(3deg); float:left&quot;&gt;
__TOC__
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
{{-}}


== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Раъд ==

Номи мақоларо иваз кунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 18:33, 11 феврали 2026 (UTC)

== Даф кунед ==

Даф кунед, аз ночиз чизе насозед. Кай буд абар забони порс вожаи &quot;Мӯйлаб&quot; ? [[Мӯйлаб]] .

[https://vazhaju.tj/search/%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82 Бурут] гӯеду одамиро саргардон накунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 11:19, 22 феврали 2026 (UTC)

== Номи дастаҳо дар ҷадвал намоён нест ==

Дуруд @[[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]],
метавонед, лутфан, шаблони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ {{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ}}-ро бознигарӣ кунед. Дар ҷадвал номи дастаҳо дуруст намоён намешаванд.
Сипос! [[Корбар:Yoonoos.tj|Yoonoos.tj]] ([[Баҳси корбар:Yoonoos.tj|баҳс]]) 05:31, 25 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд! Феълан ман бо ин шаблону модулҳо хуб шинос нестам, дар Википедияи Русӣ ҳам ба назарам чунин намуд. Ё ман манзуратонро хуб дарк накардам? [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:16, 25 феврали 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, VASHGIRD. 

Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]]/[[:fa:منطقه فلگریا]] in Tajik Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Корбар:Kurcke|Kurcke]] ([[Баҳси корбар:Kurcke|баҳс]]) 12:11, 8 марти 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 апрели 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Тоҷикӣ ==

Hello. I'm looking for Tajik translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Корбар:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Баҳси корбар:Eurohunter|баҳс]]) 18:58, 21 май 2026 (UTC)

:Hello! Sure, I can help. Please provide the list of items or links here, and I will translate them into Tajik. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:28, 22 май 2026 (UTC)

== Шуллук ==

Салом,

Ман ин мақоларо аз шуллук ба зулук гузаронидам, чун шуллук ин номи лаҳҷавияш аст, на илмӣ. Калимаи зулук аз решаи ниёэронии *ȷ́aluš гирифта шудааст. Шуллук ин шакли вайроншудааш. Решаи ин калимаро дар инҷо метавонед бинед. Метавонам онро ба зулук баргардонам?

https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%B2%D8%B1%D9%88%DA%A9#Persian
https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:08, 10 июли 2026 (UTC)

:Дуруду сипос барои вироиш ва саҳмгузорӣ дар Википедияи Тоҷикӣ, аммо лутфан ба ҳангоми тағйир додани мақолот, ба сарчашмаву манобеъ ишора кунед. Дар ҳоли истидлоли қотеъ ҳатман вироиш шумо пазируфта хоҳад шуд.  [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 12:28, 10 июли 2026 (UTC)
::Дар китоби Фарҳанги забони тоҷикӣ (саҳифаи 316), барои тавсифи калимаи '''даллок''' устод Шакурӣ калимаи '''зулук'''мониро истифода мебаранд.
::Дар Энсиклопедияи Советии тоҷик (1980), ҷилди II, саҳифаи 54, ''Annelida'' '''зулукҳо''' тарҷума шудааст.
::Ҳатто, дар феҳристи номҳои тоҷикии ҳайвонону наботот (2023), ''Hirudo medicinalis'' зулук номида шудааст. https://www.academia.edu/106009942/Tajik_Plant_and_Animal_Names_2023
::Дар фанни зоология низ чун зулук хондаем. 
::Мақола низ ягон адабиёт надорад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:55, 10 июли 2026 (UTC)
:::Боз як манбаъи дигар: https://tadj_ru.academic.ru/11067/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA
:::Ҳатто ба забони ӯзбекӣ чун зулук даромадааст. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:57, 10 июли 2026 (UTC)
::::Аммо донишномаҳои тоҷикӣ то ҳол аз вожаи &quot;шуллук&quot; кор мегиранд, бигзор '''зулук''' ҳамчун номи дувум биистад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:32, 13 июли 2026 (UTC)
:::::Бисёре аз мардуми оддӣ зулук мегӯянд. Дар сӯзанию гулдӯзӣ ҳам нақши зулукро шунидаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 21:49, 14 июли 2026 (UTC)

== Шаблон:Таксон ==

Салом бори дигар,

Дидам, ки ин шаблоне, ки ман ҳам Lua ва матнҳояшро ба тоҷикӣ гузаронидам, баргардонида шудааст. Шаблон акнун ним англисӣ, ним лотинӣ, ним тоҷикию русӣ аст. Модули Lua вайрон нашуд?

Мехостам пурсам, ки номҳои табақабандии таксономӣ аз куҷо гирифта шудаанд? Аз рӯи китобҳои ботаника ва зоология (ҳам мактабӣ ҳам донишгоҳӣ) инчунинанд: Ҷонварон (Организмҳо) -&gt; Олам -&gt; Салтанат -&gt; Шӯъба (гиёҳҳо) ва Тип (ҷонварон) -&gt; Синф -&gt; Тартиб (гиёҳҳо) ва Қатор (ҷонварон) -&gt; Оила -&gt; Авлод -&gt; Намуд -&gt; Зернамуд. Дидам, ки гунаю сардаю ҷинс истифода шудаанд. Ин номҳо аз куҷо омадаанд, аввалинбор шунида истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 14:22, 10 июли 2026 (UTC)

:Салом. Даруни шаблон англисӣ аст, берунашро ҳарчи ки пур кунед дуруст кор мекунад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:31, 13 июли 2026 (UTC)</text>
      <sha1>j5h1s8k3f0o2eb00owbhrbhi46a79o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихобот дар Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34073</id>
    <revision>
      <id>1480586</id>
      <parentid>1268075</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="0d4oyt0399ob89wr2dqs2qvivd26cve" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Интихобот (мазмунҳо)}}
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Президент]] ва [[Маҷлиси Олӣ|Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар сатҳи миллӣ интихоб мешаванд. Президенти Тоҷикистон ба муҳлати ҳафт сол аз тарафи мардум интихоб мегардад ва дар асоси [[ҳуқуқи интихоботии умумӣ]], баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ интихоб карда мешавад.

[[Маҷлис]]и Олӣ аз ду маҷлис - [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст (Маҷлиси ду палатагӣ баъд аз ворид гардидани тағйироту иловаҳои раъйпурсии уммумихалқии соли [[1999]] ба [[Сарқонуни Тоҷикистон|Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ворид карда шудааст).  Мӯҳлати ваколати  Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон [[5 сол]]  аст. Ташкил ва фаъолияти Маҷлиси Олиро [[қонуни конститутсионӣ]] танзим мекунад.[[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]]и [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз 63 [[вакил]] иборат аст, ки онҳо дар асоси ҳуқуқи интихоботии умумӣ, баробар, мустақим ва бо [[овоздиҳии пинҳонӣ]] интихоб карда мешавад. Маҷлиси намояндагон доимоамалкунанда ва касбӣ мебошад.

Аз чор се ҳиссаи аъзоёни Маҷлиси миллӣ ба таври ғайримустақим аз [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] ва вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳои онҳо, шаҳри Душанбе ва ноҳияҳои он, ноҳияҳои тобеи  Ҷумҳурӣ бо овоздиҳии пинҳони интихоб мешаванд (ҷамъ - 25 вакил). Аз чор як ҳиссаи аъзоёни Маҷлиси миллиро (8 вакилро),  [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] таъйин мекунад. Ҳайати Маҷлиси миллӣ - 33 вакили маҷлисро дарбар мегирад.

Дар Тоҷикистон [[Ҳизби халқӣ-демократӣ Тоҷикистон|Ҳизби Халқи Демократии Тоҷикистон]] (ҲХДТ) аз соли 1994 дар якчанд интихоботҳои умумихалқии парлумонӣ аксари овозҳои интихобкунандагонро соҳиб шуда дар сари қудрат мебошад.&lt;ref&gt;[http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elections_in_Tajikistan&amp;oldid=570949110 Elections in Tajikistan. (2013, August 31). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 08:28, October 9, 2013, from]&lt;/ref&gt;
==Донистаниҳо==
* [[Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

== Нигаред ==
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2013)]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2020)]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

{{Tajikistani elections}}

[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>0d4oyt0399ob89wr2dqs2qvivd26cve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соли 2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38673</id>
    <revision>
      <id>1480568</id>
      <parentid>1462250</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76575" sha1="qz7yhlv1rlmvhr3ko6j57v555awd1wd" xml:space="preserve">{{Новбарии сол|2020}}
{{Новбарии сада|21}}
{{Мавзӯъҳои сол|2020}}
{{Сол дар гоҳшумориҳои дигар|2020|ГИ=20 август|ГЧ=25 январ}}
{{Оғози сол|2020}}

== Рӯйдодҳо ==
== [[декабр]]и [[соли 2020]] ==
* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 296''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 799''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;[https://covid.tj/ covid.tj дар рӯзи 31.12.2020 ]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''83 200 986''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 815 161''' нафар фавтиданд, ''58 987 491'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд. Кишварҳое ки зиёда аз як миллион нафарро  [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] фаро гирифтааст, шаҳрвандони — [[ИМА]], [[Ҳиндустон]], [[Бразилия]], [[Русия]], [[Фаронса]], [[Туркия]], [[Бритониёи Кабир]], [[Италия]], [[Испания]], [[Аргентина]], [[Колумбия]], [[Олмон]], [[Мексика]], [[Лаҳистон]], [[Эрон]], [[Украина]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Перу]] дохил шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 31.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[30 декабр]]и [[соли 2020]] Захираҳои тилоии Бонки Миллии Тоҷикистон дар соли сипаришуда дар пасманзари болоравии рекордии нархи тило дар ҷаҳон қариб нисф афзоиш ёфтанд. Нархи миёнаи тилое, ки аз БМТ озодона дастрасанд, 42,2% баланд шуд.&lt;ref&gt;[https://www.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/economic/20201230/zolotie-slitki-natsbanka-tadzhikistana-v-2020-godu-podorozhali-na-422/Золотые слитки Нацбанка Таджикистана в 2020 году подорожали на 42,2%]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[25 декабр]]и [[соли 2020]] Академияи илмҳои табиии Русия Абдусафо Умарҷонов, декани факултети менталургияи Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон барои нақши муассир дар рушди ихтироъкорӣ, таълимот дар мактабҳои олӣ ва ҷавобгӯй будани китобу корҳои илмияш ба меъёрҳои байналмиллалӣ бо сертификат ва медали ба номи Алфред Нобел ва ҷоизаи пулӣ қадрдон кардааст.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20201225/medali-nobel-ba-donishmandi-toik-tadim-shud / Донишманди тоҷик медали Нобел ба даст овард]&lt;/ref&gt;
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Дар минтақаи саноатии шаҳри Душанбе Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]]  корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Асрори санг”-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Корхонаи коркарди санги хоро ва мармари “СТОУН Сервис”-ро Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Строй комплекс” мутобиқ ба стандартҳои ҷаҳонӣ сохта, ба истифода дод.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ |title=Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Душанбе Корхонаи коркарди санги хоро ва мармарро ифтитоҳ намуданд |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2021-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615214327/https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[23 декабр]]и [[соли 2020]] Пас аз чанд соли &quot;танаффус&quot;, рӯзи [[23 декабр]]и [[соли 2020]] , гази табии Узбекистон ба вилояти Суғд расид. &quot;Ҳоло ҳар куб газро аз Узбекистон ба 130 доллар мегирем. Ин нарх даҳ сол пеш аз 340 то 360 доллар буд”, - шарҳ дод мудири ширкати &quot;Суғдиёнгаз&quot; &lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31016527.html/ Баъди солҳо &quot;танаффус&quot; гази Узбекистон ба Суғд расид, аммо мардум дар навбати аввал нестанд]&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''12 923''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 374''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''89''' нафар расид&lt;ref&gt;[https://covid.tj/ covid.tj дар рӯзи 19.12.2020 ]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''76 271 605''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 686 527''' нафар фавтиданд, ''53 523 094'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Дар даври дуюм ва ниҳоии интихоботи [[президенти Молдова|президентии Молдова]], [[Майя Санду]], иқтисоддони собиқи Бонки Ҷаҳонӣ, рӯзи [[15 декабр]] 57,7 дарсади раъйҳоро ба даст овард ва ғалаба кард.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30954095.html/ Дар интихоботи президентии Молдова номзади аврупогаро пирӯз шуд]&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Коллеҷи интихоботии ИМА пирӯзии [[Ҷо Байден]]ро, рӯзи душанбеи [[14 декабр]], ҳамчун Президенти ИМА ба расмият шинохт.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31001412.html/ Байден пас аз таъйиди расмии пирӯзӣ: &quot;Демократия ғалаба кард&quot;]&lt;/ref&gt;
* [[10 декабр]]и [[соли 2020]] Дар майдони Озодии шаҳри [[Боку]]и [[Озарбойҷон]] рӯзи [[10 декабр]]и [[соли 2020]] , ба ифтихори [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|хатми ҷанг]] дар [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Қарабоғи Куҳӣ]], гузашти низомӣ ташкил шуд.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30995091.html/ Дар Боку ба ифтихори хатми ҷанги Қарабоғ гузашти низомӣ ташкил шуд]&lt;/ref&gt;

== [[ноябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати 24 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''11 971''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''11 355''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''86''' нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;&gt;[https://covid.tj/ covid.tj]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 18:42. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''59 732 450''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 405 789''' нафар фавтиданд, ''41 323 353'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''17 003 308''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 24.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[16 ноябр]]и [[соли 2020]] Бино ба хабари  Комисиияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ, собиқ [[Сарвазири Қирғизистон]] ва иҷрокунандаи вазифаи президенти Қирғизистон [[Содир Ҷабборов]] барои иштирок дар интихоботи  президенти  ин кишвар номзадияшро пешниҳод кард. Вай номзади мустақил аст. Ба Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ 65 нафар  ҷиҳатьи иштирок дар интихоботи президентӣ ҳуҷҷат супоридаанд, аз ин теъдод ду нафар – Б. Бакетаев ва Ҷ. Турғуналиев аризаҳояшонро пас гирифтаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ |title=ЯКЕ АЗ ШАСТУ СЕ НАФАР. Содир Ҷабборов номзадияшро ба мансаби президенти Қирғизистон пешниҳод кард |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155745/https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 15:39:37. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''51 950 727''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 282 118''' нафар фавтиданд, ''36 491 764'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''14 176 845''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 11.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[10 ноябр]]и [[соли 2020]] [[Арманистон]], [[Озарбойҷон]] ва [[Русия]] [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳиро]] имзо карданд. Созишнома воридшавии нерӯҳои посдори сулҳи Русияро ба Қарабоғи Кӯҳӣ ва ба Озарбойҷон додани як қисми қаламрави Қарабоғи Кӯҳӣ, аз ҷумла шаҳри Шушаро пешбинӣ мекунад.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/10/11/2020/5fa9b4249a794714efa5ea83?from=from_main_2 Армения заключила мир и пошла на уступки Азербайджану./ Арманистон сулҳ баст ва ба Озарбойҷон гузашт кард]&lt;/ref&gt; Боз нигаред:&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/ru/news/world/20201110/azerbaidzhan-armeniya-i-rossiya-obyavili-ob-okonchanii-voini-v-nagornom-karabahe Озарбойҷон, Арманистон ва Русия дар бораи хатми ҷанг дар Қарабоғи Кӯҳӣ хабар доданд]&lt;/ref&gt; 
* Муфассал:[[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020 ]]
* [[9 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи иттилои ''Fox News'', [[Ҷо Байден]] 50,2 фоизи овозҳои интихобкунандагонро ба даст овард. 74,5 миллион нафар одам овози худро ба ӯ додааст. (Интихоботи Президенти [[ИМА]] [[3 ноябр]] баргузор гардидааст) Ин нишондод нисбат ба [[Доналд Трамп]] 4 миллион нафар зиёдтар мебошад. Ба ҳамин тартиб, демократ Байден рекорди соли 2008 гузоштаи [[Барак Обама]]ро шикаст. Вай амалан 69,5 миллион овоз (52,93 фоиз) гирифта буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ |title=Ҷо Байден аз ҷиҳати шумораи зиёдтарини овозҳои ба номзад ба президенти ИМА додашуда рекорди Обамаро шикаст |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 6 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''49 016 480''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 239 375''' нафар фавтиданд, ''34 979 953'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''12 797 152''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020):
# [[ИМА]] — сироятёфтагон — '''9 919 522''' нафар; фавтиданд — '''240 953''' нафар
# [[Ҳиндустон]] — сироятёфтагон — '''8 411 034''' нафар; фавтиданд — '''125 029''' нафар
# [[Бразилия]] — сироятёфтагон — '''5 614 258''' нафар; фавтиданд — '''161 779''' нафар
# [[Русия]] — сироятёфтагон — '''1 712 858''' нафар; фавтиданд — '''29 509''' нафар
# [[Фаронса]] — сироятёфтагон — '''1 601 367''' нафар; фавтиданд — '''39 037''' нафар
*'''Илова''' Инчунин ба шумораи умумии сироятёфтагоне, ки зиёда аз як миллион нафарро фаро гирифтаанд шаҳрвандони — [[Испания]], [[Аргентина]], [[Бритониёи Кабир]] ва [[Колумбия]] дохил шудаанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;/&gt;
* [[5 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон 11 ҳазору 219 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 10 494 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 83 нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;/&gt;

== [[октябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[26 октябр]]и [[соли 2020]] Вазирони корҳои хориҷии [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]]  бо муовини котиби давлатии [[ИМА]] Стивен Биган мулоқот карданд ва пас аз он  сулҳи башардӯстонаро дар Қарабоғи Кӯҳӣ эълон карданд. Оташбас аз 26 октябр соати 08:00 эътибор пайдо мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ |title=США объявили о перемирии в Карабахе |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155750/https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ }}&lt;/ref&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;&gt;[https://www.centralasian.org/a/30877995.html Арманистон аз &quot;шаби нисбатан ором&quot; дар Қарабоғи Куҳӣ хабар дод]&lt;/ref&gt; Аз 27 сентябр дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/world/20200928/zaduhrdi-shadid-miyoni-neroi-armaniston-va-ozarboion-dar-araboi-k Задухӯрди шадид миёни нерӯҳои Арманистон ва Озарбойҷон дар Қарабоғи Кӯҳӣ]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Варзишкори амрикоӣ Ҷон Ҷонс дар рейтинги беҳтарин размандагони UFC, новобаста аз вазн, аз ҷои аввал ба фоидаи Ҳабиб даст кашид.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146907/Lazzat-bar-Jons-joi-avvalro-dar-reytingi-UFC-ba-Nurmuhammadov-dod.html Лаззат бар: Ҷонс ҷои аввалро дар рейтинги UFC ба Нурмуҳаммадов дод]&lt;/ref&gt; Қаҳрамони UFC Ҳабиб Нурмуҳаммадов, пас аз ба итмом расонидани корномаи худ ҳамчун размикор, ният дорад мураббӣ шавад.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146828/Malum-shud-ki-Habib-Nurmuammadov-pas-az-khatmi-karera-ash-chi-kor-khohad-kard-video.html Маълум шуд, ки Ҳабиб Нурмуҳаммадов пас аз хатми “карера”-аш чӣ кор хоҳад кард]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 25 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''42 924 533''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 154 761''' нафар фавтиданд, 31 666 683 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''10 103 089''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 827 932''' нафар; фавтиданд — '''230 068''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 863 892''' нафар; фавтиданд — '''118 567''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 381 224''' нафар; фавтиданд — '''156 926''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 497 167''' нафар; фавтиданд — '''25 821''' нафар
# :Испания - сироятёфтагон — '''1 110 372''' нафар; фавтиданд — '''34 752''' нафар
* [[24 октябр]]и [[соли 2020]] [[Ҳабиб Нурмуҳаммадов]]и русиягӣ дифои сеюми камарбанди қаҳрамони сабуки UFC-ро анҷом дода, рақиби амрикоии худ Ҷастин Гетҷиро мағлуб кард. Мубориза барои ҳарифон шиддатнок гузашт ва дар даври дуввум Ҳабиб бо усули буғӣ кардан ҳарифашро шикаст дод.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146073/Uqob-boz-boloi-qulla-ast-Habib-Getjiro-maglub-kard.html. Уқоб боз болои қулла аст: Ҳабиб Гетҷиро бо усули &quot;буғӣ&quot; шикаст дод]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Пас аз набард Ҳабиб Нурмуҳаммадов гуфт, ки ин охирин набарди ӯ дар чемпионати UFC аст.&lt;ref&gt;[https://sportmail.ru/article/mma/43884805/?frommail=1 Хабиб Нурмагомедов победил Джастина Гэтжи и завершил карьеру]&lt;/ref&gt; 
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Никола Пашинян ва Илҳом Алиев дар бораи гуфтушуниди ҳалли осоиштаи муноқиша дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар ш. Москва изҳори розигӣ намудаанд, аммо онҳо дар мавқеи худ истодаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/ru/news/world/20201020/pashinyan-i-aliev-gotovi-k-peregovoram-no-stoyat-na-svoyom Пашинян и Алиев &quot;готовы к переговорам&quot;, но стоят на своём]&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 19 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''40 268 496''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 118 294''' нафар фавтиданд, 30 111 748 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''9 038 454''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 387 799''' нафар; фавтиданд — '''224 730''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 548 238''' нафар; фавтиданд — '''114 642''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 235 344''' нафар; фавтиданд — '''153 905''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 399 334''' нафар; фавтиданд — '''24 187''' нафар
# :Аргентина - сироятёфтагон — '''989 680''' нафар; фавтиданд — '''26 267''' нафар
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои пешакии маъракаи муҳими  сиёсӣ - '''барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон''', аз 1 то 15 октябри соли 2020  гузаронида шуд. Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии соли 2020 дар Тоҷикистон, аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ |title=Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил дар Тоҷикистон аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155812/https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 19 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]]  '''10 ҳазору 493''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''9 511''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''80''' нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |title=Статистика распространения коронавируса в Таджикистане на сегодня, 19 октября 2020 Омори Тоҷикистон дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817184035/https://coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |archivedate=2021-08-17 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 октябр]]и [[соли 2020]] 30 октябри соли 2020 мувофиқи Конститутсия (Қонуни Асосӣ)-и Тоҷикистон Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон  баъди интихоб шудан дар ҷаласаи муштараки Маҷлисҳои намояндагон ва миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд мекунад.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/politics/20201015/emomal-ramon-30-oktyabr-savgand-yod-mekunad]&lt;/ref&gt;
* [[14 октябр]]и [[соли 2020]] И.в. Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон [[Сооронбой Жээнбеков]] 14 октябр фармонро «Дар бораи таъйин кардани сарвазир ва аъзои ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон» имзо кард. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар, профессор Равшанбек Собиров муовини сарвазири ҶҚ таъйин шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҚИРҒИЗИСТОН ҲАЙАТИ НАВИ ҲУКУМАТРО ТАСДИҚ КАРД. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар муовини сарвазир таъйин шуд |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155803/https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[12 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти пешакии КМИР-и Тоҷикистон, сарвари давлати амалкунандаи ҷумҳурӣ [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маъракаи интихоботи президентӣ ғолиб омад. Ба ҷонибдории Эмомалӣ Раҳмон — '''90,92%''' ё худ — '''3 миллиону 837 ҳазору 927 нафар''' раъйдиҳандагон овоз доданд &lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/power/20201012/emomal-ramon-bori-panum-dar-intihoboti-prezident-olib-omad Эмомалӣ Раҳмон бори панҷум дар интихоботи президентӣ ғолиб омад]&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 9 октябр шумори умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''36 753 904''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 066 856''' кас фавтиданд, 27 667 552 нафар шифо ёфтаанд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 9 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 10 ҳазору 097 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 8914 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 78 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/ |title=Онлайн карта, Мировая статистика Сабти Coronavirus COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210703033519/https://coronavirus-monitor.info/ |archivedate=2021-07-03 }}&lt;/ref&gt;
* [[6 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)|интихоботи парлумонии рӯзи 4 октябри Қирғизистон]] беэътибор эълон шуданд.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/centralasia/20201006/natiaoi-intihoboti-porlumonii-iriziston-beetibor-elon-shud Натиҷаҳои интихоботи парлумонии Қирғизистон беэътибор эълон шуд ]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумори умумии сироятёфтагон аз COVID-19 дар саросари ҷаҳон зиёда аз 34,9 млн нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ 1 025 647 кас фавтиданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20201005/sabti-boz-1-favt-az-covid-19-dar-rzoi-istiroat/ Сабти боз 1 фавт аз COVID-19 дар рӯзҳои истироҳат]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 9 ҳазору 935 нафарро ташкил медиҳад. теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ боз 1 нафар зиёд шуда, аз оғози пандемия ба 78 нафар расид.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
* [[27 сентябр]] - [[15 октябр]]и [[соли 2020]]  Дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;/&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад. Минтақаи мазкур, ки бештари бошандагонаш арманӣ ҳастанд, дар соли 1991 эълом кард, ки аз Озарбойҷон ҷудо ва мустақил мешавад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;/&gt;
== [[сентябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[16 сентябр]]и [[соли 2020]] Теъдоди афроди олуда ба вируси корона дар ҷаҳон ба беш аз 29 миллион нафар расидааст, ки аз ин теъдод  дасти ‌кам 933 ҳазор нафар ҷони худро аз даст дода ва ҳудуди 21 миллион нафар  ҳам беҳбуд ёфтаанд.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/asia/20200916/1031908238/Shumori-jonbokhtagon-az-virusi-korona-dar-iran-ba-23-hazoru-453-nafar-rasid.html / Шумори ҷонбохтагон аз вируси корона дар Эрон ба 23 ҳазору 453 нафар расид]&lt;/ref&gt;
* [[15 сентябр]]и [[соли 2020]] Расман ба иттилои Вазорати тандурустии ҶТ, аз 30 апрел то 15 сентябри с. 2020 9 ҳазору 129 ҳолати гирифторшавӣ ба коронавирус ошкор шуда, аз ин 7 ҳазору 896 нафар ё 86,4%-и беморон шифо ёфтанд, теъдоди фавтидагон аз ин беморӣ ба 73 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html/ |title=Афзоиши фавт аз COVID-19 дар Тоҷикистон: тасдиқи Вазорат  |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925010649/https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html |archivedate=2020-09-25 }}&lt;/ref&gt;
* [[14 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Қарори Раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон  Бахтиёр  Худоёрзода дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ |title=Қарори Раиси КМИР дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тасвиб расид |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008230514/https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ }}&lt;/ref&gt;  
* [[12 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати иштирок дар тантанаҳои ҷашнӣ бахшида ба 5500-солагии Саразм, ба ин макони таърихӣ ташриф оварданд. Дар ин мавзеи бостонӣ муаррифии Рамзи Саразм, бо баландии 27 метр,  Дарвозаи Саразм, Осорхонаи таърихӣ-бостоншиносии Саразм бо иштироки Пешвои миллат сурат гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ |title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар тантанаҳои ҷашни 5500-солагии Саразм |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155739/https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 сентябр]]и [[соли 2020]] Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» ба муносибати ҷашни 90-солагии худ дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ |title=Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[8 сентябр]]и [[соли 2020]] Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155741/https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}&lt;/ref&gt;

== [[август]]и [[соли 2020]] ==
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шурӯъ аз оғози пандемияи коронавирус то имрӯз шумораи гирифторони COVID-19 бо ошкор гардидани 219 598 ҳолати нав давоми шабонарӯзи охир дар ҷаҳон ба 20 026 161 нафар расид. Шумораи зиёди ҳолатҳои сироятёбӣ дар ИМА ба қайд гирифта шудааст — 5 199 444. Баъдан Бразилия (3 035 582), Ҳиндустон (2 215 074), Россия (887 536), Африқои Ҷанубӣ (559 859), Мексика (480 278), Перу (478 024), Колумбия (387 481) Чили (373 056) ва Испания (361 442) ҷойгиранд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ |title=Шумораи гирифторони COVID-19 дар ҷаҳон ба беш аз 20 миллион нафар расид  бештар... |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155807/https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон тавсия додааст: [[17 август]]и соли равон  дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ, новобаста аз шакли ташкилию ҳуқуқӣ соли таҳсили 2020-2021 оғоз меёбад. Барои тамоми муассисаҳои таҳсилоти олии касбии мамлакат, ки дар низоми таҳсилоти кредитӣ фаъолият менамоянд, тибқи Стандарту барномаҳои таълимӣ дар як ҳафта дар ҳаҷми 15 соат ва дар як рӯз дар ҳаҷми 3 соат дарсҳои фаъол ташкил ва ба роҳ монда мешаванд. Барои давомнокии дарсҳо дар муассисаҳои таълимӣ дар ин тартиб 3 тавсия мешниҳод карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ |title=Вазорати маориф ва илм тартиби баргузории дарсҳо дар муассисаҳои таълимиро ба тасвиб расонд  бештар... |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ }}&lt;/ref&gt;
* [[9 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи 9 август дар Беларус интихоботи президентӣ баргузор шуд. Ба иттилои расмӣ, раиси ҷумҳури феълӣ [[Александр Лукашенко]] 80,08 дарсади ройи мардумро соҳиб шудааст. Мақомот мегӯянд, 10,09 дарсади мардум аз Светлана Тихановская, рақиби асосии Лукашенко, пуштибонӣ карданд.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/belarus-pas-az-intikhobot/30777452.html/ Беларус баъд аз интихобот: Чӣ мегузарад?  бештар...]&lt;/ref&gt;
* [[6 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  Дар ҷаласаи дуюми якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум қарор қабул гардид, ки Интихоботи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] рӯзи якшанбе, [[11 октябр]]и [[соли 2020]]  таъйин карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ |title=Рӯзи Интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин карда шуд бештар... |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[5 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи [[5 август]] дар бандари шаҳри [[Байрут]] миқдори зиёди селитраи аммиак таркид. Дар ин таркиш ҳудуди 6 ҳазор нафар захмӣ шуда, 300 ҳазор нафар бехонаву ҷо шуданд. Ҳасан Диёб, нахуствазири [[Лубнон]], дар пайи эътирозҳои густурдаи мардумӣ рӯзи [[10 август]] аз мақомаш истеъфо дод.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/30777286.html/ Таркиши Байрут. Ҳукумати Лубнон пас аз эътирозҳо истеъфо дод.  бештар...]&lt;/ref&gt;

== [[июл]]и [[соли 2020]] ==
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар [[ноҳияи Данғара]]и [[вилояти Хатлон]] бузургтарин фабрикаи парандапарварӣ ба истифода  дода мешавад. Ин комплекси муҳташами парандапарварӣ дар деҳаи Хоҷа Шақиқи Балхии Ҷамоати деҳоти Себистони ноҳияи мазкур  бунёд гардида, мувофиқи лоиҳа, дар ин ҷо 24 бинои мурғхона — ҳар кадом бо дарозии 96 метр бунёд мегардад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ |title=Дар Данғара комплекси муҳташами парандапарварӣ ба истифода дода мешавад  бештар... |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155801/https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шабонарӯзи гузашта (5 июл) дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 49 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ошкор гардида, шумораи онҳо дар муддати аз 30 апрел то 6 июл ба 6262 нафар расид.Ба иттилои манбаъ, то имрӯз дар мамлакат 4914 нафар ё худ 78,4%-и гирифторони COVID-19 шифо ёфта, аз ин беморӣ 53 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид  бештар... |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt; (то 15 июн дар ҶТ 5097 нафар кас гирифтори COVID-19 буд)
* Имрӯзҳо дар 85 беморхонаи ҷумҳурӣ зиёда аз 7 ҳазору 500 табиб ва 25 ҳазор корманди миёнаи тиб барои табобати сироятёфтагон сафарбар шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид бештар... |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар муддати 4 ҳафтаи гузашта (аз 15 июн то 6 июл) дар ҷаҳон ба сирояти COVID-19 зиёда аз 3 500 000 кас гирифтор шудаанд. Тибқи маълумоти нави СУТ, давоми шабонарӯзи гузашта 175 499 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 572 нафар сироятшудагон фавтидаанд. Шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 11 580 119 нафар ва теъдоди фавтидагон 537 179 кас мебошад. Ҳамзамон то имрӯз дар ҷаҳон 6 547 935 нафар гирифторони ин беморӣ шифо ёфтаанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ |title=Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 11,5 миллион нафар гардид бештар... |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155747/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ }}&lt;/ref&gt;

::Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст (омори 6 июли  с 2020): 
# ИМА (2 983 155 нафар), 
# Бразилия (1 604 585), 
# Ҳиндустон (699 402), 
# Россия (687 862), 
# Перу (302 718), 
# Испания (297 625), 
# Чили (295 532), 
# Британияи Кабир (285 416), 
# Мексика (256 848)  
# Италия (241 611) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Дар шаҳри [[Хуҷанд]] дар кӯчаи Шарқ гузаргоҳи зеризаминии мавзеи бозори марказии «Панҷшанбе» мавриди баҳрабардорӣ қарор дода шуд....Иншооти мазкур ба маблағи 20 миллион сомонӣ сохта ба истифода дода шуд.... Масоҳати умумии қитъаи замини ҷудогардида 5054,4 м2, дарозии иншоот 260, бараш 18 метр буда, аз 10 даромад иборат аст. Ин дарозтарин гузаргоҳи зеризаминӣ дар Тоҷикистон ва дар минтақаи Осиёи Марказӣ мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ |title=ДАРОЗТАРИН ГУЗАРГОҲИ ЗЕРИЗАМИНӢ ДАР ТОҶИКИСТОН ВА ОСИЁИ МАРКАЗӢ. бештар... |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155826/https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Шӯрои Амнияти [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатънома '''дар бораи оташбаси &quot;пурра ва фаврӣ&quot;''' дар саросари ҷаҳон барои мубориза бо пандемияи коронавирус, ки беш аз ним миллион нафар ҷони худро аз даст додааст, қабул кард, хабар медиҳад вебсайти UN News. Ин даъват ба амалиёти низомӣ алайҳи &quot;Давлати Исломӣ&quot;(ДАИШ), &quot;Алқоида&quot;, &quot;Ҷабҳаи ал-Нусра&quot;  ва дигар ташкилотҳои террористӣ дахл надорад.&lt;ref&gt;[https://fergana.site/news/119718/|title=Совбез ООН принял резолюцию о прекращении войн для борьбы с коронавирусом/ бештар...]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== [[июн]]и [[соли 2020]] ==
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Мақомоти Тоҷикистон бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавируси навро дар шаҳри [[Душанбе]] бекор карданд ва ба фаъолияти дубораи даҳҳо кошонаи ҳусну сартарошхона, нуқтаҳои фурӯши телефон ва бозорҳои либос иҷозаи фаъолият доданд. Кори ин бозору марказҳои хидматрасонӣ ​аз охири моҳи апрел ба далели паҳншавии бемории COVID-19 мутаваққиф шуда буд. Ба иттилои шаҳрдории Душанбе рӯзи [[15 июн]] ҳудуди 10 200 тоҷир дубора ба кори худ шурӯъ карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671579.html|title=Бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавирус дар Тоҷикистон бекор шуд.|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Тибқи охирин маълумоти СУТ, дар ҷаҳон давоми шабонарӯзи гузашта 123 783 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 258 бемор фавтидаанд. Ҳамин тариқ, шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 7 989 586 буда, теъдоди фавтидагон 435 491 мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон ба 8 миллион нафар наздик мешавад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212701/https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар муддати аз 30 апрел то соати 18:00 дақиқаи 15 июн дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 5097 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави CОVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 3503 (68,7%) нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 50 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/|title=Дар Тоҷикистон 62 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212644/https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Бисёр кишварҳои аврупоӣ шурӯъ аз 15-16-уми июн марзҳои худро ба рӯи кишварҳои ҳамсоя боз мекунанд ва ин як қадами бузург дар паи се моҳи маҳдудиятҳо мебошад. Олмон, Белгия, Фаронса, Юнон ва Ҷумҳурии Чех дар миёни кишварҳое мебошанд, ки аз имрӯз ва Австрия аз 16 июн марзҳоро боз мекунанд. Бозкушоии ҳамоҳангшудаи марзҳо дар ҳоле ҷараён дорад, ки ҳафтаи гузашта Комиссиюни Аврупо машварат дод, ки кишварҳои узв марзҳояшонро боз кунанд. Бозкушоии марзҳо бештар марбут ба шаҳрвандони [[Иттиҳоди Аврупо]], [[Бритониё]] (Пас аз [[31 январ]]и [[соли 2020]], [[Бритониё]] аз иттиҳод хориҷ шуд) ва аксар [[Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо|кишварҳои ҳавзаи Шенген]]  мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671232.html|title= Аврупо марзҳоро боз мекунад, Амрикову Осиё ҳамоно бо хуруҷи вирус дастбагиребонанд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[14 июн]]и [[соли 2020]] Чин даҳлези нави нақлиётии худро ба Узбекистон боз мекунад. Дар мавриди роҳандозии нахустин блок-поезд дар даҳлези чандҳолата (мультимодальный)-и Чин-Қирғизистон-Узбекистон аввали июн дафтари матбуоти Вазорати сармоягузорӣ ва тиҷорати берунии Узбекистон хабар дод. Гуфта мешавад, ки блок-поезд бо 25 контейнер ба Тошканд тавассути истгоҳи роҳи оҳани “Лонжу”-и музофоти Гонсу (Чин) тариқи Қошғар ба Шинҷон ва порти Иркештами Қирғизистон, аз он ҷо ба шаҳри Ӯш ва минбаъд ба самти Узбекистон меравад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/сарнавишти-роҳи-оҳани-чин-то-тоҷикистон/30669994.html|title= Даҳлези нав ва сарнавишти роҳи оҳан аз Чин то Тоҷикистон|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt;

== [[май]]и [[соли 2020]] ==
* [[30 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  30 май  дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 1865 нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 47 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/|title=COVID-19. Дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардидааст|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200531174436/https://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар ҷаҳон шумораи гирифторони навъи нави коронавируси COVID-19 давоми шабонарӯзи гузашта 106 ҳазору 475 нафар зиёд шуда, ба '''5 миллиону 814 ҳазору 593''' нафар расид. Ҳамзамон аз ин теъдод то имрӯз 2 миллиону 515 ҳазору 490 кас шифо ёфтаанд ва 357 ҳазору 977 тан вафот кардаанд, хабар медиҳад АМИТ «Ховар» бо истинод ба маълумоти Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ (СУТ).&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-5-8-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 5,8 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст, ИМА (1 746 217 нафар), Бразилия (414 661), Россия (379 051), Испания (283 849), Британияи Кабир (231 139), Италия (231 139), Франсия (182 913), Германия (181 895), Туркия (159 797) ва Ҳиндустон (159 054) дохил мешаванд. Аз ҳама бештар беморон дар ИМА (490 151), Испания (196 958), Бразилия (166 647), Германия (163 200), Россия (150 993), Италия (147 101), Туркия (122 793), Эрон (112 988), Чин (78 288) ва Ҳиндустон (67 929) шифо ёфтаанд. Ба қатори давлатҳое, ки дар онҳо т'''еъдоди зиёди ҳолатҳои фавт''' ба қайд гирифта шудааст, '''ИМА (102 114 нафар), Британияи Кабир (37 460), Италия (33 072), Франсия (28 596), Испания (27 118), Бразилия (25 697), Белгия (9 388), Мексика (8 597), Германия (8 533) ва Эрон (7627)''' шомил мебошанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
* [[26 май]]и [[соли 2020]] Кумитаи дин ва танзими расму маросими миллӣ дар Тоҷикистон ба мақомоти маҳаллии кишвар дастур додааст, ки то беҳбуди вазъият барои баргузории маросимҳои арӯсӣ ба сокинон иҷозат надиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html|title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Ҷӯрабек Назрӣ (Назриев), донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик, рӯзи 24-уми май дар 74-солагӣ даргузашт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/%D2%B7%D3%AF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%80%D3%A3-%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82/30631152.html|title=Ҷӯрабек Назрӣ, донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик даргузашт.|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt; 
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Шӯрои уламои Тоҷикистон қарор кард, ки Иди [[Рамазон]] ё Фитр дар Тоҷикистон 24 май фаро мерасад, аммо ба фарқ аз солҳои гузашта намози ид ва идгардак баргузор намегардад. Мақомот аз сокинон хостаанд, идро дар хона бо аъзои оила ҷашн гиранд. Ин тасмим ба густариши коронавируси нав дар Тоҷикистон рабт дорад, ки дар бист рӯзи ахир ба тақрибан ду ҳазор нафар сироят карда, боис ба марги 41 нафар шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30623662.html|title=Иди Фитр дар Тоҷикистон 24 май аст, вале бе намози дастҷамъӣ|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. 17 май дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 1524  ҳолати сирояти коронавируси нави КОВИД-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ 39  нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 1524 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528225549/http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Комиссияи олии «Бародарии инсонӣ», ки қароргоҳаш дар Амороти Муттаҳидаи Араб воқеъ аст, аз тамоми мардуми ҷаҳон даъват ба амал овард, ки рӯзи панҷшанбе, 14 май тибқи оини дин, мазҳаб ва таълимоти худ даст ба дуо бардоранд, аз Худованд илтиҷо намоянд, ки   COVID-19-ро  бартараф созад, инсониятро аз ранҷу азобҳои имрӯза наҷот диҳад ва ба олимон кумак кунад, то табобати онро пайдо намоянд ва дунёро аз оқибатҳои тиббӣ, иқтисодӣ ва гуманитарии пандемияи коронавирус наҷот диҳанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/|title=Ҷаҳон барои хотима ёфтани пандемияи COVID-19 даст ба дуо мебардорад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200525111308/http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе бо мақсади ҳифзи тандурустии сокинони пойтахт аз пешгирии бемории сироятии коронавирус (COVID-19) қатъ намудани  фаъолияти ҳамаи бозорҳои фурӯши либосаи шаҳрро, новобаста аз шакли моликият ва тобеияти идоравӣ то 31 майи соли 2020 тамдид намуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/|title=Қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либос дар шаҳри Душанбе то 31 май тамдид карда шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200529220050/https://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[7 май]]и [[соли 2020]] 7 май дар Тоҷикистон 82 ҳолати нави сироятёбӣ аз COVID-19 ба қайд гирифта шуда, шумораи беморон ба 461 нафар расид. Ҳамзамон, давоми шабонарӯзи гузашта 4 ҳолати фавт сабт гардида, дар умум 12 нафар беморони гирифтори ин навъи нави коронавирус фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/yvmyvcovid-19-ati-faoliyati-bozor-oi-fur-shi-libos-dar-sha-ri-dushanbe-to-31-maj-tamdid-karda-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 461 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]]и [[соли 2020]] ==
* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] [[30 апрел]]и [[соли 2020]] дар ҷаҳон шумораи гирифторон ба намуди нави коронавируси [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]] '''''3 миллиону 220 ҳазору 969 нафар буда, аз онҳо 1 миллиону 1 ҳазору 72 кас шифо ёфтаанд ва 228 ҳазору 251 тан вафот кардаанд.'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 3,2 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510171233/http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/}}&lt;/ref&gt;
* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[29 апрел]]и [[соли 2020]] — 15 ҳодисаи тасдиқшудаи бемории сироятии коронавирусии [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]], аз ҷумла дар [[вилояти Суғд]] — 10 (даҳ) ҳодиса ва дар шаҳри [[Душанбе]] — 5 (панҷ) ҳодиса аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар  ба қайд гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ: Дар Тоҷикистон ҳодисаҳои тасдиқшудаи бемории сироятии CОVID-19 аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501194848/https://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[29 апрел]]и [[соли 2020]] Бобоҷон Назаров - донишманди тоҷики муқими Лондон шеваи нав барои муолиҷаи COVID-19-ро ошкор кардааст, ки дар сурати озмоишҳои муваффақиятомез метавонад, барои дармони миллионҳо мардум дар сайёра кумак кунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/донишманди-тоҷик-шеваи-муолиҷаи-ковид-19-ро-ошкор-кардааст/30582969.html|title=Донишманди тоҷики муқими Бритониё шеваи муолиҷаи КОВИД-19-ро ошкор кардааст|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-04-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 апрел]]и [[соли 2020]] Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум баргузор гардид. Аъзои Маҷлиси миллӣ тариқи овоздиҳии пинҳонӣ, [[Рустами Эмомалӣ|Рустами Эмомали]]ро ба вазифаи Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷонибдорӣ намуданд.

== [[март]]и [[соли 2020]] ==
* [[17 март]]и [[соли 2020]]  [[Маҳмадтоир Зокирзода]]  дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати шашум Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://president.tj/node/22639|title=Иштирок дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-03-18}}&lt;/ref&gt;
* [[1 март]]и [[соли 2020]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав: ҲХДТ-ро 12 нафар, ҲАТ-ро - 4 нафар, ҲИИТ-ро 4 нафар, ҲДТ-ро 1 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро эълон намуд |accessdate=2020-05-31 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155751/https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[1 март]]и [[соли 2020]] дар интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон — 4 миллиону 245 ҳазору 951 нафар интихобкунандагон иштирок намуданд, ки ин 86,4%-и шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад, шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 52 ҳазору 30 нафар ё 1,39%-ро ташкил медиҳад.
* Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ: ҲХДТ - 35 нафар, ҲАТ - 3 нафар, ҲКТ - 2 нафар ва ҲИИТ - 1 нафар пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;

== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 2020]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2020]]''

== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}}
{{дарахти мақолаҳо|Соли 2020}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 2020]]</text>
      <sha1>qz7yhlv1rlmvhr3ko6j57v555awd1wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аскаралӣ Раҷабзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59894</id>
    <revision>
      <id>1480812</id>
      <parentid>1457693</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1480812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12032" sha1="gdlp6mtrier3q8pbsn8spac8fyh7u8x" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Аскар (Ҳамном)|Аскар }}
{{Ҳамнасабҳо |Раҷабзода (Ҳамнасаб)|Раҷабзода}}
{{Олим
 |ном              = Аскаралӣ Раҷабзода
 |номи аслӣ        = Раҷабов Аскаралӣ 
 |тасвир           = Аскарали Раҷабов.jpg 
 |бар              = 
 |тавсифи тасвир   = Аскарали Раҷабов, доктори  илми  таърих, профессор 
 |таърихи таваллуд   = 16.06.1944
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|вилояти Сурхондарё}}, [[Ӯзбекистон]]
 |таърихи даргузашт       =  
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт     =  
 |фазои илмӣ       = [[таърих]] санъатшиносӣ
 |ҷойҳои кор       = 
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ|доктор| илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии Самарқанд]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо = {{(!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{ордени Шараф}} (1999)
{{!)}} 
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}

'''Аскаралӣ Раҷабов''' (''Раҷабов Аскаралӣ'' зод. [[16 июн]]и соли [[1944]], [[ноҳияи Сариосиё]]) — муаррихи фарҳанги мусиқӣ, доктори илми таърих (1994), профессор (1999), Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон (1991), дорандаи Ҷоизаи Иттифоқи оҳангсозони Тоҷикистон ба номи Борбад (1992), узви Иттифоқи оҳангсозони СССР ва Тоҷикистон (1991), узви Шӯрои ҷамъиятии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993).

== Зиндагинома ==
Аскаралӣ Раҷабов [[16 июн]]и соли [[1944]] дар [[ноҳияи Сариосиё]]и Ҷумҳурии Ӯзбекистон таваллуд ёфтааст. Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Самарқанд (1969). Солҳои 1969—1972 корманди Энсиклопедияи советии тоҷик (ЭСТ), аз соли 1972 дар Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]] фаъолият дорад, зинаҳои ходими хурди илмӣ, ходими калони илмӣ, сарходимро тай кардааст, аз соли 1999 мудири шуъбаи таърихи фарҳанг буд.

== Фаъолияти илмӣ ==
Профессор Аскаралӣ Раҷабзода аз муҳаққиқони сермаҳсули таъриху назарияи мусиқии тоҷик ва дигар халқҳои эронинажод, инчунин мардуми Шарқ ба шумор меравад. Хидматаш бахусус дар таҳқиқу баррасии ҳаёту эҷодиёти поягузори мусиқии форс — тоҷик [[Борбад]] хеле калон аст. Мавсуф ташкил¬кунанда ва раиси Бунёди байналмилалии Борбад ва Маркази байналмилалии таҳқиқи мусиқии мардуми Ховар мебошад. Ба қаламаш зиёда аз 15 китобу рисола, қариб 550 мақолаи илмию оммавӣ, тақризу китобиёт мутааллиқанд. Вай мураттиб ва муҳаррири чандин китобу рисола ва маҷмӯъаи илмӣ, аз ҷумла «Донишномаи Шашмақом», (2009), «Очеркҳои таърих ва назарияи маданияти халқи тоҷик» (ба забони русӣ, дар чор ҷилд, солҳои 2007—2010) ва ғайра аст. Тақиқоти илмии ин донишманди пуркори тоҷик дар кишварҳои зиёди хориҷӣ ба табъ расида, мавсуф дар чандин симпозиму конфаронси минтақавию байналмилалии мусиқашиносон бо маърӯзаҳои пурмуҳтаво баромад карда, мусиқии миллаташро муаррифӣ кардааст.

Ӯ аз соли 1991 раиси Маркази илмии фарҳанги мусиқии халқҳои Шарқ (Борбад) мебошад. Раҷабов А. ташаббускор ва созмондиҳандаи чандин форумҳо, симпозиумҳо ва конференсияҳои байналмилалӣ оид ба таъриху фарҳанги халқи тоҷик мебошад. Аз ҷумла, 1400-солагии Борбад (1990), 1000-солагии эҷоди «[[Шоҳнома]]»-и Фирдавсӣ (1994), 1100-солагии давлати Сомониён (1999), 545-солагии К.Беҳзод ва 2700-солагии Авесто (2002), 3000-солагии тамаддуни зардуштӣ ва ориёӣ (2003, 2006). Дар соҳаи фарҳанги мусиқии касбӣ майлу рағбатҳои илмии А.Раҷабов ба таҳқиқи масъалаҳои таърихи қадим, асрҳои миёна, инчунин таърихи даврони нав алоқаманданд. Раҷабов А. дар омӯзиши масъалаҳои фарҳанги мусиқии даврони [[Сосониён]] (224—651), [[Сомониён]] (819—1005), рушди мусиқии тоҷик дар асрҳои ХIV-ХVIII саҳми бузурги илмӣ гузоштааст.
Самти муҳими фаъолияти илмии Раҷабов А. таҳқиқи эҷодиёти композиторони тоҷик дар самти проблемаҳои омӯзиши мероси мусиқӣ ва ирсияти суннатҳои иҷрокунандагӣ дар замони муосир мебошад. Дар мақолаҳои гуногуни олим эҷодиёти композитории Ш.Соҳибов, А.Солиев, Д.Дӯстмуҳаммадов, А.Ҳамдамов, З.Шаҳидӣ инъикос гардидааст.
Раҷабов А. дар бисёр симпозиумҳои байналмилалӣ дар Порис, Брюссел, Амстердам, Стокголм, Гамбург, Теҳрон, инчунин дар марказҳои фарҳанг ва санъати собиқ ИҶШС ва кишварҳои узви ИДМ (Москва, Санкт-Петербург, Самарқанд, Ереван, Боку, Тошканд, Бишкек ва диг.) бо маърӯзаҳо баромад намудааст.

== Осор ==
* Маданияти мусиқии тоҷик дар асарҳои XIII—XIX. — {{Душ.}}, 1984. — 110 с.
* Наҷмидини Кавкабӣ ва рисолаи мусиқӣ. — {{Душ.}}, 1985. — 114 с.
* Нағмаи ниёгон. — {{Душ.}}, 1988. — 153 с.
* Афкори мусиқии тоҷик дар асарҳои XII—XV. — {{Душ.}}, 1989. — 235 с.
* Зайнулобиддин Маҳмуди Ҳусайнӣ ва қонуни илмию оммавии мусиқӣ. — {{Душ.}}, 1987. — 336 с.
* Сарнавишти хунёгар. — {{Душ.}}, 1990. — 106 с
* Традиции классической музыкальной культуры эпохи Сасанидов. — {{Душ.}}, 2005. — 108с.
* Мусиқӣ дар тамад¬дуни Сомониён. — {{Душ.}}, 2000. — 198 с.
* Аз нур то сетои Акашариф Ҷӯра. — {{Душ.}}, 2000. — 104 с.
* Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таъриҳии он дар садаҳои XVI—XVII. — {{Душ.}}, 2007. — 220 с.
* Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мусиқии замони Рӯдакӣ. — {{Душ.}}, 2007. — 218 с.
* Борбад: Эпоха, традиции и новаторство. — {{Душ.}}, 2008. — 230 с.
* Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар асрҳои IV—VI. — {{Душ.}}, 2011. — 255 с.
* Борбад и Рудаки: Премественность и общность традиции. — {{Душ.}}, 2013. — 220 с.

== Мақолаҳо дар маҷмуаҳои илмӣ ==
* Музыкально-поэтический цикл ‘Марви’ как историко- культурный памятник// в кн.:Наследие юго- восточного Туркменистана в системе древних и средневековых культур Евразии (Ашхабад,2014, с.20-21; с.238-239; с.408-409 (на рус., анг. и туркмен.яз.).
* Махтумкули и культурная среда Бухары&quot; // в кн.: «Махтумкули Фраги и общечеловеческие культурные ценности. — Ашхабад, 2014, стр.71-73, на рус.; с.145-146, англ.яз.; с. 234—235 на туркмен. яз.).
* Pre-Islamic Musical-Aesthetic ideas of the Iranian in the Context oif 1V-V11 Centuty Art» // в кн.: The IndianShilpa and the cultural resurgence from the Sassanids to Seljugids,New Delhi-110001), pag.113-122.
* Музыкально- исполнительские традиции эпохи Абдурахмана Джами и ее место в цивилизации Центральной Азии &quot;// в кн.: Абдурахман Джами и культурные традиции его эпохи, изд. — {{Душ.}}:&quot;Дониш&quot;,2014, с.162-20.
* Музыкально- эстетическая мысль Мавляна Руми в контексте музыкальной культуры Мавераннаҳра и Хорасана(Х111- ХV1 вв.&quot; //в кн: Литературные связи и культуры Востока. — Худжанд: «Ношир», 2014,с.536-548.
* Skillful creative, performing, scientific and musical traditions of Abdurahman Jami’s time and its role in the culture jf Maverannahr and Khurasan&quot;// в журн. «Nuri ma’rifat», Хujand,2014. pag.7-8.
* Навруз и музыкально- поэтическая традиция таджиков// в кн.:Навруз и историко-культурные традиции народов Центральной Азии: история и современность — {{Душ.}} — Ашхабад,2014, с.96-140.&lt;ref&gt;Раҷабов Аскаралӣ //Донишномаи Шашмақом. — {{Душ.}}, 2009. — С.278.&lt;/ref&gt;

== Ҷоизаҳо ==
* ордени «Шараф» (1999)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* Раҷабов Аскаралӣ // [[Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик]]. — {{Душ.}}, 2004. — Ҷ.3. — С. 49.
* Мусиқишиносон ва оҳангсозони Тоҷикистон. — {{Душ.}}, 2011.

== Нигаред низ ==
* [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]]

[[Гурӯҳ:Мусиқишиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>gdlp6mtrier3q8pbsn8spac8fyh7u8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайид Алӣ Хоманаӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62906</id>
    <revision>
      <id>1480683</id>
      <parentid>1462227</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36990" sha1="cv4h4knvzrimqcufarwismdwfuaul2w" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Сайид Алӣ (Ҳамном)|Сайид Алӣ}}
{{Ҳамнасабҳо|Хоманаӣ (Ҳамнасаб)|Хоманаӣ}}

{{Ходими давлатӣ}}
'''Сайид Алӣ Ҳусайни Хоманаӣ''' ({{Audio|Seyyed Ali Hosseini Khamenei.ogg|'''Сейе́д Али́ Ҳосейни́ Хаменеи́'''}}, {{Lang-fa|سید علی حسینی خامنه‌ای}} {{IPA|[sejˈjed ʔæˈli hosejˈni xɒmeneˈʔi]}}; тав 19 апрели соли 1939 &lt;ref name=&quot;Биография Хаменеи на его официальном сайте&quot;&gt;{{Cite web |url=http://russian.khamenei.ir/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=238&amp;Itemid=83 |title=Биография Хаменеи на его официальном сайте |accessdate=2021-07-02 |archivedate=2008-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306064141/http://russian.khamenei.ir/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=238&amp;Itemid=83 }}&lt;/ref&gt;, [[Машҳад]] - [[28 феврал|28 феврали]] [[соли 2026]] [[Теҳрони Бузург|Теҳрон]]. Ӯ дар пайи ҳамлаи Амрикову Исроил ба Эрон дар нахустин сооти корӣ дар дафтараш кушта шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/news/world/20260301/favr-alii-homana-robarii-olii-eron-kushta-shudaast|title=ФАВРӢ! Алии Хоманаӣ, роҳбарии олии Эрон кушта шудааст {{!}} Новости Таджикистана ASIA-Plus|website=asiaplustj.info|lang=ru|accessdate=2026-03-09}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/news/world/20260301/e-go-bo-amriko-kanor-nayomad-al-homana-k-bud-va-ch-kornomae-az-hud-bo-guzosht|title=Ҳеҷ гоҳ бо Амрико канор наёмад. Алӣ Хоманаӣ кӣ буд ва чӣ корномае аз худ боқӣ гузошт? {{!}} Новости Таджикистана ASIA-Plus|website=asiaplustj.info|lang=ru|accessdate=2026-03-09}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Арбоби динӣ, маънавӣ, давлатӣ ва сиёсӣ, дуюмин раҳбари олии ([[сарвари давлат]]) Эрон аз [[соли 1989]] то лаҳзаи кушта шудан, [[Президенти Эрон|Президенти Ҷумҳурии Исломии Эрон]] ( [[Соли 1981|1981]] - [[Соли 1989|1989]] ), ки яке аз наздиктарин шарикони пешвои [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|инқилоби исломӣ]] [[оятуллоҳ]] [[Руҳуллоҳ Хумайнӣ]].

== Зиндагинома ==
Сайид Алӣ Хоманаӣ, фарзанди [[Сайидҷаводи Ҳусайнии Хоманаӣ]] дар моҳи апрели [[соли 1939]] баробари бо 1318-и шамсӣ дар шаҳри [[Машҳад]] чашм ба дунё кушод.

=== Таҳсилот ===
Хоманаӣ аз 12 солагӣ бо рафтан ба мадрасаи динии Сулаймонҳон ва баъд дар мадрасаи Наввоб дар [[Машҳад]] таҳсил кард.

Пас аз омӯхтани муқаддамоти улуми динӣ, фарогирии [[дарс|дарсҳои]] дарсҳои баланд монанди: Маолим, Қавонин, шарҳи Лумъа, Расоил ва Макосиб ва Кифоя, аз устодоне монанди [[Оятуллоҳ Мирзо Аҳмад Мударриси Яздӣ]], [[Шайх Ҳошими Қазвинӣ|Ҳоҷ Шайх Ҳошими Қазвинӣ]], ва [[Сайидҷалили Ҳусайнии Систонӣ]] истифодаи илмӣ кард. Хоманаии навҷавон бештар аз падараш, ки иҷозаи иҷтиҳод дошт, истифодаи илмӣ мекард.

Хоманаӣ аз 16 солагӣ дарси сатҳи болои [[Муҳаммадҳодии Милонӣ|Муҳаммадҳодии Милони]]&lt;nowiki/&gt;ро шурӯъ кард. Дар 18 солагӣ ба шаҳри [[Наҷаф]] дар [[Ироқ]] рафт, ва онҷо бештар дарси [[Мӯҳсини Ҳаким]]&lt;nowiki/&gt;ро писандид, ва тасмим гирифт онҷо бимонад ва [[дарс]] хонад, барои ҳамин ба [[падар|падараш]] нома навишт, аммо падараш иҷозат надод, ва дар натиҷа ба шаҳри [[Машҳад]] баргашт.

Баъд аз баргашт ба Машҳад, бо талабаҳо, ки барои [[зиёрат]] аз [[Қум]] ба [[Машҳад]] мерафтанд иртибот барқарор кард, ва тасмими ҷиддӣ гирифт то ба Қум ҳиҷрат кунад ва дар онҷо, таҳсилро идома диҳад. Аммо дар он сол падараш мувофиқат накард, то ин ки як сол гузашт, ва падараш барои ҳиҷрат ба Қум розӣ шуд. Бо шурӯъи соли нави таҳсилӣ ба Қум рафт, ва дар мадрасаи [[Ҳуҷҷатия]] мустақар шуд. Дар он замон раиси ҳавза ва [[марҷаъияти шиъа]] бар уҳдаи [[Ҳусайни Буруҷирдӣ]] буд.

Хоманаӣ ба хотири мутолеаи зиёд ва дарси зиёд, байни талабаҳо машҳур шуда буд. Аз аввали вурудаш ба Қум, дар дарси сатҳи болои фиқҳи Ҳусайни Буруҷирдӣ ширкат кард. Аз ҳамон аввал ҳам дар дарси Руҳуллоҳи Хумайнӣ низ ширкат мекард.

=== Мубориза ===
Дар соли 1941 Ҳусайни Буруҷирдӣ аз дунё рафт, ва марҷаъияти Руҳуллоҳи Хумайнӣ матраҳ шуд. Бо интиқодҳо ва эътирозоти Хумайнб бар зидди [[Муҳаммадризо Паҳлавӣ|Шоҳ]], пояҳои қиёми Исломӣ дар Қум рехта шуд.

Хоманаӣ ҳамроҳ бо таҳсили илм, ба мубориза ҳам мепардохт, ки дар соли 1963 ҳамчун намояндаи Хумайнӣ ба Машҳад назди Муҳаммадҳодии Милонӣ фиристода шуд.

Дар соли 1964 падари Хоманаӣ биноии худро аз даст медиҳад. Ӯ ки мехост дар [[Қум]] бимонад, ва устодонаш ҳам бар монданаш дар Қум исрор мекарданд, тасмим гирифт ба Машҳад ба назди падараш равад. Хоманаӣ баъд аз нобино шудани падараш, барои падараш китоб мутолиа мекард ва ҳамонро бо падараш баҳс мекард.

Сайидалии Хоманаӣ ҳамроҳ бо мубориза, китобҳои Расоил ва Макосибро тадрис мекард, ва ҳамчунин дарси тафсири [[Қуръон]] дошт. Ин дар ҳоле буд, ки вай 26 сола буд.

Ҷаласоти тафсирии Хоманаӣ мавриди истиқболи талабаҳо қарор гирифт ва ҳама ба тафсир тарғиб мешуданд ва алоқаашон зиёд мешуд. Ин дарсҳо ки ҳамроҳ бо баҳсҳои мубориза матраҳ мешуд, чандбор аз тарафи ҳукумати вақт манъ шуд.

Дарсҳои Хоманаӣ идома дошт то замоне, ки ба [[Эроншаҳр]] табъид шуд ва дарсҳояш таътил шуд.

Сайидалии Хоманаӣ ба сабаби муборизаҳо, чандбор дастгир шуд ва ба шаҳри дигар табъид шуд.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Зиндагинома|author=Operator|url=http://khameneitj.info/%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B0/%D0%BE%D1%8F%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D2%B3-%D1%85%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D3%A3.html|accessdate=2018-03-08|language=en-gb|archivedate=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180412011551/http://khameneitj.info/%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B0/%D0%BE%D1%8F%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D2%B3-%D1%85%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D3%A3.html}}&lt;/ref&gt;

== Инқилоби исломӣ ва президенти ҷумҳурӣ ==
Алӣ Хоманаӣ яке аз чеҳраҳои муҳими [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|Инқилоби Исломӣ]] ва яке аз шарикони наздики Хумайнӣ буд, ки пас аз инқилоб ҳамчун узви мақомоти олии муваққатии кишвар - Шӯрои Инқилобӣ пайваст. Ҳамзамон ӯ рӯзномаи ''Ҷомхури-эсламӣ'' (&quot;Ҷумҳурии Исломӣ&quot;) -ро таъсис дод &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/journalism-iii-post-revolution-era|title=JOURNALISM iii. Post-Revolution Era|publisher=[[Encyclopædia Iranica]]|deadlink=no|accessdate=2012-05-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6839SCH3r?url=http://www.iranicaonline.org/articles/journalism-iii-post-revolution-era|archivedate=2012-05-30}}&lt;/ref&gt;.

Пас аз пирӯзии Инқилоби Исломӣ дар соли 1979, Хоманаӣ имоми (пешвои) намози ҷумъа таъйин шуд (дарвоқеъ, ҳарҳафтаинаи сиёсии сиёсии умумимиллӣ дар Теҳрон). Вай дар ин вазифа Оятуллоҳ Монтазерии мустаъфиро иваз кард. Вай яке аз асосгузорони Ҳизби Ҷумҳуриявии Исломӣ (ҲНИТ) шуд, аз ибтидо узви Шӯрои марказии ҲНИТ шуд. Соли 1979 ӯ ба ҳайси муовини вазири дифоъ дар ҳукумати [[Саид Абулҳасан Банисадр|Аболҳасан Банисадр кор карда, муддате ба Сипоҳи Посдорони]] [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Инқилоби Исломӣ]] роҳбарӣ кард. Соли 1980 вай намояндаи шахсии Хумайнӣ дар Шӯрои олии мудофиа ва қувваҳои мусаллаҳи кишвар таъйин шуд. Моҳи марти соли 1980 вай вакили Маҷлис интихоб шуд. Вай борҳо ба ҳайси намояндаи кумитаи дифоъи парлумонӣ [[Ҷанги Эрон ва Ироқ|аз фронтҳои ҷанги Эрону Ироқ дидан кардааст.]]

27 июни соли 1981 ташкилоти чапгарои  чапи Форкан (дар ибтидо тахмин зада мешуд, ки ''Муҷоҳидини Халқ'' ), ки бар зидди режими нави [[Эрон]] муборизаи мусаллаҳона ''бурдааст, ба Алӣ Хоманеӣ'' &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran/2016/06/160626_l10_ha_khamenei_assassination_attempt ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد]&lt;/ref&gt;. Дар як нишасти матбуотӣ, бомбаи дар магнитофон пинҳоншуда дар паҳлӯи ӯ таркид, ки дар натиҷа ӯ захмӣ шуд ва дасти росташ аз кор монд &lt;ref name=&quot;Саджадпур&quot;&gt;{{Cite news|title=Аятолла Хаменеи: Высший руководитель|publisher=Журнал &quot;Pro et Contra&quot;, стр. 11-35|date=2008 июль — август|author=КАРИМ САДЖАДПУР|url=http://uisrussia.msu.ru/docs/nov/pec/2008/4/ProEtContra_2008_4_02.pdf|language=ru|accessdate=2012-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191300/http://uisrussia.msu.ru/docs/nov/pec/2008/4/ProEtContra_2008_4_02.pdf|archivedate=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Ayatollah Khamenei|publisher=BBC|author=James Reynolds|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|date=4 August 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;. Пас аз ду моҳи ин сӯиқасд, ''Муҷоҳидини Халқ'' дар дафтари сардори ҳукумат таркиш ба амал овард, ки дар натиҷа президенти кишвар Муҳаммад Алӣ Раҷай, сарвазир Муҳаммад Ҷавод Бахонар ва чанд нафари дигар кушта шуданд. [[1 сентябр|1 сентябри соли]] 1981 вай ба ҷои марҳум М.-ро котиби генералии ҲНИТ интихоб кард. Д. Баҳонара.

Дар интихоботи [[президенти Эрон]]  [[2 октябр|2 октябри]] [[соли 1981]], ӯ 95% овозҳоро ба даст овард ва аввалин намояндаи рӯҳониён дар мансаби президенти [[Эрон]] гардид. Дар ибтидо асосгузори Ҷумҳурии Исломӣ Оятуллоҳ Хумайнӣ тахмин мезад, ки танҳо як шахси дорои маълумоти дунявӣ (масалан, адвокатҳо [[Саид Абулҳасан Банисадр|Банисадр]] ва Раҷай ) метавонад президенти Эрон бошад, аммо бинобар маҳбубияти фавқулоддаи Хоманаӣ ва майли ӯ ба артиш корҳо, ӯ андешаҳои худро аз нав дида баромад. Мир-Ҳусейни Мусавӣ, ки бибиаш хоҳари падари Алии Хоманеӣ буд, сарвазир шуд &lt;ref name=&quot;Лента&quot;&gt;{{Cite news|title=Мусави, Мир-Хосейн|publisher=Лентапедия|url=http://www.lenta.ru/lib/14198430/|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Бо тасдиқи Хумайнӣ, Алӣ Хоманаӣ вазифаи дабири кулли ҲНИТ-ро нигоҳ дошт &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Иранская революция: 1978-1979 : причины и уроки|издательство=Наука|том=|год=1989|страницы=288|isbn=}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!Номзад
! Овозҳо
! %
|-
| align=&quot;left&quot; | Алӣ Хоманаӣ
| [tel:16+003+242 16 003 242]
| '''95.02%'''
|-
| align=&quot;left&quot; | Алӣ Акбар Парвареш
| 342,600
| '''2.03%'''
|-
| align=&quot;left&quot; | Ҳасан Гафурифард
| 78559
| '''0.47%'''
|-
| align=&quot;left&quot; | Ризо Заварей
| 62,133
| '''0.37%'''
|-
| ''Бюллетенҳои беэътибор''
| ''356 266''
| '''2.12%'''
|-
! align=&quot;left&quot; | Ҷамъ:
! [tel:16+841+800 16 841 800]
|}
[[Акс:Childhood_photo_of_Seyed_Ali_Khamenei.jpg|мини|190x190пкс| Алии Хоманеӣ дар ҷавонӣ]]
Дарҳол пас аз интихоби раисиҷумҳур Хоманаӣ, саркӯби зидди нерӯҳои контрреволютсионӣ дар Эрон оғоз ёфт, ки ин посух ба амалиётҳои партизанӣ ва террористӣ, алахусус дар вилоятҳои ғарбӣ  буд. Хоманаӣ ба рафъи &quot;фарқиятҳо аз равандҳо, либерализм ва тарафдории амрикоиён&quot; даъват кард. Ҳазорҳо аъзои оппозисиюни зидди исломиро судҳои инқилобӣ қатл карданд.

Вай дар тӯли тамоми ҷанги Эрону Ироқ ба кишвар сарварӣ мекард. Дар давраи ӯ, Корпуси муҳофизони Инқилоби Исломӣ аз як милисаи маъмул ба як Горди пурнуфуз мубаддал гашт, ки барои ҳамин иқдом Хоманаӣ  дар байни низомиён шуҳрат пайдо кард.

[[16 август|16 августи соли]] [[Соли 1985|1985]] интихоботи президентӣ баргузор гардид, ки дар он боз Алӣ Хоманаӣ пирӯз шуд, ки 85% овозҳоро ба даст овард &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Иранская революция: 1978-1979 : причины и уроки|издательство=Наука|том=|год=1989|страницы=329|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

== Раҳбари муаззам ==
Раҳбари Инқилоби Исломӣ Оятуллоҳ [[Руҳуллоҳ Мусавӣ Хумайнӣ]] [[3 июн]]и [[соли 1989]] даргузашт. Рӯзи дигар Шӯрои коршиносон ҷамъ омад ва пас аз як нишасти 20-соата бо 60 раъй аз 74 узви Шӯро, Алӣ Хоманаӣ Раҳбари муъаззами Инқилоби Исломӣ, раҳбари олии Эрон интихоб шуд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=The Rahbar: ’Ali Khamene‘i and the Iranian Culture Wars|publisher=The Estimate.|date=August 25, 2000|url=http://www.theestimate.com/public/082500.html|language=ru|accessdate=2021-07-02|archivedate=2012-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222092334/http://www.theestimate.com/public/082500.html}}&lt;/ref&gt;. Номзадии ӯро Содиқ Халхалӣ, ки маъруф ба &quot;судяи ба доркашанда&quot; пешбарӣ карда буд &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/news/2003/dec/01/guardianobituaries.iran The Guardian. Ayatollah Sadeq Khalkhali]&lt;/ref&gt;. Дар аввал, Оятуллоҳ {{Бе тарҷума 5|Али Мешкини|||Ali Meshkini}} , Оятуллоҳ {{Бе тарҷума 5|А.-К. Мусави Ардебили|||Abdul-Karim Mousavi Ardebili}}  ру] ва оятуллоҳ {{Бе тарҷума 5|М. Реза Гольпайгани|||Seyyed Muhammad Reza Golpayegani}}] ба Шӯрои коршиносон пешниҳод карданд, ки вазифаи ягона Пешвои муаззамро ба Шӯрои Олӣ иваз кунанд, зеро онҳо якбора ба се нафар овоз доданд. Пас аз он ки Шӯрои коршиносон онҳоро рад кард, Оятуллоҳ Голпайганӣ худро номзад пешбарӣ кард, аммо аз ҷониби Алӣ Хоманаӣ мағлуб шуд.

Принсипи бартарии рӯҳониёни [[шиа]]&lt;nowiki/&gt;и исломӣ дар идоракунии давлатӣ, ки асоси сохтори давлатии Эронро ташкил медиҳад, Велаёти Факеҳ ( {{Lang-fa|ولایت فقیه}} аслан - &quot;адвокати ҳабс&quot;). Дар чунин шароит, ягон қарор бидуни тасдиқи Раҳбари муаззам эътибор пайдо мекунад. Ҳатто як номзад ба тариқи демократӣ интихобшуда барои мансаби муайян тасдиқи Роҳбари Олиро талаб мекунад.

Хоманаӣ нуфузи Раҳбари муаззамро ба таври назаррас тавсеа дода, ба ӯ (яъне худаш) баъзе салоҳиятҳои президентиро, ки ба назорати кори Маҷлис, маъмурияти президент, шӯрои вазирон, системаи судӣ, Корпуси муҳофизони Инқилоби Исломӣ марбут буданд, вогузор кард, васоити ахбори омма, қувваҳои мусаллаҳ, хадамоти иктишофӣ, полис ва инчунин ташкилотҳои гуногуни ғайриҳукуматӣ, фондҳо, шӯроҳо ва ҷомеаҳои тиҷорӣ.

Дар вақти марги Хумайнӣ, Алӣ Хоманаӣ ҳатто унвони Оятуллоҳро надошт, дар ҳоле ки Қонуни Асосии Эрон Марҷаро (''Оятуллоҳи Бузург'') (&quot;касе, ки бояд тақлид карда шавад&quot;, тарҷумони Ислом) ҳамчун Раҳбари муаззам талаб мекард. Оятуллоҳ Хумайнӣ аз доираи номзадҳои эҳтимолии ворисонаш қаноатманд набуд, бинобар ин се моҳ қабл аз маргаш, вай як комиссияро оид ба таҷдиди назар конститутсия таъйин кард, то “ҳар як коршиноси шариати ислом ва дорои малакаҳои қобили қабул дар идоракунӣ” метавонад Пешвои муаззам шавад. То [[4 июн]], ислоҳот ба Сарқонун ҳанӯз дар [[Раъйпурсӣ|раъйпурсӣ]] [[28 июл]] тасдиқ нашуда буд (28 июл плебиссити маъмул баргузор шуд), аз ин рӯ, Ҳоманаиро интихоб карда, Шӯрои коршиносон ба таври расмӣ то эътибор пайдо кардани ислоҳҳо ӯро раҳбари муваққат таъйин кард. Хоманаӣ унвони Марҷиро (''Оятуллоҳи Бузург'') танҳо соли [[Соли 1994|1994]] ба даст овардааст. Пас аз марги {{Бе тарҷума 5|Мохаммад Али Эраки|Мохаммада Али Эраки||Mohammad Ali Araki}}, ки ин унвонро ба уҳда дошт, роҳбарони ҷамъиятҳои семинарҳои [[Қум]] Алии Хоманаиро эълон карданд. Ҳамзамон, баъзе оятуллоҳҳо мухолифат карданд, ки дар байни онҳо 4 марҷӣ буданд, дар байни онҳо - {{Бе тарҷума 5|Мохаммад аль-Хусайни аль-Ширази|||Mohammad al-Husayni al-Shirazi}}  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/khamenei.htm|title=Ayatollah Hojjat-ul-Islam Seyed Ali Khamenei (англ.)|author=John Pike.|date=|publisher=Globalsecurity.org|accessdate=2009-06-19}}&lt;/ref&gt;. Ҳарчанд барои гирифтани ин унвон ризоияти танҳо чандин оятуллоҳ кофӣ буд, Хоманаӣ барои эрониён Марҷа буданро рад кард ва унвони марҷаро барои [[шиа]]ҳо дар берун аз Эрон пазируфт.

=== Фатво алайҳи эҷоди силоҳи ҳастаӣ ===
Хоманаӣ фатво дод, ки истеҳсол, захира ва истифодаи силоҳи ҳастаиро ислом манъ кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HC17Ak02.html|title=An Iran option the US prefers to ignore|date=17 March 2006|publisher=[[Asia Times Online]]|deadlink=no|accessdate=2009-17-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/68eawW9Bj?url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HC17Ak02.html|archivedate=2012-06-24}}&lt;/ref&gt; Моҳи августи [[соли 2005]] фатво дар як изҳороти расмии ҳукумати Эрон дар ҷаласаи МАГАТЭ дар [[Вена|Вена садо дод.]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/8/19C76894-2A3A-49D7-96A5-02039F66FD20.html|title=Timeline of The Iranian Nuclear Dispute|date=23 May 2007|publisher=RFERL|deadlink=no|accessdate=25 April 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429062335/http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/8/19C76894-2A3A-49D7-96A5-02039F66FD20.html|archivedate=29 April 2009 &lt;!--DASHBot--&gt;}} (via Web Archive)&lt;/ref&gt; Аммо, гурӯҳе аз дипломатҳои собиқи эронӣ гуфтанд, ки Хоманаӣ дар суҳбат бо намояндагони хадамоти амниятӣ ва ҷосусии Эрон гуфт, ки фатвои содиркардаи ӯ мусалмонони Эронро манъи истихроҷи ҳастаӣ нест.&lt;ref&gt;[http://dailycaller.com/2012/05/14/iranian-defectors-khamenei-said-anti-nuke-fatwa-wont-matter/ «Iranian defectors: Khamenei said anti-nuke ‘fatwa’ won’t matter»], «The Daily Caller», 14 May 2012&lt;/ref&gt; Таъсир ва иҷрои фатво бо як қатор сабабҳои дигар низ зери шубҳа гузошта шуд: эҳтимолияти он дар доираи таълимоти шиаҳо дар бораи тақия (шакли он чизе, ки ба манфиати ҳифзи эътиқод иҷозат дода шудааст), ё ин ки Хоманаӣ метавонист онро дар оянда тағир диҳад ё комилан лағв кунад.-аз ин ҳам бештар, зеро дар таърих чунин ҳолате рух дода буд, вақте ки Пешвои Муаззам Хумайнӣ дар ҷанги Эрону Ироқ фатвои худро алайҳи силоҳҳои бетараф бекор кард ва амр дод, ки таҳияи чунин силоҳҳо, аз ҷумла бомбаҳои ҳастаӣ &lt;ref&gt;«Iran’s nuclear theology: Bombs and truth: Muslim theological objections to nuclear weapons—real and imagined», [[The Economist]], dated 19 May 2012.&lt;/ref&gt;.

== Сиёсати дохилӣ ==
Алӣ Хоманаӣ маъмулан раҳбари ҷунбиши муҳофизакорони [[Эрон|Эрон дониста мешавад.]] Дар айни замон, вай ба пешрафти илмӣ ёрии калон мерасонад. Вай аз аввалин аъзои рӯҳониёни ислом буд, ки таҳқиқоти ҳуҷайраҳои бунёдӣ ва клонияи терапевтиро тасдиқ кард. Хоманаӣ ба рушди энергетикаи атомӣ диққати калон медиҳад. Ба гуфтаи ӯ, « [[нафт]]у ва [[Гази табиӣ|гази нестанд,]] номањдуд».

Хоманаӣ ҷонибдори тезонидани суръати хусусигардонии иқтисод мебошад. Соли [[Соли 2004|2004]] моддаи 44 Конститутсияи Эрон таҷдиди назар карда шуд, ки тибқи он иншооти инфрасохторӣ бояд танҳо моликияти давлатӣ бошанд.

== Сиёсати хориҷӣ ==
[[Акс:Vladimir_Putin_in_Iran_16-17_October_2007-1.jpg|мини|269x269пкс| [[Владимир Путин|В.Путин]] ва Хоманаӣ, 16-17 октябри 2007.]]
Роҳи ҳалли масъалаи Фаластин, ба гуфтаи Хоманаӣ, “баргузор кардани раъйпурсӣ дар байни мардуми Фаластин, ҳамаи онҳое, ки аз [[Фаластин (вилояти таърихӣ)|Фаластин]] ронда шудаанд, ки дар [[Лубнон]], [[Урдун]], [[Кувайт]], [[Миср]] ва дигар давлатҳои араб саргардонанд. Онҳо бояд ба ватани худ, ба хонаҳои худ баргарданд. Ва инчунин онҳое, ки пеш аз [[соли 1948]] дар Фаластин буданд, ҳам мусулмонон, ҳам масеҳиён ва яҳудиён. Дар байни онҳо бояд раъйпурсӣ баргузор шавад. Дар ҷараёни раъйпурсии умумӣ онҳо бояд фармони ҳукмрони Фаластинро интихоб кунанд » &lt;ref name=&quot;Пути решения палестинской проблемы&quot;&gt;{{Cite web |url=http://russian.khamenei.ir/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=249&amp;Itemid=75 |title=Пути решения палестинской проблемы |accessdate=2021-07-02 |archivedate=2009-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618082027/http://russian.khamenei.ir/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=249&amp;Itemid=75 }}&lt;/ref&gt;.

== Ҳаёти барвақт ва таҳсил ==
[[File:Childhood_photo_of_Seyed_Ali_Khamenei.jpg|мини|Хоманаӣ дар наврасӣ]]

Сайид Алӣ Ҳусейни Хомане &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799#i|title=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|website=khamenei.ir|date=1 February 2010|lang=fa|accessdate=2026-03-11|archivedate=2017-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799#i}}&lt;/ref&gt; 19 апрели соли 1939 &lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|encyclopedia=The Great Islamic Encyclopedia|title=Ayatollah Ali Khamenei|url=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337|accessdate=3 April 2017|language=fa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170211080923/http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337|archivedate=11 February 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142|title=taking look at the biography of Ali Khamenei|website=farsi.khamenei.ir|date=21 March 2014|accessdate=21 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142|archivedate=8 December 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;cc&quot;&gt;{{Cite web|url=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|title=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|website=farsi.khamenei.ir|date=1 February 2010|lang=fa|accessdate=14 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|archivedate=14 August 2017}}&lt;/ref&gt; дар хонаводаи Ҷавод Хоманаӣ, як олим ва муҷтаҳиде дар Наҷафи Ироқ &lt;ref name=&quot;cgie&quot; /&gt; ва ҳамсари дуввумаш Хадиҷа Мирдамади (духтари Ҳошим Мирҳад) таваллуд шудааст. Ӯ шашумин фарзанд аз ҳашт фарзанд буд, сеюмин фарзанд аз модараш таваллуд шудааст. &lt;ref name=&quot;leader&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.leader.ir/langs/en/index.php?p=bio|title=The Office of the Leader, Seyyed Ali Khamenei|website=leader.ir|accessdate=19 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618152141/http://www.leader.ir/langs/EN/index.php?p=bio|archivedate=18 June 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hashemirafsanjani.ir/content/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C|author=Akbar Hashemi Rafsanjani|lang=fa|accessdate=17 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160106062701/http://hashemirafsanjani.ir/content/%d9%be%db%8c%d8%a7%d9%85-%d8%aa%d8%b3%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%d8%b4%d9%85%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%ae%d8%a7%d9%85%d9%86%d9%87%e2%80%8c%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d8%b9%d9%84%d8%a7%d9%85-%d8%a8%d8%b1%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%88%d8%b2%d8%b1%d8%a7%db%8c-%da%a9%d8%b4%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b2%db%8c-%d9%88-%d9%86%db%8c%d8%b1%d9%88-%d8%a8%d9%87-%d9%87%d8%a7%d8%b4%d9%85%db%8c|archivedate=6 January 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;''Eternal Iran'', in 1721; Patrick Clawson, 2005, {{ISBN|1-4039-6276-6}}, p. 5.&lt;/ref&gt; Ду бародараш низ рӯҳонӣ ҳастанд; бародари хурдиаш Ҳодӣ Хоманаӣ муҳаррири рӯзнома ва рӯҳонӣ аст.   

== Ҳаёти шахсӣ ==
Алӣ Хоманаӣ соли [[Соли 1964|1964]] &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Interview with Mrs. Khamenei|publisher=islam-pure.de|date=September 1992|url=http://www.islam-pure.de/imam/others/others1992.htm|language=en|accessdate=2012-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090901215913/http://www.islam-pure.de/imam/others/others1992.htm|archivedate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt; Хуҷасти Хоманеӣ, ки бо онҳо чор писар (Моҷтаба, Мустафо, Масъуд, Масям) ва ду духтар (Бошра ва Ҳода) доштанд. Писари Моҷтаб бо духтари Голям-Алӣ Ҳаддад-Адел &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ahmadinejad favours his relatives|publisher=The Guardian|url=http://www.guardian.co.uk/news/blog/2008/feb/26/ahmadinejadfavourhisrelativ1|language=en}}&lt;/ref&gt; издивоҷ кард, ки замоне вазифаи раиси Маҷлисро ишғол мекард. Тибқи гуфтаи Ҳаддад-Адел, Хоманаӣ &quot;тарзи ҳаёти зоҳирӣ&quot; -ро пеш мебарад &lt;ref name=&quot;'The Decider' of Tehran&quot;&gt;[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/07/AR2007120701614_pf.html 'The Decider' of Tehran]&lt;/ref&gt;.

Амаки Хоманаӣ Алӣ Теҳронӣ [[Соли 1981|соли 1981 ба Ироқ гурехт]] ва бар зидди роҳбарияти Эрон таблиғоти фаъолона анҷом дод. Баъдтар, хоҳари худи Хоманеӣ ба ӯ ҳамроҳ шуд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=ПОЛИТИЧЕСКАЯ ЛИЧНОСТЬ В ИСЛАМСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ ИРАН|publisher=Институт Ближнего Востока|date=2002|author=С. Задонский|url=http://www.iimes.ru/rus/stat/2002/27-09-02.htm|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Хоманаӣ забонҳои [[Забони порсӣ|форсӣ]], [[Забони озарбойҷонӣ|озарбойҷонӣ]] ва [[Забони арабӣ|арабиро]] хуб медонад. Вай каме англисӣ ҳарф мезанад. Вай якчанд китобро аз арабӣ тарҷума кардааст. Вай ба шеъри форсӣ майл дорад. Дар ҷавонӣ ӯ футболро дӯст медошт, имрӯз дар вақти холӣ ба сайругашти кӯҳӣ бартарӣ медиҳад.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==

* [http://www.leader.ir/]
* [http://russian.khamenei.ir/ Официальный сайт на русском языке] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260109190835/https://russian.khamenei.ir/ |date=2026-01-09 }}
* [http://www.leader.ir/langs/ru/ Информационный блок офиса Али Хаменеи]
* Хаменеи, Али — статья в Лентапедии. 2012 год.

=== Видеоҳо ===

* [https://www.youtube.com/watch?v=A0J0hBsCRdA Алӣ Хоманаӣ пас аз сӯиқасд дар соли 1981]
* [https://www.youtube.com/watch?v=hOiY-JxrLok Интихоби Алии Хоманаӣ Раҳбар дар соли 1989]
* [https://www.youtube.com/watch?v=-_XoB-ZvIqI Алии Хоманаӣ дар гардиши кӯҳ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=MLV6W4JqbEU Имом Хоманаӣ дар парад]
* [https://www.youtube.com/watch?v=59JM4uDZGiE Алӣ Хоманаӣ бо тарафдоронаш бо озарбойҷонӣ суҳбат мекунад]
* [https://www.youtube.com/watch?v=8BBpsxWfnr0 Хоманаӣ бо аҳолии Озарбойҷон]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uI8oF45j43g Хоманаӣ дар Табриз]
* [https://www.youtube.com/watch?v=OiPSFIAJfGs Сейид Алии Хоманаӣ.] [https://www.youtube.com/watch?v=OiPSFIAJfGs Фарзандони худро дар хона бо туркӣ гап заданро омӯзед]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aEY_KseYweg Хоманаӣ бо забони арабӣ ҳарф мезанад]

{{Президентҳои Эрон}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Президентҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Сарварони давлатҳо]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1939]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>cv4h4knvzrimqcufarwismdwfuaul2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62917</id>
    <revision>
      <id>1480562</id>
      <parentid>1427001</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)]]</comment>
      <origin>1427001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="9r9f3qz8w0og1zdvlgm7ttsr8w2572f" xml:space="preserve">{{Интихобот}}
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ва Қонуни Конститутсионии ҶТ «Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии ҶТ» [[27 феврал]]и [[2005|соли 2005]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.
Дар ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ барои 22 мандат аз ҷониби 6 ҳизби сиёсӣ, 61 номзад ба вакилии Маҷлиси намояндагон пешбарӣ гардиданд ва ба қайд гирифта шуданд. Дар ҳавзаҳои якмандатӣ ба вакилии Маҷлиси намояндагон 209 номзад пешбарӣ гардид, ки 170 нафар ба қайд гирифта шуда буданд.

Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ барои 22 мандати вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 5 ҳизби сиёсӣ:
# [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]],
# [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]],
# [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]],
# [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] ва
# [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 
мубориза бурданд. [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] , [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] ва [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] ҳадди 5-фоизаро гузаштанд.
22 вакил аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявии интихобот, аз ҷумла аз [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] — 3 , [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] — 2 ва [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] — 17 вакил ва аз ҳавзаи якмандатӣ 41 вакил интихоб гардид.
Аз 63 вакил
* [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] — 46 нафар,
* [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] — 4 нафар,
* [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] — 2 нафар,
* 11 нафар узвияти ҳизбӣ надоранд.

Аз шумораи умумии вакилон 11 нафар [[зан]]он мебошанд. Дар байни вакилони Маҷлиси намояндагон 11 нафар [[ҳуқуқшинос]], 12 нафар [[муҳандис]], 7 нафар [[иқтисодчӣ]], 3 нафар [[агроном]]у [[зоотехник]], 26 нафар [[омӯзгор]], 1 нафар [[духтур]], 1 нафар [[рӯзноманигор]], 1 нафар [[китобшинос]], 1 нафар мутахассиси равобити байналмилалӣ, 2 нафар [[байтор]] фаъолият мекарданд. Аз онҳо 3 нафар узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон, 7 нафар [[доктори илм]], 11 нафар [[номзади илм]].

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихоботи соли 2005]]
[[Гурӯҳ:Феврали соли 2005]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 27 феврал]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2005]]
[[Гурӯҳ:Парлумони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2005]]</text>
      <sha1>9r9f3qz8w0og1zdvlgm7ttsr8w2572f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62918</id>
    <revision>
      <id>1480577</id>
      <parentid>1426999</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)]]</comment>
      <origin>1426999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3533" sha1="43vhauiw0ymk0kwtn9rpzcmafrbpfy9" xml:space="preserve">{{Интихобот}}
Мутобиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни Конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» [[1 март]]и [[соли 2015]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.

Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ҳизб !! Фоиз !! Курсӣ
|-
| {{color box|#FF8C00}} [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] || 65,4 %,|| 51 / 63
|-
| {{color box|#FF0000}} [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] ||  11,7 % || 5 / 63
|-
| {{color box|#A9A9A9}} [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] ||  7,5 %|| 3 / 63
|-
| {{color box|#008000}} [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] || 5,15 % || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] || 1,7 % || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] ||  2,2 % || 2 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] || 0,5 % || 0 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] || 1,6 % || 0 / 63
|}
раъйи интихобкунандагонро касб намуданд.

Ҳамин тариқ, тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав ҲХДТ-ро 16 нафар, ҲАТ-ро — 3 нафар, ҲИИТ-ро 2 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.

Ба иттилои манбаъ, дар интихобот 4 млн. 319 ҳазору 395 интихобкунандагон ба қайд гирифта шуда, аз ин шумор 3 млн. 791 ҳазору 827 нафар овоз доданд.

Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ 35 нафар номзадҳои ҲХДТ, 2 номзади ҲАТ, 2 намояндаи ҲКТ ва 1 нафарӣ номзадҳои ҲДТ ва ҲИИТ пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |title=КМИР натиҷаҳои ниҳоии интихоботро эълон кард |accessdate=2015-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323102808/http://news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |archivedate=2015-03-23 }}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихоботи соли 2015]]
[[Гурӯҳ:Марти соли 2015]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 1 март]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2015]]
[[Гурӯҳ:Парлумони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2015]]</text>
      <sha1>43vhauiw0ymk0kwtn9rpzcmafrbpfy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Интихобот дар Тоҷикистон</title>
    <ns>10</ns>
    <id>64990</id>
    <revision>
      <id>1480552</id>
      <parentid>1426965</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="g40qeb54hmdklan8a199ogtn2aj3tie" xml:space="preserve">{{Ҷадвали новбарӣ
|ном             = Интихобот дар Тоҷикистон
|сарлавҳа        = {{Парчами Тоҷикистон}} Интихобот ва ҳамапурсиҳо дар [[Тоҷикистон]]
|синфи_феҳристҳо = hlist
|сарлавҳа1       = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Интихоботи президентӣ]]
|феҳрист1        =
* [[Интихоботи президентӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)|1990]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1991)|1991]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1994)|1994]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1999)|1999]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)|2006]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2013)|2013]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2020)|2020]]

|сарлавҳа2      = [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Интихоботи парлумонӣ]]
|феҳрист2       =
* [[Интихоботи парлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)|1990]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)|1995]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)|2000]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)|2005]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)|2010]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)|2015]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)|2020]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)|2025]]
|сарлавҳа3      = Раъйпурсиҳо
|феҳрист3       =
* [[Раъйпурсии умумииттифоқӣ барои пойдории ИҶШС|1991]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1994)|1994]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)|1999]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (2003)|2003]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (2016)|2016]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Интихобот аз рӯи кишвар|Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Сиёсати Тоҷикистон|Шаблонҳои новбарӣ:Сиёсати Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g40qeb54hmdklan8a199ogtn2aj3tie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480587</id>
      <parentid>1480552</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="723jntyyrhocdw1rexmyzy58p0p1pm7" xml:space="preserve">{{Ҷадвали новбарӣ
|ном             = Интихобот дар Тоҷикистон
|сарлавҳа        = {{Парчами Тоҷикистон}} Интихобот ва раъйпурсиҳо дар [[Тоҷикистон]]
|синфи_феҳристҳо = hlist
|сарлавҳа1       = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Интихоботи президентӣ]]
|феҳрист1        =
* [[Интихоботи президентӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)|1990]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1991)|1991]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1994)|1994]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1999)|1999]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)|2006]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2013)|2013]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2020)|2020]]

|сарлавҳа2      = [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Интихоботи парлумонӣ]]
|феҳрист2       =
* [[Интихоботи парлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)|1990]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)|1995]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)|2000]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)|2005]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)|2010]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)|2015]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)|2020]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)|2025]]
|сарлавҳа3      = Раъйпурсиҳо
|феҳрист3       =
* [[Раъйпурсии умумииттифоқӣ барои пойдории ИҶШС|1991]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1994)|1994]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)|1999]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (2003)|2003]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (2016)|2016]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Интихобот аз рӯи кишвар|Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Сиёсати Тоҷикистон|Шаблонҳои новбарӣ:Сиёсати Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>723jntyyrhocdw1rexmyzy58p0p1pm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480677</id>
      <parentid>1480587</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2874" sha1="mb8kmtgw3977qj5t8cqqv4y62bptvfb" xml:space="preserve">{{Ҷадвали новбарӣ
|ном             = Интихобот дар Тоҷикистон
|сарлавҳа        = {{Парчами Тоҷикистон}} Интихобот ва раъйпурсиҳо дар [[Тоҷикистон]]
|синфи_феҳристҳо = hlist
|сарлавҳа1       = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Интихоботи президентӣ]]
|феҳрист1        =
* [[Интихоботи президентӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)|1990]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1991)|1991]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1994)|1994]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1999)|1999]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)|2006]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2013)|2013]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2020)|2020]]

|сарлавҳа2      = [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Интихоботи парлумонӣ]]
|феҳрист2       =
* [[Интихоботи парлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)|1990]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)|1995]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)|2000]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)|2005]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)|2010]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)|2015]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)|2020]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)|2025]]
|сарлавҳа3      = [[Раъйпурсӣ|Раъйпурсиҳо]]
|феҳрист3       =
* [[Раъйпурсии умумииттифоқӣ барои пойдории ИҶШС|1991]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1994)|1994]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)|1999]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (2003)|2003]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (2016)|2016]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Интихобот аз рӯи кишвар|Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Сиёсати Тоҷикистон|Шаблонҳои новбарӣ:Сиёсати Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mb8kmtgw3977qj5t8cqqv4y62bptvfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Модул:Coordinates</title>
    <ns>828</ns>
    <id>69068</id>
    <revision>
      <id>1480749</id>
      <parentid>1387810</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480749</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="25616" sha1="ht881vy1xia7vqph1dxfx8pj9w4cy2b" xml:space="preserve">--[[
This module is intended to replace the functionality of {{Coord}} and related
templates.  It provides several methods, including

{{#Invoke:Coordinates | coord }} : General function formatting and displaying
coordinate values.

{{#Invoke:Coordinates | dec2dms }} : Simple function for converting decimal
degree values to DMS format.
g
{{#Invoke:Coordinates | dms2dec }} : Simple function for converting DMS format
to decimal degree format.

]]

math_mod = require( &quot;Module:Math&quot; );
globalFrame = nil

coordinates = {};

local globe_list = '||earth|mercury|venus|moon|mars|phobos|deimos|ganymede|callisto|io|europa|mimas|enceladus|tethys|dione|rhea|titan|hyperion|iapetus|phoebe|miranda|ariel|umbriel|titania|oberon|triton|pluto|charon|ceres|vesta|'

local Dispay = '';

--[[ Helper function, replacement for {{coord/display/title}} ]]
function displaytitle (s, notes, globalFrame)
	return globalFrame:extensionTag{
		name = 'indicator',
		content = s .. notes,
		args = { name = '0-coord' }
	};
end

--[[ Helper function, Replacement for {{coord/display/inline}} ]]
function displayinline (s, notes)
	return s .. notes
end

--[[ Helper function, used in detecting DMS formatting ]]
local dmsTest = function(first, second)
	local concatenated = first:upper() .. second:upper();
	
	if concatenated == &quot;NE&quot; or concatenated == &quot;NW&quot; or concatenated == &quot;SE&quot; or concatenated == &quot;SW&quot; or
		concatenated == &quot;EN&quot; or concatenated == &quot;WN&quot; or concatenated == &quot;ES&quot; or concatenated == &quot;WS&quot; then
		return true;
	end
	return false;
end

--[[
parseDec

Transforms decimal format latitude and longitude into the a
structure to be used in displaying coordinates
]]
function parseDec( lat, long, format )
	local coordinateSpec = {}
	local errors = {}

	errors = validate( lat, nil, nil, long, nil, nil, 'parseDec', false );
	if #errors ~= 0 then
		return nil, errors
	end
	
	coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]  = lat;
	coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] = long;

	local mode = coordinates.determineMode( lat, long );
	coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;]  = convert_dec2dms( lat, &quot;&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;ш.&quot;, &quot;&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;ҷ.&quot;, mode)  -- {{coord/dec2dms|{{{1}}}|N|S|{{coord/prec dec|{{{1}}}|{{{2}}}}}}}
	coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;] = convert_dec2dms( long, &quot;&amp;nbsp;т.&amp;nbsp;ш.&quot;, &quot;&amp;nbsp;т.&amp;nbsp;ғ.&quot;, mode)  -- {{coord/dec2dms|{{{2}}}|E|W|{{coord/prec dec|{{{1}}}|{{{2}}}}}}}
	
	if format ~= &quot;&quot; then
		coordinateSpec.default = format
	else
		coordinateSpec.default = &quot;dms&quot;
	end

	return coordinateSpec, errors
end

--[[ Helper function, handle optional args. ]]
function optionalArg(arg, suplement, bool)
	if arg ~= nil and arg ~= &quot;&quot; then 
			arg = (tonumber( arg ) % 1 == 0 or not bool) and 
			string.format( &quot;%02d&quot;, arg ) or 
			string.format( &quot;%02.2f&quot;, arg):gsub('%.', ',')
		return arg  .. suplement
	end
	return &quot;&quot;
end

--[[
parseDMS

Transforms degrees, minutes, seconds format latitude and longitude
into the a structure to be used in displaying coordinates
]]
function parseDMS( lat_d, lat_m, lat_s, lat_f, long_d, long_m, long_s, long_f, format )
	local coordinateSpec = {}
	local errors = {}
	
	lat_f = lat_f:upper();
	long_f = long_f:upper();
	
	-- Check if specified backward
	if lat_f == 'E' or lat_f == 'W' then
		local t_d, t_m, t_s, t_f;
		t_d = lat_d;
		t_m = lat_m;
		t_s = lat_s;
		t_f = lat_f;
		lat_d = long_d;
		lat_m = long_m;
		lat_s = long_s;
		lat_f = long_f;
		long_d = t_d;
		long_m = t_m;
		long_s = t_s;
		long_f = t_f;
	end
	
	errors = validate( lat_d, lat_m, lat_s, long_d, long_m, long_s, 'parseDMS', true );
	if #errors ~= 0 then
		return nil, errors
	end
	
	coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]  = convert_dms2dec(lat_f, lat_d, lat_m, lat_s) -- {{coord/dms2dec|{{{4}}}|{{{1}}}|0{{{2}}}|0{{{3}}}}}
	coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] = convert_dms2dec(long_f, long_d, long_m, long_s) -- {{coord/dms2dec|{{{8}}}|{{{5}}}|0{{{6}}}|0{{{7}}}}}

	if lat_m == nil and lat_s == nil and long_m == nil and long_s == nil and #errors == 0 
		or math_mod._precision( lat_d ) &gt; 0 or math_mod._precision( long_d ) &gt; 0 then
			if lat_f:upper() == 'S' then
				lat_d = '-' .. lat_d;
				lat_f = &quot;&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;ҷ.&quot;;
			else
				lat_f = &quot;&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;ш.&quot;;
			end
			if long_f:upper() == 'W' then
				long_d = '-' .. long_d;
				long_f = &quot;&amp;nbsp;т.&amp;nbsp;ғ.&quot;;
			else
				long_f = &quot;&amp;nbsp;т.&amp;nbsp;ш.&quot;;
			end
			
			return parseDec( lat_d, long_d, format );
	end

	if lat_f:upper() == 'S' then
		lat_f = &quot;&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;ҷ.&quot;;
	else
		lat_f = &quot;&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;ш.&quot;;
	end

	if long_f:upper() == 'E' then
		long_f = &quot;&amp;nbsp;т.&amp;nbsp;ш.&quot;;
	else
		long_f = &quot;&amp;nbsp;т.&amp;nbsp;ғ.&quot;;
	end
	
	if lat_s == '0' and long_s == '0'  then
		lat_s, long_s = nil, nil
		if lat_m == '0' and long_m == '0' then
			lat_m, long_m = nil, nil
		end
	end

	coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;]  = lat_d..&quot;°&quot;..optionalArg(lat_m,&quot;′&quot;, true) .. optionalArg(lat_s,&quot;″&quot;) .. lat_f
	coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;] = long_d..&quot;°&quot;..optionalArg(long_m,&quot;′&quot;, true) .. optionalArg(long_s,&quot;″&quot;) .. long_f

	if format ~= &quot;&quot; then
		coordinateSpec.default = format
	else
		coordinateSpec.default = &quot;dms&quot;
	end

	return coordinateSpec, errors
end

--[[
splitParam

Split the parameter string and convert it into an object.
]]
function splitParam( param )
	local out = {}
	for pair in mw.text.gsplit( param, '_', true ) do
		local keyValue = mw.text.split( pair, ':', true )
		if #keyValue == 2 then
			out[keyValue[1]] = keyValue[2]
		end
	end
	return out
end

--[[
specPrinter

Output formatter.  Takes the structure generated by either parseDec
or parseDMS and formats it for inclusion on Wikipedia.
]]
function specPrinter(args)
	local coordinateSpec, errors = formatTest(args)
	
	if coordinateSpec == nil then
		return errors
	end
	
	local param = coordinateSpec[&quot;param&quot;] .. '_' .. coordinateSpec[&quot;extra_param&quot;]
	local uriComponents = param
	if uriComponents == &quot;&quot; then
		-- RETURN error, should never be empty or nil
		return &quot;Ошибка: не задан param&quot;
	end
	if args[&quot;name&quot;] ~= &quot;&quot; and args[&quot;name&quot;] ~= nil then
		uriComponents = uriComponents .. &quot;&amp;title=&quot; .. mw.uri.encode(coordinateSpec[&quot;name&quot;])
	end
	local text = ''
	
	local lat = tonumber( coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] ) or 0
	if lat &lt; 0 then
		-- FIXME this breaks the pre-existing precision
		geodeclat = coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]:sub(2):gsub('%.', ',') .. &quot;°&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;ҷ.&quot;
	else
		geodeclat = (coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]:gsub('%.', ',') or 0) .. &quot;°&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;ш.&quot;
	end

	local long = tonumber( coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] ) or 0
	if long &lt; 0 then
		-- FIXME does not handle unicode minus
		geodeclong = coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]:sub(2):gsub('%.', ',') .. &quot;°&amp;nbsp;т.&amp;nbsp;ғ.&quot;
	else
		geodeclong = (coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]:gsub('%.', ',') or 0) .. &quot;°&amp;nbsp;т.&amp;nbsp;ш.&quot;
	end
	
	local geodmshtml = '&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Различные карты и схемы для этого места&quot;&gt;'
			 .. '&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;' .. coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;] .. '&lt;/span&gt; '
			 .. '&lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;' ..coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;] .. '&lt;/span&gt;'
			 .. '&lt;/span&gt;'

	local geodechtml = '&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Различные карты и схемы для этого места&quot;&gt;'
			 .. geodeclat .. ' '
			 .. geodeclong
			 .. '&lt;/span&gt;'

	local geonumhtml = '&lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;'
			 .. coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] .. '; '
			 .. coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]
			 .. '&lt;/span&gt;'

	local inner;
	inner = '&lt;span class=&quot;geo-geo-' .. coordinateSpec.default .. '&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot;&gt;' .. geodmshtml .. '&lt;/span&gt;'
				.. '&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;&amp;#xfeff; / &amp;#xfeff;&lt;/span&gt;'
				.. '&lt;span class=&quot;geo-dec&quot;&gt;';

	if args[&quot;name&quot;] == &quot;&quot; or args[&quot;name&quot;] == nil then
		inner = inner .. geodechtml
				.. '&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; / ' .. geonumhtml .. '&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;'
	else
		inner = inner .. '&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;' .. geodechtml
				.. '&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; / ' .. geonumhtml .. '&lt;/span&gt;'
				.. '&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; (&lt;span class=&quot;fn org&quot;&gt;'
				.. args[&quot;name&quot;] .. '&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;'
	end

	local params = splitParam( param )
	local type = string.gsub( string.lower( params.type or '' ), '%(.+$', '' )

	local scale
	if args.scale and args.scale ~= '' then
		scale = tonumber( args.scale )
	end
	if not scale then
		local typeScale = {
			adm1st = 1000000,
			adm2nd = 300000,
			adm3rd = 100000,
			airport = 30000,
			city = 100000,
			country = 10000000,
			edu = 10000,
			event = 50000,
			forest = 50000,
			glacier = 50000,
			isle = 100000,
			landmark = 10000,
			mountain = 100000,
			pass = 10000,
			railwaystation = 10000,
			river = 100000,
			satellite = 10000000,
			waterbody = 100000,
			camera = 10000
		}
		if typeScale[type] then
			scale = typeScale[type]
		else
			scale = 30000
		end
	end

	if scale &lt; 2000 then zoom = 18
	elseif scale &lt;   5000 then zoom = 17
	elseif scale &lt;  10000 then zoom = 16
	elseif scale &lt;  20000 then zoom = 15
	elseif scale &lt;  40000 then zoom = 14
	elseif scale &lt;  80000 then zoom = 13
	elseif scale &lt; 160000 then zoom = 12
	elseif scale &lt; 320000 then zoom = 11
	elseif scale &lt; 640000 then zoom = 10
	elseif scale &lt; 1280000 then zoom = 9
	elseif scale &lt; 2560000 then zoom = 8
	elseif scale &lt; 5120000 then zoom = 7
	elseif scale &lt; 10240000 then zoom = 6
	elseif scale &lt; 20480000 then zoom = 5
	elseif scale &lt; 40960000 then zoom = 4
	else zoom = 3
	end

	if coordinateSpec.default == 'dec' then
		text = geodeclat .. ' ' .. geodeclong
	else
		text = coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;] .. ' ' .. coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;]
	end
	
	local maplinkArgs = {
		['latitude'] = coordinateSpec['dec-lat'],
		['longitude'] = coordinateSpec['dec-long'],
		['zoom'] = zoom,
		['text'] = text,
		['title'] = mw.title.getCurrentTitle().text,
		['lang'] = 'ru'
	}

	if coordinateSpec['name'] and coordinateSpec['name'] ~= '' then
		maplinkArgs['title'] = coordinateSpec['name']
	end

	local maplinkMarkerSymbol = 'star'
	local markerSymbols = {
		adm1st = 'city',
		adm2nd = 'city',
		adm3rd = 'city',
		airport = 'airport',
		city = 'city',
		country = 'city',
		edu = 'college',
		forest = 'park',
		glacier = 'mountain',
		mountain = 'mountain',
		pass = 'mountain',
		railwaystation = 'rail',
		river = 'water',
		satellite = 'rocket',
		waterbody = 'water',
		camera = 'attraction'
	}
	if markerSymbols[type] then
		maplinkMarkerSymbol = markerSymbols[type]
	end

	local maplinkContent = [[ {
		&quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
		&quot;geometry&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
			&quot;coordinates&quot;: [
				]] .. coordinateSpec['dec-long'] .. [[,
				]] .. coordinateSpec['dec-lat'] .. [[
			]
		},
		&quot;properties&quot;: {
			&quot;title&quot;: &quot;]] .. mw.text.encode( maplinkArgs['title'] ) .. [[&quot;,
			&quot;marker-symbol&quot;: &quot;]] .. maplinkMarkerSymbol .. [[&quot;,
			&quot;marker-color&quot;: &quot;#3366cc&quot;
		}
	} ]];
	
	local entityId = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
	if entityId then
		maplinkContent = maplinkContent .. [[, {
			&quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
			&quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;,
			&quot;ids&quot;: &quot;]] .. mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() .. [[&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;stroke&quot;: &quot;#FF9999&quot;
			}
		}, {
			&quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
			&quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
			&quot;ids&quot;: &quot;]] .. mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() .. [[&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;fill&quot;: &quot;#FF0000&quot;,
				&quot;fill-opacity&quot;: 0.1,
				&quot;stroke&quot;: &quot;#FF9999&quot;
			}
		} ]]
	end

	local globe = string.lower( args.globe or params.globe or '' )
	if globe == '' then globe = 'earth' end

	local result = '&lt;span class=&quot;coordinates plainlinks nourlexpansion&quot; data-param=&quot;' .. mw.text.encode( param ) .. '&quot;&gt;'

	-- external links
	local nogoogle = string.lower( args.nogoogle or '' )
	local noosm = string.lower( args.noosm or '' )
	local noyandex = string.lower( args.noyandex or '' )

	if globe == 'earth' then
		result = result .. '&lt;span title=&quot;Показать карту&quot;&gt;' .. globalFrame:extensionTag{
			name = 'maplink',
			content = '[' .. maplinkContent .. ']',
			args = maplinkArgs
		} .. '&lt;/span&gt;'
		if nogoogle == '' or noosm == '' or noyandex == '' then
			result = result .. '&lt;sup class=&quot;geo-services noprint&quot;&gt;'
			
			result = result .. globalFrame:preprocess(
			'&lt;span class=&quot;geo-geohack&quot; title=&quot;Карты и инструменты на GeoHack&quot;&gt;' ..
			'[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=ru&amp;pagename={{FULLPAGENAMEE}}&amp;params=' ..
			uriComponents .. ' ' .. '&lt;span&gt;H&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;' )
			
			if nogoogle == '' then
				result = result .. '&lt;span class=&quot;geo-google&quot; title=&quot;Это место на «Картах Google»&quot;&gt;[//maps.google.com/maps?'
					.. 'll=' ..  coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] .. ',' .. coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]
					.. '&amp;q=' ..  coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] .. ',' .. coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]
					.. '&amp;spn=' .. (scale / 1000000) .. ',' .. (scale / 1000000)
					.. '&amp;t=h&amp;hl=ru '
					.. '&lt;span&gt;G&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;'
			end
			if noyandex == '' then
				result = result .. '&lt;span class=&quot;geo-yandex&quot; title=&quot;Это место на «Яндекс.Картах»&quot;&gt;[//yandex.ru/maps/'
					.. '?ll=' .. coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] .. ',' .. coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]
					.. '&amp;pt=' .. coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] .. ',' .. coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]
					.. '&amp;spn=' .. (scale / 1000000) .. ',' .. (scale / 1000000)
					.. '&amp;l=' .. 'sat,skl '
					.. '&lt;span&gt;Я&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;'
			end
			if noosm == '' then
				result = result .. '&lt;span class=&quot;geo-osm&quot; title=&quot;Это место на карте OpenStreetMap&quot;&gt;[https://www.openstreetmap.org/?'
					.. 'mlat=' .. coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] .. '&amp;mlon=' .. coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]
					.. '&amp;zoom=' .. zoom .. ' '
					.. '&lt;span&gt;O&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;'
			end
			result = result .. '&lt;/sup&gt;'
		end
	else
		-- FIXME [[phab:T151138]]
		result = result .. globalFrame:preprocess(
			'[//geohack.toolforge.org/geohack.php?language=ru&amp;pagename={{FULLPAGENAMEE}}&amp;params=' ..
			uriComponents .. ' ' .. inner .. ']' )
		if globe == 'moon' or globe == 'mars' and nogoogle == '' then
			result = result .. '&lt;sup class=&quot;geo-services noprint&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-google&quot; title=&quot;Это место на «Картах Google»&quot;&gt;[//www.google.com/' .. globe
			.. '/#lat=' ..  coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] .. '&amp;lon=' .. coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]
			.. '&amp;zoom=7'
			.. '&amp;map=visible'
			.. '&amp;apollo= &lt;span&gt;G&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;'
		end
	end
	
	result = result .. '&lt;/span&gt;'
	
	local geodata = ''
	if coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] and coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] then
		
		if globe ~= 'earth' and globe ~= 'moon' then
			if tonumber(coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]) &lt; 0 then
				coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] = tostring(360 + tonumber(coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]))
			end
		end
		local frame = mw.getCurrentFrame()
		local geodataparams = {[1] = coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;], [2] = coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;], [3] = coordinateSpec[&quot;extra_param&quot;], ['globe'] = globe }
		if string.find( Display, 'title' ) ~= nil and mw.title.getCurrentTitle():inNamespace(0) then
			geodataparams[4] = 'primary'
		end
		if coordinateSpec[&quot;name&quot;] then
			geodataparams.name = coordinateSpec[&quot;name&quot;]
		end
		
		geodata = frame:callParserFunction('#coordinates', geodataparams )
		result = result .. geodata
	end
	
	return errors and result .. errors or result
	
end

--[[
Formats any error messages generated for display
]]
function errorPrinter(errors)
	local result = &quot;&quot;
	for i,v in ipairs(errors) do
		local errorHTML = '&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;Мухтасот: ' .. v[2] .. '&lt;/strong&gt;'
		result = result .. errorHTML .. &quot;&lt;br /&gt;&quot;
	end
	if result ~= '' then
		if mw.title.getCurrentTitle():inNamespace(0) then
			return result .. '[[Гурӯҳ:Сафаҳот бо барчасби мухтасоти нодуруст]]'
		else
			return result
		end
	end
end

--[[
Determine the required CSS class to display coordinates

Usually geo-nondefault is hidden by CSS, unless a user has overridden this for himself
default is the mode as specificied by the user when calling the {{coord}} template
mode is the display mode (dec or dms) that we will need to determine the css class for
]]
function displayDefault(default, mode)
	if default == &quot;&quot; then
		default = &quot;dec&quot;
	end
	
	if default == mode then
		return &quot;geo-default&quot;
	else
		return &quot;geo-nondefault&quot;
	end
end

--[[
Check the input arguments for coord to determine the kind of data being provided
and then make the necessary processing.
]]
function formatTest(args)
	local result, errors;
	
	local param, extra_param = {}, {}
	
	local globe = string.lower( args.globe or '' )
	if not globe_list:find('|' .. globe .. '|') then
		return nil, errorPrinter( {{&quot;formatTest&quot;, &quot;неизвестный глобус&quot;}} )
	end

	if args[4] == &quot;&quot; and args[5] == &quot;&quot; and args[6] == &quot;&quot; then
		-- dec logic
		result, errors = parseDec( args[1], args[2], args['format'] )
		param = { args[1], &quot;N&quot;, args[2], &quot;E&quot;, args[3] };
	elseif dmsTest(args[4], args[8]) then
		-- dms logic
		result, errors = parseDMS( args[1], args[2], args[3], args[4],
			args[5], args[6], args[7], args[8], args['format'] )
		param = { args[1], args[2], args[3], args[4], args[5],
			args[6], args[7], args[8], args[9] };
		if args[10] ~= '' then
			table.insert( errors, { 'formatTest', 'параметрҳои изофии ғайримунтазира' } );
		end
	elseif dmsTest(args[3], args[6]) then
		-- dm logic
		result, errors = parseDMS( args[1], args[2], nil, args[3],
			args[4], args[5], nil, args[6], args['format'] )
		param = { args[1], args[2], args[3], args[4], args[5], args[6], args[7] };
		if args[8] ~= '' then
			table.insert( errors, { 'formatTest', 'параметрҳои изофии ғайримунтазира' } );
		end
	elseif dmsTest(args[2], args[4]) then
		-- d logic
		result, errors = parseDMS( args[1], nil, nil, args[2],
			args[3], nil, nil, args[4], args['format'] )
		param = { args[1], args[2], args[3], args[4], args[5] };
		if args[6] ~= '' then
			table.insert( errors, { 'formatTest', 'параметрҳои изофии ғайримунтазира' } );
		end
	else
		-- Error
		return nil, errorPrinter( {{&quot;formatTest&quot;, &quot;неизвестный формат аргумента&quot;}} )
	end
	
	if not result then 
		return nil, errorPrinter( errors )
	end

	result.name = args[&quot;name&quot;]
	
	local last = table.getn (param)
	if param[last] == '' then
		table.remove(param, last)
	end

	local extra_params = { 'dim', 'globe', 'scale', 'region', 'source', 'type' }
	for _, v in ipairs( extra_params ) do
		if (args[v] or '') ~= '' then
			table.insert( extra_param, v .. ':' .. args[v] );
		end
	end

	result.param = table.concat( param , '_' );
	result.extra_param = table.concat( extra_param , '_' );

	return result, errorPrinter( errors )
end

--[[
Helper function, convert decimal latitude or longitude to
degrees, minutes, and seconds format based on the specified precision.
]]
function convert_dec2dms(coordinate, firstPostfix, secondPostfix, precision)
	local coord = tonumber(coordinate) or 0
	local postfix
	if coord &gt;= 0 then
		postfix = firstPostfix
	else
		postfix = secondPostfix
	end

	precision = precision:lower();
	if precision == &quot;dms&quot; then
		return convert_dec2dms_dms( math.abs( coord ) ) .. postfix;
	elseif precision == &quot;dm&quot; then
		return convert_dec2dms_dm( math.abs( coord ) ) .. postfix;
	elseif precision == &quot;d&quot; then
		return convert_dec2dms_d( math.abs( coord ) ) .. postfix;
	end
end

--[[ Helper function, convert decimal to degrees ]]
function convert_dec2dms_d(coordinate)
	local d = math_mod._round( coordinate, 0 ) .. &quot;°&quot;
	return d .. &quot;&quot;
end

--[[ Helper function, convert decimal to degrees and minutes ]]
function convert_dec2dms_dm(coordinate)
	coordinate = math_mod._round( coordinate * 60, 0 );
	local m = coordinate % 60;
	coordinate = math.floor( (coordinate - m) / 60 );
	local d = coordinate % 360 ..&quot;°&quot;
	
	return d .. string.format( &quot;%02d′&quot;, m )
end

--[[ Helper function, convert decimal to degrees, minutes, and seconds ]]
function convert_dec2dms_dms(coordinate)
	coordinate = math_mod._round( coordinate * 60 * 60, 0 );
	local s = coordinate % 60
	coordinate = math.floor( (coordinate - s) / 60 );
	local m = coordinate % 60
	coordinate = math.floor( (coordinate - m) / 60 );
	local d = coordinate % 360 ..&quot;°&quot;

	return d .. string.format( &quot;%02d′&quot;, m ) .. string.format( &quot;%02d″&quot;, s )
end

--[[
Convert DMS format into a N or E decimal coordinate
]]
function convert_dms2dec(direction, degrees_str, minutes_str, seconds_str)
	local degrees = tonumber(degrees_str) or 0
	local minutes = tonumber(minutes_str) or 0
	local seconds = tonumber(seconds_str) or 0
	
	local factor
	direction = mw.ustring.gsub(direction, '^[ ]*(.-)[ ]*$', '%1');
	if direction == &quot;S&quot; or direction == &quot;W&quot; then
		factor = -1
	else
		factor = 1
	end
	
	local precision = 0
	if seconds_str ~= nil and seconds_str ~= '' then
		precision = 5 + math.max( math_mod._precision(seconds_str), 0 );
	elseif minutes_str ~= nil and minutes_str ~= '' then
		precision = 3 + math.max( math_mod._precision(minutes_str), 0 );
	else
		precision = math.max( math_mod._precision(degrees_str), 0 );
	end
	
	local decimal = factor * (degrees+(minutes+seconds/60)/60)
	return string.format( &quot;%.&quot; .. precision .. &quot;f&quot;, decimal ) -- not tonumber since this whole thing is string based.
end

--[[
Checks input values to for out of range errors.
]]
function validate( lat_d, lat_m, lat_s, long_d, long_m, long_s, source, strong )
	local errors = {};
	
	if long_d == nil or long_d == '' then
		table.insert(errors, {source, &quot;тӯли аздастрафта&quot;})
	end
	if lat_d == nil or lat_d == '' then
		table.insert(errors, {source, &quot;арзи аздастрафта&quot;})
	end
	
	lat_d = tonumber( lat_d ) or 0;
	lat_m = tonumber( lat_m ) or 0;
	lat_s = tonumber( lat_s ) or 0;
	long_d = tonumber( long_d ) or 0;
	long_m = tonumber( long_m ) or 0;
	long_s = tonumber( long_s ) or 0;

	if strong then
		if lat_d &lt; 0 then
			table.insert(errors, {source, &quot;дараҷаҳои арз  &lt; 0&quot;})
		end
		if long_d &lt; 0 then
			table.insert(errors, {source, &quot;дараҷаҳои тӯл &lt; 0&quot;})
		end
		--[[
		#coordinates is inconsistent about whether this is an error.  If globe: is
		specified, it won't error on this condition, but otherwise it will.
		
		For not simply disable this check.
		
		if long_d &gt; 180 then
			table.insert(errors, {source, &quot;longitude degrees &gt; 180 with hemisphere flag&quot;})
		end
		]]
	end
		
	if lat_d &gt; 90 then
		table.insert(errors, {source, &quot;градусы широты &gt; 90&quot;})
	end
	if lat_d &lt; -90 then
		table.insert(errors, {source, &quot;градусы широты &lt; -90&quot;})
	end
	if lat_m &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;минуты широты &gt;= 60&quot;})
	end
	if lat_m &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;минуты широты &lt; 0&quot;})
	end
	if lat_s &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;секунды широты &gt;= 60&quot;})
	end
	if lat_s &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;секунды широты &lt; 0&quot;})
	end
	if long_d &gt;= 360 then
		table.insert(errors, {source, &quot;градусы долготы &gt;= 360&quot;})
	end
	if long_d &lt;= -360 then
		table.insert(errors, {source, &quot;градусы долготы &lt;= -360&quot;})
	end
	if long_m &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;минуты долготы &gt;= 60&quot;})
	end
	if long_m &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;минуты долготы &lt; 0&quot;})
	end
	if long_s &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;секунды долготы &gt;= 60&quot;})
	end
	if long_s &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;секунды долготы &lt; 0&quot;})
	end
	
	return errors;
end

local function splitCoord(args, s)
	if s and s~= nil then
		local iterator = mw.ustring.gmatch(s, &quot;[^/]+&quot;);
		local i = 1;
		for w in iterator do
			args[i] = w;
			i = i + 1;
		end	
	end
	
	for i=1,10 do
		if args[i] == nil then
			args[i] = &quot;&quot;
		else
			args[i] = args[i]:match( '^%s*(.-)%s*$' );  --remove whitespace
		end
	end
	
	return args
end

--[[
Helper function to determine whether to use D, DM, or DMS
format depending on the precision of the decimal input.
]]
function coordinates.determineMode( value1, value2 )
	local precision = math.max( math_mod._precision( value1 ), math_mod._precision( value2 ) );
	if precision &lt;= 0 then
		return 'd'
	elseif precision &lt;= 2 then
		return 'dm';
	else
		return 'dms';
	end
end

--[[
coord

Main entry point for Lua function to replace {{coord}}

Usage:
	{{ Invoke:Coordinates | coord }}
	{{ Invoke:Coordinates | coord | lat | long }}
	{{ Invoke:Coordinates | coord | lat | lat_flag | long | long_flag }}
	...
	
	Refer to {{coord}} documentation page for many additional parameters and
	configuration options.
	
Note: This function provides the visual display elements of {{coord}}.  In
order to load coordinates into the database, the {{#coordinates:}} parser
function must also be called, this is done automatically in the Lua
version of {{coord}}.
]]
function coordinates.coord(frame)
	globalFrame = frame
	local args = frame.args
	if args[1] == nil then
		local pFrame = frame:getParent();
		args = pFrame.args;
		for k,v in pairs( frame.args ) do
			args[k] = v;
		end
	end
	
	local coord = args.coord or nil;
	args = splitCoord(args, coord)
	args['format'] = args['format'] or '';
	
	Display = string.lower(args.display or &quot;inline&quot;)
	local contents = specPrinter(args)
	local Notes = args.notes or &quot;&quot;
	if Display == '' then
		Display = 'inline';
	end
	
	local text = ''
	if string.find( Display, 'inline' ) ~= nil then
		text = displayinline(contents, Notes)
	end
	if string.find( Display, 'title' ) ~= nil then
		displaytitle_ = true
		text = text .. displaytitle(contents, Notes, frame)
	end
	return text
end

function coordinates.getLon(frame)
	local args = frame.args
	
	args = splitCoord(args, args[1])
	
	local out = formatTest(args)
	return out['dec-long']
end

function coordinates.getLat(frame)
	local args = frame.args
	
	args = splitCoord(args, args[1])
	
	local out = formatTest(args)
	return out['dec-lat']
end

return coordinates</text>
      <sha1>ht881vy1xia7vqph1dxfx8pj9w4cy2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Худидоракунӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>71939</id>
    <revision>
      <id>1480653</id>
      <parentid>1199358</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="opoidi62pkm7nsmve6xhsll1ibfigaw" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Шакли сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Демократия]]</text>
      <sha1>opoidi62pkm7nsmve6xhsll1ibfigaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Демократия</title>
    <ns>14</ns>
    <id>71941</id>
    <revision>
      <id>1480660</id>
      <parentid>1199360</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Гурӯҳ:Мардумсолорӣ]]</comment>
      <origin>1480660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="9qiefirib656i0j91tc30f6gpcqqfbh" xml:space="preserve">{{Cat main|Демократия}}

[[Гурӯҳ:Тартиботи сиёсӣ]]</text>
      <sha1>9qiefirib656i0j91tc30f6gpcqqfbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аскар Акаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73792</id>
    <revision>
      <id>1480810</id>
      <parentid>1292968</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1480810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6149" sha1="ou4ifn7e40hv7u9ol4uvplrs55ngc31" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Аскар (Ҳамном)|Аскар }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Аскар}}
{{Ходими давлатӣ
| ном     = Аскар Акаевич Акаев
| тасвир         = Askar Akaev MoscowRia 08-2016.jpg
| тавсифи тасвир = Акаев в августе 2016 году
| бар = 300px
| вазифа       = Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон
| тартиб         = 1
| парчам            = Flag_of_Kyrgyzstan.svg 
| аввалдавр    = [[27 октябр]]и [[1990]]
| охирдавр     = [[11 апрел]]и [[2005]] 
| пешгузашта = вазифа таъсис ёфт                                                                                 
| ҷонишин        = [[Қурмонбек Боқиев]]
| парчам_2          = Standard of the President of Kyrgyzstan.svg
| таърихи таваллуд   = 10.11.1944
|зодгоҳ  = [[Кизил-Байрақ]], {{Зодгоҳ|вилояти Чуй}}, [[ҶШС Қирғизистон]], [[ИҶШС]]
| дата смерти =
| место смерти =
| образование = [[Санкт-Петербургский национальный исследовательский университет информационных технологий, механики и оптики|Ленинградский институт точной механики и оптики]]
| учёная степень = {{Учёная степень|доктор|физико-математических наук}}
| учёное звание = {{Учёное звание|АН КиргССР|0}}
| профессия = инженер-математик
| вероисповедание = [[Атеизм]]
| партия = [[Алга, Кыргызстан!]]
| падар = Акай Токоев
| модар = Асель Токоева
| супруга = Майрам
| дети = '''Сыновья''' — [[Акаев, Айдар Аскарович|Айдар]] и Илим&lt;br /&gt;
'''дочери''' — Бермет и Саадат
| ҷоизаҳо =
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Ордени Нишони Фахрӣ}} {{!!}} {{Медали Пушкин}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Орден Достык 1 степени}} {{!!}} {{Орден Двойного белого креста 1 класса}} [[Медаль Кондратьева]]
{{!}}}
}}
'''Акаев Аскар'''([[10 ноябр]] [[соли 1944]] дар вилояти Чуйи [[Қиғизистон]]) —  олим, доктори илмҳои техникӣ (1981), Президенти АИ ҶШС Қирғизистон (1989-1990). Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон (1990-2005). Узви вобастаи АИ ҶШС Қирғизистон (1984, ихтисос- «механикаи дақиқ ва оптика»). Узви хориҷии [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶТ]] ([[1997]]). ([[1996]]), узви ҳақиқии хориҷии Академияи илмҳои Русия ([[2006]]).

==Зиндагинома==
Акаев Аскар Институти механикаи дақиқ ва оптикаи Ленинградро хатм кардааст (1967). 
Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: коркарди оптикаи иттилоот, назарияи техникаи ҳисоббарор ва радиофизикаи квантӣ, техникаи оптикаи ҳисоббарор.
Мудири Шуъбаи илм ва маорифи КМ ҲК Қирғизистон (1986-1987), ноиби президенти АИ ҶШС Қирғизистон (1987-1989), президенти АИ ҶШС Қирғизистон (1989-1990), профессор, сарходими илмии Институти таҳқиқоти математикии системаи мураккаби ба номи И.Пригожини ДДМ ба номи М.В.Ломоносов (2005).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://socmodel.com/Avtory/AkaevAA |title=Научные публикации А. А. Акаева |accessdate=2015-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306095536/http://socmodel.com/avtory/akaevaa |archivedate=2016-03-06 }}&lt;/ref&gt;
== Мукофот ва ҷоизаҳо ==
* Бо ордени «Нишони фахрӣ», ордени «Достук» дараҷаи 1 (Қазоқистон) сарфароз гардидааст. 
* Дорандаи Ҷоизаи Комсомоли ленинии Қирғизистон (1977), ҷоизаи Фонди байналмилалии «Иттиҳод» (2005), ҷоизаи байналмилалии «Ҳофизи сулҳу некӣ» (Русия, 2000), ҷоизаи байналмилалии «Барои хидмат дар Иттиҳоди ҷаҳони туркзабон» (Туркия, 1999). 
* Бо медали Пушкин (Русия, 1999), ордени олии Донишгоҳи Сорбонна (Фаронса, 2003) ва ҷоизаҳои дигар тақдир шудааст.&lt;ref&gt;[http://ibk.ru/52624.html|title=Шестая эпоха. Интервью с Аскаром Акаевым]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
{{зиндагинома-нопурра}}
{{Президентҳои Қирғизистон}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Президентҳои Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Ходимони давлатии Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Олимони Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ]]
[[Гурӯҳ:Аъзои хориҷии АИ Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>ou4ifn7e40hv7u9ol4uvplrs55ngc31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Парлумон</title>
    <ns>1</ns>
    <id>97150</id>
    <revision>
      <id>1480599</id>
      <parentid>1318086</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Баҳс:Порлумон]] to [[Баҳс:Парлумон]] over redirect</comment>
      <origin>746675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="2vyft5d3pgqtll5qbpckjii7r950ifw" xml:space="preserve">{{Мақола аз лоиҳа|project=Тоҷикистон|image=Emblem of Tajikistan.svg}}</text>
      <sha1>2vyft5d3pgqtll5qbpckjii7r950ifw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳокимияти қонунгузор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97365</id>
    <revision>
      <id>1480602</id>
      <parentid>1455245</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="ssjhl1n3c5lfmul3o73r5uolx0utsfh" xml:space="preserve">'''Ҳокимияти қонунгузор''' (қонунгузор) — номи дар адабиёт (аз он ҷумла ҳуқуқӣ) паҳншудаи [[парлумон]]и давлат (масалан, дар [[Тоҷикистон]] — [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]), яъне мақомоти ҳокимияти қонунгузор, ки ҳуқуқи мустаснои қабули қонунҳои давлатро дорад. Гоҳо рӯзноманигорон [[Вакили халқ|вакилони парлумонро]] низ қонунгузорон меноманд, ки шартан онро қабул кардан мумкин аст.&lt;ref&gt;Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ   /  Зери  таҳрири  Маҳмудов М.А. -  Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 251&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
* [[Волоияти Конститутсия]]
* [[Парлумон]]
* [[Ҳокимияти давлатӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]]
[[Гурӯҳ:Ҳокимияти маҳаллӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳокимияти давлатӣ]]
[[Гурӯҳ:Сиёсат]]</text>
      <sha1>ssjhl1n3c5lfmul3o73r5uolx0utsfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амирхони Аҳмадхон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112157</id>
    <revision>
      <id>1480817</id>
      <parentid>1280660</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1480817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5763" sha1="rxrfi313o605zycegb3ds9x00rohz10" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Амирхон (Ҳамном)|Амирхон}}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Амирхон}}
{{Адиб
|ном                  = 
|номи аслӣ            = Амирхони Аҳмадхон
|тасвир               =     
|тавсифи тасвир       =  
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           =  
|таърихи таваллуд     = 10.01.1951 
|зодгоҳ               = 
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    ={{МаҳаллиМарг|}}
|шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|навъи фаъолият       = [[нависанда]]    
|самт                 = 
|жанр                 =[[ҳикоя]], [[қисса]] 
|забони осор          = [[забони тоҷикӣ]]
|дебют                = 
|ҷоизаҳо              = 
|ҷоизаҳои адабӣ       = [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (1999) 
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард        = 
|имзо                 = 
}}

'''Амирхони Аҳмадхон''' — [[нависанда]], узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (1998),  узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (2014).
 
==Зиндагинома==
'''Амирхони Аҳмадхон'''  [[10 январ]]и [[соли 1951]] дар деҳаи «Ватан»-и [[ноҳияи Фархор]] таваллуд ёфтааст. Соли 1967 мактаби таҳсилоти умумии №6 ноҳияро хатм карда, чанде коргари хоҷагии ба номи Карл Маркс (солҳои 1966-1967), корманди корхонаи коркарди пахта (1967-1968), мураббии мактаб -интернати давлатии №5 будааст. Соли 1973 факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро ба итмом расонда, ҳамзамон, омӯзгори мактаби таҳсилоти умумии №5, котиби масъули Ҷамъияти китобдӯстон (1976-1980), ходими адабӣ, мудири шуъба, котиби масъул, муҳаррири рӯзномаи «Гулистон», директори мактаби миёнаи №37 (1980-1995), муҳаррири калони Идораи барномаҳои сиёсӣ- байналмилалӣ, сармуҳаррири Телевизиони Тоҷикистон (1995-1999), муаллиф ва барандаи барномаҳои «Пайванд», «Инсон ва қонун», «Қонун ва ҷомеа», «Ҷиноят ва ҷазо», «Муколама», «Ваҳдат» ва силсиланамоишҳои «Тоҷикон дар масири таърих», муовини раиси [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (1999-2001), сардабири [[маҷалла]]и «Тоҷикистон» (2001-2004), муовини вазири фарҳанги ҷумҳурӣ (2004-2006), эксперти Ҷумҳурии [[Тоҷикистон]] оид ба масоили фарҳанг ва таҳкими равобити фарҳангӣ дар [[Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] (2004-2006), директори Комбинати полиграфии [[Душанбе]](2007) будааст. Аз соли 2007 мудири шуъба ва котиби масъули [[ҳафтанома]]и «Адабиёт ва санъат» мебошад. Ба ибтикори бевоситаи ӯ дар Тоҷикистон Оҷонсии Шумораи стандарти байналмилалии [[китоб]] (ISBN) таъсис ёфтааст (2005).

==Эҷодиёт==
Муаллифи китобҳои «Умре дар хидмати мардум» (ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ, 2011), «Барги сабз» (2012) аст. Ҳамчунин, «Қиссаҳои Шайхи Ишроқ»-и Шаҳобиддин Яҳёи Суҳравардӣ ва пешгуфтори доктор Абулфатҳи Ҳакимиёнро ба «Куллиёти Шамси Табрезӣ» таҳия намуда, дар шакли китоби алоҳида пешкаши хонандагон сохтааст. Солҳои 2012-2014 пораҳое аз дафтари аввали «Шарҳи ҷомеъи «Маснавии маънавӣ»-и Карими Замониро барои чоп омода сохтааст.

== Ҷоизаҳо ==
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (1999);
* Аълочии матбуоти ҶТ (2010).&lt;ref&gt;Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 49 ISBN 978-99947-2-379-9&lt;/ref&gt;

==Эзоҳ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>rxrfi313o605zycegb3ds9x00rohz10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гуногунандешии сиёсӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112215</id>
    <revision>
      <id>1480655</id>
      <parentid>1451136</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7484" sha1="2tey922pcgw9r43406j8bm4z7s5m554" xml:space="preserve">'''Гуногунандешии сиёсӣ''', '''плюрализми сиёсӣ''', '''гуногунандешии мафкураӣ''' — дар ҳуқуқи конститутсионӣ озодии маънавии ҳаёти ҷомеа, [[ҳуқуқи инсон]] барои пайравӣ ба ҳар гуна мафкура ва назарияи сиёсӣ.

Афкори гуногуни инсон фақат бо нукта ё мафкураи фарогири инсониятро хушбахткунандае маҳдуд намегардад. гуногунандешии сиёсӣ маҳдудияти лаёқати ақли инсонро барои ифодаи ҳамаи паҳлуҳои ҳаёти иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва маънавии олам дар як назария ислоҳ ва пурра карда, тақозо менамояд, ки бо ақидаҳои дигар муросо ва озодии афкор эътироф карда шавад. Рушди мунтазами илм дар бораи ҷамъият ба он овард, ки таълимоти гуногун маънидоди оламро ба худ ихтисос доданд, вале онҳо фақат дар маҷмӯъ қудрати худшиносии ҷомеаи инсониро таъмин карда метавонанд. Бар хилофи чунин иддиоҳо, ҳар гуна кӯшиши ихтирои назарияи фарогир ва ҳатмӣ гардонидани он, гузашта аз ин, дар асоси чунин назария азнавсозии олам боиси зӯроварӣ нисбат ба инсон, пайдоиши реҷаҳои истибдодӣ, ҷанг ва таъқибот гаштанд. [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ]] ва давлати ҳуқуқбунёд гуногунии мафкуравиро ҳамчун ҳолати воқеӣ қабул менамояд, ба зӯр дигар кардан, тағйир додани вазъиятро, ки ба давлати тоталитарӣ хос аст, рад мекунад.

Дар марҳалаи муосир дар [[конститутсия|конститутсияи]] аксари давлатҳо гуногунандешии сиёсӣ тавассути ҳуқуқу озодиҳои дахлдори инсон ва шаҳрванд эътироф карда мешавад. Тибқи усули гуногунандешии сиёсӣ на конститутсия, на [[қонун|қонунҳо]] ё дигар санадҳои ҳуқуқӣ набояд бевосита ё бавосита мафкураеро ба гунаи расмӣ ва ҳукмрон тасдиқ ва барқарор намоянд. Ин усул ҳуқуқи ҳар як инсон, ҳизбҳои сиёсӣ ва иттиҳодияҳои ҷамъиятиро барои коркард, омӯзиш ва ташвиқи озодонаи ғояҳо, назарияҳо ва консепсияҳо дар бораи сохтори иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсии ҷомеаи инсонӣ, таҳияи пешниҳодҳо ба [[ҳокимият]] ва [[ҷомеъа]], расман ҳифз кардани ақидаҳо ва афкори худ ифода менамояд. Давлат барои монеъ шудан ва бартарӣ додани яке нисбат ба дигаре ҳуқуқ надорад. Афкори инсон набояд маҳаки ҷалби шаҳрванд барои хидмат дар дастгоҳи давлатӣ ва артиш бошад. Аз ин рӯ, гуногунандешии сиёсӣ баёнгари усули бетарафии мафкуравии сохторҳои давлатӣ аст, вале ин чунин маъно надорад, ки фаъолияти ниҳоди ҳокимиятӣ ҳеч дастури мафкуравиро ифода намекунад. Ҳар як ҳизби ба сари ҳокимият омада барномаи худро дорад, ки он дорои асоси назариявӣ буда, мафкураи муайянро инъикос менамояд. Сохторҳои ҳокимиятӣ ва шахсони мансабдори олӣ ногузир ба мафкураи худ бартарӣ медиҳанд. Вале усули бетарафии мафкуравӣ тақозо мекунад, ки ин ҳолат боиси берун кардани дастурҳои мафкуравии дигар (ба ғайр аз қонун манъкарда) аз ҳаёти ҷамъиятӣ, итоати мафкуравӣ тавассути чораҳои таъсиррасонии давлатии воситаҳои ахбори омма, низоми таълимӣ ва ғ. нагардад.
== Гуногунандешии сиёсӣ дар [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ==
Асоси конститутсионии гуногунандешии сиёсӣ дар [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (моддаи 8) муқаррар шудааст, ки мувофиқи он дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳаёти ҷамъиятӣ дар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкуравӣ инкишоф меёбад. Мафкураи ҳеч як [[ҳизб]], иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад. Иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва ҳизбҳои сиёсӣ дар доираи Конститутсия ва қонунҳо таъсис меёбанд ва амал мекунанд. Дар ҳамин замина дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳизбҳои сиёсӣ ташкил ёфта, амал мекунанд. Аммо гуногунандешии сиёсӣ номаҳдуд нест. Табиист, ки аз озодии [[афкор]] ва [[озодии баён|сухан]] суиистеъмол мекунанд, дар натиҷа ҳар гуна назарияҳои зиддиахлоқӣ ва зиддиинсонӣ пайдо мешаванд. Бинобар ин, таъсис ва фаъолияти иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва ҳизбҳои сиёсие, ки [[нажодпарастӣ]], [[миллатгароӣ]], хусумат, бадбинии иҷтимоӣ ва мазҳабиро тарғиб мекунанд ва ё барои бо зӯр сарнагун кардани [[сохтори конститутсионӣ]] ва ташкили гурӯҳҳои мусаллаҳ даъват менамоянд, манъ карда шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Гуногунандешии сиёсӣ|4|муаллиф= }}
* Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 1994;
* Баглай М. В., Туманов В. А. Малая энциклопедия конституционного права. М., 1998.
* Конституционное право. Энциклопедический словарь. М., 2001. А. Имомов.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Демократия]]</text>
      <sha1>2tey922pcgw9r43406j8bm4z7s5m554</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аскар Ҳаким</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115260</id>
    <revision>
      <id>1480811</id>
      <parentid>1431085</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1480811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7980" sha1="nxnnk3wnwnyyo7p4x9j43u5aoodawc9" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Аскар (Ҳамном)|Аскар }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Аскар}}

{{Адиб
|ном                  = 
|номи аслӣ               = Аскар Ҳаким 
|тасвир                      =
|тавсифи тасвир          = Аскар Ҳаким
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд             = 10.10.1946 
|зодгоҳ                  = {{Зодгоҳ|ноҳияи Хуҷанд}} [[Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    =  
|маҳалли даргузашт        =    
|шаҳрвандӣ              = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|навъи фаъолият      = {{шоир|}}  
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 =
|забони осор          = тоҷикӣ
|дебют                 = 
|ҷоизаҳои адабӣ       = 
|ҷоизаҳо              = [[Шоири халқии Тоҷикистон]], [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]], [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] 
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард         = 
|имзо              = 
}}
'''Аскар Ҳаким''' (зод. [[10 октябр]]и [[1946]]) — [[шоири халқии Тоҷикистон|шоир]] ва [[давлатмард]]и тоҷик. Барандаи [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]], [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]]. Аз соли 1976 узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]].

==Зиндагинома==
Аскар Ҳаким [[10 октябр]]и  [[1946]] дар [[деҳа]]и Рӯмони [[ноҳияи Ғафуров|ноҳияи Хуҷанд]]  таваллуд шудааст. Соли 1967 факултаи таъриху филологияи тоҷики [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро]] ба итмом расонда, ду сол дар идораи барномаҳои ҷавонон ва наврасони [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|Кумитаи телевизион ва радиои ҶШС Тоҷикистон]] [[муҳаррир]] будааст. Солҳои 1969-1974 [[аспирант]]и кафедраи таърихи адабиёти советии Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М.В.Ломоносов, баъдан муовини сармуҳаррири [[маҷалла]]и «Садои Шарқ», муовини сармуҳаррири рӯзномаи «Маданияти Тоҷикистон», сипас сармуҳаррири ҳамин [[ҳафтанома]] (ҳозира «Адабиёт ва санъат), аз соли 1991 то марти 2003 раиси [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] будааст.

Аскар Ҳаким  алҳол ходими пешбари илмии Пажӯҳишгоҳи забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академия миллии илмҳои ҶТ мебошад.{{аввали иқтибос}} Таҳқиқоти банда доир ба вежагиҳои шеъри ғиноии тоҷикии нимаи дуюми асри ХХ буд, ки онро дар 530 сафҳа ба поён расондам. Дар фикри дифои рисолаи докторӣ набудам, аммо дӯстони соҳибназарам баъди мутолиаи таълифот маро таҳрик доданд, ки онро ба сифати кори докторӣ пешниҳод кунам. Яке аз он нафарон худи ту будӣ, ки дар як суҳбат “Баҳром Сирус вақте рисолаи докторӣ ҳимоя мекунад, синнаш аз 80 гузашта будааст, шумо ҳам докторӣ кунед”-гӯён маро ташвиқ мекардӣ. Ҳамин тавр, ман рисолаи докторӣ дифоъ кардам…{{охири иқтибос|сарчашма= &lt;ref&gt;[https://pressa.tj/news_tj/askar-ҳakim-bajni-shoiron-beҳtarin-munaққidam-bajni-munaққidon-beҳtarin-shoir/ Аскар Ҳаким: Байни шоирон беҳтарин мунаққидам, байни мунаққидон беҳтарин шоир!]&lt;/ref&gt;}}

== Эҷодиёт ==
Осори адабиётшиносиаш дар маҷмӯаҳои «Шеър ва замон» (1978), «Дар қаламрави сухан» (1982) «Творцы созвучий» (Маскав, 1988), «Испытане поэзией (1992) ва ғ. ба табъ расидаанд. Соли 1974 дар мавзӯи «Ворисияти таърихӣ ва навпардозиҳои шоирона» рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст. Дар баробари пешбурди фаъолияти журналистӣ, мунаққидӣ ва адабиётшиносӣ, пайваста шеърофаринӣ кардааст. Ашъори дар солҳои гуногун офаридааш дар авроқи кутуби «Раҳнавард» (1983), «Тарозуи Офтоб» (1987)), «Путник» (Маскав, 1989), «Рӯзи умед» (1990), «Рубоиёт» (1992), «Баргпайванд: шеърҳои точикии Аскар Ҳаким» (дар алифбои ниёкон; Ню-Йорк, 1993), «Шаҳри меҳолуд» (ба ҳуруфи ниёкон; 1993), «Баргузидаи ашъори Аскар Ҳаким» (Теҳрон, 1995), «Ашъори мунтахаб» (2012) ва ғ. нашр гардидаанд. Ашъораш, бар иловаи русӣ, ба чанде аз забонҳои дигари хориҷӣ ҳам интишор ёфтаанд. Осори В.Биков «Сотников» (1979), М.Ю. Лермонтов «Хазинадорзани Тамбовӣ» (1981), Г. Эмин «Аср, замин, ишқ» (1983), А. Данте «Мазҳакаи илоҳӣ» (бахши «Дӯзах», 1987) ва дигаронро ба тоҷикӣ гардондааст. Мураттиби китоби «Лирика. Из персидско-таджикской поэзии» (Маскав, 1987) мебошад.&lt;ref&gt;Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014. – С. 271 ISBN 978-99947-2-379-9&lt;/ref&gt;

Баргузидаи ашори Аскар Ҳаким ба номи ''Баргпайванд'' дар соли 1993 дар Америко ба чоп расид.&lt;ref&gt;https://www.academia.edu/12356146/برگپیوند&lt;/ref&gt;

== Ҷоизаҳо ==
* [[Шоири халқии Тоҷикистон]], 
* барандаи [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]], 
* [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]].
== Сарчашма ==
&lt;references/&gt;

[[Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо‎]]
[[Гурӯҳ:Шоирони тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]]
[[Гурӯҳ:Шоирони халқии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>nxnnk3wnwnyyo7p4x9j43u5aoodawc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шариат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116825</id>
    <revision>
      <id>1480712</id>
      <parentid>1407155</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33414" sha1="tlrhjvxllmva6dyjtvmirn394gcsil3" xml:space="preserve">'''Шариат''' ({{Lang-ar|شريعة|sharīʿa}}) — маҷмӯи [[Аҳкоми дин|қонунҳои динӣ аст]], ки бахше аз анъанаҳои [[Ислом|исломиро]] ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;Bassiouni&quot;&gt;{{Cite book|last=Bassiouni|first=M. Cherif|author-link=M. Cherif Bassiouni|year=2014|orig-year=2013|chapter=The ''Sharīa'', Islamic Law (''Fiqh''), and Legal Methods (''Ilm Uṣūl al-Fiqh'')|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&amp;pg=PA18|editor-last=Bassiouni|editor-first=M. Cherif|title=The Shari'a and Islamic Criminal Justice in Time of War and Peace|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=18–87|doi=10.1017/CBO9781139629249.003|isbn=9781139629249|lccn=2013019592|access-date=17 October 2021|archive-date=17 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017234851/https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&amp;pg=PA18}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;oxforddic&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia|title=British &amp; World English: sharia|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|accessdate=4 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208120345/https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia|archivedate=8 December 2015}}&lt;/ref&gt; Он аз [[Аркони Ислом|аҳкоми динии ислом]] гирифта шуда, бар китобҳои муқаддаси ислом, бахусус [[Қуръон]] ва [[ҳадис]] асос ёфтааст.&lt;ref name=&quot;Bassiouni&quot; /&gt; Дар [[забони арабӣ]] истилоҳи шариат ба қонуни илоҳии ''тағйирнопазири'' Худо ишора мекунад ва бо ''[[фиқҳ]]'', ки ба тафсири илмии инсонии он ишора мекунад, муқоиса карда мешавад.&lt;ref name=&quot;ODI&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|title=Islamic Law|encyclopedia=The Oxford Dictionary of Islam|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2014|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t125/e1107|accessdate=29 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331154513/http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t125/e1107|archivedate=31 March 2019}}&lt;/ref&gt; Дар рафти таърих фирқаҳои фиқҳӣ ба вуҷуд омадаанд, ки аз номи афроде, ки ба омӯзиши назариявӣ (усули) ва амалӣ (Аҳком/ фатво) таваҷҷӯҳ доранд, афзалиятҳои баъзе ҷомеаҳо ва идораҳои давлатиро инъикос мекунанд. аммо шариат ҳеҷ гоҳ ба таври худкор як низоми ҳуқуқии дуруст набуд.

Назарияи суннатии фиқҳи исломӣ чаҳор сарчашмаи шариатро эътироф мекунад: ''[[Қуръон]]'', ''[[суннат]]'' (ҳадиси саҳеҳ), ''қиёс'' (далелҳои аналогӣ),{{Refn|[[Twelver]] Shia jurisprudence does not recognize the use of qiyas, but relies on reason (''ʿaql'') in their place. {{sfn|Dahlén|loc=chpt. 4c|2003}} {{sfn|Schneider|2014}}}} ва ''иҷмо'' (иҷмоъи ҳуқуқӣ). Мактабҳои гуногуни ҳуқуқӣ, ки барҷастатаринашон [[Ҳанафӣ]], [[Моликӣ]], [[Шофеъӣ|Шофиъӣ]], Ҳанбалӣ ва Ҷаъфарӣ мебошанд, методологияи гирифтани ҳукмҳои шариатро аз сарчашмаҳои Навиштаҷот бо истифода аз раванде, ки бо номи ''иҷтиҳод'' маъруф аст, таҳия кардаанд.&lt;ref name=&quot;ODI&quot;/&gt;  Ҳуқуқшиносии суннатӣ ( ''фиқҳ'' ) ду шохаи асосии ҳуқуқро ҷудо мекунад, 'ибодат ( ''маросим) ва муъамолат'' ''('' муносибатҳои иҷтимоӣ), ки дар якҷоягӣ доираи васеи мавзӯъҳоро дар бар мегиранд.&lt;ref name=&quot;ODI&quot; /&gt; Қарорҳои он ба меъёрҳои ахлоқӣ ҳам ба меъёрҳои ҳуқуқӣ дахл доранд,{{Sfn|Coulson|El Shamsy|2019}} амалҳоро ба яке аз панҷ категория : [[Фарз|ҳатмӣ]], [[Мандуб|тавсияшаванда]], бетараф, нафратовар ва [[Ҳаром|мамнӯъ]].&lt;ref name=&quot;ODI&quot; /&gt;{{Sfn|Vikør|2014}}Ин тасниф низ бо шиори амр ба маъруф ва наҳй аз мункар, ки ҳамчун як навъи [[ҷиҳод]] пазируфта мешавад ва дар Қуръон ҷойгоҳи тақрибан 30 такрор дорад, ҳамгиро шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://acikerisim.cumhuriyet.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12418/12268/10282445.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|title=ĠSLAM MEZHEPLERĠNDE EMR-Ġ BĠ'L MA'RÛF VE NEHY-Ġ AN'ĠL MÜNKER YÖNTEMĠ}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220930084321/https://acikerisim.cumhuriyet.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12418/12268/10282445.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |date=2022-09-30 }}&lt;/ref&gt; Фиқҳ дар тӯли садсолаҳо бо ақидаҳои ҳуқуқӣ ( фатвоҳо ) аз ҷониби фақеҳони варзида ( [[Муфтӣ|муфтиҳо]] ) таҳия шуда, таърихан дар судҳои шариат аз ҷониби қозиҳои аз ҷониби ҳоким таъиншуда татбиқ карда мешуд&lt;ref name=&quot;ODI&quot; /&gt; бо қонунҳои гуногуни иқтисодӣ, ҷиноятӣ ва маъмурӣ, ки аз ҷониби ҳокимони [[мусулмон]] бароварда шудаанд, пурра карда шудааст.{{Sfn|Stewart|2013|p=500}}

Дар асри 21 нақши шариат дар саросари ҷаҳон ба мавзӯи баҳсбарангез табдил ёфтааст{{Sfn|Vikør|2014}} махсусан дар заминаи сиёсӣ . Афроди пешрафтае ҳастанд, ки талош мекунанд баҳс кунанд, ки шариат бо [[Демократия|демократия]], [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқи инсон]], озодии фикр, ҳуқуқи занон, ҳуқуқи ЛГБТ ва [[Бонк|бонкдорӣ]] мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;naim96&quot;&gt;{{Cite book|first=Abdullahi A|last=An-Na'im|chapter=Islamic Foundations of Religious Human Rights|chapter-url={{Google books|aqyWwF5YA1gC |page=337 |plainurl=yes}}|title=Religious Human Rights in Global Perspective: Religious Perspectives|pages=337–59|editor-last=Witte|editor-first2=Johan D.|editor-last2=van der Vyver|year=1996|isbn=978-9041101792}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hajjar2004&quot;&gt;{{Cite journal|author=Hajjar|first=Lisa|title=Religion, State Power, and Domestic Violence in Muslim Societies: A Framework for Comparative Analysis|journal=Law &amp; Social Inquiry|volume=29|issue=1|year=2004|pages=1–38|doi=10.1111/j.1747-4469.2004.tb00329.x}}&lt;/ref&gt; Додгоҳи аврупоии ҳуқуқи башар дар Страсбург дар чанд парванда ҳукм кард, ки шариат &quot;бо принсипҳои бунёдии демократия созгор нест&quot;.  &lt;ref&gt;Siehe auch sueddeutsche.de, 14. Sept. 2017: [http://www.sueddeutsche.de/1.3666617 ''Gegen Scheidungen nach Scharia-Recht'']&lt;/ref&gt; [[Ҷиҳод]], ки яке аз амалҳои бар пояи фаҳмиши классикии шариат аст, аз мавзӯъҳое аст, ки дар чаҳорчӯби ҷиноятҳои ҷангӣ ва [[Ҷиноятҳои зидди инсоният|ҷиноятҳои зидди башарӣ]] аз рӯи арзишҳои ғарбӣ алоҳида баррасӣ мешавад.

Тарзи татбиқи он дар замони муосир мавриди баҳси миёни мусалмонон ва пешрафтҳо қарор гирифтааст.&lt;ref name=&quot;oxforddic&quot;/&gt;{{Sfn|Amanat|2009}} Дар замони муосир қонунҳои анъанавӣ дар ҷаҳони мусулмонӣ ба таври васеъ бо қонунҳое иваз карда шуданд, ки аз моделҳои аврупоӣ илҳом гирифта шудаанд.{{Sfn|Vikør|2014}}Тартиботи судӣ ва таълими ҳуқуқӣ низ ба таҷрибаи аврупоӣ мутобиқ карда шуданд.{{Sfn|Vikør|2014}} Дар ҳоле ки дар конститутсияҳои аксари давлатҳои мусулмоннишин ишора ба шариат мавҷуд аст, қоидаҳои он асосан танҳо дар қонуни оилавӣ нигоҳ дошта мешаванд.{{Sfn|Vikør|2014}} Эҳёи исломии охири асри 20 бо даъватҳои ҷунбиши исломӣ барои татбиқи пурраи шариат, аз ҷумла ҷазоҳои ҷисмонии ''худуд'', аз қабили сангсоркунӣ, овард.{{Sfn|Vikør|2014}} Имрӯзҳо фундаменталистҳо ва исломгароёни модернист аз татбиқи тафсирҳои гуногуни шариат тавассути созмонҳои динӣ-сиёсӣ ҷонибдорӣ мекунанд.{{Sfn|Rabb|2009d}}

== Сарчашмаҳои таърихӣ ==
Консепсияи ҳуқуқии шабеҳи ''чашм барои чашм'' бори аввал дар Кодекси Ҳаммурапи сабт шудааст. [[Қисас|қасосpo]] амалияе буд, ки дар ҷомеаи араби пеш аз ислом ҳамчун василаи ҳалли низоъҳои байни қабилаҳо истифода мешуд. Асоси ин қарор аз он иборат буд, ки як узви қабилае, ки қотил ба он мансуб аст, барои қатл ба хонаводаи ҷабрдида дода мешавад, ки ба мақоми иҷтимоии шахси кушташуда баробар аст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zh.booksc.eu/book/52479161/c42c5a|title=Conflict and Conflict Resolution in the pre-Islamic Arab Society &amp;#124; SADIK KIRAZLI &amp;#124; download|date=3 March 2016|publisher=Zh.booksc.eu|accessdate=15 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220129180325/https://zh.booksc.eu/book/52479161/c42c5a|archivedate=29 January 2022}}&lt;/ref&gt; '''Шарти баробарии иҷтимоӣ;''' Масалан, танҳо як ғуломро барои ғулом ва занро барои зан куштан мумкин буд. Дар ҳолатҳои дигар, ''пардохти ҷуброн ( Диё )'' метавонад ба оилаи шахси кушташуда пардохт карда шавад. Бар замми ин фаҳмиши пеш аз ислом баҳсеро илова кард, ки оё дар давраи исломӣ як мусалмонро барои ғайри мусалмон эъдом кардан мумкин аст.

Ояти асосие, ки дар Ислом татбиқ мешавад, ояти Бақара, ояти 178: «Эй мӯъминон! Дар бораи кушташудагон қасос бар шумо муқаррар шуд. Озод бар зидди озод, асир бо асир, зан бар зидди зан......... ».
[[Акс:Blue_koran_sanaa.jpg|мини| Дастнависҳо дар Санъо ёфт шудаанд . Дастнависҳо дар Санъо ёфт шуданд. &quot;Зерҳоти пинҳонӣ&quot;-и бо истифода аз нури ултрабунафш ошкоршуда аз Қуръони имрӯза хеле фарқ мекунанд. Герд Р.Пойн боварӣ дошт, ки ин матни таҳаввулшавандаро дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1999/01/what-is-the-koran/304024/|title=What Is the Koran?|author=Lester|first=Toby|website=The Atlantic|date=1 January 1999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825233826/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1999/01/what-is-the-koran/304024/|archivedate=25 August 2012}}&lt;/ref&gt; Ибораи шабеҳро Лоуренс Конрад барои тарҷумаи ҳоли Муҳаммад истифода кардааст. Зеро, бино ба пажӯҳишҳои ӯ, назари илмии исломӣ дар бораи санаи таваллуди Паёмбар то қарни дувуми ҳиҷрӣ дар тӯли 85 сол гуногунранг нишон додааст.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Abraha and Muhammad: Some Observations Apropos of Chronology and Literary topoi in the Early Arabic Historical Tradition|accessdate=29 January 2020|author=Conrad|first=Lawrence I.|date=June 1987|issue=2|page=239|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|url=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/abraha-and-muhammad-some-observations-apropos-of-chronology-and-literary-topoi-in-the-early-arabic-historical-tradition1/3C7779B2986050C4381A72D79D2B8F3F|volume=50|doi=10.1017/S0041977X00049016}}&lt;/ref&gt;]]

== Таълимот ва ташаккули фиқҳи анъанавӣ (''фиқҳ'') ==
Тибқи ақидаи суннатпарасти мусулмонӣ (Атарӣ), аҳкоми асосии шариат мустақиман аз паёмбари ислом [[Муҳаммад]] бидуни “инкишофи таърихӣ” &lt;ref name=&quot;Forte-1978-8&quot;&gt;{{Cite journal|author=Forte|first=David F.|title=Islamic Law; the impact of Joseph Schacht|journal=Loyola Los Angeles International and Comparative Law Review|date=1978|volume=1|page=8|url=http://www.soerenkern.com/pdfs/islam/IslamicLawTheImpactofJosephSchacht.pdf|accessdate=19 April 2018}}&lt;/ref&gt; интиқол ёфтаанд ва пайдоиши фиқҳи исломӣ ( ''фиқҳ'' ) низ ба замони зиндагии Муҳаммад.{{Sfn|Vikør|2014}} Ба ин назар, саҳобагон ва [[Асҳоб|пайравонаш]] он чиро, ки ӯ кардааст ва писандида буд, намуна ( [[суннат]] ) гирифта, ин маълумотро ба наслҳои баъдӣ дар шакли [[ҳадис]] интиқол додаанд.{{Sfn|Calder|2009}} Ин гузоришҳо нахуст ба баҳси ғайрирасмӣ ва сипас тафаккури муназзами ҳуқуқӣ, ки дар қарнҳои ҳаштум ва нӯҳум аз ҷониби фақиҳҳои устод [[Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит|Абу Ҳанифа]], [[Молик ибни Анас]], [[Муҳаммад ибни Идриси Шофеъӣ|Шофеӣ]] ва [[Аҳмад ибни Ҳанбал]] бо муваффақият баён шуда буданд, оварда расонид.{{Sfn|Calder|2009}}

Ҳуқуқшиносони классикӣ бар ин назаранд, ки ақли инсон атои Худост, ки бояд то ҳадди имкон истифода шавад.{{Sfn|Hallaq|2009|p=15}} Бо вуҷуди ин, онҳо боварӣ доштанд, ки истифодаи ақл танҳо барои фарқ кардани дуруст аз ботил (&lt;nowiki&gt;&lt;a href=&quot;./Husn_and_Kubh&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; data-linkid=&quot;167&quot; class=&quot;new cx-link&quot; data-mw-i18n=&quot;{&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;lang&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;x-page&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;key&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;red-link-title&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:[&amp;amp;quot;Husn and Kubh&amp;amp;quot;]}}&quot; id=&quot;mwAaQ&quot; title=&quot;Husn and Kubh&quot; typeof=&quot;mw:LocalizedAttrs&quot;&gt;Ҳусн ва Кубҳ&lt;/a&gt;&lt;/nowiki&gt;) нокифоя аст ва далелҳои оқилона бояд мундариҷаи худро аз маҷмӯи донишҳои транссенденталии дар Қуръон ва суннати Муҳаммад нозилшуда гиранд.{{Sfn|Dahlén|2003|loc=chpt. 4c}} Иборахое, ки дар Куръон ва хадисхои сахех ба кор рафтаанд, забон, маъно, максад, мазмун, микьёс, махдудият ва гайра мебошанд. мавриди баррасї ќарор гирифта, муќоисањои нав анљом дода, доираи онњо васеъ карда мешавад ё истисно (иљтињод) мешавад.

Назарияи классикии хукук пешгуй мекунад, ки хамаи проблемахои хукуки башариро бо хамин рох хал кардан мумкин аст.

==== Сарчашмаҳои ҳуқуқии шариат/Легализатсияи Аҳком ====
Донишманди ислом Сайид Рашид Ридо (1865 — 1935 мелодӣ) чаҳор сарчашмаи асосии шариати исломро номбар мекунад, ки аз ҷониби тамоми [[Суннӣ|мусулмонони суннимазҳаб]] ба мувофиқа расидаанд:&lt;blockquote&gt;«“Дар ислом чаҳор сарчашмаи қонунгузорӣ вуҷуд доранд:  ''[[Қуръон]]'', суннат, иҷмоъи уммат ва иҷтиҳод, ки ҳуқуқшиносони салоҳиятдор амал мекунанд.”&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Rashīd Riḍā|first=Muhammad|title=The Muhammadan Revelation|publisher=Al-Saadawi Publications|year=1996|isbn=1-881963-55-1|location=Alexandria, VA|page=127}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

* ''[[Қуръон]]'' : Дар Ислом Қуръон муқаддастарин сарчашмаи шариат маҳсуб мешавад.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16–18}} Ҳуқуқшиносони классикӣ якпорчагии матни онро бешубҳа бешубҳа медонистанд, зеро он аз ҷониби афроди зиёде дар ҳар насл ба насл расидааст, ки онро &quot;такрор&quot; ё &quot;интиқоли ҳамзамон&quot; ( ''тавотур'' ) меноманд.{{Sfn|Ziadeh|2009}} Танҳо чандсад оятҳои Қуръон робитаи мустақими ҳуқуқӣ доранд ва онҳо дар чанд бахшҳои мушаххас, ба монанди мерос мутамарказ шудаанд, гарчанде ки порчаҳои дигар ҳамчун сарчашма барои принсипҳои умумие истифода шудаанд, ки паёмадҳои ҳуқуқии онҳо буданд.{{Sfn|Vikør|2014}}

Мувофиқи ақидаи фақеҳони асосии классикӣ, оёти баъдии Қуръон шояд чизҳои қаблиро маҳдуд ё бекор карда бошад.&lt;ref name=&quot;JBSILITA1990:43-44,56-59,122-124&quot;&gt;[[Sharia#JBSILITA1990|Burton, ''Islamic Theories of Abrogation'', 1990]]: pp. 43-44, 56-59, 122-124&lt;/ref&gt;  Ба ѓайр аз Зайдиё ва Мўътазила, исломгароёни муосир&lt;ref name=&quot;MiaMITMC&quot;&gt;{{Cite book|last=Steenbrink|first=Karel|editor-last=Wijsen|editor-last2=Nissen|editor-first2=Peter|title='Mission is a Must': Intercultural Theology and the Mission of the Church|date=2002|publisher=Rodopi.|page=218|chapter-url=https://books.google.com/books?id=EfmuC6lO3RsC&amp;q=Naskh+mohamed+taha&amp;pg=PA218|access-date=16 December 2015|chapter=Muslims and the Christian Other|isbn=9042010819}}&lt;/ref&gt; ва Ќуръонї назарияи насхро рад карданд. Оё суннат метавонад Қуръонро маҳдуд кунад ё не, баҳсбарангез боқӣ монд.

* ''[[Ҳадис]]'' : Маҷмӯаи ҳадис дастурҳои муфассалтар ва амалии ҳуқуқӣ медиҳад, аммо дар аввал эътироф карда шуд, ки на ҳамаашон саҳеҳанд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16–18}} Олимони аввали ислом методологияи баҳодиҳии дурустии онҳоро тавассути арзёбии эътимоднокии афроде, ки дар занҷирҳои интиқоли онҳо номбар шудаанд, таҳия кардаанд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16–18}} Ҳадисҳое, ки ҳамзамон интиқол ёфтаанд, бешак саҳеҳ дониста мешуданд; Аммо аксари кулли ҳадисҳо танҳо аз ҷониби як ё чанд ривоҷ ирсол шудаанд ва аз ин рӯ дида мешуд, ки танҳо дониши эҳтимолӣ медиҳад.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16-18}} Мушаххас будани забоне, ки дар баъзе ҳадисҳо ва порчаҳои Қуръон омадааст, ин номуайянӣ боз ҳам бештар шуд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16–18}} Ихтилофот дар мавриди бартарияти нисбї ва тафсири манобеъи матнї ба донишмандони њуќуќ имкон дод, ки дар тањияи њукмњои алтернативаї иќтидори назаррасе дошта бошанд.{{Sfn|Vikør|2014}}

* ''Иҷмо'' : Ин иттифоқест, ки аслан метавонад ҳукмеро бар асоси далелҳои эҳтимолӣ ба итминони мутлақ боло барад.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=21–22}} {{Sfn|Vikør|2014}} Ин таълимоти классикӣ эътибори худро аз як силсила ҳадисҳо гирифтааст, ки мегӯянд, ки ҷомеаи исломӣ ҳеҷ гоҳ дар иштибоҳ ба тавофуқ намеояд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=21–22}} Бо вуҷуди ин, мушкилии амалии ба даст овардан ва муайян кардани чунин созишнома маънои онро дошт, ки он ба рушди ҳуқуқ таъсири кам дошт.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=21–22}} {{Sfn|Vikør|2014}} Як шакли бештар прагматикии ризоият, ки онро метавон бо машварати осори фақеҳи маъруф муайян кард, барои тасдиқи ҳукм истифода мешуд, то он барои муҳокимаи минбаъда боз нашавад.{{Sfn|Vikør|2014}} Ҳолатҳое, ки дар мавриди онҳо ҳисоби консенсус мавҷуд буд, камтар аз 1 фоизи маҷмӯаи ҳуқуқшиносии классикиро ташкил медиҳанд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=21–22}}
* ''Қиёс'': Ин тафаккури аналогӣ аст, ки барои ба даст овардани ҳукм дар бораи вазъияте, ки дар Навиштаҳо зикр нашудааст, бо қиёс бо як қоидаи бар Навиштаҷот асосёфта истифода мешавад.{{Sfn|Ziadeh|2009}} Дар мисоли классикӣ, манъи нӯшидани шароб дар Қуръон ба тамоми моддаҳои масткунанда, бар асоси &quot;сабаб&quot; ( ''&lt;nowiki/&gt;'illa'' ) дар ин ҳолатҳо муштарак аст, ки дар ин маврид мастӣ дониста мешавад.{{Sfn|Ziadeh|2009}} Азбаски сабаби пайдоиши қоида маълум нест, интихоби он одатан боиси баҳсу мунозираҳои васеъ гардид.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=23–24}} Аксарияти [[Суннӣ|мусулмонони суннӣ]] ''Қиёсро'' як рукни марказии ''иҷтиҳод медонанд''.&lt;ref name=&quot;overview&quot;&gt;{{Cite book|last=Irshad Abdel Haqq|url=https://books.google.com/books?id=5ZS7EaHTQX8C&amp;q=Islamic+law%3A+An+Overview+of+Its+Origins+and+Elements&amp;pg=PA1|title=Understanding Islamic Law: From Classical to Contemporary|publisher=Rowman Altamira|year=2006|isbn=9780759109919|editor-last=Ramadan|author-link=Islamic law: An Overview of Its Origins and Elements|access-date=17 August 2016|archive-date=20 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920215257/https://books.google.com/books?id=5ZS7EaHTQX8C&amp;q=Islamic+law:+An+Overview+of+Its+Origins+and+Elements&amp;pg=PA1}}&lt;/ref&gt; Аз тарафи дигар; Зоҳириён, [[Аҳмад ибни Ҳанбал]], [[Имом Бухорӣ|Ал-Бухорӣ]], Ҳанбалии аввал ва ғайра ''қиёсро'' дар миёни сунниҳо рад карданд.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=B. Hallaq|first=Wael|title=The Origins and Evolution of Islamic Law|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2005|isbn=978-0-521-80332-8|location=Cambridge, UK|pages=124, 127}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Lucas|first=Scott C.|date=2006|title=The Legal Principles of Muhammad B. Ismāʿīl Al-Bukhārī and Their Relationship to Classical Salafi Islam|journal=Islamic Law and Society|volume=13|issue=3|page=292|doi=10.1163/156851906778946341}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mansoor Moaddel, ''Islamic Modernism, Nationalism, and Fundamentalism: Episode and Discourse'', pg. 32. [[Chicago]]: [[University of Chicago Press]], 2005.&lt;/ref&gt; Фиқҳи дувоздаҳ шиа низ корбурди ''қиёсро'' эътироф намекунад, балки дар ҷои он ба ақл (''&lt;nowiki/&gt;'Aql'') такя мекунад.{{Sfn|Schneider|2014}}

Куръоншиносӣ (ал-Қуръония ё Исломи танҳо Қуръон) Куръоншиносӣ (ал-Қуръон ё танҳо Исломи Қуръонӣ) муътақид аст, ки рӯҳониёни суннатӣ динро фасод мекунанд ва ҳидояти исломӣ бояд ба таври қатъӣ танҳо бар [[Қуръон]] асос ёбад.&lt;ref name=&quot;The Quranists&quot;&gt;{{Cite journal|author=Musa|first=Aisha Y.|date=2010|title=The Qur'anists|journal=Religion Compass|publisher=John Wiley &amp; Sons|volume=4|issue=1|pages=12–21|doi=10.1111/j.1749-8171.2009.00189.x}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mansour|first=Ahmed Subhy|url=https://www.amazon.com/Understand-Quran-works-Ahmed-Mansour-ebook/dp/B07B6FRQVM/ref=sr_1_1?dchild=1&amp;qid=1630000849&amp;refinements=p_27:Dr.+Ahmed+Subhy+MansourBook+21&amp;s=digital-text&amp;sr=1-1&amp;text=Dr.+Ahmed+Subhy+MansourBook+21|title=How to Understand the Holy Quran|date=2018-03-02|publisher=Amin Refaat|editor-last=Refaat|editor-first=Amin}}&lt;/ref&gt; Қуръоншиносон бар ин боваранд, ки қонунҳои динӣ, ки аллакай дар Қуръон омадааст, равшан ва комил аст.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Yuksel|first=Edip|title=Running Like Zebras|date=2012-02-20|isbn=978-0982586730}}&lt;/ref&gt; Куръоншиносон иддаъо мекунанд, ки аксари кулли адабиёти хадис метавонад бофта бошад ва худи Куръон хадисро чи аз чихати техникй ва хам ба маънои умумй интиқод мекунад.&lt;ref name=&quot;62-rida&quot;&gt;''al-Manar'' 12(1911): 693–99; cited in Juynboll, ''Authenticity'', 30; cited in [[Sharia#DWBRTMIT1996|D.W. Brown, ''Rethinking tradition in modern Islamic thought'', 1996]]: p.120&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Quranists&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Voss&quot;&gt;Richard Stephen Voss, [http://www.masjidtucson.org/publications/books/sp/1996/apr/page1.html Identifying Assumptions in the Hadith/Sunnah Debate], 19.org, Accessed December 5, 2013&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://19.org/|title=19.org|author=admin|website=19.org|lang=en-US|accessdate=2021-02-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.canertaslaman.com/2019/09/12/kurani-bilimsel-teoloji-bilimsel-kurani-teoloji-ve-kurani-ahenksel-teoloji/|title=KUR'ANİ-BİLİMSEL-TEOLOJİ, BİLİMSEL-KUR'ANİ-TEOLOJİ VE KUR'ANİ-AHENKSEL-TEOLOJİ – Caner Taslaman|lang=tr-TR|accessdate=2021-02-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.teslimolanlar.org/ekler.php?ekid=19|title=Hadis &amp; Sünnet: Şeytani Bidatler|website=Teslimolanlar|accessdate=2021-05-25|archivedate=2021-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525090921/http://www.teslimolanlar.org/ekler.php?ekid=19}}&lt;/ref&gt;

===== Нишон додани рафторҳо (фиқҳ, ''ахком'' ё ''одоб'') =====
[[Акс:Islamic_coin,_Time_of_the_Rashidun._Khosrau_type._AH_31-41_AD_651-661.jpg|мини|180x180пкс| Фиқҳ динамикӣ ва тағйирёбанда аст;  Тангахои исломии Хилофати [[Хилофати Рошидин|Рошидун]] (656). (Нипайкараи тақлид ба ҳокими Сосонӣ Хусрави II, Ситораи-Ҳилоф, оташи [[Маздаясно|зардуштии]], Басмала)

Чуноне, ки дар мисолхои зиёд мушохида мешавад, релефхо, расмхо ва хатто рамзхои динхои дигар, ки дар аввал мушкил набуданд, бо шархи уламо мункар дониста шуда, аз хаёти ичтимои хорич карда шудаанд.]]
Фиқҳ ҳам ба меъёрҳои ахлоқӣ, ҳамзамон бо меъёрҳои ҳуқуқӣ алоқаманд аст ва мекӯшад на танҳо он чиро, ки шаръӣ аст ва ғайриқонунӣ аст, балки он чи аз ҷиҳати ахлоқӣ дуруст ва нодуруст аст, муайян кунад.{{Sfn|Hallaq|2010|p=145}} Ҳукмҳои шаръӣ ба яке аз панҷ гурӯҳ, ки бо номи &quot;панҷ қарор&quot; ( ''ал-аҳкам ал-ҳамса'' '')'' маъруфанд, дохил мешаванд: [[Фарз|ҳатмӣ]] ( ''фарҳ'' ё воҷиб), [[Мандуб|тавсия]] ( ''мандуб'' ё ''мустаҳаб'' ), бетараф ( ''мубоҳ'' ), маҳкумшаванда ( ''макруҳ'' ) ва [[ҳаром]] ( ''ҳаром'' ).{{Sfn|Schneider|2014}}  Вожаҳои дигаре, ки дар жаргонҳои мазҳабӣ истифода мешаванд, ибораҳое мисли &quot;ҷоиз аст &quot;, &quot;махзур&quot; (мушкилот), &quot;ҳаша&quot; ё &quot;sümme hasha&quot; ( бидъат, ҳатто дар бораи он фикр накунед) дохил мешаванд.


Иҷрои амали ҳаром ё анҷом надодани амали ҳатмӣ гуноҳ ё ҷиноят аст.{{Sfn|Vikør|2014}} Аз амалҳои мазамматӣ худдорӣ бояд кард, аммо дар додгоҳ онҳо гунаҳкор ва муҷозот дониста намешаванд.{{Sfn|Hallaq|2009|p=20}} ''[[Ҳалол|Фаќењ дар мавриди он ки истилоњи халол]]'' се тоифаи аввалро фаро мегирад ё чор тоифаи аввалро дарбар мегирад, ихтилофи назар доранд.{{Sfn|Vikør|2014}} Ҳукми ҳуқуқӣ ва ахлоқӣ аз он вобаста аст, ки оё амал аз рӯи зарурат ( ''харура'' ) содир шудааст ва аз нияти аслӣ ( ''ниё'' ), ки дар максими ҳуқуқӣ ифода шудааст, «амалҳо аз рӯи ният [баҳо дода мешаванд]».{{Sfn|Vikør|2014}}

Тавре ки дар бисёр мисолҳо дида мешавад, гурӯҳбандӣ нисбӣ аст. Масалан, эътиқод ба ҳастӣ ва мӯъҷизаҳои Авлиё аз ҷониби бисёре аз нависандагони барҷастаи ақидаҳои суннимазҳаб, аз қабили Ат-Таҳовӣ ва Насафӣ&lt;ref name=&quot;Jonathan A.C. Brown 2012 p. 123&quot;&gt;Jonathan A. C. Brown, &quot;Faithful Dissenters: Sunni Skepticism about the Miracles of Saints&quot;, ''Journal of Sufi Studies'' 1 (2012), p. 123&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Christopher Taylor 1999 pp. 5-6&quot;&gt;Christopher Taylor, ''In the Vicinity of the Righteous'' (Leiden: Brill, 1999), pp. 5–6&lt;/ref&gt; ҳамчун “шарт”-и исломи ортодоксӣ муаррифӣ шудааст ва дар сунниҳо ва шиъаҳои суннатӣ пазируфта шудааст. Аммо ин фаҳмиш дар баробари изҳори эҳтиром ва зиёрати қабрҳои авлиё аз ҷониби ҷараёнҳои покизаву наҳзати исломӣ, аз қабили [[Салафӣ|салафия]], [[ваҳҳобия]] ва [[модернизми исломӣ]], бидъати ғайри қобили қабул дониста мешавад.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|title=Encyclopedia of Islam|year=2012|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]]|isbn=978-90-04-16121-4}}&lt;/ref&gt;

== Барномаҳои муосир ==

=== Дар қонунҳои давлатӣ ===
[[Акс:Use of Sharia law by country XML map.svg|мини|Истифодаи шариат аз рӯи кишвар&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи динӣ]]
[[Гурӯҳ:Кодекс]]
[[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи исломӣ]]</text>
      <sha1>tlrhjvxllmva6dyjtvmirn394gcsil3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демократияи мажоритарӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140214</id>
    <revision>
      <id>1480656</id>
      <parentid>1288576</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1921" sha1="3dkz9u70gws310lo5qevvbbiuef4g3f" xml:space="preserve">'''Демократияи мажоритарӣ''' ({{lang-ru|Мажоритарная демократия}}) — низоме, ки дар он ҳизбҳо  якдигарро иваз мекунанд ва иттиҳодяи ({{lang-ru|коалитсия}})и роҳбарикунанда аз рӯи аксарият ташкил меёбад.   Ҷое барои мухолифон нест. Мисол — [[Нидерланд]]ия, [[Британия|Британияи Кабир]].  

Барои ин модели [[демократия]] чунин нишонаҳо хос мебошад:
# Принсипи — барои  ғолиб ҳама имтиёз: дар дасти як ҳизб ҳукумат. Кабинети вазирон дар парлумон дастгирӣ дорад.
# Пайвастани ҳокимияти иҷроия ва қонунгузор.
# Рақобат байни ҳизбҳо: дер ё зуд яке дигареро иваз мекунад.
# Ҳукумати марказонидашуда.
# Парлумони мустаъқил: ҳеч кас ваколатҳои онро маҳдуд намекунад.
# Танзимшиканӣ дар палатаҳо — сохтори дупалатагӣ: палатаи поенӣ асосӣ (ваколати палатаи ҷамоатҳо зиёдтар, аз палатаи олӣ, палатаи Лордҳо).
# Тағйирпазирии конститутсия  (сарқонун): қонунгузорӣ дар кодекси ягона нигоҳ дошта нашудааст.
# Институти демократия ғоиб аст, референдумҳо нест. 
# Назорати Бонки марказӣ аз ҷониби намояндагони ҳизби сиесӣ, ки дар сари қудрат воқеъ аст, назорат мешавад

[[Гурӯҳ:Демократия]]</text>
      <sha1>3dkz9u70gws310lo5qevvbbiuef4g3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орзу Исо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141652</id>
    <revision>
      <id>1480541</id>
      <parentid>1480244</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>илова, дақиқсозӣ</comment>
      <origin>1480541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20738" sha1="tfytsfgkha7p5czc99pb2t3nlnqcd9n" xml:space="preserve">{{Шахсият
 |ном                  = Орзу Исо
 |номи аслӣ            = Орзу Исоев
 |ном ҳангоми таваллуд = Исоев Орзухон Ҷангиевич
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |таърихи таваллуд     = 14.10.1976
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = Таманно, Довуд, Ануш
 |пеша                 = {{рӯзноманигор|асри XXI|Тоҷикистон}}, {{шоир|асри XXI|Тоҷикистон|тоҷик}}, таронанавис, блогер
 |ҷоизаҳо              = 
 |соядаст              = 
 |вебгоҳ               = https://www.facebook.com/isoevo
 |викианбор            = 
}}
'''Орзу Исо''' (''Исоев Орзухон Ҷангиевич''; зод. [[14 октябр]]и [[1976]], [[Кӯлоб]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[тарона]]навис ва блогери [[тоҷик]]. Узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (2009).

== Зиндагинома ==
Орзу Исо 14 октябри 1976 дар шаҳри Кӯлоб ба дунё омада, дар [[Қӯрғонтеппа]] бузург шудааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/ru/news/life/culture/20210131/na-ih-stihi-slagayut-pesni-kto-oni-sovremennie-molodie-poeti-tsentralnoi-azii|title=От журналистов до математиков. Кто они, современные молодые поэты Центральной Азии|website=asiaplustj.info|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2021-11-12}}&lt;/ref&gt;. Дар чаҳорсолагӣ падару модараш аз ҳам ҷудо мешаванд ва ҳар яке оилаи нав барпо мекунанд&lt;ref&gt;[http://www.ozodagon.com/21094-video-orzu-isoev-cheraoi-siesiro-baroi-hud-aramon-intihob-nakardaam.html Орзу Исоев: Чеҳраҳои сиёсиро барои худ қаҳрамон интихоб накардаам // '''Хабаргузории «Озодагон»''']. 9 апрели 2015, 10:24
&lt;/ref&gt;. Хатмкардаи факултети рӯзноманигории [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон]] дар соли 2013 мебошад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Фаъолият ==
Замони донишҷӯ буданаш соли 2000-ум аввал ба ҳайси рассом ба телевизиони Хатлон кор даромада, баъд як сол ба ҳайси муҳаррир ба кор қабул гардид&lt;ref&gt;[http://www.faraj.tj/index.php/tj/farhang/4384-orzu-isoev-man-bore-1203am-rishva-nagiriftaam.html Орзу Исоев: Ман боре ҳам ришва нагирифтаам // '''«Фараж».''']{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 15 марти 2014, 15:28&lt;/ref&gt;. Баъдан дар телевизиони давлатии [[ТВ Тоҷикистон|«Тоҷикистон»]], «[[ТВ Сафина|Сафина]]», як муддат дар «[[Тоҷикфилм]]», радиои [[Имрӯз (радио)|«Имрӯз»]] фаъолият карда, айни ҳол дар ТВ «Сафина» ва радиои «ASIA-Plus» фаъолият дорад.

Орзу Исоев баъди телевизионро тарк карданаш барномаи «Ногуфтаҳо»-ро дар [[YouTube]] мебарад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://your.tj/orzu-isoev-o-samocenzure-v-youtube-i-sekse-v-pojezii-podkast-novye-media-vypusk-2/|title=Орзу Исоев о самоцензуре в Youtube и сексе в поэзии. Подкаст «Новые медиа». Выпуск #2|website=YOUR|date=2020-11-25|lang=ru|accessdate=2021-10-13}}&lt;/ref&gt;.

== Хонавода ==
Соли 2002 бо Маҳбуба Шарифова оиладор шуда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/exclusive-interview-wiht-orzu-isoev-/28053248.html|title=Орзу Исоев: Аз хурофотпарастии мардум нороҳат мешавам|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2021-10-25}}&lt;/ref&gt;, соҳиби се фарзанд: ду писар ва як духтар аст&lt;ref&gt;[http://gazeta.tj/zm/4020-orzu-pulparast-ast.html ОРЗУ ПУЛПАРАСТ АСТ? // '''Медиа-холдинг «Чархи Гардун»''']{{Пайванди мурда|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 12 январи 2012, 09:27&lt;/ref&gt;.

== Эҷодиёт ==
Таронаҳои Орзу Исоро хонандаҳои маъруфи Тоҷикистон, амсоли «Нагӯ-нагӯ»-и [[Нозияи Кароматулло]], «Ту бигӯ ошиқамӣ»-и [[Нигина Амонқулова]], «Сабад-сабад»-и [[Муҳаммадрофеъи Кароматулло]], «Ҷойи ту холӣ»-и [[Садриддин Наҷмиддин]], «Ошнои гумшуда»-и [[Юлдуз Усмонова]], «Сояҳо»-и [[Ҳабиб Ҳакимов]], «Кифоя нест»-и [[Меҳрнигори Рустам]], «Танҳоӣ»-и [[Шабнами Сурайё]], «Ҳамсоябача»-и [[Нигора Холова]] сароидаанд&lt;ref&gt;[http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html Орзу Исоев: «Интиқод бояд ҳодиёна бошад, на ғаразмандона!» // '''Сомонаи мустақили чамъиятиву сиёсии Рӯзгор.'''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211023194655/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html |date=2021-10-23 }} 19 июли 2013, 16:02&lt;/ref&gt;.

=== Намунаҳо аз ашъор ===
{{quotation|'''Он сӯи ёдҳо'''

Он суи ёдҳо, &lt;br&gt;
Он ҷо, ки баргро хабар аз тирамаҳ набуд, &lt;br&gt;
Гул хоки раҳ набуд, &lt;br&gt;
Шабҳош бе шаҳомати рухсори маҳ набуд,&lt;br&gt;
Як фард лобалои чаҳорсолагии ман, &lt;br&gt;
Бо исмати рубоби наҳифе&lt;br&gt;
Оҳанг менавохт.&lt;br&gt;
Оҳанги ҳаҷр буд, &lt;br&gt;
Ҳаҷри фариштаҳо.&lt;br&gt;
Ҳаҷри сурури сабз,&lt;br&gt;
Ҳаҷри чаковак аз тани девори кӯдакӣ,&lt;br&gt;
Ҳаҷри баҳор аз дили ночори кӯдакӣ.&lt;br&gt;
Сахт аст, эй маҷид,&lt;br&gt;
Бо чашми хеш дидани овори хешро.&lt;br&gt;
Бо дасти баста бурдани кулвори хешро.&lt;br&gt;
Сахт аст, агар лобалои чаҳорсолагӣ агар,&lt;br&gt;
Он фарди хушнавоз&lt;br&gt;
Отифаро ба мех биовезаду равад.&lt;br&gt;
То баъди си баҳор, ки аслан хазон буд,&lt;br&gt;
Дар ҷустуҷӯи қофилаҳо дар ба дар шавад.&lt;br&gt;
Оҳ, ай Худо, чи гуна тавонам, ки баъд аз ин&lt;br&gt;
Дар лобалои исмати як фарди ношинос&lt;br&gt;
Он вожае, ки ҳеч ба сери нагуфтамаш,&lt;br&gt;
Дар ҷамъи панҷ ҳарф&lt;br&gt;
Аз дил ба дар шавад,&lt;br&gt;
Яъне падар шавад!?}}

== Феҳристи таронаҳои навиштаи Орзу Исо ==
&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигина Амонқулова]]:&lt;/u&gt;

1. Ту бигӯ, ошиқамӣ

2. Чархи фалак 

3. Дар раҳи ишқи ту ҷигар сӯхтаам

4. Гиряҳои талхам

5. Рафтиву номаҳал дил зи ман буридӣ

6. Явош-явош 

7. Маҳи пурнурам 

8. Бикун бовар, бикун бовар

9. Ба ҳамон хандаи маст 

10. Офтобаки ман 

11. Набудӣ, то бубинӣ рӯзгорам 

12. Азизӣ аз барои ман

13. Афсона  

14. Роз маҷӯ

15. Аруси замонавӣ 

16. Дилнома 

17. Азизи дил 

18. Рӯзгоре бо маниву лек аз ман дилҷудоӣ

19. Бо кӯча - кӯча ғам пайванд кардамат

20. Савдозада 

21. Дили ман хонаи ту

22. Фиребо 

23. Ҳамнишини шабҳоям

24. Нафасбахши ҳавоям шав

25. Гуфтиву накардӣ

26. Ошиқам, ошиқтарам кун боз, боз

27. Бача шоир шуда

28. Дӯст надорӣ

29. Дил мешава зиқ 

30. Ёдгор (барои Дамирбек Олимов) 

31. Ба ман унвони як девона доди 

32. Дарёӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Шабнами Сурайё]]:&lt;/u&gt;

1. Дар кӯчаҳои сард ба танҳоӣ

2. Ҳамдаму ҳабибам 

3. Дилам асири зиндон 

4. Макун фандам 

5. Он кас, ки ба рохи ту ҷигар сӯхт, манам

6. Тақ-тақи дарвоза

7. Бибӯсам лаби ангубинат 

8. Ошиқ 

9. Пешорӯи дарвозаи мо

10. Барги тут ларзон

11. Гуле-гуле

12. Дунё вафо надорад

13. Дуэт бо Юлдуз - Роҳи сафар дароз

14. Барош-барош-барош

15. Чӣ турӣ садот кунам 

16. Чашмак

17. Олуча

18. Шуяк-шуяк 

19. Эй ишқ, кучо равонам 

20. Аруси 2023

21. Бошӣ-бошӣ ҳамеша 

22. Базми гулу ойина

23. Усма ба абрӯ бизанем 

24. Вал-вали моҳ

25. Моҳи ман арусӣ дорад

25. I love you 

26. Ояти бахти шумо 

27. Ширин арусак

28. Бо нозу тарона

29. Ҷомат гули мошӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Меҳрнигори Рустам]]:&lt;/u&gt;

1. Ту баҳори бехазонӣ 

2. Эй Худо, бидеҳ ба кӯчаҳо борон

3. Ягона 

4. Шаб фаро расид 

5. Ғарибӣ

6. Мебарӣ- мебарӣ 

7. Боронак реза-реза

8. Мутмаинам

9. Туёна 1

10. Туёна 2

11. Паррандаҳо дар шохаҳо 

12. Ситора

13. Духтар ба ноз

14. Дили зор 

15. Тоба

16. Ватан

17. Гули бодом 

18. Абрӯкамон 

19. Кифоя нест

20. Ҷону ҷигар

21. Ҷодаҳо пуродаманд. 

22. Садои кафши по

23. Гаштаму гаштам

24. Паси дарвоза гули олуча 

25. Чак-чак зи боми хона 

26. Маҷнун

27. Илтиҷо

28. Сюрпрайз

29. Тук-туки дил 

30. Отифа

31. Каҷакабрӯ

32. Булбул ба ман гуфт 

33. Як рӯзи моҳи май 

34. Хоҳиш

35. Айби ма набуд 

36. Persian girl

37. Ягонаи ман

38. Ҷодугар

39. Шаби маҳтобӣ

40. Бепарво

41. Кобӣ

42. Ҷавоб бидеҳ

43. Намеша набошӣ

44. Дам-дам хаёлӣ мешам. 

45. Ба нағма-нағма-нағма

46. Таманно


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сафармуҳаммад Рустам|Сафармуҳаммади Рустам]]:&lt;/u&gt;

1. Бейби

2. Ошиқам 

3. Дар зери борон

4. Ту барои дилам бимон-бимон

5. Маъное надорад

6. Мерсӣ

7. Имзои мухаббат 

8. Локомакарена

9. Дуди сигор

10. Текилла

11. Сенздах

12. Камароб

13. Ҳарфом китоб-китобе

14. Метро

15. Авеню

16. Мегаполис

18. Аривидерчи

19. Нотаҳо

20. Девона 

21. Ҷудо роҳам зи роҳат

22. Ту ба нозат, эй пари


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Зулайхо Маҳмадшоева|Зулайхо Махмадшоева]]:&lt;/u&gt;

1. Модар

2. Ай, ваъдахилоф

3. Марав-марав

4. Механдам 

5. Кабутар

6. Намешиносиям, вале

7. Бар ман, ки вафо накард 

8. Як ҷӯра дорам

9. Ҷонаме ҷонам

10. Фалакӣ

11. Бобуна

12 Агар хоҳӣ ғуломат шам, мешам 

13. Роҳ

14. Эй дили девонаам, бас дигар ёдаш макун

15. Мамнунам 

16. Аз ёракам дорам гила

17. Бастам-бастам 

18. Кабгак 

19. Дидани рӯяш маҳол аст

20. Духтараки фархорӣ

21. Бай-бай

22. Ҷигарӣ

23. Бачаи хушномак

24. Туёна

25. Гул дар соя 

26. Эй, ҳамватан 

27. Якдона 

28. Юсуфу Зулайхо

29. Ёри Самарқанд 

30. Ман дигар ошиқ намешам 

31. Бӯсачин

32. Бом чики-чики

33. Ҷавонӣ

34. Бача, пушаймон мешавӣ

35. Зулайхо - Барон 

36. Аз интизорӣ хаста намешам 

37. Ало-алот мекунам

38. Гули - гули дастат 

39. Бовар бикун, бовар бикун

40. Рӯи саҳна

41. Бимон-бимон, эй то ҳамеша

42. Ҷони оча 

43. Бад-бад-бад…

44. Дига дӯсташ надорам. 

45. Маҷбурам (дуэт)


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Муҳаммадрафии Кароматулло|Мухаммадрафии Кароматулло]]:&lt;/u&gt;

1. Ман аз ту дил намегирам 

2. Сабад-сабад

3. Рафтам ба сафар

4. Биё, эй маънои буданам 

5. Дер боз ноошноем

6. Бе ту ёр-бе ту ёр

7. Танҳо намонам 

8. Духтари хамсоя

9. Ёри беахду вафо

10. Шахноз 

11. Духтарак 

12. Маро маранҷон 

13. Ман аз танҳоӣ дилгирам

14. Зери борони баҳорӣ

15. Нигорам 

16. Азизи дил 

17. Биё, эй моҳи ман 

18. Ориё - ансамбл

19. Маро танҳо намон

20. Эй, дилбари ман

21. Зулфота шона карди

22. Бе ту 

23. Моҳрӯ

24. Азизи ман

25. Нафас-нафас ҳавоӣ

26. Беназирам 

27. Ватанпарастона

28. Аз дил ба диле

29. Дастобадаст. 

30. Кабаре

31. Бирақс

32. Нест магар

33. Дил надорад. 

34. Ҳоло тамоми дунёмӣ.


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Садриддин Наҷмиддин|Садриддини Наҷмиддин]]:&lt;/u&gt;

1. Ман аз он диёри ғурбат

2. Ҷои ту холист

3. Ох, ба он чашми сиёх, ки ту дорӣ, ойна мешам

4. Панҷараҳои хонаро

5. Ҳамҷавори диёри манӣ

6. Нилуфарона биё


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Юлдуз Усмонова]]:&lt;/u&gt;

1. Ошнои гумшуда

2. Марав-марав


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Фируза Ҷуманиёзова|Фирӯза Ҷуманиёзова]]:&lt;/u&gt;

1. Умедам ҳаст


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигора Холова]]:&lt;/u&gt;

1. Ҳамсоябача 

2. Зирадандонак

3. Чашмак зад

4. Ёри сафаркарда 

5. Шодии дунё

6. Бигӯ, оре

7. Ба чашмонат қасам

8. Боғи нигор

9. Ҳар садо бо дил, ки ҳамсадо намеша


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Хабиб Хакимов|Ҳабиб Ҳакимов]]:&lt;/u&gt;

1. Сояҳо

2. Ҷудоӣ

3. Зиндагӣ

4. Парвоз

5. Модар

6. Шабҳои дарози пойиз

7. Кӯлоб меравам

8. Кам-камак 

9. Эй дӯсти азиз-фалакӣ

10. Сеньорита

11. Иштибоҳ

12. Опс-опс

13. Таманно 

14. Қаҳр накун

15. Ҷӯраҷон 

16. Бади ман

17. Ман ё ту

18. Марав-марав

19. Милоди ман 

20. Шак дорам 

21. Тук-тук

22. Ҷафо

23. Борони пушти шишаҳо

24. Бандагӣ 

25. Чао, бамбина (дуэт) 

26. Номи ту 

27. Синамо 

28. Дилозор 

29. Оҳ, ҷон, мемирам 

30. Ты где то там


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Ҳаётой Мӯъминова|Ҳаётой Муьминова]]:&lt;/u&gt;

1. Чаман-чаман ёсуман

2. Шӯху бало

3. Модар

4. Ватан

5. Лазгӣ 

6. Ту куҷо будӣ

7. Кафш

8. Ҷони бибӣ

9. Чик-чик

10. Дугонаҷон 

11. Оила

12. Ҷашни истиқлол 

13. Себаки сурх

14. Кошке, ки Лайло мешудам 

15. Лутф бинмо 

16. Ёр-ёр 

17. Сарвиноз


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сироҷиддини Фозил|Сироҷиддин Фозилов]]:&lt;/u&gt;

1. Вой аз ту, вой аз ман


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нишона Рустам]]:&lt;/u&gt;

1. Дигар аз ишқ метарсам

2. Айби дил

3. Ватан

4. Аё, умеди беҳосил 

5. Ала, ёр

6. Дидани ёр

7. Лаззати дидор мехохам, биё.

8. Аспи Хутал 

9. Шоми боронӣ

10. Варақ-варақ

11. Лабташна манам

12. Рав дигар 

13. Ташаккур, эй ки шабҳоро

14. Нусхаи падар

15. Носазо 

16. Унаст-унасти мардм (фолк)

17. Тӯёна - 2023

18. Гули бодом 

19. Попурӣ Кам-камак

20. Ними манӣ

21. Нағма-нағма

22. Кофе

23. Писарориё

24. Ё бимон бо ту бошам, ё бикуш, ки набошам

25. Шолӣ, ки ғалат коштӣ намеша 

26. Дилпора


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Валиҷон Азизов]]:&lt;/u&gt;

1. Чодаргулинор

2. Гулбону 

3. Бигӯ, бедорӣ

4. Бовар бикун

5. Рӯи шоха ҷуфти барг 

6. Попурӣ (20 дақиқа)

7. Боронак дар пушти шиша

8. Парасту 

9. Ватан-модар, аё пушту паноҳам 

10. Саробе

11. Панҷгона

12. Падар

13. Бо ман бимон

14. Дуэт бо Фараҳноз (хуршед манам, ту осмонӣ

15. Мавригӣ

16. Рафтам, ки барнагардам

17. Раштӣ 

18. Зулфи каҷат шашқатор

19. Як бевафоӣ, медонӣ

== Синамо ==
Нахустин кори Орзу дар синамо филми “Чашмаи модар” буд, ки бо ҳамроҳи коргардон Абдулҳай Зокиров сохтанд. Дар ин филм дар баробари муаллифи филмнома Орзу боз муаллифи чанд шеър низ буд. “Барачаи хаёлӣ&quot; филми дигаре буд, ки Орзу дар он кор кардааст, нақши аслиро низ дар ин филм Таманно духтари Орзу бозӣ карда буд&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2022-01-06|language=tg|work=BBC Tajik/Persian|title=Барномаи тафреҳии тоҷикӣ, 13 январ|url=https://www.bbc.com/tajik/institutional/2012/01/120114_zm_tajentertainment|date=2012-01-14}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* «Корманди шоистаи телевизион ва радиои Тоҷикистон» (2009).
* «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019).

== Осор ==
* Орзу Исо. Дар пардаҳои атласии нури офтоб (шеърҳо), — Душанбе: «Эҷод», 2009. — 52 с. — ISBN 998-99947-39-83-7
*Орзу Исо. Таронаи танҳоӣ (''Маҷмӯъаи ашъор''), — Душанбе: «Адиб», 2012. — 64 с. — ISBN 998-99947-2-253-2
* Орзу Исо. Он суйи ёдҳо, — Душанбе: «Эр-граф», 2015. — 220 с. — ISBN 998-99975-46-38-8

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

{{ПБ}}


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>tfytsfgkha7p5czc99pb2t3nlnqcd9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480542</id>
      <parentid>1480541</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>дақиқсозӣ, ислоҳ</comment>
      <origin>1480542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21553" sha1="pafwqfmsjg4k8gmo8iivxappsbz18a2" xml:space="preserve">{{Шахсият
 |ном                  = Орзу Исо
 |номи аслӣ            = Орзу Исоев
 |ном ҳангоми таваллуд = Исоев Орзухон Ҷангиевич
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |таърихи таваллуд     = 14.10.1976
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = Таманно, Довуд, Ануш
 |пеша                 = {{рӯзноманигор|асри XXI|Тоҷикистон}}, {{шоир|асри XXI|Тоҷикистон|тоҷик}}, таронанавис, блогер
 |ҷоизаҳо              = 
 |соядаст              = 
 |вебгоҳ               = https://www.facebook.com/isoevo
 |викианбор            = 
}}
'''Орзу Исо''' (''Исоев Орзухон Ҷангиевич''; зод. [[14 октябр]]и [[1976]], [[Кӯлоб]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[тарона]]навис ва блогери [[тоҷик]]. Узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (2009).

== Зиндагинома ==
Орзу Исо 14 октябри 1976 дар шаҳри Кӯлоб ба дунё омада, дар [[Қӯрғонтеппа]] бузург шудааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/ru/news/life/culture/20210131/na-ih-stihi-slagayut-pesni-kto-oni-sovremennie-molodie-poeti-tsentralnoi-azii|title=От журналистов до математиков. Кто они, современные молодые поэты Центральной Азии|website=asiaplustj.info|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2021-11-12}}&lt;/ref&gt;. Дар чаҳорсолагӣ падару модараш аз ҳам ҷудо мешаванд ва ҳар яке оилаи нав барпо мекунанд&lt;ref&gt;[http://www.ozodagon.com/21094-video-orzu-isoev-cheraoi-siesiro-baroi-hud-aramon-intihob-nakardaam.html Орзу Исоев: Чеҳраҳои сиёсиро барои худ қаҳрамон интихоб накардаам // '''Хабаргузории «Озодагон»''']. 9 апрели 2015, 10:24
&lt;/ref&gt;. Хатмкардаи факултети рӯзноманигории [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон]] дар соли 2013 мебошад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Фаъолият ==
Замони донишҷӯ буданаш соли 2000-ум аввал ба ҳайси рассом ба телевизиони Хатлон кор даромада, баъд як сол ба ҳайси муҳаррир ба кор қабул гардид&lt;ref&gt;[http://www.faraj.tj/index.php/tj/farhang/4384-orzu-isoev-man-bore-1203am-rishva-nagiriftaam.html Орзу Исоев: Ман боре ҳам ришва нагирифтаам // '''«Фараж».''']{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 15 марти 2014, 15:28&lt;/ref&gt;. Баъдан дар телевизиони давлатии [[ТВ Тоҷикистон|«Тоҷикистон»]], «[[ТВ Сафина|Сафина]]», як муддат дар «[[Тоҷикфилм]]», радиои [[Имрӯз (радио)|«Имрӯз»]] фаъолият карда, айни ҳол дар ТВ «Сафина» ва радиои «ASIA-Plus» фаъолият дорад.

Орзу Исоев баъди телевизионро тарк карданаш барномаи «Ногуфтаҳо»-ро дар [[YouTube]] мебарад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://your.tj/orzu-isoev-o-samocenzure-v-youtube-i-sekse-v-pojezii-podkast-novye-media-vypusk-2/|title=Орзу Исоев о самоцензуре в Youtube и сексе в поэзии. Подкаст «Новые медиа». Выпуск #2|website=YOUR|date=2020-11-25|lang=ru|accessdate=2021-10-13}}&lt;/ref&gt;.

== Хонавода ==
Соли 2002 бо Маҳбуба Шарифова оиладор шуда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/exclusive-interview-wiht-orzu-isoev-/28053248.html|title=Орзу Исоев: Аз хурофотпарастии мардум нороҳат мешавам|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2021-10-25}}&lt;/ref&gt;, соҳиби се фарзанд: ду писар ва як духтар аст&lt;ref&gt;[http://gazeta.tj/zm/4020-orzu-pulparast-ast.html ОРЗУ ПУЛПАРАСТ АСТ? // '''Медиа-холдинг «Чархи Гардун»''']{{Пайванди мурда|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 12 январи 2012, 09:27&lt;/ref&gt;.

== Эҷодиёт ==
Таронаҳои Орзу Исоро хонандаҳои маъруфи Тоҷикистон, амсоли «Нагӯ-нагӯ»-и [[Нозияи Кароматулло]], «Ту бигӯ ошиқамӣ»-и [[Нигина Амонқулова]], «Сабад-сабад»-и [[Муҳаммадрофеъи Кароматулло]], «Ҷойи ту холӣ»-и [[Садриддин Наҷмиддин]], «Ошнои гумшуда»-и [[Юлдуз Усмонова]], «Сояҳо»-и [[Ҳабиб Ҳакимов]], «Кифоя нест»-и [[Меҳрнигори Рустам]], «Танҳоӣ»-и [[Шабнами Сурайё]], «Ҳамсоябача»-и [[Нигора Холова]] сароидаанд&lt;ref&gt;[http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html Орзу Исоев: «Интиқод бояд ҳодиёна бошад, на ғаразмандона!» // '''Сомонаи мустақили чамъиятиву сиёсии Рӯзгор.'''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211023194655/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html |date=2021-10-23 }} 19 июли 2013, 16:02&lt;/ref&gt;.

=== Намунаҳо аз ашъор ===
{{quotation|'''Он сӯи ёдҳо'''

Он суи ёдҳо, &lt;br&gt;
Он ҷо, ки баргро хабар аз тирамаҳ набуд, &lt;br&gt;
Гул хоки раҳ набуд, &lt;br&gt;
Шабҳош бе шаҳомати рухсори маҳ набуд,&lt;br&gt;
Як фард лобалои чаҳорсолагии ман, &lt;br&gt;
Бо исмати рубоби наҳифе&lt;br&gt;
Оҳанг менавохт.&lt;br&gt;
Оҳанги ҳаҷр буд, &lt;br&gt;
Ҳаҷри фариштаҳо.&lt;br&gt;
Ҳаҷри сурури сабз,&lt;br&gt;
Ҳаҷри чаковак аз тани девори кӯдакӣ,&lt;br&gt;
Ҳаҷри баҳор аз дили ночори кӯдакӣ.&lt;br&gt;
Сахт аст, эй маҷид,&lt;br&gt;
Бо чашми хеш дидани овори хешро.&lt;br&gt;
Бо дасти баста бурдани кулвори хешро.&lt;br&gt;
Сахт аст, агар лобалои чаҳорсолагӣ агар,&lt;br&gt;
Он фарди хушнавоз&lt;br&gt;
Отифаро ба мех биовезаду равад.&lt;br&gt;
То баъди си баҳор, ки аслан хазон буд,&lt;br&gt;
Дар ҷустуҷӯи қофилаҳо дар ба дар шавад.&lt;br&gt;
Оҳ, ай Худо, чи гуна тавонам, ки баъд аз ин&lt;br&gt;
Дар лобалои исмати як фарди ношинос&lt;br&gt;
Он вожае, ки ҳеч ба сери нагуфтамаш,&lt;br&gt;
Дар ҷамъи панҷ ҳарф&lt;br&gt;
Аз дил ба дар шавад,&lt;br&gt;
Яъне падар шавад!?}}

== Феҳристи таронаҳои навиштаи Орзу Исо ==
&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигина Амонқулова]]:&lt;/u&gt;

1. Ту бигӯ, ошиқамӣ

2. Чархи фалак 

3. Дар раҳи ишқи ту ҷигар сӯхтаам

4. Гиряҳои талхам

5. Рафтиву номаҳал дил зи ман буридӣ

6. Явош-явош 

7. Маҳи пурнурам 

8. Бикун бовар, бикун бовар

9. Ба ҳамон хандаи маст 

10. Офтобаки ман 

11. Набудӣ, то бубинӣ рӯзгорам 

12. Азизӣ аз барои ман

13. Афсона  

14. Роз маҷӯ

15. Аруси замонавӣ 

16. Дилнома 

17. Азизи дил 

18. Рӯзгоре бо маниву лек аз ман дилҷудоӣ

19. Бо кӯча - кӯча ғам пайванд кардамат

20. Савдозада 

21. Дили ман хонаи ту

22. Фиребо 

23. Ҳамнишини шабҳоям

24. Нафасбахши ҳавоям шав

25. Гуфтиву накардӣ

26. Ошиқам, ошиқтарам кун боз, боз

27. Бача шоир шуда

28. Дӯст надорӣ

29. Дил мешава зиқ 

30. Ёдгор (барои Дамирбек Олимов) 

31. Ба ман унвони як девона доди 

32. Дарёӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Шабнами Сурайё]]:&lt;/u&gt;

1. Дар кӯчаҳои сард ба танҳоӣ

2. Ҳамдаму ҳабибам 

3. Дилам асири зиндон 

4. Макун фандам 

5. Он кас, ки ба рохи ту ҷигар сӯхт, манам

6. Тақ-тақи дарвоза

7. Бибӯсам лаби ангубинат 

8. Ошиқ 

9. Пешорӯи дарвозаи мо

10. Барги тут ларзон

11. Гуле-гуле

12. Дунё вафо надорад

13. Дуэт бо Юлдуз - Роҳи сафар дароз

14. Барош-барош-барош

15. Чӣ турӣ садот кунам 

16. Чашмак

17. Олуча

18. Шуяк-шуяк 

19. Эй ишқ, кучо равонам 

20. Аруси 2023

21. Бошӣ-бошӣ ҳамеша 

22. Базми гулу ойина

23. Усма ба абрӯ бизанем 

24. Вал-вали моҳ

25. Моҳи ман арусӣ дорад

25. I love you 

26. Ояти бахти шумо 

27. Ширин арусак

28. Бо нозу тарона

29. Ҷомат гули мошӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Меҳрнигори Рустам]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3Lm0kc7I2OA|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Меҳрнигори Рустам дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Ту баҳори бехазонӣ 

2. Эй Худо, бидеҳ ба кӯчаҳо борон

3. Ягона 

4. Шаб фаро расид 

5. Ғарибӣ

6. Мебарӣ- мебарӣ 

7. Боронак реза-реза

8. Мутмаинам

9. Туёна 1

10. Туёна 2

11. Паррандаҳо дар шохаҳо 

12. Ситора

13. Духтар ба ноз

14. Дили зор 

15. Тоба

16. Ватан

17. Гули бодом 

18. Абрӯкамон 

19. Кифоя нест

20. Ҷону ҷигар

21. Ҷодаҳо пуродаманд. 

22. Садои кафши по

23. Гаштаму гаштам

24. Паси дарвоза гули олуча 

25. Чак-чак зи боми хона 

26. Маҷнун

27. Илтиҷо

28. Сюрпрайз

29. Тук-туки дил 

30. Отифа

31. Каҷакабрӯ

32. Булбул ба ман гуфт 

33. Як рӯзи моҳи май 

34. Хоҳиш

35. Айби ма набуд 

36. Persian girl

37. Ягонаи ман

38. Ҷодугар

39. Шаби маҳтобӣ

40. Бепарво

41. Кобӣ

42. Ҷавоб бидеҳ

43. Намеша набошӣ

44. Дам-дам хаёлӣ мешам. 

45. Ба нағма-нағма-нағма

46. Таманно

&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сафармуҳаммад Рустам|Сафармуҳаммади Рустам]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=an27sX9ik9Q|title=Safarmuhmmad - Fardo (official video)|author=Safarmuhammadmusic|website=YouTube - Official Channel of Safarmuhammad Rustam}}&lt;/ref&gt;

1. Бейби

2. Ошиқам 

3. Дар зери борон

4. Ту барои дилам бимон-бимон

5. Маъное надорад

6. Мерсӣ

7. Имзои мухаббат 

8. Локомакарена

9. Дуди сигор

10. Текилла

11. Сенздах

12. Камароб

13. Ҳарфом китоб-китобе

14. Метро

15. Авеню

16. Мегаполис

18. Аривидерчи

19. Нотаҳо

20. Девона 

21. Ҷудо роҳам зи роҳат

22. Ту ба нозат, эй пари

23. Фардо 


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Зулайхо Маҳмадшоева|Зулайхо Махмадшоева]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G9eKVHAI3uA|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Зулайхо Маҳмадшоева дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Модар

2. Ай, ваъдахилоф

3. Марав-марав

4. Механдам 

5. Кабутар

6. Намешиносиям, вале

7. Бар ман, ки вафо накард 

8. Як ҷӯра дорам

9. Ҷонаме ҷонам

10. Фалакӣ

11. Бобуна

12 Агар хоҳӣ ғуломат шам, мешам 

13. Роҳ

14. Эй дили девонаам, бас дигар ёдаш макун

15. Мамнунам 

16. Аз ёракам дорам гила

17. Бастам-бастам 

18. Кабгак 

19. Дидани рӯяш маҳол аст

20. Духтараки фархорӣ

21. Бай-бай

22. Ҷигарӣ

23. Бачаи хушномак

24. Туёна

25. Гул дар соя 

26. Эй, ҳамватан 

27. Якдона 

28. Юсуфу Зулайхо

29. Ёри Самарқанд 

30. Ман дигар ошиқ намешам 

31. Бӯсачин

32. Бом чики-чики

33. Ҷавонӣ

34. Бача, пушаймон мешавӣ

35. Зулайхо - Барон 

36. Аз интизорӣ хаста намешам 

37. Ало-алот мекунам

38. Гули - гули дастат 

39. Бовар бикун, бовар бикун

40. Рӯи саҳна

41. Бимон-бимон, эй то ҳамеша

42. Ҷони оча 

43. Бад-бад-бад…

44. Дига дӯсташ надорам. 

45. Маҷбурам (дуэт)


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Муҳаммадрафии Кароматулло|Мухаммадрафии Кароматулло]]:&lt;/u&gt;

1. Ман аз ту дил намегирам 

2. Сабад-сабад

3. Рафтам ба сафар

4. Биё, эй маънои буданам 

5. Дер боз ноошноем

6. Бе ту ёр-бе ту ёр

7. Танҳо намонам 

8. Духтари хамсоя

9. Ёри беахду вафо

10. Шахноз 

11. Духтарак 

12. Маро маранҷон 

13. Ман аз танҳоӣ дилгирам

14. Зери борони баҳорӣ

15. Нигорам 

16. Азизи дил 

17. Биё, эй моҳи ман 

18. Ориё - ансамбл

19. Маро танҳо намон

20. Эй, дилбари ман

21. Зулфота шона карди

22. Бе ту 

23. Моҳрӯ

24. Азизи ман

25. Нафас-нафас ҳавоӣ

26. Беназирам 

27. Ватанпарастона

28. Аз дил ба диле

29. Дастобадаст. 

30. Кабаре

31. Бирақс

32. Нест магар

33. Дил надорад. 

34. Ҳоло тамоми дунёмӣ.


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Садриддин Наҷмиддин|Садриддини Наҷмиддин]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qmx9ULRe5To&amp;list=RDQmx9ULRe5To&amp;start_radio=1|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Садриддин Наҷмиддин дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Ман аз он диёри ғурбат

2. Ҷои ту холист

3. Ох, ба он чашми сиёх, ки ту дорӣ, ойна мешам

4. Панҷараҳои хонаро

5. Ҳамҷавори диёри манӣ

6. Нилуфарона биё


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Юлдуз Усмонова]]:&lt;/u&gt;

1. Ошнои гумшуда

2. Марав-марав


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Фируза Ҷуманиёзова|Фирӯза Ҷуманиёзова]]:&lt;/u&gt;

1. Умедам ҳаст


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигора Холова]]:&lt;/u&gt;

1. Ҳамсоябача 

2. Зирадандонак

3. Чашмак зад

4. Ёри сафаркарда 

5. Шодии дунё

6. Бигӯ, оре

7. Ба чашмонат қасам

8. Боғи нигор

9. Ҳар садо бо дил, ки ҳамсадо намеша


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Хабиб Хакимов|Ҳабиб Ҳакимов]]:&lt;/u&gt;

1. Сояҳо

2. Ҷудоӣ

3. Зиндагӣ

4. Парвоз

5. Модар

6. Шабҳои дарози пойиз

7. Кӯлоб меравам

8. Кам-камак 

9. Эй дӯсти азиз-фалакӣ

10. Сеньорита

11. Иштибоҳ

12. Опс-опс

13. Таманно 

14. Қаҳр накун

15. Ҷӯраҷон 

16. Бади ман

17. Ман ё ту

18. Марав-марав

19. Милоди ман 

20. Шак дорам 

21. Тук-тук

22. Ҷафо

23. Борони пушти шишаҳо

24. Бандагӣ 

25. Чао, бамбина (дуэт) 

26. Номи ту 

27. Синамо 

28. Дилозор 

29. Оҳ, ҷон, мемирам 

30. Ты где то там


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Ҳаётой Мӯъминова|Ҳаётой Муьминова]]:&lt;/u&gt;

1. Чаман-чаман ёсуман

2. Шӯху бало

3. Модар

4. Ватан

5. Лазгӣ 

6. Ту куҷо будӣ

7. Кафш

8. Ҷони бибӣ

9. Чик-чик

10. Дугонаҷон 

11. Оила

12. Ҷашни истиқлол 

13. Себаки сурх

14. Кошке, ки Лайло мешудам 

15. Лутф бинмо 

16. Ёр-ёр 

17. Сарвиноз


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сироҷиддини Фозил|Сироҷиддин Фозилов]]:&lt;/u&gt;

1. Вой аз ту, вой аз ман


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нишона Рустам]]:&lt;/u&gt;

1. Дигар аз ишқ метарсам

2. Айби дил

3. Ватан

4. Аё, умеди беҳосил 

5. Ала, ёр

6. Дидани ёр

7. Лаззати дидор мехохам, биё.

8. Аспи Хутал 

9. Шоми боронӣ

10. Варақ-варақ

11. Лабташна манам

12. Рав дигар 

13. Ташаккур, эй ки шабҳоро

14. Нусхаи падар

15. Носазо 

16. Унаст-унасти мардм (фолк)

17. Тӯёна - 2023

18. Гули бодом 

19. Попурӣ Кам-камак

20. Ними манӣ

21. Нағма-нағма

22. Кофе

23. Писарориё

24. Ё бимон бо ту бошам, ё бикуш, ки набошам

25. Шолӣ, ки ғалат коштӣ намеша 

26. Дилпора


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Валиҷон Азизов]]:&lt;/u&gt;

1. Чодаргулинор

2. Гулбону 

3. Бигӯ, бедорӣ

4. Бовар бикун

5. Рӯи шоха ҷуфти барг 

6. Попурӣ (20 дақиқа)

7. Боронак дар пушти шиша

8. Парасту 

9. Ватан-модар, аё пушту паноҳам 

10. Саробе

11. Панҷгона

12. Падар

13. Бо ман бимон

14. Дуэт бо Фараҳноз (хуршед манам, ту осмонӣ

15. Мавригӣ

16. Рафтам, ки барнагардам

17. Раштӣ 

18. Зулфи каҷат шашқатор

19. Як бевафоӣ, медонӣ

== Синамо ==
Нахустин кори Орзу дар синамо филми “Чашмаи модар” буд, ки бо ҳамроҳи коргардон Абдулҳай Зокиров сохтанд. Дар ин филм дар баробари муаллифи филмнома Орзу боз муаллифи чанд шеър низ буд. “Барачаи хаёлӣ&quot; филми дигаре буд, ки Орзу дар он кор кардааст, нақши аслиро низ дар ин филм Таманно духтари Орзу бозӣ карда буд&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2022-01-06|language=tg|work=BBC Tajik/Persian|title=Барномаи тафреҳии тоҷикӣ, 13 январ|url=https://www.bbc.com/tajik/institutional/2012/01/120114_zm_tajentertainment|date=2012-01-14}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* «Корманди шоистаи телевизион ва радиои Тоҷикистон» (2009).
* «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019).

== Осор ==
* Орзу Исо. Дар пардаҳои атласии нури офтоб (шеърҳо), — Душанбе: «Эҷод», 2009. — 52 с. — ISBN 998-99947-39-83-7
*Орзу Исо. Таронаи танҳоӣ (''Маҷмӯъаи ашъор''), — Душанбе: «Адиб», 2012. — 64 с. — ISBN 998-99947-2-253-2
* Орзу Исо. Он суйи ёдҳо, — Душанбе: «Эр-граф», 2015. — 220 с. — ISBN 998-99975-46-38-8

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

{{ПБ}}


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>pafwqfmsjg4k8gmo8iivxappsbz18a2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480543</id>
      <parentid>1480542</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>илова, дақиқсозӣ</comment>
      <origin>1480543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21745" sha1="e3q8u4q8roie3dv97vk2p0yh82fo2c7" xml:space="preserve">{{Шахсият
 |ном                  = Орзу Исо
 |номи аслӣ            = Орзу Исоев
 |ном ҳангоми таваллуд = Исоев Орзухон Ҷангиевич
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |таърихи таваллуд     = 14.10.1976
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = Таманно, Довуд, Ануш
 |пеша                 = {{рӯзноманигор|асри XXI|Тоҷикистон}}, {{шоир|асри XXI|Тоҷикистон|тоҷик}}, таронанавис, блогер
 |ҷоизаҳо              = 
 |соядаст              = 
 |вебгоҳ               = https://www.facebook.com/isoevo
 |викианбор            = 
}}
'''Орзу Исо''' (''Исоев Орзухон Ҷангиевич''; зод. [[14 октябр]]и [[1976]], [[Кӯлоб]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[тарона]]навис ва блогери [[тоҷик]]. Узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (2009).

== Зиндагинома ==
Орзу Исо 14 октябри 1976 дар шаҳри Кӯлоб ба дунё омада, дар [[Қӯрғонтеппа]] бузург шудааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/ru/news/life/culture/20210131/na-ih-stihi-slagayut-pesni-kto-oni-sovremennie-molodie-poeti-tsentralnoi-azii|title=От журналистов до математиков. Кто они, современные молодые поэты Центральной Азии|website=asiaplustj.info|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2021-11-12}}&lt;/ref&gt;. Дар чаҳорсолагӣ падару модараш аз ҳам ҷудо мешаванд ва ҳар яке оилаи нав барпо мекунанд&lt;ref&gt;[http://www.ozodagon.com/21094-video-orzu-isoev-cheraoi-siesiro-baroi-hud-aramon-intihob-nakardaam.html Орзу Исоев: Чеҳраҳои сиёсиро барои худ қаҳрамон интихоб накардаам // '''Хабаргузории «Озодагон»''']. 9 апрели 2015, 10:24
&lt;/ref&gt;. Хатмкардаи факултети рӯзноманигории [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон]] дар соли 2013 мебошад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Фаъолият ==
Замони донишҷӯ буданаш соли 2000-ум аввал ба ҳайси рассом ба телевизиони Хатлон кор даромада, баъд як сол ба ҳайси муҳаррир ба кор қабул гардид&lt;ref&gt;[http://www.faraj.tj/index.php/tj/farhang/4384-orzu-isoev-man-bore-1203am-rishva-nagiriftaam.html Орзу Исоев: Ман боре ҳам ришва нагирифтаам // '''«Фараж».''']{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 15 марти 2014, 15:28&lt;/ref&gt;. Баъдан дар телевизиони давлатии [[ТВ Тоҷикистон|«Тоҷикистон»]], «[[ТВ Сафина|Сафина]]», як муддат дар «[[Тоҷикфилм]]», радиои [[Имрӯз (радио)|«Имрӯз»]] фаъолият карда, айни ҳол дар ТВ «Сафина» ва радиои «ASIA-Plus» фаъолият дорад.

Орзу Исоев баъди телевизионро тарк карданаш барномаи «Ногуфтаҳо»-ро дар [[YouTube]] мебарад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://your.tj/orzu-isoev-o-samocenzure-v-youtube-i-sekse-v-pojezii-podkast-novye-media-vypusk-2/|title=Орзу Исоев о самоцензуре в Youtube и сексе в поэзии. Подкаст «Новые медиа». Выпуск #2|website=YOUR|date=2020-11-25|lang=ru|accessdate=2021-10-13}}&lt;/ref&gt;.

== Хонавода ==
Соли 2002 бо Маҳбуба Шарифова оиладор шуда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/exclusive-interview-wiht-orzu-isoev-/28053248.html|title=Орзу Исоев: Аз хурофотпарастии мардум нороҳат мешавам|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2021-10-25}}&lt;/ref&gt;, соҳиби се фарзанд: ду писар ва як духтар аст&lt;ref&gt;[http://gazeta.tj/zm/4020-orzu-pulparast-ast.html ОРЗУ ПУЛПАРАСТ АСТ? // '''Медиа-холдинг «Чархи Гардун»''']{{Пайванди мурда|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 12 январи 2012, 09:27&lt;/ref&gt;.

== Эҷодиёт ==
Таронаҳои Орзу Исоро хонандаҳои маъруфи Тоҷикистон, амсоли «Нагӯ-нагӯ»-и [[Нозияи Кароматулло]], «Ту бигӯ ошиқамӣ»-и [[Нигина Амонқулова]], «Сабад-сабад»-и [[Муҳаммадрофеъи Кароматулло]], «Ҷойи ту холӣ»-и [[Садриддин Наҷмиддин]], «Ошнои гумшуда»-и [[Юлдуз Усмонова]], «Сояҳо»-и [[Ҳабиб Ҳакимов]], «Кифоя нест»-и [[Меҳрнигори Рустам]], «Танҳоӣ»-и [[Шабнами Сурайё]], «Ҳамсоябача»-и [[Нигора Холова]] сароидаанд&lt;ref&gt;[http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html Орзу Исоев: «Интиқод бояд ҳодиёна бошад, на ғаразмандона!» // '''Сомонаи мустақили чамъиятиву сиёсии Рӯзгор.'''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211023194655/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html |date=2021-10-23 }} 19 июли 2013, 16:02&lt;/ref&gt;.

=== Намунаҳо аз ашъор ===
{{quotation|'''Он сӯи ёдҳо'''

Он суи ёдҳо, &lt;br&gt;
Он ҷо, ки баргро хабар аз тирамаҳ набуд, &lt;br&gt;
Гул хоки раҳ набуд, &lt;br&gt;
Шабҳош бе шаҳомати рухсори маҳ набуд,&lt;br&gt;
Як фард лобалои чаҳорсолагии ман, &lt;br&gt;
Бо исмати рубоби наҳифе&lt;br&gt;
Оҳанг менавохт.&lt;br&gt;
Оҳанги ҳаҷр буд, &lt;br&gt;
Ҳаҷри фариштаҳо.&lt;br&gt;
Ҳаҷри сурури сабз,&lt;br&gt;
Ҳаҷри чаковак аз тани девори кӯдакӣ,&lt;br&gt;
Ҳаҷри баҳор аз дили ночори кӯдакӣ.&lt;br&gt;
Сахт аст, эй маҷид,&lt;br&gt;
Бо чашми хеш дидани овори хешро.&lt;br&gt;
Бо дасти баста бурдани кулвори хешро.&lt;br&gt;
Сахт аст, агар лобалои чаҳорсолагӣ агар,&lt;br&gt;
Он фарди хушнавоз&lt;br&gt;
Отифаро ба мех биовезаду равад.&lt;br&gt;
То баъди си баҳор, ки аслан хазон буд,&lt;br&gt;
Дар ҷустуҷӯи қофилаҳо дар ба дар шавад.&lt;br&gt;
Оҳ, ай Худо, чи гуна тавонам, ки баъд аз ин&lt;br&gt;
Дар лобалои исмати як фарди ношинос&lt;br&gt;
Он вожае, ки ҳеч ба сери нагуфтамаш,&lt;br&gt;
Дар ҷамъи панҷ ҳарф&lt;br&gt;
Аз дил ба дар шавад,&lt;br&gt;
Яъне падар шавад!?}}

== Феҳристи таронаҳои навиштаи Орзу Исо ==
&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигина Амонқулова]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S43aFhexmEY|title=Nigina Amonqulova - Dilnoma ( Official Music Video )|author=Nigina Amonqulova|website=YouTube|date=28 мар. 2021}}&lt;/ref&gt;

1. Ту бигӯ, ошиқамӣ

2. Чархи фалак 

3. Дар раҳи ишқи ту ҷигар сӯхтаам

4. Гиряҳои талхам

5. Рафтиву номаҳал дил зи ман буридӣ

6. Явош-явош 

7. Маҳи пурнурам 

8. Бикун бовар, бикун бовар

9. Ба ҳамон хандаи маст 

10. Офтобаки ман 

11. Набудӣ, то бубинӣ рӯзгорам 

12. Азизӣ аз барои ман

13. Афсона  

14. Роз маҷӯ

15. Аруси замонавӣ 

16. Дилнома 

17. Азизи дил 

18. Рӯзгоре бо маниву лек аз ман дилҷудоӣ

19. Бо кӯча - кӯча ғам пайванд кардамат

20. Савдозада 

21. Дили ман хонаи ту

22. Фиребо 

23. Ҳамнишини шабҳоям

24. Нафасбахши ҳавоям шав

25. Гуфтиву накардӣ

26. Ошиқам, ошиқтарам кун боз, боз

27. Бача шоир шуда

28. Дӯст надорӣ

29. Дил мешава зиқ 

30. Ёдгор (барои Дамирбек Олимов) 

31. Ба ман унвони як девона доди 

32. Дарёӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Шабнами Сурайё]]:&lt;/u&gt;

1. Дар кӯчаҳои сард ба танҳоӣ

2. Ҳамдаму ҳабибам 

3. Дилам асири зиндон 

4. Макун фандам 

5. Он кас, ки ба рохи ту ҷигар сӯхт, манам

6. Тақ-тақи дарвоза

7. Бибӯсам лаби ангубинат 

8. Ошиқ 

9. Пешорӯи дарвозаи мо

10. Барги тут ларзон

11. Гуле-гуле

12. Дунё вафо надорад

13. Дуэт бо Юлдуз - Роҳи сафар дароз

14. Барош-барош-барош

15. Чӣ турӣ садот кунам 

16. Чашмак

17. Олуча

18. Шуяк-шуяк 

19. Эй ишқ, кучо равонам 

20. Аруси 2023

21. Бошӣ-бошӣ ҳамеша 

22. Базми гулу ойина

23. Усма ба абрӯ бизанем 

24. Вал-вали моҳ

25. Моҳи ман арусӣ дорад

25. I love you 

26. Ояти бахти шумо 

27. Ширин арусак

28. Бо нозу тарона

29. Ҷомат гули мошӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Меҳрнигори Рустам]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3Lm0kc7I2OA|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Меҳрнигори Рустам дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Ту баҳори бехазонӣ 

2. Эй Худо, бидеҳ ба кӯчаҳо борон

3. Ягона 

4. Шаб фаро расид 

5. Ғарибӣ

6. Мебарӣ- мебарӣ 

7. Боронак реза-реза

8. Мутмаинам

9. Туёна 1

10. Туёна 2

11. Паррандаҳо дар шохаҳо 

12. Ситора

13. Духтар ба ноз

14. Дили зор 

15. Тоба

16. Ватан

17. Гули бодом 

18. Абрӯкамон 

19. Кифоя нест

20. Ҷону ҷигар

21. Ҷодаҳо пуродаманд. 

22. Садои кафши по

23. Гаштаму гаштам

24. Паси дарвоза гули олуча 

25. Чак-чак зи боми хона 

26. Маҷнун

27. Илтиҷо

28. Сюрпрайз

29. Тук-туки дил 

30. Отифа

31. Каҷакабрӯ

32. Булбул ба ман гуфт 

33. Як рӯзи моҳи май 

34. Хоҳиш

35. Айби ма набуд 

36. Persian girl

37. Ягонаи ман

38. Ҷодугар

39. Шаби маҳтобӣ

40. Бепарво

41. Кобӣ

42. Ҷавоб бидеҳ

43. Намеша набошӣ

44. Дам-дам хаёлӣ мешам. 

45. Ба нағма-нағма-нағма

46. Таманно

&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сафармуҳаммад Рустам|Сафармуҳаммади Рустам]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=an27sX9ik9Q|title=Safarmuhmmad - Fardo (official video)|author=Safarmuhammadmusic|website=YouTube - Official Channel of Safarmuhammad Rustam}}&lt;/ref&gt;

1. Бейби

2. Ошиқам 

3. Дар зери борон

4. Ту барои дилам бимон-бимон

5. Маъное надорад

6. Мерсӣ

7. Имзои мухаббат 

8. Локомакарена

9. Дуди сигор

10. Текилла

11. Сенздах

12. Камароб

13. Ҳарфом китоб-китобе

14. Метро

15. Авеню

16. Мегаполис

18. Аривидерчи

19. Нотаҳо

20. Девона 

21. Ҷудо роҳам зи роҳат

22. Ту ба нозат, эй пари

23. Фардо 


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Зулайхо Маҳмадшоева|Зулайхо Махмадшоева]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G9eKVHAI3uA|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Зулайхо Маҳмадшоева дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Модар

2. Ай, ваъдахилоф

3. Марав-марав

4. Механдам 

5. Кабутар

6. Намешиносиям, вале

7. Бар ман, ки вафо накард 

8. Як ҷӯра дорам

9. Ҷонаме ҷонам

10. Фалакӣ

11. Бобуна

12 Агар хоҳӣ ғуломат шам, мешам 

13. Роҳ

14. Эй дили девонаам, бас дигар ёдаш макун

15. Мамнунам 

16. Аз ёракам дорам гила

17. Бастам-бастам 

18. Кабгак 

19. Дидани рӯяш маҳол аст

20. Духтараки фархорӣ

21. Бай-бай

22. Ҷигарӣ

23. Бачаи хушномак

24. Туёна

25. Гул дар соя 

26. Эй, ҳамватан 

27. Якдона 

28. Юсуфу Зулайхо

29. Ёри Самарқанд 

30. Ман дигар ошиқ намешам 

31. Бӯсачин

32. Бом чики-чики

33. Ҷавонӣ

34. Бача, пушаймон мешавӣ

35. Зулайхо - Барон 

36. Аз интизорӣ хаста намешам 

37. Ало-алот мекунам

38. Гули - гули дастат 

39. Бовар бикун, бовар бикун

40. Рӯи саҳна

41. Бимон-бимон, эй то ҳамеша

42. Ҷони оча 

43. Бад-бад-бад…

44. Дига дӯсташ надорам. 

45. Маҷбурам (дуэт)


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Муҳаммадрафии Кароматулло|Мухаммадрафии Кароматулло]]:&lt;/u&gt;

1. Ман аз ту дил намегирам 

2. Сабад-сабад

3. Рафтам ба сафар

4. Биё, эй маънои буданам 

5. Дер боз ноошноем

6. Бе ту ёр-бе ту ёр

7. Танҳо намонам 

8. Духтари хамсоя

9. Ёри беахду вафо

10. Шахноз 

11. Духтарак 

12. Маро маранҷон 

13. Ман аз танҳоӣ дилгирам

14. Зери борони баҳорӣ

15. Нигорам 

16. Азизи дил 

17. Биё, эй моҳи ман 

18. Ориё - ансамбл

19. Маро танҳо намон

20. Эй, дилбари ман

21. Зулфота шона карди

22. Бе ту 

23. Моҳрӯ

24. Азизи ман

25. Нафас-нафас ҳавоӣ

26. Беназирам 

27. Ватанпарастона

28. Аз дил ба диле

29. Дастобадаст. 

30. Кабаре

31. Бирақс

32. Нест магар

33. Дил надорад. 

34. Ҳоло тамоми дунёмӣ.


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Садриддин Наҷмиддин|Садриддини Наҷмиддин]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qmx9ULRe5To&amp;list=RDQmx9ULRe5To&amp;start_radio=1|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Садриддин Наҷмиддин дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Ман аз он диёри ғурбат

2. Ҷои ту холист

3. Ох, ба он чашми сиёх, ки ту дорӣ, ойна мешам

4. Панҷараҳои хонаро

5. Ҳамҷавори диёри манӣ

6. Нилуфарона биё


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Юлдуз Усмонова]]:&lt;/u&gt;

1. Ошнои гумшуда

2. Марав-марав


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Фируза Ҷуманиёзова|Фирӯза Ҷуманиёзова]]:&lt;/u&gt;

1. Умедам ҳаст


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигора Холова]]:&lt;/u&gt;

1. Ҳамсоябача 

2. Зирадандонак

3. Чашмак зад

4. Ёри сафаркарда 

5. Шодии дунё

6. Бигӯ, оре

7. Ба чашмонат қасам

8. Боғи нигор

9. Ҳар садо бо дил, ки ҳамсадо намеша


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Хабиб Хакимов|Ҳабиб Ҳакимов]]:&lt;/u&gt;

1. Сояҳо

2. Ҷудоӣ

3. Зиндагӣ

4. Парвоз

5. Модар

6. Шабҳои дарози пойиз

7. Кӯлоб меравам

8. Кам-камак 

9. Эй дӯсти азиз-фалакӣ

10. Сеньорита

11. Иштибоҳ

12. Опс-опс

13. Таманно 

14. Қаҳр накун

15. Ҷӯраҷон 

16. Бади ман

17. Ман ё ту

18. Марав-марав

19. Милоди ман 

20. Шак дорам 

21. Тук-тук

22. Ҷафо

23. Борони пушти шишаҳо

24. Бандагӣ 

25. Чао, бамбина (дуэт) 

26. Номи ту 

27. Синамо 

28. Дилозор 

29. Оҳ, ҷон, мемирам 

30. Ты где то там


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Ҳаётой Мӯъминова|Ҳаётой Муьминова]]:&lt;/u&gt;

1. Чаман-чаман ёсуман

2. Шӯху бало

3. Модар

4. Ватан

5. Лазгӣ 

6. Ту куҷо будӣ

7. Кафш

8. Ҷони бибӣ

9. Чик-чик

10. Дугонаҷон 

11. Оила

12. Ҷашни истиқлол 

13. Себаки сурх

14. Кошке, ки Лайло мешудам 

15. Лутф бинмо 

16. Ёр-ёр 

17. Сарвиноз


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сироҷиддини Фозил|Сироҷиддин Фозилов]]:&lt;/u&gt;

1. Вой аз ту, вой аз ман


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нишона Рустам]]:&lt;/u&gt;

1. Дигар аз ишқ метарсам

2. Айби дил

3. Ватан

4. Аё, умеди беҳосил 

5. Ала, ёр

6. Дидани ёр

7. Лаззати дидор мехохам, биё.

8. Аспи Хутал 

9. Шоми боронӣ

10. Варақ-варақ

11. Лабташна манам

12. Рав дигар 

13. Ташаккур, эй ки шабҳоро

14. Нусхаи падар

15. Носазо 

16. Унаст-унасти мардм (фолк)

17. Тӯёна - 2023

18. Гули бодом 

19. Попурӣ Кам-камак

20. Ними манӣ

21. Нағма-нағма

22. Кофе

23. Писарориё

24. Ё бимон бо ту бошам, ё бикуш, ки набошам

25. Шолӣ, ки ғалат коштӣ намеша 

26. Дилпора


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Валиҷон Азизов]]:&lt;/u&gt;

1. Чодаргулинор

2. Гулбону 

3. Бигӯ, бедорӣ

4. Бовар бикун

5. Рӯи шоха ҷуфти барг 

6. Попурӣ (20 дақиқа)

7. Боронак дар пушти шиша

8. Парасту 

9. Ватан-модар, аё пушту паноҳам 

10. Саробе

11. Панҷгона

12. Падар

13. Бо ман бимон

14. Дуэт бо Фараҳноз (хуршед манам, ту осмонӣ

15. Мавригӣ

16. Рафтам, ки барнагардам

17. Раштӣ 

18. Зулфи каҷат шашқатор

19. Як бевафоӣ, медонӣ

== Синамо ==
Нахустин кори Орзу дар синамо филми “Чашмаи модар” буд, ки бо ҳамроҳи коргардон Абдулҳай Зокиров сохтанд. Дар ин филм дар баробари муаллифи филмнома Орзу боз муаллифи чанд шеър низ буд. “Барачаи хаёлӣ&quot; филми дигаре буд, ки Орзу дар он кор кардааст, нақши аслиро низ дар ин филм Таманно духтари Орзу бозӣ карда буд&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2022-01-06|language=tg|work=BBC Tajik/Persian|title=Барномаи тафреҳии тоҷикӣ, 13 январ|url=https://www.bbc.com/tajik/institutional/2012/01/120114_zm_tajentertainment|date=2012-01-14}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* «Корманди шоистаи телевизион ва радиои Тоҷикистон» (2009).
* «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019).

== Осор ==
* Орзу Исо. Дар пардаҳои атласии нури офтоб (шеърҳо), — Душанбе: «Эҷод», 2009. — 52 с. — ISBN 998-99947-39-83-7
*Орзу Исо. Таронаи танҳоӣ (''Маҷмӯъаи ашъор''), — Душанбе: «Адиб», 2012. — 64 с. — ISBN 998-99947-2-253-2
* Орзу Исо. Он суйи ёдҳо, — Душанбе: «Эр-граф», 2015. — 220 с. — ISBN 998-99975-46-38-8

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

{{ПБ}}


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>e3q8u4q8roie3dv97vk2p0yh82fo2c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низоми сиёсӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141735</id>
    <revision>
      <id>1480603</id>
      <parentid>1452404</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37653" sha1="7qn8tyjrljavf4yku2u4rvimrd6n4ww" xml:space="preserve">'''Низоми сиёсӣ''' — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии [[ҷомеъа]], ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии [[ҷомеъа]] ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|title=Основні характеристики та особливості політичної системи України|website=posibnyky.vntu.edu.ua|accessdate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923152118/http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|archivedate=23 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;.

Ин [[мафҳум]] амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои [[қудрат|қудратдорро]] аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад &amp;nbsp;— [[давлат]] ва дигар [[Институти иҷтимоӣ|институтҳои иҷтимоӣ]] ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои [[Ҷомеъа|ҷомеъаи]] мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад.&amp;nbsp;— ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии [[ҷомеъа]] сухан меронем, мо [[Давлат|давлатҳои]] алоҳидаро дар назар дорем.

== Пайвандҳо ==
Дар [[Даҳаи 1950 (мелодӣ)|солҳои 1950-ум]] асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши [[сиёсат]] дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсии]] Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун &quot;системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд&quot; шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

* Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри [[Институти иҷтимоӣ|''институтҳои иҷтимоӣ'']] ''яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ,'' ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
* Дар шакли дигар, ҷанбаи [[Қудрат|қудрати]] низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо ''қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ'' ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
* Сеюм&amp;nbsp;— низоми сиёсӣ ҳамчун ''низоми тақсимоти [[Иқтидоргароӣ]] (тавассути [[қудрат]])-и арзишҳо'' дар ҷомеъа баррасӣ мешавад.

'''''Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ''''' . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои [[ҳокимияти сиёсӣ]] мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

'''''Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ.&amp;nbsp;'''''Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба [[Конститутсия]] аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми '''низоми сиёсӣ''' бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз [[қудрат]] аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро ба вуҷуд меорад.

Бо назардошти ин, дурнамои рушди низоми сиёсии Украина дар такмили минбаъдаи ҳамаи унсурҳои он, бахусус тавассути татбиқи марҳилаи нави ислоҳоти конститутсионӣ, қарор дорад.

'''''Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият.&amp;nbsp;'''''Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии [[мақомоти судӣ]] аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

'''''Сатҳи баланди падарпарастӣ.''''' [[Давлат]] дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрванди]]&lt;nowiki/&gt;ро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба [[мақомот]] мегардад.

'''''Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо.''''' Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи '''институтсионалӣ''' аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: [[давлат]] ва унсурҳои сохтории он, ба монанди [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]], созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, [[Калисои масеҳӣ|калисо]], мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар ҷомеа, балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти [[ҳокимияти сиёсӣ]] алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи [[қудрат]], се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

== Сохтори низоми сиёсӣ ==
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи '''функсионалии''' низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

* Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ&amp;nbsp; мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи [[Ҳокимияти сиёсӣ|қудрат]] ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. [[Давлат]] ва [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] чунинанд.

* Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд:&amp;nbsp;— ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои [[Корофарин|тиҷоратӣ]] ва ғайра.

* Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун [[Гурӯҳи манфиатҳо|гурӯҳҳои манфиатдор]] амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ [[Давлат|ба давлат]] тааллуқ дорад. Давлат сохти сиёсии ҷомеаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи [[ҳокимияти давлатӣ]] мебошанд. Ҳар як ҳизб мекӯшад, ки имконияти муайян кардани [[Сиёсат|сиёсати]] давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи '''танзимкунанда''' аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби давлат мақсаднок эҷод карда мешаванд.&amp;nbsp;— [[Меъёри ҳуқуқ|меъёрҳои ҳуқуқ]]; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд&amp;nbsp;— [[Ахлоқ|меъёрҳои ахлоқ]], [[Одат|расму оинҳо]], [[Анъана|анъанаҳо]]. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии ҷомеъа панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: [[ниҳодҳои сиёсӣ]], [[Сиёсат|муносибатҳои сиёсӣ]], меъёрҳои сиёсӣ, [[шуури сиёсӣ]] ва [[фарҳанги сиёсӣ]].  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои '''ташкилӣ-институтсионӣ''', '''танзимкунанда''', '''функсионалӣ''', '''коммуникатсионӣ''' ва '''маънавӣ-мафкуравии''' низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи '''коммуникатсионӣ''' муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни одамон ва ҷомеъаҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи қудрат ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ [[васоити ахбори омма]], воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва [[Идеологияи сиёсӣ|идеологияи сиёсиро]] таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи '''маънавӣ ва идеологии''' низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

== Вазифаҳои низоми сиёсӣ ==
Вазифаҳои низоми сиёсӣ&amp;nbsp;— самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии ҷомеъа:

* таҳияи [[Сиёсат|самти сиёсии]] давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

* ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

* функсияи қонунӣ кардан&amp;nbsp;— мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

* иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

* изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

* ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

* ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи ҷомеъа;

* ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

== Типологияи низомҳои сиёсӣ ==
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

* [[Мардумсолорӣ]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Сиёсатшиносии иҷтимоӣ ==
{{Бештар|Рӯихати шаклҳои идоракунӣ}}

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни [[ҳукумат]] ва мардуми он [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;ро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори [[Донишгоҳи Йел]]  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: [[мардумсолорӣ]], [[тамомиятхоҳӣ]] ва дар байни ин ду низом [[иқтидоргароӣ]] (бо низомҳои гибридӣ ). &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Juan José Linz]]|date=2000|title=Totalitarian and Authoritarian Regimes|publisher=Lynne Rienner Publisher|pages=143|isbn=978-1-55587-890-0|oclc=1172052725|url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Michie2014&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Jonathan Michie|date=3 February 2014|title=Reader's Guide to the Social Sciences|publisher=Routledge|page=95|isbn=978-1-135-93226-8|url=https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&amp;pg=PA95}}&lt;/ref&gt; Як низоми дигари таснифоти муосир [[Подшоҳӣ|подшоҳиро]] ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Garcia-AlexanderWooCarlson2017&quot;&gt;{{Cite book|last=Ginny Garcia-Alexander|last2=Hyeyoung Woo|last3=Matthew J. Carlson|date=3 November 2017|title=Social Foundations of Behavior for the Health Sciences|publisher=Springer|pages=137–|isbn=978-3-319-64950-4|oclc=1013825392|url=https://books.google.com/books?id=y-M8DwAAQBAJ&amp;pg=PA137}}&lt;/ref&gt; Олимон одатан [[Диктатура|диктатураро]] ҳамчун шакли [[иқтидоргароӣ]] ё [[тамомиятхоҳӣ]] меноманд. &lt;ref name=&quot;ToddWaller2015&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Allan Todd|last=Allan Todd|last2=Sally Waller|date=10 September 2015|title=History for the IB Diploma Paper 2 Authoritarian States (20th Century)|publisher=Cambridge University Press|pages=10–|isbn=978-1-107-55889-2|url=https://books.google.com/books?id=y_pfCgAAQBAJ&amp;pg=PA10}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ezrow|Frantz|2011|p=|pp=14–17}} &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sondrol&quot;&gt;{{Cite journal|author=Sondrol|first=P. C.|title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner|journal=Journal of Latin American Studies|volume=23|issue=3|year=2009|pages=599–620|doi=10.1017/S0022216X00015868|url=https://www.jstor.org/stable/157386}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мардумсолорӣ]] (Демократия) ===
{{Бештар|Намудҳои деморатия}}
Демократия (аз юнони қадим δημοκρατία, латинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

=== [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] (Авторитаризм) ===
Авторитаризм низоми сиёсиест, ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани демократия, тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[волоияти қонун]] тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни демократия ва авторитаризм мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун &quot;демократияҳои гибридӣ&quot;, &quot;тартиботҳои гибридӣ&quot; е &quot;давлатҳои авторитарии рақобатпазир&quot; тавсиф карда мешаванд.

=== [[Тамомиятхоҳӣ]] (Тоталитаризм) ===
Тоталитаризм як низоми сиесӣ ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиеси]]&lt;nowiki/&gt;ро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи [[Сиёсатшиносӣ|сиесатшиносӣ]] [[тоталитаризм]] шакли шадиди [[авторитаризм]] аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти [[диктатор]] аст. Ин гуна [[давлат]] сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии [[таблиғот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, ки аз ҷониби [[васоити ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;вии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

=== Подшоҳӣ (Монархия) ===
[[Монархия]] шакли меросии [[ҳукумат]] аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи [[подшоҳ]], [[сарвари давлат]], ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии [[тахт]] ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули [[ҳукумат]] буданд. Дар ибтидои [[асри XIX]] қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил [[монархия]] буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар [[ҷаҳон]] пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]].

=== Низоми тартиботи гибридӣ ===
{{Бештар|Демократикунонӣ|Бозгашт аз демократия}}
Низоми тартиботи гибридӣ як намуди низоми сиёсӣ мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои [[Автократия|автократӣ]] бо [[демократӣ]] ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои [[нафт|нафтӣ]] пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми [[Ҷанги Сард|Ҷанги сард]] афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи &quot;тартиботи гибридӣ&quot; аз [[Тасаввур|тасаввурот]]&lt;nowiki/&gt;и полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои [[демократӣ]] диққат медиҳад (интихобот ба тағйири [[ҳокимияти сиёсӣ]] оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла [[мухолифини сиёсӣ]] дар [[парлумон]] ба мисли [[Ҳизби ҳукмрон|ҳизби ҳоким]] овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба [[авторитаризм]] асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд [[диктатура|диктатураи пурраро]]  тақлид кунанд


Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

# '''англисӣ-амрикоӣ''' низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, [[воситаҳои ахбори омма]], ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар [[Бритониё]], [[ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]] ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
# ''' қитъвӣ-аврупоӣ''' низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, [[анъана|анъанаҳо]] хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар [[ҷомеъа]] ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад ([[Олмон]]  —  дар солҳои 20-30 [[асри XX]]).  Дар [[Олмон]], [[Итолиё]], [[Фаронса]] нимаи дуюми [[асри  XX]]  ибтидои [[асри XXI]] хос аст.
# '''навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ''' омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои [[Осиё]], [[Африқо]] ва  [[Амрикои Лотинӣ]] ташаккул ёфтааст.
# '''тоталитарӣ''' бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани [[плюрализм]] ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди [[Итолиёи фашистӣ]] ва [[Олмони фашистӣ]], [[Иттиҳоди Шуравӣ]] вуҷуд дошт.То имрӯз дар [[Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея]], [[Вйетнам]]  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

* муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

== Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ ==

* низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
* низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

== Инчунин нигаред ==
* Низоми тартиботи сиёсӣ
* [[Ҳокимияти сиёсӣ]]
* Эътилофи ҳизбӣ

== Пайванд ==

* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Політична система суспільства] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt;.
* Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Зернецкая'' . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* ''В. Дерега'' . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Низоми сиёсии ҷомеа] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .
* Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|uk| Політична система}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political system}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>7qn8tyjrljavf4yku2u4rvimrd6n4ww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480702</id>
      <parentid>1480603</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37626" sha1="inen15ftr24b52v0ls0wb66kz5y91k1" xml:space="preserve">'''Низоми сиёсӣ''' — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии [[ҷомеъа]], ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии [[ҷомеъа]] ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|title=Основні характеристики та особливості політичної системи України|website=posibnyky.vntu.edu.ua|accessdate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923152118/http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|archivedate=23 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;.

Ин [[мафҳум]] амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои [[қудрат|қудратдорро]] аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад &amp;nbsp;— [[давлат]] ва дигар [[Институти иҷтимоӣ|институтҳои иҷтимоӣ]] ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои [[Ҷомеъа|ҷомеъаи]] мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад.&amp;nbsp;— ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии [[ҷомеъа]] сухан меронем, мо [[Давлат|давлатҳои]] алоҳидаро дар назар дорем.

== Пайвандҳо ==
Дар [[Даҳаи 1950 (мелодӣ)|солҳои 1950-ум]] асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши [[сиёсат]] дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсии]] Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун &quot;системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд&quot; шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

* Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри [[Институти иҷтимоӣ|''институтҳои иҷтимоӣ'']] ''яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ,'' ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
* Дар шакли дигар, ҷанбаи [[Қудрат|қудрати]] низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо ''қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ'' ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
* Сеюм&amp;nbsp;— низоми сиёсӣ ҳамчун ''низоми тақсимоти [[Иқтидоргароӣ]] (тавассути [[қудрат]])-и арзишҳо'' дар ҷомеъа баррасӣ мешавад.

'''''Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ''''' . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои [[ҳокимияти сиёсӣ]] мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

'''''Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ.&amp;nbsp;'''''Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба [[Конститутсия]] аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми '''низоми сиёсӣ''' бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз [[қудрат]] аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро ба вуҷуд меорад.

Бо назардошти ин, дурнамои рушди низоми сиёсии Украина дар такмили минбаъдаи ҳамаи унсурҳои он, бахусус тавассути татбиқи марҳилаи нави ислоҳоти конститутсионӣ, қарор дорад.

'''''Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият.&amp;nbsp;'''''Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии [[мақомоти судӣ]] аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

'''''Сатҳи баланди падарпарастӣ.''''' [[Давлат]] дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрванди]]&lt;nowiki/&gt;ро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба [[мақомот]] мегардад.

'''''Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо.''''' Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи '''институтсионалӣ''' аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: [[давлат]] ва унсурҳои сохтории он, ба монанди [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]], созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, [[Калисои масеҳӣ|калисо]], мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар ҷомеа, балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти [[ҳокимияти сиёсӣ]] алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи [[қудрат]], се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

== Сохтори низоми сиёсӣ ==
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи '''функсионалии''' низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

* Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ&amp;nbsp; мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи [[Ҳокимияти сиёсӣ|қудрат]] ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. [[Давлат]] ва [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] чунинанд.

* Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд:&amp;nbsp;— ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои [[Корофарин|тиҷоратӣ]] ва ғайра.

* Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун [[Гурӯҳи манфиатҳо|гурӯҳҳои манфиатдор]] амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ [[Давлат|ба давлат]] тааллуқ дорад. Давлат сохти сиёсии ҷомеаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи [[ҳокимияти давлатӣ]] мебошанд. Ҳар як ҳизб мекӯшад, ки имконияти муайян кардани [[Сиёсат|сиёсати]] давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи '''танзимкунанда''' аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби давлат мақсаднок эҷод карда мешаванд.&amp;nbsp;— [[Меъёри ҳуқуқ|меъёрҳои ҳуқуқ]]; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд&amp;nbsp;— [[Ахлоқ|меъёрҳои ахлоқ]], [[Одат|расму оинҳо]], [[Анъана|анъанаҳо]]. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии ҷомеъа панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: [[ниҳодҳои сиёсӣ]], [[Сиёсат|муносибатҳои сиёсӣ]], меъёрҳои сиёсӣ, [[шуури сиёсӣ]] ва [[фарҳанги сиёсӣ]].  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои '''ташкилӣ-институтсионӣ''', '''танзимкунанда''', '''функсионалӣ''', '''коммуникатсионӣ''' ва '''маънавӣ-мафкуравии''' низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи '''коммуникатсионӣ''' муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни одамон ва ҷомеъаҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи қудрат ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ [[васоити ахбори омма]], воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва [[Идеологияи сиёсӣ|идеологияи сиёсиро]] таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи '''маънавӣ ва идеологии''' низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

== Вазифаҳои низоми сиёсӣ ==
Вазифаҳои низоми сиёсӣ&amp;nbsp;— самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии ҷомеъа:

* таҳияи [[Сиёсат|самти сиёсии]] давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

* ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

* функсияи қонунӣ кардан&amp;nbsp;— мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

* иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

* изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

* ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

* ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи ҷомеъа;

* ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

== Типологияи низомҳои сиёсӣ ==
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

* [[Мардумсолорӣ]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Сиёсатшиносии иҷтимоӣ ==
{{Бештар|Рӯихати шаклҳои идоракунӣ}}

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни [[ҳукумат]] ва мардуми он [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;ро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори [[Донишгоҳи Йел]]  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: [[мардумсолорӣ]], [[тамомиятхоҳӣ]] ва дар байни ин ду низом [[иқтидоргароӣ]] (бо низомҳои гибридӣ ). &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Juan José Linz]]|date=2000|title=Totalitarian and Authoritarian Regimes|publisher=Lynne Rienner Publisher|pages=143|isbn=978-1-55587-890-0|oclc=1172052725|url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Michie2014&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Jonathan Michie|date=3 February 2014|title=Reader's Guide to the Social Sciences|publisher=Routledge|page=95|isbn=978-1-135-93226-8|url=https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&amp;pg=PA95}}&lt;/ref&gt; Як низоми дигари таснифоти муосир [[Подшоҳӣ|подшоҳиро]] ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Garcia-AlexanderWooCarlson2017&quot;&gt;{{Cite book|last=Ginny Garcia-Alexander|last2=Hyeyoung Woo|last3=Matthew J. Carlson|date=3 November 2017|title=Social Foundations of Behavior for the Health Sciences|publisher=Springer|pages=137–|isbn=978-3-319-64950-4|oclc=1013825392|url=https://books.google.com/books?id=y-M8DwAAQBAJ&amp;pg=PA137}}&lt;/ref&gt; Олимон одатан [[Диктатура|диктатураро]] ҳамчун шакли [[иқтидоргароӣ]] ё [[тамомиятхоҳӣ]] меноманд. &lt;ref name=&quot;ToddWaller2015&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Allan Todd|last=Allan Todd|last2=Sally Waller|date=10 September 2015|title=History for the IB Diploma Paper 2 Authoritarian States (20th Century)|publisher=Cambridge University Press|pages=10–|isbn=978-1-107-55889-2|url=https://books.google.com/books?id=y_pfCgAAQBAJ&amp;pg=PA10}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ezrow|Frantz|2011|p=|pp=14–17}} &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sondrol&quot;&gt;{{Cite journal|author=Sondrol|first=P. C.|title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner|journal=Journal of Latin American Studies|volume=23|issue=3|year=2009|pages=599–620|doi=10.1017/S0022216X00015868|url=https://www.jstor.org/stable/157386}}&lt;/ref&gt;

=== Демократия ===
{{Бештар|Намудҳои деморатия}}
[[Демократия]] (аз юнони қадим δημοκρατία, лотинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

=== [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] (Авторитаризм) ===
Авторитаризм низоми сиёсиест, ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани демократия, тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[волоияти қонун]] тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни демократия ва авторитаризм мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун &quot;демократияҳои гибридӣ&quot;, &quot;тартиботҳои гибридӣ&quot; е &quot;давлатҳои авторитарии рақобатпазир&quot; тавсиф карда мешаванд.

=== [[Тамомиятхоҳӣ]] (Тоталитаризм) ===
Тоталитаризм як низоми сиесӣ ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиеси]]&lt;nowiki/&gt;ро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи [[Сиёсатшиносӣ|сиесатшиносӣ]] [[тоталитаризм]] шакли шадиди [[авторитаризм]] аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти [[диктатор]] аст. Ин гуна [[давлат]] сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии [[таблиғот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, ки аз ҷониби [[васоити ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;вии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

=== Подшоҳӣ (Монархия) ===
[[Монархия]] шакли меросии [[ҳукумат]] аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи [[подшоҳ]], [[сарвари давлат]], ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии [[тахт]] ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули [[ҳукумат]] буданд. Дар ибтидои [[асри XIX]] қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил [[монархия]] буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар [[ҷаҳон]] пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]].

=== Низоми тартиботи гибридӣ ===
{{Бештар|Демократикунонӣ|Бозгашт аз демократия}}
Низоми тартиботи гибридӣ як намуди низоми сиёсӣ мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои [[Автократия|автократӣ]] бо [[демократӣ]] ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои [[нафт|нафтӣ]] пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми [[Ҷанги Сард|Ҷанги сард]] афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи &quot;тартиботи гибридӣ&quot; аз [[Тасаввур|тасаввурот]]&lt;nowiki/&gt;и полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои [[демократӣ]] диққат медиҳад (интихобот ба тағйири [[ҳокимияти сиёсӣ]] оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла [[мухолифини сиёсӣ]] дар [[парлумон]] ба мисли [[Ҳизби ҳукмрон|ҳизби ҳоким]] овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба [[авторитаризм]] асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд [[диктатура|диктатураи пурраро]]  тақлид кунанд


Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

# '''англисӣ-амрикоӣ''' низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, [[воситаҳои ахбори омма]], ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар [[Бритониё]], [[ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]] ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
# ''' қитъвӣ-аврупоӣ''' низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, [[анъана|анъанаҳо]] хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар [[ҷомеъа]] ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад ([[Олмон]]  —  дар солҳои 20-30 [[асри XX]]).  Дар [[Олмон]], [[Итолиё]], [[Фаронса]] нимаи дуюми [[асри  XX]]  ибтидои [[асри XXI]] хос аст.
# '''навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ''' омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои [[Осиё]], [[Африқо]] ва  [[Амрикои Лотинӣ]] ташаккул ёфтааст.
# '''тоталитарӣ''' бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани [[плюрализм]] ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди [[Итолиёи фашистӣ]] ва [[Олмони фашистӣ]], [[Иттиҳоди Шуравӣ]] вуҷуд дошт.То имрӯз дар [[Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея]], [[Вйетнам]]  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

* муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

== Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ ==

* низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
* низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

== Инчунин нигаред ==
* Низоми тартиботи сиёсӣ
* [[Ҳокимияти сиёсӣ]]
* Эътилофи ҳизбӣ

== Пайванд ==

* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Політична система суспільства] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt;.
* Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Зернецкая'' . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* ''В. Дерега'' . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Низоми сиёсии ҷомеа] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .
* Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|uk| Політична система}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political system}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>inen15ftr24b52v0ls0wb66kz5y91k1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480705</id>
      <parentid>1480702</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Типологияи низомҳои сиёсӣ */</comment>
      <origin>1480705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37622" sha1="2h9d343k0ez3i3rqzwenlreezi96gy4" xml:space="preserve">'''Низоми сиёсӣ''' — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии [[ҷомеъа]], ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии [[ҷомеъа]] ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|title=Основні характеристики та особливості політичної системи України|website=posibnyky.vntu.edu.ua|accessdate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923152118/http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|archivedate=23 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;.

Ин [[мафҳум]] амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои [[қудрат|қудратдорро]] аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад &amp;nbsp;— [[давлат]] ва дигар [[Институти иҷтимоӣ|институтҳои иҷтимоӣ]] ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои [[Ҷомеъа|ҷомеъаи]] мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад.&amp;nbsp;— ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии [[ҷомеъа]] сухан меронем, мо [[Давлат|давлатҳои]] алоҳидаро дар назар дорем.

== Пайвандҳо ==
Дар [[Даҳаи 1950 (мелодӣ)|солҳои 1950-ум]] асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши [[сиёсат]] дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсии]] Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун &quot;системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд&quot; шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

* Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри [[Институти иҷтимоӣ|''институтҳои иҷтимоӣ'']] ''яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ,'' ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
* Дар шакли дигар, ҷанбаи [[Қудрат|қудрати]] низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо ''қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ'' ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
* Сеюм&amp;nbsp;— низоми сиёсӣ ҳамчун ''низоми тақсимоти [[Иқтидоргароӣ]] (тавассути [[қудрат]])-и арзишҳо'' дар ҷомеъа баррасӣ мешавад.

'''''Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ''''' . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои [[ҳокимияти сиёсӣ]] мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

'''''Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ.&amp;nbsp;'''''Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба [[Конститутсия]] аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми '''низоми сиёсӣ''' бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз [[қудрат]] аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро ба вуҷуд меорад.

Бо назардошти ин, дурнамои рушди низоми сиёсии Украина дар такмили минбаъдаи ҳамаи унсурҳои он, бахусус тавассути татбиқи марҳилаи нави ислоҳоти конститутсионӣ, қарор дорад.

'''''Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият.&amp;nbsp;'''''Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии [[мақомоти судӣ]] аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

'''''Сатҳи баланди падарпарастӣ.''''' [[Давлат]] дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрванди]]&lt;nowiki/&gt;ро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба [[мақомот]] мегардад.

'''''Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо.''''' Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи '''институтсионалӣ''' аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: [[давлат]] ва унсурҳои сохтории он, ба монанди [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]], созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, [[Калисои масеҳӣ|калисо]], мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар ҷомеа, балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти [[ҳокимияти сиёсӣ]] алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи [[қудрат]], се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

== Сохтори низоми сиёсӣ ==
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи '''функсионалии''' низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

* Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ&amp;nbsp; мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи [[Ҳокимияти сиёсӣ|қудрат]] ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. [[Давлат]] ва [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] чунинанд.

* Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд:&amp;nbsp;— ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои [[Корофарин|тиҷоратӣ]] ва ғайра.

* Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун [[Гурӯҳи манфиатҳо|гурӯҳҳои манфиатдор]] амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ [[Давлат|ба давлат]] тааллуқ дорад. Давлат сохти сиёсии ҷомеаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи [[ҳокимияти давлатӣ]] мебошанд. Ҳар як ҳизб мекӯшад, ки имконияти муайян кардани [[Сиёсат|сиёсати]] давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи '''танзимкунанда''' аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби давлат мақсаднок эҷод карда мешаванд.&amp;nbsp;— [[Меъёри ҳуқуқ|меъёрҳои ҳуқуқ]]; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд&amp;nbsp;— [[Ахлоқ|меъёрҳои ахлоқ]], [[Одат|расму оинҳо]], [[Анъана|анъанаҳо]]. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии ҷомеъа панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: [[ниҳодҳои сиёсӣ]], [[Сиёсат|муносибатҳои сиёсӣ]], меъёрҳои сиёсӣ, [[шуури сиёсӣ]] ва [[фарҳанги сиёсӣ]].  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои '''ташкилӣ-институтсионӣ''', '''танзимкунанда''', '''функсионалӣ''', '''коммуникатсионӣ''' ва '''маънавӣ-мафкуравии''' низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи '''коммуникатсионӣ''' муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни одамон ва ҷомеъаҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи қудрат ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ [[васоити ахбори омма]], воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва [[Идеологияи сиёсӣ|идеологияи сиёсиро]] таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи '''маънавӣ ва идеологии''' низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

== Вазифаҳои низоми сиёсӣ ==
Вазифаҳои низоми сиёсӣ&amp;nbsp;— самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии ҷомеъа:

* таҳияи [[Сиёсат|самти сиёсии]] давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

* ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

* функсияи қонунӣ кардан&amp;nbsp;— мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

* иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

* изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

* ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

* ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи ҷомеъа;

* ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

== Типологияи низомҳои сиёсӣ ==
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

* [[Демократия]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Сиёсатшиносии иҷтимоӣ ==
{{Бештар|Рӯихати шаклҳои идоракунӣ}}

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни [[ҳукумат]] ва мардуми он [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;ро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори [[Донишгоҳи Йел]]  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: [[мардумсолорӣ]], [[тамомиятхоҳӣ]] ва дар байни ин ду низом [[иқтидоргароӣ]] (бо низомҳои гибридӣ ). &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Juan José Linz]]|date=2000|title=Totalitarian and Authoritarian Regimes|publisher=Lynne Rienner Publisher|pages=143|isbn=978-1-55587-890-0|oclc=1172052725|url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Michie2014&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Jonathan Michie|date=3 February 2014|title=Reader's Guide to the Social Sciences|publisher=Routledge|page=95|isbn=978-1-135-93226-8|url=https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&amp;pg=PA95}}&lt;/ref&gt; Як низоми дигари таснифоти муосир [[Подшоҳӣ|подшоҳиро]] ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Garcia-AlexanderWooCarlson2017&quot;&gt;{{Cite book|last=Ginny Garcia-Alexander|last2=Hyeyoung Woo|last3=Matthew J. Carlson|date=3 November 2017|title=Social Foundations of Behavior for the Health Sciences|publisher=Springer|pages=137–|isbn=978-3-319-64950-4|oclc=1013825392|url=https://books.google.com/books?id=y-M8DwAAQBAJ&amp;pg=PA137}}&lt;/ref&gt; Олимон одатан [[Диктатура|диктатураро]] ҳамчун шакли [[иқтидоргароӣ]] ё [[тамомиятхоҳӣ]] меноманд. &lt;ref name=&quot;ToddWaller2015&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Allan Todd|last=Allan Todd|last2=Sally Waller|date=10 September 2015|title=History for the IB Diploma Paper 2 Authoritarian States (20th Century)|publisher=Cambridge University Press|pages=10–|isbn=978-1-107-55889-2|url=https://books.google.com/books?id=y_pfCgAAQBAJ&amp;pg=PA10}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ezrow|Frantz|2011|p=|pp=14–17}} &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sondrol&quot;&gt;{{Cite journal|author=Sondrol|first=P. C.|title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner|journal=Journal of Latin American Studies|volume=23|issue=3|year=2009|pages=599–620|doi=10.1017/S0022216X00015868|url=https://www.jstor.org/stable/157386}}&lt;/ref&gt;

=== Демократия ===
{{Бештар|Намудҳои деморатия}}
[[Демократия]] (аз юнони қадим δημοκρατία, лотинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

=== [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] (Авторитаризм) ===
Авторитаризм низоми сиёсиест, ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани демократия, тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[волоияти қонун]] тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни демократия ва авторитаризм мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун &quot;демократияҳои гибридӣ&quot;, &quot;тартиботҳои гибридӣ&quot; е &quot;давлатҳои авторитарии рақобатпазир&quot; тавсиф карда мешаванд.

=== [[Тамомиятхоҳӣ]] (Тоталитаризм) ===
Тоталитаризм як низоми сиесӣ ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиеси]]&lt;nowiki/&gt;ро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи [[Сиёсатшиносӣ|сиесатшиносӣ]] [[тоталитаризм]] шакли шадиди [[авторитаризм]] аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти [[диктатор]] аст. Ин гуна [[давлат]] сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии [[таблиғот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, ки аз ҷониби [[васоити ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;вии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

=== Подшоҳӣ (Монархия) ===
[[Монархия]] шакли меросии [[ҳукумат]] аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи [[подшоҳ]], [[сарвари давлат]], ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии [[тахт]] ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули [[ҳукумат]] буданд. Дар ибтидои [[асри XIX]] қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил [[монархия]] буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар [[ҷаҳон]] пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]].

=== Низоми тартиботи гибридӣ ===
{{Бештар|Демократикунонӣ|Бозгашт аз демократия}}
Низоми тартиботи гибридӣ як намуди низоми сиёсӣ мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои [[Автократия|автократӣ]] бо [[демократӣ]] ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои [[нафт|нафтӣ]] пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми [[Ҷанги Сард|Ҷанги сард]] афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи &quot;тартиботи гибридӣ&quot; аз [[Тасаввур|тасаввурот]]&lt;nowiki/&gt;и полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои [[демократӣ]] диққат медиҳад (интихобот ба тағйири [[ҳокимияти сиёсӣ]] оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла [[мухолифини сиёсӣ]] дар [[парлумон]] ба мисли [[Ҳизби ҳукмрон|ҳизби ҳоким]] овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба [[авторитаризм]] асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд [[диктатура|диктатураи пурраро]]  тақлид кунанд


Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

# '''англисӣ-амрикоӣ''' низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, [[воситаҳои ахбори омма]], ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар [[Бритониё]], [[ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]] ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
# ''' қитъвӣ-аврупоӣ''' низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, [[анъана|анъанаҳо]] хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар [[ҷомеъа]] ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад ([[Олмон]]  —  дар солҳои 20-30 [[асри XX]]).  Дар [[Олмон]], [[Итолиё]], [[Фаронса]] нимаи дуюми [[асри  XX]]  ибтидои [[асри XXI]] хос аст.
# '''навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ''' омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои [[Осиё]], [[Африқо]] ва  [[Амрикои Лотинӣ]] ташаккул ёфтааст.
# '''тоталитарӣ''' бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани [[плюрализм]] ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди [[Итолиёи фашистӣ]] ва [[Олмони фашистӣ]], [[Иттиҳоди Шуравӣ]] вуҷуд дошт.То имрӯз дар [[Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея]], [[Вйетнам]]  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

* муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

== Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ ==

* низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
* низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

== Инчунин нигаред ==
* Низоми тартиботи сиёсӣ
* [[Ҳокимияти сиёсӣ]]
* Эътилофи ҳизбӣ

== Пайванд ==

* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Політична система суспільства] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt;.
* Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Зернецкая'' . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* ''В. Дерега'' . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Низоми сиёсии ҷомеа] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .
* Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|uk| Політична система}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political system}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>2h9d343k0ez3i3rqzwenlreezi96gy4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480706</id>
      <parentid>1480705</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сиёсатшиносии иҷтимоӣ */</comment>
      <origin>1480706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37639" sha1="4f9xeq4idl6ol2ue2okbs1839hpohpc" xml:space="preserve">'''Низоми сиёсӣ''' — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии [[ҷомеъа]], ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии [[ҷомеъа]] ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|title=Основні характеристики та особливості політичної системи України|website=posibnyky.vntu.edu.ua|accessdate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923152118/http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|archivedate=23 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;.

Ин [[мафҳум]] амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои [[қудрат|қудратдорро]] аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад &amp;nbsp;— [[давлат]] ва дигар [[Институти иҷтимоӣ|институтҳои иҷтимоӣ]] ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои [[Ҷомеъа|ҷомеъаи]] мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад.&amp;nbsp;— ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии [[ҷомеъа]] сухан меронем, мо [[Давлат|давлатҳои]] алоҳидаро дар назар дорем.

== Пайвандҳо ==
Дар [[Даҳаи 1950 (мелодӣ)|солҳои 1950-ум]] асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши [[сиёсат]] дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсии]] Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун &quot;системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд&quot; шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

* Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри [[Институти иҷтимоӣ|''институтҳои иҷтимоӣ'']] ''яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ,'' ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
* Дар шакли дигар, ҷанбаи [[Қудрат|қудрати]] низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо ''қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ'' ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
* Сеюм&amp;nbsp;— низоми сиёсӣ ҳамчун ''низоми тақсимоти [[Иқтидоргароӣ]] (тавассути [[қудрат]])-и арзишҳо'' дар ҷомеъа баррасӣ мешавад.

'''''Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ''''' . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои [[ҳокимияти сиёсӣ]] мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

'''''Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ.&amp;nbsp;'''''Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба [[Конститутсия]] аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми '''низоми сиёсӣ''' бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз [[қудрат]] аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро ба вуҷуд меорад.

Бо назардошти ин, дурнамои рушди низоми сиёсии Украина дар такмили минбаъдаи ҳамаи унсурҳои он, бахусус тавассути татбиқи марҳилаи нави ислоҳоти конститутсионӣ, қарор дорад.

'''''Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият.&amp;nbsp;'''''Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии [[мақомоти судӣ]] аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

'''''Сатҳи баланди падарпарастӣ.''''' [[Давлат]] дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрванди]]&lt;nowiki/&gt;ро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба [[мақомот]] мегардад.

'''''Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо.''''' Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи '''институтсионалӣ''' аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: [[давлат]] ва унсурҳои сохтории он, ба монанди [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]], созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, [[Калисои масеҳӣ|калисо]], мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар ҷомеа, балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти [[ҳокимияти сиёсӣ]] алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи [[қудрат]], се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

== Сохтори низоми сиёсӣ ==
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи '''функсионалии''' низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

* Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ&amp;nbsp; мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи [[Ҳокимияти сиёсӣ|қудрат]] ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. [[Давлат]] ва [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] чунинанд.

* Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд:&amp;nbsp;— ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои [[Корофарин|тиҷоратӣ]] ва ғайра.

* Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун [[Гурӯҳи манфиатҳо|гурӯҳҳои манфиатдор]] амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ [[Давлат|ба давлат]] тааллуқ дорад. Давлат сохти сиёсии ҷомеаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи [[ҳокимияти давлатӣ]] мебошанд. Ҳар як ҳизб мекӯшад, ки имконияти муайян кардани [[Сиёсат|сиёсати]] давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи '''танзимкунанда''' аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби давлат мақсаднок эҷод карда мешаванд.&amp;nbsp;— [[Меъёри ҳуқуқ|меъёрҳои ҳуқуқ]]; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд&amp;nbsp;— [[Ахлоқ|меъёрҳои ахлоқ]], [[Одат|расму оинҳо]], [[Анъана|анъанаҳо]]. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии ҷомеъа панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: [[ниҳодҳои сиёсӣ]], [[Сиёсат|муносибатҳои сиёсӣ]], меъёрҳои сиёсӣ, [[шуури сиёсӣ]] ва [[фарҳанги сиёсӣ]].  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои '''ташкилӣ-институтсионӣ''', '''танзимкунанда''', '''функсионалӣ''', '''коммуникатсионӣ''' ва '''маънавӣ-мафкуравии''' низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи '''коммуникатсионӣ''' муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни одамон ва ҷомеъаҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи қудрат ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ [[васоити ахбори омма]], воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва [[Идеологияи сиёсӣ|идеологияи сиёсиро]] таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи '''маънавӣ ва идеологии''' низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

== Вазифаҳои низоми сиёсӣ ==
Вазифаҳои низоми сиёсӣ&amp;nbsp;— самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии ҷомеъа:

* таҳияи [[Сиёсат|самти сиёсии]] давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

* ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

* функсияи қонунӣ кардан&amp;nbsp;— мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

* иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

* изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

* ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

* ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи ҷомеъа;

* ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

== Типологияи низомҳои сиёсӣ ==
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

* [[Демократия]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Сиёсатшиносии иҷтимоӣ ==
{{Бештар|Рӯихати шаклҳои идоракунӣ}}

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни [[ҳукумат]] ва мардуми он [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;ро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори [[Донишгоҳи Йел]]  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: [[Демократия|демократия]], [[тамомиятхоҳӣ]] ва дар байни ин ду низом [[иқтидоргароӣ]] (бо низомҳои гибридӣ ). &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Juan José Linz]]|date=2000|title=Totalitarian and Authoritarian Regimes|publisher=Lynne Rienner Publisher|pages=143|isbn=978-1-55587-890-0|oclc=1172052725|url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Michie2014&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Jonathan Michie|date=3 February 2014|title=Reader's Guide to the Social Sciences|publisher=Routledge|page=95|isbn=978-1-135-93226-8|url=https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&amp;pg=PA95}}&lt;/ref&gt; Як низоми дигари таснифоти муосир [[Подшоҳӣ|подшоҳиро]] ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Garcia-AlexanderWooCarlson2017&quot;&gt;{{Cite book|last=Ginny Garcia-Alexander|last2=Hyeyoung Woo|last3=Matthew J. Carlson|date=3 November 2017|title=Social Foundations of Behavior for the Health Sciences|publisher=Springer|pages=137–|isbn=978-3-319-64950-4|oclc=1013825392|url=https://books.google.com/books?id=y-M8DwAAQBAJ&amp;pg=PA137}}&lt;/ref&gt; Олимон одатан [[Диктатура|диктатураро]] ҳамчун шакли [[иқтидоргароӣ]] ё [[тамомиятхоҳӣ]] меноманд. &lt;ref name=&quot;ToddWaller2015&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Allan Todd|last=Allan Todd|last2=Sally Waller|date=10 September 2015|title=History for the IB Diploma Paper 2 Authoritarian States (20th Century)|publisher=Cambridge University Press|pages=10–|isbn=978-1-107-55889-2|url=https://books.google.com/books?id=y_pfCgAAQBAJ&amp;pg=PA10}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ezrow|Frantz|2011|p=|pp=14–17}} &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sondrol&quot;&gt;{{Cite journal|author=Sondrol|first=P. C.|title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner|journal=Journal of Latin American Studies|volume=23|issue=3|year=2009|pages=599–620|doi=10.1017/S0022216X00015868|url=https://www.jstor.org/stable/157386}}&lt;/ref&gt;

=== Демократия ===
{{Бештар|Намудҳои деморатия}}
[[Демократия]] (аз юнони қадим δημοκρατία, лотинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

=== [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] (Авторитаризм) ===
Авторитаризм низоми сиёсиест, ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани демократия, тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[волоияти қонун]] тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни демократия ва авторитаризм мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун &quot;демократияҳои гибридӣ&quot;, &quot;тартиботҳои гибридӣ&quot; е &quot;давлатҳои авторитарии рақобатпазир&quot; тавсиф карда мешаванд.

=== [[Тамомиятхоҳӣ]] (Тоталитаризм) ===
Тоталитаризм як низоми сиесӣ ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиеси]]&lt;nowiki/&gt;ро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи [[Сиёсатшиносӣ|сиесатшиносӣ]] [[тоталитаризм]] шакли шадиди [[авторитаризм]] аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти [[диктатор]] аст. Ин гуна [[давлат]] сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии [[таблиғот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, ки аз ҷониби [[васоити ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;вии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

=== Подшоҳӣ (Монархия) ===
[[Монархия]] шакли меросии [[ҳукумат]] аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи [[подшоҳ]], [[сарвари давлат]], ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии [[тахт]] ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули [[ҳукумат]] буданд. Дар ибтидои [[асри XIX]] қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил [[монархия]] буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар [[ҷаҳон]] пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]].

=== Низоми тартиботи гибридӣ ===
{{Бештар|Демократикунонӣ|Бозгашт аз демократия}}
Низоми тартиботи гибридӣ як намуди низоми сиёсӣ мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои [[Автократия|автократӣ]] бо [[демократӣ]] ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои [[нафт|нафтӣ]] пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми [[Ҷанги Сард|Ҷанги сард]] афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи &quot;тартиботи гибридӣ&quot; аз [[Тасаввур|тасаввурот]]&lt;nowiki/&gt;и полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои [[демократӣ]] диққат медиҳад (интихобот ба тағйири [[ҳокимияти сиёсӣ]] оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла [[мухолифини сиёсӣ]] дар [[парлумон]] ба мисли [[Ҳизби ҳукмрон|ҳизби ҳоким]] овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба [[авторитаризм]] асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд [[диктатура|диктатураи пурраро]]  тақлид кунанд


Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

# '''англисӣ-амрикоӣ''' низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, [[воситаҳои ахбори омма]], ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар [[Бритониё]], [[ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]] ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
# ''' қитъвӣ-аврупоӣ''' низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, [[анъана|анъанаҳо]] хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар [[ҷомеъа]] ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад ([[Олмон]]  —  дар солҳои 20-30 [[асри XX]]).  Дар [[Олмон]], [[Итолиё]], [[Фаронса]] нимаи дуюми [[асри  XX]]  ибтидои [[асри XXI]] хос аст.
# '''навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ''' омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои [[Осиё]], [[Африқо]] ва  [[Амрикои Лотинӣ]] ташаккул ёфтааст.
# '''тоталитарӣ''' бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани [[плюрализм]] ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди [[Итолиёи фашистӣ]] ва [[Олмони фашистӣ]], [[Иттиҳоди Шуравӣ]] вуҷуд дошт.То имрӯз дар [[Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея]], [[Вйетнам]]  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

* муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

== Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ ==

* низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
* низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

== Инчунин нигаред ==
* Низоми тартиботи сиёсӣ
* [[Ҳокимияти сиёсӣ]]
* Эътилофи ҳизбӣ

== Пайванд ==

* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Політична система суспільства] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt;.
* Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Зернецкая'' . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* ''В. Дерега'' . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Низоми сиёсии ҷомеа] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .
* Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|uk| Політична система}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political system}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>4f9xeq4idl6ol2ue2okbs1839hpohpc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480707</id>
      <parentid>1480706</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Низоми тартиботи гибридӣ */</comment>
      <origin>1480707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37660" sha1="myv0kndej0m6sae87eo3ra94ph1u9ag" xml:space="preserve">'''Низоми сиёсӣ''' — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии [[ҷомеъа]], ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии [[ҷомеъа]] ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|title=Основні характеристики та особливості політичної системи України|website=posibnyky.vntu.edu.ua|accessdate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923152118/http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|archivedate=23 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;.

Ин [[мафҳум]] амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои [[қудрат|қудратдорро]] аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад &amp;nbsp;— [[давлат]] ва дигар [[Институти иҷтимоӣ|институтҳои иҷтимоӣ]] ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои [[Ҷомеъа|ҷомеъаи]] мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад.&amp;nbsp;— ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии [[ҷомеъа]] сухан меронем, мо [[Давлат|давлатҳои]] алоҳидаро дар назар дорем.

== Пайвандҳо ==
Дар [[Даҳаи 1950 (мелодӣ)|солҳои 1950-ум]] асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши [[сиёсат]] дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсии]] Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун &quot;системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд&quot; шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

* Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри [[Институти иҷтимоӣ|''институтҳои иҷтимоӣ'']] ''яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ,'' ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
* Дар шакли дигар, ҷанбаи [[Қудрат|қудрати]] низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо ''қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ'' ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
* Сеюм&amp;nbsp;— низоми сиёсӣ ҳамчун ''низоми тақсимоти [[Иқтидоргароӣ]] (тавассути [[қудрат]])-и арзишҳо'' дар ҷомеъа баррасӣ мешавад.

'''''Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ''''' . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои [[ҳокимияти сиёсӣ]] мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

'''''Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ.&amp;nbsp;'''''Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба [[Конститутсия]] аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми '''низоми сиёсӣ''' бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз [[қудрат]] аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро ба вуҷуд меорад.

Бо назардошти ин, дурнамои рушди низоми сиёсии Украина дар такмили минбаъдаи ҳамаи унсурҳои он, бахусус тавассути татбиқи марҳилаи нави ислоҳоти конститутсионӣ, қарор дорад.

'''''Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият.&amp;nbsp;'''''Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии [[мақомоти судӣ]] аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

'''''Сатҳи баланди падарпарастӣ.''''' [[Давлат]] дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрванди]]&lt;nowiki/&gt;ро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба [[мақомот]] мегардад.

'''''Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо.''''' Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи '''институтсионалӣ''' аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: [[давлат]] ва унсурҳои сохтории он, ба монанди [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]], созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, [[Калисои масеҳӣ|калисо]], мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар ҷомеа, балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти [[ҳокимияти сиёсӣ]] алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи [[қудрат]], се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

== Сохтори низоми сиёсӣ ==
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи '''функсионалии''' низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

* Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ&amp;nbsp; мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи [[Ҳокимияти сиёсӣ|қудрат]] ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. [[Давлат]] ва [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] чунинанд.

* Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд:&amp;nbsp;— ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои [[Корофарин|тиҷоратӣ]] ва ғайра.

* Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун [[Гурӯҳи манфиатҳо|гурӯҳҳои манфиатдор]] амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ [[Давлат|ба давлат]] тааллуқ дорад. Давлат сохти сиёсии ҷомеаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи [[ҳокимияти давлатӣ]] мебошанд. Ҳар як ҳизб мекӯшад, ки имконияти муайян кардани [[Сиёсат|сиёсати]] давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи '''танзимкунанда''' аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби давлат мақсаднок эҷод карда мешаванд.&amp;nbsp;— [[Меъёри ҳуқуқ|меъёрҳои ҳуқуқ]]; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд&amp;nbsp;— [[Ахлоқ|меъёрҳои ахлоқ]], [[Одат|расму оинҳо]], [[Анъана|анъанаҳо]]. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии ҷомеъа панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: [[ниҳодҳои сиёсӣ]], [[Сиёсат|муносибатҳои сиёсӣ]], меъёрҳои сиёсӣ, [[шуури сиёсӣ]] ва [[фарҳанги сиёсӣ]].  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои '''ташкилӣ-институтсионӣ''', '''танзимкунанда''', '''функсионалӣ''', '''коммуникатсионӣ''' ва '''маънавӣ-мафкуравии''' низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи '''коммуникатсионӣ''' муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни одамон ва ҷомеъаҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи қудрат ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ [[васоити ахбори омма]], воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва [[Идеологияи сиёсӣ|идеологияи сиёсиро]] таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи '''маънавӣ ва идеологии''' низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

== Вазифаҳои низоми сиёсӣ ==
Вазифаҳои низоми сиёсӣ&amp;nbsp;— самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии ҷомеъа:

* таҳияи [[Сиёсат|самти сиёсии]] давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

* ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

* функсияи қонунӣ кардан&amp;nbsp;— мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

* иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

* изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

* ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

* ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи ҷомеъа;

* ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

== Типологияи низомҳои сиёсӣ ==
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

* [[Демократия]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Сиёсатшиносии иҷтимоӣ ==
{{Бештар|Рӯихати шаклҳои идоракунӣ}}

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни [[ҳукумат]] ва мардуми он [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;ро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори [[Донишгоҳи Йел]]  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: [[Демократия|демократия]], [[тамомиятхоҳӣ]] ва дар байни ин ду низом [[иқтидоргароӣ]] (бо низомҳои гибридӣ ). &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Juan José Linz]]|date=2000|title=Totalitarian and Authoritarian Regimes|publisher=Lynne Rienner Publisher|pages=143|isbn=978-1-55587-890-0|oclc=1172052725|url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Michie2014&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Jonathan Michie|date=3 February 2014|title=Reader's Guide to the Social Sciences|publisher=Routledge|page=95|isbn=978-1-135-93226-8|url=https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&amp;pg=PA95}}&lt;/ref&gt; Як низоми дигари таснифоти муосир [[Подшоҳӣ|подшоҳиро]] ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Garcia-AlexanderWooCarlson2017&quot;&gt;{{Cite book|last=Ginny Garcia-Alexander|last2=Hyeyoung Woo|last3=Matthew J. Carlson|date=3 November 2017|title=Social Foundations of Behavior for the Health Sciences|publisher=Springer|pages=137–|isbn=978-3-319-64950-4|oclc=1013825392|url=https://books.google.com/books?id=y-M8DwAAQBAJ&amp;pg=PA137}}&lt;/ref&gt; Олимон одатан [[Диктатура|диктатураро]] ҳамчун шакли [[иқтидоргароӣ]] ё [[тамомиятхоҳӣ]] меноманд. &lt;ref name=&quot;ToddWaller2015&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Allan Todd|last=Allan Todd|last2=Sally Waller|date=10 September 2015|title=History for the IB Diploma Paper 2 Authoritarian States (20th Century)|publisher=Cambridge University Press|pages=10–|isbn=978-1-107-55889-2|url=https://books.google.com/books?id=y_pfCgAAQBAJ&amp;pg=PA10}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ezrow|Frantz|2011|p=|pp=14–17}} &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sondrol&quot;&gt;{{Cite journal|author=Sondrol|first=P. C.|title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner|journal=Journal of Latin American Studies|volume=23|issue=3|year=2009|pages=599–620|doi=10.1017/S0022216X00015868|url=https://www.jstor.org/stable/157386}}&lt;/ref&gt;

=== Демократия ===
{{Бештар|Намудҳои деморатия}}
[[Демократия]] (аз юнони қадим δημοκρατία, лотинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

=== [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] (Авторитаризм) ===
Авторитаризм низоми сиёсиест, ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани демократия, тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[волоияти қонун]] тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни демократия ва авторитаризм мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун &quot;демократияҳои гибридӣ&quot;, &quot;тартиботҳои гибридӣ&quot; е &quot;давлатҳои авторитарии рақобатпазир&quot; тавсиф карда мешаванд.

=== [[Тамомиятхоҳӣ]] (Тоталитаризм) ===
Тоталитаризм як низоми сиесӣ ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиеси]]&lt;nowiki/&gt;ро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи [[Сиёсатшиносӣ|сиесатшиносӣ]] [[тоталитаризм]] шакли шадиди [[авторитаризм]] аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти [[диктатор]] аст. Ин гуна [[давлат]] сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии [[таблиғот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, ки аз ҷониби [[васоити ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;вии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

=== Подшоҳӣ (Монархия) ===
[[Монархия]] шакли меросии [[ҳукумат]] аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи [[подшоҳ]], [[сарвари давлат]], ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии [[тахт]] ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули [[ҳукумат]] буданд. Дар ибтидои [[асри XIX]] қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил [[монархия]] буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар [[ҷаҳон]] пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]].

=== Низоми тартиботи гибридӣ ===
{{Бештар|Демократикунонӣ|Бозгашт аз демократия}}
Низоми тартиботи гибридӣ як намуди низоми сиёсӣ мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои [[Автократия|автократӣ]] бо [[Демократия|демократӣ]] ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои [[нафт|нафтӣ]] пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми [[Ҷанги Сард|Ҷанги сард]] афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи &quot;тартиботи гибридӣ&quot; аз [[Тасаввур|тасаввурот]]&lt;nowiki/&gt;и полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои [[демократӣ]] диққат медиҳад (интихобот ба тағйири [[ҳокимияти сиёсӣ]] оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла [[мухолифини сиёсӣ]] дар [[парлумон]] ба мисли [[Ҳизби ҳукмрон|ҳизби ҳоким]] овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба [[авторитаризм]] асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд [[диктатура|диктатураи пурраро]]  тақлид кунанд


Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

# '''англисӣ-амрикоӣ''' низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, [[воситаҳои ахбори омма]], ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар [[Бритониё]], [[ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]] ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
# ''' қитъвӣ-аврупоӣ''' низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, [[анъана|анъанаҳо]] хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар [[ҷомеъа]] ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад ([[Олмон]]  —  дар солҳои 20-30 [[асри XX]]).  Дар [[Олмон]], [[Итолиё]], [[Фаронса]] нимаи дуюми [[асри  XX]]  ибтидои [[асри XXI]] хос аст.
# '''навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ''' омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои [[Осиё]], [[Африқо]] ва  [[Амрикои Лотинӣ]] ташаккул ёфтааст.
# '''тоталитарӣ''' бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани [[плюрализм]] ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди [[Итолиёи фашистӣ]] ва [[Олмони фашистӣ]], [[Иттиҳоди Шуравӣ]] вуҷуд дошт.То имрӯз дар [[Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея]], [[Вйетнам]]  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

* муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

== Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ ==

* низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
* низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

== Инчунин нигаред ==
* Низоми тартиботи сиёсӣ
* [[Ҳокимияти сиёсӣ]]
* Эътилофи ҳизбӣ

== Пайванд ==

* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Політична система суспільства] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt;.
* Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Зернецкая'' . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* ''В. Дерега'' . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Низоми сиёсии ҷомеа] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .
* Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|uk| Політична система}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political system}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>myv0kndej0m6sae87eo3ra94ph1u9ag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480708</id>
      <parentid>1480707</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Низоми тартиботи гибридӣ */</comment>
      <origin>1480708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37656" sha1="1tf15v91kr5ekrzpdwh7n7yk5r1pey9" xml:space="preserve">'''Низоми сиёсӣ''' — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии [[ҷомеъа]], ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии [[ҷомеъа]] ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|title=Основні характеристики та особливості політичної системи України|website=posibnyky.vntu.edu.ua|accessdate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923152118/http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|archivedate=23 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;.

Ин [[мафҳум]] амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои [[қудрат|қудратдорро]] аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад &amp;nbsp;— [[давлат]] ва дигар [[Институти иҷтимоӣ|институтҳои иҷтимоӣ]] ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои [[Ҷомеъа|ҷомеъаи]] мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад.&amp;nbsp;— ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии [[ҷомеъа]] сухан меронем, мо [[Давлат|давлатҳои]] алоҳидаро дар назар дорем.

== Пайвандҳо ==
Дар [[Даҳаи 1950 (мелодӣ)|солҳои 1950-ум]] асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши [[сиёсат]] дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсии]] Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун &quot;системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд&quot; шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

* Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри [[Институти иҷтимоӣ|''институтҳои иҷтимоӣ'']] ''яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ,'' ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
* Дар шакли дигар, ҷанбаи [[Қудрат|қудрати]] низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо ''қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ'' ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
* Сеюм&amp;nbsp;— низоми сиёсӣ ҳамчун ''низоми тақсимоти [[Иқтидоргароӣ]] (тавассути [[қудрат]])-и арзишҳо'' дар ҷомеъа баррасӣ мешавад.

'''''Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ''''' . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои [[ҳокимияти сиёсӣ]] мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

'''''Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ.&amp;nbsp;'''''Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба [[Конститутсия]] аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми '''низоми сиёсӣ''' бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз [[қудрат]] аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро ба вуҷуд меорад.

Бо назардошти ин, дурнамои рушди низоми сиёсии Украина дар такмили минбаъдаи ҳамаи унсурҳои он, бахусус тавассути татбиқи марҳилаи нави ислоҳоти конститутсионӣ, қарор дорад.

'''''Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият.&amp;nbsp;'''''Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии [[мақомоти судӣ]] аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

'''''Сатҳи баланди падарпарастӣ.''''' [[Давлат]] дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрванди]]&lt;nowiki/&gt;ро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба [[мақомот]] мегардад.

'''''Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо.''''' Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи '''институтсионалӣ''' аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: [[давлат]] ва унсурҳои сохтории он, ба монанди [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]], созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, [[Калисои масеҳӣ|калисо]], мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар ҷомеа, балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти [[ҳокимияти сиёсӣ]] алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи [[қудрат]], се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

== Сохтори низоми сиёсӣ ==
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи '''функсионалии''' низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

* Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ&amp;nbsp; мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи [[Ҳокимияти сиёсӣ|қудрат]] ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. [[Давлат]] ва [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] чунинанд.

* Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд:&amp;nbsp;— ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои [[Корофарин|тиҷоратӣ]] ва ғайра.

* Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун [[Гурӯҳи манфиатҳо|гурӯҳҳои манфиатдор]] амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии ҷомеа, асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ [[Давлат|ба давлат]] тааллуқ дорад. Давлат сохти сиёсии ҷомеаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи [[ҳокимияти давлатӣ]] мебошанд. Ҳар як ҳизб мекӯшад, ки имконияти муайян кардани [[Сиёсат|сиёсати]] давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи '''танзимкунанда''' аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби давлат мақсаднок эҷод карда мешаванд.&amp;nbsp;— [[Меъёри ҳуқуқ|меъёрҳои ҳуқуқ]]; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд&amp;nbsp;— [[Ахлоқ|меъёрҳои ахлоқ]], [[Одат|расму оинҳо]], [[Анъана|анъанаҳо]]. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии ҷомеъа панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: [[ниҳодҳои сиёсӣ]], [[Сиёсат|муносибатҳои сиёсӣ]], меъёрҳои сиёсӣ, [[шуури сиёсӣ]] ва [[фарҳанги сиёсӣ]].  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои '''ташкилӣ-институтсионӣ''', '''танзимкунанда''', '''функсионалӣ''', '''коммуникатсионӣ''' ва '''маънавӣ-мафкуравии''' низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи '''коммуникатсионӣ''' муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни одамон ва ҷомеъаҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи қудрат ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ [[васоити ахбори омма]], воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва [[Идеологияи сиёсӣ|идеологияи сиёсиро]] таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи '''маънавӣ ва идеологии''' низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

== Вазифаҳои низоми сиёсӣ ==
Вазифаҳои низоми сиёсӣ&amp;nbsp;— самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии ҷомеъа:

* таҳияи [[Сиёсат|самти сиёсии]] давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

* ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

* функсияи қонунӣ кардан&amp;nbsp;— мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

* иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

* изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

* ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

* ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи ҷомеъа;

* ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

== Типологияи низомҳои сиёсӣ ==
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

* [[Демократия]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Сиёсатшиносии иҷтимоӣ ==
{{Бештар|Рӯихати шаклҳои идоракунӣ}}

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни [[ҳукумат]] ва мардуми он [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;ро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори [[Донишгоҳи Йел]]  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: [[Демократия|демократия]], [[тамомиятхоҳӣ]] ва дар байни ин ду низом [[иқтидоргароӣ]] (бо низомҳои гибридӣ ). &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Juan José Linz]]|date=2000|title=Totalitarian and Authoritarian Regimes|publisher=Lynne Rienner Publisher|pages=143|isbn=978-1-55587-890-0|oclc=1172052725|url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Michie2014&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Jonathan Michie|date=3 February 2014|title=Reader's Guide to the Social Sciences|publisher=Routledge|page=95|isbn=978-1-135-93226-8|url=https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&amp;pg=PA95}}&lt;/ref&gt; Як низоми дигари таснифоти муосир [[Подшоҳӣ|подшоҳиро]] ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Garcia-AlexanderWooCarlson2017&quot;&gt;{{Cite book|last=Ginny Garcia-Alexander|last2=Hyeyoung Woo|last3=Matthew J. Carlson|date=3 November 2017|title=Social Foundations of Behavior for the Health Sciences|publisher=Springer|pages=137–|isbn=978-3-319-64950-4|oclc=1013825392|url=https://books.google.com/books?id=y-M8DwAAQBAJ&amp;pg=PA137}}&lt;/ref&gt; Олимон одатан [[Диктатура|диктатураро]] ҳамчун шакли [[иқтидоргароӣ]] ё [[тамомиятхоҳӣ]] меноманд. &lt;ref name=&quot;ToddWaller2015&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Allan Todd|last=Allan Todd|last2=Sally Waller|date=10 September 2015|title=History for the IB Diploma Paper 2 Authoritarian States (20th Century)|publisher=Cambridge University Press|pages=10–|isbn=978-1-107-55889-2|url=https://books.google.com/books?id=y_pfCgAAQBAJ&amp;pg=PA10}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ezrow|Frantz|2011|p=|pp=14–17}} &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sondrol&quot;&gt;{{Cite journal|author=Sondrol|first=P. C.|title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner|journal=Journal of Latin American Studies|volume=23|issue=3|year=2009|pages=599–620|doi=10.1017/S0022216X00015868|url=https://www.jstor.org/stable/157386}}&lt;/ref&gt;

=== Демократия ===
{{Бештар|Намудҳои деморатия}}
[[Демократия]] (аз юнони қадим δημοκρατία, лотинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

=== [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] (Авторитаризм) ===
Авторитаризм низоми сиёсиест, ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани демократия, тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[волоияти қонун]] тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни демократия ва авторитаризм мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун &quot;демократияҳои гибридӣ&quot;, &quot;тартиботҳои гибридӣ&quot; е &quot;давлатҳои авторитарии рақобатпазир&quot; тавсиф карда мешаванд.

=== [[Тамомиятхоҳӣ]] (Тоталитаризм) ===
Тоталитаризм як низоми сиесӣ ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиеси]]&lt;nowiki/&gt;ро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи [[Сиёсатшиносӣ|сиесатшиносӣ]] [[тоталитаризм]] шакли шадиди [[авторитаризм]] аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти [[диктатор]] аст. Ин гуна [[давлат]] сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии [[таблиғот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, ки аз ҷониби [[васоити ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;вии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

=== Подшоҳӣ (Монархия) ===
[[Монархия]] шакли меросии [[ҳукумат]] аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи [[подшоҳ]], [[сарвари давлат]], ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии [[тахт]] ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули [[ҳукумат]] буданд. Дар ибтидои [[асри XIX]] қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил [[монархия]] буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар [[ҷаҳон]] пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]].

=== Низоми тартиботи гибридӣ ===
{{Бештар|Демократикунонӣ|Бозгашт аз демократия}}
Низоми тартиботи гибридӣ як намуди низоми сиёсӣ мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои [[Автократия|автократӣ]] бо [[Демократия|демократӣ]] ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои [[нафт|нафтӣ]] пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми [[Ҷанги Сард|Ҷанги сард]] афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи &quot;тартиботи гибридӣ&quot; аз [[Тасаввур|тасаввурот]]&lt;nowiki/&gt;и полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои демократӣ диққат медиҳад (интихобот ба тағйири [[ҳокимияти сиёсӣ]] оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла [[мухолифини сиёсӣ]] дар [[парлумон]] ба мисли [[Ҳизби ҳукмрон|ҳизби ҳоким]] овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба [[авторитаризм]] асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд [[диктатура|диктатураи пурраро]]  тақлид кунанд


Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

# '''англисӣ-амрикоӣ''' низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, [[воситаҳои ахбори омма]], ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар [[Бритониё]], [[ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]] ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
# ''' қитъвӣ-аврупоӣ''' низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, [[анъана|анъанаҳо]] хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар [[ҷомеъа]] ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад ([[Олмон]]  —  дар солҳои 20-30 [[асри XX]]).  Дар [[Олмон]], [[Итолиё]], [[Фаронса]] нимаи дуюми [[асри  XX]]  ибтидои [[асри XXI]] хос аст.
# '''навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ''' омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои [[Осиё]], [[Африқо]] ва  [[Амрикои Лотинӣ]] ташаккул ёфтааст.
# '''тоталитарӣ''' бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани [[плюрализм]] ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди [[Итолиёи фашистӣ]] ва [[Олмони фашистӣ]], [[Иттиҳоди Шуравӣ]] вуҷуд дошт.То имрӯз дар [[Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея]], [[Вйетнам]]  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

* муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

== Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ ==

* низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
* низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

== Инчунин нигаред ==
* Низоми тартиботи сиёсӣ
* [[Ҳокимияти сиёсӣ]]
* Эътилофи ҳизбӣ

== Пайванд ==

* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Політична система суспільства] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt;.
* Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Зернецкая'' . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* ''В. Дерега'' . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Низоми сиёсии ҷомеа] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .
* Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|uk| Політична система}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political system}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>1tf15v91kr5ekrzpdwh7n7yk5r1pey9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳамапурсӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142074</id>
    <revision>
      <id>1480679</id>
      <parentid>1323400</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Ивазкунии саҳифа бо '{{Барои ҳазф}}'</comment>
      <origin>1480679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раъйпурсӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142789</id>
    <revision>
      <id>1480678</id>
      <parentid>1137745</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Ҳамапурсӣ]]</comment>
      <origin>1480678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5102" sha1="mraxjh1xbpv3dpkswrnxya4im34c97c" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Овоздиҳӣ (мазмунҳо)}}
'''Раъйпурсӣ''' ё '''овоздиҳии умумихалқӣ'''  — яке аз падидаҳои муҳими демократияи бевосита ба шумор рафта, оид ба масъалаҳои муҳими ҳаёти ҷамъиятию [[давлат]]ӣ гузаронида мешавад. Овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) аз интихобот бо мавзӯи изҳори иродааш фарқ мекунад.

Мавзӯи овоздиҳии умумихалқӣ ягон номзад ва рӯйхати номзадҳо набуда, балки масъалаи муайянест, ки ба хотири он овоздиҳӣ гузаронида мешавад. [[Қонун]]и конститутсионии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] «Дар бораи раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон» муқаррар менамояд, ки қарорҳои бо овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) қабулшуда эътибори олии [[ҳуқуқ]]ӣ дошта, ба ҳеч гуна тасдиқшавӣ эҳтиёҷ надоранд ва иҷрои онҳо дар тамоми қаламрави [[Тоҷикистон]] ҳатмист.

Дар овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) оид ба масъалаҳои пешниҳодшуда [[шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрванд]]они ҶТ, ки синнашон ба 18 расидаасту мувофиқи қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи овоздиҳӣ доранд, иштирок карда метавонанд. Дар овоздиҳии умумихалқӣ шахсоне, ки суд онҳоро ғайри қобили амал донистааст ва ё бо ҳукми суд дар ҷойҳои маҳрумият аз озодӣ нигоҳ дошта мешаванд, ҳуқуқи иштирок кардан надоранд.

Шаҳрвандон дар овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) озодона, бевосита ва шахсан дар асосҳои баробар иштирок мекунанд. Овоздиҳии пинҳонии бавосита бо гирифтани варақа ([[бюллетен]]) сурат мегирад, назорат ба изҳори хоҳишу иродаи шаҳрвандон манъ аст.

Шаҳрвандон дар овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) дар маҳалли зисти доимӣ ва ё муваққатии худ иштирок мекунанд. Дар варақаи овоздиҳӣ масъалаҳои гузошташуда бо овоздиҳии «тарафдор» ва «муқобил» ифода ёфтааст.

Овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ)-ро [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] таъйин менамояд. Ташаббуси таклиф дар бораи гузаронидани овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) оид ба масъалаҳои муҳимми [[давлат]]ӣ ва ҷамъиятӣ ба [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Маҷлиси Олӣ]] ва аз се як ҳиссаи шумораи умумии аъзои [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва ё на камтар аз се як ҳиссаи шумораи умумии вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муқаррар намудааст.

Овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) вобаста ба моҳияти масъалаҳо метавонад умумимиллӣ, яъне дар тамоми [[кишвар]] ё ин ки маҳаллӣ бошад, ки дар марзи муайяни воҳидҳои марзию маъмурӣ гузаронида мешавад.

Овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] асосан [[6 ноябр]]и [[соли 1994]] барои қабули [[Конститутсия]]и [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва тағйироту иловаҳо ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]] ва [[22 июн]]и [[соли 2003]]) гузаронида шуд.&lt;ref&gt;Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — C. 359—360&lt;/ref&gt;

== Нигаред ==
* [[Овоздиҳии кушод]]
* [[Овоздиҳии пинҳонӣ]]
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)]]
{{ПБ}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]]
[[Гурӯҳ:Овоздиҳӣ]]
[[Гурӯҳ:Худидоракунӣ]]</text>
      <sha1>mraxjh1xbpv3dpkswrnxya4im34c97c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амирҷон Сабурӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146265</id>
    <revision>
      <id>1480819</id>
      <parentid>1339074</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1480819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4555" sha1="9rx1wmtxvj7rh6sm3oyxz6ki3j978cm" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Амирҷон (Ҳамном)|Амирҷон}}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Амирҷон}}
{{Мусиқидон}}
'''Амирҷон Сабурӣ''' ({{lang-fa|امیر جان صبوری}}; {{ВД-Дебоча}}) — овозхон, [[оҳангсоз]] ва таронасози аҳли [[Афғонистон]] аст.

Таронаҳои ӯ бештар ба забони форсии дарӣ аст. Вай дар Конодо сукунат доштааст ва акнун дар Узбакистон зиндагӣ мекунад&lt;ref&gt;[http://dari.irib.ir/index.php/2011-04-27-10-32-37/2011-04-27-10-36-07/2011-05-02-08-01-45 رادیو دری ایران] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110924020715/http://dari.irib.ir/index.php/2011-04-27-10-32-37/2011-04-27-10-36-07/2011-05-02-08-01-45 |date=2011-09-24 }}، بازدید: اوت ۲۰۱۱.&lt;/ref&gt;.

Амирҷон Сабурӣ таснифҳои ағлаб оҳангҳояшро низ худаш сохтааст ва ҳамчунин таснифҳои бисёре аз оҳангҳоеро, ки барои дигарон сохта низ аз сурудаҳои худ ӯст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2009/12/091217_dn_amirjan_stodio_seven|title=‭BBC ‮فارسی‬ - ‮افغانستان‬ - ‮امیرجان صبوری مهمان استدیوی شماره هفت‬|website=www.bbc.com|lang=fa|accessdate=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Асмирҷон Сабурӣ мутаваллиди шаҳристони Адраскани вилояти Ҳироти Афғонистон мебошад. Сабурӣ аз шонздаҳсолагӣ ба ҳунар овозхонӣ рӯй овард ва барои аввалин бор ҷашнвораи оҳангҳои миллӣ ва маҳаллӣ дар Кобул оҳанге ба номи «Духтари ҳирӣ»-ро хонд, ки бо истиқболи зиёде рӯбарӯ шуд ва мақоми дувумро ба даст овард ва ӯ пас аз он ин оҳангро дар Родиюи Афғонистон забт кард.

Сабурӣ дар соли 1360 оркестри мусиқӣ ба номи «Гули сурх» ташкил дод, ки дар он ҳунармандоне чун Ваҷиҳа ва Фарид Растгор, Ҳафиз Висол, Маҳмуд Комин, Кабир Матин, Шариф Соҳил, Наим ва дигарон бо ӯ буданд.

Амирҷон Сабурӣ дар кори худ як вақфаи тӯлонӣ дошт, аммо дар соли 2005 ба олбуми «Зиндагӣ ҳамин аст» бозгашт. Дар бораи ӯ мустанаде ба номи «Хоби талоӣ» вуҷуд дорад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/fa-af/%D8%B3%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B2%D8%AE%DB%8C/a-5695537|title=&quot;سیبی از بهشت&quot; در روزگار دوزخی – DW – ۱۳۸۹/۳/۲۷|website=dw.com|lang=fa|accessdate=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;.

Амирҷон Сабурӣ дар сол 1976 издивоҷ намуда ва се писар ба номҳои Алӣ Сино, Илёс ва Аҷмал ва як духтар дорад.[6] Сабурӣ пас аз шонздаҳ соли зиндагӣ дар хориҷ аз кишвар, сафарҳое ба Афғонистон доштааст.

== Оҳангшиносӣ ==
;Албуми «Зиндагӣ ҳамин аст»&lt;ref&gt;[http://www.backupflow.com/person/2445.htm IranSong] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101031095337/http://www.backupflow.com/person/2445.htm |date=2010-10-31 }} بازدید: اوت ۲۰۱۱.&lt;/ref&gt;&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
* [http://www.youtube.com/watch?v=vxDfR1NcWEw Зиндагӣ ҳамин аст]
* Шаби ялдо
* Кӯҳ ба кӯҳ намерасад
* [https://www.youtube.com/watch?v=cE56mBk60pQ Нуқл ва сандалӣ]
* Аввали ишқ
* Ҳавои ёр
* Остини куҳна
* Баргардам ба Ҳирот
* Шаҳр холӣ
* [http://www.youtube.com/watch?NR=1&amp;v=fQkz33rtIIU Дили ту аз мо хабар надорад]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4KR_T2DLgOk Ҷудоӣ]
;Албуми дуюм
* Қафасҳои тилоӣ
;Дигар сурудҳо:
* Шаҳри хуршед
* Ҳомӣ
* Сикаи тило

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}{{ПБ}}</text>
      <sha1>9rx1wmtxvj7rh6sm3oyxz6ki3j978cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аскар Абдураҳмонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149652</id>
    <revision>
      <id>1480813</id>
      <parentid>1179428</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1480813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3890" sha1="lr1xikw9jqi6fk0sw0mb6b5al0ggszc" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Аскар (Ҳамном)|Аскар }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Аскар}}
{{Олим
 |ном              = Аскар Абдураҳмонов
 |номи аслӣ        = 
 |тасвир           = 
 |бар              = 
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд   = 15.3.1937
 |зодгоҳ           = деҳаи [[Шидз]], {{Зодгоҳ|ноҳияи Рӯшон}}
 |таърихи даргузашт       = 
 |шаҳрвандӣ        = 
 |маҳалли даргузашт     = {{МаҳаллиМарг|}}
 |фазои илмӣ       = [[санъатшиносӣ]]
 |ҷойҳои кор       = 
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ||}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер       = Донишкадаи давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи ш. Москва
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо = {{(!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Медали Барои меҳнати шуҷоатнок}}
{{!)}}
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Аскар Абдураҳмонов''' (тав. [[15 март]]и [[1937]], деҳаи [[Шидз]]и [[ноҳияи Рӯшон]]) — [[санъатшинос]], [[профессор]] ([[1993]]), Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон (1991).

== Зиндагинома ==
Хатмкардаи Донишкадаи давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи ш. Москва (1960). Муддате дар театри мусиқию мазҳакавии вилоятии шаҳри Хуҷанд ва Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ чун актёр фаъолият намудааст. Солҳои 1962 — 65 аспиранти Донишкадаи давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи шаҳри Москва, 1965 — 71 муҳаррири ҳайати таҳририя ва барномасозии Вазорати маданияти Тоҷикистон, солҳои 1971—2004 муаллими калон, дотсент, декани факултети санъат, мудири кафедраи маҳорати актёрӣ, 2004 — 2005 ноиби ректор оид ба таълими [[Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода]] буд. Доир ба масъалаҳои театри тоҷик, роҳҳои баланд бардоштани маҳорати актёрӣ, ҳаёту фаъолияти як зумра ҳунармандони варзидаи ҷумҳурӣ беш аз сад асару мақола навиштааст.

== Ҷоизаҳо ==
Бо медалҳои «Барои меҳнати шуҷоатнок», «Собиқадори меҳнат» ва ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст.

== Осор ==
* Путь к сцене, Д., 1966;
* Гурминдж Завқибеков, Вильнюс, 1978;
* Рустами саҳнаи тоҷик, Д., 1990;
* Паҳлавони се майдон, Д., 2005;
* Ифтихори саҳнаи тоҷик, Д., 2008.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ||1}}
[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]]</text>
      <sha1>lr1xikw9jqi6fk0sw0mb6b5al0ggszc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аменхотеп (Ҳамном)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208733</id>
    <revision>
      <id>1480777</id>
      <parentid>1480517</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Аменхотеп]] to [[Аменхотеп (ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="333" sha1="1jtoclsoeefv74k5kg964m5zaw7wgb4" xml:space="preserve">'''Аменхоте́п''' — номи [[фиръавн]]ҳои сулолаи XVIII-и Мисри Қадим.

* [[Аменхотепи III]] 
* [[Аменхотепи IV]] 

{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>1jtoclsoeefv74k5kg964m5zaw7wgb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480788</id>
      <parentid>1480777</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Аменхотеп (ҳамном)]] to [[Аменхотеп (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="333" sha1="1jtoclsoeefv74k5kg964m5zaw7wgb4" xml:space="preserve">'''Аменхоте́п''' — номи [[фиръавн]]ҳои сулолаи XVIII-и Мисри Қадим.

* [[Аменхотепи III]] 
* [[Аменхотепи IV]] 

{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>1jtoclsoeefv74k5kg964m5zaw7wgb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рӯйдодҳои соли 2010</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209904</id>
    <revision>
      <id>1480629</id>
      <parentid>1447172</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="2joh0gqf4k53woyc903ik6ntejp5n7n" xml:space="preserve">== [[Тоҷикистон дар соли 2010]] ==
== [[Феврал]]и соли [[2010]]==
* [[28 феврал]] [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]] баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2022-10-30 |archivedate=2010-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708014925/http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html }}&lt;/ref&gt;
== [[Март]]и соли [[2010]]==
* [[17 март]] — [[Муҳаммадшариф Ҳимматзода]] - собиқ вакили парлумони [[Тоҷикистон]] ва [[пешво]]и рӯҳонии Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон баъди бемории тӯлонӣ субҳи имрӯз даргузаштааст.[http://www.ozodi.org/archive/news/20100317/538/538.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150909230433/http://www.ozodi.org/archive/news/20100317/538/538.html |date=2015-09-09 }}
* [[19 феврал]] — [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид]] қатъномаеро қабул кард, ки тибқи он ҷашни [[Наврӯз]] мақоми байналмилалӣ касб намуд.
== [[Июл]]и соли [[2010]]==
* [[1 июл]] — дар шаҳри Душанбе [[Филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи Михаил Ломоносов дар шаҳри Душанбе|филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. Ломоносов]] ифтитоҳ гардид.
{{хурд}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои кунунӣ]]
[[Гурӯҳ:Соли 2010| ]] 
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2010]]</text>
      <sha1>2joh0gqf4k53woyc903ik6ntejp5n7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антиох (Ҳамном)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212377</id>
    <revision>
      <id>1480781</id>
      <parentid>1480458</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1480781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="5z0l5dobcl1oeg5g710esfjr1ewqwj2" xml:space="preserve">'''Антиох''' ({{lang-grc|Ἀντίοχος}} — ''Муқобилистода'') — номи 12 тан аз шоҳони силсилаи [[Селевкиён]], ки пас аз марги [[Искандари Мақдунӣ]] дар [[Осиёи Хурд]] ва [[Эрон]] ҳукмронӣ кардаанд. Фаъолиятҳои сиёсӣ ва низомии бархе аз онон иртибот бо таърихи Эрон ва [[Осиёи Марказӣ]] доштаанд.

* [[Антиохи Аскалонӣ]]
* [[Антиохи I Сотер]]
* [[Антиохи II Теос]]
* [[Антиохи III Кабир]]

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиох|муаллиф=|1}}

{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>5z0l5dobcl1oeg5g710esfjr1ewqwj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480782</id>
      <parentid>1480781</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Антиох]] to [[Антиох (ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="5z0l5dobcl1oeg5g710esfjr1ewqwj2" xml:space="preserve">'''Антиох''' ({{lang-grc|Ἀντίοχος}} — ''Муқобилистода'') — номи 12 тан аз шоҳони силсилаи [[Селевкиён]], ки пас аз марги [[Искандари Мақдунӣ]] дар [[Осиёи Хурд]] ва [[Эрон]] ҳукмронӣ кардаанд. Фаъолиятҳои сиёсӣ ва низомии бархе аз онон иртибот бо таърихи Эрон ва [[Осиёи Марказӣ]] доштаанд.

* [[Антиохи Аскалонӣ]]
* [[Антиохи I Сотер]]
* [[Антиохи II Теос]]
* [[Антиохи III Кабир]]

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиох|муаллиф=|1}}

{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>5z0l5dobcl1oeg5g710esfjr1ewqwj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480787</id>
      <parentid>1480782</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1480787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="itqii0nvcxnajkwju2eb2au8n68dxap" xml:space="preserve">'''Антиох''' ({{lang-grc|Ἀντίοχος}} — ''Муқобилистода'') — номи 12 тан аз шоҳони силсилаи [[Селевкиён]], ки пас аз марги [[Искандари Мақдунӣ]] дар [[Осиёи Хурд]] ва [[Эрон]] ҳукмронӣ кардаанд. Фаъолиятҳои сиёсӣ ва низомии бархе аз онон иртибот бо таърихи Эрон ва [[Осиёи Марказӣ]] доштаанд.

* [[Антиохи Аскалонӣ]]
* [[Антиохи I Сотер]]
* [[Антиохи II Теос]]
* [[Антиохи III Кабир]]
* [[Антиохи IV]]
== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиох|муаллиф=|1}}

{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>itqii0nvcxnajkwju2eb2au8n68dxap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480796</id>
      <parentid>1480787</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Антиох (ҳамном)]] to [[Антиох (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="itqii0nvcxnajkwju2eb2au8n68dxap" xml:space="preserve">'''Антиох''' ({{lang-grc|Ἀντίοχος}} — ''Муқобилистода'') — номи 12 тан аз шоҳони силсилаи [[Селевкиён]], ки пас аз марги [[Искандари Мақдунӣ]] дар [[Осиёи Хурд]] ва [[Эрон]] ҳукмронӣ кардаанд. Фаъолиятҳои сиёсӣ ва низомии бархе аз онон иртибот бо таърихи Эрон ва [[Осиёи Марказӣ]] доштаанд.

* [[Антиохи Аскалонӣ]]
* [[Антиохи I Сотер]]
* [[Антиохи II Теос]]
* [[Антиохи III Кабир]]
* [[Антиохи IV]]
== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиох|муаллиф=|1}}

{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>itqii0nvcxnajkwju2eb2au8n68dxap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антиохи I Сотер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212378</id>
    <revision>
      <id>1480807</id>
      <parentid>1293787</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1480807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5181" sha1="fzqkqx2irodov2w8pl5dzotv1u2wllc" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Антиох (Ҳамном)| Антиох }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Антиох}}

{{Ходими давлатӣ
|вазифа          = Шоҳи [[давлати Селевкиён]]
|ном             = Антиохи I Сотер
|номи аслӣ       = Αντίοχος Α' Σωτήρ
|тасвир          = Antiochos I Tetradrachm 620447.jpg
|бар             = 250 px
|тавсифи тасвир  = [[Тетрадрахма]] Антиохи I
|давраи ҳокимият = [[281 то м.|281]] — [[261 то м.]]
|аввалдавр       = 
|охирдавр        = 
|пешгузашта      = [[Селевки I Никатор]]
|ҷонишин         = [[Антиохи II Теос]]
|партия          =
|таърихи таваллуд  = -324
|зодгоҳ          = 
|таърихи марг      = -261
|маҳалли марг    = 
|падар           = 
|модар           = 
|ҳамсар          = 
|фарзандон       = 
}}
'''Антио́хи I Сотер''' ({{lang-grc|Αντίοχος Α' Σωτήρ}}; тақ. [[Соли 324 п.м.|324 п.м.]] — [[Соли 261 п.м. |261 п.м.]]) — писари Селевки I Никатор. Модараш Опама духтари яке аз ашрофони Бохтар ба исми Спитамон буд. Ҳукмронӣ солҳои 281—261.

== Солҳои аввал ==
Дар ибтидо ҳамроҳ бо падараш ҳукумат мекард ва дар айни замон ҳокими бахши шарқии давлати селевкиён, яъне манотиқи Эрони имрӯза ва [[Бохтар]] буд. Ӯ аз соли 280 то м. ҳокими мустақил шуд. Бохтар яке аз марказҳои муҳими давлати селевкиёни шарқӣ буд ва Антиохи I ба номи худ сикка зарб зад.

== Сиёсат ==
Муҳимтарин иқдоми сиёсӣ ва низомии Антиохи I дафъи ҳамлаҳои қавмҳои бодиянишин буд. Дар замони ҳукумати ӯ ду юриши зидди ақвоми бодиянишинон сар заданд: яке аз тариқи роҳи заминӣ зидди саҳрогардони он сӯи Яксарт (Сирдарё; тақрибан 293—289) ва дуюм аз тариқи дарёи Хазар зидди массагетҳо (бо роҳбарии Патрокл, 295—280). Антиохи I дар ободонии шаҳрҳо ва ривоҷи муносибатҳои тиҷоратӣ таваҷҷуҳи хосе дошт. Чунончӣ дар минтақаҳои шарқии давлати худ шаҳрҳо ва ободиҳои бисёри юнонинишинеро, ки дар натиҷаи ҳамлаҳои қавму қабилаҳои бодиягард хароб шуда буданд, аз нав обод намуд. Дар [[Марв]] ба ҷойи [[шаҳр|шаҳри]] вайроншудаи [[Искандария]] шаҳри наве бо номи Антиох бино ниҳод ва гирдогирди шаҳрро бо девор иҳота кард. Бархе аз муҳаққиқин мӯътақиданд, ки Антиохи I дар [[Бохтар]] ба шаҳри [[Искандарияи назди Окс]] — шаҳри ҷадид ба номи Антиохияи Тармата бунёд гузошт. Ҳамчунин ӯ шаҳри наверо бо номи Антиохияи сакоӣ ба ҷойи шаҳри Искандарияи Ақсо таъсис кард. Вай ҳамчунин дар мулки Арея (Ҳирот) ба ҷойи шаҳри Гераклея шаҳри нави Ахаидаро бино намуд. Аммо воқеаҳои қисми ғарбии давлати селевкиён чунон шакл гирифт, ки Антиохи I тарки Бохтар кард ва пас аз ин нисбат ба вазъи минтақаҳои шарқии давлати худ таваҷҷуҳи камтаре зоҳир намуд. Антиохи I барои рафъи душманони хеш дар ҷанги Осиёи Хурд (277 то м.) аз сатрапи Бохтар Диодот дархост намуд, ки сипоҳи селевкиёнро бо 20 фили ҷангӣ таъмин намояд ва дар воқеъ, дастури Антиохи I иҷро шуд. Маҳз бо кумаки низомӣ ва молии сатрапи Бохтар Антиохи I дар набарди соли 275 пирӯз гардид. Бузургтарин ҷанги Антиохи I юриши ӯ муқобили ҳокими [[Миср]] — Птолемейи II (Батлимуси II) буд, ки дар таърих ба номи «Ҷанги Сурия» (274—271) машҳур аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиохи I|муаллиф=|1}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Шоҳони давлати Селевкиён]]
[[Гурӯҳ:Селевкиён]]</text>
      <sha1>fzqkqx2irodov2w8pl5dzotv1u2wllc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антиохи II Теос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212379</id>
    <revision>
      <id>1480805</id>
      <parentid>1015796</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1480805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2043" sha1="69fqwsr7ljws6jo59ylgm2x0lk54brt" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Антиох (Ҳамном)| Антиох }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Антиох}}

{{Ходими давлатӣ
|вазифа          = Шоҳи [[давлати Селевкиён]]
|ном             = Антиохи II Теос
|номи аслӣ       = Αντίοχος Β' Θεός
|тасвир          = AntiochusIIMET.jpg
|бар             = 200 px
|тавсифи тасвир  = 
|давраи ҳокимият = [[261 то м.|261]] — [[246 то м.]]
|аввалдавр       = 
|охирдавр        = 
|пешгузашта      = [[Антиохи I Сотер]]
|ҷонишин         = [[Селевки II Каллиник]]
}} 
{{Дигар маъноҳо|тип=ном|Антиох}}

'''Антио́хи II Теос''' ({{lang-grc|Αντίοχος Β' Θεός}}; тақ. [[Соли 286 п.м.|286 п.м.]] — [[Соли 246 п.м.|246 п.м.]]) — писари [[Антиохи I]]. Солҳои ҳукумронӣ 261 п.м.—246 п.м.. 

== Ҳукмронӣ ==
Бештари даврони ҳукмрониаш дар юришҳо ва ҷангҳо гузаштааст. Вай ҳам мисли падараш муқобили ҳокими Миср — Птолемейи II (Батлимуси II) ҷангҳо кардааст, ки дар таърих бо номи «Ҷанги дуюми Сурия» маъруф аст (тақрибан 258—253). Дар охирҳои ҳукумати Антиохи II Андрагор (сатрапи [[Порт]]) ва [[Диодот]] (сатрапи [[Бохтар]]) истиқлол ёфтанд ([[Соли 256 п.м.|256 п.м.]]). Намунаҳои сиккаи Антиохи II ва Диодот, ки дар Бохтар зарб зада шудаанд, то ҳоло боқӣ мондаанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиохи II|муаллиф=|1}}


{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоҳони давлати Селевкиён]]
[[Гурӯҳ:Селевкиён]]</text>
      <sha1>69fqwsr7ljws6jo59ylgm2x0lk54brt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480806</id>
      <parentid>1480805</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1480806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1986" sha1="769ck04tp02pu519k6bdt7cmfeeaz6s" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Антиох (Ҳамном)| Антиох }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Антиох}}

{{Ходими давлатӣ
|вазифа          = Шоҳи [[давлати Селевкиён]]
|ном             = Антиохи II Теос
|номи аслӣ       = Αντίοχος Β' Θεός
|тасвир          = AntiochusIIMET.jpg
|бар             = 200 px
|тавсифи тасвир  = 
|давраи ҳокимият = [[261 то м.|261]] — [[246 то м.]]
|аввалдавр       = 
|охирдавр        = 
|пешгузашта      = [[Антиохи I Сотер]]
|ҷонишин         = [[Селевки II Каллиник]]
}} 

'''Антио́хи II Теос''' ({{lang-grc|Αντίοχος Β' Θεός}}; тақ. [[Соли 286 п.м.|286 п.м.]] — [[Соли 246 п.м.|246 п.м.]]) — писари [[Антиохи I]]. Солҳои ҳукумронӣ 261 п.м.—246 п.м.. 

== Ҳукмронӣ ==
Бештари даврони ҳукмрониаш дар юришҳо ва ҷангҳо гузаштааст. Вай ҳам мисли падараш муқобили ҳокими Миср — Птолемейи II (Батлимуси II) ҷангҳо кардааст, ки дар таърих бо номи «Ҷанги дуюми Сурия» маъруф аст (тақрибан 258—253). Дар охирҳои ҳукумати Антиохи II Андрагор (сатрапи [[Порт]]) ва [[Диодот]] (сатрапи [[Бохтар]]) истиқлол ёфтанд ([[Соли 256 п.м.|256 п.м.]]). Намунаҳои сиккаи Антиохи II ва Диодот, ки дар Бохтар зарб зада шудаанд, то ҳоло боқӣ мондаанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиохи II|муаллиф=|1}}


{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоҳони давлати Селевкиён]]
[[Гурӯҳ:Селевкиён]]</text>
      <sha1>769ck04tp02pu519k6bdt7cmfeeaz6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антиохи III Кабир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212382</id>
    <revision>
      <id>1480808</id>
      <parentid>1318674</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1480808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3780" sha1="bpn62uhnbf02lnqvesgc0hxizoczri4" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Антиох (Ҳамном)| Антиох }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Антиох}}
{{Ходими давлатӣ
|вазифа          = Шоҳи [[давлати Селевкиён]]
|ном             = Антиохи III Кабир
|номи аслӣ       = {{lang-grc|Αντίοχος Γ' ο Μέγας}}
|тасвир          = Antiochos III.jpg
|бар             = 200 px
|тавсифи тасвир  = Садиси мармарии Антиохи III &lt;br /&gt;[[Лувр]], [[Порис]]
|давраи ҳокимият = [[223 то м.|223]]—[[187 то м.]]
|аввалдавр       = 
|охирдавр        = 
|пешгузашта      = [[Селевки III Керавн]]
|ҷонишин         = [[Селевки IV Филопатор]]
|таърихи таваллуд  = 
|зодгоҳ          = 
|таърихи марг      = 
|маҳалли марг    = 
}}
'''Антио́хи III Кабир''' ({{lang-grc|Αντίοχος Γ' ο Μέγας}}; [[Соли 241 п.м.|241 п.м.]]—[[Соли 187 п.м.|187 п.м.]]) — писари дуюми [[Селевки II]]. Вай бо номи '''Антиохи Кабир''' низ машҳур аст. Солҳои ҳукуматаш 223—187.

== Ҳукмронӣ ==
Антиохи III пас аз марги бародараш Селевки III бар тахт нишаст. Дар замони ҳукумати ӯ дар саросари давлатдории селевкиён шӯришҳои истиқлолхоҳонаи сатрапҳо сар заданд. Ҳамаи шӯришҳо бераҳмона саркӯб шуданд. Антиохи III соли 219 то м. бо [[Миср]] ҷангид ва минтақаҳои Келесария, [[Финиқия]], Фаластин ва бархе аз навоҳии соҳили дарёи Медитрона (Баҳри Миёназамин)-ро тасарруф намуд, вале дар набарди Рафия (217 то м.) аз сипоҳиёни мисрӣ шикаст хӯрд ва минтақаҳои тасхиршудаашро аз даст дод. Юришҳои шарқии ӯ бамаротиб муваффақомез буданд. Соли 209 то м. Антиохи III бо 120 ҳазор сипоҳӣ ба Порт ҳамла кард ва онро ба тобеияти худ даровард. Сипас ба ҷониби [[Бохтар]] равон шуд ва шоҳи он Эвтидемро шикаст дод (208 то м.). Бо вуҷуди ин Бохтар тавонист истиқлоли худро ҳифз намояд. Пас аз ин, Антиохи III ва Эвтидем барои фатҳи Ҳинд иқдом карданд (206 то м.). Пас аз юриши «шарқӣ» — и худ Антиохи III лақаби «Антиохи Кабир»-ро гирифт. Соли 203 то м. Ӯ Фаластини Мисрро ба тасарруфи худ даровард, вале дар ҷанги зидди Пергам, ки ҷиҳати тасхири шаҳрҳои Осиёи Хурд ва Фракия иқдом карда буд, шикаст хӯрд («Ҷанги сеюми Сурия», солҳои 192—188). Дар натиҷаи ҷангҳои тӯлонӣ ва пурхароҷот иқтидори низомӣ ва иқтисодии давлати селевкиён заиф шуд ва давлатҳои Порту Бохтар ба куллӣ соҳиби истиқлол шуданд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиохи III|муаллиф=|1}}


{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоҳони давлати Селевкиён]]
[[Гурӯҳ:Селевкиён]]</text>
      <sha1>bpn62uhnbf02lnqvesgc0hxizoczri4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антиохи IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212384</id>
    <revision>
      <id>1480800</id>
      <parentid>1303362</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1480800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="as075q1r6an4ktvbvhgjenupu00391a" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Антиох (Ҳамном)| Антиох }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Антиох}}
{{Ходими давлатӣ
|вазифа          = Шоҳи [[давлати Селевкиён]]
|ном             = Антиохи IV Эпифан
|эътиқод         = 
|номи аслӣ       = 
|тасвир          = Antiokhos IV.jpg
|тавсифи тасвир  = Сардиси Антиохи IV Эпифан. {{nobr|[[Музейи куҳна]], [[Берлин]].}}
|давраи ҳокимият = [[175 то м.|175]] — [[164 то м.]]
|аввалдавр       = 
|охирдавр        = 
|пешгузашта      = [[Селевки IV Филопатор]]
|ҷонишин         = [[Антиохи V Евпатор]]
|таърихи таваллуд  = 
|зодгоҳ          = 
|таърихи даргузашт      = 
|маҳалли даргузашт    = 
}}
'''Антио́хи IV Эпифа́н'''&lt;ref&gt;C {{lang-grc|Ἐπιφανής}} (''Epiphanes'') — «пуршараф»&lt;/ref&gt; ({{lang-grc|Αντίοχος Δ' Ἐπιφανής}}; тақ. [[215 п.м.]] — [[164 п.м.]]) — писари [[Антиохи III]]. Солҳои ҳукумронӣ [[175 п.м.]] —[[163 п.м.]]

== Ҳукмронӣ ==
Замони ҳукумати ӯ низ мисли даврони падараш пур аз ҷангу набард аст. Дар солҳои 169—168 ба [[Миср]] ҳамла кард, вале бо исрори Рум аз идомаи ҷанг даст кашид. Дар бозгашт аз ин юриши худ ибодатхонаи [[Байтулмуқаддас|Байтулмуқаддасро]] ғорат кард ва 10 ҳазор нафарро ба асорат гирифт. Антиохи IV ба [[Порт]] низ юриш кард, вале чандон муваффақ набуд. Вай ба [[Арманистон]] низ ҳамла кард ва шоҳи шӯришгар-Артаксийро асир гирифт. Феҳристи боқии шоҳони севлевкӣ, ки ба номи Антиохи маъруф будаанд, ба ин зайл аст: Антиохи V Эвпатор (163—162 то м.), Антиохи VI Эпифан (145—141 то м.), Антиохи VII Сидет (139—129 то м.), Антиохи VIII Грип (125 — 96 то м.), Антиохи IX Филопатор (115 — 95 то м.), Антиохи X Евсеб (95 — 92 то м.), Антиохи XI Эпифан Филоделф (93 то м.), Антиохи XII Дионис (98 — 86 то м.).

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиохи IV|муаллиф=Л. Бойматов|1}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоҳони давлати Селевкиён]]
[[Гурӯҳ:Селевкиён]]</text>
      <sha1>as075q1r6an4ktvbvhgjenupu00391a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480801</id>
      <parentid>1480800</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1480801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2831" sha1="0eua3pgw9dz7r63wj33s1ak3k19a2w1" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Антиох (Ҳамном)| Антиох }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Антиох}}
{{Ходими давлатӣ
|вазифа          = Шоҳи [[давлати Селевкиён]]
|ном             = Антиохи IV Эпифан
|эътиқод         = 
|номи аслӣ       = 
|тасвир          = Antiokhos IV.jpg
|тавсифи тасвир  = Сардиси Антиохи IV Эпифан. {{nobr|[[Музейи куҳна]], [[Берлин]].}}
|давраи ҳокимият = [[175 то м.|175]] — [[164 то м.]]
|аввалдавр       = 
|охирдавр        = 
|пешгузашта      = [[Селевки IV Филопатор]]
|ҷонишин         = [[Антиохи V Евпатор]]
|таърихи таваллуд  = 
|зодгоҳ          = 
|таърихи даргузашт      = 
|маҳалли даргузашт    = 
}}
'''Антио́хи IV Эпифа́н'''&lt;ref&gt;C {{lang-grc|Ἐπιφανής}} (''Epiphanes'') — «пуршараф»&lt;/ref&gt; ({{lang-grc|Αντίοχος Δ' Ἐπιφανής}}; тақ. [[215 п.м.]] — [[164 п.м.]]) — писари [[Антиохи III]]. Солҳои ҳукумронӣ [[175 п.м.]] —[[163 п.м.]]

== Ҳукмронӣ ==
Замони ҳукумати ӯ низ мисли даврони падараш пур аз ҷангу набард аст. Дар солҳои 169—168 п.м. ба [[Миср]] ҳамла кард, вале бо исрори Рум аз идомаи ҷанг даст кашид. Дар бозгашт аз ин юриши худ ибодатхонаи [[Байтулмуқаддас|Байтулмуқаддасро]] ғорат кард ва 10 ҳазор нафарро ба асорат гирифт. Антиохи IV ба [[Порт]] низ юриш кард, вале чандон муваффақ набуд. Вай ба [[Арманистон]] низ ҳамла кард ва шоҳи шӯришгар-Артаксийро асир гирифт. Феҳристи боқии шоҳони севлевкӣ, ки ба номи Антиохи маъруф будаанд, ба ин зайл аст: Антиохи V Эвпатор (163—162 п.м.), Антиохи VI Эпифан (145—141 п.м.), Антиохи VII Сидет (139—129 п.м.), Антиохи VIII Грип (125 — 96 п.м.), Антиохи IX Филопатор (115 — 95 п.м.), Антиохи X Евсеб (95 — 92 п.м.), Антиохи XI Эпифан Филоделф (93 п.м.), Антиохи XII Дионис (98 — 86 п.м.).

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиохи IV|муаллиф=Л. Бойматов|1}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоҳони давлати Селевкиён]]
[[Гурӯҳ:Селевкиён]]</text>
      <sha1>0eua3pgw9dz7r63wj33s1ak3k19a2w1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480802</id>
      <parentid>1480801</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>ислоҳ</comment>
      <origin>1480802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="au74spmjfav4piprvc2mjc8g48wazba" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Антиох (Ҳамном)| Антиох }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Антиох}}
{{Ходими давлатӣ
|вазифа          = Шоҳи [[давлати Селевкиён]]
|ном             = Антиохи IV Эпифан
|эътиқод         = 
|номи аслӣ       = 
|тасвир          = Antiokhos IV.jpg
|тавсифи тасвир  = Сардиси Антиохи IV Эпифан. {{nobr|[[Музейи куҳна]], [[Берлин]].}}
|давраи ҳокимият = [[175 то м.|175]] — [[164 то м.]]
|аввалдавр       = 
|охирдавр        = 
|пешгузашта      = [[Селевки IV Филопатор]]
|ҷонишин         = [[Антиохи V Евпатор]]
|таърихи таваллуд  = 
|зодгоҳ          = 
|таърихи даргузашт      = 
|маҳалли даргузашт    = 
}}
'''Антио́хи IV Эпифа́н'''&lt;ref&gt;C {{lang-grc|Ἐπιφανής}} (''Epiphanes'') — «пуршараф»&lt;/ref&gt; ({{lang-grc|Αντίοχος Δ' Ἐπιφανής}}; тақ. [[Соли 215 п.м.|215 п.м.]] — [[Соли 164 п.м.|164 п.м.]]) — писари [[Антиохи III]]. Солҳои ҳукумронӣ [[Соли 175 п.м.|175 п.м.]] — [[Соли 163 п.м.|163 п.м.]]

== Ҳукмронӣ ==
Замони ҳукумати ӯ низ мисли даврони падараш пур аз ҷангу набард аст. Дар солҳои 169—168 п.м. ба [[Миср]] ҳамла кард, вале бо исрори Рум аз идомаи ҷанг даст кашид. Дар бозгашт аз ин юриши худ ибодатхонаи [[Байтулмуқаддас|Байтулмуқаддасро]] ғорат кард ва 10 ҳазор нафарро ба асорат гирифт. Антиохи IV ба [[Порт]] низ юриш кард, вале чандон муваффақ набуд. Вай ба [[Арманистон]] низ ҳамла кард ва шоҳи шӯришгар-Артаксийро асир гирифт. Феҳристи боқии шоҳони севлевкӣ, ки ба номи Антиохи маъруф будаанд, ба ин зайл аст: Антиохи V Эвпатор (163—162 п.м.), Антиохи VI Эпифан (145—141 п.м.), Антиохи VII Сидет (солҳои 139—129 п.м.), Антиохи VIII Грип (солҳои 125 — 96 п.м.), Антиохи IX Филопатор (солҳои 115 — 95 п.м.), Антиохи X Евсеб (солҳои 95 — 92 п.м.), Антиохи XI Эпифан Филоделф (Соли 93 п.м.|93 п.м.), Антиохи XII Дионис (солҳои 98 — 86 п.м.).

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиохи IV|муаллиф=Л. Бойматов|1}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоҳони давлати Селевкиён]]
[[Гурӯҳ:Селевкиён]]</text>
      <sha1>au74spmjfav4piprvc2mjc8g48wazba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480803</id>
      <parentid>1480802</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1480803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3000" sha1="nmqb968qmuvdkg5nv8jp5d3cx8tlskp" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Антиох (Ҳамном)| Антиох }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Антиох}}
{{Ходими давлатӣ
|вазифа          = Шоҳи [[давлати Селевкиён]]
|ном             = Антиохи IV Эпифан
|эътиқод         = 
|номи аслӣ       = 
|тасвир          = Antiokhos IV.jpg
|тавсифи тасвир  = Сардиси Антиохи IV Эпифан. {{nobr|[[Музейи куҳна]], [[Берлин]].}}
|давраи ҳокимият = [[175 то м.|175]] — [[164 то м.]]
|аввалдавр       = 
|охирдавр        = 
|пешгузашта      = [[Селевки IV Филопатор]]
|ҷонишин         = [[Антиохи V Евпатор]]
|таърихи таваллуд  = 
|зодгоҳ          = 
|таърихи даргузашт      = 
|маҳалли даргузашт    = 
}}
'''Антио́хи IV Эпифа́н'''&lt;ref&gt;C {{lang-grc|Ἐπιφανής}} (''Epiphanes'') — «пуршараф»&lt;/ref&gt; ({{lang-grc|Αντίοχος Δ' Ἐπιφανής}}; тақ. [[Соли 215 п.м.|215 п.м.]] — [[Соли 164 п.м.|164 п.м.]]) — писари [[Антиохи III]]. Солҳои ҳукумронӣ [[Соли 175 п.м.|175 п.м.]] — [[Соли 163 п.м.|163 п.м.]]

== Ҳукмронӣ ==
Замони ҳукумати ӯ низ мисли даврони падараш пур аз ҷангу набард аст. Дар солҳои 169—168 п.м. ба [[Миср]] ҳамла кард, вале бо исрори Рум аз идомаи ҷанг даст кашид. Дар бозгашт аз ин юриши худ ибодатхонаи [[Байтулмуқаддас|Байтулмуқаддасро]] ғорат кард ва 10 ҳазор нафарро ба асорат гирифт. Антиохи IV ба [[Порт]] низ юриш кард, вале чандон муваффақ набуд. Вай ба [[Арманистон]] низ ҳамла кард ва шоҳи шӯришгар-Артаксийро асир гирифт. Феҳристи боқии шоҳони севлевкӣ, ки ба номи Антиохи маъруф будаанд, ба ин зайл аст: Антиохи V Эвпатор (163—162 п.м.), Антиохи VI Эпифан (145—141 п.м.), Антиохи VII Сидет (солҳои 139—129 п.м.), Антиохи VIII Грип (солҳои 125 — 96 п.м.), Антиохи IX Филопатор (солҳои 115 — 95 п.м.), Антиохи X Евсеб (солҳои 95 — 92 п.м.), Антиохи XI Эпифан Филоделф ([[Соли 93 п.м.|93 п.м.]]), Антиохи XII Дионис (солҳои 98 — 86 п.м.).

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиохи IV|муаллиф=Л. Бойматов|1}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоҳони давлати Селевкиён]]
[[Гурӯҳ:Селевкиён]]</text>
      <sha1>nmqb968qmuvdkg5nv8jp5d3cx8tlskp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антиохи Аскалонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212388</id>
    <revision>
      <id>1480804</id>
      <parentid>1138144</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1480804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="im0ghg23o2pxjzu2f4r0aolqjpz8us3" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Антиох (Ҳамном)| Антиох }}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Антиох}}
{{Файласуф}}
'''Антио́хи Аскалонӣ''' ({{lang-gr|Άντίοχος ὁ Ἀσκαλώνιος}}; тақ. [[Соли 130 п.м.|130 п.м.]] — [[Соли 68 п.м.|68 п.м.]]) — [[файласуф]]и [[Юнони Қадим]], шогирди [[Филони Ларисӣ]].

[[Академияи Афлотун|Академияи афлотунияро]] аз скептитcизм (шаккокия) ба [[догматизм]] баргардонд. Аз ин рӯ, ӯро асосгузори академияи панҷум меноманд. Таъсири стоитсизм (равоқия) дар осораш намоён аст, Антиохи Аскалонӣ таълимоти ин равияро ҷонибдорӣ мекунад, ҳарчанд ба ақидаи ӯ дар фаҳмиши «табиӣ зистан» фақат бо накӯкорӣ қаноат кардан кифоят нест, бояд аз неъматҳои табиӣ баҳра бурд. Дар маҷмӯъ Антиохи Аскалонӣ заминаро барои афлотунияи миёна омода кард, аммо аз унсурҳои равоқиягии он пурра даст кашидааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Антиохи Аскалонӣ|муаллиф=|1}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Файласуфони Юнони Қадим]]</text>
      <sha1>im0ghg23o2pxjzu2f4r0aolqjpz8us3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷумҳурии парлумонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212853</id>
    <revision>
      <id>1480544</id>
      <parentid>1407237</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Ҷумҳурии порлумонӣ]] to [[Ҷумҳурии парлумонӣ]] over redirect</comment>
      <origin>1407237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15877" sha1="qcu7szfxiz86vv7vpkxlp0txc8plp2x" xml:space="preserve">[[Акс:Unibicameral Map.svg|500px|thumb|right|{{legend|#37abc8|Кишварҳои дорои порлумони думаҷлисӣ}}{{legend|#afe945|Кишварҳои дорои порлумони якмаҷлисӣ ва ниҳоди қонунгузорӣ}}{{legend|#ff9955|Кишварҳои дорои порлумони якмаҷлисӣ}}{{legend|#000000|Бидуни порлумон}}]]


'''Ҷумҳурии порлумонӣ''' — як навъ шакли [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриявии]] ҳукумат, ки дар он [[порлумон]]  мақоми ваколатдор буда, [[Ҳукумат|ҳукуматеро]] ташкил медиҳад, ки дар назди он аз ҷиҳати сиёсӣ масъул аст ва одатан [[Президент (унвони сарвари давлат)|президентро]] интихоб мекунад, ки дар системаи мақомоти давлатӣ нақши рамзии ҳуқуқиро ишғол мекунад.

[[Порлумон]], ''парлумон'', ''парламент'' ({{lang-en|parliament}}, {{lang-fr|parlement}}, аз parler — гуфтан), '''маҷлис''' ({{lang-ar|مجلس}}) — мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузори давлатҳои дорои низоми тақсимоти қудрат мебошад&lt;ref&gt;Парламент // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1907—1909.&lt;/ref&gt;.
== Аломатҳои умумӣ ==
Хусусиятҳои асосии ҷумҳурии порлумонӣ:

* дар соҳаи [[қонунгузорӣ]] президенти ҷумҳурии порлумонӣ ҳуқуқи ташаббуси [[қонунгузорӣ]]  дорад, ки бо ҳукумат мувофиқа шудааст;

* [[Президент (унвони сарвари давлат)|президентро]] [[порлумон]] ё коллегияе, ки махсус барои интихоб шуданаш бо иштироки ҳатмии аъзоёни [[порлумон]] ( [[Олмон]], [[Ҳиндустон|Хиндустон]] ) ташкил карда шудааст, интихоб мекунад, яъне ваколати он аз [[порлумон]] гирифта мешавад;

* президент раиси (сарвазири, роҳбари) ҳукуматро таъин мекунад, вале на бо салоҳдиди худ, балки аз ҷумлаи роҳбарони ҳизб ё коалитсияи ҳизбҳое, ки дар парлумон ё палатаи поёнии он аксарияти ҷойҳоро доранд, таъин мекунад. Дар акси ҳол, [[ҳукумат]] метавонад ба [[порлумон]]  раъйи эътимод нагирад (ин барои ҷумҳурии порлумонӣ тартиби зарурӣ аст) ва ташкил нахоҳад шуд. Аъзои ҳукуматро [[президент]] бо пешниҳоди раиси (сарвазири, роҳбари)  ҳукумат таъин мекунад;

* президент барои фаъолияти ҳукумат ҷавобгар нест. Он ба (сарвазири, роҳбари) ҳукумат супурда мешавад;

* санадҳои аз ҷониби президент баровардашуда, имзои муқобил, яъне имзои [[сарвазир]] ё [[вазир]], ки барои онҳо масъуланд, талаб мекунанд. Бе чунин имзо санадҳои президент эътибор надоранд. Дар ҷумҳурии порлумонӣ шахси асосии давлат — (сарвазири, роҳбари) ҳукумат аст.

* президент наметавонад (сарвазири, роҳбари) ҳукуматро  бо салоҳдиди худ озод кунад, вале вай метавонад бо пешниҳоди (сарвазири, роҳбари) ҳукумат  ҳар як аъзои ҳукуматро аз вазифа озод намояд;

* дар соҳаи [[қонунгузорӣ]] президенти ҷумҳурии порлумонӣ ҳуқуқи ташаббуси [[қонунгузорӣ]] дорад, ки бо [[ҳукумат]] мувофиқа шудааст;

* санадҳои аз ҷониби президент баровардашуда, имзои муқобил, яъне имзои [[сарвазир]] ё [[вазир]], ки барои онҳо масъуланд, талаб мекунанд. Бе чунин имзо [[Санади ҳуқуқӣ|санад]]&lt;nowiki/&gt;ҳои президент эътибор надоранд. Дар  ҷумҳурии порлумонӣ шахси асосии давлат — '''(сарвазири, роҳбари) ҳукумат''' аст.

== Хусусиятҳои ҷумҳурии парлумонӣ ==
Дар ҷумҳурии порлумонӣ  ду мақомоти ҳукмронии давлатӣ низ имконпазир аст— порлумонӣ ва вазирӣ.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;

Ҷумҳурии порлумонӣ, алалхусус, дар шакли «пок»-и худ, назар ба [[ҷумҳурии президентӣ]] хеле камтар маъмул аст. Инҳо дар [[Утриш|Австрия]], [[Олмон]], [[Ҳиндустон]], [[Ҷумҳурии Ирланд|Ирландия]], [[Итолиё|Италия]], [[Португалия]] (пас аз як қатор ислоҳоти конститутсионӣ дар соли 1976) мебошанд, ки&amp;nbsp;мавқеи президентро хеле суст кард), [[Димоғаи Сабз|Кабо-Верде]] дар Африка (аз соли 1990), [[Вануату]] дар [[Океания]] ва ғайра. Дар он кишварҳое, ки бисёрҳизбӣ фаъолияти мақомоти давлати парлумониро шарт мекунад, натиҷаи он,  зуд-зуд ба амал омадани бӯҳронҳои ҳукумат мебошанд.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;

Масалан, дар [[Италия]] ҳукумат умуман камтар аз як сол дар сари [[ҳокимият]] меистад, гарчанде ҳайати ҳизбии ҳукумат одатан чандон тағйир намеёбад ва тағйироти шахсӣ низ чандон ночиз аст. Аммо даъватҳо барои тағйири шакли ҳукумат дар ин кишвар вақтҳои охир ба таври қобили мулоҳиза афзоиш ёфтааст ва ба назар мерасад, ки ин дафъа низ бе натиҷа нахоҳанд монд.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;

Тамоми рангорангии сиёсии кишвар тавассути ҳукумати аксарияти ҳизбҳо (рангорангии сиёсӣ дар ин ҳолат ба аксарият ва ақаллиятҳои ҳизбӣ тақсим мешавад) муаррифӣ ва сохтор карда мешавад. Агар зарурати бунёди возеҳи низоми сиёсӣ вуҷуд дошта бошад, модели парлумонӣ аз ҳама табиитарин ба назар мерасад ва идеалҳои ҳокимияти ҳизбиро таҷассум мекунад, дар ҳоле ки дар низоми ҷумҳурии президентӣ арзиши ҳокимияти ҳизбӣ бо имкони он ба кор андохтани коллективи баландихтисос барои идоракунӣ, ба замина меафтад. &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;

Дар низоми воқеан бисёрҳизбӣ шакли парлумонии ҳукумат аксарияти оптималии парлумониро дар шакли ҳукумати эътилофӣ таъмин мекунад. Дар баробари ин шумораи мансабҳо дар ҳукумат мутаносибан ба вазни ин ҳизбҳо тақсим карда мешавад, ки ин дар як ҷумҳурии президентӣ ба таври усулӣ ғайривоқеист.

== Услуби сиёсӣ ==
Худи услуби сиёсии ҷумҳурии парлумонӣ ҷалби интихобкунандагонро ба арзишҳо ва самтҳои асосии сиёсӣ таъмин мекунад. Он ба таъмини плюрализми воқеан амиқ ва муҳими сиёсӣ барои системаҳои парлумонӣ бо интихоби шумораи зиёди ,барномаҳои сиёсии [[аҳзоб]]&lt;nowiki/&gt;и сиёсии мухталиф марбут аст, дар ҳоле ки низоми президентӣ шахсиятӣ буда, интихобкунандагонро ба пешвоёни обрӯманд равона мекунад. Сохтори парлумонӣ ягонагии амали [[ҳокимияти иҷроия]] ва [[ҳокимияти қонунбарор]], дастгирии ҳамаҷонибаи ташаббусҳои қонунгузории ҳукуматро (ба истиснои ҳукумати аксарияти ноустувори парлумонӣ ё ҳукумати ақаллияти парлумонӣ) таъмин менамояд.

== Афзалиятҳо ва нуқсонҳо ==
Бартарии асосии низоми парлумонӣ одатан дар робитаи зич бо принсипи намояндагии халқ дида мешавад. Ба андозаи муайян гузаштани муносибату барномаҳои ҳизбӣ, пайвастани онҳо ба нақши сиёсӣ метавонад ҳамчун бартарии низоми парлумонӣ амал кунад, зеро он сарфи назар аз завқу амали роҳбарони ҳизб заминаи возеҳи [[Идеолужӣ|идеолужи]]&lt;nowiki/&gt;ро таъмин менамояд.

Камбудиҳои низоми парлумонӣ, инчунин низоми президентӣ, идомаи афзалиятҳои он аст.Ноустувории иттифоқҳо дар системаҳои порлумонӣ боиси тағйири ҳукумат, ноустувории тамоми системаи сиёсӣ дар маҷмӯъ мегардад (мисоли характерноки ин [[Итолиё]] бо бӯҳронҳои тез-тези порлумонӣ мебошад). Дар натиҷаи зарурати нигоҳ доштани хати муайяни [[идеолужӣ]], ҳукумат метавонад прагматизм надошта бошад.

Дар давраи бӯҳронҳо ва мушкилиҳо, вақте зарур аст, ки зуд амал кардан, тамоми масъулиятро шахсан ба дўш гирифтан лозим аст, дар низомҳои порлумонӣ нуфузи ҳукумат ва [[сарвари давлат]] мушоҳида мешавад. Дар баробари ин, дар низомҳои порлумонӣ , дар назари аввал, тамоюли парадокси паст кардани нақши порлумон дар шароите мушоҳида мешавад, ки аъзоёни хукумат дар як вақт [[депутат]] буда, дар баробари акаллият хамчун элитаи сиёсӣ амал мекунанд. Дар ин ҳолат ҳукумат қудрати қонунгузориро ғасб карда, ба порлумон имкон медиҳад, ки танҳо қонунҳоро «мӯҳр» кунад, ки аслан дар низоми президентӣ чунин буда наметавонад.

== Паҳншавӣ дар ҷаҳон ==
Намунаҳои ҷумҳуриҳои порлумонӣ: 
* {{Парчамбандӣ|Австрия}}
* {{Парчамбандӣ|Албания}}
* {{Парчамбандӣ|Бангладеш}}
* {{Парчамбандӣ|Булғористон}}
* {{Парчамбандӣ|Вануату}}
* {{Парчамбандӣ|Арманистон}}
* {{Парчамбандӣ|Юнон}}
* {{Парчамбандӣ|Гурҷистон}}
* {{Парчамбандӣ|Доминика}}
* {{Парчамбандӣ|Эстония}}
* {{Парчамбандӣ|Эфиопия}}
* {{Парчамбандӣ|Исроил}}
* {{Парчамбандӣ|Ҳиндустон}}
* {{Парчамбандӣ|Ироқ}}
* {{Парчамбандӣ|Ирландия}}
* {{Парчамбандӣ|Исландия}}
* {{Парчамбандӣ|Итолиё}}
* {{Парчамбандӣ|Латвия}}
* {{Парчамбандӣ|Литва}}
* {{Парчамбандӣ|Малта}}
* {{Парчамбандӣ|Непал}}
* {{Парчамбандӣ|Олмон}}
* {{Парчамбандӣ|Полша}}
* {{Парчамбандӣ|Португалия}}
* {{Парчамбандӣ|Сербия}}
* {{Парчамбандӣ|Сингапур}}
* {{Парчамбандӣ|Словения}}
* {{Парчамбандӣ|Словакия}}
* {{Парчамбандӣ|Маҷористон}}
* {{Парчамбандӣ|Финляндия}}
* {{Парчамбандӣ|Хорватия}}
* {{Парчамбандӣ|Чехия}}
* {{Парчамбандӣ|Швейтсария}}

== Адабиёт ==
** Назарияи умумии давлат ва ҳуқуқ&amp;nbsp;— Цвик М. Б. Петрышин О.В. , Л. В. Авраменко - Харков, 2009
** Венгеров А.&amp;nbsp;Б.&amp;nbsp;Назарияи давлат ва ҳуқуқ.&amp;nbsp; — М.&amp;nbsp;- 2004 
** Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ. Дастур / М.&amp;nbsp;Ф.&amp;nbsp;Чудаков - Мн. : Донишҳои нав, 2001.
** Мишин А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ.&amp;nbsp;— М. : Билялви, 1996

=== Адабиёти иловагӣ ===
* Ҷумҳурии парламентӣ // Велика українська юридична енциклопедія : у 20 т. / О. В. Петрышин (ред. ред.) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии хукук. - БО. 402. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .

== Пайвандҳо ==

* [http://leksika.com.ua/16801028/legal/parlamentska_respublika Ҷумҳурии парлумонӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200813024531/https://leksika.com.ua/16801028/legal/parlamentska_respublika|date=13 серпня 2020}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / ред. кол.: Ю С. Шемшученко (ред.) [ва гайра] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажана, 2002. — Т. 4: Х — П. — 720 бо. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .

== Нигаред инчунин ==
* [[Ҷумҳурӣ]]
* [[Порлумон]]
* [[Низоми нимариёсатӣ|Ҷумҳурии омехта]] :
** Ҷумҳурии порлумонӣ-президентӣ
** ҷумҳурии президентӣ-порлумонӣ
* [[Ҷумҳурии президентӣ]]

{{ПБ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳо]]
[[Гурӯҳ:Шаклҳои давлат]]</text>
      <sha1>qcu7szfxiz86vv7vpkxlp0txc8plp2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480590</id>
      <parentid>1480544</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15865" sha1="8tztoymgzr7e2g3csr9twghfz2iz4o6" xml:space="preserve">[[Акс:Unibicameral Map.svg|500px|thumb|right|{{legend|#37abc8|Кишварҳои дорои парлумони думаҷлисӣ}}{{legend|#afe945|Кишварҳои дорои парлумони якмаҷлисӣ ва ниҳоди қонунгузорӣ}}{{legend|#ff9955|Кишварҳои дорои парлумони якмаҷлисӣ}}{{legend|#000000|Бе парлумон}}]]
'''Ҷумҳурии парлумонӣ''' — як навъ шакли [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриявии]] ҳукумат, ки дар он [[парлумон]]  мақоми ваколатдор буда, [[Ҳукумат|ҳукуматеро]] ташкил медиҳад, ки дар назди он аз ҷиҳати сиёсӣ масъул аст ва одатан [[Президент (унвони сарвари давлат)|президентро]] интихоб мекунад, ки дар системаи мақомоти давлатӣ нақши рамзии ҳуқуқиро ишғол мекунад.

[[Парлумон]], ''парламент'' ({{lang-en|parliament}}, {{lang-fr|parlement}}, аз parler — гуфтан), '''маҷлис''' ({{lang-ar|مجلس}}) — мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузори давлатҳои дорои низоми тақсимоти қудрат мебошад&lt;ref&gt;Парламент // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1907—1909.&lt;/ref&gt;.
== Аломатҳои умумӣ ==
Хусусиятҳои асосии ҷумҳурии парлумонӣ:

* дар соҳаи [[қонунгузорӣ]] президенти ҷумҳурии парлумонӣ ҳуқуқи ташаббуси [[қонунгузорӣ]]  дорад, ки бо ҳукумат мувофиқа шудааст;

* [[Президент (унвони сарвари давлат)|президентро]] [[парлумон]] ё коллегияе, ки махсус барои интихоб шуданаш бо иштироки ҳатмии аъзоёни [[парлумон]] ( [[Олмон]], [[Ҳиндустон|Хиндустон]] ) ташкил карда шудааст, интихоб мекунад, яъне ваколати он аз [[парлумон]] гирифта мешавад;

* президент раиси (сарвазири, роҳбари) ҳукуматро таъин мекунад, вале на бо салоҳдиди худ, балки аз ҷумлаи роҳбарони ҳизб ё коалитсияи ҳизбҳое, ки дар парлумон ё палатаи поёнии он аксарияти ҷойҳоро доранд, таъин мекунад. Дар акси ҳол, [[ҳукумат]] метавонад ба [[парлумон]]  раъйи эътимод нагирад (ин барои ҷумҳурии парлумонӣ тартиби зарурӣ аст) ва ташкил нахоҳад шуд. Аъзои ҳукуматро [[президент]] бо пешниҳоди раиси (сарвазири, роҳбари)  ҳукумат таъин мекунад;

* президент барои фаъолияти ҳукумат ҷавобгар нест. Он ба (сарвазири, роҳбари) ҳукумат супурда мешавад;

* санадҳои аз ҷониби президент баровардашуда, имзои муқобил, яъне имзои [[сарвазир]] ё [[вазир]], ки барои онҳо масъуланд, талаб мекунанд. Бе чунин имзо санадҳои президент эътибор надоранд. Дар ҷумҳурии парлумонӣ шахси асосии давлат — (сарвазир, роҳбар)-и ҳукумат аст.

* президент наметавонад (сарвазири, роҳбари) ҳукуматро  бо салоҳдиди худ озод кунад, вале вай метавонад бо пешниҳоди (сарвазири, роҳбари) ҳукумат  ҳар як аъзои ҳукуматро аз вазифа озод намояд;

* дар соҳаи [[қонунгузорӣ]] президенти ҷумҳурии парлумонӣ ҳуқуқи ташаббуси [[қонунгузорӣ]] дорад, ки бо [[ҳукумат]] мувофиқа шудааст;

* санадҳои аз ҷониби президент баровардашуда, имзои муқобил, яъне имзои [[сарвазир]] ё [[вазир]], ки барои онҳо масъуланд, талаб мекунанд. Бе чунин имзо [[Санади ҳуқуқӣ|санадҳои]] президент эътибор надоранд. Дар  ҷумҳурии парлумонӣ шахси асосии давлат — '''(сарвазири, роҳбари) ҳукумат''' аст.

== Хусусиятҳои ҷумҳурии парлумонӣ ==
Дар ҷумҳурии парлумонӣ  ду мақомоти ҳукмронии давлатӣ низ имконпазир аст— парлумонӣ ва вазирӣ.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;

Ҷумҳурии парлумонӣ, алалхусус, дар шакли «пок»-и худ, назар ба [[ҷумҳурии президентӣ]] хеле камтар маъмул аст. Инҳо дар [[Утриш|Австрия]], [[Олмон]], [[Ҳиндустон]], [[Ҷумҳурии Ирланд|Ирландия]], [[Итолиё|Италия]], [[Португалия]] (пас аз як қатор ислоҳоти конститутсионӣ дар соли 1976) мебошанд, ки&amp;nbsp;мавқеи президентро хеле суст кард), [[Димоғаи Сабз|Кабо-Верде]] дар Африка (аз соли 1990), [[Вануату]] дар [[Океания]] ва ғайра. Дар он кишварҳое, ки бисёрҳизбӣ фаъолияти мақомоти давлати парлумониро шарт мекунад, натиҷаи он,  зуд-зуд ба амал омадани бӯҳронҳои ҳукумат мебошанд.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;

Масалан, дар [[Италия]] ҳукумат умуман камтар аз як сол дар сари [[ҳокимият]] меистад, гарчанде ҳайати ҳизбии ҳукумат одатан чандон тағйир намеёбад ва тағйироти шахсӣ низ чандон ночиз аст. Аммо даъватҳо барои тағйири шакли ҳукумат дар ин кишвар вақтҳои охир ба таври қобили мулоҳиза афзоиш ёфтааст ва ба назар мерасад, ки ин дафъа низ бе натиҷа нахоҳанд монд.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;

Тамоми рангорангии сиёсии кишвар тавассути ҳукумати аксарияти ҳизбҳо (рангорангии сиёсӣ дар ин ҳолат ба аксарият ва ақаллиятҳои ҳизбӣ тақсим мешавад) муаррифӣ ва сохтор карда мешавад. Агар зарурати бунёди возеҳи низоми сиёсӣ вуҷуд дошта бошад, модели парлумонӣ аз ҳама табиитарин ба назар мерасад ва идеалҳои ҳокимияти ҳизбиро таҷассум мекунад, дар ҳоле ки дар низоми ҷумҳурии президентӣ арзиши ҳокимияти ҳизбӣ бо имкони он ба кор андохтани коллективи баландихтисос барои идоракунӣ, ба замина меафтад. &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;

Дар низоми воқеан бисёрҳизбӣ шакли парлумонии ҳукумат аксарияти оптималии парлумониро дар шакли ҳукумати эътилофӣ таъмин мекунад. Дар баробари ин шумораи мансабҳо дар ҳукумат мутаносибан ба вазни ин ҳизбҳо тақсим карда мешавад, ки ин дар як ҷумҳурии президентӣ ба таври усулӣ ғайривоқеист.

== Услуби сиёсӣ ==
Худи услуби сиёсии ҷумҳурии парлумонӣ ҷалби интихобкунандагонро ба арзишҳо ва самтҳои асосии сиёсӣ таъмин мекунад. Он ба таъмини плюрализми воқеан амиқ ва муҳими сиёсӣ барои системаҳои парлумонӣ бо интихоби шумораи зиёди ,барномаҳои сиёсии [[аҳзоб]]&lt;nowiki/&gt;и сиёсии мухталиф марбут аст, дар ҳоле ки низоми президентӣ шахсиятӣ буда, интихобкунандагонро ба пешвоёни обрӯманд равона мекунад. Сохтори парлумонӣ ягонагии амали [[ҳокимияти иҷроия]] ва [[ҳокимияти қонунбарор]], дастгирии ҳамаҷонибаи ташаббусҳои қонунгузории ҳукуматро (ба истиснои ҳукумати аксарияти ноустувори парлумонӣ ё ҳукумати ақаллияти парлумонӣ) таъмин менамояд.

== Афзалиятҳо ва нуқсонҳо ==
Бартарии асосии низоми парлумонӣ одатан дар робитаи зич бо принсипи намояндагии халқ дида мешавад. Ба андозаи муайян гузаштани муносибату барномаҳои ҳизбӣ, пайвастани онҳо ба нақши сиёсӣ метавонад ҳамчун бартарии низоми парлумонӣ амал кунад, зеро он сарфи назар аз завқу амали роҳбарони ҳизб заминаи возеҳи [[Идеология|идеологияро]] таъмин менамояд.

Камбудиҳои низоми парлумонӣ, инчунин низоми президентӣ, идомаи афзалиятҳои он аст. Ноустувории иттифоқҳо дар [[Низоми парлумонӣ|низомҳои парлумонӣ]] боиси тағйири ҳукумат, ноустувории тамоми системаи сиёсӣ дар маҷмӯъ мегардад (мисоли характерноки ин [[Итолиё]] бо бӯҳронҳои тез-тези парлумонӣ мебошад). Дар натиҷаи зарурати нигоҳ доштани хати муайяни [[идеология]], ҳукумат метавонад прагматизм надошта бошад.

Дар давраи бӯҳронҳо ва мушкилиҳо, вақте зарур аст, ки зуд амал кардан, тамоми масъулиятро шахсан ба дўш гирифтан лозим аст, дар низомҳои парлумонӣ нуфузи ҳукумат ва [[сарвари давлат]] мушоҳида мешавад. Дар баробари ин, дар низомҳои парлумонӣ , дар назари аввал, тамоюли парадокси паст кардани нақши парлумон дар шароите мушоҳида мешавад, ки аъзоёни хукумат дар як вақт [[депутат]] буда, дар баробари акаллият хамчун элитаи сиёсӣ амал мекунанд. Дар ин ҳолат ҳукумат қудрати қонунгузориро ғасб карда, ба парлумон имкон медиҳад, ки танҳо қонунҳоро «мӯҳр» кунад, ки аслан дар низоми президентӣ чунин буда наметавонад.

== Паҳншавӣ дар ҷаҳон ==
Намунаҳои ҷумҳуриҳои парлумонӣ: 
* {{Парчамбандӣ|Австрия}}
* {{Парчамбандӣ|Албания}}
* {{Парчамбандӣ|Бангладеш}}
* {{Парчамбандӣ|Булғористон}}
* {{Парчамбандӣ|Вануату}}
* {{Парчамбандӣ|Арманистон}}
* {{Парчамбандӣ|Юнон}}
* {{Парчамбандӣ|Гурҷистон}}
* {{Парчамбандӣ|Доминика}}
* {{Парчамбандӣ|Эстония}}
* {{Парчамбандӣ|Эфиопия}}
* {{Парчамбандӣ|Исроил}}
* {{Парчамбандӣ|Ҳиндустон}}
* {{Парчамбандӣ|Ироқ}}
* {{Парчамбандӣ|Ирландия}}
* {{Парчамбандӣ|Исландия}}
* {{Парчамбандӣ|Итолиё}}
* {{Парчамбандӣ|Латвия}}
* {{Парчамбандӣ|Литва}}
* {{Парчамбандӣ|Малта}}
* {{Парчамбандӣ|Непал}}
* {{Парчамбандӣ|Олмон}}
* {{Парчамбандӣ|Полша}}
* {{Парчамбандӣ|Португалия}}
* {{Парчамбандӣ|Сербия}}
* {{Парчамбандӣ|Сингапур}}
* {{Парчамбандӣ|Словения}}
* {{Парчамбандӣ|Словакия}}
* {{Парчамбандӣ|Маҷористон}}
* {{Парчамбандӣ|Финляндия}}
* {{Парчамбандӣ|Хорватия}}
* {{Парчамбандӣ|Чехия}}
* {{Парчамбандӣ|Швейтсария}}

== Адабиёт ==
** Назарияи умумии давлат ва ҳуқуқ&amp;nbsp;— Цвик М. Б. Петрышин О.В. , Л. В. Авраменко - Харков, 2009
** Венгеров А.&amp;nbsp;Б.&amp;nbsp;Назарияи давлат ва ҳуқуқ.&amp;nbsp; — М.&amp;nbsp;- 2004 
** Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ. Дастур / М.&amp;nbsp;Ф.&amp;nbsp;Чудаков - Мн. : Донишҳои нав, 2001.
** Мишин А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ.&amp;nbsp;— М. : Билялви, 1996

=== Адабиёти иловагӣ ===
* Ҷумҳурии парламентӣ // Велика українська юридична енциклопедія : у 20 т. / О. В. Петрышин (ред. ред.) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии хукук. - БО. 402. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .

== Пайвандҳо ==

* [http://leksika.com.ua/16801028/legal/parlamentska_respublika Ҷумҳурии парлумонӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200813024531/https://leksika.com.ua/16801028/legal/parlamentska_respublika|date=13 серпня 2020}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / ред. кол.: Ю С. Шемшученко (ред.) [ва гайра] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажана, 2002. — Т. 4: Х — П. — 720 бо. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .

== Нигаред инчунин ==
* [[Ҷумҳурӣ]]
* [[Парлумон]]
* [[Низоми нимариёсатӣ|Ҷумҳурии омехта]] :
** Ҷумҳурии парлумонӣ-президентӣ
** ҷумҳурии президентӣ-парлумонӣ
* [[Ҷумҳурии президентӣ]]

{{ПБ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳо]]
[[Гурӯҳ:Шаклҳои давлат]]</text>
      <sha1>8tztoymgzr7e2g3csr9twghfz2iz4o6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷумҳурии парламентӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212854</id>
    <redirect title="Ҷумҳурии парлумонӣ" />
    <revision>
      <id>1480622</id>
      <parentid>1018085</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Ҷумҳурии порлумонӣ]] to [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]</comment>
      <origin>1480622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="socx51xtjywc0hsrl6qk8txmks5gerd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]</text>
      <sha1>socx51xtjywc0hsrl6qk8txmks5gerd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷумҳурии маҷлисмеҳвар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212855</id>
    <revision>
      <id>1480592</id>
      <parentid>1018086</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Ҷумҳурии порлумонӣ]]</comment>
      <origin>1480592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="drncwm7dpmc4e94usk0byvrkdx0l2ws" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф|Ҷумҳурии маҷлисмеҳварро ба фикрам ягон хонандаи оддии тоҷик ба кор намебарад}}</text>
      <sha1>drncwm7dpmc4e94usk0byvrkdx0l2ws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Интихобот</title>
    <ns>14</ns>
    <id>215295</id>
    <revision>
      <id>1480651</id>
      <parentid>1199357</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="cu98ix5jg8ge87cezo1b8ab8mi50cvq" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:демократия]]</text>
      <sha1>cu98ix5jg8ge87cezo1b8ab8mi50cvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>215296</id>
    <revision>
      <id>1480674</id>
      <parentid>1030745</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Воқеоти сиёсӣ]] to [[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]</comment>
      <origin>1030745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="6umy70zwpp88a5rxgwcr4x0yrfikx9f" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Таърихи сиёсӣ]]</text>
      <sha1>6umy70zwpp88a5rxgwcr4x0yrfikx9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Бӯҳронҳои сиёсӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>215299</id>
    <revision>
      <id>1480668</id>
      <parentid>1030748</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="czksfotee1k5xm1oj0a3jr42oum6ja7" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Бӯҳронҳо]]</text>
      <sha1>czksfotee1k5xm1oj0a3jr42oum6ja7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низоми нимариёсатӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219977</id>
    <revision>
      <id>1480604</id>
      <parentid>1455949</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12349" sha1="ppj6bf8b32h2evykvku5i9j4wzgseqe" xml:space="preserve">[[File:Forms of government 2021.svg|500px|thumb|{{Қуттии рангӣ|#F0E847}} Давлатҳои ҷаҳон бо низоми нимариёсатӣ]]
'''Низоми нимараёсатӣ'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%91%D1%81%D0%B0%D1%82%D3%A3/ODAxODc=|title=Низоми нимараёсатӣ чист? Маънои низоми нимараёсатӣ|author=|website=vazhaju.tj|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2019-11-21}}{{Пайванди мурда|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ({{lang-fa|نظام نیمه‌ریاستی}}) — навъе низоми ҳукуматӣ аст, ки дар он вижагиҳои [[Ҷумҳурии президентӣ|низоми риёсатӣ]] ва [[Низоми парлумонӣ|низоми парлумонӣ]] ба ҳам омадаанд. 

Дар ин шакли ҳукуматӣ мисли шакли идораи президентӣ риёсати кишвар (риёсати давлат) бар уҳдаи президент аст, ки дар интихоботи умумӣ ба қудрат расида ва мазҳари ҳокимияти миллӣ маҳсуб мешавад ва аз масъулияти сиёсӣ дар баробари парлумон озод аст, аммо бар хилофи шакли идораи президентӣ ва ба шеваи шакли идораи парлумонӣ ҳайати вазирон бо дарёфти раъйи эътимод аз намояндагони маҷлис расмият пайдо мекунад ва дар ҷараёни фаъолиятҳои худ дар баробари парлумон масъулияти сиёсӣ доранд.
== Зергурӯҳҳо ==
Ду зернамуди фарқкунандаи низоми нимариёсатӣ вуҷуд дорад: ''Низоми сарвазир-президентӣ'' ва ''Низоми президентӣ-парлумонӣ.''

Тибқи низоми '''сарвазир-президентӣ''', [[сарвазир]] ва кобинаи вазирон комилан ба [[парлумон]] ҳисобот медиҳанд. Президент метавонад сарвазир ва кобинаро интихоб кунад, аммо танҳо [[парлумон]] метавонад онҳоро тасдиқ кунад ва онҳоро бо ''раъйи эътимод'' аз вазифа барканор кунад. Ин низом ба парлумони холис хеле наздиктар аст. Ин зернамуд дар ин кишварҳо истифода мешавад: [[Буркина-Фасо]], [[Димоғаи Сабз]], &lt;ref name=&quot;Neto2010&quot;&gt;{{Cite journal|author=Neto|first=Octávio Amorim|year=2010|title=Between Constitutional Diffusion and Local Politics: Semi-Presidentialism in Portuguese-Speaking Countries|url=https://papers.ssrn.com/sol3/Delivery.cfm/SSRN_ID1666842_code1512429.pdf|journal=APSA 2010 Annual Meeting Paper|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt; [[Тимури Шарқӣ]], &lt;ref name=&quot;Beuman2016&quot;&gt;{{Cite book|last=Beuman|first=Lydia M.|year=2016|title=Political Institutions in East Timor: Semi-Presidentialism and Democratisation|url=https://books.google.com/books?id=8GCFCwAAQBAJ|location=Abingdon, Oxon|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1317362128|lccn=2015036590|oclc=983148216|access-date=18 August 2017}}&lt;/ref&gt; [[Фаронса]], [[Литва]], [[Мадагаскар]], [[Малӣ]], [[Муғулистон]], [[Ниҷер]], [[Гурҷистон]], (2013–2018) [[Лаҳистон]], &lt;ref name=&quot;McMenamin2&quot;&gt;{{cite web |last=McMenamin |first=Iain |title=Semi-Presidentialism and Democratisation in Poland |url=http://webpages.dcu.ie/~mcmenami/Poland_semi-presidentialism_2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212225305/http://webpages.dcu.ie/~mcmenami/Poland_semi-presidentialism_2.pdf |archive-date=12 February 2012 |access-date=11 December 2017 |publisher=School of Law and Government, [[Dublin City University]] |accessdate=2026-01-31 |archivedate=2012-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120212225305/http://webpages.dcu.ie/~mcmenami/Poland_semi-presidentialism_2.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poland 1997 (rev. 2009) Constitution |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Poland_2009?lang=en |access-date=9 October 2021 |website=Constitute}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA-20212&quot;&gt;{{cite web |date=22 September 2021 |title=Poland |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/poland/#government |access-date=8 October 2021 |work=The World Factbook |publisher=CIA |accessdate=2026-01-31 |archivedate=2021-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211008070737/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/poland/#government }}&lt;/ref&gt; [[Португалия]], [[Руминия]], [[Сан-Томе ва Принсипи]], [[Шри-Ланка]], [[Туркия]] ва [[Укроин]]. &lt;ref name=&quot;Shugart2005-Draft&quot;&gt;{{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |author-link=Matthew Søberg Shugart |date=September 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns |url=http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |url-status=dead |journal=[[Graduate School of International Relations and Pacific Studies]] |location=United States |publisher=[[University of California, San Diego]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |archive-date=19 August 2008 |access-date=12 October 2017 }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |date=2008-08-19 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Shugart2005&quot;&gt;{{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |author-link=Matthew Søberg Shugart |date=December 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1057%2Fpalgrave.fp.8200087.pdf |department=[[Graduate School of International Relations and Pacific Studies]], [[University of California, San Diego]] |journal=French Politics |volume=3 |issue=3 |pages=323–351 |issn=1476-3427 |oclc=6895745903 |doi=10.1057/palgrave.fp.8200087 |doi-access=free |access-date=12 October 2017 }}&lt;/ref&gt;

Дар низоми '''президентӣ-парлумонӣ''', [[сарвазир]] ва кобина дар назди [[президент]] ва [[парлумон]] дуҷониба масъуланд. Президент сарвазир ва кобинаро интихоб мекунад, аммо бояд барои интихоби худ дастгирии аксарияти парлумонӣ дошта бошад. Барои аз [[қудрат]] барканор кардани сарвазир ё тамоми кобина, президент метавонад онҳоро аз кор ронад ё парлумон метавонад онҳоро тавассути ''раъйи эътимоднопазирӣ'' аз кор ронад. Ин шакли низоми нимариёсатӣ ба [[низоми президентӣ]] холис хеле наздиктар аст. Он дар чунин [[кишвар]]&lt;nowiki/&gt;ҳо истифода мешавад: [[Озарбойҷон]], [[Гвинея-Бисау]], [[Қазоқистон]], [[Мозамбик]], [[Русия]] ва [[Тайван]]. Он инчунин дар [[Укроин]],[[Гурҷистон]], [[Кореяи Ҷанубӣ]] дар давраи ҷумҳуриҳои чорум ва панҷум ва дар [[Олмон]] дар давраи Ҷумҳурии Веймар истифода мешуд.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Semi-presidential_system аз Википедияи инглисӣ]&lt;/ref&gt;
 
== Ҳамзистӣ ==
{{Бештар|Ҳамзистӣ (ҳукумат)}}
Дар низоми нимраёсатӣ, [[президент]] ва [[сарвазир]] баъзан метавонанд аз ҳизбҳои сиёсии гуногун бошанд. Инро &quot; ҳамзистӣ &quot; меноманд, ки истилоҳе, ки дар [[Фаронса]] пас аз ба миён омадани вазъият дар солҳои 1980 пайдо шудааст. Ҳамзистӣ метавонад ё низоми муассири [[ҷудоии ҳокимиятҳо]], ё давраи сангрезии талх ва шиддатнокро вобаста ба муносибати ду роҳбар, идеологияҳои худи онҳо/ҳизбҳои онҳо ва талаботи тарафдорони онҳо эҷод кунад. 

== Тақсимоти қудрат ==
Тақсимоти [[қудрат]] байни [[президент]] ва [[сарвазир]] метавонад дар байни кишварҳо хеле фарқ кунад.

Масалан, дар [[Фаронса]], дар мавриди ҳамзистӣ, президент сиёсати хориҷӣ ва [[сиёсати дифоъ|сиёсати дифоъро]] назорат мекунад (инҳоро одатан ''les prérogatives présidentielles'', prerogatives presidential меноманд) ва сарвазир масъули сиёсати дохилӣ ва сиёсати иқтисодӣ мебошад.  Дар ин ҳолат, тақсимоти масъулиятҳо байни [[сарвазир]] ва [[президент]] дар конститутсия ба таври возеҳ зикр нашудааст, балки ҳамчун як конвенсияи сиёсӣ бар асоси принсипи конститутсионӣ, ки сарвазир аз ҷониби президент таъин ва аз вазифа озод карда мешавад, таҳаввул ёфтааст.  Аз тарафи дигар, ҳар вақте ки президент ва сарвазир як ҳизби сиёсиро намояндагӣ мекунанд, ки кобинаро роҳбарӣ мекунад, онҳо майл доранд, ки назорати ''де-факторо'' бар ҳамаи соҳаҳои сиёсат тавассути сарвазир амалӣ кунанд. Аммо, қарор аст, ки ба сарвазир чӣ қадар мухторият боқӣ мемонад, ба президент вобаста аст.

Дар аксари мавридҳо, ҳамзистӣ аз низоме ба вуҷуд меояд, ки дар он ду роҳбарият дар як вақт ё барои як мӯҳлат интихоб намешаванд. Масалан, дар соли 1981, [[Фаронса]] ҳам президенти сотсиалистӣ ва ҳам мақоми қонунгузорро интихоб кард, ки дар натиҷа сарвазири сотсиалистӣ ба қудрат  омад. Аммо дар ҳоле ки мӯҳлати ваколати президент ҳафт сол буд, [[Маҷлиси миллии Фаронса]] танҳо панҷ сол кор кард. Вақте ки дар интихоботи қонунгузории соли 1986 мардуми Фаронса маҷлиси ростгароёнро интихоб карданд, президенти сотсиалистӣ [[Франсуа Миттеран]] маҷбур шуд, ки бо сарвазири ростгаро [[Жак Ширак]] ҳамзистӣ кунад. 

Аммо, дар соли 2000, тағйирот ба Конститутсияи Фаронса мӯҳлати ваколати президенти Фаронсаро то панҷ сол кам кард. Ин имкони ҳамзистиро ба таври назаррас коҳиш дод, зеро акнун интихоботи парлумонӣ ва президентӣ метавонанд дар фосилаи кӯтоҳтар аз якдигар баргузор шаванд.

== Нигаред низ ==
* [[Ҷумҳурии президентӣ]]
* [[Ҷумҳурии парлумонӣ]] 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Шаклҳои идоракунии давлатӣ]]</text>
      <sha1>ppj6bf8b32h2evykvku5i9j4wzgseqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Аменхотеп (Ҳамном)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>261066</id>
    <revision>
      <id>1480779</id>
      <parentid>1095348</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Баҳс:Аменхотеп]] to [[Баҳс:Аменхотеп (ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1095348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0" xml:space="preserve">{{Сарлавҳаи баҳс|arpol=yes}}</text>
      <sha1>dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480790</id>
      <parentid>1480779</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Баҳс:Аменхотеп (ҳамном)]] to [[Баҳс:Аменхотеп (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1095348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0" xml:space="preserve">{{Сарлавҳаи баҳс|arpol=yes}}</text>
      <sha1>dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Антиох (Ҳамном)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>265727</id>
    <revision>
      <id>1480784</id>
      <parentid>1101666</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Баҳс:Антиох]] to [[Баҳс:Антиох (ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1101666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0" xml:space="preserve">{{Сарлавҳаи баҳс|arpol=yes}}</text>
      <sha1>dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480798</id>
      <parentid>1480784</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Баҳс:Антиох (ҳамном)]] to [[Баҳс:Антиох (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1101666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0" xml:space="preserve">{{Сарлавҳаи баҳс|arpol=yes}}</text>
      <sha1>dblicplmkfayol9ivafx7e2t3qf0rb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демукросӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274204</id>
    <revision>
      <id>1480661</id>
      <parentid>1116315</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Мардумсолорӣ]]</comment>
      <origin>1480661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷумҳурии президентӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275388</id>
    <revision>
      <id>1480591</id>
      <parentid>1452883</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20464" sha1="92m5mwdlty1s08pt0gavph6hbrzcgv8" xml:space="preserve">'''Ҷумҳурии президентӣ''' ({{lang-en|Presidential system}}) ([[низоми раёсатӣ]]) ({{lang-fa|نظام ریاستی}}) — шакли идораи давлатй, ки дар он [[ҳокимияти давлатӣ]] бо роҳи додани доираи васеи [[Салоҳият (мазмунҳо)|салоҳиятҳо]] [[Президент (унвони сарвари давлат)|ба президент]] амалӣ мегардад, ки он аз ҷумла якҷоя кардани ваколатҳои [[сарвари давлат]] ва сардори [[Ҳукумат|ҳукуматро]] дар дасти президент дар назар дорад. [[Истилоҳ|Истилоҳи]] «Ҷумҳурии президентӣ» дар бораи худ сухан мегӯяд: [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] дар ҷумҳурӣ нақши асосиро мебозад. Ӯро президенти қавӣ низ меноманд.

== Хусусиятҳои умумӣ ==
• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] қарор қабул мекунад;

• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] танҳо бо роҳи импичмент ҷавобгар аст ва метавонад аз вазифааш дур карда шавад.

• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] — [[сарвари давлат]] ва [[ҳокимияти иҷроия]];

• масъулияти сиёсии ҳукумат дар назди [[парлумон]] вуҷуд надорад;

• ҳангоми ташкили [[ҳукумат]] принсипи аксарияти парлумонӣ татбиқ намегардад; президент мустақилона, бо иштироки ақали парлумон «[[ҳукумат]]»-ро ташкил мекунад, ки аз ҳукумати мукаррарӣ бо он фарқ мекунад, ки вай сохторе нест, ки қарорхои дастаҷаъмӣ қабул мекунад;

Хусусиятҳои асосии он инҳоянд:

• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] ба тариқи ғайрипарлумонӣ интихоб мешавад — овоздиҳии интихобкунандагон, ки дараҷаи нисбатан баланди мустақилияти онро аз [[парлумон]] муайян мекунад; президент ҳуқуқи пароканда кардани [[парлумон]]&lt;nowiki/&gt;ро надорад;

• [[ҳукумат]] танҳо дар назди [[президент]] масъул аст, на дар назди парлумон, зеро танҳо президент метавонад онро озод кунад.

• тақсимоти аниқи шохаҳои [[ҳокимияти қонунбарор]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, [[ҳокимияти иҷроия]] ва судӣва муносибатҳои байни онҳо ки дар асоси принсипи ба истилоҳ «таъминкунӣ ва мувозинат» барпо карда мешаванд;

• [[ҳокимияти иҷроия]]&lt;nowiki/&gt;ро танҳо президент идора мекунад, вазифаи [[сарвазир]] пешбинӣ нашудааст;

== Тақсимоти ваколатҳо ==
Ҷумҳурии президентӣ аз чихати назариявӣ дар асоси принтсипи тақсимоти қатъии ҳокимиятҳо сохта шудааст. Ин чунин маъно дорад, ки дар [[Қонунгузорӣ (мазмунҳо)|қонунгузории]] [[Қонуни асосии давлат|конститутсионии]] кишварҳои дахлдор тақсимоти қатъии салоҳият дар байни мақомоти болоии [[Мақомоти қонунгузорӣ|мақомоти қонунгузор]] ва мақомоти иҷроия ҷой дорад. Мақомотхои дахлдори болоии давлат на танҳо аз ҷиҳати сохторӣ ҷудо шудаанд, балки нисбат ба ҳамдигар мустақилияти калон доранд.

== [[Президент (унвони сарвари давлат)|Президент]] ==
[[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]]дар интихоботи умумимиллӣ ба таври ғайрипарлумонӣ интихоб мешавад. Барканории пеш аз мӯҳлат аз мансаби президент танҳо дар ду ҳолат имконпазир аст: айбдор донистани ӯ аз ҷониби додгоҳи импичмент ё истеъфо. Вай «сарвари [[ҳокимияти иҷроия]]» буда, ҳукуматро ташкил медиҳад —   ҳайати ҳукумат танҳо бо иштироки номиналии парлумон таъин мешавад. Ҳайати ҳукумат (Кабинети вазирон) дар назди [[парлумон]] ягон масъулият надорад. Ҳайати ҳукуматро президент сарварӣ мекунад ва воқеан нақши як ниҳоди машваратии назди ӯ мебозад. Ҳарчанд [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] аз ҳуқуқи пароканда кардани парлумон маҳрум аст, ба ӯ чунин ваколатҳо дода шудааст, ки ба ӯ имкон медиҳанд, ки ба тамоми фаъолияти [[Қонунгузорӣ|қонунгузори]]&lt;nowiki/&gt;и парлумон таъсир расонад. Муҳимтарин қудратҳо Президент ҳуқуқ дорад ба парлумон бо паём муроҷиат кунад. Дар баробари ин худи [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] муҳимтарин [[Мақомоти қонунгузорӣ|мақомоти қонунгузор]] аст.

== [[Парлумон]] ==
Парлумон барандаи «[[ҳокимияти қонунгузор]]» аст, аммо фаъолияти он ба [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] вобаста аст, ки на танҳо манбаи муҳимтарини ташаббуси қонунгузориро инъикос мекунад, балки сарнавишти бисёр лоиҳаҳои [[қонун]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро бо истифода аз ҳуқуқи вето, бартараф кардани ки аксарияти собитқадамони парлумон талаб карда мешавад. Дар баробари ин [[Парлумон|парлумон]] имкон дорад, ки пешниҳоди қонунгузории президентро тағйир диҳад ва ҳатто онро рад кунад ва аз болои фаъолияти [[Ҳокимияти иҷроия|дастгоҳи иҷроияи]] ҳокимияти давлатӣ назорат барад. Агарчи аъзоёни ҳукумат ва сардорони дигар идорахои ичроияи миллӣ аъзои парлумон набошанд ҳам, онҳоро кумтаҳои гуногуни парлумон, ки ваколатҳои калони санҷиш, назорат ва тафтишот доранд, даъват ва бозпурсӣ карда метавонанд.

== Сарвазир ==
Тавре зикр гардид, дар аксари ҷумҳуриҳои президентӣ вазифаи махсуси [[сарвазир]] вуҷуд надорад, вай президент аст. Агар дар ҷумҳурии президентӣ ( [[Миср]], [[Перу]], [[Сурия]] ва ғайра  вазифаи [[сарвазир]] мавҷуд бошад; баъзан дар конститутсияҳо пешбинӣ шудааст, аммо дар онҳо мумкин нест, ва дар бисёр кишварҳои Осиё ва Африқо ки чунин вазифа буд. баъзан ҷорӣ ё бекор карда мешавад), пас онро сарвазири маъмурӣ меноманд. Аз ҷихати қонунӣ сарвазир ба ҳукумат сарварӣ мекунад, вале дар амал сиёсати хукуматро президент муайян мекунад, ки дар таҳти роҳбарии ӯ маҷлисҳои расмии Шӯрои Вазирон гузаронида мешаванд, ки дар он масъалахои муҳимтарин (масъалаҳои муҳими ҷорӣ таҳти раёсати Раиси Шӯрои Вазирон  (сарвазири маъмурӣ) ҳал карда мешаванд)..

'''Афзалиятҳо ва камбудиҳо''' 

Ҳамин тариқ, афзалиятҳои асосии ҷумҳурии президентй аз он иборат аст — системаи нисбатан оддии шакли фармондихӣ, ки масъулияти шахсиро ифода мекунад ва аз ин рӯ, аз нуқтаи назари самаранокии идоракунии давлатӣ бартариҳои калон дорад.

Камбудиҳои низоми президентӣ идомаи афзалиятҳои он мебошанд: ба он тамаркузи баланди қудрат хос аст, ки дар кишварҳои дорои анъанаҳои ноустувори [[Мардумсолорӣ|демократӣ]] ба нигоҳдорӣ ва ҳатто таҳкими аломатҳои [[иқтидоргароӣ]] дар [[режими сиёсӣ]] таҳдид мекунад (ба ин махсусан [[ҳукумат]] мусоидат мекунад. омезиши мансаби [[сарвари давлат]] ва сарвари [[ҳокимияти иҷроия]]). Илова бар ин, истифодаи низоми президентӣ дар кишварҳои дорои муносибатҳои мураккаби байнимиллӣ, байниконфессиявӣ ва дохиликонфессиявӣ, модели ҷумҳурии президентӣ ҳалли дурусти масъалаҳои ташкили ҳокимияти давлатиро таъмин намекунад. Камбудии низоми президентӣ мавҷуд набудани робитаи дурусти ҳайати ҳизбии [[парлумон]] ва мансубияти ҳизбии президент мебошад. Ин боиси номутаносибии системаи сиёсӣ ва бисёрҷонибаи равандҳои сиёсӣ дар як мошини ягонаи давлатӣ мегардад, давраҳои сиёсӣ шикаста мешаванд.

== Пайвандҳо ==
Чунин шакли идоракунии [[ҷумҳурии президентӣ]] дар давлатҳое, ки аз тобеияти мустамликавӣ озод шудаанд, хеле паҳн шудааст. Намунаҳои ҷумҳуриҳои дорои шакли президентӣ:

* {{Парчамбандӣ|Belarus}}
* {{Парчамбандӣ|Cameroon}}
* {{Парчамбандӣ|Central African Republic}}
* {{Парчамбандӣ|Chad}}
* {{Парчамбандӣ|Djibouti}}
* {{Парчамбандӣ|Equatorial Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Gabon}}
* {{Парчамбандӣ|Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Guyana}}
* {{Парчамбандӣ|Ivory Coast}}
* {{Парчамбандӣ|Kazakhstan}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nazarbaev Signs Kazakh Constitutional Amendments Into Law |url=http://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |date=10 березня 2017 |access-date=10 березня 2017 |archive-date=14 лютого 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214054207/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html }} For more information: please see {{cite news |last1=Abdurasulov |first1=Abdujalil |date=6 березня 2017 |title=Kazakhstan constitution: Will changes bring democracy? |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 |publisher=[[BBC News]] |access-date=7 березня 2017 |archive-date=6 березня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306170849/http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчамбандӣ|Rwanda}}
* {{Парчамбандӣ|South Korea}}
* {{Парчамбандӣ|Sudan}}
* {{Парчамбандӣ|Tajikistan}}
* {{Парчамбандӣ|Tanzania}}
* {{Парчамбандӣ|Togo}}
* {{Парчамбандӣ|Uganda}}
* {{Парчамбандӣ|Uzbekistan}}
=== Президент ва Сарвазир ===
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Парчамбандӣ|Belarus}}
* {{Парчамбандӣ|Cameroon}}
* {{Парчамбандӣ|Central African Republic}}
* {{Парчамбандӣ|Chad}}
* {{Парчамбандӣ|Djibouti}}
* {{Парчамбандӣ|Equatorial Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Gabon}}
* {{Парчамбандӣ|Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Guyana}}
* {{Парчамбандӣ|Ivory Coast}}
* {{Парчамбандӣ|Kazakhstan}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nazarbaev Signs Kazakh Constitutional Amendments Into Law |url=http://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |date=10 березня 2017 |access-date=10 березня 2017 |archive-date=14 лютого 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214054207/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html }} For more information: please see {{cite news |last1=Abdurasulov |first1=Abdujalil |date=6 березня 2017 |title=Kazakhstan constitution: Will changes bring democracy? |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 |publisher=[[BBC News]] |access-date=7 березня 2017 |archive-date=6 березня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306170849/http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчамбандӣ|Rwanda}}
* {{Парчамбандӣ|South Korea}}
* {{Парчамбандӣ|Sudan}}
* {{Парчамбандӣ|Tajikistan}}
* {{Парчамбандӣ|Tanzania}}
* {{Парчамбандӣ|Togo}}
* {{Парчамбандӣ|Uganda}}
* {{Парчамбандӣ|Uzbekistan}}
{{div col end}}

== Таърихи пайдоиш ==
Аввалинҳо [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриҳои]] намуди муосир - яъне бо [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] дар ибтидо дар Ҷаҳони Нав пайдо шуданд. Пайдоиши онҳо пеш аз ҳама бо талошҳои мустамликадорони ҷавон, пурқувват ва беғараз барои аз байн бурдани боқимондаҳои сохти шоҳигарӣ алоқаманд буд. Маҳз аз ҳамин сабаб вазифаи сарвари давлат интихобшуда, на абадӣ ва муҳимтар аз ҳама,бо Конститутсия маҳдуд карда шуд. Ба институти президентӣ вазифаи асосии сохти ҷумҳуриявӣ вогузор карда шуд - кафолати [[Қонуни асосии давлат|Конститутсия]] ва аз ин рӯ [[Мардумсолорӣ|демократия]].

Соли 1789 аввалин президент [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] интихобшуда [[Ҷорҷ Вашингтон]]. Пас аз ин ҳодиса, институтҳои президентӣ дар кишварҳои Ҷаҳони Нав босуръат оғоз ефтанд: президентҳо роҳбарӣ карданд: соли 1807&amp;nbsp; — [[Ҳоитӣ|Гаити]], 1814&amp;nbsp; — [[Парагвай]], 1816&amp;nbsp; — [[Аргентина]], 1817&amp;nbsp; — [[Чили]], 1819&amp;nbsp;— [[Колумбия]], 1821&amp;nbsp; — [[Коста-Рика]] ва [[Перу]], 1824&amp;nbsp; — [[Мексика]], 1825&amp;nbsp; — [[Боливия]], 1830&amp;nbsp; — [[Венесуэла]], [[Эквадор]] ва [[Уругвай]], 1835&amp;nbsp; — [[Никарагуа]], 1839&amp;nbsp; — [[Гватемала]], 1841&amp;nbsp; — [[Ҳондурас|Ҳондурас]] ва [[Салвадор|Салвадор]], 1844&amp;nbsp; — [[Ҷумҳурии Доминикан]]. Президентҳои аввал&amp;nbsp;- сарони давлатҳо дар [[Аврупо]]&amp;nbsp; дар соли 1848 ду нафар шуданд: Луи Наполеон Бонапарт дар [[Фаронса]] ва Й. Фурер дар [[Швейсария|Швейсария]]. Дар [[Осиё]] аввалин президент соли 1911 [[Сун Ятсен]] дар [[Чин]]  буд.&amp;nbsp; Соли 1923 дар [[Туркия]], ки саврвари давлат [[Мустафо Камол Отатурк|Мустфо Камол Отатурк]] ном дошт. Дар бораи Африқо  гуфтан мумкин аст, кӣ дар соли 1847 аввалин президент сарвари [[Либерия]], соли 1854&amp;nbsp; ва Ҷумҳурии Норанҷӣ (соли 1910 ба ҳайати ҷумҳурии ҳозираи [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] дохил шуд) буданд.
 
== Нигаред низ ==

* [[Ҷумҳурӣ]]
* [[Президент (унвони сарвари давлат)|Президент]]
* Ҷумҳурии президентӣ-парлумонӣ
* Ҷумҳурии парлумонӣ-президентӣ
* [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
* Ҷумҳурии суперпрезидентӣ

== Адабиёт ==
** Назарияи умумии давлат ва ҳуқуқ&amp;nbsp;— Цвик М. Б. Петрышин О.В. , Л. В. Авраменко - Харков, 2009
** Венгеров А.&amp;nbsp;Б.&amp;nbsp;Назарияи давлат ва ҳуқуқ.&amp;nbsp; — М.&amp;nbsp;- 2004 
** Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ. Дастур / М.&amp;nbsp;Ф.&amp;nbsp;Чудаков - Мн. : Донишҳои нав, 2001.
** Мишин А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ.&amp;nbsp;— М. : Билялви, 1996

=== Адабиёти иловагӣ ===
* Ҷумҳурии президентӣ // Велика українська юридична енциклопедія : у 20 т. / О. В. Петрышин (ред. ред.) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. - С. 602. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt;.

== Пайвандҳо ==
* [http://leksika.com.ua/13250215/legal/prezidentska_respublika Ҷумҳурии Президентӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161122032009/http://leksika.com.ua/13250215/legal/prezidentska_respublika|date=22 листопада 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] /ҳайати.таҳририя.: Ю С. Шемшученко (муҳарир.) [ва ғайра] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П. Бажан, 2003. — Т. 5: П — С. — 736 бо. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-05-2&lt;/nowiki&gt; .
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}} 
[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳо]]
[[Гурӯҳ:Шаклҳои давлат]]
[[Гурӯҳ:Шаклҳои идоракунии давлатӣ]]
[[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]]</text>
      <sha1>92m5mwdlty1s08pt0gavph6hbrzcgv8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480643</id>
      <parentid>1480591</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20390" sha1="d6dtn56cjr6lumxhp6bctt0q79mvnqc" xml:space="preserve">'''Ҷумҳурии президентӣ''' ({{lang-en|Presidential system}}) — шакли идораи давлатй, ки дар он [[ҳокимияти давлатӣ]] бо роҳи додани доираи васеи [[Салоҳият (мазмунҳо)|салоҳиятҳо]] [[Президент (унвони сарвари давлат)|ба президент]] амалӣ мегардад, ки он аз ҷумла якҷоя кардани ваколатҳои [[сарвари давлат]] ва сардори [[Ҳукумат|ҳукуматро]] дар дасти президент дар назар дорад. [[Истилоҳ|Истилоҳи]] «Ҷумҳурии президентӣ» дар бораи худ сухан мегӯяд: [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] дар ҷумҳурӣ нақши асосиро мебозад. Ӯро президенти қавӣ низ меноманд.

== Хусусиятҳои умумӣ ==
• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] қарор қабул мекунад;

• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] танҳо бо роҳи импичмент ҷавобгар аст ва метавонад аз вазифааш дур карда шавад.

• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] — [[сарвари давлат]] ва [[ҳокимияти иҷроия]];

• масъулияти сиёсии ҳукумат дар назди [[парлумон]] вуҷуд надорад;

• ҳангоми ташкили [[ҳукумат]] принсипи аксарияти парлумонӣ татбиқ намегардад; президент мустақилона, бо иштироки ақали парлумон «[[ҳукумат]]»-ро ташкил мекунад, ки аз ҳукумати мукаррарӣ бо он фарқ мекунад, ки вай сохторе нест, ки қарорхои дастаҷаъмӣ қабул мекунад;

Хусусиятҳои асосии он инҳоянд:

• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] ба тариқи ғайрипарлумонӣ интихоб мешавад — овоздиҳии интихобкунандагон, ки дараҷаи нисбатан баланди мустақилияти онро аз [[парлумон]] муайян мекунад; президент ҳуқуқи пароканда кардани [[парлумон]]&lt;nowiki/&gt;ро надорад;

• [[ҳукумат]] танҳо дар назди [[президент]] масъул аст, на дар назди парлумон, зеро танҳо президент метавонад онро озод кунад.

• тақсимоти аниқи шохаҳои [[ҳокимияти қонунбарор]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, [[ҳокимияти иҷроия]] ва судӣва муносибатҳои байни онҳо ки дар асоси принсипи ба истилоҳ «таъминкунӣ ва мувозинат» барпо карда мешаванд;

• [[ҳокимияти иҷроия]]&lt;nowiki/&gt;ро танҳо президент идора мекунад, вазифаи [[сарвазир]] пешбинӣ нашудааст;

== Тақсимоти ваколатҳо ==
Ҷумҳурии президентӣ аз чихати назариявӣ дар асоси принтсипи тақсимоти қатъии ҳокимиятҳо сохта шудааст. Ин чунин маъно дорад, ки дар [[Қонунгузорӣ (мазмунҳо)|қонунгузории]] [[Қонуни асосии давлат|конститутсионии]] кишварҳои дахлдор тақсимоти қатъии салоҳият дар байни мақомоти болоии [[Мақомоти қонунгузорӣ|мақомоти қонунгузор]] ва мақомоти иҷроия ҷой дорад. Мақомотхои дахлдори болоии давлат на танҳо аз ҷиҳати сохторӣ ҷудо шудаанд, балки нисбат ба ҳамдигар мустақилияти калон доранд.

== [[Президент (унвони сарвари давлат)|Президент]] ==
[[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]]дар интихоботи умумимиллӣ ба таври ғайрипарлумонӣ интихоб мешавад. Барканории пеш аз мӯҳлат аз мансаби президент танҳо дар ду ҳолат имконпазир аст: айбдор донистани ӯ аз ҷониби додгоҳи импичмент ё истеъфо. Вай «сарвари [[ҳокимияти иҷроия]]» буда, ҳукуматро ташкил медиҳад —   ҳайати ҳукумат танҳо бо иштироки номиналии парлумон таъин мешавад. Ҳайати ҳукумат (Кабинети вазирон) дар назди [[парлумон]] ягон масъулият надорад. Ҳайати ҳукуматро президент сарварӣ мекунад ва воқеан нақши як ниҳоди машваратии назди ӯ мебозад. Ҳарчанд [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] аз ҳуқуқи пароканда кардани парлумон маҳрум аст, ба ӯ чунин ваколатҳо дода шудааст, ки ба ӯ имкон медиҳанд, ки ба тамоми фаъолияти [[Қонунгузорӣ|қонунгузори]]&lt;nowiki/&gt;и парлумон таъсир расонад. Муҳимтарин қудратҳо Президент ҳуқуқ дорад ба парлумон бо паём муроҷиат кунад. Дар баробари ин худи [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] муҳимтарин [[Мақомоти қонунгузорӣ|мақомоти қонунгузор]] аст.

== Парлумон ==
Парлумон барандаи «[[ҳокимияти қонунгузор]]» аст, аммо фаъолияти он ба [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] вобаста аст, ки на танҳо манбаи муҳимтарини ташаббуси қонунгузориро инъикос мекунад, балки сарнавишти бисёр лоиҳаҳои [[қонун]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро бо истифода аз ҳуқуқи вето, бартараф кардани ки аксарияти собитқадамони парлумон талаб карда мешавад. Дар баробари ин [[Парлумон|парлумон]] имкон дорад, ки пешниҳоди қонунгузории президентро тағйир диҳад ва ҳатто онро рад кунад ва аз болои фаъолияти [[Ҳокимияти иҷроия|дастгоҳи иҷроияи]] ҳокимияти давлатӣ назорат барад. Агарчи аъзоёни ҳукумат ва сардорони дигар идорахои ичроияи миллӣ аъзои парлумон набошанд ҳам, онҳоро кумтаҳои гуногуни парлумон, ки ваколатҳои калони санҷиш, назорат ва тафтишот доранд, даъват ва бозпурсӣ карда метавонанд.

== Сарвазир ==
Тавре зикр гардид, дар аксари ҷумҳуриҳои президентӣ вазифаи махсуси [[сарвазир]] вуҷуд надорад, вай президент аст. Агар дар ҷумҳурии президентӣ ( [[Миср]], [[Перу]], [[Сурия]] ва ғайра  вазифаи [[сарвазир]] мавҷуд бошад; баъзан дар конститутсияҳо пешбинӣ шудааст, аммо дар онҳо мумкин нест, ва дар бисёр кишварҳои Осиё ва Африқо ки чунин вазифа буд. баъзан ҷорӣ ё бекор карда мешавад), пас онро сарвазири маъмурӣ меноманд. Аз ҷихати қонунӣ сарвазир ба ҳукумат сарварӣ мекунад, вале дар амал сиёсати хукуматро президент муайян мекунад, ки дар таҳти роҳбарии ӯ маҷлисҳои расмии Шӯрои Вазирон гузаронида мешаванд, ки дар он масъалахои муҳимтарин (масъалаҳои муҳими ҷорӣ таҳти раёсати Раиси Шӯрои Вазирон  (сарвазири маъмурӣ) ҳал карда мешаванд)..

'''Афзалиятҳо ва камбудиҳо''' 

Ҳамин тариқ, афзалиятҳои асосии ҷумҳурии президентй аз он иборат аст — системаи нисбатан оддии шакли фармондихӣ, ки масъулияти шахсиро ифода мекунад ва аз ин рӯ, аз нуқтаи назари самаранокии идоракунии давлатӣ бартариҳои калон дорад.

Камбудиҳои низоми президентӣ идомаи афзалиятҳои он мебошанд: ба он тамаркузи баланди қудрат хос аст, ки дар кишварҳои дорои анъанаҳои ноустувори [[Мардумсолорӣ|демократӣ]] ба нигоҳдорӣ ва ҳатто таҳкими аломатҳои [[иқтидоргароӣ]] дар [[режими сиёсӣ]] таҳдид мекунад (ба ин махсусан [[ҳукумат]] мусоидат мекунад. омезиши мансаби [[сарвари давлат]] ва сарвари [[ҳокимияти иҷроия]]). Илова бар ин, истифодаи низоми президентӣ дар кишварҳои дорои муносибатҳои мураккаби байнимиллӣ, байниконфессиявӣ ва дохиликонфессиявӣ, модели ҷумҳурии президентӣ ҳалли дурусти масъалаҳои ташкили ҳокимияти давлатиро таъмин намекунад. Камбудии низоми президентӣ мавҷуд набудани робитаи дурусти ҳайати ҳизбии [[парлумон]] ва мансубияти ҳизбии президент мебошад. Ин боиси номутаносибии системаи сиёсӣ ва бисёрҷонибаи равандҳои сиёсӣ дар як мошини ягонаи давлатӣ мегардад, давраҳои сиёсӣ шикаста мешаванд.

== Пайвандҳо ==
Чунин шакли идоракунии [[ҷумҳурии президентӣ]] дар давлатҳое, ки аз тобеияти мустамликавӣ озод шудаанд, хеле паҳн шудааст. Намунаҳои ҷумҳуриҳои дорои шакли президентӣ:

* {{Парчамбандӣ|Belarus}}
* {{Парчамбандӣ|Cameroon}}
* {{Парчамбандӣ|Central African Republic}}
* {{Парчамбандӣ|Chad}}
* {{Парчамбандӣ|Djibouti}}
* {{Парчамбандӣ|Equatorial Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Gabon}}
* {{Парчамбандӣ|Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Guyana}}
* {{Парчамбандӣ|Ivory Coast}}
* {{Парчамбандӣ|Kazakhstan}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nazarbaev Signs Kazakh Constitutional Amendments Into Law |url=http://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |date=10 березня 2017 |access-date=10 березня 2017 |archive-date=14 лютого 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214054207/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html }} For more information: please see {{cite news |last1=Abdurasulov |first1=Abdujalil |date=6 березня 2017 |title=Kazakhstan constitution: Will changes bring democracy? |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 |publisher=[[BBC News]] |access-date=7 березня 2017 |archive-date=6 березня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306170849/http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчамбандӣ|Rwanda}}
* {{Парчамбандӣ|South Korea}}
* {{Парчамбандӣ|Sudan}}
* {{Парчамбандӣ|Tajikistan}}
* {{Парчамбандӣ|Tanzania}}
* {{Парчамбандӣ|Togo}}
* {{Парчамбандӣ|Uganda}}
* {{Парчамбандӣ|Uzbekistan}}
=== Президент ва Сарвазир ===
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Парчамбандӣ|Belarus}}
* {{Парчамбандӣ|Cameroon}}
* {{Парчамбандӣ|Central African Republic}}
* {{Парчамбандӣ|Chad}}
* {{Парчамбандӣ|Djibouti}}
* {{Парчамбандӣ|Equatorial Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Gabon}}
* {{Парчамбандӣ|Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Guyana}}
* {{Парчамбандӣ|Ivory Coast}}
* {{Парчамбандӣ|Kazakhstan}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nazarbaev Signs Kazakh Constitutional Amendments Into Law |url=http://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |date=10 березня 2017 |access-date=10 березня 2017 |archive-date=14 лютого 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214054207/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html }} For more information: please see {{cite news |last1=Abdurasulov |first1=Abdujalil |date=6 березня 2017 |title=Kazakhstan constitution: Will changes bring democracy? |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 |publisher=[[BBC News]] |access-date=7 березня 2017 |archive-date=6 березня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306170849/http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчамбандӣ|Rwanda}}
* {{Парчамбандӣ|South Korea}}
* {{Парчамбандӣ|Sudan}}
* {{Парчамбандӣ|Tajikistan}}
* {{Парчамбандӣ|Tanzania}}
* {{Парчамбандӣ|Togo}}
* {{Парчамбандӣ|Uganda}}
* {{Парчамбандӣ|Uzbekistan}}
{{div col end}}

== Таърихи пайдоиш ==
Аввалинҳо [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриҳои]] намуди муосир - яъне бо [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] дар ибтидо дар Ҷаҳони Нав пайдо шуданд. Пайдоиши онҳо пеш аз ҳама бо талошҳои мустамликадорони ҷавон, пурқувват ва беғараз барои аз байн бурдани боқимондаҳои сохти шоҳигарӣ алоқаманд буд. Маҳз аз ҳамин сабаб вазифаи сарвари давлат интихобшуда, на абадӣ ва муҳимтар аз ҳама,бо Конститутсия маҳдуд карда шуд. Ба институти президентӣ вазифаи асосии сохти ҷумҳуриявӣ вогузор карда шуд - кафолати [[Қонуни асосии давлат|Конститутсия]] ва аз ин рӯ [[Мардумсолорӣ|демократия]].

Соли 1789 аввалин президент [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] интихобшуда [[Ҷорҷ Вашингтон]]. Пас аз ин ҳодиса, институтҳои президентӣ дар кишварҳои Ҷаҳони Нав босуръат оғоз ефтанд: президентҳо роҳбарӣ карданд: соли 1807&amp;nbsp; — [[Ҳоитӣ|Гаити]], 1814&amp;nbsp; — [[Парагвай]], 1816&amp;nbsp; — [[Аргентина]], 1817&amp;nbsp; — [[Чили]], 1819&amp;nbsp;— [[Колумбия]], 1821&amp;nbsp; — [[Коста-Рика]] ва [[Перу]], 1824&amp;nbsp; — [[Мексика]], 1825&amp;nbsp; — [[Боливия]], 1830&amp;nbsp; — [[Венесуэла]], [[Эквадор]] ва [[Уругвай]], 1835&amp;nbsp; — [[Никарагуа]], 1839&amp;nbsp; — [[Гватемала]], 1841&amp;nbsp; — [[Ҳондурас|Ҳондурас]] ва [[Салвадор|Салвадор]], 1844&amp;nbsp; — [[Ҷумҳурии Доминикан]]. Президентҳои аввал&amp;nbsp;- сарони давлатҳо дар [[Аврупо]]&amp;nbsp; дар соли 1848 ду нафар шуданд: Луи Наполеон Бонапарт дар [[Фаронса]] ва Й. Фурер дар [[Швейсария|Швейсария]]. Дар [[Осиё]] аввалин президент соли 1911 [[Сун Ятсен]] дар [[Чин]]  буд.&amp;nbsp; Соли 1923 дар [[Туркия]], ки саврвари давлат [[Мустафо Камол Отатурк|Мустфо Камол Отатурк]] ном дошт. Дар бораи Африқо  гуфтан мумкин аст, кӣ дар соли 1847 аввалин президент сарвари [[Либерия]], соли 1854&amp;nbsp; ва Ҷумҳурии Норанҷӣ (соли 1910 ба ҳайати ҷумҳурии ҳозираи [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] дохил шуд) буданд.
 
== Нигаред низ ==

* [[Ҷумҳурӣ]]
* [[Президент (унвони сарвари давлат)|Президент]]
* Ҷумҳурии президентӣ-парлумонӣ
* Ҷумҳурии парлумонӣ-президентӣ
* [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
* Ҷумҳурии суперпрезидентӣ

== Адабиёт ==
** Назарияи умумии давлат ва ҳуқуқ&amp;nbsp;— Цвик М. Б. Петрышин О.В. , Л. В. Авраменко - Харков, 2009
** Венгеров А.&amp;nbsp;Б.&amp;nbsp;Назарияи давлат ва ҳуқуқ.&amp;nbsp; — М.&amp;nbsp;- 2004 
** Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ. Дастур / М.&amp;nbsp;Ф.&amp;nbsp;Чудаков - Мн. : Донишҳои нав, 2001.
** Мишин А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ.&amp;nbsp;— М. : Билялви, 1996

=== Адабиёти иловагӣ ===
* Ҷумҳурии президентӣ // Велика українська юридична енциклопедія : у 20 т. / О. В. Петрышин (ред. ред.) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. - С. 602. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt;.

== Пайвандҳо ==
* [http://leksika.com.ua/13250215/legal/prezidentska_respublika Ҷумҳурии Президентӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161122032009/http://leksika.com.ua/13250215/legal/prezidentska_respublika|date=22 листопада 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] /ҳайати.таҳририя.: Ю С. Шемшученко (муҳарир.) [ва ғайра] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П. Бажан, 2003. — Т. 5: П — С. — 736 бо. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-05-2&lt;/nowiki&gt; .
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}} 
[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳо]]
[[Гурӯҳ:Шаклҳои давлат]]
[[Гурӯҳ:Шаклҳои идоракунии давлатӣ]]
[[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]]</text>
      <sha1>d6dtn56cjr6lumxhp6bctt0q79mvnqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480666</id>
      <parentid>1480643</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20382" sha1="2hww04n8h69yv6j4aefm9p8d35phfsp" xml:space="preserve">'''Ҷумҳурии президентӣ''' ({{lang-en|Presidential system}}) — шакли идораи давлатй, ки дар он [[ҳокимияти давлатӣ]] бо роҳи додани доираи васеи [[Салоҳият (мазмунҳо)|салоҳиятҳо]] [[Президент (унвони сарвари давлат)|ба президент]] амалӣ мегардад, ки он аз ҷумла якҷоя кардани ваколатҳои [[сарвари давлат]] ва сардори [[Ҳукумат|ҳукуматро]] дар дасти президент дар назар дорад. [[Истилоҳ|Истилоҳи]] «Ҷумҳурии президентӣ» дар бораи худ сухан мегӯяд: [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] дар ҷумҳурӣ нақши асосиро мебозад. Ӯро президенти қавӣ низ меноманд.

== Хусусиятҳои умумӣ ==
• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] қарор қабул мекунад;

• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] танҳо бо роҳи импичмент ҷавобгар аст ва метавонад аз вазифааш дур карда шавад.

• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] — [[сарвари давлат]] ва [[ҳокимияти иҷроия]];

• масъулияти сиёсии ҳукумат дар назди [[парлумон]] вуҷуд надорад;

• ҳангоми ташкили [[ҳукумат]] принсипи аксарияти парлумонӣ татбиқ намегардад; президент мустақилона, бо иштироки ақали парлумон «[[ҳукумат]]»-ро ташкил мекунад, ки аз ҳукумати мукаррарӣ бо он фарқ мекунад, ки вай сохторе нест, ки қарорхои дастаҷаъмӣ қабул мекунад;

Хусусиятҳои асосии он инҳоянд:

• [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] ба тариқи ғайрипарлумонӣ интихоб мешавад — овоздиҳии интихобкунандагон, ки дараҷаи нисбатан баланди мустақилияти онро аз [[парлумон]] муайян мекунад; президент ҳуқуқи пароканда кардани [[парлумон]]&lt;nowiki/&gt;ро надорад;

• [[ҳукумат]] танҳо дар назди [[президент]] масъул аст, на дар назди парлумон, зеро танҳо президент метавонад онро озод кунад.

• тақсимоти аниқи шохаҳои [[ҳокимияти қонунбарор]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, [[ҳокимияти иҷроия]] ва судӣва муносибатҳои байни онҳо ки дар асоси принсипи ба истилоҳ «таъминкунӣ ва мувозинат» барпо карда мешаванд;

• [[ҳокимияти иҷроия]]&lt;nowiki/&gt;ро танҳо президент идора мекунад, вазифаи [[сарвазир]] пешбинӣ нашудааст;

== Тақсимоти ваколатҳо ==
Ҷумҳурии президентӣ аз чихати назариявӣ дар асоси принтсипи тақсимоти қатъии ҳокимиятҳо сохта шудааст. Ин чунин маъно дорад, ки дар [[Қонунгузорӣ (мазмунҳо)|қонунгузории]] [[Қонуни асосии давлат|конститутсионии]] кишварҳои дахлдор тақсимоти қатъии салоҳият дар байни мақомоти болоии [[Мақомоти қонунгузорӣ|мақомоти қонунгузор]] ва мақомоти иҷроия ҷой дорад. Мақомотхои дахлдори болоии давлат на танҳо аз ҷиҳати сохторӣ ҷудо шудаанд, балки нисбат ба ҳамдигар мустақилияти калон доранд.

== [[Президент (унвони сарвари давлат)|Президент]] ==
[[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]]дар интихоботи умумимиллӣ ба таври ғайрипарлумонӣ интихоб мешавад. Барканории пеш аз мӯҳлат аз мансаби президент танҳо дар ду ҳолат имконпазир аст: айбдор донистани ӯ аз ҷониби додгоҳи импичмент ё истеъфо. Вай «сарвари [[ҳокимияти иҷроия]]» буда, ҳукуматро ташкил медиҳад —   ҳайати ҳукумат танҳо бо иштироки номиналии парлумон таъин мешавад. Ҳайати ҳукумат (Кабинети вазирон) дар назди [[парлумон]] ягон масъулият надорад. Ҳайати ҳукуматро президент сарварӣ мекунад ва воқеан нақши як ниҳоди машваратии назди ӯ мебозад. Ҳарчанд [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] аз ҳуқуқи пароканда кардани парлумон маҳрум аст, ба ӯ чунин ваколатҳо дода шудааст, ки ба ӯ имкон медиҳанд, ки ба тамоми фаъолияти [[Қонунгузорӣ|қонунгузори]]&lt;nowiki/&gt;и парлумон таъсир расонад. Муҳимтарин қудратҳо Президент ҳуқуқ дорад ба парлумон бо паём муроҷиат кунад. Дар баробари ин худи [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] муҳимтарин [[Мақомоти қонунгузорӣ|мақомоти қонунгузор]] аст.

== Парлумон ==
Парлумон барандаи «[[ҳокимияти қонунгузор]]» аст, аммо фаъолияти он ба [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] вобаста аст, ки на танҳо манбаи муҳимтарини ташаббуси қонунгузориро инъикос мекунад, балки сарнавишти бисёр лоиҳаҳои [[қонун]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро бо истифода аз ҳуқуқи вето, бартараф кардани ки аксарияти собитқадамони парлумон талаб карда мешавад. Дар баробари ин [[Парлумон|парлумон]] имкон дорад, ки пешниҳоди қонунгузории президентро тағйир диҳад ва ҳатто онро рад кунад ва аз болои фаъолияти [[Ҳокимияти иҷроия|дастгоҳи иҷроияи]] ҳокимияти давлатӣ назорат барад. Агарчи аъзоёни ҳукумат ва сардорони дигар идорахои ичроияи миллӣ аъзои парлумон набошанд ҳам, онҳоро кумтаҳои гуногуни парлумон, ки ваколатҳои калони санҷиш, назорат ва тафтишот доранд, даъват ва бозпурсӣ карда метавонанд.

== Сарвазир ==
Тавре зикр гардид, дар аксари ҷумҳуриҳои президентӣ вазифаи махсуси [[сарвазир]] вуҷуд надорад, вай президент аст. Агар дар ҷумҳурии президентӣ ( [[Миср]], [[Перу]], [[Сурия]] ва ғайра  вазифаи [[сарвазир]] мавҷуд бошад; баъзан дар конститутсияҳо пешбинӣ шудааст, аммо дар онҳо мумкин нест, ва дар бисёр кишварҳои Осиё ва Африқо ки чунин вазифа буд. баъзан ҷорӣ ё бекор карда мешавад), пас онро сарвазири маъмурӣ меноманд. Аз ҷихати қонунӣ сарвазир ба ҳукумат сарварӣ мекунад, вале дар амал сиёсати хукуматро президент муайян мекунад, ки дар таҳти роҳбарии ӯ маҷлисҳои расмии Шӯрои Вазирон гузаронида мешаванд, ки дар он масъалахои муҳимтарин (масъалаҳои муҳими ҷорӣ таҳти раёсати Раиси Шӯрои Вазирон  (сарвазири маъмурӣ) ҳал карда мешаванд)..

'''Афзалиятҳо ва камбудиҳо''' 

Ҳамин тариқ, афзалиятҳои асосии ҷумҳурии президентй аз он иборат аст — системаи нисбатан оддии шакли фармондихӣ, ки масъулияти шахсиро ифода мекунад ва аз ин рӯ, аз нуқтаи назари самаранокии идоракунии давлатӣ бартариҳои калон дорад.

Камбудиҳои низоми президентӣ идомаи афзалиятҳои он мебошанд: ба он тамаркузи баланди қудрат хос аст, ки дар кишварҳои дорои анъанаҳои ноустувори [[Демократия|демократӣ]] ба нигоҳдорӣ ва ҳатто таҳкими аломатҳои [[иқтидоргароӣ]] дар [[режими сиёсӣ]] таҳдид мекунад (ба ин махсусан [[ҳукумат]] мусоидат мекунад. омезиши мансаби [[сарвари давлат]] ва сарвари [[ҳокимияти иҷроия]]). Илова бар ин, истифодаи низоми президентӣ дар кишварҳои дорои муносибатҳои мураккаби байнимиллӣ, байниконфессиявӣ ва дохиликонфессиявӣ, модели ҷумҳурии президентӣ ҳалли дурусти масъалаҳои ташкили ҳокимияти давлатиро таъмин намекунад. Камбудии низоми президентӣ мавҷуд набудани робитаи дурусти ҳайати ҳизбии [[парлумон]] ва мансубияти ҳизбии президент мебошад. Ин боиси номутаносибии системаи сиёсӣ ва бисёрҷонибаи равандҳои сиёсӣ дар як мошини ягонаи давлатӣ мегардад, давраҳои сиёсӣ шикаста мешаванд.

== Пайвандҳо ==
Чунин шакли идоракунии [[ҷумҳурии президентӣ]] дар давлатҳое, ки аз тобеияти мустамликавӣ озод шудаанд, хеле паҳн шудааст. Намунаҳои ҷумҳуриҳои дорои шакли президентӣ:

* {{Парчамбандӣ|Belarus}}
* {{Парчамбандӣ|Cameroon}}
* {{Парчамбандӣ|Central African Republic}}
* {{Парчамбандӣ|Chad}}
* {{Парчамбандӣ|Djibouti}}
* {{Парчамбандӣ|Equatorial Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Gabon}}
* {{Парчамбандӣ|Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Guyana}}
* {{Парчамбандӣ|Ivory Coast}}
* {{Парчамбандӣ|Kazakhstan}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nazarbaev Signs Kazakh Constitutional Amendments Into Law |url=http://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |date=10 березня 2017 |access-date=10 березня 2017 |archive-date=14 лютого 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214054207/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html }} For more information: please see {{cite news |last1=Abdurasulov |first1=Abdujalil |date=6 березня 2017 |title=Kazakhstan constitution: Will changes bring democracy? |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 |publisher=[[BBC News]] |access-date=7 березня 2017 |archive-date=6 березня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306170849/http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчамбандӣ|Rwanda}}
* {{Парчамбандӣ|South Korea}}
* {{Парчамбандӣ|Sudan}}
* {{Парчамбандӣ|Tajikistan}}
* {{Парчамбандӣ|Tanzania}}
* {{Парчамбандӣ|Togo}}
* {{Парчамбандӣ|Uganda}}
* {{Парчамбандӣ|Uzbekistan}}
=== Президент ва Сарвазир ===
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Парчамбандӣ|Belarus}}
* {{Парчамбандӣ|Cameroon}}
* {{Парчамбандӣ|Central African Republic}}
* {{Парчамбандӣ|Chad}}
* {{Парчамбандӣ|Djibouti}}
* {{Парчамбандӣ|Equatorial Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Gabon}}
* {{Парчамбандӣ|Guinea}}
* {{Парчамбандӣ|Guyana}}
* {{Парчамбандӣ|Ivory Coast}}
* {{Парчамбандӣ|Kazakhstan}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nazarbaev Signs Kazakh Constitutional Amendments Into Law |url=http://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |date=10 березня 2017 |access-date=10 березня 2017 |archive-date=14 лютого 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214054207/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-signs-constitutional-amendments/28361743.html }} For more information: please see {{cite news |last1=Abdurasulov |first1=Abdujalil |date=6 березня 2017 |title=Kazakhstan constitution: Will changes bring democracy? |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 |publisher=[[BBC News]] |access-date=7 березня 2017 |archive-date=6 березня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306170849/http://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчамбандӣ|Rwanda}}
* {{Парчамбандӣ|South Korea}}
* {{Парчамбандӣ|Sudan}}
* {{Парчамбандӣ|Tajikistan}}
* {{Парчамбандӣ|Tanzania}}
* {{Парчамбандӣ|Togo}}
* {{Парчамбандӣ|Uganda}}
* {{Парчамбандӣ|Uzbekistan}}
{{div col end}}

== Таърихи пайдоиш ==
Аввалинҳо [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриҳои]] намуди муосир - яъне бо [[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]] дар ибтидо дар Ҷаҳони Нав пайдо шуданд. Пайдоиши онҳо пеш аз ҳама бо талошҳои мустамликадорони ҷавон, пурқувват ва беғараз барои аз байн бурдани боқимондаҳои сохти шоҳигарӣ алоқаманд буд. Маҳз аз ҳамин сабаб вазифаи сарвари давлат интихобшуда, на абадӣ ва муҳимтар аз ҳама,бо Конститутсия маҳдуд карда шуд. Ба институти президентӣ вазифаи асосии сохти ҷумҳуриявӣ вогузор карда шуд - кафолати [[Қонуни асосии давлат|Конститутсия]] ва аз ин рӯ [[Демократия|демократия]].

Соли 1789 аввалин президент [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] интихобшуда [[Ҷорҷ Вашингтон]]. Пас аз ин ҳодиса, институтҳои президентӣ дар кишварҳои Ҷаҳони Нав босуръат оғоз ефтанд: президентҳо роҳбарӣ карданд: соли 1807&amp;nbsp; — [[Ҳоитӣ|Гаити]], 1814&amp;nbsp; — [[Парагвай]], 1816&amp;nbsp; — [[Аргентина]], 1817&amp;nbsp; — [[Чили]], 1819&amp;nbsp;— [[Колумбия]], 1821&amp;nbsp; — [[Коста-Рика]] ва [[Перу]], 1824&amp;nbsp; — [[Мексика]], 1825&amp;nbsp; — [[Боливия]], 1830&amp;nbsp; — [[Венесуэла]], [[Эквадор]] ва [[Уругвай]], 1835&amp;nbsp; — [[Никарагуа]], 1839&amp;nbsp; — [[Гватемала]], 1841&amp;nbsp; — [[Ҳондурас|Ҳондурас]] ва [[Салвадор|Салвадор]], 1844&amp;nbsp; — [[Ҷумҳурии Доминикан]]. Президентҳои аввал&amp;nbsp;- сарони давлатҳо дар [[Аврупо]]&amp;nbsp; дар соли 1848 ду нафар шуданд: Луи Наполеон Бонапарт дар [[Фаронса]] ва Й. Фурер дар [[Швейсария|Швейсария]]. Дар [[Осиё]] аввалин президент соли 1911 [[Сун Ятсен]] дар [[Чин]]  буд.&amp;nbsp; Соли 1923 дар [[Туркия]], ки саврвари давлат [[Мустафо Камол Отатурк|Мустфо Камол Отатурк]] ном дошт. Дар бораи Африқо  гуфтан мумкин аст, кӣ дар соли 1847 аввалин президент сарвари [[Либерия]], соли 1854&amp;nbsp; ва Ҷумҳурии Норанҷӣ (соли 1910 ба ҳайати ҷумҳурии ҳозираи [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] дохил шуд) буданд.
 
== Нигаред низ ==

* [[Ҷумҳурӣ]]
* [[Президент (унвони сарвари давлат)|Президент]]
* Ҷумҳурии президентӣ-парлумонӣ
* Ҷумҳурии парлумонӣ-президентӣ
* [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
* Ҷумҳурии суперпрезидентӣ

== Адабиёт ==
** Назарияи умумии давлат ва ҳуқуқ&amp;nbsp;— Цвик М. Б. Петрышин О.В. , Л. В. Авраменко - Харков, 2009
** Венгеров А.&amp;nbsp;Б.&amp;nbsp;Назарияи давлат ва ҳуқуқ.&amp;nbsp; — М.&amp;nbsp;- 2004 
** Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ. Дастур / М.&amp;nbsp;Ф.&amp;nbsp;Чудаков - Мн. : Донишҳои нав, 2001.
** Мишин А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ.&amp;nbsp;— М. : Билялви, 1996

=== Адабиёти иловагӣ ===
* Ҷумҳурии президентӣ // Велика українська юридична енциклопедія : у 20 т. / О. В. Петрышин (ред. ред.) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. - С. 602. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt;.

== Пайвандҳо ==
* [http://leksika.com.ua/13250215/legal/prezidentska_respublika Ҷумҳурии Президентӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161122032009/http://leksika.com.ua/13250215/legal/prezidentska_respublika|date=22 листопада 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] /ҳайати.таҳририя.: Ю С. Шемшученко (муҳарир.) [ва ғайра] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П. Бажан, 2003. — Т. 5: П — С. — 736 бо. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-05-2&lt;/nowiki&gt; .
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}} 
[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳо]]
[[Гурӯҳ:Шаклҳои давлат]]
[[Гурӯҳ:Шаклҳои идоракунии давлатӣ]]
[[Президент (унвони сарвари давлат)|президент]]</text>
      <sha1>2hww04n8h69yv6j4aefm9p8d35phfsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плебисит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275978</id>
    <redirect title="Раъйпурсӣ" />
    <revision>
      <id>1480686</id>
      <parentid>1138277</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Ҳамапурсӣ]] to [[Раъйпурсӣ]]</comment>
      <origin>1480686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="95j54ztwd7v6cgmni5q0rw895w25mld" xml:space="preserve">#равона [[Раъйпурсӣ]]</text>
      <sha1>95j54ztwd7v6cgmni5q0rw895w25mld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275979</id>
    <revision>
      <id>1480588</id>
      <parentid>1426997</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)]]</comment>
      <origin>1426997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4161" sha1="3mx4rue8kims56imipdfy0fjf5vyhp8" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Интихобот (мазмунҳо)}}
{{Интихобот}}
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ва Қонуни Конститутсионии ҶТ &quot;Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии ҶТ&quot;  [[1 март]]и [[соли 2020]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.
Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ҳизб !! Фоиз !! Курсӣ 
|-
| {{color box|#FF8C00}} [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] || 50,40% || 36 / 63
|-
| {{color box|#FF0000}} [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] ||  16,50% || 4 / 63
|-
| {{color box|#A9A9A9}} [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] ||  16,61% || 4 / 63 
|-
| {{color box|#008000}} [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] || 5,15% || 1 / 63 
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] || 5,10%  || 1 / 63 
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]]  ||  3,11% || 0 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] || 0,32% || 0 / 63
|}
раъйи интихобкунандагонро касб намуданд.

Ҳамин тариқ, тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав: ҲХДТ-ро 12 нафар, ҲАТ-ро - 4 нафар, ҲИИТ-ро 4 нафар, ҲДТ-ро 1 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро эълон намуд |accessdate=2020-03-18 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155751/https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ }}&lt;/ref&gt;
 
4 миллиону 245 ҳазору 951 нафар интихобкунандагон дар ин маъракаи муҳими сиёсӣ иштирок намуданд, ки ин 86,4%-и шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад.
шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 52 ҳазору 30 нафар ё 1,39%-ро ташкил медиҳад.

Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ: ҲХДТ - 35 нафар, ҲАТ - 3 нафар, ҲКТ - 2 нафар ва ҲИИТ - 1 нафар пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;/&gt;

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихоботи соли 2020]]
[[Гурӯҳ:Марти соли 2020]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 1 март]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2020]]
[[Гурӯҳ:Парлумони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2020]]</text>
      <sha1>3mx4rue8kims56imipdfy0fjf5vyhp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Овоздиҳии умумихалқӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278901</id>
    <redirect title="Раъйпурсӣ" />
    <revision>
      <id>1480681</id>
      <parentid>1137744</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Ҳамапурсӣ]] to [[Раъйпурсӣ]]</comment>
      <origin>1480681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="95j54ztwd7v6cgmni5q0rw895w25mld" xml:space="preserve">#равона [[Раъйпурсӣ]]</text>
      <sha1>95j54ztwd7v6cgmni5q0rw895w25mld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонии Тоҷикистон, 2010</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278905</id>
    <revision>
      <id>1480630</id>
      <parentid>1137762</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]]</comment>
      <origin>1480630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонии Тоҷикистон, 2005</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278906</id>
    <revision>
      <id>1480636</id>
      <parentid>1137764</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)]]</comment>
      <origin>1480636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонии Тоҷикистон, 2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278907</id>
    <revision>
      <id>1480642</id>
      <parentid>1137766</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)]]</comment>
      <origin>1480642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонии Тоҷикистон, 2015</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278908</id>
    <revision>
      <id>1480633</id>
      <parentid>1137768</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)]]</comment>
      <origin>1480633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рӯзи ҷаҳонии мардумсолорӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278962</id>
    <revision>
      <id>1480657</id>
      <parentid>1137980</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="fp3fauyph8qvbc24goiv5cvr2o2e7it" xml:space="preserve">'''Рӯзи ҷаҳонии мардумсолорӣ''' ({{Ба забонҳои СММ|англ=International Day of Democraсу|исп=Día Internacional de la Democracia|фр= la Journée internationale de la  démocratie|араб=اليوم الدولي للديمقراطية|кит=国际民主日}}) — як рӯйдоди солона аст, ки дар [[15 сентябр]] баргузор мешавад. [[Созмони Милали Муттаҳид]] ба манзури пуштибонӣ аз ҷунбишҳои зиддиистибдодӣ [[15 сентябр]]ро Рӯзи ҷаҳонии демукросӣ номидааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Рӯзҳои ҷаҳонии СММ]]
[[Гурӯҳ:Демократия]]
[[Гурӯҳ:Ҷашнҳои 15 сентябр]]
[[Гурӯҳ:15 сентябр]]</text>
      <sha1>fp3fauyph8qvbc24goiv5cvr2o2e7it</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280160</id>
    <revision>
      <id>1480565</id>
      <parentid>1225426</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Қирғизистон (2020)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)]]</comment>
      <origin>1225426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5412" sha1="fhphnpt84ntxu1rsuepbptwlnk4ubdp" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Интихобот (мазмунҳо)}}
{{Infobox election
| election_name = Интихоботи порлумонӣ дар Қирғизистон (2020) 
| previous_election = [[Интихоботи порлумонӣ дар Қирғизистон (2015)|2015]]
| next_election = [[Интихоботи порлумонӣ дар Қирғизистон (2025)|2025]] 
}}
'''Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон 2020''' - интихоботи навбатӣ ба [[Жогорку Кенеш]]и [[Ҷумҳурии Қирғизистон]] мебошад, ки 4 октябр баргузор шуд. 6 октябри соли 2020, дар байни эътирозҳо, Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Қирғизистон натиҷаҳои овоздиҳиро беэътибор кард&lt;ref name=&quot;ТАСС&quot;&gt;{{cite news|title=ЦИК Киргизии признал прошедшие парламентские выборы недействительными|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9637749|accessdate=2020-10-06|work=[[ТАСС]]|date=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ЦИК признала недействительными итоги голосования на выборах|url=https://www.shailoo.gov.kg/ru/news/3702/|accessdate=2020-10-06|work=shailoo.gov.kg|date=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;.

== Иштирокчиён ==
Барои иштирок дар интихобот Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Қирғизистон аз 220 ҳизби сиёсии дар ҷумҳурӣ расман сабти номшуда танҳо 16-тоашро иҷозат дод. Маҳз 16 ҳизб тамоми талаботро барои иштироки пурра дар ин интихобот иҷро карданд. 

== Натоиҷи пешакӣ ==
То соати 6-и бегоҳи 5 октябр (98,14% тасрибномаҳо коркард шуданд), натоиҷи пешакӣ чунинанд:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| colspan=&quot;5&quot; | [[Акс:Kyrgyzstan Supreme Council 2020.svg|centre|350px]]
|-
! Ҳизб !! Овозҳо !! % !! Ҷой !! +/-
|-
| [[Биримдик (ҳизб)|«Биримдик»]] || 487 685 || 24,90 || 46 || Нав
|-
| [[Мекеним Кыргызстан|«Мекеним Қирғизистон»]] || 475 372 || 24,27 || 45 || Нав
|-
| [[Қирғизистон (ҳизб)|«Қирғизистон»]] || 174 317 || 8,90 || 16 || {{коҳиш}}2
|-
| [[:en:United Kyrgyzstan|«Бутун Қирғизистон»]] || 141 940 || 7,25 || 13 || {{афзоиш}}13
|-
| «Мекенчил» || 136 276 || 6,96 || 0 || Нав
|-
| [[:en:Respublika Party of Kyrgyzstan|«Республика»]] || 115 288 || 5,89 || 0 || 0
|-
| [[Ата-Мекен|Ҳизби сотсиалистии «Ата-Мекен»]] || 80 279 || 4,10 || 0 || {{коҳиш}}11
|-
| «Ыйман Нуру» || 66 747 || 3,41 || 0 || Нав
|-
| [[Бир Бол|«Бир Бол»]] || 60 305 || 3,08 || 0 || {{коҳиш}}12
|-
| «Чон казат» || 46 568	|| 2,38 || 0 || Нав
|-
| [[:ky:Замандаш (ҳизб)|«Замандаш»]] || 42 862 || 2,19 || 0 || 0
|-
| «Сотсиал-демократ» || 42 460 || 2,17 || 0 || Нав
|-
| «Реформа» || 32 795 || 1,67 || 0 || Нав
|-
| «Мекен Ынтымагы» || 12 468 || 0,64 
| 0 || Нав
|-
| «Ордо» || 4395 || 0,22 || 0 || Нав
|-
| «Ҳизби иштирокчии ҷанг-[[Ҷанги Афғонистон (1979-1989)|афғонҳо]]» || 3459 || 0,18 || 0 || Нав
|-
| Муқобили ҳама || 35 714 || 1,82 || — 
| —
|-
| '''Ҷамъ''' || 1 958 930 || 100 || 120 || —
|}

== Аксуламал ==
{{main|Эътирозҳо дар Қирғизистон (2020)}}

Дарҳол пас аз эълони натиҷаҳои пешакии интихобот, ҳамаи ҳизбҳои оппозисиюн, ки ба порлумон ворид нашуданд, ба ташкили митингҳо дар саросари кишвар, ба хусус дар [[Бишкек]] шурӯъ карданд ва даҳҳо ҳазор ҷонибдорони онҳо ба хиёбонҳо баромаданд. Дар ҳоли ҳозир, нооромӣ дар кишвар идома дорад. Мақомоти ҳифзи ҳуқуқ барои саркӯбии онҳо кор мебаранд. Якчанд даҳҳо нафар маҷрӯҳ шуданд. Президент дар бораи кӯшиши ба даст овардани қудрат дар кишвар эълон кард&lt;ref&gt;https://www.interfax.ru/world/730152&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [https://www.shailoo.gov.kg/ru/ Сомонаи расмии Комиссияи марказӣ]
* [https://kg.akipress.org/ Хабарҳои интихобот]
* [https://rg.ru/2020/10/05/cik-kirgizii-podvel-predvaritelnye-itogi-vyborov-v-parlament.html Қурби Қирғизистон иваз намешавад]

[[Гурӯҳ:Интихоботи соли 2020]]
[[Гурӯҳ:Соли 2020 дар Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Интихоботи порлумонӣ дар Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Октябри соли 2020]]</text>
      <sha1>fhphnpt84ntxu1rsuepbptwlnk4ubdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Рӯйдодҳои сиёсии пешбинишуда</title>
    <ns>14</ns>
    <id>280168</id>
    <revision>
      <id>1480672</id>
      <parentid>1197977</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="slssh1tqd9ly1ych2gmz9zpcceqnj9c" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои пешбинишуда]]
[[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]</text>
      <sha1>slssh1tqd9ly1ych2gmz9zpcceqnj9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Мустақилияти электронӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>280486</id>
    <revision>
      <id>1480652</id>
      <parentid>1199355</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="sh5dc0u6s2zucsb0jbmtsljxzusvdlt" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Демократия]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеаи иттилоотӣ]]
[[Гурӯҳ:Интернет]]</text>
      <sha1>sh5dc0u6s2zucsb0jbmtsljxzusvdlt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Мардумсолорӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>280487</id>
    <revision>
      <id>1480659</id>
      <parentid>1199363</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="lgt0far6ldfhwgr81epi2shjjlg54qm" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф|Дар конститутсия ва китобҳои тоҷикӣ калимаи демократия истифода бурда мешавад}}</text>
      <sha1>lgt0far6ldfhwgr81epi2shjjlg54qm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Содир Ҷабборов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280508</id>
    <revision>
      <id>1480569</id>
      <parentid>1445750</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29130" sha1="2t9ly7q20xb37d49irzhu2hvqtmxaot" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
|ном               = Содир Ҷабборов
|номи аслӣ         = {{lang-ky|Жапаров Садыр Нургожоевич}}
|тартиб            = 
|тасвир            = 
|тавсифи тасвир    =
| вазифа           = [[Президенти Қирғизистон]]
 | парчам          = Flag of the President of Kyrgyzstan.svg
 | парчам         = Flag of Kyrgyzstan.svg
 | аввалдавр       = [[28 январ]]и [[2021]]
 | охирдавр        = 
 | пешгузашта = [[Талант Мамитов]]
 | ҷонишин         =
 | нахуствазир     = [[Улуғбек Марипов]]&lt;br&gt;[[Оқилбек Ҷабборов]]
| вазифа_2         = Иҷрокунандаи вазифаи [[президенти Ҷумҳурии Қирғизистон]]
| тартиб_2 = 
 | парчам_2        = Flag of the President of Kyrgyzstan.svg
 | парчам2_2 = Emblem of Kyrgyzstan.svg
 | аввалдавр_2     = [[15 октябр]]и [[2020]]
 | охирдавр_2      = [[14 ноябр]]и [[2020]]
 | пешгузашта_2    = [[Боронов Кубатбек Айилчиевич|Кубатбек Боронов]]
 | ҷонишин_2       = [[Талант Мамитов]] ({{и.в.}})
 | пешгузашта_2     = [[Суронбой Ҷиянбеков]] 
 |нахуствазир_2    = худи ӯ
| вазифа_3        = Депутати [[Жогорку Кенеш]]
 | парчам_3        = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
 | аввалдавр_3     = [[2010]] — [[2013]]
 | президент_3     = [[Роза Отунбоева]]&lt;br&gt;[[Алмосбек Отамбоев]]
 | пешгузашта_3    = 
 | ҷонишин_3       = 
| вазифа_4         = 
| тартиб_4         = 
| парчам_4         = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
| парчам2_4        = National emblem of Kyrgyzstan.svg
| аввалдавр_4      = [[2005]]
| охирдавр_4       = [[2007]]
| пешгузашта_4     = 
| ҷонишин_4        = 
| нахуствазир_4    = 
| президент_4      = [[Қурмонбек Боқиев]]
| таҳсилот          = [[Донишгоҳи славянии Қирғизистону Русия]] 
|касб              = [[сиёсатмадор]]&lt;br&gt;[[ҳуқуқшинос]] 
|ҳизб              = [[Мекенчил (ҳизб)|Мекенчил]]&lt;br&gt;[[Ата-Журт]] 
|таърихи таваллуд  = 06.12.1968
|зодгоҳ            = [[Кен-Суу]], {{Зодгоҳ|ноҳияи Тӯп}}, [[Вилояти Иссик-Кул|Иссиқкӯл]], [[ҶШС Қирғизистон]], [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] 
|таърихи даргузашт =
|маҳалли даргузашт =
|дар никоҳи        = 
|фарзандон         = 
|дафн              =
|ҷойҳои кор           = [[Девони Вазирони Қирғизистон]]
|падар             =
|модар             =
|ҷоизаҳо           = 
}}

'''Ҷабборов'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://imya.com/name/56379|title=Имя Жапар, значение имени Жапар. Что означает имя Жапар?|website=imya.com|accessdate=2020-10-15}}&lt;/ref&gt; '''Содир Нурхоҷаевич''' ({{lang-ky|Жапаров Садыр Нургожоевич}}, [[6 декабр]]и [[1968]], [[Кен-Суу]], [[ноҳияи Тӯп]], [[Вилояти Иссик-Кул|Иссиқкӯл]], [[ҶШС Қирғизистон]], [[Иттиҳоди Шӯравӣ]]) — арбоби давлатӣ ва сиёсатмадори [[Қирғизистон]], вакили [[Жогорку Кенеш]]. Дар ҷараёни тазоҳурот моҳи октябри соли 2020, вай дар шароити баҳсбарангез [[сарвазири Қирғизистон]] интихоб шуд. Ва баъдан 28 январи соли 2021 президенти Қирғизистон интихоб шуд.

== Зиндагинома ==
Содир Ҷабборов [[6 декабр]]и [[соли 1968]] дар деҳаи Кен-Суу, [[ноҳияи Тӯп]]и [[вилояти Иссиқкӯл]] таваллуд шудааст, соли 1986 мактаби миёнаро хатм намуда, худи ҳамон сол ба Донишгоҳи тарбияи ҷисмонии Фрунзе дохил шудааст. Соли 1987 ӯро ба сафи Артиши Шӯравӣ даъват карданд, то соли 1989 ба ҳайси мудири шуъбаи радиотелеграф дар [[Новосибирск]] кор кардааст. Вай бо унвони «Аълочии Артиши Шӯравӣ» сарфароз гаштааст. Солҳои 1989—1991 таҳсилро дар Донишкадаи тарбияи ҷисмонӣ идома додааст.

Аз [[соли 1991]] то [[1994]] ба ҳайси раиси совхози Султонқул кор кардааст. Аз соли 1994 то 1996, ӯ директори ширкати нафти «Керкей» («Кергей») дар шаҳри [[Қарокол]] буд.

Аз [[соли 1996]] то [[1997]] (бо даъвати полиси вилояти Иссиқкӯл) ба ҳайси нозири як ширкати махсуси полис дар минтақаи Иссиқкӯл кор кардааст.

Аз соли [[1996]] (1997) то [[соли 2001]] директори генералии ҶДММ Гузел буд.

Аз соли 2001 то 2005 директори генералии Заводи хурди коркарди нафти «Нурнефтегаз» дар Баликчӣ буд. Аз соли 2001 то 2005 — Директори генералии Ширкати нафти Нурманайгаз (Баликчӣ) кор кардааст.

Соли [[2006]] факултаи ҳуқуқшиносии [[Донишгоҳи славянии Қирғизистону Русия]] ба номи [[Борис Елтсин]]ро хатм намуда, маълумоти дуввуми олӣ гирифт.

== Фаъолияти сиёсӣ ==
Вай фаъолияти сиёсии худро пас аз [[Инқилоби лола]] [[соли 2005]] оғоз кардааст. Моҳи марти [[соли 2005]] вай дар ҳавзаи интихоботии Тӯп вакили Жогорку Кенеши даъвати III Ҷумҳурии Қирғизистон интихоб шуда, роҳбари фраксияи Келечек буд. Вай ҷонибдори президент [[Қурмонбек Боқиев]] буд. Соли 2006 ӯ узви Комиссияи мукофотҳои давлатӣ шуд. Соли 2007 муовини раиси Комиссияи афв буд. 22 октябри соли 2007, ӯ бо фармони Боқиев ваколатҳои парлумониро дар робита ба пароканда шудани парлумон қатъ кард.

Дар интихоботи соли 2007, ӯ дар рӯйхатҳои ҳизби ҷонибдори президент [[Ак Жол]] ширкат варзид, ки аксарияти ҷойҳоро дар парлумон ба даст овард, аммо ҳамчун мушовири президент кор кард. Аз соли 2008 то 2010 ба ҳайси намояндаи ваколатдори Агентии миллии пешгирии коррупсия кор кардааст.

Соли 2010 инқилоб президент Боқиевро сарнагун кард. Дар задухӯрдҳои байниқавмӣ, ки дар [[Ӯш]] ва [[Вилояти Ҷалол-Обод|Ҷалолобод]] ба вуқӯъ пайвастанд, Содир Ҷабборов ва шарикони ӯ, мувофиқи баёноти худ, фаъолона иштирок карданд — онҳо кӯшиш карданд, ки задухӯрдҳоро мувофиқи даъвои мухолифонашон пешгирӣ кунанд — онҳо миллатгароёни қирғизро дастгирӣ карданд.

Дар [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2010)|интихоботи моҳи октябри соли 2010]], ӯ дубора ба ҳайси вакили Жогорку Кенеш аз рӯйхати ҳизби идеалист Ҳизби Демократии Ата-Журт таҳти роҳбарии Камчибек Ташиев интихоб шуд, ки аксарияти ҷойҳоро ба даст овард. Раиси кумита оид ба масъалаҳои судӣ ва ҳуқуқӣ шуд.

Аз [[соли 2012]] инҷониб ӯ миллигардонии кони тилои [[Кумтор]] дар зодгоҳаш вилояти Иссиқкӯлро ҳимоят карда, ширкати мудирияти онро ба нақзи муҳити зист ва фасод муттаҳам кардааст. Дар ин маврид, ӯ дар байни ҳамватанони худ шуҳрат пайдо кард.

== Муҳокимаи судӣ ==
Дар яке аз гирдиҳамоиҳо барои милликунонии Кумтор дар тирамоҳи соли 2012, эътирозгарон талош карданд, ки Кохи Сафедро дар Бишкек ишғол кунанд. Ташиев ва Содир Ҷабборов бар асоси моддаи 295 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Қирғизистон «Ғасби иҷбории ҳокимият ё нигоҳ доштани иҷбории ҳокимият» айбдор карда шуданд. Моҳи марти соли 2013 Додгоҳи ноҳияи Первомайскии Бишкек онҳоро гунаҳкор донист ва ба як солу шаш моҳи зиндон маҳкум кард. Аммо моҳи июни соли 2013 Додгоҳи шаҳри Бишкек сиёсатмадоронро сафед ва дар толори додгоҳ озод кард.

27 июни соли 2013, ҳангоми тазоҳурот алайҳи Кумтор дар Каракол (маркази вилояти Иссиқкӯл), эътирозгарон саъй доштанд ҳокими вилоят Эмилбек Каптагаевро гаравгон гиранд. Ҳукумат Содир Ҷабборов ва Кубаничбек Қодировро дар ташкили ин кор айбдор кард. Раҳбарони эътирозгароён боздошт шуданд, аммо Содир Ҷабборов, ки даст доштани ӯро рад мекунад, аз кишвар фирор кард.

Дар фирор, ӯ чанд муддат дар [[Кипр]] зиндагӣ мекард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html|title=Биография Садыра Жапарова|website=РИА Новости|date=20201006T2024|lang=ru|accessdate=2020-10-15}}&lt;/ref&gt;.

Соли 2017 ӯ кӯшиш кард, ки ба Қирғизистон баргардад. 25 марти соли 2017 вай дар марзи Қирғизистон ва Қазоқистон боздошт шуд. Дар сурати гаравгон гирифтани Эмилбек Каптагаев вай ба 11 солу 6 моҳи зиндон маҳкум шуд.

== Интихоб ба ҳайси сарвазир ==
{{main|Эътирозҳо дар Қирғизистон (2020)}} 
[[5 октябр]]и [[соли 2020]] дар Қирғизистон тазоҳуроти оммавӣ алайҳи натиҷаҳои [[интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)|интихоботи парлумонӣ]] оғоз ёфт. Субҳи 6 октябр тазоҳургарон таҳти раҳбарии Камчибек Ташиев Содир Ҷабборовро раҳо карда, ба майдони марказии Бишкек бурданд ва дар он ҷо суханронӣ кард. Шоми 6 октябри соли 2020 вакилон дар меҳмонхонаи «Достук» таъйини Содир Ҷабборовро ба вазифаи сарвазири кишвар тасдиқ карданд. Аммо, як номзади дигари сарвазири Қирғизистон аз ҳизби [[Ата-Мекен]] Тилек Токтогазиев дар як гирдиҳамоӣ дар наздикии Кохи Ҳукумат гуфт, ки вай сарвари қонунии ҳукумат аст, зеро вай ба ин вазифа дар ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсоз, ки аз ҷониби роҳбарони ҳизбҳои оппозисиюн таъсис ёфтааст, интихоб шудааст. Токтогазиев таъйини Содир Ҷабборовро ғайриқонунӣ мешуморад, зеро вакилон онро зери фишори чандсад ҷонибдори Содир Ҷабборов, ки дар мулоқоти парлумонҳо дар назди меҳмонхонаи «Достук» ҷамъ омада буданд, тасдиқ карданд. Инчунин, рақибони Содир Ҷабборов ба набудани кворуми парлумонӣ ва нақзи тартиби интихоби ӯ ишора мекунанд.

== Президентӣ ==
==== Иҷ. ваз. президентӣ ====
Аз 15 октябри соли 2020, пас аз истеъфои раисиҷумҳури Қирғизистон [[Суронбой Ҷиянбеков]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.sputnik.kg/politics/20201015/1050086554/kyrgyzstan-isaev-zhaparov-spiker-premer.html|title=Исаев отказался быть и. о. президента, полномочия передали мне — Жапаров|website=Sputnik Кыргызстан|accessdate=2020-10-15|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020144734/https://ru.sputnik.kg/politics/20201015/1050086554/kyrgyzstan-isaev-zhaparov-spiker-premer.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, тибқи моддаи 68-и [[Конститутсияи Ҷумҳурии Қирғизистон]], ӯ ба вазифаи [[президенти Қирғизистон]] шурӯъ кард. 14 ноябри соли 2020 ӯ тасмим гирифт, ки дар [[Интихоботи президентӣ дар Қирғизистон (2021)|интихоботи президентии Қирғизистон]], ки 10 январи соли 2021 таъин шуда буд, ширкат кунад ва бинобар ин аз мақоми раисиҷумҳури ин кишвар истеъфо дод ва ваколати нахуствазири Қирғизистонро мутаваққиф кард&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201114/zhaparov-1584645119.html|title=Жапаров сложил полномочия президента Киргизии|website=РИА Новости|date=20201114T1812|accessdate=2020-11-17|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116095717/https://ria.ru/20201114/zhaparov-1584645119.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

==== Интихоботи президентӣ дар соли 2021 ====
Моҳи январи соли 2021 Ҷабборов дар интихоботи президентии Қирғизистон ширкат карда, дар он 79,2 дарсади раъйи интихобкунандагонеро, ки дар интихобот ширкат доштанд, ба даст оварда, пирӯз шуд. Маросими савгандёдкунии Содир Ҷабборов 28 январи соли 2021 дар Филармонияи миллии Қирғизистон баргузор шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://echo.msk.ru/news/2772044-echo.html|title=Садыр Жапаров лидирует на выборах президента Киргизии|website=Эхо Москвы|accessdate=2021-01-11|archive-date=2021-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111091326/https://echo.msk.ru/news/2772044-echo.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

=== Сиёсати дохилӣ ===
==== Фармонҳои аввал ====
Панҷ фармони аввали Содир Ҷабборов ба рушди маънавӣ, сиёсати нави кадрӣ, ҳифзи соҳибкорӣ, муҳоҷират ва истихроҷи маъдан дахл дошт. Рӯзи 11 феврал раисиҷумҳур фармон дар бораи таҷлили 120-солагии зодрӯзи арбоби сиёсӣ [[Юсуф Абдраҳмонов]]ро имзо кард.

==== Ҳукумат ====
Рӯзи 3 феврали соли 2021 вакилони Маҷлиси Олӣ дар ҳузури раисиҷумҳур Содир Ҷабборов, ки [[Улуғбек Марипов]]ро [[Феҳристи сарвазирони Қирғизистон|нахуствазири]] нави кишвар таъин кард, ҳайат ва сохтори ҳукумати навро тасдиқ карданд.

Моҳи январи соли 2021 дар баробари интихоботи президентӣ раъйпурсӣ оид ба шакли ҳукумат баргузор шуд, ки дар он аз интихобкунандагон пурсиданд, ки оё онҳо низоми президентӣ ё низоми парлумониро афзал медонанд ё мухолифи ҳарду ҳастанд. Мардум ба тарафдории низоми президентӣ, ки ба Содир Ҷабборов ваколатҳои васеъ медиҳад, овоз доданд. Вай 5 май фармонро дар бораи таъсиси Девони вазирон ва ба раиси Девони вазирони Ҷумҳурии Қирғизистон табдил додани вазифаи сарвазири Ҷумҳурии Қирғизистон ба имзо расонд.

==== Артиш ====
Содир Ҷабборов пас аз адои савганд ба барҳам додани Кумитаи давлатии умури дифоъ ва барқарории Вазорати дифои Ҷумҳурии Қирғизистон бо ишора ба зарурати “ривоҷи минбаъдаи низоми фармондеҳӣ ва назорати нерӯҳои мусаллаҳ” амр дод.  Вай пас аз имзои Конститутсияи нав дар моҳи май ба ислоҳоти қувваҳои мусаллаҳ даъват карда, бахусус ташкили артишро &quot;аз рӯи принсипи ҷузъу томҳои махсус, ки барои амалиёти ҷангӣ дар шароити кӯҳистон комилан омода ва аз ҷиҳати технологӣ муҷаҳҳаз шудааст&quot; таъкид кард. Вай ҳамчунин хостори таъсиси &quot;гвардияҳои мардумӣ&quot; шуд, ки ба гуфтаи ӯ, омодагии сафарбарӣ дар миёни аҳолии муқими манотиқи марзиро таъмин хоҳад кард.

Худи ҳамон моҳ Ҷабборов ҳамчунин дар [[Бодканд]], [[ноҳияи Лайлак]] барои пойгоҳи нави низомӣ замина гузошт.  Моҳи август ӯ эълон кард, ки маоши кормандони низомии Қӯшунҳои дохилӣ то 40% боло бурда шавад.

==== Кони тиллои Кумтор ====
14 майи соли 2021 ӯ лоиҳаи қонунеро имзо кард, ки ба ҳукумат назорати муваққати дар ин кон иҷозат медиҳад, ки пас аз ҳашт рӯз аз ҷониби парлумон тасдиқ шуд. Дар посух [[Centerra Gold]] ба додгоҳи ҳакамӣ алайҳи Қирғизистон бар сари ин кон шурӯъ кард.

=== Сиёсати хориҷӣ ===
Содир Ҷабборов мавқеъи пуштибонӣ аз сиёсати хориҷии чандвекториро ишғол мекунад, дар ҳоле ки бархе манобеъ ӯро сиёсатмадори тарафдори Русия меноманд. Сафари ӯ ба [[Русия]] дар рӯзҳои 25-26 феврали соли 2021 нахустин сафараш ба кишвари хориҷӣ дар давраи фаъолияташ дар мақоми раисиҷумҳури Қирғизистон буд.

Содир Ҷабборов ба Қирғизистон пешниҳод кардааст, ки қарзашро аз [[Чин]] бо имтиёз барои истихроҷи маъдан пардохт кунад.

Рӯзҳои 2-3 марти соли 2021 ӯ аз [[Остона|Нур-Султон]] боздид карда, бо [[президенти Қазоқистон]] [[Қосим-Ҷомарт Тоқаев]] ва президенти собиқ [[Нурсултон Назарбоев]] машваратҳо анҷом дод.  Ҷабборов протоколеро имзо кард, ки ҳадафи он таъмини амнияти энержии Қирғизистон тавассути ҷилавгирӣ аз камшавии об дар обанбори Токтогул то ба сатҳи фаврӣ мебошад. Дар ҷараёни ин сафар ӯ изҳор дошт, ки “байни кишварҳои мо ихтилофи сиёсӣ вуҷуд надорад” ва “манфиатҳои муштарак дорем” ва як ҳафта пас аз [[Тошканд]] боздид кард ва дар онҷо ӯ бо раисиҷумҳури [[Ӯзбекистон]] [[Шавкат Мирзиёев]] ба мувофиқа расиданд, ки дар давоми се моҳ тамоми масъалаҳои марзиро ҳал кунанд.

Дар ҷараёни [[Даргирӣ дар марзи Қирғизистон-Тоҷикистон (2021)|муноқишаи марзии Қирғизистону Тоҷикистон]] соли 2021 Содир Ҷабборов вокуниши қирғизҳо ба даргириҳоро раҳбарӣ мекард. Ӯ рӯзи 30 апрел бо [[Эмомалӣ Раҳмон]], [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|раисиҷумҳури Тоҷикистон]], як гуфтугӯи телефонӣ анҷом дод ва дар ҷараёни он розӣ шуд, ки дар нимаи дувуми моҳи май дар мулоқоти шахсӣ дар [[Душанбе]] ширкат кунад. Вай ҳамчунин пешниҳод кард, ки комиссияи посдори сулҳ аз ҳисоби пирони ҳарду кишвар таъсис дода шавад. Дар ҳамин рӯз Ҷабборов ба мардуми қирғиз муроҷиат карда, дар он ҷо ба оромӣ, бахусус ҷавонон даъват карда, таъкид кард, ки раҳбарияти [[Тоҷикистон]] намехоҳад бо Қирғизистон ҷанг кунад ва аз таҷрибаи ӯ дар [[ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] ёдовар шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://president.kg/ru/sobytiya/19233_prezident_sadir_ghaparov_narodam_kirgizstana_i_tadghikistana_svoystvenni_mirolyubie_i_vzaimnoe_uvaghenie_dokazannaya_mnogovekovoy_istoriey|title=Президент Садыр Жапаров: Народам Кыргызстана и Таджикистана свойственны миролюбие и взаимное уважение, доказанная многовековой историей|website=president.kg|access-date=2021-12-12|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171954/http://president.kg/ru/sobytiya/19233_prezident_sadir_ghaparov_narodam_kirgizstana_i_tadghikistana_svoystvenni_mirolyubie_i_vzaimnoe_uvaghenie_dokazannaya_mnogovekovoy_istoriey|deadlink=no|accessdate=2023-07-03|archivedate=2021-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211212171954/http://president.kg/ru/sobytiya/19233_prezident_sadir_ghaparov_narodam_kirgizstana_i_tadghikistana_svoystvenni_mirolyubie_i_vzaimnoe_uvaghenie_dokazannaya_mnogovekovoy_istoriey}}&lt;/ref&gt;.  Дар ҳамин ҳол, вай ҳамчунин &quot;баъзе нерӯҳоро&quot; ба ноором кардани вазъ дар марз муттаҳам кард. Ӯ ба хотири қурбониёни даргириҳои мусаллаҳона дар [[Марзи Қирғизистон-Тоҷикистон|марз бо Тоҷикистон]] 1 ва 2-юми май мотами миллӣ эълон кард&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/608ce4e29a79470f9a8f7e3a|title=В Киргизии объявили национальный траур по жертвам конфликта на границе|website=РБК|date=2021-05-01|access-date=2021-12-12|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171949/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/608ce4e29a79470f9a8f7e3a|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Моҳи июни соли 2021 Содир Ҷабборов ва ҳамтои туркманаш [[Қурбонгулӣ Бердимуҳаммадов]] мулоқот карда, имкони интиқоли гази табиӣ ва барқи Туркманистон ба Қирғизистонро дар тирамоҳу зимистон баррасӣ карданд.

Моҳи марти соли 2022 раҳбари Қирғизистон аз зарурати нигоҳ доштани бетарафии Қирғизистон дар [[Ҳамлаи Русия ба Укроин (2022)|муноқишаи байни Русия ва Украина]] эълон кард, зеро Қирғизистон як кишвари хурд аст ва Бишкек “барои қатъи ҷанг нуфузи кофӣ надорад”&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.centralasian.org/a/31745148.html|title=Президент КР высказался за нейтралитет в ситуации между Россией и Украиной|website=CENTRAL ASIAN|access-date=2022-07-22}}&lt;/ref&gt;.

Рӯзи 1 апрел дар [[Бишкек|пойтахти Қирғизистон]] ҳама гуна гирдиҳамоиҳои марбут ба низоъ миёни [[Русия]] ва [[Украина]] мамнӯъ шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.sputnik.kg/20220401/bishkek-zapret-miting-mirnye-sobraniya-1063332611.html|title=В Бишкеке запретили митинги по ситуации вокруг Украины — ГУВД|author=Sputnik Кыргызстан|website=Sputnik Кыргызстан|date=20220401T2157+0600|access-date=2022-07-22}}&lt;/ref&gt;.

Ӯ рӯзи 25 апрел аз зарурати имзои созишномаи нави ҳамкорӣ бо [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] эълон кард, ки аз ҷониби президенти пешини Ҷумҳурии Қирғизистон [[Алмосбек Отамбоев]] маҳкум карда шуд.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Оиладор. Падари чор фарзанд мебошад.

== Ҷоизаҳо ==
* Соли 2009, ӯ барои хидматҳо ва саҳми назаррас дар рушди иҷтимоию иқтисодии минтақаи Иссиқкӯл бо медали маъмурияти давлатии вилояти Иссиқкӯл мукофотонида шудааст.
* Соли 2010 бо медали Иттиҳоди собиқадорони Афғонистон дар Русия «Барои хидматҳои назаррас» мукофотонида шудааст (бо қарори Раёсати марказии Иттифоқи собиқадорони Афғонистон аз 7 декабри соли 2009, No485).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
 
{{Президентҳои Қирғизистон}}
{{Роҳбарони мамлакатҳои ИДМ}}
{{Сарвазирони Қирғизистон}}
{{ПБ}}

== Пайвандҳо ==
[[Гурӯҳ:Сарвазирони Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Ходимони давлатии Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Қирғизистон]]</text>
      <sha1>2t9ly7q20xb37d49irzhu2hvqtmxaot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инқилоб дар Қирғизистон (2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280641</id>
    <revision>
      <id>1480570</id>
      <parentid>1379129</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34869" sha1="t9hawt1r1frmnzvhg17j7hca03e3ovc" xml:space="preserve">{{Даргирии шаҳрвандӣ
| сарлавҳа = Эътирозҳо дар Қирғизистон (2020)
| қисм =
| тасвир = 
| тавсиф =
| таърих = [[5 октябр|5]] — [[16 октябр]]и [[соли 2020]]
| макон = [[Бишкек]]&lt;br&gt;{{Парчам|Қирғизистон}}
| координатҳо = 
| сабабҳо = Сохтакории [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)|интихоботи парлумонӣ]]
| мақсад = ** Беэътибор донистани натиҷаҳои интихобот
**Истеъфои президент [[Суронбой Ҷиянбеков]]
| усулҳо = [[Митинг]]ҳо, [[Ошӯбҳои оммавӣ]]
| мақом =
| натиҷа =**Натиҷаҳои интихоботи парлумонӣ беэътибор дониста шуданд (6 октябр) 
**[[Сарвазири Қирғизистон]] истеъфо дод (6 октябр)
**Раиси парлумон, шаҳрдори [[Бишкек]] ва чаҳор губернатор истеъфо доданд (6 октябр)
**Бозгашти собиқ шаҳрдори [[Уш]] Мелис Мирзакматов (6 октябр) 
**Кӯшиши бемуваффақияти айбдоркунии президент (7 октябр)
**Истеъфои Президент (15 октябр)
| ҷониб1 =
| ҷониб2 =
| ҷониб3 =
| афродикалидӣ1 =[[Суронбой Ҷиянбеков]]
| афродикалидӣ2 = {{Парчам|Қирғизистон}} [[Содир Ҷабборов]]
| афродикалидӣ3 = {{Парчам|Қирғизистон}} [[Адахон Мадумаров]]
----
{{Парчам|Қирғизистон}} [[Алмосбек Отамбоев]]
----
[[Акс:Саясий партиясы «Республика» (логотип).svg|18px]] [[Омурбек Бабанов]]
----
[[Акс:Лого_партии_Ата-Мекен.svg|18px]] Тилек Токтоғозиев
| чиқадар1 = 200-300
| чиқадар2 = садҳо
| чиқадар3 = 7500
| талафот1 =1 нафар фавтид, 1002 нафари дигар барои кумак ба Вазорати тандурустӣ муроҷиат карданд 
| талафот2 =
| талафот3 = 
| талафот_ном =
| қайдҳо =
}}

[[Акс:Протесты в Бишкеке 2020.jpg|200пкс]]
'''Эътирозҳо дар Қирғизистон (2020)''' (инчунин '''Инқилоб дар Қирғизистон (2020)''', '''Буҳрони сиёсӣ дар Қирғизистон (2020)''' ё '''Инқилоби сеюм''') — [[эътироз]]ҳое, ки [[5 октябр]]и [[соли 2020]] дар қаламрави [[Қирғизистон]] алайҳи натиҷаҳои муқаддамотии [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)|интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон]], ки як рӯз пеш баргузор шуда буд, оғоз ёфт. [[15 октябр]]и соли 2020, эътирозҳо боиси истеъфои президент [[Суронбой Ҷиянбеков]] гардиданд ва инқилоби комил гардид.

== Замина ==
{{main|Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)}}

Дар маркази [[Бишкек]] шоми якшанбе, билофосила баъд аз соатҳои 20, ба муносибати ба итмом расидани интихоботи парлумони ҷумҳурӣ — [[Жогорку Кенеш]] [[салют]] дар осмон фурӯзон шуд. Роҳбари КМИ Нурҷон Шилдабекова пас аз коркарди 97,4 % бюллетенҳо натиҷаҳои пешакиро ҷамъбаст кард. Ҳизбҳои сиёсии зерин иштирок карданд:

* «[[Биримдик (ҳизб)|Биримдик]]» («Ягонагӣ») — 24,5 %;
* «[[Мекеним Кыргызстан]]» («Ватанам Қирғизистон») — 23,9 %;
* «[[Кыргызстан (ҳизб)|Қирғизистон]]» — 8,7 %;
* «[[Бутун Кыргызстан]]» («Қирғизистои ягона») — 7,1 %.

Се ҳизби пешбар тарафдори ҳукумат ҳисобида мешаванд. Маълумот дар сутуни «Бар зидди ҳама» ҳанӯз нопурра аст, дар Бишкек 4,5 % овозҳо барои он дода шуданд. Ҷамъ — 1,8 %. Ин маълумот бо истифодаи технологияи автоматии ҳисобкунии овозҳо ба даст оварда шудааст. Аммо тибқи қонунгузории Қирғизистон, маҳз ҳисобкунии дастӣ бюллетенҳо қонунӣ мебошанд. Натоиҷи расмӣ пас аз 20 рӯз эълом хоҳад шуд. Ҳадди ворид шудан ба парлумон 7 % муқаррар шудааст&lt;ref&gt;{{cite web|author = Фаляхов Р.|title = «У нас все друг друга знают»: за кого проголосовала Киргизия|website = [[Газета.Ru]]|url = https://www.gazeta.ru/business/2020/10/04/13280605.shtml?updated «У нас все друг друга знают»: за кого проголосовала Киргизия|date = 2020-10-05|accessdate = 2020-10-05}}&lt;/ref&gt;.

Тибқи маълумоти пешакӣ, чор нерӯи сиёсӣ дар интихобот пирӯз гардианд. Ҳизби «Биримдик» 46 мандати депутатӣ, «[[Мекеним Қирғизистон]]» — 45, «Қирғизистон» — 16 ва «Бутун Қирғизистон» — 13 гирифт. Дарҳол аз 12 ҳизби оппозисиюнии мағлубшуда 10 нафар эътирофи натиҷаҳои пешакии овоздиҳиро рад карданд. Дар интихоботи парлумонӣ, ки рӯзи 4 октябр дар Қирғизистон баргузор шуд, аз 3,5 миллион овоздиҳандагони ба қайд гирифташуда 56,5 фоиз ширкат варзиданд. 16 ҳизб барои 120 курсӣ дар парлумони нав ариза доданд&lt;ref&gt;{{cite web|title = В Киргизии начались массовые протесты против «грязных выборов»|website = [[Lenta.ru]]|url = https://lenta.ru/news/2020/10/05/kyrgyz/|date = 2020-10-05|accessdate = 2020-10-05}}&lt;/ref&gt;.

== Давомнокӣ ==

=== 5 октябр ===
[[5 октябр]]и [[соли 2020]] дар маркази [[Бишкек]] гирдиҳамоӣ алайҳи натиҷаҳои пешакии интихоботи парлумонии як рӯз пеш дар Қирғизистон оғоз ёфт. Дар майдон тақрибан ҳазор нафар намояндагони аҳзоби оппозисиюни &quot;[[Республика (ҳизб, Қирғизистон)|Республика]] &quot;, «[[Ата-Мекен]]», «[[Бир Бол]]» ва «Замандаш» ширкат карданд&lt;ref&gt;{{cite web|title = В столице Киргизии начались протесты против итогов парламентских выборов|website = [[Znak.com]]|url = https://www.znak.com/2020-10-05/v_stolice_kirgizii_nachalis_protesty_protiv_itogov_parlamentskih_vyborov|date = 2020-10-05|accessdate = 2020-10-05|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201012025033/https://www.znak.com/2020-10-05/v_stolice_kirgizii_nachalis_protesty_protiv_itogov_parlamentskih_vyborov|archivedate = 2020-10-12}}&lt;/ref&gt;.

[[Ирина Карамушкина Юревна|Ирина Карамушкина]], номзад аз ҳизби нокоми [[Ҳизби сотсиал-демократии Қирғизистон|сотсиал-демократии Қирғизистон]] гуфт:

 {{аввали иқтибос}} Шумо худатон ҳама чизро бо чашми худ дидед, чӣ қадар таҳвил буд, чӣ қадар порагирӣ буд. Пас чӣ гуна метавон натиҷаҳои ин интихоботро эътироф кард?{{охири иқтибос}}

Шоми 5 октябр ошӯбҳо ва кӯшиши ҳамла ба хонаи [[ҳукумати Қирғизистон]] оғоз ёфтанд. Тақрибан ду ҳазор нафар ба кӯчаҳои [[Бишкек]] баромаданд, даргириҳо бо полис дар кӯчаҳои шаҳр идома кард. Полиси ОМОН тазоҳургаронро дубора аз майдоне, ки Кохи Сафед воқеъ аст, пароканда кард. Эътирозгарон дарвозаҳои иқоматгоҳҳои президент ва ҳукуматро ба ларза андохта, аз болои девор баромаданд ва ба сӯи бино санг андохтанд. Полис алайҳи тазоҳуркунандагон аз [[гази ашковар]] ва [[тири резинӣ|тирҳои резинӣ]] истифода кард. Дар ҳарду ҷониб талафот дида шуд, инчунин ду мошини полис ва як мошини оташнишониро оташ заданд&lt;ref name=mediazona_stream&gt;{{cite web|title = Столкновения после выборов в парламент Кыргызстана|website = [[Медиазона|Медиазона. Центральная Азия]]|url = https://mediazona.ca/online/2020/10/05/opposition|date = 2020-10-05|accessdate = 2020-10-05}}&lt;/ref&gt;.

=== 6 октябр ===
Тақрибан соати 01: 00-и [[6 октябр]] бо вақти Бишкек, [[ТАСС]] бо истинод ба Вазорати тандурустии Қирғизистон хабар дод, ки шумораи шаҳрвандони бистаришуда 130 нафарро ташкил медиҳад.

Соати 03:19 портали 24.kg хабар дод, ки эътирозгарон ба қаламрави [[Кохи Сафед (Бишкек)|Кохи Сафед]] рахна кардаанд. Каме баъд, эътирозгарон ба бинои [[Кумитаи давлатии амнияти милли Қирғизистон]] ворид шуданд. Тибқи иттилои [[Sputnik]], онҳо «бо роҳбарият гуфтугӯ мекарданд». Пас аз чанд дақиқа, паёме пайдо шуд, ки пас аз тахриби девор аз ҷониби тазоҳуркунандагон кормандони КДАМ «бо даст боло баромада, гуфтанд, ки онҳо бо мардум ҳастанд».

Тақрибан соати чоруними шаб дар шабакаҳои интернетӣ наворҳое пайдо шуданд, ки дар он эътирозгарон ҷойҳои парлумонро дар толори Кохи Сафед ишғол мекунанд, ки одатан ҷаласаҳои парлумонӣ дар онҷо баргузор мешаванд. Пас аз чанд дақиқа Sputnik хабар дод, ки президенти собиқи Қирғизистон, [[Алмосбек Отамбоев]], ки тобистони [[соли 2019]] боздошт шуда буд, аз боздоштгоҳи КДАМ озод карда шуд.

Баъдтар, Комиссияи марказии интихоботи Қирғизистон интихоботи парлумониро беэътибор донист. Узви Комиссияи марказии интихобот Гулнора Ҷӯрабаева низ гуфт, ки дар бораи эҳтимоли худпошии комиссия сухан меравад: «Ман боварӣ дорам, ки бо ин маъракаи интихоботӣ мо худро бадном кардем ва аз ин рӯ беҳтарин ва дурусттарин қарор дар ин ҳолат истеъфои пешакӣ хоҳад буд».

Раиси шаҳри Бишкек [[Азиз Суракматов]] истеъфо дод, хабар дод мушовири ӯ Гуля Алмамбетова. Ба гуфтаи вай, ӯ бо хоҳиши худ аризаи истеъфо навиштааст. Алмамбетова қайд кард, ки Суракматов ҳеч гоҳ дунболи мансаб набуд. «Ман тасдиқ мекунам, ки ман изҳороти раисро шахсан ба роҳбари дастгоҳ супоридам, ки вай онро ба парлумони шаҳри Бишкек интиқол диҳад», — гуфт мушовир. Ба ғайр аз Суракматов, намояндагони ваколатдори ҳукумат дар вилоятҳои Ботканд, Норин, Талас ва Иссиқкӯл низ истеъфо доданд. Ҳамаи онҳо бо хоҳиши худ аризаи истеъфо навиштаанд.

Нимаи дуюми рӯзи 6 октябр [[Коммерсантъ]] хабар дод, ки оппозисиюн «барои барқарор кардани заминаи қонунӣ» шӯрои ҳамоҳангсозӣ таъсис додааст. Ба шӯро намояндагони шаш ҳизб шомил буданд: «Ҳизби Сотсиал-Демократии Қирғизистон», «Республика», «Ата-Мекен», «Бутун Кыргызстан», «Бир Бол» ва «Замандаш».

6 октябр, пас аз забтм Кохи Сафед, [[Дружинаи ихтиёрии халқӣ|дружинаи халқӣ]] ташкил карда шуданд, то шаҳрро аз ғоратгарӣ муҳофизат кунанд. Аввалан Кохи Сафедро аз ғоратгарон муҳофизат карданд.

=== 7 октябр ===
Нимаи дуюми рӯзи [[7 октябр]] Вазорати тандурустӣ хабар дод, ки дар ҷараёни тазоҳурот 911 иштирокчии даргириҳои хиёбонӣ аллакай барои кумаки тиббӣ муроҷиат кардаанд.

Соати 16:25 паём омад, ки [[Содир Ҷабборов]] худро ягона сарвазири қонунии Қирғизистон эълон кардааст. Аммо, як номзади дигар дар сарвазирии Қирғизистон аз ҳизби «Ата-Мекен» Тилек Токтоғозиев дар як гирдиҳамоӣ дар наздикии Кохи ҳукумат гуфт, ки вай сарвари қонунии ҳукумат аст, зеро вай ба ин вазифа дар ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсоз, ки аз ҷониби роҳбарони ҳизбҳои оппозисиюн таъсис ёфтааст, интихоб шудааст Токтоғозиев таъйини Ҷабборовро ғайриқонунӣ мешуморад, зеро вакилон ӯро зери фишори чандсад ҷонибдори Содир Ҷабборов, ки дар мулоқоти парлумонҳо дар назди меҳмонҳонаи «Достук» ҷамъ омада буданд, тасдиқ карданд. Инчунин, рақибони Ҷабборов ба набудани кворуми парлумонӣ ва нақзи тартиби интихоби ӯ ишора мекунанд.

Соати 18:39 ба вақти Бишкек, «[[Медиазона]]» хабар дод, ки дар ҷаласаи «Шӯрои ҳамоҳангсозии мардум», ки дар хонаи ҳукумат баргузор шуд, тасмим гирифта шуд, ки вакилони Жогорку Кенеш Шӯрои даъвати шашум бояд то соати 20:00 ҷамъ омада, эътилофи аксариятро ташкил диҳанд, ки иҷрокунандаи вазифаи сарвазир ва ҳайати ҳукуматро интихоб кунад.

Дар Бишкек ва минтақаҳои кишвар даргириҳо идома доштанд, шоми 7 октябр расонаҳо хабар доданд, ки сокинони вилоятҳои [[вилояти Иссиқ-Кӯл|Иссиқкӯл]] ва [[вилояти Нарин|Нарин]] ба додситонҳои маҳаллӣ ҳамла карда, онҳоро маҷбур кардаанд, ки ариза нависанд.

Хадамоти матбуоти [[Суронбой Ҷиянбеков]] муроҷиати худро ба мардуми Қирғизистон нашр кард, ки дар он гуфта мешавад, ки «ӯ ҳаёти инсонҳоро зери хатар нагузоштааст ва фармони ҳуҷум кардан ба онҳое, ки ба бинои Кохи Сафед рахна кардаанд, надодааст».

{{аввали иқтибос}}Дар он рӯзҳо, инчунин пешниҳодҳои фаврӣ барои саркӯбии зӯроваронаи тазоҳургарон буданд. Ман инро комилан рад кардам. Ин ба бархӯрдҳо оварда мерасонад. Барои ҳамин ман фармонро дар бораи ҷорӣ кардани вазъи фавқулодда имзо накардаам. {{охири иқтибос}}

=== 8 октябр ===
Вазорати корҳои дохилии Қирғизистон дар бораи нопадид шудани президенти ин кишвар Суронбой Ҷиянбеков хабар дод. Аммо, тавре ки дар шӯъба нишон дода шудааст, ҷустуҷӯи ӯ шурӯъ нашудааст. Котиби матбуоти сарвари давлат Толгонай Стамалиев гуфт, ки ӯ дар Бишкек аст ва бо тамоми нерӯҳои сиёсӣ гуфтушунид мекунад. Аз ҷумла, президент бо раиси нави парлумон Миктибек Абдулдоев масъалаи [[импичмент]] ба Ҷиянбековро, ки як рӯз пеш дар байни вакилон матраҳ шуда буд, баррасӣ кард.

Хадамоти марзбонии Қирғизистон дар бораи гирифтани фармон дар бораи раҳо нашудани мансабдорони баландпоя аз ин кишвар хабар дод. Коменданти Бишкек, инчунин иҷрокунандаи вазифаи сардори Вазорати корҳои дохилии ҷумҳурӣ Курсан Асанов гуфт, ки вазири корҳои дохилии Қирғизистон [[Кашкар Ҷунушалиев]] пас аз сар задани ошӯбҳо «мисли тарсончак» гурехтааст.

=== 9 октябр ===
Президент Ҷиянбеков дар кишвар [[вазъи фавқулода]]ро аз соати 20:00-и [[9 октябр]] то 08:00-и [[21 октябр]] ҷорӣ кард, аммо ВКД гуфт, ки вазъияти фавқулодда дар пойтахт аз [[10 октябр]] ҷорӣ карда мешавад.

Рӯзона дар шаҳр садои тирпарронӣ ба гӯш расид ва эътирозҳо идома доштанд. Аз ҷумла, онҳо ба сӯи мошини президенти собиқи Қирғизистон Отамбоев тирандозӣ карданд, ки эътирозгарон ӯро рӯзи 6 октябр аз боздоштгоҳ раҳо карданд. Сарвазири собиқи кишвар [[Сапар Исҳоқов]] гуфт, ки мошини ӯ низ бо тирҳои зинда тир хӯрдааст.

Ҳангоми задухӯрдҳо, ки дар майдони Ала-Тоо ба вуҷуд омада буданд, оппозисиюн Тилек Токтоғозиев, ки ба вазифаи муовини аввали сарвазир пешбарӣ шуда буд, маҷрӯҳ шуд.

Президенти Қирғизистон Суронбой Ҷиянбеков фармон дар бораи истеъфои сарвазир [[Кубатбек Боронов]] ва ҳукуматро имзо кард. Вай инчунин гуфт, ки ба истеъфои ихтиёрӣ розӣ шуд, аммо танҳо пас аз ташкили ҳукумати нав ва ба эътидол омадани вазъ дар кишвар.

Аллакай бегоҳ дар шабака навори бо таҷҳизоти низомӣ ворид шудан ба Бишкек пайдо шуд.

=== 10 октябр ===
10 октябр парлумон якдилона ҳайати нави ҳукумат ва [[Содир Ҷабборов]]ро сарвазири Қирғизистон тасдиқ кард. Сардори нави ҳукумат Ҷабборов дар навбати худ эълом дошт, ки президент Ҷиянбеков дар давоми ду-се рӯз истеъфо медиҳад. Дар сурати истеъфои сарвари давлат, раиси парламент Миктибек Абдулдоев бояд вазифаҳои худро иҷро кунад. Аммо, худи ӯ истеъфо дод ва инро бо танқид дар самти худ шарҳ дод. Акнун тамоми масъулиятҳои сарвари давлат бояд ба зиммаи сарвазир Ҷабборов вогузор шаванд. Охирин аллакай эълом карда буд, ки дар интихоботи нав ширкат нахоҳад кард, балки ба кори ҳукумат дар давраи гузариш танҳо муваққатан назорат хоҳад кард.

Президенти собиқи Қирғизистон [[Алмосбек Отамбоев]] аз ҷониби кормандони қисми махсуси полис боздошт шуд ва Прокуратураи генералӣ озодии ӯро ғайриқонунӣ донист. Вай инчунин ба ташкили бетартибиҳо айбдор карда мешавад. Худи ҳамон рӯз, дар доираи парвандаи ҷиноӣ оид ба далели ташкили бетартибиҳои оммавӣ эълон карда шуд. Худи ҳамон рӯз, дар доираи парвандаи ҷиноӣ оид ба далели ташкили бетартибиҳои оммавӣ, коменданти Бишкек ва иҷрокунандаи вазифаи вазири корҳои дохилӣ Курсан Асанов, ки ҳангоми ошӯб эълон шуда буд, дастгир карда шуд.

Президент Ҷиянбеков котиби Шӯрои амнияти кишвар Дамир Сагинбоев ва муовини котиб Омурбек Суваналиевро аз вазифа сабукдӯш кард. Ҷонибек Капаров вакили нави Шӯро таъйин шуд.

=== 11 октябр ===
Артиш аз эътидол омадани вазъ дар Бишкек хабар дод. Рӯзи якшанбе аз рӯзи 5 октябр нахустин рӯз буд, ки ягон тазоҳурот баргузор нашуд. Аммо, поёни марҳилаи эътирозҳо марҳилаи бӯҳрони сиёсиро ба поён нарасонд. Муовини раиси парлумон Аида Қосималиева бинобар мавҷуд набудани кворум, ки Конститутсия шумораи вакилони ширкаткунанда дар маҷлис ва шароити баргузории онро талаб кардааст, ғайриқонунӣ таъйин шудани сарвазири нави кишвар Ҷабборовро эълон кард. Вай гуфт, ки Алмосбек Ботирбеков ҳамчунон иҷрокунандаи вазифаи сарвазири Қирғизистон аст. Чанд вакили парлумон ҳам аз фраксияҳои мухолиф ва ҳам ҷонибдори ҳукумат низ аз тасвиби ғайриқонунии сарвари ҳукумат ба ин вазифа хабар доданд. Ҳамзамон, президенти Қирғизистон то ҳол фармон дар бораи сарвазир таъйин шудани Ҷабборовро имзо накардааст. Бо вуҷуди ин, Содир Ҷабборов полковники милитсия Улан Ниёзбековро сардори ВКД таъйин кард.

=== 12 октябр ===
Дар [[Бишкек]] вазъияти фавқулодда ҷорӣ карда шуд ва эътирозгарон бинои парлумонро ба мақомот супурданд.

=== 13 октябр ===
Президенти Қирғизистон Ҷиянбеков қарори парлумонро дар бораи таъйини кобинаи нав бо сарварии Содир Ҷабборов аз 10 октябр ғайриқонунӣ эълон кард.

=== 14 октябр ===
Президенти Қирғизистон Суронбой Ҷиянбеков фармонеро дар бораи таъйини ҳукумати нав бо имзои сарвазир Содир Ҷабборов имзо кард.

Дар майдони кӯҳнаи назди Ҳукумати ҶҚ, тазоҳургарон дубора ҷамъ омада, истеъфои президенти кишварро талаб карданд. Сарвазир Содир Ҷабборов ба тарафдоронаш дасти ёрӣ дароз кард ва гуфт, ки фардо музокиротро бо президент дар бораи истеъфои дуввум идома хоҳад дод. Баъдтар, сарвари ҳукумат Ҷабборов гуфт, ки интизор дорад, ки президенти кишвар Ҷиянбеков то охири ҳамин рӯз истеъфо диҳад. Котиби матбуотии пешвои Қирғизистон Толгонай Стамалиева гуфт, ки Суронбой Ҷиянбеков маълумот дар бораи истеъфои худро пас аз интихоботи такрории парлумонӣ дар ҷумҳурӣ тасдиқ кард.

=== 15 октябр ===
Президенти Қирғизистон Суронбой Ҷиянбеков истеъфои худро эълон кард. Ҷиянбеков дар паёми худ ишора кард, ки қудратро дар даст надорад ва намехоҳад дар таърихи кишвар ҳамчун президенте, ки хун рехтааст ва ба сӯи шаҳрвандони худ тир холӣ кунад, боқӣ монад. Вай аз сарвазир Содир Ҷабборов ва дигар сиёсатмадорон даъват кард, ки «тарафдорони худро аз пойтахти кишвар баргардонданд ва зиндагии осоиштаро ба сокинони пойтахт баргардонанд». Масъалаи истеъфо рӯзи 16 октябр дар иҷлосияи ғайринавбатии парлумон баррасӣ мешавад. Ваколатҳои президент бояд ба раиси нави парлумон [[Қанотбек Исоев]], ки 13 октябр интихоб шуда буд, дода шаванд. Аммо, ба зудӣ Сарвазири кишвар Содир Ҷабборов эълон кард, ки ӯ тамоми вазифаҳои Президенти кишварро ба даст овардааст, зеро раиси парлумон Исоев аз салоҳиятҳои дахлдор даст кашид. Интихоботи пеш аз муҳлати президентӣ дар муддати се моҳ пас аз истеъфои Суронбой Ҷиянбеков баргузор мешавад. Ҳамзамон, эътирозҳо дар меҳмонҳонаи Иссиқкӯл дар наздикии қароргоҳи давлатии Ҷиянбеков идома ёфтанд. Тазоҳуркунандагон истеъфои президентро ҷашн гирифтанд ва талаб карданд, ки парлумон пароканда карда шавад&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2020/10/15/opyat/ Митингующие обрадовались уходу президента Киргизии и выдвинули новое требование]&lt;/ref&gt;.

=== 16 октябр ===
Дар як ҷаласаи ғайринавбатӣ, парлумони Қирғизистон вазъи фавқулоддаро дар Бишкек бекор кард ва истеъфои президент Ҷиянбековро қабул кард. Содир Ҷабборов иҷрокунандаи вазифаи президент шуд&lt;ref&gt;[https://kloop.kg/blog/2020/10/16/live-parlament-sobiraetsya-na-vneocherednoe-zasedanie-kotoromu-predshestvovala-otstavku-prezidenta/ Парламент принял отставку президента, и. о. стал Жапаров], 16 октября 2020&lt;/ref&gt;.

== Аксуламали ҷаҳон ==
Идораи омӯзишгоҳҳои демократӣ ва ҳуқуқи башари [[Созмони Амният ва Ҳамкорӣ дар Аврупо|САҲА]] аз «иттиҳомоти боэътимоди хариди овозҳо» дар интихоботи Қирғизистон изҳори нигаронӣ кард&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/ru/в-бишкеке-тысячи-людей-протестуют-против-результатов-выборов-в-парламент/a-55161326 В Бишкеке тысячи людей протестуют против результатов выборов в парламент]&lt;/ref&gt;.

[[Созмони Паймони Амнияти Дастаҷамъӣ|СПАД]] вазъи Қирғизистонро чунин шарҳ дод: «Котиботи СПАД он чизе, ки дар Қирғизистон рух медиҳад, бо ташвиш қабул кард. Мо вазъият ва рушди онро бодиққат пайгирӣ мекунем», — гуфт Зайниддинов. Дабири матбуот инчунин гуфт: «СПАД барои кумак ба кишвар аз ҷониби [[Қирғизистон]] ягон дархост нагирифтааст. Дар навбати худ, мо боварӣ дорем, ки ин кори дохилии кишвар аст ва мо итминон дорем, ки Қирғизистон бо мушкилоти ба миён омада мустақилона мубориза хоҳад бурд»&lt;ref&gt;{{cite web|title = В ОДКБ прокомментировали ситуацию в Киргизии|website = [[Ria.ru]]|url = https://ria.ru/20201006/kirgiziya-1578384065.html|date = 2020-10-06|accessdate = 2020-10-06}}&lt;/ref&gt;.

[[Иттиҳоди Аврупо]] дар бораи вазъи Қирғизистон ҳарф зада, тамоми нерӯҳои сиёсиро ба ҳалли мусолиматомез даъват кард. Дар изҳороте, ки хадамоти сиёсати хориҷии ин блок паҳн кардааст, ИА лағви натиҷаҳои интихоботи парлумонро ба назар мегирад ва зарурати амал дар доираи конститутсияро ба ёд меорад. «Мо бесаброна баргузории интихоботҳои нави боэътимод, шаффоф ва фарогирро дорем», — матни онро оҷонсӣ тарҷума кард&lt;ref&gt;{{cite web|title = Евросоюз высказался о ситуации в Киргизии|website = [[ТАСС]]|url = https://lenta.ru/news/2020/10/06/es_kirg/|date = 2020-10-07|accessdate = 2020-10-07}}&lt;/ref&gt;.

Сафорати [[ИМА]] дар Қирғизистон аз кӯшиши гурӯҳҳои муташаккили ҷинояткор барои таъсир расонидан ба сиёсат изҳори нигаронӣ кард&lt;ref&gt;https://russian.rt.com/ussr/news/792279-ssha-situaciya-kirgiziya&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kg.usembassy.gov/ru/statement-on-threats-to-the-kyrgyz-constitutional-order-ru/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-10-20 |archivedate=2020-10-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201017140746/https://kg.usembassy.gov/ru/statement-on-threats-to-the-kyrgyz-constitutional-order-ru/ }}&lt;/ref&gt;.

== Натоиҷ ва оқибат ==
[[15 октябр]]и [[соли 2020]], пас аз 10 рӯзи оғози тазоҳурот, Президенти [[Ҷумҳурии Қирғизистон]] [[Суронбой Ҷиянбеков|Суронбой Шарипович Ҷиянбеков]] бо хоҳиши худ истеъфо дод. Вай инро ба ин водор кард:
{{аввали иқтибос}}Ман дунболи қудрат нестам. Ман намехоҳам дар таърихи Қирғизистон ҳамчун президенте бошам, ки хун рехта, ба сӯи шаҳрвандони худ тир холӣ кунад.{{охири иқтибос}}

== Нигаред ==
* [[Инқилоби ранга]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи инсон дар Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Эътирозҳои соли 2020]]
[[Гурӯҳ:Соли 2020 дар Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Эътирозҳо дар Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Инқилобҳо дар Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Табаддулотҳо дар Қирғизистон]]</text>
      <sha1>t9hawt1r1frmnzvhg17j7hca03e3ovc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Инқилобҳо</title>
    <ns>14</ns>
    <id>281264</id>
    <revision>
      <id>1480669</id>
      <parentid>1204282</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="p87uwodf2f8d3fes25j6nv6q2yg70yi" xml:space="preserve">{{catmain|Инқилоб}}

[[Гурӯҳ:Ҷараёнҳои сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Чапҳо]]
[[Гурӯҳ:Муноқишаҳо]]
[[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]</text>
      <sha1>p87uwodf2f8d3fes25j6nv6q2yg70yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Ошӯбҳои сиёсӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>281270</id>
    <revision>
      <id>1480671</id>
      <parentid>1204315</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="77h34v58ru3bla9tjcwlikk9mibre73" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Ошӯбҳо]]
[[Гурӯҳ:Конспирология]]</text>
      <sha1>77h34v58ru3bla9tjcwlikk9mibre73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷаҳони аввал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281643</id>
    <revision>
      <id>1480667</id>
      <parentid>1213317</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3102" sha1="rflrgziz2uibu5fk4gg1nh5exf58ha7" xml:space="preserve">[[Акс:Cold_War_alliances_mid-1975.svg|рост|мини|350x350пкс|Бо ранги кабуд: '''Ҷаҳони аввал'''

Бо ранги сурх: [[Ҷаҳони дуюм]]

Бо ранги сабз: [[Ҷаҳони сеюм]]

]]
'''Ҷаҳони Аввал ('''{{Lang-ru|Первый мир}}) мафҳуми сиёсиест, ки дар давраи [[Ҷанги Сард]] барои муайян кардани [[НАТО|кишварҳои НАТО]] ва иттифоқчиёни онҳо ба муқобили кишварҳои сотсиалистӣ ([[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР]], [[Ҷумҳурии Халқии Чин|Хитой]] ва иттифоқчиёни онҳо - «ҷаҳони дуюм ») пайдо шуд. Кишварҳои &quot;ҷаҳони аввал&quot; демократӣ ва капиталистӣ буданд.

Пас аз пошхӯрии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва Блоки Шарқӣ дар [[соли 1991]], ин мафҳум ҳамчун ҳар як кишваре, ки дорои хавфи пасти сиёсӣ ва [[Демократия|демократияи]] устувор, волоияти қонун, [[Иқтисоди бозор|иқтисоди бозорӣ]], суботи иқтисодӣ ва сатҳи баланди зиндагӣ мебошад, фаҳмида мешавад. Кишварҳои муосири &quot;ҷаҳони аввал&quot; ба тарзҳои гуногун, аз ҷумла аз рӯи сатҳи [[Маҷмуи маҳсулоти дохилӣ|ММД]], МММ, [[саводнокӣ]], давомнокии умр ва аз рӯи индекси рушди инсон муайян карда мешаванд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=First World|first=Investopedia|url=http://www.investopedia.com/terms/f/first-world.asp|work=Investopedia|date=2011-06-07|accessdate=2018-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt; . Дар истифодаи ҳаррӯза, мувофиқи луғатномаҳои Merriam-Webster, мафҳуми &quot;дунёи аввал&quot; акнун одатан &quot;давлатҳои саноатии ба дараҷаи олӣ рушдёфта, кишварҳои ғарбшудаи ҷаҳон&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/first%20world|title=Definition of FIRST WORLD|website=www.merriam-webster.com|lang=en|accessdate=2018-03-11}}&lt;/ref&gt; ё &quot;кишварҳои дунёро, ки соҳаҳои саноаташон калон ва мардуми камбизоати нисбатан кам, давлатҳои сарватманди ҷаҳон&quot; мебошанд, истифода бурда мешавад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.learnersdictionary.com/definition/first%20world|title=First world - Definition for English-Language Learners from Merriam-Webster's Learner's Dictionary|website=www.learnersdictionary.com|lang=en|accessdate=2018-03-11}}&lt;/ref&gt; .

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Ҷаҳони дуюм]]
* [[Ҷаҳони сеюм]]
* [[Ҷаҳони чорум]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатшиносӣ]]</text>
      <sha1>rflrgziz2uibu5fk4gg1nh5exf58ha7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Кушторҳои сиёсӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>283452</id>
    <revision>
      <id>1480670</id>
      <parentid>1221704</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="d08a52p4mjgyb0et1u1ng0ee45kzziz" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Намудҳои кушторҳо]]
[[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]</text>
      <sha1>d08a52p4mjgyb0et1u1ng0ee45kzziz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Ҷиноятҳои режимҳои сиёсӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>283477</id>
    <revision>
      <id>1480673</id>
      <parentid>1221738</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="n6lnum8yiy1wx1i5ca80dvfyz1n0ioo" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Тартиботи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]</text>
      <sha1>n6lnum8yiy1wx1i5ca80dvfyz1n0ioo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Созишномаҳои Эвиан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283806</id>
    <revision>
      <id>1480687</id>
      <parentid>1396782</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8020" sha1="1l5tt4p7ner50dfe9g2hf9ofyzad7lz" xml:space="preserve">'''Созишномаҳои Эвиан ('''{{Lang-fr|Accords d'Évian}}''';''' {{Lang-ar|اتفاقيات إيفيان}}''')''' — созишномаҳои байни [[Фаронса]] ва [[Алҷазоир]] [[18 март]]и [[Соли 1962|1962]] дар шаҳри [[Эвиан-лес-Бейн]] басташуда мебошанд, ки ба [[Ҷанги барои истиқлоли Алҷазоир|ҷанги Алҷазоир]] ([[Соли 1954|1954]] —[[Соли 1962|1962]]) хотима бахшиданд.

Созишномаҳои Эвиан дар [[Раъйпурсии Фаронса оид ба созишномаҳои Эвиан (1962)|раъйпурсӣ дар Фаронса]] [[8 апрел|рӯзи 8 апрел]] тасдиқ карда шуданд [[8 апрел|,]] ки дар давоми он 91% фаронсавӣ онҳоро тасдиқ карданд. Ташкилоти пинҳонии [[SLA|ТММ]], сарфи назар аз оташбас, амалиёти террористии худро дар Фаронса ва Алҷазоир то миёнаи моҳи июн идома дод. [[1 июл]] раъйпурсӣ дар бораи мақоми Алҷазоир баргузор шуд; қариб 100% алҷазоириҳо истиқлоли кишварро дастгирӣ карданд. [[3 июл]] Фаронса ин натиҷаҳоро эътироф кард ва [[5 июл]] истиқлол эълом шуд.

== Шароит ==
Созишномаҳо маҷмӯи васеи намудҳои гуногуни ҳуҷҷатҳо буданд, ки тақрибан тамоми ҷанбаҳои муносибатҳои Фаронса ва Алҷазоирро дар бар мегирифтанд. Яке аз ин ҳуҷҷатҳо созишномаи оташбас дар Алҷазоир буд, ки дар моддаи 1-и он пешбинӣ шуда буд, ки «амалиёти низомӣ ва ҳама амалҳои мусаллаҳона дар саросари Алҷазоир дар таърихи нисфирӯзии [[19 март]]и [[1962]] хотима меёбанд&quot; мебошад. Созишҳое, ки дар ҷараёни музокироти Эвиан оид ба масъалаҳои дигар ба даст оварда шуданд, дар шакли эъломияҳои тарафҳо ва фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Фаронса, ки ба созишномаи оташбас замима карда шудааст, ба расмият дароварда шуданд.

Дар созишномаҳои Эвиан пешбинӣ шуда буд, ки [[Раъйпурсӣ]] дар бораи худмуайянкунӣ на пештар аз се ва на дертар аз шаш моҳи пас аз интишори расмии фармони № 62-306 президенти Фаронса баргузор мешавад. Иштирокчиёни он бояд ба саволе посух медоданд, ки оё онҳо истиқлол ва ҳамкориро бо Фаронса дар асоси созишномаҳои Эвиан мехоҳанд? Дар давраи пеш аз раъйпурсӣ, қудрат дар кишвар ба зиммаи мақомоти муваққатии иҷроия иборат аз 12 нафар вогузор карда шуд, ки номзадҳояшон байни ҳукумати Фаронса ва ҳукумати муваққати Ҷумҳурии Алҷазоир мувофиқа карда шуданд. Комиссари Олӣ дар тамоми давраи гузариш Фаронсаро дар Алҷазоир намояндагӣ мекард. [[Фронти миллии озодӣ (Алҷазоир)|Фронти озодии миллӣ]] созмони ҳуқуқӣ эълон шуд. Озодии маҳбусони сиёсӣ пешбинӣ шуда буд.

Дар фармони рақами 62-306 гуфта мешуд, ки агар раъйпурсӣ «дар бораи истиқлол ва ҳамкорӣ қарор қабул кунад, пас Фаронса истиқлоли Алҷазоирро фавран эътироф мекунад, интиқоли салоҳият фавран сурат мегирад, замон муқаррароти дар Эъломияи Умумӣ ифодаёфта ва ба он замимашуда низ иҷро хоҳанд шуд. Дар давоми се ҳафта, баъд мақомоти иҷроияи муваққатӣ интихоботи Маҷлиси Миллии Алҷазоирро ташкил мекунанд, ки ваколатҳои худро ба он вогузор мекунад. &quot; Дар сурати натиҷаи мусбати раъйпурсӣ, Фаронса уҳдадор шуд, ки дар давоми се сол тамоми нерӯҳояшро аз қаламрави Ҷумҳурии Алҷазоир хориҷ кунад, ба истиснои пойгоҳи баҳрӣ дар Марс ал-Кабир, ки аз ҷониби Фаронса 15 сол мондааст ва полигонҳои озмоишии ҳастаӣ дар Колон-Бешар барои 5 сол ва Реган.

Фаронса уҳдадор шуд, ки ба Алҷазоири мустақил кумаки иқтисодӣ ва техникӣ расонад. Алҷазоир дар посух ба розигӣ дод, ки ба монополияҳои Фаронса (дар навбати аввал нафт) дар истифодаи захираҳои табиии кишвар як қатор манфиатҳои назаррас медиҳанд. Дар созишномаҳо инчунин пешбинӣ шуда буд, ки амволи шаҳрвандони Фаронса, ки дар Алҷазоир зиндагӣ мекунанд, танҳо бо ҷуброн мусодира карда мешавад.

Созишномаҳои Эвиан, сарфи назар аз он, ки онҳо созиш карданд ва як қатор гузаштҳои ҷиддии ҳукумати муваққатии Алҷазоир ба Фаронсаро дар соҳаҳои иқтисодӣ ва ҳарбӣ дарбар гирифтанд, бешубҳа пирӯзии бузурги ватандӯстони Алҷазоир буд, зеро онҳо ба ҷанги хунини мустамликавӣ хотима доданд ва ба истиқлоли Алҷазоир оварда расониданд.

== Ҳамчунон нигаред ==

* [[Раъйпурсии Фаронса оид ба созишномаҳои Эвиан (1962)|Раъйпурсии Фаронса оид ба созишномаҳои Эвиан]]

== Адабиёт ==

* {{Книга|автор=|год=1979|тираж=|isbn=|серия=|страниц=766|столбцы=|страницы=|том=V (книга вторая). Дипломатия африканских стран|издательство=Политиздат|часть=Глава XIII|место=М.|издание=|ответственный=[[Громыко, Андрей Андреевич|Громыко А. А.]], Земсков И. Н|викитека=|ссылка=|оригинал=|заглавие=История дипломатии|ссылка часть=|ref=}}

== Пайвандҳо ==

* [https://web.archive.org/web/20151025141546/http://www.bse.info-spravka.ru/bse/id_92061 Созишномаҳои Эвиан (Энсиклопедияи бузурги Шӯравӣ)]

[[Гурӯҳ:Сиёсат дар соли 1962]]
[[Гурӯҳ:Аҳдномаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҷанги Алҷазоир]]
[[Гурӯҳ:Марти соли 1962]]
[[Гурӯҳ:Созишномаҳои сулҳи асри XX]]
[[Гурӯҳ:Шартномаҳои байналмилалии Фаронса]]</text>
      <sha1>1l5tt4p7ner50dfe9g2hf9ofyzad7lz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284295</id>
    <revision>
      <id>1480582</id>
      <parentid>1329720</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6606" sha1="1e9w6rjje7w3e52dr5j9vbxhx1jl66z" xml:space="preserve">'''Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон —''' мақомоти олии қонунгузорӣ ва намояндагии ҳокимияти давлатии [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз лаҳзаи ба даст овардани истиқлол [[9 сентябр|9 сентябри]] [[соли 1991]] то [[26 феврал|26 феврали]] [[соли 1995]] — то [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)| Интихоботи парлумонии Тоҷикистон соли 1995]] ва таъсиси парлумони нави миллӣ — [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — парлумони якпалатагӣ (пас аз [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)| раъйпурсии конститутсионии соли 1999]] — [[Парлумони ду палатагӣ|дупалатагӣ]]) мебошад. Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ибтидо якпалатагӣ буд. Он ҳамчун парлумоне маъруф аст, ки [[9 сентябр]]и [[соли 1991]] истиқлоли Тоҷикистонро эълон кард. Дар таърих ҳамчун як ниҳоди муҳими давлатӣ дар давраи аввал ва шадидтарин давраи [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон]] низ маъруф аст.

То замони эълони истиқлоли Тоҷикистон дар [[9 сентябр|9 сентябри]] [[соли 1991]] раиси Шӯрои Олии Тоҷикистон [[Қадриддин Аслонов|Қадриддин Аслонов]] буд. Аз лаҳзаи ба даст овардани истиқлол ва то [[20 ноябр]]и [[соли 1992]], раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон воқеан шахси сеюм дар кишвар ба ҳисоб мерафт (пас аз [[Президенти Тоҷикистон|президент]] ва ноиби президент). Дар натиҷаи баҳсҳои шадид ва рӯёрӯӣ 20 ноябри соли 1992 бинобар ихтилофи сиёсӣ ва сар задани  [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] мансабҳои Президент ва Ноиби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бекор карда шуданд. Салоҳияти президент ба зиммаи раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон вогузор карда шуд ва Тоҷикистон аз [[Низоми риёсатӣ|ҷумҳурии президентӣ]] ба [[Ҷумҳурии парлумонӣ|ҷумҳурии парлумонӣ]] табдил ёфт. Ҳамин тариқ, раиси парлумони ҷумҳурӣ воқеан роҳбар ва шахси аввал дар кишвар гардид. Худи ҳамон рӯз, дар иҷлосияи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади [[Эмомалӣ Раҳмон|бепартиявӣ, Эмомалӣ Раҳмонов]] раиси нави Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва воқеан роҳбари ҷумҳурӣ ҳамчун номзади созиш байни тарафҳои даргир интихоб шуд. Дар аввали моҳи ноябри соли 1994 мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барқарор карда шуд ва раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1992-1994) [[Эмомалӣ Раҳмон]]ов (ба ҳайси номзади ғайриҳизбӣ) дар [[Интихоботи президентии Тоҷикистон (1994)|интихоботи президентии 6 ноябри соли 1994]] бо 59,5% овозҳо пирӯз шуд. 26 феврал (даври аввал) ва 12 март (даври дуюм) аз соли 1995, дар аввалин интихоботи парлумонӣ дар таърихи давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон сурат гирифт. Аллакай интихобот ба парлумони миллии давлати навтаъсисдодашуда — [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — парлумони якпалатагӣ сурат гирифт. Пас аз раъйпурсии конститутсионии соли 1999 [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба парлумони дупалатагӣ [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] табдил ёфт.

== Раисони Шӯрои Олии Ҷумхурии Тоҷикистон ==
* [[Қадриддин Аслонов|Кадриддин Аслонов]] &lt;ref&gt;с 30 ноября являлся председателем Верховного Совета Таджикской ССР&lt;/ref&gt; (аз 9 сентябри 1991 то 23 сентябри 1991)
* [[Раҳмон Набиев]] (аз 23 сентябр, 2 декабри соли 1991)
* [[Сафаралӣ Кенҷаев]] (аз 2 декабри соли 1991 то 22 апрели соли 1992)
* [[Акбаршоҳ Искандаров|Акбаршо Искандаров]] (аз 11 август то 19 ноябри соли 1992)
* [[Эмомалӣ Раҳмон]]ов (аз 20 ноябри соли 1992 то 16 ноябри соли 1994)

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/znachenie-hui-sessii-verhovnogo-soveta-respubliki-tadzhikistan-v-stanovlenii-demokraticheskogo-gosudarstva/viewer|title=Значение ХУІ сессии Верховного Совета Республики Таджикистан в становлении демократического государства|publisher=cyberleninka.ru|accessdate=2020-03-04}}
{{Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Парлумонҳо аз рӯи кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсат дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>1e9w6rjje7w3e52dr5j9vbxhx1jl66z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихобот (мазмунҳо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284324</id>
    <revision>
      <id>1480564</id>
      <parentid>1225418</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="3qopj7mkti6wwuon3p71y85ojow120k" xml:space="preserve">* [[Интихоботи мажоритарӣ]]
* [[Интихобот дар Тоҷикистон]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2013)]]
* [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2020)]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)]]
* [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)]]
* [[Интихобот ба Думаи Русия]] 

{{ибҳомзудоӣ}}</text>
      <sha1>3qopj7mkti6wwuon3p71y85ojow120k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Президиуми Шӯрои Олии СССР</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289291</id>
    <revision>
      <id>1480688</id>
      <parentid>1350357</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17290" sha1="nm6n424osjzkiah61eh6k94108q4ufc" xml:space="preserve">{{Қуттии универсалӣ}}

'''Президиуми Шӯрои Олии СССР''' ('''ПШО''' '''СССР,''' {{Lang-ru|Президиум Верховного Совета СССР, ПВС СССР}}) - солҳои 1938-1989 — мақомоти олии дастаҷамъии ҳокимияти давлатӣ дар давраи байни [[Ҷаласаи парлумонӣ|сессияҳои]] [[Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ|Шӯрои Олии СССР]] ва солҳои 1990-1991, пас аз таъсиси мансаби [[Президенти Иттиҳоди Шӯравӣ|Президенти ИҶШС,]] мақомоте, ки омодагӣ ва ташкили кори [[Съезди депутатҳои халқи СССР|Съезди вакилони халқи СССР]] ва Шӯрои Олии СССР-ро таъмин мекунад.

Бори аввал он мутобиқи Конститутсияи 1936-и ИҶШС соли 1938 ташкил шуда буд.

== Таърихи институт ==
Дар илми [[Иттиҳоди Шӯравӣ|шӯравӣ]], назарияи давлат ва ҳуқуқ, мақомоти олии ҳокимияти давлатии ин навъ баъзан ҳамчун институти сарвари дастаҷамъии давлат ([[президент]]) муайян карда мешуданд. Ҳангоми таҳияи лоиҳаи Конститутсияи СССР дар соли 1936 ва муҳокимаи умумиҷаҳонии он аллакай пешниҳодҳо оид ба иваз кардани мақоми олии дастаҷамъии ҳокимияти давлатӣ бо мансаби ягонаи Президенти Шӯравӣ пешниҳод карда шуданд. Аммо, ин пешниҳодҳо аз ҷониби [[Иосиф Сталин|И.]] [[Иосиф Сталин|В. Сталин.]] рад шуданд... Дар маърӯза дар бораи лоиҳаи Конститутсияи нав ӯ гуфт:
 &quot;Тибқи низоми Конститутсияи мо, СССР набояд як президенти ягона дошта бошад, ки онро тамоми аҳолӣ, дар баробари Шӯрои Олӣ интихоб кунад ва қодир ба худ ба Шӯрои Олӣ '''муқобилат кунад''' &lt;ref&gt;Сталин И.В. Вопросы ленинизма. 11-е изд., М., 1939, с.531&lt;/ref&gt;.
Ин равиш бо номувофиқии амиқи принсипҳои шаклҳои идоракунии президентӣ ва шӯравӣ шарҳ дода шуд. Аксарияти кишварҳои [[Блоки Шарқӣ|блоки шарқӣ]] &lt;ref&gt;См., например [[Государственный совет ПНР]], [[Государственный совет ГДР]]&lt;/ref&gt;, ба истиснои давлатҳои сотсиалистии дорои [[Иқтидоргароӣ|режими худкома-]] лидерӣ, ба монанди [[Ҷумҳурии Сотсиалистии Руминия|СРР]] ва [[Ҷумҳурии Халқӣ-Демократии Корея|КХДР]], аз паи типи шӯравии ташкили ҳокимияти давлатӣ буданд.

== Эътимоднома ==

==== Дар давраи солҳои 1977-1988 ====
Онҳо дар Конститутсияи СССР аз соли 1936 (моддаи 49) ва Конститутсияи соли 1977 (моддаҳои 121-123) сабт шудаанд. Инак, мувофиқи моддаҳои 121-123 Конститутсияи СССР дар соли 1977 дар таҳрири аслии он (07.10. ) ПШО СССР:

* интихоботро ба Шӯрои Олии СССР таъйин мекунад (мувофиқи банди &quot;в&quot; моддаи 49 Конститутсияи соли 1936 № инчунин хукуки пароканда кардани Совети Олии СССР-ро дошт);
* сессияҳои Совети Олии СССР-ро даъват мекунад;
* фаъолияти комиссияҳои доимии палатаҳои Шӯрои Олии ИҶШС (палатаҳо - Шӯрои Иттифоқи Шӯрои Олии СССР ва Шӯрои Миллатҳои Шӯрои Олии СССР ) -ро ҳамоҳанг мекунад (аз 23.12. инчунин комитетҳои Шурои Олӣ);
* аз болои риояи Конститутсияи СССР назоратро ба амал мебарорад ва мувофикати конституцияхо ва қонунҳои ҷумҳуриҳои иттифоқиро ба Конститутсия ва қонунҳои СССР таъмин менамояд;
* шарҳи қонунҳои ИҶШС медиҳад;
* шартномаҳои байналмилалиро тасдиқ ва бекор мекунад ;
* Қарорҳо ва фармонҳои Совети Вазирони СССР ва Советҳои Вазирони ҷумҳуриҳои иттифоқиро дар ҳолати риоя накардани қонун бекор мекунад;
* [[Таърихи рутбаҳои ҳарбӣ дар Русия ва СССР|рутбаҳои ҳарбӣ]], [[Рутбаҳои дипломатӣ|дипломатӣ]] ва дигар рутбаҳои махсусро муқаррар мекунад ; рутбаҳои олии ҳарбӣ, дипломатӣ ва дигар рутбаҳои махсусро медиҳад;
* [[Феҳристи орденҳои ИҶШС|орденҳои СССР]] ва медалҳои СССР-ро таъсис медиҳад ; унвонҳои фахрии СССР-ро муқаррар мекунад ; бо ордену медальдои СССР мукофотонид; унвонҳои фахрии СССР медиҳад;
{{Увеличение изображения|файл=Decree of Presidium of the Supreme Soviet of the Soviet Union, 1980 - Sakharov.jpg|надпись=Указ о лишении наград|минимум=80|максимум=600}}

* масъалаҳои ҳамагуна [[авф]]&lt;nowiki/&gt;ро мебинад;
* намояндагони дипломатии СССР-ро дар давлатҳои хориҷӣ ва дар ташкилотҳои байналмилалӣ таъйин ва бозхонд мекунад;
* [[Ваколатнома|эътимоднома]] ва бозхонди намояндагони дипломатии давлатҳои хориҷии дар назди ӯ аккредитатсияшударо қабул мекунад;
* Совети мудофиаи СССР-ро ташкил менамояд ва хайати онро тасдик мекунад, фармондехии олии Кувваҳои Мусаллахи СССР-ро таъйин ва иваз мекунад;
* қонуни ҳарбӣ дар маҳалҳои муайян ё дар тамоми кишвар ба манфиати ҳимояи СССР-ро эълон мекунад;
* [[Сафарбаркунӣ|сафарбаркунии]] умумӣ ё қисман эълом мекунад;
* дар давраи байни сессияҳои Шӯрои Олии СССР дар ҳолати ҳамлаи ҳарбӣ ба ИҶШС вазъи ҷангӣ эълон мекунад ё агар иҷрои уҳдадориҳои шартномавии байналмилалӣ оид ба дифоъи мутақобила аз таҷовуз;
* [[Шаҳрвандии СССР|шаҳрвандии СССР-ро]] қабул мекунад, оид ба масъалаҳои баромадан аз шаҳрвандии ИҶШС ва маҳрум кардан аз шаҳрвандии ИҶШС, додани паноҳгоҳ қарор қабул мекунад ;
* ваколатҳои дигареро, ки Конститутсия ва қонунҳои СССР муқаррар кардаанд, амалӣ менамояд.

Дар давраи байни сессияҳои Шӯрои Олӣ (моддаи 122 Конститутсия):

* дар мавриди зарурӣ ба санадҳои қонунгузории мавҷудаи СССР тағйирот ворид мекунад;
* тағйироти сарҳадҳои байни ҷумҳуриҳои иттифоқиро тасдиқ мекунад;
* бо пешниҳоди Шӯрои Вазирони ИҶШС вазоратҳои ИҶШС ва кумитаҳои давлатии ИҶШС-ро ташкил ва барҳам медиҳад;
* бо пешниҳоди Раиси Совети Вазирони СССР шахсонеро, ки ба ҳайати Совети Вазирони СССР дохиланд, озод ва таъйин мекунад;
* фармон мебарорад ва қарор қабул мекунад.

==== Дар давраи солҳои 1988-1990. ====
Ислоҳоти давлатию сиёсии соли 1988, ки тибқи қарорҳои Конфронси XIX КПСС эълон шудааст, боиси аввалин тағироти назаррас дар сохтори мақомоти ҳокимияти давлатӣ дар СССР гардид. 1 декабри соли 1988 ба матни аслии Конститутсияи (соли 1977) ИҶШС &lt;ref&gt;Закон СССР от 1 декабря 1988 г. N 9853-XI [http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1977/zakony/185466/ «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) СССР»]&lt;/ref&gt; тағиротҳо ворид карда шуданд, ки ба даъвати мақомоти нави олии ҳокимияти давлатӣ — [[Съезди депутатҳои халқи СССР|Съезди вакилони халқи СССР]] ва мувофиқан, ваколатҳои байни Конгресс (моддаҳои 108-110 Конститутсия), Шӯрои Олӣ (моддаҳои 111 - 117) ва аз ҷониби идораи олии олии давлати шӯравӣ - Раиси Шӯрои Олии СССР таъсис дода шудаанд (моддаҳои 120-121) тағйирот вобастанд, ки 25 май соли 1989 дар Съезди I вакилони халқи СССР интихоб шуд. Дар ин марҳила, ПШО СССР расман на танҳо худро аз даст надод, балки ҳатто як андоза васеъ намуд ва дорои ҳуқуқҳои зерин гардид:

* тайёр кардани сессияҳои Съезди вакилони халқи СССР-ро ташкил мекунад;
* ба депутатдои халқи СССР дар иҷрои ваколатҳояшон кумак мерасонад ва ба онҳо маълумоти зарурӣ медиҳад;
* тайёр кардан ва гузарондани [[Раъйпурсӣ|референдум]], инчунин муҳокимаи умумихалқии лоиҳазҳои қонунҳои СССР ва дигар масъалаҳои муҳимтарини ҳаёти давлатиро ташкил мекунад;
* ба манфиати ҳифзи СССР ва амнияти шаҳрвандони он, дар саросари кишвар вазъи ҳарбӣ ё ҳолати фавқулодда эълом кунад, инчунин дар маҳалҳои алоҳида - бо баррасии ҳатмии ин масъала дар назди Президиуми Шӯрои Олии дахлдор республикаи иттифоқӣ; дар ин ҳолатҳо шаклҳои махсуси идоракуниро, ки мақомоти давлатии СССР ва ҷумҳуриҳои иттифоқӣ амалӣ мекунанд, ҷорӣ намояд;
* ба забонҳои ҷумҳуриҳои иттифоқӣ қонунҳои СССР ва дигар санадҳои қабулкардаи Съезди депутатҳои халқи СССР, Шӯрои Олии СССР, палатаҳои он, Президиуми Шӯрои Олии СССР, Раиси Совети Олии СССР-ро мебарорад.

Аммо, ин марҳила, дар пасманзари амиқтар шудани бӯҳрони сиёсӣ дар СССР, кӯтоҳмуддат баромад.

==== Дар давраи солҳои 1990-1991. ====
Мувофиқи тағйироти нав ба Конститутсияи соли 1977-и ИҶШС аз 14 марти соли 1990 ворид карда шуд &lt;ref&gt;Закон СССР от 14 марта 1990 г. N 1360-I [http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1977/zakony/185465/ «Об учреждении поста Президента СССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) СССР» ]&lt;/ref&gt; ва таъсиси мансаби [[Президенти ИЧШС|Президенти ИҶШС]], ПШО СССР тамоми салоҳияти худро комилан аз даст дод ва ба як сохтори сирф техникӣ табдил ёфт.. Ҳамин тавр, мутобиқи моддаи 118, PVS СССР:

* маҷлисҳои съезд ва сессияҳои Совети Олии СССР-ро тайёр мекунад, фаъолияти комиссияҳои доимии палатаҳо ва комитетҳои Совети Олии СССР-ро ҳамоҳанг менамояд, муҳокимаи умумихалқии лоихаҳои қонунҳои СССР ва дигар масъалаҳои муҳимтарини ҳаёти давлатӣ.
* бо забонҳои ҷумҳуриҳои иттифоқӣ интишор ёфтани матнҳои қонунҳои СССР ва дигар санадҳои қабулнамудаи Съезди депутатҳои халқи СССР, Шӯрои Олии СССР, палатаҳои он ва Президенти СССР-назорат мекунад.
* қарорҳои худро дар шакли қарорҳо ба расмият медарорад.

== Сохтор ==

==== Котиби ПШО-и СССР ====

* Горкин А.Ф. (1938-1953)
* Пегов Н.М. (1953-1956)
* Горкин А.Ф. (1956-1957)
* Георгадзе М.П. (1957-1982)
* Ментешашвили Т.Н. (1982-1989)

== Сохтор ==
Дар солҳои 1938-1990 ПШО СССР тақрибан сохтори зерин дошт:

* Котибот (умумӣ)
* Котиботи Президенти Президиум
* Котиботи Котиби Президиум
* Дафтари қабули Раиси Президиум
* Канцелярия
* Шуъбаи ҳуқуқӣ
* Идоракунии парванда
* Шуъба оид ба кори Советхо
* Шуъба оид ба кори комиссияҳои доимии палатаҳо
* Шуъбаи баҳисобгирӣ ва сабти номи ҷоизадорон
* Раёсати омодагӣ ба баррасии дархостҳо барои бахшиш
* Шуъбаи молия ва иқтисод
* Шуъбаи иттилоотӣ ва оморӣ
* Комиссияҳо: тахминҳои қонунгузории Шӯрои Иттифоқ ва Шӯрои Миллатҳо оид ба корҳои хориҷӣ, дар бораи қабул, хориҷ шудан ва аз шаҳрвандии СССР маҳрум кардан
* Соҳаҳо: тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ, иттилооти хориҷӣ, бахши махсус.

== Рӯзи охирини кор ==
Тибқи қонуни ИҶШС аз 5 сентябри соли 1991 &lt;ref&gt;Закон СССР от 05.09.1991 г. [http://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc&amp;base=ESU&amp;n=2957#0039611377163349726 «Об органах государственной власти и управления Союза ССР в переходный период»]&lt;/ref&gt; ПШО ИҶШС фаъолияти худро қатъ кард.

18 октябри соли 1991, ПШР СССР ҷаласаи охирини худро баргузор кард &lt;ref&gt;[https://yeltsin.ru/day-by-day/1991/10/19/33997/ Незаметное историческое событие] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210508212331/https://yeltsin.ru/day-by-day/1991/10/19/33997/ |date=2021-05-08 }} // «Известия», 19 октября 1991, № 250 (23516)&lt;/ref&gt;.

Дар 12 декабри соли 1991, Совети Олии РСФСР созишномаҳои Беловожскаяро ба тасвиб расонд, ки дарҳол баъд аз он Шартнома дар бораи ташаккули СССР-ро сифр кард.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>nm6n424osjzkiah61eh6k94108q4ufc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ордени Озодӣ (Украина)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290379</id>
    <revision>
      <id>1480710</id>
      <parentid>1272227</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1485" sha1="ohalrhl3f1hejpl08gpldub3v2fl5h3" xml:space="preserve">{{Қуттии ҷоиза}}
'''Ордени озодӣ''' ({{Lang-uk|орден Свободи}}) — [[Ҷоизаҳои Украина|ҷоизаи давлатии Украина]] барои фарқ кардани хидматҳои барҷаста ва махсуси шаҳрвандон дар таҳкими истиқлоли [[Укроин|Украина]], таҳкими ҷомеаи Украина, рушди [[Демократия|демократия]], [[ислоҳот]]и иҷтимоию иқтисодӣ ва сиёсӣ, ҳимояи [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқ ва озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд]] мебошад.
То таърихи 6 декабри соли 2018, 21 шаҳрванди хориҷӣ бо ордени озодӣ мукофотонида шуданд, дар ҳоле, ки ҳангоми мукофот, ҳашт нафари онҳо дорандагони [[ордени Шоҳзода Ярослави Ҳаким]] дараҷаи 1 буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D1%8B_(%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0)|title=Орден Свободы (Украина)|website=Русская Википедия|publisher=Фонд Викимедиа}}&lt;/ref&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Ҷоизаҳои давлатии Украина]]</text>
      <sha1>ohalrhl3f1hejpl08gpldub3v2fl5h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шайх Муҷибурраҳмон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290404</id>
    <revision>
      <id>1480711</id>
      <parentid>1346494</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28305" sha1="he56x74jrt6dbzpw542j5am6qc8aonq" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| тартиб = 4
| вазифа = [[Президенти Банглодеш]]
| парчам = Flag of Bangladesh.svg
| аввалдавр = [[25 январ]]
| охирдавр = [[15 август]]и [[1975]]
| пешгузашта = [[Муҳаммад Муҳаммадулло]]
| ҷонишин = [[Хундакар Муштоқ Аҳмад]]
| вазифа_2 = [[сарвазири Банглодеш]]
| тартиб_2 = 2
| парчам_2 = Flag of Bangladesh.svg
| аввалдавр_2 = [[13 январ]]и [[1972]]
| охирдавр_2 = [[26 январ]]и [[1975]]
| пешгузашта_2 = [[Тоҷиддин Аҳмад]]
| ҷонишин_2= [[Мансур Алӣ]]
| вазифа_3 = [[Президенти Банглодеш]]
| парчам_3 = Flag of Bangladesh.svg
| аввалдавр_3 = [[10 январ]]и [[1971]]
| охирдавр_3 = [[12 январ]]и [[1972]]
| пешгузашта_3 = вазифа таъсис ёфт
| ҷонишин_3 = [[Чоудҳурӣ Абусаид]]
|тасвир=Sheikh Mujibur Rahman in 1950.jpg}}
'''Шайх Муҷибурраҳмон''' ё '''Муҷибурраҳмон''' ({{lang-bn|মুজিবুর রহমান}}, {{ВД-Дебоча}}) — арбоби сиёсӣ ва давлатии [[Покистон]] ва [[Банглодеш]], аввалин [[президент]] ва сарвазири [[Банглодеш]].

== Зиндагинома ==
Дар деҳаи Тонгипараи Банголаи шарқӣ дар оилаи мусулмон таваллуд шудааст. Падараш дар суди шаҳрвандии Гопалганҷ кор мекард. Вай дар мактаби миссионерӣ ва коллеҷи Исломия таҳсил кардааст (соли 1947 хатм кардааст).

Ҳангоми донишҷӯӣ дар [[Ҳиндустон]] ӯ ба фаъолияти сиёсӣ таваҷҷуҳ зоҳир кард ва ба ҳаракати истиқлоли [[Покистон]] пайваст. Вай фаъоли Лигаи вилоятии мусалмонониаБеогалия ва аз соли 1943 узви Шӯрои Лигаи мусалмонони Ҳиндустон буд. Дар соли 1946 вай дабири кулли иттиҳодияи донишҷӯёни Коллеҷи Ислом интихоб шуд ва инчунин аз Лигаи мусалмонон ба парлумони музофоти Фаридпур интихоб шуд.

Соли 1947 вай ба ватани худ дар [[Покистони Шарқӣ]] баргашт, дар [[Донишгоҳи Дакка]] ҳуқуқшиносиро омӯхт (вайро дар аввали соли 1949 бо иттиҳоми «ташвиқ ва ташвиқз коргарон» бар зидди бепарвоии роҳбарияти донишгоҳ ба талабҳои қонунии онҳо ихроҷ карданд). Соли 1948 ӯ яке аз ташкилотчиёни Лигаи донишҷӯёни мусалмони Покистони Шарқӣ буд. Дар соли 1949, ӯ ба таъсиси ҳизби [[Лигаи Авами|Авами Лига]] (Лигаи Халқӣ) дар Покистони Шарқӣ (вай яке аз котибон интихоб шуд) ҳамчун вазни муқобил ба Лигаи Мусалмонон кумак кард, ки нисбати вилояти зодгоҳаш бо [[Банголиҳо|аҳолии Бангола]]  роҳи табъизомезро пеш гирифт. Дере нагузашта вай ба зиндон афтод. Дар солҳои 1953—1966 — Котиби генералии «Лигаи Авамӣ» -и Покистони Шарқӣ. Дар соли 1954 вай аз ҳизби оппозисиюни Фронт узви маҷлиси қонунгузори вилоят интихоб шуд ва вазири кишоварзӣ шуд, аммо ба зудӣ аз мандати вакилӣ ва вазифаи вазирӣ даст кашид, то диққати худро ба кори ҳизбӣ ҷалб кунад. Дар солҳои 1956—1957 ӯ вазири саноат, савдо, меҳнат, мубориза бо коррупсия ва кумак ба деҳот буд. Пас аз таъсиси диктатураи ҳарбӣ дар кишвар дар соли 1958 зидди [[Муҳаммад Айюбхон]] ҳамчун раҳбари харизматикии оппозисиюн баромад кард ва солҳои 1958—1961, 1962 ва 1966—1969 зиндонӣ шуд. Ҳар дафъа вай зери фишори афкори умум озод карда мешуд.

Дар миёнаҳои солҳои 60-ум, ӯ барои барқарор ва таҳкими Лигаи Авами кор кард. Соли 1966 вай раиси ҳизб интихоб шуд ва аз ҷониби ҳукумати Покистон бо иттиҳоми барангехтани ҷудоихоҳӣ боздошт шуд. Ҳамзамон ӯ барномаи машҳури '' Шаш нуқтаи'' худро эълон кард ва онро «Хартияи наҷоти мо (банголӣ)» номид, ки ба рушди худидоракунии Покистони Шарқӣ равона шуда буд. Бо назардошти бартарии возеҳи қисми ғарбии кишвар, ин барнома фавран диққати тамоми халқро ба худ ҷалб кард. Ҳарчанд унсурҳои муҳофизакор дар ҳама ҳизбҳои сиёсӣ ӯро бо душманӣ қабул карданд, аммо вай фавран донишҷӯён ва ҷавононро ба худ ҷалб кард. Ба ӯ номи бангол. বঙ্গবন্ধু («Бангабанду», «Дӯсти банголӣ») дода шуд. Ҳангоми муҳлати дуввуми зиндон, нуфузи ӯ ба дараҷае афзоиш ёфт, ки дар аввали соли 1969 барои дастгирии ӯ шӯриши азим сар зад ва маъмурияти Аюбхон маҷбур шуд, ки ӯро 22 феврали соли 1969 раҳо кунад. Банголиҳо ӯро ҳамчун пешвои худ медиданд, ки аз 23 соли ҳукмронии Покистон дар [[Бангола|Бенгалияи Шарқӣ]] 12 солро барои эътиқоди худ дар зиндон гузарондааст.

Дар соли 1969, фелдмаршал Аюбхон истеъфо дод ва қудратро ба генерал [[Яхёхон, Оғо Муҳаммад|Яҳёхон]] супурд, ки интихоботи умумиро моҳи декабри соли 1970 таъйин кард. Лигаи Авами ошкоро бо шиори автономия барои Покистони Шарқӣ ва бо аксарияти мутлақ дар Маҷлиси қонунгузории он баромад, бузургтарин фраксияи парлумонӣ шуд. Аммо ифтитоҳи иҷлосияи парлумониро президент Яҳёхон ба таъхир андохт, натиҷаҳои интихобот лағв шуданд ва Муҷибурраҳмон маъракаи саркашии нофармонии шаҳрвандиро оғоз намуда, 2 мартро Рӯзи истиқлоли Покистони Шарқӣ эълон кард. Ҳангоми радди ҳамкорӣ (2-25 марти 1971) тамоми қудрати шаҳрвандӣ дар Покистони Шарқӣ таҳти назорати М. Раҳмон буд, ки воқеан сардори ҳукумати музофот шуд,

Аз 16 март дар Дакка гуфтушуниди номуваффақ байни роҳбарияти Покистон бо сарварии Яҳёхон ва роҳбарони Покистони Шарқӣ бо сардории Муҷибурраҳмон гузаштанд. 25 март нерӯҳои Покистон ба ин ҳодисаҳо дахолат карданд, репрессияҳои азим оғоз шуданд, М. Раҳмонро дубора дастгир карда, ба Покистони Ғарбӣ фиристоданд, ки дар он ҷо вай барои исён ва ташвиқи исён дар назди додгоҳ қарор гирифт.

10 апрел вайро ғоибона раиси ҳукумати Покистони Шарқӣ ва фармондеҳи олии қувваҳои мусаллаҳ эълон карданд. Дар [[Ҷанги сеюми Ҳинду Покистон|ин кишвар ҷанги хунини шаҳрвандӣ оғоз ёфт]], ки дар он тибқи маълумотҳои гуногун аз 200 ҳазор то 3 миллион нафар ҳалок шуданд, 8 миллион нафари дигар гуреза шуданд. То моҳи декабр тарафдорони истиқлол (бо ёрии фаъоли нерӯҳои Ҳиндустон) артиши Покистонро, ки тақрибан танҳо зодагони музофотҳои Покистони ғарбӣ буданд, мағлуб карданд. Пас аз имзои таслими нерӯҳои Покистон дар Бенгали Шарқӣ дар 16 декабри соли 1971, Муҷибурраҳмон аз зиндони Покистон озод шуд ва 10 январи соли 1972 тавассути Лондон ба Дакка расид.

Ҳукумат маҷбур буд, ки мушкилоти бешумори як кишвари ҷангзадаро аз сифр оғоз кунад. Кумаки беруна аз ҷониби Ҳиндустон, Чин ва СССР расонида шуд (алахусус миначӯёни Экспедитсияи 12-уми махсуси нерӯи баҳрии СССР бо роҳбарии контр-адмирал Сергей Зуенко ҷойҳои обиро аз минаҳо тоза карданд)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vpk-news.ru/articles/1078 |title=Миссия в тропиках |accessdate=2021-06-22 |archivedate=2016-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308183048/http://vpk-news.ru/articles/1078 }}&lt;/ref&gt;.

12 январи соли 1972 вай сарвазири ҳукумати Ҷумҳурии Мустақили Халқии [[Банглодеш|Бангладеш]] шуд. Ҳукумат барномаи васеи ислоҳоти пешрафтаи иҷтимоию иқтисодиро муайян кард, дар соҳаи сиёсати хориҷӣ принсипҳои ба [[Ҳаракати ба блокҳо ҳамроҳ нашудан|блокҳо ҳамроҳ нашудан]] ва рушди дӯстӣ ва ҳамкориро бо ҳамаи давлатҳои сулҳпарвар эълон кард. Принсипҳои асосӣ «[[миллатгароӣ]], [[Секуляризм|дунявият]], [[Демократия|демократия]] ва [[Социализм|сотсиализм]]» эълон карда шуданд.

1-5 марти соли 1972 ӯ ба [[СССР]] сафари расмӣ кард (2 март ӯ Созишномаи ҳамкориҳои иқтисодӣ ва техникӣ дар сохтмони иншооти саноатӣ ва дигар объектҳои соҳаҳои иқтисод ва Созишномаи кумак ба мардуми Бангладеш дар барқарорсозии ҳаётро имзо кард Соҳаҳои иқтисодиёт), моҳи апрели соли 1974 барои табобат ба СССР омада буд.

Ислоҳоти замин гузаронида шуд, мушкилоти 10 миллион гуреза ҳал шуд, артиши нав ташкил ёфт ва гуруснагӣ пешгирӣ карда шуд. Дар интихоботи умумии соли 1973, Лигаи Авами 73 % овозҳоро ба даст овард, дар ҳоле ки ҳизбҳои сотсиалистӣ ва коммунистии бо он иттифоқбаранда 7 % ва 4 % овозҳоро ба даст оварданд. Ҳукумат барномаҳои давлатиро оид ба тавсеаи таҳсилоти ибтидоӣ, санитария, ғизо, тандурустӣ, таъминоти об ва барқ дар саросари кишвар қабул кардааст. Дар нақшаи панҷсола, ки соли 1973 қабул шудааст, маблағгузории мақсадноки давлатӣ ба соҳаи кишоварзӣ, инфрасохтори деҳот, сохтмон ва саноати маҳаллӣ пешбинӣ шудааст.

Бо вуҷуди сиёсати [[Секуляризм|эъломшудаи дунявият]], дар кишвар Академияи исломии илоҳӣ, ки барои пуштибонӣ аз нерӯҳои тарафдори Покистон мамнӯъ буд, кушода шуд; бо дархости гурӯҳҳои исломӣ истеҳсол ва фурӯши машрубот ва қимор манъ карда шуд. Дар баромадҳо ва суханрониҳои оммавӣ, ӯ Муҷибурраҳмон ҳарчи бештар аз табрикоти исломӣ, шиор ва истинод ба арзишҳои исломӣ истифода мекард.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070611031127/http://www.saag.org/papers3/paper232.html BANGLADESH: A BENGALI ABBASI LURKING SOMEWHERE?]&lt;/ref&gt;…

Тобистони соли 1974, муссонҳо ва обхезиҳо ба зироатҳои шолӣ зарари ҷиддӣ расонданд (80 % ҳосили тобистона ва зироатҳои ҳосили асосии зимистон кушта шуданд, мувофиқи маълумоти расмӣ, 40 % истеҳсоли солонаи хӯрокворӣ нобуд карда шуд) ва гуруснагии азим омад. Норасоии ғизо ва афзоиши шадиди нархи ҷаҳонии нафт, инчунин ба болоравии назарраси таваррум (инфлятсия) оварда расониданд. Обрӯи роҳбарияти кишвар паст шуд, ки дар якҷоягӣ бо айбдоркунии [[Непотизм|хешутаборбозӣ]] ва фасод, эътибори сарвазирро паст зад.

Тибқи тағиротҳои конститутсионӣ, ки 25 январи соли 1975 қабул шуд, системаи демократии парлумонӣ бо ҳукумати президентӣ ва гузариш ба низоми якҳизбӣ бо роҳбарии эътилофи навтаъсиси сиёсии [[:en:BAKSAL|«БАКСАЛ»]] иваз карда шуд, ки ба он ҳамаи ҳизбҳои ҷонибдори ҳукумат шомил буданд, аз ҷумла «Лигаи Авами», ҳизбҳои сотсиалистӣ, коммунистӣ ва халқӣ. М. Раҳмон президент шуд, ваколатҳои фавқулодда гирифт ва зарурати «инқилоби дуюм» -ро барои хотима бахшидан ба коррупсия ва терроризм эълон кард. Хоҳиши сарвазир барои ташкили режими авторитарӣ норозигии баъзе афсаронро шадидтар кард, ки боиси табаддулоти хунин гардид.

== Табаддулоти 15 август ва куштори М. Раҳмон ==
Майорҳо Сайид Форуқ Раҳмон, Абдуррашид, Шарфул Ҳақ (Далим), Раҷа Аҳмад ва А. К. М. Раҷа Аҳмад, ҳама намояндагони артиши Бангладеш ва собиқадорони ҷанги озодӣ ([[мукти-баҳини]]), ташкилотчиёни фитна ҳисобида мешаванд. Вазири савдо ва узви кумитаи иҷроияи ҳизби ҳокими БАКСАЛ Хундакар Муштак Аҳмад, аз рӯи як қатор маълумоти мустақим ва ғайримустақим, аз омодагии табаддулот хабардор буд&lt;ref&gt;[[Энтони Маскаренхас|Anthony Mascarenhas]], [[Bangladesh: A Legacy of Blood]] ISBN 0-340-39420-X&lt;/ref&gt;.

Сардори нерӯҳои мусаллаҳ генерал Шафиуллоҳ ва ситоди хадамоти иктишофӣ ва амнияти полиси халқии Ракши Баҳинӣ аз нақшаи омодашуда комилан бехабар буданд.

Фитнагарон ба 4 гурӯҳ тақсим карда шуданд, ки яке аз онҳо бо фармони майор Ҳуд ба хонаи сарвазир ҳамла кард. Взводи посбонон муқовимат нишон надод. Писари М.Раҳмон Камол, як афсари артиш ва сардори амнияти М.Раҳмон полковник Ҷамолуддин Аҳмад фавран парронда шуд. Сарвазирро дар зинапояи байни ошёнаҳо гирифтанд ва хоҳиш карданд, ки истеъфо диҳад ва барои мулоҳиза фурсат диҳад. Вай сардори нави иктишофи артиш полковник Ҷамилро, ки ба зудӣ ба иморат расид, даъват кард ва ба сарбозон фармон дод, ки ба казарма баргарданд ва дар назди дарвоза кушта шуданд. М.Раҳмон аз рафтан бо путчистҳо саркашӣ кард ва дар зинапоя ҳадафи тир қарор гирифт. Дар пайи ин, ҳамаи аъзои оила кушта шуданд: ҳамсари сарвазир Бегум Фазилатуннес, писарон Ҷамол ва Рассели 10-сола, бародар Абу Носир, келинҳо, набера, ҷиян ва зан, инчунин меҳмонони тасодуфӣ ва хизматчиён — ҳамагӣ 20 нафар. Танҳо ду духтари президент [[Шайх Ҳасина|Ҳасина]] ва Реҳана, ки дар хориҷа (дар [[Олмон]]) буданд, зинда монданд.

Гурӯҳи дуюм ба хона ҳамла карда, дар он ҷо Фазлул Ҳака Монӣ, ҷияни М.Раҳмон ва пешвои бонуфузи Лигаи Авамӣ ва БАКСАЛ-ро бо ҳамсари ҳомилааш парронд. Сеюм Абдурабрабӣ Серниабат, шавҳари хоҳари М.Раҳмон (ва вазири кишоварзӣ) -ро ҳамроҳ бо 13 узви оилааш парронд. Гурӯҳи чорум ба қароргоҳи нерӯҳои амниятӣ ҳамла карданд ва пас аз ҷанге, ки 11 нафарро кушт, онро забт карданд.

Афсароне, ки дар табаддулот ва репрессияҳо алайҳи ҷонибдорони ҳукумати собиқ иштирок доштанд, якбора 2-3 рутба баланд бардоштанд (аз ҷумла ташкилкунандаи табаддулот Сайид Фарук Раҳмон, аз майор полковник шуд), қотилони М. Раҳмон аз таъқибот иммунитет гирифт ва чаҳор ҷонибдори ӯ дар ҳукумат — ноиби собиқи президент [[Назрул Ислом гуфт|Саид Назрул Ислом]], нахуствазири нахустини кишвар, вазири собиқи молия [[Аҳмад, Тоҷуддин|Тоҷуддин Аҳмад]], вазири собиқи саноат A. H. M. Камаруззамон ва сарвазири собиқ [[Алӣ, Мансур|Мансур Алӣ]] — дар Зиндонҳои марказии Дакка монда шуданд (3 ноябри соли 1975, онҳо дар он ҷо ҳадафи тир қарор гирифтанд). Ба духтарони М.Раҳмон Ба ватан баргаштан манъ карда шуд.

Дар соли 1998, пас аз пирӯзӣ дар интихоботи «Лигаи Авамӣ» таҳти сарварии духтари [[Шайх Ҳасина|М.Раҳмон Ҳасина Вазед,]] ки ба кишвар баргашт, 15 нафар дар ин ҷиноят гунаҳкор дониста шуданд ва ба қатл маҳкум шуданд. Дар соли 2001, Суди олии Бангладеш се нафари онҳоро сафед кард ва воқеан ин ҷараёнро ях кард (ҳукумати [[Зиё, Халида|Халида Зиё]], бевазани ҷонибдори путчистҳои президенти пешин [[Зиёурраҳмон|Зиёур Раҳмон,]] дар кишвар ба қудрат омад). Шаш нафар иштирокчиёни табаддулот ғоибона маҳкум карда шуданд, зеро онҳо дар хориҷа пинҳон буданд, як нафар дар [[Зимбабве]] мурдааст. Баъзеи онҳо баъдан истирдод карда шуданд (масалан, полковники мустаъфӣ Ҳуд, ки ҳамла ба хонаи М.Раҳмонро фармондеҳӣ мекард ва дар [[Таиланд|Тайланд]] барои дуздии мағоза хидмат мекард). Панҷ айбдоршаванда ба Суди Олӣ шикоят бурдаанд. Аммо, додгоҳ барои онҳо шароити сабуккунанда наёфт ва 19 ноябри соли 2009 ҳукми қатлро бетағйир гузошт. Дар қарори суд гуфта шудааст, ки куштори президент, оилаи ӯ ва одамони дигар бо сабаби зарурати ҳарбӣ ё сиёсӣ ба вуҷуд наомадааст. Маҳкумшудагон рӯзи 28 январи соли 2010 эъдом карда шуданд.

Абдулмаҷид, яке аз 15 нафар барои қатли М.Раҳмон, ки ба қатл маҳкум шудааст, дар [[Либия]] ва [[Покистон]] пинҳон шуд ва сипас ба [[Ҳиндустон]] гурехт ва аз он ҷо пас аз сар задани [[Дунёгирии COVID-19|пандемияи COVID-19]] ба Бангладеш баргашт. Вай 7 апрели соли 2020 боздошт ва пас аз чор рӯз қатл карда шуд.&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20200412/1569924881.html В Бангладеш казнили убийцу первого президента страны]&lt;/ref&gt;

== Маълумоти Иловагӣ ==
Дар хона-музеи М. Рахмон зинапояеро, ки ӯро кушта буданд, дар шакли аслии худ ҳифз кардааст. Дар наздикии он акси бадани ӯ дар зинапояҳо ва навиштаҷот: &quot;Ин ҷо шумо метавонед ашк резед! &quot; аст.

Соли 2008 дар бораи нияти ба навор гирифтани филми «Шоир аз сиёсат» ({{Lang-en|Poet of Politics}}) дар бораи ҳаёти М. Рахмон эълон карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://in.reuters.com/article/2008/05/01/idINIndia-33340920080501|title=Amitabh Bachchan to play Bangladesh founder|author=Sukree Sukplang|date=2008-05-01|publisher=[[Рейтер]]|lang=en|accessdate=2015-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150212084214/http://in.reuters.com/article/2008/05/01/idINIndia-33340920080501|archivedate=2015-02-12}}&lt;/ref&gt;. Нақшҳои асосиро мебоист ҳунармандони маъруфи Ҳиндустон [[Амитабҳ Баччан]], [[Абҳишек Баччан]], [[Айшвария Рай|Айшваря Рай]] ва [[Шабона Аъзамӣ|Шабана Азми]] иҷро мекарданд. Аммо, филм ҳеч гоҳ намоиш дода нашудааст.

Портрети М.Раҳмон тақрибан дар ҳама пулҳои [[Такаи Банглодеш|пули миллӣ]] дар давраи ҳукмронии ӯ, инчунин солҳои 1998—2001 ва аз соли 2009, вақте ки нерӯҳои ӯро дастгирӣ мекарданд, тасвир ёфта буданд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{Статья|заглавие=Рахман, Муджибур (биографическая справка)|издание=Ежегодник [[Большая советская энциклопедия|Большой советской энциклопедии]]|место=М.|издательство=[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Советская энциклопедия]]|год=1972|выпуск=1972|страницы=610|ref=}}
* {{Книга|автор=[[Ермошкин, Николай Иванович|Ермошкин Н. И.]]|заглавие=Бангладеш: годы борьбы и становления (1966—1974)|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1979|страниц=119}}
* {{Книга|автор=[[Захожая, Алла Николаевна|Захожая А. Н.]]|заглавие=Бангладеш: становление и развитие государственности|место=М.|издательство=Наука|год=1984|страниц=108}}
* {{Книга|автор=[[Пучков, Владимир Павлович|Пучков В. П.]]|заглавие=Политическое развитие Бангладеш. 1971—1985|место=М.|ответственный=[[Академия наук СССР]]. [[Институт востоковедения РАН|Институт востоковедения]]|издательство=Наука|год=1986|страниц=184|тираж=1800}}

== Пайвандҳо ==
* [http://bangabandhu.net/ М.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140517015453/http://bangabandhu.net/ |date=2014-05-17 }} [http://bangabandhu.net/ Рахмон дар Дакка] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140517015453/http://bangabandhu.net/ |date=2014-05-17 }}
* [http://www.hrono.ru/biograf/bio_r/rahman_sheyh.html Муҷибур Раҳмон]
* ''Энтони Маскаренҳас.'' Бангладеш: Мероси хун. ISBN 0-340-39420-X
* [https://web.archive.org/web/20130317232206/http://www.banglapedia.org/HT/R_0022.HTM Биография дар Ванглапедия]
{{ПБ}}
{{Сарвазирони Бангладеш}}
{{Президентҳои Банглодеш}}

[[Гурӯҳ:Сарвазирони Банглодеш]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Банглодеш]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Банглодеш]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сотсиалистҳо]]
[[Гурӯҳ:Зодагони Банглодеш]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои қатлшуда]]
[[Гурӯҳ:Инқилобгарони Банглодеш]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони кушташуда]]</text>
      <sha1>he56x74jrt6dbzpw542j5am6qc8aonq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Феҳристи президентҳои Туркия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290694</id>
    <revision>
      <id>1480581</id>
      <parentid>1436371</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31918" sha1="2c1kybeoa25sgmixhnrh4s2igz17oz1" xml:space="preserve">{{Вазифаи давлатӣ|сайт=http://www.tccb.gov.tr}}
[[Акс:Ak_Saray_-_Presidential_Palace_Ankara_2014_002.jpg|рост|мини|300x300пкс| Қасри Президент (Анкара)]]
'''Президенти Ҷумҳурии Туркия''' ( {{Lang-tr|Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı}} ) сарвари давлати [[Туркия|Ҷумҳурии Туркия мебошад]].

== Шарҳ ==
Пас аз имзои Созишномаи сулҳи Лозанна  [[24 июл]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1923]] ва эътирофи байналмилалии Маҷлиси Бузурги Миллии Туркия, 29 октябри 1923,  Ҷумҳурии Туркия таъсиси шуд, ки вориси [[Имперотурии Усмонӣ|Имперотурии Усмонӣ буд]] ; худи ҳамон рӯз раиси Маҷлиси Бузурги Миллии Туркия [[Камол Отатурк|Мустафо Камол]]  президенти [[Туркия]] интихоб шуд. [[3 март]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1924]] [[Хилофат]]и Усмонӣ ниҳоят барҳам дода шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://global.tbmm.gov.tr/index.php/EN/yd/icerik/12|title=History of The Grand National Assembly of Turkey|publisher=Türkiye Büyük Millet Meclisi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224040845/https://global.tbmm.gov.tr/index.php/EN/yd/icerik/12|archivedate=2020-02-24}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne|title=Full text of the Treaty of Lausanne (1923)|publisher=Wwi.lib.byu.edu|accessdate=2013-10-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/6D731o1AA?url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne|archivedate=2012-12-23}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;

Аз соли 1950 то [[9 июл]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 2018]] раёсати ҷумҳурӣ асосан маросимӣ буд, ки президент Ҷумҳурии Туркияро намояндагӣ мекард ва рамзи ваҳдати миллати туркро таъмин мекард, татбиқи Конститутсия ва ҳамкории мутаносиби дигар мақомоти давлатиро таъмин мекард. Дар [[Раъйпурсӣ|раъйпурси]]&lt;nowiki/&gt;и соли 2017 18 ислоҳот ба Конститутсияи Туркия тасдиқ карда шуд,  аз ҷумла гузариш аз [[низоми парлумонӣ|шакли парлумонии идоракунӣ]] ба [[Низоми риёсатӣ|ҷумҳурии президентӣ]] ва бекор кардани мансаби сарвазир, тобеъияти ҳукумат ба Президенти ҷумҳурӣ. Дар моддаҳои 101 то 106 Конститутсия талабот ба номзадҳо, тартиби интихоб, вазифа ва масъулияти президент муқаррар карда шудааст. Қаблан президентро аъзои парлумони Туркия интихоб мекарданд; пас аз ворид намудани тағйирот ба Конститутсия дар соли 2007, ӯро [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрванд]]&lt;nowiki/&gt;он ба тарзи [[Ҳамапурсӣ|раъйпурсӣ]] бо [[Овоздиҳӣ|овоздиҳии]] мустақим интихоб мекунанд (аввалин интихоботи мустақим соли 2014 баргузор шуда буд). [[Президент]] имконият дорад, ки дар фаъолияти [[қонунгузорӣ]] фаъолона ширкат варзад: лоиҳаи қонунҳои қабулкардаи [[парлумон]]&lt;nowiki/&gt;ро барои баррасии нав фиристад, [[лоиҳа]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро барои муҳокима пешниҳод кунад, [[раъйпурсӣ]] оид ба ворид намудани тағйирот ба Конститутсия, фармонҳо барорад (онҳо дар ҳолатҳои муқаррарнамудаи Конститутсия бояд аз ҷониби сарвазири кишвар ва вазири дахлдор тасдиқ шуда бошанд). Президент бо пешниҳоди на камтар аз 1/3 шумораи умумии [[вакил]]&lt;nowiki/&gt;они [[парлумон]] ва бо қарори ҳадди ақалл 3/4 шумораи умумии аъзои [[парлумон]] барои [[хиёнат]] ба [[ватан]] аз вазифа сабукдӯш карда мешавад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kampus.beykent.edu.tr/Paylasim/Dosyalar/Anayasalar_129807210772392500.pdf|title=1921, 1924, 1961 ve 1982 Anayasalarını karşılaştırılması|publisher=Kampus.beykent.edu.tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224041757/http://kampus.beykent.edu.tr/Paylasim/Dosyalar/Anayasalar_129807210772392500.pdf|archivedate=2020-02-24}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://izbircom.com/2017/05/19/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC-%D0%B2-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8/|title=Конституционный референдум в Турции: восход Эрдоганского султаната|author=Желтов, Максим|publisher=ИнтерИзбирком|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224034738/http://izbircom.com/2017/05/19/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC-%D0%B2-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8/|archivedate=2020-02-24}}&lt;/ref&gt;.

Рақамгузории дар сутуни якуми ҷадвал истифодашаванда шартӣ мебошад. Истифодаи пуркунии ранг дар сутуни якум низ шартӣ аст, ки барои содда кардани дарки шахсони мансуб ба нерӯҳои гуногуни сиёсӣ бидуни зарурати муроҷиат ба сутуни инъикоси мансубияти ҳизбӣ хидмат мекунад. Вақте ки Президент эътимоднома гирифт, ки дар асоси ҳар як муҳлати алоҳида сабтшуда мунтазам такрор карда шавад (масалан, чор муҳлати пайдарпайи [[Камол Отатурк|Камал Отатурк]] (солҳои 1923-1938). Он инчунин хусусияти гуногуни [[ваколат]]&lt;nowiki/&gt;ҳои сарони давлатҳоро инъикос мекунад (масалан, ягона муҳлати сарвари давлат Ҷамол Гюрсел, аз соли 1960 то 1966, ба давраҳое, ки вай аслан роҳбари Кумитаи ваҳдати миллӣ буд ва сипас президент интихоб гардид, тақсим карда шуд.Сутуни &quot;Интихобот&quot; расмиёти интихоботро,  дар он сурат гирифтанд,  ҳайати парлумоне, ки президентро интихоб кардааст ва пас аз соли 2014 - интихоботи мустақими президентӣ инъикос мекунад. Дар баробари мансубияти ҳизбӣ, сутуни &quot;Ҳизб&quot; инчунин ҳолати ғайриҳизбӣ (мустақил) -и [[шахс]]&lt;nowiki/&gt;он ё мансубияти онҳо ба қувваҳои мусаллаҳро ҳангоми инъикоси нерӯи мустақили сиёсӣ инъикос мекунад.

== Диаграммаи муҳлати муқарраргардида ==
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:1200 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:350 left:20
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period = from:1923 till:2025
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1923

Colors =
 id:republican value:rgb(0.5,0.5,1)  legend: 1
 id:military value:rgb(0.5,0.5,0.5)  legend: 2
 id:president value:rgb(0.5,1,0.5) legend: 3
Legend = columns:2 left:150 top:24 columnwidth:100

TextData =
 pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
 text:&quot;период истории:&quot;

BarData =
 barset:PM

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 barset:PM

 from: 1923 till: 1938 color:president text:&quot;[[Ататюрк, Мустафа Кемаль|Кемаль-паша (Ататюрк)]]&quot; fontsize:10
 from: 1938 till: 1938 color:president text:&quot;[[Ренда, Абдюльхалик|Ренда]] (и.о.)&quot; fontsize:10
 from: 1938 till: 1950 color:president text:&quot;[[Инёню, Исмет|Инёню]]&quot; fontsize:10
 from: 1950 till: 1960 color:republican text:&quot;[[Баяр, Махмуд Джеляль|Баяр]]&quot; fontsize:10
 from: 1960 till: 1961 color:military text:&quot;[[Комитет национального единства (Турция)|Комитет национального единства]]&quot; fontsize:10
 from: 1961 till: 1966 color:republican text:&quot;[[Гюрсель, Джемаль|Гюрсель]]&quot; fontsize:10
 from: 1966 till: 1966 color:republican text:&quot;[[Атасагун, Ибрахим Шевки|Атасагун]] (и.о.)&quot; fontsize:10
 from: 1966 till: 1973 color:republican text:&quot;[[Сунай, Джевдет|Сунай]]&quot; fontsize:10
 from: 1973 till: 1973 color:republican text:&quot;[[Арибурун, Мехмет Текин|Арибурун]] (и.о.)&quot; fontsize:10
 from: 1973 till: 1980 color:republican text:&quot;[[Корутюрк, Фахри|Корутюрк]]&quot; fontsize:10
 from: 1980 till: 1980 color:republican text:&quot;[[Джаглаянгил, Ихсан Сабри|Джаглаянгил (и.о.)]]&quot; fontsize:10
 from: 1980 till: 1982 color:military text:&quot;[[Совет национальной безопасности (Турция)|Совет национальной безопасности]]&quot; fontsize:10
 from: 1982 till: 1989 color:republican text:&quot;[[Эврен, Кенан|Эврен]]&quot; fontsize:10
 from: 1989 till: 1993 color:republican text:&quot;[[Озал, Тургут|Озал]]&quot; fontsize:10
 from: 1993 till: 1993 color:republican text:&quot;[[Джиндорук, Ахмет Хюсаметтин|Джиндорук]] (и.о.)&quot; fontsize:10
 from: 1993 till: 2000 color:republican text:&quot;[[Демирель, Сулейман|Демирель]]&quot; fontsize:10
 from: 2000 till: 2007 color:republican text:&quot;[[Сезер, Ахмет Недждет|Сезер]]&quot; fontsize:10
 from: 2007 till: 2014 color:republican text:&quot;[[Гюль, Абдулла|Гюль]]&quot; fontsize:10
 from: 2014 till: 2018 color:republican text:&quot;[[Эрдоган, Реджеп Тайип|Эрдоган]]&quot; fontsize:10
 from: 2018 till: 2021 color:president text:&quot;он же&quot; fontsize:10
&lt;/timeline&gt;

&lt;small&gt;Шарҳ: 1 - Ҷумҳурии парлумонӣ; 2 - диктатура; 3 - ҷумҳурии президентӣ&lt;/small&gt;

== Феҳристи президентҳои Ҷумҳурии Туркия ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 1em auto 1em auto&quot; width=&quot;100%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Акс
! rowspan=&quot;2&quot; |Ном&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(солҳои ҳаёт)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Ваколат
! rowspan=&quot;2&quot; |Ҳизб
! rowspan=&quot;2&quot; |Интихобот
! rowspan=&quot;2&quot; |Эзоҳ
|-
!Оғоз 
!Анҷом
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FF0000&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Акс:Ataturk1930s.jpg|100px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |'''[[Камол Отатурк|Мустафо Камол-пошо]]''' &lt;small&gt;(1881—1938) {{Lang-tr|Mustafa Kemal Paşa}}&lt;/small&gt; аз [[24 ноябр]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1934]] — '''[[Камол Отатурк]]''' &lt;small&gt;{{Lang-tr|Kemal Atatürk}}&lt;/small&gt;
|29 октябри 1923  
|1 ноябри 1927  
| rowspan=&quot;9&quot; |Халқӣ → Халқии ҷумҳурихоҳ
| 1923
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Жевахов, Александр|заглавие=Ататюрк|серия=Жизнь замечательных людей|место=|издательство=Молодая гвардия|год=2008|страниц=344|isbn=978-5-235-03163-0|тираж=3000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-kemal-ataturk|title=Mustafa Kemal Atatürk|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223094523/https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-kemal-ataturk|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
|1 ноябри 1927  
|4 майи 1931  
|1927 
|-
|4 майи 1931  
|1 марти 1935  
|1931 
|-
|1 марти 1935  
|10 ноябри 1938 
| rowspan=&quot;2&quot; | 1935  
|-
| style=&quot;background:#FF0000&quot; |{{Comment|и.в. президент}}
|[[Акс:TBMM Başkanı Abdülhalik Renda.jpg|100px]]
|Мустафо Абдулхолиқ Ренда
&lt;small&gt;(1881—1957) {{Lang-tr|Mustafa Abdülhalik Renda}}&lt;/small&gt;
|10 ноябри 1938  
|11 ноябри 1938  
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/mustafa-abdulhalik-renda-kimdir/|title=Mustafa Abdülhalik Renda kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229072536/https://www.biyografi.net.tr/mustafa-abdulhalik-renda-kimdir/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/mustafa-abdulhalik-renda|title=Mustafa Abdülhalik Renda|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229072320/https://www.biyografi.info/kisi/mustafa-abdulhalik-renda|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FF0000&quot; |2
| rowspan=&quot;4&quot; | 
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Исмат Айнуну|Исмат Айнуну]] 
&lt;small&gt;(1884—1973) {{Lang-tr|İsmet İnönü}}&lt;/small&gt;
|11 ноябри 1938  
|3 апрели 1939  
| 1938
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/inonu-mustafa-ismet|title=İnönü, Mustafa İsmet|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223113542/https://islamansiklopedisi.org.tr/inonu-mustafa-ismet|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
|3 апрели 1939 
|8 марти 1943 
| 1939
|-
|8 марти 1943 
|5 августи 1946 
| 1943
|-
|5 августи 1946  
|22 майи 1950  
| 1946 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#77DD77&quot; |3
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Акс:Mahmut Celâl Bayar.jpg|100px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Махмуд Ҷамол Баёр|Махмуд Ҷамол Баёр]]
&lt;small&gt;(1883—1986) {{Lang-tr|Mahmut Celâl Bayar}} &lt;/small&gt;
|22 майи 1950  
|14 майи 1954  
| rowspan=&quot;3&quot; |Демократӣ
| 1950 
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/bayar-celal|title=Bayar, Celâl|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223115212/https://islamansiklopedisi.org.tr/bayar-celal|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://celalbayar.org/|title=Mahmut Celâl Bayar|publisher=Celalbayar.org|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223115430/http://celalbayar.org/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
|14 майи 1954  
|1 ноябри 1957  
| 1954 
|-
|1 ноябри 1957  
|27 майи 1960 &lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;Отрешён от власти 27 мая 1960 года в результате военного переворота, арестован и отдан под суд по обвинению в коррупции и нарушении конституции; был приговорён к смерти, заменённой пожизненным заключением; в 1964 году освобождён, в 1966 году реабилитирован.&lt;/ref&gt;
| 1957 
|-
| style=&quot;background:#C3B091&quot; |—
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Cemal Gürsel (cropped).jpg|100px]]
|Комитети ваҳдати миллӣ &lt;small&gt;(38 аъзо) Раҳбари КВМ — генерал Ҷамол Гюрсел&lt;/small&gt;
|27 майи 1960  
|26 октябри 1961  
|Қувваҳои мусаллаҳи Туркия
|
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/cemal-gursel-kimdir/|title=Cemal Gürsel kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223164814/https://www.biyografi.net.tr/cemal-gursel-kimdir/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/cemal-gursel|title=Cemal Gürsel|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223165004/https://www.biyografi.info/kisi/cemal-gursel|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |4
|[[Ҷамол Гурсел|Ҷамол Гурсел]]
&lt;small&gt;(1895—1966) {{Lang-tr|Cemal Gürsel}}&lt;/small&gt;
|26 октябри 1961  
|2 феврали 1966 &lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;Отстранён от должности по болезни.&lt;/ref&gt;
|мустақил
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Тарҷума нашудааст 3|Парламентские выборы в Турции (1961)|1961|en|Turkish general election, 1961}}
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |{{Comment|и.в президент}}
|[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|Иброҳим Шевки Атасагун &lt;small&gt;(1899—1984) {{Lang-tr|İbrahim Şevki Atasagun}}&lt;/small&gt;
|2 феврали 1966  
|28 марти 1966  
|мустақил
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=13|title=Prof. Dr. İbrahim Şevki Atasagun (1899—1984)|publisher=Kimkimdir.gen.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229073607/http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=13|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=2342|title=İbrahim Şevki Atasagun (1899—1984)|publisher=Biyografi.net|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229073815/https://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=2342|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |5
|[[Акс:Turkse chef Generale staf (Generaal Sunay), Bestanddeelnr 916-7535 (cropped).jpg|100px]]
|[[Ҷевдет Сунай|Ҷевдет Сунай]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1899—1982)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-tr|Cevdet Sunay}}&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;span lang=&quot;tr&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Cevdet Sunay&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;
|28 марти 1966  
|28 марти 1973  
|мустақил
| rowspan=&quot;2&quot; | 1966
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/cevdet-sunay-kimdir/|title=Cevdet Sunay kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229074230/https://www.biyografi.net.tr/cevdet-sunay-kimdir/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/cevdet-sunay|title=Cevdet Sunay|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229074357/https://www.biyografi.info/kisi/cevdet-sunay|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sunay-cevdet|title=Sunay, Cevdet|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229074525/https://islamansiklopedisi.org.tr/sunay-cevdet|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#F984E5&quot; |{{Comment|и.в. президент}}
|[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|Мехмет Текин Арибурун 
&lt;small&gt;(1905—1993) {{Lang-tr|Mehmet Tekin Arıburun}}&lt;/small&gt;
|28 марти 1973  
|6 апрели 1973  
|Адолат
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkiyecumhurbaskanlari.wordpress.com/2014/04/04/tekin-ariburun/|title=Tekin Arıburun|publisher=Türkiye Cumhurbaşkanlari|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229081028/https://turkiyecumhurbaskanlari.wordpress.com/2014/04/04/tekin-ariburun/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkcesozlukler.com/tekin-arıburun-kimdir|title=Tekin Arıburun Biyografisi|publisher=Türkce Sozlukler|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229081500/https://www.turkcesozlukler.com/tekin-ar%C4%B1burun-kimdir|archivedate=2020-02-29|accessdate=2021-08-09}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |6
|
|[[Фахри Қаротурк |Фахри Сабит Қаротурк]]
&lt;small&gt;(1903—1987) {{Lang-tr|Fahri Sabit Korutürk}}&lt;/small&gt;
|6 апрели 1973  
|6 апрели 1980  
|мустақил
| rowspan=&quot;2&quot; | 1973 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/fahri-koruturk|title=Fahri Korutürk|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229082221/https://www.biyografi.info/kisi/fahri-koruturk|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/koruturk-fahri-sabit|title=Korutürk, Fahri Sabit|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229082346/https://islamansiklopedisi.org.tr/koruturk-fahri-sabit|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#F984E5&quot; |{{Comment|и.в. президент}}
|[[Акс:Ihsan Sabri Caglayangil (1968).jpg|100px]]
|Эҳсон Сабри Ҷаглаянгил 
&lt;small&gt;(1908—1993) {{Lang-tr|İhsan Sabri Çağlayangil}}&lt;/small&gt;
|6 апрели 1980  
|12 сентябри 1980  
|Адолат
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/ihsan-sabri-caglayangil|title=İhsan Sabri Çağlayangil|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229083051/https://www.biyografi.info/kisi/ihsan-sabri-caglayangil|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkcesozlukler.com/ihsan-sabri-çağlayangil-kimdir|title=İhsan Sabri Çağlayangil Biyografisi|publisher=Türkce Sozlukler|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229082832/https://www.turkcesozlukler.com/ihsan-sabri-%C3%A7a%C4%9Flayangil-kimdir|archivedate=2020-02-29|accessdate=2021-08-09}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#C3B091&quot; |—
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Kenan Evren (cropped).png|100px]]
|Шӯрои миллии амният &lt;small&gt;(Раҳбари ШМА — генерал Аҳмад Кенан Эврен)&lt;/small&gt;
|12 сентябри 1980  
|9 ноябри 1982  
|Қувваҳои мусаллаҳи Туркия
|
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/kenan-evren|title=Kenan Evren|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229083335/https://www.biyografi.info/kisi/kenan-evren|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/evren-ahmet-kenan|title=Evren, Ahmet Kenan|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229083613/https://islamansiklopedisi.org.tr/evren-ahmet-kenan|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |7
|[[Кенан Овран | Аҳмад Кенан Овран  ]]
&lt;small&gt;(1917—2015) {{Lang-tr|Ahmet Kenan Evren}} &lt;/small&gt;
|9 ноябри 1982  
|9 ноябри 1989  
|мустақил
|{{Тарҷума нашудааст 3|Конституционный референдум в Турции (1982)|1982|en|Turkish constitutional referendum, 1982}}&lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;Одним из вопросов конституционного референдума было назначение [[Эврен, Кенан|Ахмета Кенана Эврена]] президентом на период до 1989 года.&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#4682B4&quot; |8
|[[Акс:(Turgut Özal) Felipe González ofrece una rueda de prensa con el primer ministro de Turquía. Pool Moncloa. 15 de septiembre de 1989 (cropped).jpeg|100px]]
|[[Тургут Озал|Халил Тургут Озал]] 
&lt;small&gt;(1927—1993) {{Lang-tr|Halil Turgut Özal}}&lt;/small&gt;
|9 ноябри 1989  
|17 апрели 1993  
|Ватан
| rowspan=&quot;2&quot; |1989 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/turgut-ozal-kimdir/|title=Turgut Özal kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223203304/https://www.biyografi.net.tr/turgut-ozal-kimdir/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/turgut-ozal|title=Turgut Özal|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223175949/https://www.biyografi.info/kisi/turgut-ozal|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-

| style=&quot;background:#C9A0DC&quot; |{{Comment|и.о.|Исполняющий обязанности}}
| 
|Аҳмад Хусаметтин Чиндорук &lt;small&gt;(1933 —) {{Lang-tr|Ahmet Hüsamettin Cindoruk}}&lt;/small&gt;
|16 майи 1993 
|17 апрели 1993  
| rowspan=&quot;2&quot; |Ҳизби  роҳи рост 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/husamettin-cindoruk-kimdir/|title=Hüsamettin Cindoruk kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229084300/https://www.biyografi.net.tr/husamettin-cindoruk-kimdir/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkcesozlukler.com/hüsamettin-cindoruk-kimdir|title=Hüsamettin Cindoruk Biyografisi|publisher=Türkce Sozlukler|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229084521/https://www.turkcesozlukler.com/h%C3%BCsamettin-cindoruk-kimdir|archivedate=2020-02-29|accessdate=2021-08-09}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#C9A0DC&quot; |9
|[[Акс:Suleyman Demirel 1998.jpg|100px]]
|[[Сулаймон Демирел|Сами Сулаймон Гюндогду Демирел]] 
&lt;small&gt;(1924—2015) {{Lang-tr|Sami Süleyman Gündoğdu Demirel}} &lt;/small&gt;
|16 майи 1993  
|16 майи 2000  
| 1993 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/suleyman-demirel|title=Süleyman Demirel|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223171207/https://www.biyografi.info/kisi/suleyman-demirel|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |10
|[[Акс:Ahmet Necdet Sezer.jpg|100px]]
|[[Аҳмадинаҷот Сезар|Аҳмадинаҷот Сезар]] 
&lt;small&gt;(1941 —) {{Lang-tr|Ahmet Necdet Sezer}}&lt;/small&gt;
|16 майи 2000  
|28 августи 2007  
|мустақил
| 2000 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/ahmet-necdet-sezer-kimdir/|title=Ahmet Necdet Sezer kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229085003/https://www.biyografi.net.tr/ahmet-necdet-sezer-kimdir/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/ahmet-necdet-sezer|title=Ahmet Necdet Sezer|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229085134/https://www.biyografi.info/kisi/ahmet-necdet-sezer|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/ahmet_necdet_sezer|title=Ahmet Necdet Sezer|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217041051/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/ahmet_necdet_sezer|archivedate=2020-12-17}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#00FF00&quot; |11
|[[Акс:Abdullah Gül 2011-06-07.jpg|100px]]
|[[Абдуллоҳ Гул|Абдуллоҳ Гул]] 
&lt;small&gt;(1950 —) {{Lang-tr|Abdullah Gül}}&lt;/small&gt;
|28 августи 2007  
|28 августи  2014  
| rowspan=&quot;3&quot; |Адолат ва Рушд
|  2007 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/abdullah-gul-kimdir/|title=Abdullah Gül kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223201823/https://www.biyografi.net.tr/abdullah-gul-kimdir/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/abdullah-gul|title=Abdullah Gül|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223200057/https://www.biyografi.info/kisi/abdullah-gul|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/abdullah_guel|title=Abdullah Gül|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217040732/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/abdullah_guel|archivedate=2020-12-17}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#00FF00&quot; |12
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Erdogan 2019 (cropped).jpg|безрамки|140x140пкс]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Раҷаб Тайиб Ардуғон|Раҷаб Тайиб Ардуғон]] 
&lt;small&gt;(1954 —) {{Lang-tr|Recep Tayyip Erdoğan}}&lt;/small&gt;
|[[28 август]]и  [[Соли 2014|2014]]  
|[[24 июн]]и [[Соли 2018|2018]]   
|2014&lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;Первые прямые выборы президента Турции.&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/recep-tayyip-erdogan-kimdir/|title=Recep Tayyip Erdoğan kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223201607/https://www.biyografi.net.tr/recep-tayyip-erdogan-kimdir/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/recep-tayyip-erdogan|title=Recep Tayyip Erdoğan|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223200352/https://www.biyografi.info/kisi/recep-tayyip-erdogan|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/recep_tayyip_erdogan|title=Recep Tayyip Erdogan|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217040148/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/recep_tayyip_erdogan|archivedate=2020-12-17}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[24 июн]]и [[Соли 2018|2018]]  
|амалкунанда
|2018
|}

== Инчунин нигаред ==

* Феҳристи сарвазирони Туркия

== Эзоҳ ==

; Шарҳҳо (1)
{{Эзоҳ|2|group=&quot;комм.&quot;}}

; Манбаъ 
{{Эзоҳ|3}}

== Адабиёт ==
{{Refbegin|2}}
* {{Книга|автор=Ahmad, Feroz|заглавие=Geschichte der Türkei|место=Essen|издательство=Magnus|год=2005|страниц=367|isbn=3-89771-016-1}}{{Ref-de}}
* {{Книга|автор=Giritli, Dr. Ismet|заглавие=Fifty Years of Turkish Political development 1919—1969|место=Istanbul|издательство=Fakültler Matbaasi|год=1969|страниц=228}}{{Ref-en}}
* {{Книга|автор=Kreiser, Klaus|заглавие=Kleines Türkei Lexikon|место=München|издательство=C. H. Beck|год=1992|страниц=367|isbn=978-3406-3318-48}}{{Ref-de}}
* {{Книга|автор=Nohlen, Dieter; Stöver, Philip|заглавие=Elections in Europe: A data handbook|место=Baden-Baden|издательство=Nomos|год=2010|страниц=2070|isbn=978-3-8329-5609-7}}{{Ref-en}}
* {{Книга|автор=Robinson, Richard|заглавие=The First Turkish Republic: a case study in national development|место=Cambridge|издательство=Harvard University Press|год=1963|страниц=367}}{{Ref-en}}
{{Refend}}

== Пайвандҳо ==

* [http://www.worldstatesmen.org/Turkey.html Феҳристи пешвоёни Туркия]{{Ref-en}} ( [https://web.archive.org/web/20200321193353/https://www.worldstatesmen.org/Turkey.html &lt;small&gt;нусхаи бойгонӣ 2020-03-21&lt;/small&gt;] )

[[Гурӯҳ:Страницы, использующие временные диаграммы]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо]]</text>
      <sha1>2c1kybeoa25sgmixhnrh4s2igz17oz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480689</id>
      <parentid>1480581</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31899" sha1="aebgpa71hlvodlmahrzwy1ocz6145qt" xml:space="preserve">{{Вазифаи давлатӣ|сайт=http://www.tccb.gov.tr}}
[[Акс:Ak_Saray_-_Presidential_Palace_Ankara_2014_002.jpg|рост|мини|300x300пкс| Қасри Президент (Анкара)]]
'''Президенти Ҷумҳурии Туркия''' ( {{Lang-tr|Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı}} ) сарвари давлати [[Туркия|Ҷумҳурии Туркия мебошад]].

== Шарҳ ==
Пас аз имзои Созишномаи сулҳи Лозанна  [[24 июл]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1923]] ва эътирофи байналмилалии Маҷлиси Бузурги Миллии Туркия, 29 октябри 1923,  Ҷумҳурии Туркия таъсиси шуд, ки вориси [[Имперотурии Усмонӣ|Имперотурии Усмонӣ буд]] ; худи ҳамон рӯз раиси Маҷлиси Бузурги Миллии Туркия [[Камол Отатурк|Мустафо Камол]]  президенти [[Туркия]] интихоб шуд. [[3 март]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1924]] [[Хилофат]]и Усмонӣ ниҳоят барҳам дода шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://global.tbmm.gov.tr/index.php/EN/yd/icerik/12|title=History of The Grand National Assembly of Turkey|publisher=Türkiye Büyük Millet Meclisi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224040845/https://global.tbmm.gov.tr/index.php/EN/yd/icerik/12|archivedate=2020-02-24}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne|title=Full text of the Treaty of Lausanne (1923)|publisher=Wwi.lib.byu.edu|accessdate=2013-10-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/6D731o1AA?url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne|archivedate=2012-12-23}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;

Аз соли 1950 то [[9 июл]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 2018]] раёсати ҷумҳурӣ асосан маросимӣ буд, ки президент Ҷумҳурии Туркияро намояндагӣ мекард ва рамзи ваҳдати миллати туркро таъмин мекард, татбиқи Конститутсия ва ҳамкории мутаносиби дигар мақомоти давлатиро таъмин мекард. Дар [[Раъйпурсӣ|раъйпурси]]&lt;nowiki/&gt;и соли 2017 18 ислоҳот ба Конститутсияи Туркия тасдиқ карда шуд,  аз ҷумла гузариш аз [[низоми парлумонӣ|шакли парлумонии идоракунӣ]] ба [[Низоми риёсатӣ|ҷумҳурии президентӣ]] ва бекор кардани мансаби сарвазир, тобеъияти ҳукумат ба Президенти ҷумҳурӣ. Дар моддаҳои 101 то 106 Конститутсия талабот ба номзадҳо, тартиби интихоб, вазифа ва масъулияти президент муқаррар карда шудааст. Қаблан президентро аъзои парлумони Туркия интихоб мекарданд; пас аз ворид намудани тағйирот ба Конститутсия дар соли 2007, ӯро [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрванд]]&lt;nowiki/&gt;он ба тарзи [[Раъйпурсӣ]] бо [[Овоздиҳӣ|овоздиҳии]] мустақим интихоб мекунанд (аввалин интихоботи мустақим соли 2014 баргузор шуда буд). [[Президент]] имконият дорад, ки дар фаъолияти [[қонунгузорӣ]] фаъолона ширкат варзад: лоиҳаи қонунҳои қабулкардаи [[парлумон]]&lt;nowiki/&gt;ро барои баррасии нав фиристад, [[лоиҳа]]&lt;nowiki/&gt;ҳоро барои муҳокима пешниҳод кунад, [[раъйпурсӣ]] оид ба ворид намудани тағйирот ба Конститутсия, фармонҳо барорад (онҳо дар ҳолатҳои муқаррарнамудаи Конститутсия бояд аз ҷониби сарвазири кишвар ва вазири дахлдор тасдиқ шуда бошанд). Президент бо пешниҳоди на камтар аз 1/3 шумораи умумии [[вакил]]&lt;nowiki/&gt;они [[парлумон]] ва бо қарори ҳадди ақалл 3/4 шумораи умумии аъзои [[парлумон]] барои [[хиёнат]] ба [[ватан]] аз вазифа сабукдӯш карда мешавад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kampus.beykent.edu.tr/Paylasim/Dosyalar/Anayasalar_129807210772392500.pdf|title=1921, 1924, 1961 ve 1982 Anayasalarını karşılaştırılması|publisher=Kampus.beykent.edu.tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224041757/http://kampus.beykent.edu.tr/Paylasim/Dosyalar/Anayasalar_129807210772392500.pdf|archivedate=2020-02-24}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://izbircom.com/2017/05/19/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC-%D0%B2-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8/|title=Конституционный референдум в Турции: восход Эрдоганского султаната|author=Желтов, Максим|publisher=ИнтерИзбирком|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224034738/http://izbircom.com/2017/05/19/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC-%D0%B2-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8/|archivedate=2020-02-24}}&lt;/ref&gt;.

Рақамгузории дар сутуни якуми ҷадвал истифодашаванда шартӣ мебошад. Истифодаи пуркунии ранг дар сутуни якум низ шартӣ аст, ки барои содда кардани дарки шахсони мансуб ба нерӯҳои гуногуни сиёсӣ бидуни зарурати муроҷиат ба сутуни инъикоси мансубияти ҳизбӣ хидмат мекунад. Вақте ки Президент эътимоднома гирифт, ки дар асоси ҳар як муҳлати алоҳида сабтшуда мунтазам такрор карда шавад (масалан, чор муҳлати пайдарпайи [[Камол Отатурк|Камал Отатурк]] (солҳои 1923-1938). Он инчунин хусусияти гуногуни [[ваколат]]&lt;nowiki/&gt;ҳои сарони давлатҳоро инъикос мекунад (масалан, ягона муҳлати сарвари давлат Ҷамол Гюрсел, аз соли 1960 то 1966, ба давраҳое, ки вай аслан роҳбари Кумитаи ваҳдати миллӣ буд ва сипас президент интихоб гардид, тақсим карда шуд.Сутуни &quot;Интихобот&quot; расмиёти интихоботро,  дар он сурат гирифтанд,  ҳайати парлумоне, ки президентро интихоб кардааст ва пас аз соли 2014 - интихоботи мустақими президентӣ инъикос мекунад. Дар баробари мансубияти ҳизбӣ, сутуни &quot;Ҳизб&quot; инчунин ҳолати ғайриҳизбӣ (мустақил) -и [[шахс]]&lt;nowiki/&gt;он ё мансубияти онҳо ба қувваҳои мусаллаҳро ҳангоми инъикоси нерӯи мустақили сиёсӣ инъикос мекунад.

== Диаграммаи муҳлати муқарраргардида ==
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:1200 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:350 left:20
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period = from:1923 till:2025
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1923

Colors =
 id:republican value:rgb(0.5,0.5,1)  legend: 1
 id:military value:rgb(0.5,0.5,0.5)  legend: 2
 id:president value:rgb(0.5,1,0.5) legend: 3
Legend = columns:2 left:150 top:24 columnwidth:100

TextData =
 pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
 text:&quot;период истории:&quot;

BarData =
 barset:PM

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 barset:PM

 from: 1923 till: 1938 color:president text:&quot;[[Ататюрк, Мустафа Кемаль|Кемаль-паша (Ататюрк)]]&quot; fontsize:10
 from: 1938 till: 1938 color:president text:&quot;[[Ренда, Абдюльхалик|Ренда]] (и.о.)&quot; fontsize:10
 from: 1938 till: 1950 color:president text:&quot;[[Инёню, Исмет|Инёню]]&quot; fontsize:10
 from: 1950 till: 1960 color:republican text:&quot;[[Баяр, Махмуд Джеляль|Баяр]]&quot; fontsize:10
 from: 1960 till: 1961 color:military text:&quot;[[Комитет национального единства (Турция)|Комитет национального единства]]&quot; fontsize:10
 from: 1961 till: 1966 color:republican text:&quot;[[Гюрсель, Джемаль|Гюрсель]]&quot; fontsize:10
 from: 1966 till: 1966 color:republican text:&quot;[[Атасагун, Ибрахим Шевки|Атасагун]] (и.о.)&quot; fontsize:10
 from: 1966 till: 1973 color:republican text:&quot;[[Сунай, Джевдет|Сунай]]&quot; fontsize:10
 from: 1973 till: 1973 color:republican text:&quot;[[Арибурун, Мехмет Текин|Арибурун]] (и.о.)&quot; fontsize:10
 from: 1973 till: 1980 color:republican text:&quot;[[Корутюрк, Фахри|Корутюрк]]&quot; fontsize:10
 from: 1980 till: 1980 color:republican text:&quot;[[Джаглаянгил, Ихсан Сабри|Джаглаянгил (и.о.)]]&quot; fontsize:10
 from: 1980 till: 1982 color:military text:&quot;[[Совет национальной безопасности (Турция)|Совет национальной безопасности]]&quot; fontsize:10
 from: 1982 till: 1989 color:republican text:&quot;[[Эврен, Кенан|Эврен]]&quot; fontsize:10
 from: 1989 till: 1993 color:republican text:&quot;[[Озал, Тургут|Озал]]&quot; fontsize:10
 from: 1993 till: 1993 color:republican text:&quot;[[Джиндорук, Ахмет Хюсаметтин|Джиндорук]] (и.о.)&quot; fontsize:10
 from: 1993 till: 2000 color:republican text:&quot;[[Демирель, Сулейман|Демирель]]&quot; fontsize:10
 from: 2000 till: 2007 color:republican text:&quot;[[Сезер, Ахмет Недждет|Сезер]]&quot; fontsize:10
 from: 2007 till: 2014 color:republican text:&quot;[[Гюль, Абдулла|Гюль]]&quot; fontsize:10
 from: 2014 till: 2018 color:republican text:&quot;[[Эрдоган, Реджеп Тайип|Эрдоган]]&quot; fontsize:10
 from: 2018 till: 2021 color:president text:&quot;он же&quot; fontsize:10
&lt;/timeline&gt;

&lt;small&gt;Шарҳ: 1 - Ҷумҳурии парлумонӣ; 2 - диктатура; 3 - ҷумҳурии президентӣ&lt;/small&gt;

== Феҳристи президентҳои Ҷумҳурии Туркия ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 1em auto 1em auto&quot; width=&quot;100%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Акс
! rowspan=&quot;2&quot; |Ном&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(солҳои ҳаёт)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Ваколат
! rowspan=&quot;2&quot; |Ҳизб
! rowspan=&quot;2&quot; |Интихобот
! rowspan=&quot;2&quot; |Эзоҳ
|-
!Оғоз 
!Анҷом
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FF0000&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Акс:Ataturk1930s.jpg|100px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |'''[[Камол Отатурк|Мустафо Камол-пошо]]''' &lt;small&gt;(1881—1938) {{Lang-tr|Mustafa Kemal Paşa}}&lt;/small&gt; аз [[24 ноябр]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1934]] — '''[[Камол Отатурк]]''' &lt;small&gt;{{Lang-tr|Kemal Atatürk}}&lt;/small&gt;
|29 октябри 1923  
|1 ноябри 1927  
| rowspan=&quot;9&quot; |Халқӣ → Халқии ҷумҳурихоҳ
| 1923
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Жевахов, Александр|заглавие=Ататюрк|серия=Жизнь замечательных людей|место=|издательство=Молодая гвардия|год=2008|страниц=344|isbn=978-5-235-03163-0|тираж=3000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-kemal-ataturk|title=Mustafa Kemal Atatürk|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223094523/https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-kemal-ataturk|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
|1 ноябри 1927  
|4 майи 1931  
|1927 
|-
|4 майи 1931  
|1 марти 1935  
|1931 
|-
|1 марти 1935  
|10 ноябри 1938 
| rowspan=&quot;2&quot; | 1935  
|-
| style=&quot;background:#FF0000&quot; |{{Comment|и.в. президент}}
|[[Акс:TBMM Başkanı Abdülhalik Renda.jpg|100px]]
|Мустафо Абдулхолиқ Ренда
&lt;small&gt;(1881—1957) {{Lang-tr|Mustafa Abdülhalik Renda}}&lt;/small&gt;
|10 ноябри 1938  
|11 ноябри 1938  
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/mustafa-abdulhalik-renda-kimdir/|title=Mustafa Abdülhalik Renda kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229072536/https://www.biyografi.net.tr/mustafa-abdulhalik-renda-kimdir/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/mustafa-abdulhalik-renda|title=Mustafa Abdülhalik Renda|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229072320/https://www.biyografi.info/kisi/mustafa-abdulhalik-renda|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FF0000&quot; |2
| rowspan=&quot;4&quot; | 
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Исмат Айнуну|Исмат Айнуну]] 
&lt;small&gt;(1884—1973) {{Lang-tr|İsmet İnönü}}&lt;/small&gt;
|11 ноябри 1938  
|3 апрели 1939  
| 1938
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/inonu-mustafa-ismet|title=İnönü, Mustafa İsmet|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223113542/https://islamansiklopedisi.org.tr/inonu-mustafa-ismet|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
|3 апрели 1939 
|8 марти 1943 
| 1939
|-
|8 марти 1943 
|5 августи 1946 
| 1943
|-
|5 августи 1946  
|22 майи 1950  
| 1946 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#77DD77&quot; |3
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Акс:Mahmut Celâl Bayar.jpg|100px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Махмуд Ҷамол Баёр|Махмуд Ҷамол Баёр]]
&lt;small&gt;(1883—1986) {{Lang-tr|Mahmut Celâl Bayar}} &lt;/small&gt;
|22 майи 1950  
|14 майи 1954  
| rowspan=&quot;3&quot; |Демократӣ
| 1950 
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/bayar-celal|title=Bayar, Celâl|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223115212/https://islamansiklopedisi.org.tr/bayar-celal|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://celalbayar.org/|title=Mahmut Celâl Bayar|publisher=Celalbayar.org|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223115430/http://celalbayar.org/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
|14 майи 1954  
|1 ноябри 1957  
| 1954 
|-
|1 ноябри 1957  
|27 майи 1960 &lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;Отрешён от власти 27 мая 1960 года в результате военного переворота, арестован и отдан под суд по обвинению в коррупции и нарушении конституции; был приговорён к смерти, заменённой пожизненным заключением; в 1964 году освобождён, в 1966 году реабилитирован.&lt;/ref&gt;
| 1957 
|-
| style=&quot;background:#C3B091&quot; |—
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Cemal Gürsel (cropped).jpg|100px]]
|Комитети ваҳдати миллӣ &lt;small&gt;(38 аъзо) Раҳбари КВМ — генерал Ҷамол Гюрсел&lt;/small&gt;
|27 майи 1960  
|26 октябри 1961  
|Қувваҳои мусаллаҳи Туркия
|
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/cemal-gursel-kimdir/|title=Cemal Gürsel kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223164814/https://www.biyografi.net.tr/cemal-gursel-kimdir/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/cemal-gursel|title=Cemal Gürsel|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223165004/https://www.biyografi.info/kisi/cemal-gursel|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |4
|[[Ҷамол Гурсел|Ҷамол Гурсел]]
&lt;small&gt;(1895—1966) {{Lang-tr|Cemal Gürsel}}&lt;/small&gt;
|26 октябри 1961  
|2 феврали 1966 &lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;Отстранён от должности по болезни.&lt;/ref&gt;
|мустақил
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Тарҷума нашудааст 3|Парламентские выборы в Турции (1961)|1961|en|Turkish general election, 1961}}
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |{{Comment|и.в президент}}
|[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|Иброҳим Шевки Атасагун &lt;small&gt;(1899—1984) {{Lang-tr|İbrahim Şevki Atasagun}}&lt;/small&gt;
|2 феврали 1966  
|28 марти 1966  
|мустақил
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=13|title=Prof. Dr. İbrahim Şevki Atasagun (1899—1984)|publisher=Kimkimdir.gen.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229073607/http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=13|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=2342|title=İbrahim Şevki Atasagun (1899—1984)|publisher=Biyografi.net|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229073815/https://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=2342|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |5
|[[Акс:Turkse chef Generale staf (Generaal Sunay), Bestanddeelnr 916-7535 (cropped).jpg|100px]]
|[[Ҷевдет Сунай|Ҷевдет Сунай]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1899—1982)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-tr|Cevdet Sunay}}&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;span lang=&quot;tr&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Cevdet Sunay&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;
|28 марти 1966  
|28 марти 1973  
|мустақил
| rowspan=&quot;2&quot; | 1966
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/cevdet-sunay-kimdir/|title=Cevdet Sunay kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229074230/https://www.biyografi.net.tr/cevdet-sunay-kimdir/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/cevdet-sunay|title=Cevdet Sunay|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229074357/https://www.biyografi.info/kisi/cevdet-sunay|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sunay-cevdet|title=Sunay, Cevdet|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229074525/https://islamansiklopedisi.org.tr/sunay-cevdet|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#F984E5&quot; |{{Comment|и.в. президент}}
|[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|Мехмет Текин Арибурун 
&lt;small&gt;(1905—1993) {{Lang-tr|Mehmet Tekin Arıburun}}&lt;/small&gt;
|28 марти 1973  
|6 апрели 1973  
|Адолат
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkiyecumhurbaskanlari.wordpress.com/2014/04/04/tekin-ariburun/|title=Tekin Arıburun|publisher=Türkiye Cumhurbaşkanlari|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229081028/https://turkiyecumhurbaskanlari.wordpress.com/2014/04/04/tekin-ariburun/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkcesozlukler.com/tekin-arıburun-kimdir|title=Tekin Arıburun Biyografisi|publisher=Türkce Sozlukler|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229081500/https://www.turkcesozlukler.com/tekin-ar%C4%B1burun-kimdir|archivedate=2020-02-29|accessdate=2021-08-09}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |6
|
|[[Фахри Қаротурк |Фахри Сабит Қаротурк]]
&lt;small&gt;(1903—1987) {{Lang-tr|Fahri Sabit Korutürk}}&lt;/small&gt;
|6 апрели 1973  
|6 апрели 1980  
|мустақил
| rowspan=&quot;2&quot; | 1973 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/fahri-koruturk|title=Fahri Korutürk|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229082221/https://www.biyografi.info/kisi/fahri-koruturk|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/koruturk-fahri-sabit|title=Korutürk, Fahri Sabit|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229082346/https://islamansiklopedisi.org.tr/koruturk-fahri-sabit|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#F984E5&quot; |{{Comment|и.в. президент}}
|[[Акс:Ihsan Sabri Caglayangil (1968).jpg|100px]]
|Эҳсон Сабри Ҷаглаянгил 
&lt;small&gt;(1908—1993) {{Lang-tr|İhsan Sabri Çağlayangil}}&lt;/small&gt;
|6 апрели 1980  
|12 сентябри 1980  
|Адолат
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/ihsan-sabri-caglayangil|title=İhsan Sabri Çağlayangil|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229083051/https://www.biyografi.info/kisi/ihsan-sabri-caglayangil|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkcesozlukler.com/ihsan-sabri-çağlayangil-kimdir|title=İhsan Sabri Çağlayangil Biyografisi|publisher=Türkce Sozlukler|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229082832/https://www.turkcesozlukler.com/ihsan-sabri-%C3%A7a%C4%9Flayangil-kimdir|archivedate=2020-02-29|accessdate=2021-08-09}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#C3B091&quot; |—
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Kenan Evren (cropped).png|100px]]
|Шӯрои миллии амният &lt;small&gt;(Раҳбари ШМА — генерал Аҳмад Кенан Эврен)&lt;/small&gt;
|12 сентябри 1980  
|9 ноябри 1982  
|Қувваҳои мусаллаҳи Туркия
|
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/kenan-evren|title=Kenan Evren|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229083335/https://www.biyografi.info/kisi/kenan-evren|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/evren-ahmet-kenan|title=Evren, Ahmet Kenan|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229083613/https://islamansiklopedisi.org.tr/evren-ahmet-kenan|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |7
|[[Кенан Овран | Аҳмад Кенан Овран  ]]
&lt;small&gt;(1917—2015) {{Lang-tr|Ahmet Kenan Evren}} &lt;/small&gt;
|9 ноябри 1982  
|9 ноябри 1989  
|мустақил
|{{Тарҷума нашудааст 3|Конституционный референдум в Турции (1982)|1982|en|Turkish constitutional referendum, 1982}}&lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;Одним из вопросов конституционного референдума было назначение [[Эврен, Кенан|Ахмета Кенана Эврена]] президентом на период до 1989 года.&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#4682B4&quot; |8
|[[Акс:(Turgut Özal) Felipe González ofrece una rueda de prensa con el primer ministro de Turquía. Pool Moncloa. 15 de septiembre de 1989 (cropped).jpeg|100px]]
|[[Тургут Озал|Халил Тургут Озал]] 
&lt;small&gt;(1927—1993) {{Lang-tr|Halil Turgut Özal}}&lt;/small&gt;
|9 ноябри 1989  
|17 апрели 1993  
|Ватан
| rowspan=&quot;2&quot; |1989 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/turgut-ozal-kimdir/|title=Turgut Özal kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223203304/https://www.biyografi.net.tr/turgut-ozal-kimdir/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/turgut-ozal|title=Turgut Özal|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223175949/https://www.biyografi.info/kisi/turgut-ozal|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-

| style=&quot;background:#C9A0DC&quot; |{{Comment|и.о.|Исполняющий обязанности}}
| 
|Аҳмад Хусаметтин Чиндорук &lt;small&gt;(1933 —) {{Lang-tr|Ahmet Hüsamettin Cindoruk}}&lt;/small&gt;
|16 майи 1993 
|17 апрели 1993  
| rowspan=&quot;2&quot; |Ҳизби  роҳи рост 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/husamettin-cindoruk-kimdir/|title=Hüsamettin Cindoruk kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229084300/https://www.biyografi.net.tr/husamettin-cindoruk-kimdir/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkcesozlukler.com/hüsamettin-cindoruk-kimdir|title=Hüsamettin Cindoruk Biyografisi|publisher=Türkce Sozlukler|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229084521/https://www.turkcesozlukler.com/h%C3%BCsamettin-cindoruk-kimdir|archivedate=2020-02-29|accessdate=2021-08-09}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#C9A0DC&quot; |9
|[[Акс:Suleyman Demirel 1998.jpg|100px]]
|[[Сулаймон Демирел|Сами Сулаймон Гюндогду Демирел]] 
&lt;small&gt;(1924—2015) {{Lang-tr|Sami Süleyman Gündoğdu Demirel}} &lt;/small&gt;
|16 майи 1993  
|16 майи 2000  
| 1993 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/suleyman-demirel|title=Süleyman Demirel|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223171207/https://www.biyografi.info/kisi/suleyman-demirel|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |10
|[[Акс:Ahmet Necdet Sezer.jpg|100px]]
|[[Аҳмадинаҷот Сезар|Аҳмадинаҷот Сезар]] 
&lt;small&gt;(1941 —) {{Lang-tr|Ahmet Necdet Sezer}}&lt;/small&gt;
|16 майи 2000  
|28 августи 2007  
|мустақил
| 2000 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/ahmet-necdet-sezer-kimdir/|title=Ahmet Necdet Sezer kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229085003/https://www.biyografi.net.tr/ahmet-necdet-sezer-kimdir/|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/ahmet-necdet-sezer|title=Ahmet Necdet Sezer|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229085134/https://www.biyografi.info/kisi/ahmet-necdet-sezer|archivedate=2020-02-29}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/ahmet_necdet_sezer|title=Ahmet Necdet Sezer|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217041051/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/ahmet_necdet_sezer|archivedate=2020-12-17}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#00FF00&quot; |11
|[[Акс:Abdullah Gül 2011-06-07.jpg|100px]]
|[[Абдуллоҳ Гул|Абдуллоҳ Гул]] 
&lt;small&gt;(1950 —) {{Lang-tr|Abdullah Gül}}&lt;/small&gt;
|28 августи 2007  
|28 августи  2014  
| rowspan=&quot;3&quot; |Адолат ва Рушд
|  2007 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/abdullah-gul-kimdir/|title=Abdullah Gül kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223201823/https://www.biyografi.net.tr/abdullah-gul-kimdir/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/abdullah-gul|title=Abdullah Gül|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223200057/https://www.biyografi.info/kisi/abdullah-gul|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/abdullah_guel|title=Abdullah Gül|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217040732/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/abdullah_guel|archivedate=2020-12-17}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#00FF00&quot; |12
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Erdogan 2019 (cropped).jpg|безрамки|140x140пкс]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Раҷаб Тайиб Ардуғон|Раҷаб Тайиб Ардуғон]] 
&lt;small&gt;(1954 —) {{Lang-tr|Recep Tayyip Erdoğan}}&lt;/small&gt;
|[[28 август]]и  [[Соли 2014|2014]]  
|[[24 июн]]и [[Соли 2018|2018]]   
|2014&lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;Первые прямые выборы президента Турции.&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.net.tr/recep-tayyip-erdogan-kimdir/|title=Recep Tayyip Erdoğan kimdir|publisher=Biyografi.net.tr|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223201607/https://www.biyografi.net.tr/recep-tayyip-erdogan-kimdir/|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biyografi.info/kisi/recep-tayyip-erdogan|title=Recep Tayyip Erdoğan|publisher=Biyografi.info|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223200352/https://www.biyografi.info/kisi/recep-tayyip-erdogan|archivedate=2020-02-23}}{{Ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/recep_tayyip_erdogan|title=Recep Tayyip Erdogan|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217040148/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/turquia/recep_tayyip_erdogan|archivedate=2020-12-17}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[24 июн]]и [[Соли 2018|2018]]  
|амалкунанда
|2018
|}

== Инчунин нигаред ==

* Феҳристи сарвазирони Туркия

== Эзоҳ ==

; Шарҳҳо (1)
{{Эзоҳ|2|group=&quot;комм.&quot;}}

; Манбаъ 
{{Эзоҳ|3}}

== Адабиёт ==
{{Refbegin|2}}
* {{Книга|автор=Ahmad, Feroz|заглавие=Geschichte der Türkei|место=Essen|издательство=Magnus|год=2005|страниц=367|isbn=3-89771-016-1}}{{Ref-de}}
* {{Книга|автор=Giritli, Dr. Ismet|заглавие=Fifty Years of Turkish Political development 1919—1969|место=Istanbul|издательство=Fakültler Matbaasi|год=1969|страниц=228}}{{Ref-en}}
* {{Книга|автор=Kreiser, Klaus|заглавие=Kleines Türkei Lexikon|место=München|издательство=C. H. Beck|год=1992|страниц=367|isbn=978-3406-3318-48}}{{Ref-de}}
* {{Книга|автор=Nohlen, Dieter; Stöver, Philip|заглавие=Elections in Europe: A data handbook|место=Baden-Baden|издательство=Nomos|год=2010|страниц=2070|isbn=978-3-8329-5609-7}}{{Ref-en}}
* {{Книга|автор=Robinson, Richard|заглавие=The First Turkish Republic: a case study in national development|место=Cambridge|издательство=Harvard University Press|год=1963|страниц=367}}{{Ref-en}}
{{Refend}}

== Пайвандҳо ==

* [http://www.worldstatesmen.org/Turkey.html Феҳристи пешвоёни Туркия]{{Ref-en}} ( [https://web.archive.org/web/20200321193353/https://www.worldstatesmen.org/Turkey.html &lt;small&gt;нусхаи бойгонӣ 2020-03-21&lt;/small&gt;] )

[[Гурӯҳ:Страницы, использующие временные диаграммы]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо]]</text>
      <sha1>aebgpa71hlvodlmahrzwy1ocz6145qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алексей Золотухин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290711</id>
    <revision>
      <id>1480795</id>
      <parentid>1445627</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39871-25</username>
        <id>142857</id>
      </contributor>
      <comment>/* Роҳбарии илмӣ: */</comment>
      <origin>1480795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9861" sha1="f58cvhketo6e9m01s5rmku4jdcygcwz" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Золотухин Алексей Валеревич  
 |тасвир                 =  
 |таърихи таваллуд     = 09.03.1983 
 |зодгоҳ                   = ш. Ҳисор
 |фазои илмӣ          = Ҳуқуқшиносӣ
 |ҷойҳои кор          = Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон 
 |дараҷаи илмӣ          = доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ
 |унвонҳои илмӣ        = профессор
 |ҷоизаҳо = Медали Хизмати шоиста (Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 23.07.2021 №213);Унвони фахрии «Корманди фахрии соҳаи маорифи Федератсияи Россия» (фармони Вазорати маориф ва илми Россия аз 15 декабри соли 2020 № 533/кн);аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дипломи Ҷоизаи ба номи И.Сомонӣ барои олимони ҷавон дар соҳаи илм ва технология (августи 2017);Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11.07.2016 №723);Нишони фахрии Россотрудничество «Барои дӯстӣ ва ҳамкорӣ» (Шаҳодатномаи № 0456 аз 9 августи 2016, ш. Москва);Ордени «Нишони шоиста» (қарори Раёсати марказии Иттифоқи собиқадорони Афғонистон аз 14 декабри соли 2014, ш. Москва);Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (Фармони Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11 сентябри соли 2009 № 2064) сарфароз гардонида шудааст. 
 |Вазифа=}}
'''Золотухин Алексей Валеревич''' – [[олим]], ҳуқуқшинос, [[доктори илм]]ҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор. Аз 26 феврали соли 2024 дар вазифаи ноиби ректор оид ба илм ва инноватсия, аз 5 май соли 2025 дар вазифаи ноиби аввалии ректор, ноиби ректор оид бо илм ва инноватсия Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон кор мекунад. 

== Фаъолияти меҳнатӣ==

* Солҳои 2003-2005  – омӯзгори фанни ҳуқуқ (Мактаби миёнаи №1, ш. Ҳисор, Тоҷикистон); 
* Солҳои 2005-2012 – ёрдамчи, мушовири ректори Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон; 
* Соли 2005  то имрӯз – омӯзгор, устоди калон, дотсент, профессори кафедраи ҳуқуқи граждании факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон; '''                   '''
* Солҳои 2012-2015 – декани факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон;
* Солҳои 2015-2017 – мудири кафедраи ҳуқуқи граждании факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон;
* Солҳои 2017-2023 – декани факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон;
* Аз 26 феврали соли 2024 то имрӯз – ноиби ректор оид ба илм ва инноватсия Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон;
* Аз 5 май соли 2025 то имрӯз  - ноиби аввалии ректор, ноиби ректор оид бо илм ва инноватсия Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон.

== Фаъолият ва ҳамкориҳо бо дигар ташкилотҳо: == 
* Аз соли 2015 то имрӯз – узви Шӯрои илмии машваратии Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон;

== Роҳбарии илмӣ: ==
* Ҳамчун роҳбари илмӣ дар тайёр кардани кадрҳои дороӣ тахассуси олии илмӣ, аз ҷумла 3 нафар номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ ва саҳми калон гузоштааст.

== Фаъолияти илмӣ  ==
Зиёда аз 100 асари таълимӣ ва корҳои илмӣ дорад, ки аз он 5 китоби дарсӣ (бо ҳаммуаллифӣ) аз ҷониби Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон барои донишҷӯёни мактабҳои олӣ тавсия шудааст, 3 васоити таълимӣ, 5 васоити методи-таълимӣ, 2 амалиҳои (практикум) таълимӣ ва 3 монографияи илмӣ.

== Мукофотҳои давлатӣ ва идоравӣ==
* [[Медали «Хидмати шоиста»]]  (Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 23.07.2021 №213);
*
* Унвони фахрии «Корманди фахрии соҳаи маорифи Федератсияи Россия»''' '''(фармони Вазорати маориф ва илми Россия аз 15 декабри соли 2020 № 533/кн)''';
* 
* Дипломи Ҷоизаи ба номи И.Сомонӣ  барои олимони ҷавон дар соҳаи илм ва технология (августи 2017);
* 
* Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон''' '''(Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11.07.2016 №723);'''
* 
* Нишони фахрии Россотрудничество  «Барои дӯстӣ ва ҳамкорӣ» (Шаҳодатномаи № 0456 аз 9 августи 2016, ш. Москва);
* 
* Ордени «Нишони шоиста»  (қарори Раёсати марказии Иттифоқи собиқадорони Афғонистон аз 14 декабри соли 2014, ш. Москва);
* 
* Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон''' '''(Фармони Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11 сентябри соли 2009 № 2064).'''

== Мукофот ва сипосномаҳо: ==
* Сипоснома &quot;Барои дастовардҳои баланд дар фаъолияти таълимӣ ва илмии Донишгоҳи (Славянии) Россия ва Тоҷикистон&quot;. Июни соли 2005;
* 
* Медали солгарди «10-солагии ДСРТ».  &quot;Барои саҳми пурсамар  дар тайёр намудани мутахассисони ҷавон&quot;. Феврали соли 2008;
* 
* Ифтихорномаи фахрии Россотрудничество. &quot;Барои фаъолияти фаъолона дар инкишофи муносибатҳои байналхалқии гуманитарӣ ва ҷамъиятӣ&quot;.  Москва, сентябри соли 2011;
* 
* Ифтихорномаи Сафорати Федератсияи Россия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон.  &quot;Барои саҳми калони шахсӣ дар тайёр намудани мутахассисони баландихтисоси тоҷику рус&quot;. Сентябри соли 2011;
* 
* Медали ҷашни &quot;Ба ифтихори 90-солагии адлияи Тоҷикистони Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон&quot;. Октябри соли 2014;
* 
* Ифтихорномаи Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон  &quot;Ба ифтихори 20 солагии Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон&quot;. Октябри соли 2014;
* 
* Сипоснома ва ифтихорномаҳои Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Россия  &quot;Дар  тайёр намудани ғолибони озмуни  XII ва XIII Умумироссиягии ҷавонони муассисаҳои таълимӣ ва илмӣ барои  кори бехтарини «Ташаббуси конунгузори» солҳои 2017, 2018, 2019;
* 
* Дипломи Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Россия &quot;«Барои пирӯзӣ» ба ҳайси роҳбари илмӣ (Захираи депутати) дар Озмуни XVI умумироссиягии ҷавонони муассисаҳои таълимӣ ва илмӣ&quot;. Октябри соли 2021.

== Вазъи оилавӣ: ==
оиладор, соҳиби ду фарзанд.
[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали «Хидмати шоиста»]]</text>
      <sha1>f58cvhketo6e9m01s5rmku4jdcygcwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ордени «Шаъну шараф» (Абхозистон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290729</id>
    <revision>
      <id>1480714</id>
      <parentid>1448938</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12467" sha1="0eiu433n9awz0nql5msxv6n5weyi9m3" xml:space="preserve">{{Қуттии ҷоиза}}
'''Ордени Шаъну шараф''' ({{Lang-ab|«Ахьдз-апша» аорден}}) — баландтарин ордени [[Ҷумҳурии Абхозистон|Абхозистон]]. Аз ҷониби Ассамблеяи Халқии (Парлумони) Ҷумҳурии Абхазия [[10 январ]]и [[Соли 2002|2002]] таъсис дода шудааст.

== Дараҷаҳо ==
Орден аз се дараҷа иборат аст:

* Ордени Шаъну шараф, дараҷаи аввал.
* Ордени Шаъну шараф, дараҷаи дуввум.
* Ордени Шаъну шараф,  дараҷаи сеюм.

Ба воҳидҳо ва киштиҳои ҷангӣ, ки дар ҷараёни ҷангҳо фарқ кардаанд, мумкин аст бо лентаи рангҳои орден мукофотонида шавад, ки ба болои сутуни парчами қисми ҳарбӣ ё киштӣ часпонида шавад.

== Тартиби ҷоизасупорӣ ==
Орден бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Абхазистон тақдим карда мешавад. Ба як шахс ду маротиба бо ҳамон дараҷаи орден, инчунин ба дараҷаи камтарини орден нисбат ба қаблан гирифташуда мукофотонида намешавад.

Пас аз гирифтани дараҷаи баландтари орден, дараҷаи поёнӣ барои мукофотонидани минбаъда ба Комиссияи мукофотҳои назди Президенти Ҷумҳурии Абхазистон супорида мешавад, дар ҳоле ки дар паҳлӯи рақам ситораҳои ҳаштошёна мувофиқи шумораи мукофотҳои такрорӣ сабт карда мешаванд. Танҳо нишони фармоишӣ, ки барои хидмати ҳарбӣ гирифта шудааст ва инчунин нишони ордене мебошанд, ки ба хориҷиён супорида шудаанд.

Дар сурати фавти ритсари ордени дараҷаи аввал, ҷоизае, ки ба ӯ тааллуқ дошт, ба Комиссияи ҷоизаҳои назди Президенти Ҷумҳурии Абхазистон барои интиқоли минбаъда ба экспозисияи Осорхонаи давлатии Осори Ҷумҳурии Абхазия мегузарад. Истисно нишони ордени дараҷаи аввал аст, ки ба хориҷиён дода мешавад.

Дар сурати фавти дорандагони ордени дараҷаи дуюм ва сеюм, нишони орден, ки ба онҳо тааллуқ дошт, дар ихтиёри оила боқӣ мемонад, агар Комиссияи ҷоизаҳои назди Президенти ҶА қарори дигар нагирад.

Дараҷаи якуми орден сарфароз карда мешавад:

* шаҳрвандони ҶА:
** барои хидматҳои истисноӣ ба Ҷумҳурии Абхозистон, ки ба тақдири халқ ва давлат ба таври куллӣ таъсир расонидааст;
** барои бомуваффақият гузаронидани чунин амалиётҳои ҳарбӣ дар миқёси тамоми Қувваҳои Мусаллаҳ, ки дар натиҷаи он душман ба шикасти қатъӣ дучор омад ва маҷбур шуд, ки берун аз ҳудуди Ҷумҳурии Абхазистон ақибнишинӣ кунад;
** барои дастовардҳои махсусан барҷаста дар соҳаи [[илм]], [[фарҳанг]] ва [[санъат]], ки Абхозистонро эътироф ва эътирофи байналмилалӣ кардаанд.
* шаҳрвандони хориҷӣ:
** сарони давлатҳои ба Ҷумҳурии Абхозистон дӯстдошта на камтар аз сатҳи роҳбари ҳукумат ва раиси [[Парлумон|парламент]] ,
** арбобони давлатӣ, ҳарбӣ, ҷамъиятӣ ва сиёсӣ, ки дар таҳкими сулҳ ва суботи байналмилалӣ, рушди [[Демократия|демократия]] ва муносибатҳои дӯстонаи байни халқҳо саҳми хоса гузоштанд,
** ходимони илм, маданият ва санъат, ки меҳнати онҳо сазовори эътирофи байналмилалӣ гардидааст.

Дараҷаи дуюми орден сарфароз карда мешавад:

* ходимони давлатӣ, ҳарбӣ, ҷамъиятӣ, олимон, фарҳанг ва санъати Ҷумҳурии Абхазия:
** барои муваффақиятҳои калон дар сиёсати хориҷӣ, ки ба афзоиши эътибори байналмилалии Ҷумҳурии Абхазия, таҳкими амнияти он ва ҳимояи манфиатҳои миллӣ мусоидат карданд;
** барои муваффақиятҳои калони дорои аҳамияти стратегӣ дар ҷараёни амалиёти ҷангӣ барои ҳимояи Ҷумҳурии Абхазия таҳти фармондеҳии ҷузъу томҳо на камтар аз сатҳи полк;
** барои муваффақиятҳои калон, ки ба таҳкими назарраси қобилияти мудофиавӣ ва афзоиши амнияти давлат мусоидат кардаанд;
** барои дастовардҳои бузурге, ки ба беҳбуди сифатан вазъи иқтисодӣ, баланд шудани сатҳи зиндагӣ ва амнияти иҷтимоии шаҳрвандон мусоидат карданд;
** барои дастовардҳои бузург дар соҳаи илм, фарҳанг, санъат, ки сазовори эътирофи умумимиллӣ гардидаанд, ки ин ба баланд шудани сатҳ ва нуфузи илм, фарҳанг ва санъати ватанӣ мусоидат кардааст.
* шаҳрвандони хориҷӣ:
** роҳбарони давлатҳои ба Ҷумҳурии Абхозистон дӯстдошта аз сатҳи [[вазир]] пасттар нестанд;
** арбобони давлатӣ, ҳарбӣ, ҷамъиятӣ ва сиёсӣ, ки дар рушди давлатҳои худ саҳми назаррас гузоштаанд, дар таҳкими сулҳ ва муносибатҳои дӯстонаи байни халқҳо саҳм гузоштаанд, ки дар ҳимояи Ватан истеъдоди роҳбарӣ нишон доданд;
** намояндагони илм, фарҳанг ва санъат, ки дар давлатҳои худ эътирофи миллӣ гирифтаанд.

Дараҷаи сеюми орден ба инҳо дода мешавад:

* шаҳрвандони Ҷумҳурии Абхазия:
** барои далерии нишон дода ва муваффақиятҳои назаррас, ки имкон доданд ҳалли вазифаҳои таъйиншудаи ҷангӣ ва тағир ёфтани вазъ ба манфиати Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Абхазистон мусоидат кард, дар давоми амалиёти ҷангӣ барои ҳимояи Ҷумҳурии Абхазия таҳти фармондеҳии воҳиди на камтар аз сатҳи ширкат;
** барои хидматҳои бузург дар таҳкими қобилияти мудофиавӣ ва амнияти давлат;
** барои хидматҳои бузург дар соҳаи сиёсати хориҷӣ, ки ба рушди муносибатҳои дӯстонаи Ҷумҳурии Абхазия ва дигар давлатҳо мусоидат кардаанд;
** барои хидматҳои бузург дар соҳаи ташкили фаъолияти соҳаҳои гуногуни иқтисодиёт, ки ба афзоиши назарраси самаранокии онҳо мусоидат карданд;
** барои хидматҳои бузург дар рушди минтақаҳо ва шаҳрҳои Ҷумҳурии Абхазия;
** барои хидматҳои бузург дар соҳаи илм, фарҳанг ва санъат;
** барои фаъолияти хайриявию башардӯстона, ки ба беҳтар шудани вазъи гурӯҳҳои гуногуни аҳолӣ, рушди маориф, фарҳанг ва санъат мусоидат карданд;
** барои хидматҳои бузург дар рушди варзиш ва пирӯзиҳо дар мусобиқаҳои байналмилалӣ.
* шаҳрвандони давлатҳои хориҷӣ барои хидмат ба халқҳои худ, ки мувофиқи қонунҳои шаҳрвандони Ҷумҳурии Абхозистон муайян карда шудаанд.

== Қоидаҳои пӯшидан ==
Нишони орден танҳо дар ҳолатҳои зерин гузошта мешавад:

* либоси ҳарбии тантанавӣ
* даъвои шаҳрвандӣ бо галстук барои мардон
* либоси шом ва костюми кории занон

Нишони орден танҳо пӯшида мешавад дар:

* дар рӯзҳои ид
* ба муносибати қабули расмӣ.

Дар ҳолатҳои дигар, танҳо рахҳои орден пӯшида мешаванд.

Ордени дараҷаҳои якум ва дуюмро дар лентаи гардан ва ордени дараҷаи сеюмро дар бари орденҳо дар тарафи чапи сина дар тарафи рости медалу орденҳои Ҷумҳурии Абхазия, [[Феҳристи орденҳои ИҶШС|собиқ СССР]] ва давлатҳои хориҷӣ, агар бошад, мепӯшонанд.

Танҳо дараҷаи баландтарини орден пӯшида мешавад, ба истиснои орденҳои барои хидмати ҳарбӣ.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* {{Книга|автор=Безруков М. П., Туровский А. Е.|заглавие=Награды государств мира|место=Тула|издательство=Гриф и К|год=2013|страницы=13—15|isbn=978-5-91503-137-3|ref=Безруков М. П.}}

== Пайвандҳо ==

* [http://presidentofabkhazia.org/vize_president/dejatelnost/zacon.pdf Қонуни Ҷумҳурии Абхазия аз 23 июни соли 2005 № 1064-с-XIV &quot;Дар бораи мукофотҳои давлатӣ ва унвонҳои фахрии Ҷумҳурии Абхазистон&quot;]
* [https://web.archive.org/web/20120516092620/http://www.apsny.ru/republic/republic.php?page=content%2Fsymbol%2Fnagrada.htm Мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Абхазия]
* [https://web.archive.org/web/20080920160304/http://www.abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty/awards.php Ҷоизаҳои давлатии Абхазия дар вебсайти президенти Абхазия]
* [http://awards.netdialogue.com/Europe/Georgia/Abkhazia/Ahdz/Ahdz.htm Ордени Шараф ва Шӯҳрат]
* {{Статья|автор=|заглавие=Орден «Честь и слава»|ссылка=http://pk.awards-su.com/2003/2003_2.htm|издание=[[Петербургский коллекционер]]|тип=газета|место=СПб.|год=2003|выпуск=23|номер=2|страницы=37|archivedate=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216180724/http://pk.awards-su.com/2003/2003_2.htm}}
{{Ҷоизаҳои Абхозистон}}

[[Гурӯҳ:Орденҳои Абхозистон]]</text>
      <sha1>0eiu433n9awz0nql5msxv6n5weyi9m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Президентҳои Гурҷистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291091</id>
    <revision>
      <id>1480580</id>
      <parentid>1345092</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12334" sha1="1633ghizkx3kk38rip7ei9xn0621uqx" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ|ном=Саломе́ Зурабишви́ли|номи аслӣ={{lang-ka|საქართველოს პრეზიდენტი}}|мамлакат=Гурҷистон}}'''
[[Президент]]и [[Гурҷистон]]''' ( {{Lang-ka|საქართველოს პრეზიდენტი}} С ''Akartvelos Presidenti'' ) - сарвари давлати Гурҷистон. Гурҷистон як [[Ҷумҳурии парлумонӣ|ҷумҳурии парлумонӣ]] аст ва Президенти он асосан вазифаҳои намояндагӣ ва маросимиро иҷро мекунад; ваколатҳои воқеии қудрат дар дасти сарвари ҳукумат мебошанд.
Бо овоздиҳии умумӣ ба муҳлати панҷ сол (то соли 2018) интихоб карда мешавад. Худи ҳамон шахс метавонад танҳо барои ду муҳлати пай дар пай президент интихоб карда шавад.

[[9 апрел|9 апрели соли]] [[Соли 1991|1991]] Гурҷистон истиқлоли худро аз [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] эълон кард. [[27 май|27 майи соли]] 1991 интихоботи президент баргузор гардид, ки дар он Звиад Гамсахурдиа &lt;ref&gt;[http://www.yeltsincenter.ru/digest/release/den-za-dnem-28-maya-1991-goda «Гамсахурдиа – Президент Грузии»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170327210355/http://www.yeltsincenter.ru/digest/release/den-za-dnem-28-maya-1991-goda |date=2017-03-27 }} // Российская газета, 28 мая 1991 г.&lt;/ref&gt;.
Моҳи декабри соли 1991 - январи [[соли 1992]] дар кишвар табаддулоти ҳарбӣ ба амал омад. Эдуард Шеварднадзе, ки аз ҷониби ташкилотчиёни он ба вазифаи сарвари Гурҷистон даъват шуда буд, вазифаи раиси Шӯрои давлатии ҷумҳуриро гирифт, вазифаи президент холӣ монд. Танҳо [[5 ноябр|5 ноябри соли]] [[Соли 1995|1995]] интихобот баргузор шуд, ки дар он Шеварднадзе президент интихоб шуд. Сипас [[9 апрел|9 апрели соли]] [[Соли 2000|2000]] ӯ дубора интихоб шуд. Дар натиҷаи ба ном [[инқилоби садбаргӣ]], Э. А. Шеварднадзе маҷбур шуд, ки истеъфо диҳад.
[[4 январ|4 январи соли]] [[Соли 2004|2004]] [[Михаил Саакашвили]] президенти Гурҷистон интихоб шуд. Пас аз пароканда шудани эътирозҳои азими мухолифин дар моҳи ноябри [[соли 2007]], ӯ маҷбур шуд, ки бо таъйин кардани интихоботи пеш аз муҳлат аз вазифаи президент истеъфо диҳад. Онҳо [[5 январ|5 январи соли]] [[Соли 2008|2008]] баргузор шуданд ва боз [[Михаил Саакашвили]] пирӯз шуд. Маросими савгандёдкунии ӯ [[20 январ|20 январи соли]] 2008 баргузор шуд. Дар соли 2013, [[Михаил Саакашвили]] дар интихобот ба Георгий Маргвелашвили, ки президенти 4-уми Гурҷистон шуд, бохт.

Охирин интихоботи мустақими президентии Гурҷистон [[28 октябр|28 октябри соли]] [[Соли 2018|2018]] дар ду давра баргузор шуд, ки дар он [[Саломе Зурабишвилӣ|Саломе Зурабишвил]]&lt;nowiki/&gt;ӣ пирӯз шуд. [[Саломе Зурабишвилӣ|Саломе Зурабишвил]]&lt;nowiki/&gt;ӣ 16 декабри соли 2018 ба кор шурӯъ кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apsny.ge/2018/pol/1544999306.php|title=Саломе Зурабишвили официально вступила в должность президента Грузии|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.
== Қароргоҳи Президенти Гурҷистон ==
Қароргоҳи Президенти Гурҷистон дар шаҳри [[Тифлис|Тбилиси]], дар минтақаи таърихии Авлабари, дар кӯчаи М.Абдушелашвили ҷойгир аст. Қаср бо ташаббуси [[Михаил Саакашвили]] дар солҳои [[Соли 2004|2004]] - [[Соли 2009|2009]] сохта шудааст. Дар болои қаср якчанд [[меъмор]]он кор мекарданд, муаллифи лоиҳа Георгий Батиашвили мебошад &lt;ref name=&quot;geworld&quot;&gt;{{Cite news|author=Армаз Санеблидзе|title=У архитектора Гиги Батиашвили украли авторство дворца|url=http://geworld.net/politics/261.html|work=Политика|publisher=[http://geworld.net/ газета «Грузия и мир»]|location=Тбилиси|date=29 июля, 2009|accessdate=21 августа, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090912123404/http://geworld.net/politics/261.html|archivedate=2009-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;commersant&quot;&gt;{{Cite news|author=|title=Гига Батиашвили:«В Авлабарском районе надо исправить много архитектурных ошибок»|url=http://www.commersant.ge/index.php?pg=nt&amp;id=3310&amp;ct=4|work=архив новостей|publisher=[http://www.commersant.ge/ газета «Коммерсант»]|location=თბილისი|date=9 декабря, 2008|accessdate=21 августа, 2009}}&lt;/ref&gt;, гарчанде ки манзилро Миккеле де Лукаи итолиёӣ ба итмом расонидааст. Аз ҷиҳати таркибӣ, қаср як бинои классикии уфуқии се порт буда , бо гунбази шишагин ба охир мерасад. Дар ҷануби қароргоҳ як бинои кубӣ ҷойгир аст, ки он бинои канцелярияи давлатӣ мебошад.

Аз замони савгандёдкунии [[Саломе Зурабишвилӣ]] қасри пешини шоҳзодаҳо Орбелиани дар кӯчаи Атонели ба манзили нави президенти Гурҷистон табдил ёфтааст.&lt;ref&gt;[https://sputnik-georgia.ru/photo/20181218/243546091/Zurabishvili-osmotrela-svoy-novyy-dvorets-foto.html Зурабишвили осмотрела свой новый дворец (фото)] — Sputnik Georgia, 18.12.2018&lt;/ref&gt;

== Феҳристи президентҳои Гурҷистон ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; |'''Пайдарҳамӣ'''
| align=&quot;center&quot; | '''Президент ''' '''&lt;small&gt;(солҳои ҳаёт)&lt;/small&gt;'''
| align=&quot;center&quot; | '''Аксҳо'''
| align=&quot;center&quot; | '''Оғози ваколат'''
| align=&quot;center&quot; | '''Анҷоми ваколат'''
| align=&quot;center&quot; | '''Эзоҳ'''
|-
| align=&quot;center&quot; | 1
| align=&quot;center&quot; | [[Звиад Гамсахурдиа]] &lt;small&gt;(1939-1993)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[акс:Zviad Gamsakhurdia, Tbilisi, 1988.jpg|100px]]
| align=&quot;center&quot; | [[14 апрел]]и [[соли 1991]]
| align=&quot;center&quot; | [[31 декабр]]и [[соли 1993]]
| [[6 январ]]и [[соли 1992]] дар натиҷаи ҷанги шаҳрвандӣ де-факто аз қудрат барканор карда шуд &lt;ref&gt;Предусмотренная ст. 121.7, действовавшей на тот момент Конституции Грузии 1978 года, процедура импичмента в отношении Гамсахурдия не была проведена. Пришедший к власти [[Военный совет (Грузия)|Военный Совет]] объявил данную конституцию недействительной, заявив о восстановлении действия Конституции Грузинской демократической республики 1921 года (юридическая сила которой была признана Актом о восстановлении государственной независимости Грузии от 9 апреля 1991 года), в которой пост президента отсутствовал.&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | 2
| align=&quot;center&quot; | [[Эдуард Шеварднадзе]] &lt;small&gt;(1928-2014)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[акс:Eduard shevardnadze.jpg|100px]]
| align=&quot;center&quot; | [[25 ноябр]]и [[соли 1995]]
| align=&quot;center&quot; | [[23 ноябр]]и [[соли 2003]]
| align=&quot;center&quot; | Дар асл, ӯ аз [[10 март]]и [[соли 1992]] ба давлат раҳбарӣ мекард
|-
| align=&quot;center&quot; | -
| align=&quot;center&quot; |[[Нино Бурҷанадзе]] &lt;small&gt;(соли таваллудаш 1964)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[акс:Nino Burjanadze (Tbilisi, December 5, 2003).jpg|100px]]
| align=&quot;center&quot; | [[23 ноябр]]и [[соли 2003]]
| align=&quot;center&quot; | [[25 январ]]и [[соли 2004]]
| align=&quot;center&quot; | Муваққатан иҷрокунандаи вазифаи президент ба ҳайси раиси парлумон
|-
| align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | [[Михаил Саакашвили]] &lt;small&gt;(соли таваллудаш 1967)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[акс:President of Georgia Mikheil Saakashvili in Tbilisi, March 22, 2008.jpg|100px]]
| align=&quot;center&quot; | [[25 январ]]и [[соли 2004]]
| align=&quot;center&quot; | [[25 ноябр]]и [[соли 2007]]
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; | -
| align=&quot;center&quot; | [[Нино Бурҷанадзе]] &lt;small&gt;(соли таваллудаш 1964)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[акс:Nino Burjanadze (Tbilisi, December 5, 2003).jpg|100px]]
| align=&quot;center&quot; | [[25 ноябр]]и [[соли 2007]]
| align=&quot;center&quot; | [[20 январ]]и [[соли 2008]]
| align=&quot;center&quot; | Муваққатан иҷрокунандаи вазифаи президент ба ҳайси раиси парлумон
|-
| align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | [[Михаил Саакашвили]] &lt;small&gt;(соли таваллудаш 1967)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[акс:President of Georgia Mikheil Saakashvili in Tbilisi, March 22, 2008.jpg|100px]]
| align=&quot;center&quot; | [[20 январ]]и [[соли 2008]]
| align=&quot;center&quot; | [[17 ноябр]]и [[соли 2013]]
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; | 4
| align=&quot;center&quot; | [[Георгий Маргвелашвили]]  &lt;small&gt;(соли таваллудаш 1969)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[акс:Prasidenten Margvelashvili (cropped).jpg|100px]]
| align=&quot;center&quot; | [[17 ноябр]]и [[соли 2013]]
| align=&quot;center&quot; | [[16 декабр]]и [[соли 2018]]
| align=&quot;center&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | [[Саломе Зурабишвилӣ]] &lt;small&gt;(соли таваллудаш 1952)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[акс:Salome Zurabishvili in 2018 (cropped).jpg|100px]]
| align=&quot;center&quot; | [[16 декабр]]и [[соли 2018]]
| align=&quot;center&quot; | То ҳоло
| align=&quot;center&quot; |
|}

== Пайвандҳо ==

* [http://president.gov.ge/ Сомонаи расмии Президенти Гурҷистон]{{Ref-ka}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на грузинском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;
* [https://web.archive.org/web/20110516013434/http://www.president.gov.ge/?l=E&amp;m=0&amp;sm=0 Сомонаи расмии Президенти Гурҷистон (нусхаи англисӣ)]{{Ref-en}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;
== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Гурҷистон]]</text>
      <sha1>1633ghizkx3kk38rip7ei9xn0621uqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Президенти Италия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291138</id>
    <revision>
      <id>1480690</id>
      <parentid>1349368</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9130" sha1="mww5u74900bfiiejgpgbp5wb9aw2d30" xml:space="preserve">{{Вазифаи давлатӣ|сайт=[http://www.quirinale.it/ www.quirinale.it/ ]|ном=Президенти Итолиё}}'''Президенти Ҷумҳурии Итолиё''' ( {{Lang-it|Presidente della Repubblica Italiana}}) — сарвари давлат, намояндаи ваҳдати миллӣ ва кафили конститутсияи Итолиё мебошад. [[Президент]] мақоми конститутсионии давлат аст ва дар ҷаласаи муштараки палатаҳои [[Парлумон]]и Итолиё интихоб карда мешавад. Мӯҳлати ваколати президент 7 сол аст.

Дар Конститутсияи Итолиё пешбинӣ шудааст, ки шаҳрванди Ҷумҳурии Итолиё, ки ҳадди ақал 50 сол дошта, [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ]] дошта метавонад, президент шавад.

Вазифаи Президенти ҷумҳурӣ бо ягон вазифаи дигар мувофиқат намекунад.

Қароргоҳи президенти Итолиё дар [[Рум]], дар Қасри Квиринал ҷойгир аст. Президентҳо дар Кастел Портсиано, дар наздикии Рум ва Вилла Росбери дар [[Неапол]] амвол доранд.

Президенти кунунии Итолиё [[Серхио Маттарелла]] мебошад.

Пас аз ба нафақа баромадан, президентҳои Итолиё мақоми сенатори якумрӣ ва мақоми фахрии Президенти фахрии Ҷумҳурии Итолиёро мегиранд.

== Интихобот ==
Президент аз ҷониби коллегияи махсуси интихоботӣ, ки аз сенаторҳо ва [[вакил]]&lt;nowiki/&gt;они [[парлумон]] иборат аст, интихоб карда мешаванд, ки бо намояндагони вилоятҳо нишастаанд. Дар интихобот аз ҳар як вилоят се [[вакил]] иштирок мекунанд, ки аз ҷониби шӯрои вилоятӣ намояндагии аққалиятҳо интихоб карда мешаванд. Минтақаи Valle d'Aosta як вакил дорад.

Дар се даври аввали овоздиҳӣ барои интихоби номзад ҳадди ақал 2/3 овоз лозим аст. Агар президент дар давоми се давра интихоб нашавад, дар давраҳои минбаъда аксарияти мутлақи овозҳо (50% + 1 овоз) лозим аст.

Сӣ рӯз пеш аз ба охир расидани ин муҳлат раиси Палатаи вакилон парлумон ва вакилонро аз минтақаҳо ба ҷаласаи муштарак барои интихоби президенти нави ҷумҳурӣ даъват мекунад.

Агар палатаҳо пароканда карда шаванд ё то ба охир расидани муҳлати онҳо камтар аз се моҳ монда бошад, интихобот дар давоми понздаҳ рӯзи баъди даъвати палатаҳои нав гузаронида мешавад. Дар айни замон ваколатҳои президент дар мансаб тамдид карда мешаванд.

Агар президенти Италия вазифаҳои худро иҷро карда натавонад, пас ваколатҳои ӯ ба раиси Сенат мегузарад.

Президент баъди савганд ёд кардан ба вазифа шурӯъ мекунад.

== Ваколатҳои президент ==
Сарқонун тамоми ваколатҳои президентро номбар мекунад.

Ба салоҳияти сарвари давлат масъалаҳои зерин дохил мешаванд:

* Метавонад ба палатаҳо паём фиристад.
* Интихоботро ба палатаҳои парлумон таъйин мекунад ва рӯзи ҷаласаи аввалини онҳоро муайян мекунад.
* Ба палатаҳо пешниҳоди лоиҳаҳои ҳукуматро иҷозат медиҳад.
* Оёти қонунҳо, масоили қарорҳои дорои қувваи [[қонун]] ва фармонҳои (Президенти Ҷумҳурии Италия, эътибор надоранд, агар онҳо нест ё имзо карда шудааст аз ҷониби вазироне, ки ба онҳо пешниҳод шудаанду, масъули ин санадҳо ҳастанд, ва санадҳои дорои қувваи қонун ва дигар санадҳои дар қонун пешбинишударо инчунин [[Сарвазири Итолиё| Раиси Шӯрои вазирон]] имзо мекунанд).
* Дар ҳолатҳои пешбининамудаи конститутсия [[Раъйпурсӣ]] таъйин мекунад.
* Дар ҳолатҳои пешбининамудаи қонун шахсони мансабдори давлатро таъйин мекунад.
* Намояндагони дипломатиро аккредитатсия ва қабул мекунад,
* Шартномаҳои байналмилалиро дар ҳолати зарурӣ бо иҷозати пешакии палатаҳои парлумон тасдиқ мекунад.
* Бо қарори палатаҳои парлумон ҳолати ҷанг эълон мекунад.
* Анҷом бахшиш ва паст намудани ҷазо.
* Бо мукофотҳои давлатии Италия мукофотонида шудааст.
* Раисони палатаҳои парлумонро шунида, ӯ метавонад ҳар ду палата ё яке аз онҳоро пароканда кунад. (Ин ҳуқуқро дар шаш моҳи охирини муҳлати худ истифода бурда наметавонад.)
* 1/3 судяҳои Суди конститутсионии Итолиёро таъйин мекунад.

Президент ин:
* Фармондеҳи Қувваҳои Мусаллаҳ,
* Раиси Шӯрои олии мудофиа,
* Раиси Шӯрои олии магистратура.

Президенти Итолиё барои амалҳое, ки ҳангоми иҷрои вазифаҳои худ содир намудааст, ба истиснои хиёнат ё вайрон кардани конститутсия ҷавобгар нест. Дар чунин ҳолатҳо, он аз ҷониби Парлумон дар ҷаласаи муштараки палатаҳо бо аксарияти мутлақи аъзоёни он баррасӣ карда мешавад.

== Маблағгузорӣ барои нигоҳдории президенти Итолиё ==
Маблағҳо дар буҷети кишвар муқаррар гардида, маблағгузории зеринро барои нигоҳдории президенти Итолиё ташкил медиҳанд:

* [[Соли 2001|2001]] - 140,000,000 €
* [[Соли 2002|2002]] - 167,000,000 €
* [[Соли 2003|2003]] - 183,000,000 €
* [[Соли 2004|2004]] - 195,000,000 €
* [[Соли 2005|2005]] - 210,000,000 €
* [[Соли 2006|2006]] - 217,000,000 евро

== Нигаред низ ==
* [[Феҳристи президентҳои Итолиё]]
* Президенти фахрии Ҷумҳурии Итолиё 
* [[Феҳристи сарвазирони Итолиё]]  

== Пайвандҳо ==
* [http://www.quirinale.it/ Вебсайти расмии президенти Италия]{{Ref-it}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на итальянском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;
* [http://www.pe-a.ru/It/It-Pres-ru.html Президентҳои Италия дар атласи сиёсӣ]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (истинод дастрас нест)
* [https://web.archive.org/web/20080915072444/http://www.italyproject.ru/official.htm Италия расман]
* [http://news.yandex.ru/yandsearch?cl4url=ria.ru%2Fworld%2F20130417%2F933209241.html&amp;lr=62&amp;rpt=story Дар Италия бори аввал дар таърих президент бори дуввум интихоб мешавад]{{Пайванди мурда|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Президентҳои Италия]]
[[Гурӯҳ:Роҳбарони масъули Италия]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>mww5u74900bfiiejgpgbp5wb9aw2d30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алгирдас Бразаускас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291618</id>
    <revision>
      <id>1480691</id>
      <parentid>1338837</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12580" sha1="13qbhxzhk9idvki625yzw2198yfzluk" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}
'''Алгирдас Миколас Бразаускас''' (с {{Lang-lt|Algirdas Mykolas Brazauskas}} ; {{ТаърихиТаваллуд|22|9|1932}} , Рокискис - {{ТаърихиДаргузашт|26|6|2010}} , [[Вилнюс]] ) [[Литва|-]] арбоби сиёсӣ ва давлатии [[Иттиҳоди Шӯравӣ|Шӯравӣ]] ва Литва, Президенти Ҷумҳурии Литва (1993-1998), Сарвазири Ҷумҳурии Литва (2001-2006). [[Доктори илм]]и [[Илми иқтисод|иқтисод]] (1974).

== Зиндагинома ==

=== Солҳои аввал ===
Дар оилаи хидматчӣ таваллуд шудааст. Ӯ мактаби миёнаро дар Кайсиадорис хатм кардааст (1951) ва худи ҳамон сол ба Донишкадаи политехникии Каунас дохил шудааст. Донишкадаро бо ихтисоси гидротехник хатм кардааст (1956). Ӯ дар ташкилотҳои гуногуни сохтмонӣ кор кардааст.

=== Даврони шӯравӣ ===

* Солҳои 1965-1967 - [[вазир]]и саноати масолеҳи бинокории РСС Литва ,
* Солҳои 1967-1977 - ҷонишини якуми раиси Госплани РСС Литва,
* Солҳои 1977-1987 - котиби КМ Партияи Коммунистии Литва (КПЛ),
* Солҳои 1988-1989 - котиби якуми КМ Партияи Коммунистии Литва ,
* Солҳои 1988-1989 - аъзои комиссияи оид ба [[Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ|қонунгузории КМ КПСС]].

Моҳи марти 1989 вай дар ҳавзаи интихоботии [[Вилнюс]] вакили халқии [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] интихоб шуд, вакили Шӯрои Олии ИҶШС ( Шӯрои Иттифоқ ) буд.

Таҳти роҳбарии Бразаускас Ҳизби коммунисти Литва ҳаракати Литваро дар роҳи истиқлол дастгирӣ карда, худро ба як ҳизби сотсиал -демократӣ - Ҳизби демократии меҳнати  Литва табдил дод.

20 декабри соли 1989 анҷумани ҲКЛ дар бораи хориҷ шудан аз [[Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ]] қарор қабул кард ва ӯ котиби якуми Ҳизби коммунисти мустақили Литва интихоб шуд.

Моҳи январи соли 1990 ӯ Раиси Президиуми Шӯрои ОлииҶШС Литва интихоб шуд ва аз рӯи вазифа узви Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС шуд.

Моҳи декабри соли 1990, дар анҷумани муассисони Ҳизби  демократии меҳнати Литва (DPTL, ''Lietuvos demokratinė'' darbo partija), вай раиси он интихоб шуд.

=== Ҷумҳурии Литва ===
Дар моҳи феврали соли 1990, ӯ 11 марти соли 1990 вакили Шӯрои Олии ҶШС Литва интихоб шуд, ки эълони истиқлоли Литваро эълон кард ва баъдтар Сейми барқарорӣ ном гирифт. Дар нахустин ҳукумати Казимера Прунскиене - муовини сарвазир (17 марти 1990 - 8 январи 1991) буд.

Дар интихоботи парлумонӣ дар моҳи октябри 1992 ӯ узви Сейм интихоб шуд. Дар [[раъйпурсӣ]], ки ҳамзамон бо интихобот баргузор шуд, Конститутсияи нави Литва қабул карда шуд, ки мансаби президентиро пешбинӣ карда буд. Парлумон, ки аксарияти овозҳо ба узви ҲДМЛ тааллуқ доштанд, 25 ноябри соли 1992 Бразаускасро раиси Сейм ва иҷрокунандаи вазифаи президенти Литва интихоб кард.

=== Президент ===
14 феврали соли 1993 ӯ ба муҳлати 5 сол президенти Ҷумҳурии Литва интихоб шуд. 60% интихобкунандагон ба ӯ овоз доданд. Пас аз интихоб шудан, тибқи Қонуни асосии Литва, 19 феврали соли 1993 ӯ аз мақоми раиси ҲДМЛ  истеъфо дод ва узвият дар ин ҳизбро қатъ кард. Маросими савгандёдкунӣ 25 феврали соли 1993 баргузор шуд.

6 октябри соли 1997, дар охирин нишасти матбуотии ӯ ҳамчун президент, ӯ  бори дуюм номзад шуданро ба мансаби Президенти Литва рад кард. Бо анҷоми муҳлати раёсати ҷумҳуриаш дар 26 феврали соли 1998, ӯро Валдас Адамкус иваз кард, ки дар интихоботи январи соли 1998 пирӯз шуд.

=== Бозгашт ба сиёсат ===
Дар аввали соли 2000, ӯ эълом дошт, ки ба сиёсат бармегардад. Дар ташкили эътилофи ҳизбҳои чап ва марказӣ иштирок кардааст. Дар интихоботи парлумонӣ дар моҳи октябри соли 2000, блоки сотсиал -демократии Бразаускас 51 курсиро дар Сейм ба даст овард. Эътилофи ҳукумат аз Иттиҳоди либералҳои Литва (24 вакил) ва Иттиҳоди нав (Сотсиал -Либералҳо) (25 вакил) иборат буд.

Дар анҷумани муттаҳидшавӣ аз 27 то 28 январи соли 2001 Ҳизби Демократии Мехнати Литва ва Ҳизби Сотсиал Демократии Литва (SDPL) муттаҳид шуданд. Бразаускас раиси ассотсиатсияи нав - Ҳизби ''сотсиал -демократии Литва (Lietuvos socialdemokratų partija)'' интихоб шуд.

=== Сарвазир ===
Пас аз пош хӯрдани эътилофи марказгароҳо ва истеъфои ҳукумати 11 -ум (октябри 2000 - июни 2001) 3 июли 2001, Сейми кишвар Бразаускасро ба мақоми сарвазирӣ тасдиқ кард.

=== Бӯҳрони ҳукумат ===
Пас аз суқути эътилофи ҳукмрон дар Сейми Ҷумҳурии Литва баҳори соли 2006 ва аз кабинети вазирон -  рафтани аъзоёни Иттиҳоди Нав (сотсиал-либералҳо), таъйини аъзои нави ҳукумат, бо ҷанҷолҳои марбут ва сӯиистифода аз вазирони алоҳида ва эҳтимолан бо нақзи молия аз ҷониби Ҳизби коргарии Литва гузашт. Пас аз изҳори эътимод надоштани президент Адамкус ба вазири фарҳанг Владимир Прудниковас ва вазири тандурустӣ Илвинас Падаиге, Бразаускас рӯзи 31 май расман истеъфои худро эълон кард ва ба президент аризаи хешро  дод.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Вай бо издивоҷи дуввум  кардааш (2002; занаш - Кристина Бразаускиене). Ду духтар, панҷ набера дорад.

== Марг ва дафн ==
Ӯ 26 июни соли 2010 дар хонаи худ дар натиҷаи бемории ҷиддии дарозмуддат (саратони простата ва лимфома ) дар Вилнюс вафот кардааст   &lt;ref&gt;[http://www.lenta.ru/news/2010/06/26/brazauskas/ Умер бывший президент Литвы Альгирдас Бразаускас]&lt;/ref&gt;. Қаблан расонаҳои Литва борҳо гузориш дода буданд, ки ӯ гирифтори бемории саратон аст ва вазъи ӯ вазнин аст &lt;ref&gt;[http://pda.regnum.ru/news/1249702.html В Литве заговорили о смерти первого президента Литвы Альгирдаса Бразаускаса]{{Пайванди мурда|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== Хотира ===

* Моҳи ноябри соли 2014 ба Нерӯгоҳи барқи обии Каунас номи А.Бразаускас дода шуд, ки ӯ дар сохтмони он солҳои 1958-1962 иштирок кардааст.&lt;ref&gt;[http://www.kurier.lt/uvekovechili-imya-brazauskasa/ Увековечили имя Бразаускаса]&lt;/ref&gt;
* Мактаб дар ш. Кайсиадорис, ки дар он ҷо таҳсил кардааст.

== Мукофотҳо ва унвонҳо ==
Вай бо орденҳои олии 15 кишвар, дигар ифтихорномаҳо ва мукофотҳо мукофотонида шудааст.

Духтури фахрии:

* Донишгоҳи техникии Вилнюс Гедиминас
* Донишгоҳи Киев
* Донишгоҳи гуманитарии Аврупо
* Донишгоҳи техникии Каунас

; Дигар унвонҳои ифтихорӣ

Шаҳрванди фахрии ноҳияи Швенченский (қарори мақомоти и худидоракунии ноҳияи Свенченский аз 27 июни 2002).

== Китобҳо ==

* Парвозҳои осмонӣ. Вилнюс: Политика, 1992 (&quot;Талоқ дар Литва&quot;, инчунин бо [[Забони русӣ|забони русӣ нашр шудааст.]] ва тарҷумаҳои [[Забони олмонӣ|олмонӣ)]]
* Талоқ дар Литва. Вилнюс: Сиёсат, 1993
* Penkeri Prezidento metai, 2000 (ба русӣ тарҷума шудааст, 2003)
* Мубориза
* Ҷаҳиш ба: новбари Ҷустуҷӯи. Каунас: Авиеса, [2004] (Спиндулис). 142, [2] саҳ.: Iliustr. Тир. 30,000 мисол ISBN 5-430-03996-9.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://books.google.ru/books?hl=ru&amp;id=66tQAQAAIAAJ&amp;dq=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%83+%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC+%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%22%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC+%D0%9E%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%22 Орденҳои шӯравӣ]
* [http://www.president.lt/institution/istorija/4 Algirdas Mykolas Brazauskas] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20081206045301/http://www.president.lt/institution/istorija/4 |date=2008-12-06 }}
* [http://www.ministraspirmininkas.lt/page.asp?DL=L&amp;TopicID=56 Ministro Pirmininko asmenybė] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060514204932/http://www.ministraspirmininkas.lt/page.asp?DL=L&amp;TopicID=56 |date=2006-05-14 }}
{{ПБ}}
{{Президентҳои Литва}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Литва]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Литва]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Нишони Фахрӣ»]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Байрақи Сурхи Меҳнат]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Инқилоби Октябр]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Витаутаси Бузург бо занҷири тилоӣ]]
[[Гурӯҳ:Иқтисоддонҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Докторони улуми иқтисод]]</text>
      <sha1>13qbhxzhk9idvki625yzw2198yfzluk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Осиф Алӣ Зардорӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293658</id>
    <revision>
      <id>1480579</id>
      <parentid>1440857</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11916" sha1="s4j9xvz55b1uh8tkcjs81q9ojck30tb" xml:space="preserve">{{Давлатмард}}
'''Осиф Алӣ Зардорӣ''' ({{Lang-ur|آصف علی زرداری}}, {{Lang-sd|آصف علي زرداري}} ; зод. [[26 июл]]и [[Соли 1955|1955]], Навобшоҳ, вилояти Синд, [[Покистон]]) — [[сиёсатмадор]]и покистонӣ, ҳамраиси Ҳизби мардумии Покистон; [[Президенти Покистон]] ([[соли 2008|2008]]—[[Соли 2013|2013]] ва аз [[соли 2024]]).

== Зиндагинома ==
Дар вилояти [[Синд]] дар оилаи сарватманд таваллуд шудааст. Зодаи қабилаи Зардорӣ, яке аз зерқабилаи [[Балучистон|балуҷиён]], ки дар вилояти Синд зиндагӣ мекунанд, вале ҳамчун Синдҳӣ пазируфта мешавад&lt;ref name=&quot;afcea&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nightwatch.afcea.org/NightWatch_20071230.htm|title=For the Night of 30 December 2007|publisher=AFCEA International|accessdate=23 November 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/66FWWbvdI?url=http://nightwatch.afcea.org/NightWatch_20071230.htm|archivedate=2012-03-18}}&lt;/ref&gt;. Ӯ дар [[Бритониё|Бритониёи Кабир]] таҳсил кардааст. Аз [[соли 1987]] ӯ бо [[Беназир Бҳутто]] издивоҷ кардааст (ки ду маротиба дар солҳои 1988-90 ва 1993-96 сарвазири Покистон буд), соҳиби се фарзанд аст.

Соли [[Соли 1990|1990 бо]] иттиҳоми фасод боздошт ва ду соли зиндонро сипарӣ кард. Аз соли 1993 то соли 1996 дар вазифаи ''вазири муҳити зист'' ва ҳамзамон солҳои 1995—1996 ''Вазири сармоягузорӣ буд''. Соли 1996 ӯ бо як қатор иттиҳомҳо, аз ҷумла гирифтани [[Ришвахорӣ|ришва]] (ба муҳлати 5 сол зиндон ва ҷарима маҳкум шуд), инчунин ба куштори бародар Бҳутто, ки як сол пеш рух дода буд боздошт шуд. (айбнома дар баҳори соли 2008 лағв карда шуд). Дар соли 1999 вай инчунин ба кумак ба мафияи [[маводи мухаддир]] айбдор карда шуд. Ба гуфтаи Бҳутто, Зардорӣ ба шиканҷа гирифтор шудааст. Моҳи ноябри соли 2004 ӯ аз маҳбас ба ивази гарав озод шуд ва ба зудӣ ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] рафт, аммо пас аз як сол, ин дафъа барои робитааш ба тақаллуби маълумоти даромад, ба ҳабс гирифта шуд. Танҳо дар поёни ҳукуматдории Мушарраф Зардорӣ тавонист озодона дар Покистон бимонад.

Зардорӣ пас аз қатли Беназир Бҳутто (2007) ва раҳбари Ҳизби мардумии Покистон интихоб шудани писараш [[Биловал Зардорӣ]] уҳдадор гардид, ки то охири давраи таҳсили писараш дар Донишгоҳи Оксфорд (2008 −2013) ҳизбро роҳбарӣ кунад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Вақте ки Мушарраф дар моҳи августи соли 2008 истеъфо дод, Зардорӣ яке аз номзадҳои асосии мансаби президентӣ шуд, бо вуҷуди онки нисбати ӯ шубҳа аз иштирок дар фасод ва қочоқи маводи мухаддир айбдор гардида буд, ([[Суис|Швейтсария]] ба талаботи худ нисбат ба ӯ аллакай дар давоми маъракаи интихоботӣ даст кашид&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/articles/2021/09/25/bhutto/ Как женщина впервые стала премьером Пакистана, настроила против себя полстраны и была убита] // сен 2021&lt;/ref&gt;), равобит бо Иёлоти Муттаҳида ва мушкилоти равонӣ мавҷуд буд&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/2622123/Pakistan-presidential-candidate-Asif-Ali-Zardari-suffering-from-severe-mental-problems.html Pakistan presidential candidate Asif Ali Zardari 'suffering from severe mental problems']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.independent.co.uk/news/world/asia/questions-raised-over-zardari-mental-health-909373.html Questions raised over Zardari mental health]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1049242/Pakistan-presidential-contender-history-mental-illness.html Pakistan presidential contender 'has history of mental illness']&lt;/ref&gt;.

== Президенти кишвар ==
[[9 сентябр|9 сентябри соли]] [[Соли 2008|2008]] Зардорӣ чун президенти ёздаҳум савганд ёд кард. Оғози ҳукмронии ӯ бо як ҳамлаи ҳавоии «зидтеррористии» ИМА оғоз шуда буд, ки боиси марги ғайринизомиён гардид ва аз ҷониби як қатор раҳбарони покистонӣ «забткории хориҷӣ» номида шуд. Дар нахустин паёми худ ба парлумон, пас аз ду ҳафта, Зардорӣ артиши Амрикоро маҳкум кард ва ҳамчунин пешниҳод кард, ки салоҳиятҳои раисиҷумҳурро ба таври қобили мулоҳиза маҳдуд карда, гузариш ба [[Ҷумҳурии парлумонӣ|ҷумҳурии парлумониро]] таъмин кунад.

Дар охири худи хамон сол дар Шарқи Наздик хавфи террористй тезу тунд шуд. Дар ҳоле ки бомбгузории меҳмонхона дар [[Исломобод]] як сӯиқасд ба ҷони Зардорӣ будааст, хадамоти истихборотии Покистон ба маблағгузории ҳамла ба Мумбай гумонбар шуданд. Бо вуҷуди ин, Зардорӣ расман аз иртибот бо террористон даст кашид ва ба Ҳиндустон ваъда дод, ки дар тафтишот, ки президентро ба хашми Ал-Қоида овард, кумак хоҳад кард.

Дар [[соли 2009]] ба ҳукумати Зардорӣ алакай низоъҳои сиёсии дохилӣ таҳдид карда буд. Навоз Шариф, нахуствазири пешин, аз нокомии раисиҷумҳур дар мавриди барқарории чанд додрасе, ки пешгузаштааш барканор карда буд, истифода кард, тавре ки ӯ қабл аз интихобот ваъда дода буд. Аммо тазоҳуроти тарафдорони Навоз Шариф дар [[Карочӣ]] ва [[Лоҳур]] пахш карда шуд ва худи Навоз Шариф низ аз ҳаққи ишғоли мансабҳои интихобӣ манъ шуд. Дар охир хукумат розй шуд, ки раисси Суди Олиро ба Ифтихор Муҳаммад Чоудри баргардонад.

Соли 2011 террористи маъруф Усома бин Лоден аз ҷониби амрикоиҳо дар Покистон кушта шуд. Пас аз он муносибатҳои ду кишвар бад шуд&lt;ref&gt;''Яковина И.'' [http://lenta.ru/articles/2011/09/23/hakkani/ Караваны из Пакистана] // [[Lenta.ru]]&lt;/ref&gt;. Онҳо ҳамчунин аз тахриби гузаргоҳи Покистон дар наздикии марз бо Афғонистон осеб диданд&lt;ref&gt;''Яковина И.'' [http://lenta.ru/articles/2011/11/29/pakinato/ Дружественный огонь] // [[Lenta.ru]]&lt;/ref&gt;.

Мӯҳлати ваколати Осиф Алӣ Зардорӣ, намояндаи ҲХП дар интихоботи майи соли 2013, ба поён расид 8 сентябр. Дар робита ба шикасти Ҳизби халқии Покистон, ӯ қаблан эълон кард, ки аз ширкат дар интихоботи навбатии президентӣ даст мекашад ([[Мамнун Ҳусейн|дар]] интихобот [[Мамнун Ҳусейн]] бурд кард, ва 9 сентябри соли 2013 ба иҷрои мансаби Президенти Покистон шурӯъ кард.

== Давраи дуюми президентӣ (аз соли 2024) ==
Зардорӣ ба шарофати созиши эътилоф, ки пас аз интихоботи парлумонии соли 2024 дар Покистон ҳосил шуда буд, 10 марти соли 2024 дубора [[Президенти Покистон|Президенти Ҷумҳури Покистон]] шуд.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Shehbaz Sharif elected as prime minister of Pakistan|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/03/shehbaz-sharif-sworn-in-as-prime-minister-of-pakistan|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-03-03|access-date=2024-03-05|lang=en-GB|archive-date=2024-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303113635/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/03/shehbaz-sharif-sworn-in-as-prime-minister-of-pakistan|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ӯ ба ҷойи собиқ Президенти Покистон — [[Ориф Алвӣ]], [[Сарвари давлат]]и Покистон шудааст.

== Осиф Алӣ Зардорӣ ва Тоҷикистон ==
Дар аҳди ҳукумати З. робитаи Покистон бо кишварҳои узви Созмони ҳамкории Шанхай, аз ҷумла Тоҷикистон дар бахши энергетика, коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, саноат ва ғ. густариш ёфта, тиҷорати байни ду кишвар соли 2012-ум 78 млн 814 ҳазор доллари амрикоиро ташкил дод&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{ЭМТ|Зардорӣ Осиф Алӣ|7|муаллиф=Қ. Расулиён}}&lt;/ref&gt;. Осиф Алӣ Зардорӣ барои густариши ҳамкориҳои дуҷониба ва мустаҳкам намудани робитаҳои дӯстонаи байни Покистону Тоҷикистон дар соли 2011 бо ордени Исмоили Сомонӣ (дараҷаи 1) қадр шудааст.

== Ҷоизаҳо ==
* [[Ордени Исмоили Сомонӣ]], дараҷаи 1 ([[Тоҷикистон]], [[Соли 2011|2011]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.president.tj/rus/novostee_100311.html |title=Официальный сайт Президента Таджикистана |accessdate=2021-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111205154912/http://www.president.tj/rus/novostee_100311.html |archivedate=2011-12-05 }}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Пайвандҳои берунӣ}}
{{Президентҳои Покистон}}
[[Гурӯҳ:Президентҳои Покистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Покистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]]</text>
      <sha1>s4j9xvz55b1uh8tkcjs81q9ojck30tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раъйпурсии худмуайянкунии Ҷумҳурии Халқии Донетск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297039</id>
    <revision>
      <id>1480692</id>
      <parentid>1297192</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7627" sha1="payl4u4oxn5olnie6rui2z4ou5gcxfx" xml:space="preserve">'''Раъйпурсии худмуайянкунии Ҷумҳурии Халқии Донетск''' як [[Раъйпурсӣ|раъйдиҳии умумихалқӣ]] мебошад, ки [[11 май|11 майи соли]] [[Соли 2014|2014 аз ҷониби]] мақомоти [[Ҷумҳурии Халқии Донетск|Ҷумҳурии мардумии худхондаи Донетск]] дар қаламрави як қатор навоҳӣ ва шаҳрҳои [[вилояти Донетск]] баргузор шуд, ки баъд аз он моҳи май 12 мақомоти ДХР [[Ҳокимияти соҳибистиқлол|соҳибихтиёрӣ]] эълон карда, хоҳиши ба Русия ҳамроҳ шуданро &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://top.rbc.ru/politics/12/05/2014/923222.shtml|title=Донецкая народная республика попросилась в состав России|deadlink=yes|accessdate=2015-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402201222/http://top.rbc.ru/politics/12/05/2014/923222.shtml|archivedate=2015-04-02}}&lt;/ref&gt; баён карданд ва инчунин бо [[Ҷумҳурии Халқии Луганск]] муттаҳид шуда, ￼￼Новороссия￼  &lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/05/12/n_6147029.shtml «Донецкая Народная Республика» хочет объединиться с Луганской областью]&lt;/ref&gt; ташкил карданд.

Конститутсия ва қонунгузории Украина тағир додани сохтори ҳудудии кишварро танҳо тавассути раъйпурсии умумиукраинӣ пешбинӣ мекунад &lt;ref name=&quot;DW&quot;&gt;[http://www.dw.de/почему-референдумы-на-востоке-украины-нельзя-считать-легитимными/a-17626026 Почему «референдумы» на востоке Украины нельзя считать легитимными]&lt;/ref&gt; . Мақомоти Украина &lt;ref name=&quot;Н11&quot;&gt;[http://www.newsru.com/world/10may2014/comeagain.html Фальстарт: донецкие сепаратисты объявили досрочное начало референдума «провокацией»]&lt;/ref&gt;, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] &lt;ref name=&quot;Н11&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;AIFReferenda&quot;&gt;[http://www.aif.ru/politics/world/1163771 США не признают референдум на юго-востоке Украины | В мире | Политика | Аргументы и Факты]&lt;/ref&gt;, [[Иттиҳоди Аврупо|ИА]] &lt;ref&gt;[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-%2f%2fEP%2f%2fTEXT%2bTA%2bP7-TA-2014-0457%2b0%2bDOC%2bXML%2bV0%2f%2fEN&amp;language=EN European Parliament resolution of 17 April 2014 on Russian pressure on Eastern Partnership countries and in particular destabilisation of eastern Ukraine]&lt;/ref&gt;, [[Ассамблеяи парламентии Шӯрои Аврупо|ПАСЕ]] &lt;ref&gt;[http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewPDF.asp?FileID=20873&amp;lang=en Resolution 1988 (2014) Recent developments in Ukraine: threats to the functioning of democratic institutions]&lt;/ref&gt;, ￼￼￼￼САҲА￼￼&lt;ref name=&quot;rbc&quot;&gt;{{Cite web|url=http://top.rbc.ru/politics/12/05/2014/923136.shtml|title=В Луганской и Донецкой областях подвели итоги референдума|deadlink=yes|accessdate=2014-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140515002538/http://top.rbc.ru/politics/12/05/2014/923136.shtml|archivedate=2014-05-15}}&lt;/ref&gt; референдумро ғайриқонунӣ шумориданд, [[Русия]] &quot;эҳтиром ба натиҷаҳои раъйпурсӣ&quot; &lt;ref name=&quot;InterfaxRussiaOnReferenda&quot;&gt;[http://www.interfax.ru/russia/375776 Кремль заявил, что уважает результаты Донецкого и Луганского референдумов]&lt;/ref&gt;, вале де-юре онро эътироф намекард &lt;ref&gt;https://www.gazeta.ru/politics/2014/11/05_a_6290025.shtml Почему Москва официально не признала выборы в Новороссии&lt;/ref&gt; .

== Таърихи раъйпурсии минтақавӣ дар вилояти Донетски Украина ==
27 марти соли 1994 дар вилоятҳои Донетск ва Луганск раъйдиҳӣ баргузор шуд, ки ба гуфтаи созмондиҳандагон, ба қонуни Украина “Дар бораи раъйпурсии умумиукраинӣ ва маҳаллӣ” &lt;ref name=&quot;предыстория&quot; /&gt; . 4 савол дошт. Натиҷаҳои овоздиҳӣ дар вилояти Донетск чунин буданд: &lt;ref name=&quot;предыстория&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nakanune.ru/articles/18807/|title=Киев уже 20 лет обманывает Донбасс: Донецкая и Луганская области ещё в 1994 году проголосовали за федерализацию, русский язык и евразийскую интеграцию|author=Иван Победоносцев|date=2014-03-26|publisher=Накануне.RU|lang=ru|accessdate=2014-05-12}}&lt;/ref&gt;

# '''Оё шумо розӣ ҳастед, ки Конститутсияи Украина сохтори заминии федералии Украинаро муқаррар кунад?'''
#* Барои - 79,69%
#* Бар зидди - 15,02%
#* Бюллетенҳои беэътибор - 5,29%
# '''Оё шумо розӣ ҳастед, ки Конститутсияи Украина бояд фаъолияти забони русиро ҳамчун забони давлатии Украина дар баробари забони давлатии украинӣ муқаррар кунад?'''
#* Барои - 87,16%
#* Бар зидди - 8,54%
#* Бюллетенҳои беэътибор - 4,30%
# '''Оё шумо розӣ ҳастед, ки дар қаламрави вилояти Донетск (Луганск) забони кор, коргузорӣ ва ҳуҷҷатгузорӣ, инчунин маориф ва илм дар баробари украинӣ бояд русӣ бошад?'''
#* Барои - 88,98%
#* Бар зидди - 6,86%
#* Бюллетенҳои беэътибор - 4,15%
# '''Оё шумо тарафдори имзои Оинномаи ИДМ, иштироки пурраи Украина дар иттиҳоди иқтисодӣ, дар ассамблеяи байнипарлумонии давлатҳои ИДМ ҳастед?'''
#* Барои - 88,72%.
#* Бар зидди - 6,82%
#* Бюллетенҳои беэътибор - 4,45%

Иштироки овоздиҳандагон 72% буд &lt;ref name=&quot;предыстория&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nakanune.ru/articles/18807/|title=Киев уже 20 лет обманывает Донбасс: Донецкая и Луганская области ещё в 1994 году проголосовали за федерализацию, русский язык и евразийскую интеграцию|author=Иван Победоносцев|date=2014-03-26|publisher=Накануне.RU|lang=ru|accessdate=2014-05-12}}&lt;/ref&gt; . Натоиҷи овоздиҳӣ аз ҷониби мақомоти Украина нодида гирифта шуд &lt;ref name=&quot;предыстория&quot; /&gt; .

== Қарор дар бораи баргузории раъйпурсӣ дар соли 2014 ==</text>
      <sha1>payl4u4oxn5olnie6rui2z4ou5gcxfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоштемур Элдархонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297625</id>
    <revision>
      <id>1480718</id>
      <parentid>1321015</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12249" sha1="jw15ptmf97c4f9r7274hv4m79zvvply" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}

'''Тоштемир Элҷуркаевич Элдархонов''' ({{ТаърихиТаваллуд|1|4|1870}}, Гехи, [[Чеченистон]], [[Империяи Русия|Империяи Россия]] — {{ТаърихиДаргузашт|14|11|1934}} , [[Грозний (шаҳр)|Грозний]], Вилояти Мухтори Чечену Ингуш, [[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР]]) — инқилобгари [[Чеченҳо|чечен]], маорифпарвар, [[нависанда]], арбоби [[Ходими ҷамъиятӣ|ҷамъиятӣ]], [[Сиёсатмадор|сиёсӣ]] ва давлатӣ, [[Вакил|вакили Думаҳои]] якум ва дуюми давлатӣ.

== Зиндагинома ==

=== Солҳои аввал ===
Тоштемур Элдархонов 1 апрели соли 1870 дар деҳаи Гехи дар оилаи деҳқон таваллуд ёфтааст. Ӯ майли донишомӯзиро кашф кард ва дар синни ҳафтсолагӣ ба ягона [[мактаб]]и кӯҳӣ дар [[Чеченистон]] дар [[Грозний (шаҳр)|Грозний]] таъйин шуд. Пас аз хатми мактаб ба мактаби воқеии Владикавказ дохил шуд&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{Cite web|url=http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|title=Д. Сулумова. Человек благородных идей. 8/4/2010|deadlink=no|accessdate=2013-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129015612/http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|archivedate=2014-11-29}}&lt;/ref&gt; .

Элдархонов соли 1893 Институти муаллимони [[Тифлис]]ро хатм кард. Панҷ сол дар Майкоп, баъд дар мактаби кӯҳии Грозний&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{Cite web|url=http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|title=Д. Сулумова. Человек благородных идей. 8/4/2010|deadlink=no|accessdate=2013-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129015612/http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|archivedate=2014-11-29}}&lt;/ref&gt; кор кардааст.

Тоштемур Элдархонов дар солҳои донишҷӯиаш ба ҷамъоварии намунаҳои [[Фолклор|санъати шифозии]] чечен дар [[Бойгонӣ|бойгониҳои]] Тифлис ва Владикавказ оғоз кард. Дар соли 1900 дар «Маҷмӯаи маводҳо барои тавсифи маҳалҳо ва қабилаҳои [[Қафқоз|Кавказ]]» чанд ривояти чечениро ба [[забони русӣ]] нашр кардааст. Дар соли 1911 дар Тифлис аввалин асари чечении омодакардаи ӯ&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{Cite web|url=http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|title=Д. Сулумова. Человек благородных идей. 8/4/2010|deadlink=no|accessdate=2013-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129015612/http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|archivedate=2014-11-29}}&lt;/ref&gt; нашр шуд.

=== Оғози фаъолияти сиёсӣ ===
[[Акс:Members_of_the_2nd_State_Duma.jpg|мини| Вакилони Думаи II Давлатии Империяи Россия. Истода: Х. Хасмамедов, К. Г. Хасанов , Р. М. Медиев; нишаст: А.Кардашев , З.Зейналов , Т. Э. Элдархонов, М. Г. М. Махмудов.]]
[[Акс:Группа_депутатов_Второй_Государственной_думы.jpeg|рост|мини| Гуруҳи вакилони мусулмонони Думаи 2-юми Давлатӣ (аз чап ба рост нишаста): Фаталӣ Хон-Хоиский, Шоҳ-Айдар Сиртланов, Тоштемир Элдархонов, Решид Медиев, Халил Хас-маммадов . Истода: Муҳаммад -Акрам Биглов, Шаҳбал Сейфетдинов, Аҳмад Беремҷонов .]]
[[Омӯзгорӣ|Фаъолияти педагоги]] ва ҷамъиятии Элдархонов ба давраи инкишофи ҳаракати инқилобӣ рост омад. Вай дар [[Митинг|митингҳо]] иштирок карда, моҳияти воқеаҳоро фаҳмидан мехост. Ба [[Авул|деҳаҳо]] сафар карда, [[Пропаганда|идеалҳои]] [[Демократия|демократиро]] тарғиб мекард. Аз ин рӯ, ӯро бо баҳонаи «беэътимодии сиёсӣ» аз мактаб барканор карданд.

Соли 1906 ба Думаи якум аз вилояти Терек [[вакил]] интихоб шуд. Элдархонов умед дошт, ки меҳнаткашонро дар асоси интернатсионалӣ дар муборизаи зидди мутлайият муттаҳид намояд&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{Cite web|url=http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|title=Д. Сулумова. Человек благородных идей. 8/4/2010|deadlink=no|accessdate=2013-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129015612/http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|archivedate=2014-11-29}}&lt;/ref&gt; .

9 июли соли 1906 Думаи якум пароканда карда шуд. 6 феврали соли 1907 дар маҷлиси интихобкунандагони деҳқонон ва сокинони шаҳри Терек Тоштемир Элдархонов, ки то он вақт ходими машҳури ҷамъиятӣ шуда буд, ба вакилии Думаи дуюм интихоб шуд.

Баъди пароканда шудани Думаи дуюми давлатӣ Элдархонов ба Грозний баргашт. Аммо мақомот ӯро аз дарс додан дар мактабҳои ноҳияи Терек манъ карданд. Ба [[Боку]] рафта, то инқилоби феврали соли 1917 дар системаи маориф кор кардааст&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{Cite web|url=http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|title=Д. Сулумова. Человек благородных идей. 8/4/2010|deadlink=no|accessdate=2013-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129015612/http://grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&amp;PubID=17802|archivedate=2014-11-29}}&lt;/ref&gt; .

=== Инқилоб ва ҷанги шаҳрвандӣ ===
[[Акс:Т.Э._Эльдарханов.jpeg|рост|мини| Т.Элдархонов, 1912?]]
Баъди инқилоби феврал вай ба Чеченистон баргашт ва ба ҳаракати инқилобӣ фаъолона ҳамроҳ шуд. Элдархонов боварӣ ҳосил кард, ки перспективаи таърихии халқҳои кӯҳистон бо Россияи инқилобӣ алоқаманд аст. Болшевикон ӯро барои корҳои фаҳмондадиҳӣ дар байни аскарони &quot;дивизияи ваҳшӣ &quot; ба [[Санкт-Петербург|Петроград мебурданд]] . Дар натиҷаи фаъолияти Элдархонов ва рафиқони у подразделенияҳои [[Лашкар|дивизия]], ки қувваи зарбазани қӯшунҳои Корниловро ташкил медоданд, бе ягон тир манъ карда шуданд.

Дар муҳорибаҳои садрӯза аз моҳи август то ноябри соли 1918 Совети Гойтӣ бо сардории Элдархонов ба муборизаи зидди казакҳои сафед рохбарӣ мекард. Ба Грознийи муҳосирашуда отрядҳои аскарони сурхи чечен фиристода шуданд, кумак бо ғизо ва лавозимоти ҷангӣ ташкил карда шуд.

Чанде пас аз ба охир расидани ин ҷангҳо қӯшунҳои Деникин ба Чечену Ингушистон даромаданд. Қисмҳои Армияи [[Артиши Сурх|Сурх]] дар зери ҳучуми қӯшунҳои бартарини душман маҷбур шуданд, ки аз Владикавказ ва Грозний ақиб шаванд.

=== Давраи шӯравӣ ===
Баъди озод карда шудани Грозний дар ноҳияҳои кӯҳсори Чечену Ингушетия съездҳои халқи даъват карда шуданд, ки онҳо ба тарафдории Ҳокимияти Советӣ овоз доданд. [[Раис]]и Комитети инқилобии Чеченистон бо тавсияи раиси Совети ҳарбии инқилобии Фронти Кавказ ва Комитети инқилобии Кавкази Шимолӣ [[Серго Орҷоникидзе|Орҷоникидзе]] Элдархонов интихоб шуд.

Мохи августи соли 1920 дар съезди якуми Советхои Чеченистон Элдархонов раиси комичроияи вилоят интихоб шуд. Минбаъд вай ба вазифаи раиси Комитети Ичроияи Марказии ЧШС Кухистон интихоб шуд ва вазифаи раиси комичроияи вилояти Чеченистон ба у нигох дошта шуд. Элдархонов баъди ташкил ёфтани вилояти автономии Чеченистон дар соли 1922 дар вазифаи раиси комитети революционии вилоят кор мекард. Дар Съезди Советхои Чеченистон дар мохи августи соли 1923 раиси комичроияи вилояти автономии Чеченистон интихоб шуд. Худи хамон сол бинобар ихтилофхои дохилипартиявй ба у мачбур шуд, ки вазифаи раиси ташкилоти партиявии вилоятро тарк кунад. Пас аз он, то соли 1989 дар сари Чеченистон ва баъдан Кумитаи вилоятии КПСС-и Чечену Ингуш ягон коргари Вайнах набуд&lt;ref&gt;{{Книга|автор={{Comment|Исаев А. А.|Исаев Ахмед Абуевич}}|заглавие=Это тысячелетий|место=Гр.|издательство=АО ИПК [[Грозненский рабочий]]|год=2015|страниц=416|страницы=290|isbn=978-5-4314-0195-4|тираж=4000|ref=Исаев}}&lt;/ref&gt; .

Баъди ташкил ёфтани вилояти Кавкази Шимолӣ Элдархонов раиси Совети миллии назди комиҷроияи вилоят таъин шуда, ба [[Ростов-дар-Дон|Ростови лаби Дон кучид]].

Элдархонов вакили Съездхои 8, 10, 11 ва 12 — уми Умумироссиягии Советхо, аъзои Комитети Ичроияи Марказии Умумироссия даъватхои 10, 11, 12, аъзои Комитети Ичроияи Марказии СССР, Даъватхои 2, 3 аз вилояти автономии Чеченистон буд. Соли 1929 ба Грозный баргашт. Солхои охири хаёташ Элдархонов дар иттиходияи «Грознефть» дар вазифахои рохбарикунанда кор мекард. 14 ноябри соли 1934 баъди бемории кутохмуддат вафот кард.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Аъзои КМИ ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ]]</text>
      <sha1>jw15ptmf97c4f9r7274hv4m79zvvply</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юрий Комаровский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297871</id>
    <revision>
      <id>1480693</id>
      <parentid>1332621</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6241" sha1="5cfhxwmpgyml3qlnml6o8el1io202g0" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}

'''Юрий Владимирович Комаровский''' (таваллуд [[18 июл]]и [[Соли 1952|1952]]) — сиёсатмадори рус, сардори маъмурияти Округи Мухтори Ненетс дар солҳои 1991-1996.

== Зиндагинома ==
Дар шаҳри Облучеи кишвари Хабаровск дар оилаи коргар таваллуд шудааст. Хатмкардаи Донишкадаи муҳандисони роҳи оҳани Хабаровск (1974). Аз соли 1974 то соли 1976 дар сафи Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст.

== Фаъолияти сиёсӣ ==

=== Дар округи автономии Ненетс ===
Мохи марти соли 1990 вакили Шӯрои округи Ненетс интихоб шуд. Аз моҳи майи соли 1990 то соли 1991 — муовини раиси комиҷроияи шаҳри Нарян Мар .

30 ноябри соли 1991 бо фармони президент сардори маъмурияти Округи мухтори Ненетс таъин шуд. Дар моҳи апрели соли 1993 Юрий Комаровский аз вазифаи роҳбари маъмурият истеъфо дод, ки онро президент [[Борис Елтсин|Елтсин]] 16 апрели соли 1993 қабул кард &lt;ref&gt;[http://www.lawmix.ru/pprf/90400l Указ Президента РФ от 16.04.1993 n 447 о Главе администрации Ненецкого автономного округа]&lt;/ref&gt; . Вале баъд уро боз сардори идора таъин карданд. Бо фармони Комаровский аз 24 декабри соли 1993 вазифаи губернатори Округи Мухтори Ненетсро дар Округи Мухтори Ненетс ҷорӣ намуд , ки тағйироти сохтори мақомоти округ, пайдоиши институти ноиб-губернаторҳоро дар назар дошт &lt;ref name=&quot;autogenerated&quot;&gt;[http://www.igpi.ru/monitoring/1047645476/1999/0999/83.html Ненецкий автономный округ — 70 лет]&lt;/ref&gt; .

Соли 1994 Юрий Комаровский кӯшиш кард, ки дар бораи вуруди мустақими ин округ ба [[Русия|Федератсияи Русия]] [[Раъйпурсӣ|раъйпурсӣ]] гузаронад. Қарор дар бораи раъйпурсӣ бо фармони раисиҷумҳури Русия [[Борис Елтсин]] бекор карда шуд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.nvinder.ru/archive/2004/aug/18/07.html |title=Неравнодушный взгляд со стороны |accessdate=2022-03-18 |archivedate=2018-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181025131145/http://old.nvinder.ru/archive/2004/aug/18/07.html }}&lt;/ref&gt;.

Аз соли 1995 Юрий Комаровский раиси шӯрои бахши минтақавии Ҷунбиши мо – Россия дар Округи мухтори Ненетс буд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.reviewportal.org/reviews.do?id=O291 |title=Комаровский Юрий Владимирович |accessdate=2022-03-18 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304190753/http://www.reviewportal.org/reviews.do?id=O291 }}&lt;/ref&gt; .

12 декабри соли 1993 ҳамроҳ бо Л.И.Саблин дар ҳавзаи интихоботии думандатии Ненетс №83 вакили Шӯрои Федератсияи Федератсияи Русия интихоб шуд . Дар аввал ӯ узви Кумитаи оид ба корҳои федератсия, шартномаи федералӣ ва сиёсати минтақавӣ, аз апрели соли 1994 узви Кумитаи Шӯрои Федератсия оид ба корҳои халқҳои шимолӣ ва бумӣ буд. Аз январ то феврали соли 1996 аз рӯи вазифа узви Шӯрои Федератсия, узви Кумитаи илм, фарҳанг, маориф, тандурустӣ ва экология буд.

22 феврали соли 1996 бо фармони Президенти Федератсияи Русия бо хоҳиши худаш аз вазифаи роҳбари маъмурияти Округи Мухтори Ненетс озод карда шуд &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;[http://www.lawmix.ru/pprf/111008 Указ Президента РФ от 22.02.1996 n 264 о Комаровском Ю. В.]&lt;/ref&gt; . Моҳи декабри ҳамон сол ӯ ба мақоми раиси округ номзад шуд, аммо ҳамагӣ 15%-и овозҳоро гирифта, интихоб нашуд.

=== Дар вилояти Москва ===
Аз марти соли 1997 то ноябри соли 2005 - сардори маъмурияти шаҳри Вереяи ноҳияи Наро-Фомински вилояти [[Вилояти Маскав|Маскав]]. Моҳи ноябри соли 2005 раиси шаҳраки Верея интихоб шуд.

Дар моҳи октябри соли 2009 раиси Шӯрои депутатҳои шаҳраки Верея интихоб шуд, вакили Шӯрои вакилони ноҳияи Наро-Фоминск мебошад. Аз соли 2009 директори Осорхонаи таърихии кишваршиносии Верея &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vereya-mo.ru/honorary/327.html |title=Комаровский Юрий Владимирович |accessdate=2022-03-18 |archivedate=2017-09-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170914080911/http://vereya-mo.ru/honorary/327.html }}&lt;/ref&gt; буд.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Аъзои Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 18 июл]]</text>
      <sha1>5cfhxwmpgyml3qlnml6o8el1io202g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конститутсияи Қазоқистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299372</id>
    <revision>
      <id>1480664</id>
      <parentid>1304177</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6569" sha1="giwzjo62csov34ufncnrncav9u7ikxt" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
[[Акс:Stamp_of_Kazakhstan_522.jpg|рост|мини|237x237пкс| Маркаи почтавии Қазоқистон дар соли 2005 бо арзиши номиналии 72 [[Тенгеи Қазоқистон|тенга]], ки ба ифтихори 10-солагии қабули Конститутсияи Қазоқистон нашр шудааст.]]
'''Конститутсияи Ҷумҳурии Қазоқистон''' [[Қонуни асосии давлат|қонуни асосии]] [[Қазоқистон]] мебошад. Конститутсияи кунунии Ҷумҳурии Қазоқистон дар раъйпурсии умумихалқӣ 30 августи соли 1995 қабул шудааст.

== Муқаррароти муҳимтарин ==
Мутобиқи Конститутсия Ҷумҳурии Қазоқистон худро ҳамчун [[Демократия|давлати демократӣ]], [[Давлати дунявӣ|дунявӣ]], ҳуқуқбунёд эътироф мекунад, ки арзиши олии он инсон, ҳаёт, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ мебошад. Ҷумҳурии Қазоқистон як [[Давлати унитарӣ|давлати воҳид буда]], [[Низоми риёсатӣ|шакли идораи президентӣ]] дорад. Ягона манбаи ҳокимияти давлатӣ халқ аст, ки онро бевосита тавассути раъйпурсии ҷумҳуриявӣ, интихоботи озод, инчунин бо роҳи додани ваколатҳои худ ба мақомоти давлатӣ амалӣ менамояд. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси Конститутсия ва қонунҳо мувофиқи принсипи тақсими он ба ҳокимияти [[Ҳокимияти қонунбарор|қонунгузор]], [[Ҳокимияти иҷроия|иҷроия]] ва судӣ амалӣ карда мешавад. Шохаҳои ҳокимият бо истифода аз системаи санҷиш ва мувозинат бо ҳамдигар амал мекунанд  .

Конститутсияи Ҷумҳурии Қазоқистон гуногунрангии мафкуравӣ ва сиёсиро эълон кард, ки дар асоси он ҳизбҳо ва иттиҳодияҳои ҷамъиятии гуногун дар Қазоқистон таъсис ва амал мекунанд. Моликияти давлатӣ ва хусусӣ эътироф карда шуда, баробар муҳофизат карда мешавад. Замин ва сарватҳои зеризаминии он, олами набототу ҳайвонот ва дигар сарватҳои табиӣ моликияти давлатӣ мебошанд. [[Забони расмӣ|Забони давлатӣ]] [[забони қазоқӣ]] аст, аммо дар ташкилотҳои давлатӣ ва ҳукуматҳои маҳаллӣ расман [[забони русӣ]] дар баробари қазоқӣ истифода бурда мешавад. Давлат дар бораи фароҳам овардани шароит барои омӯзиш ва рушди забонҳои [[Аҳолии Қазоқистон|халқҳои Қазоқистон]] ғамхорӣ мекунад  .

Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Қазоқистон қувваи олии ҳуқуқӣ дорад: ҳама қонунҳо, фармонҳои [[Президенти Қазоқистон|Президент]], фармонҳои ҳукумат, дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии тамоми мақомоти давлатӣ бояд ба меъёрҳои он асос ёбанд ва набояд хилофи онҳо бошанд. Конститутся дар саросари ҷумҳурӣ бевосита амал мекунад: шаҳрвандон ҲУҚУҚ доранд, ки ҳуқуқу озодиҳои худро дар суд ва дигар мақомот бо истинод ба нуқтаҳои дахлдори Конститутсия ҳимоя кунанд. Мақомоти давлатӣ дар ҳалли баҳсҳо нормаҳои Конституӣсияро истифода бурда метавонанд. Шартномаҳои байналмилалии Ҷумҳурии Қазоқистон набояд ба Конститутсия мухолиф бошанд  .

'''''Тағироту иловаҳо дар соли 2019'''''

Тибқи тағйирот ба Конститутсия аз 23 марти соли 2019 пойтахти Ҷумҳурии Қазоқистон шаҳри Нур-Султон (собиқ Остона) мебошад.

=== Сарқонуни нав 2022 ===
Рӯзи 5 май раисиҷумҳур [[Қосим-Ҷӯмард Тӯқаев|Қосим-Ҷомарт Тоқаев]] дар бораи баргузории ҳамапурсӣ дар Қазоқистон хабар дод, ки 5 июни соли 2022 баргузор мешавад. Тибқи ин тағйирот, пас аз қабули сарқонуни нав, барҳам додани Шӯрои конститутсионӣ ва таъсиси Суди конститутсионӣ пешбинӣ шудааст. Маҷлиси порлумон аз рӯи низоми омехтаи интихоботӣ интихоб мешавад, квота аз Анҷумани мардумии Қазоқистон дар маҷлис лағв мешавад ва квотаи вакилони пешбарии раисиҷумҳур дар Сенати порлумон коҳиш дода мешавад. . Қарор аст, ки матолиб ва имтиёзҳо дар бораи президенти нахустини Қазоқистон [[Нурсултон Назарбоев|Назарбоев]] низ коҳиш дода шавад.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Матни Конститутсия ==

* [http://articlekz.com/node/2317 Конститутсияи Ҷумҳурии Қазоқистон: мушкилоти татбиқи иқтидор]
* [http://articlekz.com/node/357 Оид ба масъалаи тафсири Конститутсияи Ҷумҳурии Қазоқистон]
[[Гурӯҳ:Конститутсия]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқ дар Қазоқистон]]</text>
      <sha1>giwzjo62csov34ufncnrncav9u7ikxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷумҳурии исломӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299997</id>
    <revision>
      <id>1480717</id>
      <parentid>1417590</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7445" sha1="57ynutqblfwwkkw7l4b4prbft310loo" xml:space="preserve">{{Кишварҳои мусулмоннишин}}
[[Акс:Islamic_republics.png|мини| Бо ранги сабз  дар харита ҷумҳуриҳои исломӣ нишон дода шудаанд]]
Ҷумҳурии исломӣ як шакли сохтори [[динсолорӣ]] ё ба он наздики шакли идоракунии давлат аст, ки дар он рӯҳониёни исломӣ дар идораи давлат нақш мебозанд (дар [[Эрон]], ки чунин сохтор дар он ҷо пайваста амалӣ мешавад, сарвари воқеии давлат воломақоми дини [[ислом]] ва Пешвои дини ислом  аст).

Чунин сохтор  созишро байни шоҳигарии суннатии исломӣ (ба ин ё он тарз боло рафтан ба мақомоти [[хилофат]] ё анъанаҳои миллӣ) ва мақомоти  аврупоии низоми [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриявиро]] ифода мекунад. Тафовут байни ҷумҳурии исломӣ (ба монанди Эрон бо унсурҳои [[Демократия|демократия]] ба мисли [[Парлумон|парлумон]], [[президент]] ва тақсимоти қудрат ) ва [[Подшоҳӣ|шоҳигариҳои]] исломӣ ба мисли [[Арабистони Саудӣ]] норавшан аст. Тафовут дар қонунҳо боз ҳам норавшантар аст - нигаред. Конститутсияи Мадина ва қонунҳо дар бораи «Қонун ва ҳуқуқи татбиқшаванда. Қонунҳо дар Ҷумҳурии исломӣ аксаран ба [[шариат]] асос ёфтаанд. Ба Ҷумҳуриҳои исломӣ — [[Эрон|Ҷумҳурии исломии Эрон]], [[Мавритания|Ҷумҳурии исломии Мавритания]] [[Покистон|Ҷумҳурии исломии Покистон]] ва [[ Иморати Исломии Афғонистон]] шомиланд.
 

== Покистон ==
Конститутсияи Покистон, ки соли [[Соли 1956|1956]] қабул шудааст, комилан дунявӣ буд, аз ин рӯ, сифатҳои &quot;[[исломӣ]]&quot; ҳамчун рамзи ҳувияти фарҳангӣ тафсир мешуданд — ҳамон тавре ки [[Калисои православӣ]] дар [[Юнон]], [[Булғористон]], [[Сербистон]] ва ғайра ҳамчун дини расмӣ истифода мешавад. Фарҳанги Покистон ба мероси [[мусалмон]] асос ёфтааст, аммо инчунин [[анъана]]&lt;nowiki/&gt;ҳои пеш аз исломии халқҳои нимҷазираи Ҳиндро дар бар мегирад. Ҳукмронии садсолаи  [[Империяи Бритониё]] низ ба он таъсири чиддӣ расонд. Дар даҳсолаҳои охир, махсусан дар байни ҷавонон, таъсири фарҳанги [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] низ назаррас буд: филмҳои Ҳолливуд, бозиҳои видеоии амрикоӣ, [[мултфилм]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, [[Комикс|комиксҳо]], [[китоб]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, инчунин мӯди ғарбӣ (пӯшидани ҷинс ва [[кулоҳ]]&lt;nowiki/&gt;ои бейсболӣ), фастфуд, [[нӯшокии қулфинайдор]] ва монанди инҳо маъмуланд. Ҳукуматро, ки аз ҷониби [[президент]] тасдиқ карда мешавад, аз ҷониби [[сарвазир]], ки одатан ҳизб ё эътилофи аксариятро дар Маҷлиси Миллӣ ( [[парлумон]]) намояндагӣ мекунад, ташкил ва роҳбарӣ мекунад. [[Сарвазир|Сарвазири]] Покистон бояд [[мусулмон]] бошад ва аз ҷониби [[Президенти Покистон]] аз ҳисоби аъзои Маҷлиси Миллӣ таъин карда мешавад. Сарвазир бояд аз боварии аксарияти муовинони худ бархурдор бошад. Бо маслиҳати ӯ президент вазиронро таъин мекунад. Хукумат лоихахои конунҳоро таҳия намуда, ба муҳокимаи [[парлумон]] пешниҳод мекунад.

[[Солор|Генерал]] [[Муҳаммад Зиёулҳақ]], ки соли 1977 қудратро ба даст гирифт, исломисозии Покистонро оғоз кард. Соли 1986 қонунҳо аз нав навишта шуда, ба [[шариат]] мутобиқ карда шуданд.

== Ҷумҳуриҳои исломӣ ==

=== Муосир ===

* {{Парчами Эрон}} [[Эрон|Ҷумҳурии исломии Эрон]]  (аз соли 1979)
* {{Парчами Мавритания}}  [[Мавритания|Ҷумҳурии исломии Мавритания]] (аз соли 1958 )
* {{Парчами Покистон}} [[Покистон|Ҷумҳурии исломии Покистон]] (аз соли 1956 )
* {{Парчами Афғонистон}} [[Афғонистон| Иморати Исломии Афғонистон]] (аз соли 2021 )
=== Сохтори давлатиро иваз намуданд ===

* {{Парчам|Афғонистон}}, [[Ҷумҳурии Исломии Афғонистон]] — аз соли [[Соли 2004|2004]] то [[Соли 2021|2021]] — мавҷудят ба охир расид.
* {{Парчам|Гамбия}}, [[Гомбиё|Ҷумҳурии Исломии Гомбиё]] — с [[Соли 2015|2015 года]] по [[Соли 2017|2017 год]] — мавҷудят ба охир расид.
* [[Акс:Flag_of_the_First_East_Turkestan_Republic.svg|сарҳад|22x22пкс]], Ҷумҳурии Исломии Туркистони Шарқӣ — мавҷудят ба охир расид.
* {{Парчам|Коморҳо}}, [[Иттиҳоди Қамар|Ҷумҳурии Исломии федеролии Иттиҳоди Қамар]] — аз [[Соли 2002| соли 2002]] [[Ҷумҳурии президентӣ]].
* [[Давлати Исломии Азавод]] — мавҷудят ба охир расид.
* {{Парчам|Индонезия}}, [[Акс:Flag_of_Islamic_State_of_Indonesia.svg|сарҳад|22x22пкс]] [[Индонезия|Ҷумҳурии Исломии Индонезия]] ([[Соли 1949|1949]] — [[Соли 1962|1962]]) — мавҷудят ба охир расид.
* Давлати Исломии Кадиан — мавҷудят ба охир расид.

== Инчунин нигаред ==
* [[Кишварҳои мусулмоннишин]]
* Ҷамоҳирия

== Пайвандҳо ==

* [http://www.huffingtonpost.com/melody-moezzi/toward-a-true-islamic-rep_b_825269.html Ҷумҳурии Исломии ҳақиқӣ чист?] // Хаффингтон. 21/02/11
[[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳои исломӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои исломӣ]]
[[Гурӯҳ:Ислом аз рӯи кишвар]]</text>
      <sha1>57ynutqblfwwkkw7l4b4prbft310loo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҷикистон дар соли 2005</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301805</id>
    <revision>
      <id>1480637</id>
      <parentid>1323090</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1278" sha1="ozr5n2cgyoap1vu7i9cw342xzefyvk2" xml:space="preserve">=== [[Феврал]]и соли [[2005]] === 
*[[27 феврал]] –  [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)|интихобот ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2005)]] барпо гардид.
=== [[сентябр]]и соли [[2005]] === 
*[[3 сентябр]] – студияи телевизиони  [[ТВ Сафина]] (ТВС) таъсис ёфт.

== [[Октябр]]и соли [[2005]] == 
*[[20 октябр]] – [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] таъсис ёфт.
== [[Ноябр]]и соли [[2005]] == 
*[[15 ноябр]] – [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] таъсис ёфт.

== Адабиёт ==
* Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – С. 555.
 
{{хурд}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои садаи XXI]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои 2000-ум]]
[[Гурӯҳ:Солҳо дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2005]]</text>
      <sha1>ozr5n2cgyoap1vu7i9cw342xzefyvk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҷикистон дар соли 2010</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301824</id>
    <revision>
      <id>1480631</id>
      <parentid>1447179</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1708" sha1="2iqccyopb5l7w24v0q7bvayws9az59z" xml:space="preserve">== [[Феврал]]и соли [[2010]]==
* [[28 феврал]] [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]] баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2022-10-30 |archivedate=2010-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708014925/http://www.osce.org/odihr/item_12_42319.html }}&lt;/ref&gt;
== [[Март]]и соли [[2010]]==
* [[17 март]] — [[Муҳаммадшариф Ҳимматзода]] - собиқ вакили парлумони [[Тоҷикистон]] ва [[пешво]]и рӯҳонии Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон баъди бемории тӯлонӣ субҳи имрӯз даргузаштааст. 
* [[19 феврал]] — [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид]] қатъномаеро қабул кард, ки тибқи он ҷашни [[Наврӯз]] мақоми байналмилалӣ касб намуд.
== [[Июл]]и соли [[2010]]==
* [[1 июл]] — дар шаҳри Душанбе [[Филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи Михаил Ломоносов дар шаҳри Душанбе|филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. Ломоносов]] ифтитоҳ гардид.
{{хурд}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои садаи XXI]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои 2010-ум]]
[[Гурӯҳ:Солҳо дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2010]]</text>
      <sha1>2iqccyopb5l7w24v0q7bvayws9az59z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рӯйдодҳои соли 2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302020</id>
    <revision>
      <id>1480571</id>
      <parentid>1461914</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76143" sha1="ar2ysh9c5fq7l1c1zlxykakmc6b4akh" xml:space="preserve">== [[Тоҷикистон дар соли 2020]] ==
== [[декабр]]и [[соли 2020]] ==
* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 296''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 799''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;[https://covid.tj/ covid.tj дар рӯзи 31.12.2020 ]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''83 200 986''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 815 161''' нафар фавтиданд, ''58 987 491'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд. Кишварҳое ки зиёда аз як миллион нафарро  [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] фаро гирифтааст, шаҳрвандони — [[ИМА]], [[Ҳиндустон]], [[Бразилия]], [[Русия]], [[Фаронса]], [[Туркия]], [[Бритониёи Кабир]], [[Италия]], [[Испания]], [[Аргентина]], [[Колумбия]], [[Олмон]], [[Мексика]], [[Лаҳистон]], [[Эрон]], [[Украина]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Перу]] дохил шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 31.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[30 декабр]]и [[соли 2020]] Захираҳои тилоии Бонки Миллии Тоҷикистон дар соли сипаришуда дар пасманзари болоравии рекордии нархи тило дар ҷаҳон қариб нисф афзоиш ёфтанд. Нархи миёнаи тилое, ки аз БМТ озодона дастрасанд, 42,2% баланд шуд.&lt;ref&gt;[https://www.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/economic/20201230/zolotie-slitki-natsbanka-tadzhikistana-v-2020-godu-podorozhali-na-422/Золотые слитки Нацбанка Таджикистана в 2020 году подорожали на 42,2%]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[25 декабр]]и [[соли 2020]] Академияи илмҳои табиии Русия Абдусафо Умарҷонов, декани факултети менталургияи Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон барои нақши муассир дар рушди ихтироъкорӣ, таълимот дар мактабҳои олӣ ва ҷавобгӯй будани китобу корҳои илмияш ба меъёрҳои байналмиллалӣ бо сертификат ва медали ба номи Алфред Нобел ва ҷоизаи пулӣ қадрдон кардааст.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20201225/medali-nobel-ba-donishmandi-toik-tadim-shud / Донишманди тоҷик медали Нобел ба даст овард]&lt;/ref&gt;
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Дар минтақаи саноатии шаҳри Душанбе Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]]  корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Асрори санг”-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Корхонаи коркарди санги хоро ва мармари “СТОУН Сервис”-ро Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Строй комплекс” мутобиқ ба стандартҳои ҷаҳонӣ сохта, ба истифода дод.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ |title=Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Душанбе Корхонаи коркарди санги хоро ва мармарро ифтитоҳ намуданд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2021-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615214327/https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[23 декабр]]и [[соли 2020]] Пас аз чанд соли &quot;танаффус&quot;, рӯзи [[23 декабр]]и [[соли 2020]] , гази табии Узбекистон ба вилояти Суғд расид. &quot;Ҳоло ҳар куб газро аз Узбекистон ба 130 доллар мегирем. Ин нарх даҳ сол пеш аз 340 то 360 доллар буд”, - шарҳ дод мудири ширкати &quot;Суғдиёнгаз&quot; &lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31016527.html/ Баъди солҳо &quot;танаффус&quot; гази Узбекистон ба Суғд расид, аммо мардум дар навбати аввал нестанд]&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''12 923''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 374''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''89''' нафар расид&lt;ref&gt;[https://covid.tj/ covid.tj дар рӯзи 19.12.2020 ]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''76 271 605''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 686 527''' нафар фавтиданд, ''53 523 094'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Дар даври дуюм ва ниҳоии интихоботи [[президенти Молдова|президентии Молдова]], [[Майя Санду]], иқтисоддони собиқи Бонки Ҷаҳонӣ, рӯзи [[15 декабр]] 57,7 дарсади раъйҳоро ба даст овард ва ғалаба кард.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30954095.html/ Дар интихоботи президентии Молдова номзади аврупогаро пирӯз шуд]&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Коллеҷи интихоботии ИМА пирӯзии [[Ҷо Байден]]ро, рӯзи душанбеи [[14 декабр]], ҳамчун Президенти ИМА ба расмият шинохт.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31001412.html/ Байден пас аз таъйиди расмии пирӯзӣ: &quot;Демократия ғалаба кард&quot;]&lt;/ref&gt;
* [[10 декабр]]и [[соли 2020]] Дар майдони Озодии шаҳри [[Боку]]и [[Озарбойҷон]] рӯзи [[10 декабр]]и [[соли 2020]] , ба ифтихори [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|хатми ҷанг]] дар [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Қарабоғи Куҳӣ]], гузашти низомӣ ташкил шуд.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30995091.html/ Дар Боку ба ифтихори хатми ҷанги Қарабоғ гузашти низомӣ ташкил шуд]&lt;/ref&gt;

== [[ноябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати 24 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''11 971''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''11 355''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''86''' нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;&gt;[https://covid.tj/ covid.tj]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 18:42. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''59 732 450''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 405 789''' нафар фавтиданд, ''41 323 353'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''17 003 308''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 24.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[16 ноябр]]и [[соли 2020]] Бино ба хабари  Комисиияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ, собиқ [[Сарвазири Қирғизистон]] ва иҷрокунандаи вазифаи президенти Қирғизистон [[Содир Ҷабборов]] барои иштирок дар интихоботи  президенти  ин кишвар номзадияшро пешниҳод кард. Вай номзади мустақил аст. Ба Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ 65 нафар  ҷиҳатьи иштирок дар интихоботи президентӣ ҳуҷҷат супоридаанд, аз ин теъдод ду нафар – Б. Бакетаев ва Ҷ. Турғуналиев аризаҳояшонро пас гирифтаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ |title=ЯКЕ АЗ ШАСТУ СЕ НАФАР. Содир Ҷабборов номзадияшро ба мансаби президенти Қирғизистон пешниҳод кард |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155745/https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 15:39:37. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''51 950 727''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 282 118''' нафар фавтиданд, ''36 491 764'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''14 176 845''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 11.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[10 ноябр]]и [[соли 2020]] [[Арманистон]], [[Озарбойҷон]] ва [[Русия]] [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳиро]] имзо карданд. Созишнома воридшавии нерӯҳои посдори сулҳи Русияро ба Қарабоғи Кӯҳӣ ва ба Озарбойҷон додани як қисми қаламрави Қарабоғи Кӯҳӣ, аз ҷумла шаҳри Шушаро пешбинӣ мекунад.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/10/11/2020/5fa9b4249a794714efa5ea83?from=from_main_2 Армения заключила мир и пошла на уступки Азербайджану./ Арманистон сулҳ баст ва ба Озарбойҷон гузашт кард]&lt;/ref&gt; Боз нигаред:&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/ru/news/world/20201110/azerbaidzhan-armeniya-i-rossiya-obyavili-ob-okonchanii-voini-v-nagornom-karabahe Озарбойҷон, Арманистон ва Русия дар бораи хатми ҷанг дар Қарабоғи Кӯҳӣ хабар доданд]&lt;/ref&gt; 
* Муфассал:[[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020 ]]
* [[9 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи иттилои ''Fox News'', [[Ҷо Байден]] 50,2 фоизи овозҳои интихобкунандагонро ба даст овард. 74,5 миллион нафар одам овози худро ба ӯ додааст. (Интихоботи Президенти [[ИМА]] [[3 ноябр]] баргузор гардидааст) Ин нишондод нисбат ба [[Доналд Трамп]] 4 миллион нафар зиёдтар мебошад. Ба ҳамин тартиб, демократ Байден рекорди соли 2008 гузоштаи [[Барак Обама]]ро шикаст. Вай амалан 69,5 миллион овоз (52,93 фоиз) гирифта буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ |title=Ҷо Байден аз ҷиҳати шумораи зиёдтарини овозҳои ба номзад ба президенти ИМА додашуда рекорди Обамаро шикаст |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 6 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''49 016 480''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 239 375''' нафар фавтиданд, ''34 979 953'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''12 797 152''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020):
# [[ИМА]] — сироятёфтагон — '''9 919 522''' нафар; фавтиданд — '''240 953''' нафар
# [[Ҳиндустон]] — сироятёфтагон — '''8 411 034''' нафар; фавтиданд — '''125 029''' нафар
# [[Бразилия]] — сироятёфтагон — '''5 614 258''' нафар; фавтиданд — '''161 779''' нафар
# [[Русия]] — сироятёфтагон — '''1 712 858''' нафар; фавтиданд — '''29 509''' нафар
# [[Фаронса]] — сироятёфтагон — '''1 601 367''' нафар; фавтиданд — '''39 037''' нафар
*'''Илова''' Инчунин ба шумораи умумии сироятёфтагоне, ки зиёда аз як миллион нафарро фаро гирифтаанд шаҳрвандони — [[Испания]], [[Аргентина]], [[Бритониёи Кабир]] ва [[Колумбия]] дохил шудаанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;/&gt;
* [[5 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон 11 ҳазору 219 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 10 494 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 83 нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;/&gt;

== [[октябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[26 октябр]]и [[соли 2020]] Вазирони корҳои хориҷии [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]]  бо муовини котиби давлатии [[ИМА]] Стивен Биган мулоқот карданд ва пас аз он  сулҳи башардӯстонаро дар Қарабоғи Кӯҳӣ эълон карданд. Оташбас аз 26 октябр соати 08:00 эътибор пайдо мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ |title=США объявили о перемирии в Карабахе |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155750/https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ }}&lt;/ref&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;&gt;[https://www.centralasian.org/a/30877995.html Арманистон аз &quot;шаби нисбатан ором&quot; дар Қарабоғи Куҳӣ хабар дод]&lt;/ref&gt; Аз 27 сентябр дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/world/20200928/zaduhrdi-shadid-miyoni-neroi-armaniston-va-ozarboion-dar-araboi-k Задухӯрди шадид миёни нерӯҳои Арманистон ва Озарбойҷон дар Қарабоғи Кӯҳӣ]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Варзишкори амрикоӣ Ҷон Ҷонс дар рейтинги беҳтарин размандагони UFC, новобаста аз вазн, аз ҷои аввал ба фоидаи Ҳабиб даст кашид.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146907/Lazzat-bar-Jons-joi-avvalro-dar-reytingi-UFC-ba-Nurmuhammadov-dod.html Лаззат бар: Ҷонс ҷои аввалро дар рейтинги UFC ба Нурмуҳаммадов дод]&lt;/ref&gt; Қаҳрамони UFC Ҳабиб Нурмуҳаммадов, пас аз ба итмом расонидани корномаи худ ҳамчун размикор, ният дорад мураббӣ шавад.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146828/Malum-shud-ki-Habib-Nurmuammadov-pas-az-khatmi-karera-ash-chi-kor-khohad-kard-video.html Маълум шуд, ки Ҳабиб Нурмуҳаммадов пас аз хатми “карера”-аш чӣ кор хоҳад кард]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 25 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''42 924 533''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 154 761''' нафар фавтиданд, 31 666 683 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''10 103 089''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 827 932''' нафар; фавтиданд — '''230 068''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 863 892''' нафар; фавтиданд — '''118 567''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 381 224''' нафар; фавтиданд — '''156 926''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 497 167''' нафар; фавтиданд — '''25 821''' нафар
# :Испания - сироятёфтагон — '''1 110 372''' нафар; фавтиданд — '''34 752''' нафар
* [[24 октябр]]и [[соли 2020]] [[Ҳабиб Нурмуҳаммадов]]и русиягӣ дифои сеюми камарбанди қаҳрамони сабуки UFC-ро анҷом дода, рақиби амрикоии худ Ҷастин Гетҷиро мағлуб кард. Мубориза барои ҳарифон шиддатнок гузашт ва дар даври дуввум Ҳабиб бо усули буғӣ кардан ҳарифашро шикаст дод.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146073/Uqob-boz-boloi-qulla-ast-Habib-Getjiro-maglub-kard.html. Уқоб боз болои қулла аст: Ҳабиб Гетҷиро бо усули &quot;буғӣ&quot; шикаст дод]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Пас аз набард Ҳабиб Нурмуҳаммадов гуфт, ки ин охирин набарди ӯ дар чемпионати UFC аст.&lt;ref&gt;[https://sportmail.ru/article/mma/43884805/?frommail=1 Хабиб Нурмагомедов победил Джастина Гэтжи и завершил карьеру]&lt;/ref&gt; 
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Никола Пашинян ва Илҳом Алиев дар бораи гуфтушуниди ҳалли осоиштаи муноқиша дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар ш. Москва изҳори розигӣ намудаанд, аммо онҳо дар мавқеи худ истодаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/ru/news/world/20201020/pashinyan-i-aliev-gotovi-k-peregovoram-no-stoyat-na-svoyom Пашинян и Алиев &quot;готовы к переговорам&quot;, но стоят на своём]&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 19 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''40 268 496''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 118 294''' нафар фавтиданд, 30 111 748 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''9 038 454''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 387 799''' нафар; фавтиданд — '''224 730''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 548 238''' нафар; фавтиданд — '''114 642''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 235 344''' нафар; фавтиданд — '''153 905''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 399 334''' нафар; фавтиданд — '''24 187''' нафар
# :Аргентина - сироятёфтагон — '''989 680''' нафар; фавтиданд — '''26 267''' нафар
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои пешакии маъракаи муҳими  сиёсӣ - '''барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон''', аз 1 то 15 октябри соли 2020  гузаронида шуд. Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии соли 2020 дар Тоҷикистон, аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ |title=Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил дар Тоҷикистон аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155812/https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 19 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]]  '''10 ҳазору 493''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''9 511''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''80''' нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |title=Статистика распространения коронавируса в Таджикистане на сегодня, 19 октября 2020 Омори Тоҷикистон дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817184035/https://coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |archivedate=2021-08-17 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 октябр]]и [[соли 2020]] 30 октябри соли 2020 мувофиқи Конститутсия (Қонуни Асосӣ)-и Тоҷикистон Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон  баъди интихоб шудан дар ҷаласаи муштараки Маҷлисҳои намояндагон ва миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд мекунад.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/politics/20201015/emomal-ramon-30-oktyabr-savgand-yod-mekunad]&lt;/ref&gt;
* [[14 октябр]]и [[соли 2020]] И.в. Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон [[Сооронбой Жээнбеков]] 14 октябр фармонро «Дар бораи таъйин кардани сарвазир ва аъзои ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон» имзо кард. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар, профессор Равшанбек Собиров муовини сарвазири ҶҚ таъйин шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҚИРҒИЗИСТОН ҲАЙАТИ НАВИ ҲУКУМАТРО ТАСДИҚ КАРД. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар муовини сарвазир таъйин шуд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155803/https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[12 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти пешакии КМИР-и Тоҷикистон, сарвари давлати амалкунандаи ҷумҳурӣ [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маъракаи интихоботи президентӣ ғолиб омад. Ба ҷонибдории Эмомалӣ Раҳмон — '''90,92%''' ё худ — '''3 миллиону 837 ҳазору 927 нафар''' раъйдиҳандагон овоз доданд &lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/power/20201012/emomal-ramon-bori-panum-dar-intihoboti-prezident-olib-omad Эмомалӣ Раҳмон бори панҷум дар интихоботи президентӣ ғолиб омад]&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 9 октябр шумори умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''36 753 904''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 066 856''' кас фавтиданд, 27 667 552 нафар шифо ёфтаанд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 9 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 10 ҳазору 097 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 8914 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 78 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/ |title=Онлайн карта, Мировая статистика Сабти Coronavirus COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210703033519/https://coronavirus-monitor.info/ |archivedate=2021-07-03 }}&lt;/ref&gt;
* [[6 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)|интихоботи парлумонии рӯзи 4 октябри Қирғизистон]] беэътибор эълон шуданд.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/centralasia/20201006/natiaoi-intihoboti-porlumonii-iriziston-beetibor-elon-shud Натиҷаҳои интихоботи парлумонии Қирғизистон беэътибор эълон шуд ]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумори умумии сироятёфтагон аз COVID-19 дар саросари ҷаҳон зиёда аз 34,9 млн нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ 1 025 647 кас фавтиданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20201005/sabti-boz-1-favt-az-covid-19-dar-rzoi-istiroat/ Сабти боз 1 фавт аз COVID-19 дар рӯзҳои истироҳат]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 9 ҳазору 935 нафарро ташкил медиҳад. теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ боз 1 нафар зиёд шуда, аз оғози пандемия ба 78 нафар расид.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
* [[27 сентябр]] - [[15 октябр]]и [[соли 2020]]  Дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;/&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад. Минтақаи мазкур, ки бештари бошандагонаш арманӣ ҳастанд, дар соли 1991 эълом кард, ки аз Озарбойҷон ҷудо ва мустақил мешавад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;/&gt;
== [[сентябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[16 сентябр]]и [[соли 2020]] Теъдоди афроди олуда ба вируси корона дар ҷаҳон ба беш аз 29 миллион нафар расидааст, ки аз ин теъдод  дасти ‌кам 933 ҳазор нафар ҷони худро аз даст дода ва ҳудуди 21 миллион нафар  ҳам беҳбуд ёфтаанд.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/asia/20200916/1031908238/Shumori-jonbokhtagon-az-virusi-korona-dar-iran-ba-23-hazoru-453-nafar-rasid.html / Шумори ҷонбохтагон аз вируси корона дар Эрон ба 23 ҳазору 453 нафар расид]&lt;/ref&gt;
* [[15 сентябр]]и [[соли 2020]] Расман ба иттилои Вазорати тандурустии ҶТ, аз 30 апрел то 15 сентябри с. 2020 9 ҳазору 129 ҳолати гирифторшавӣ ба коронавирус ошкор шуда, аз ин 7 ҳазору 896 нафар ё 86,4%-и беморон шифо ёфтанд, теъдоди фавтидагон аз ин беморӣ ба 73 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html/ |title=Афзоиши фавт аз COVID-19 дар Тоҷикистон: тасдиқи Вазорат  |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925010649/https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html |archivedate=2020-09-25 }}&lt;/ref&gt;
* [[14 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Қарори Раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон  Бахтиёр  Худоёрзода дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ |title=Қарори Раиси КМИР дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тасвиб расид |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008230514/https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ }}&lt;/ref&gt;  
* [[12 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати иштирок дар тантанаҳои ҷашнӣ бахшида ба 5500-солагии Саразм, ба ин макони таърихӣ ташриф оварданд. Дар ин мавзеи бостонӣ муаррифии Рамзи Саразм, бо баландии 27 метр,  Дарвозаи Саразм, Осорхонаи таърихӣ-бостоншиносии Саразм бо иштироки Пешвои миллат сурат гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ |title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар тантанаҳои ҷашни 5500-солагии Саразм |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155739/https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 сентябр]]и [[соли 2020]] Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» ба муносибати ҷашни 90-солагии худ дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ |title=Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[8 сентябр]]и [[соли 2020]] Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155741/https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}&lt;/ref&gt;

== [[август]]и [[соли 2020]] ==
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шурӯъ аз оғози пандемияи коронавирус то имрӯз шумораи гирифторони COVID-19 бо ошкор гардидани 219 598 ҳолати нав давоми шабонарӯзи охир дар ҷаҳон ба 20 026 161 нафар расид. Шумораи зиёди ҳолатҳои сироятёбӣ дар ИМА ба қайд гирифта шудааст — 5 199 444. Баъдан Бразилия (3 035 582), Ҳиндустон (2 215 074), Россия (887 536), Африқои Ҷанубӣ (559 859), Мексика (480 278), Перу (478 024), Колумбия (387 481) Чили (373 056) ва Испания (361 442) ҷойгиранд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ |title=Шумораи гирифторони COVID-19 дар ҷаҳон ба беш аз 20 миллион нафар расид  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155807/https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон тавсия додааст: [[17 август]]и соли равон  дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ, новобаста аз шакли ташкилию ҳуқуқӣ соли таҳсили 2020-2021 оғоз меёбад. Барои тамоми муассисаҳои таҳсилоти олии касбии мамлакат, ки дар низоми таҳсилоти кредитӣ фаъолият менамоянд, тибқи Стандарту барномаҳои таълимӣ дар як ҳафта дар ҳаҷми 15 соат ва дар як рӯз дар ҳаҷми 3 соат дарсҳои фаъол ташкил ва ба роҳ монда мешаванд. Барои давомнокии дарсҳо дар муассисаҳои таълимӣ дар ин тартиб 3 тавсия мешниҳод карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ |title=Вазорати маориф ва илм тартиби баргузории дарсҳо дар муассисаҳои таълимиро ба тасвиб расонд  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ }}&lt;/ref&gt;
* [[9 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи 9 август дар Беларус интихоботи президентӣ баргузор шуд. Ба иттилои расмӣ, раиси ҷумҳури феълӣ [[Александр Лукашенко]] 80,08 дарсади ройи мардумро соҳиб шудааст. Мақомот мегӯянд, 10,09 дарсади мардум аз Светлана Тихановская, рақиби асосии Лукашенко, пуштибонӣ карданд.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/belarus-pas-az-intikhobot/30777452.html/ Беларус баъд аз интихобот: Чӣ мегузарад?  бештар...]&lt;/ref&gt;
* [[6 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  Дар ҷаласаи дуюми якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум қарор қабул гардид, ки Интихоботи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] рӯзи якшанбе, [[11 октябр]]и [[соли 2020]]  таъйин карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ |title=Рӯзи Интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин карда шуд бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[5 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи [[5 август]] дар бандари шаҳри [[Байрут]] миқдори зиёди селитраи аммиак таркид. Дар ин таркиш ҳудуди 6 ҳазор нафар захмӣ шуда, 300 ҳазор нафар бехонаву ҷо шуданд. Ҳасан Диёб, нахуствазири [[Лубнон]], дар пайи эътирозҳои густурдаи мардумӣ рӯзи [[10 август]] аз мақомаш истеъфо дод.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/30777286.html/ Таркиши Байрут. Ҳукумати Лубнон пас аз эътирозҳо истеъфо дод.  бештар...]&lt;/ref&gt;

== [[июл]]и [[соли 2020]] ==
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар [[ноҳияи Данғара]]и [[вилояти Хатлон]] бузургтарин фабрикаи парандапарварӣ ба истифода  дода мешавад. Ин комплекси муҳташами парандапарварӣ дар деҳаи Хоҷа Шақиқи Балхии Ҷамоати деҳоти Себистони ноҳияи мазкур  бунёд гардида, мувофиқи лоиҳа, дар ин ҷо 24 бинои мурғхона — ҳар кадом бо дарозии 96 метр бунёд мегардад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ |title=Дар Данғара комплекси муҳташами парандапарварӣ ба истифода дода мешавад  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155801/https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шабонарӯзи гузашта (5 июл) дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 49 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ошкор гардида, шумораи онҳо дар муддати аз 30 апрел то 6 июл ба 6262 нафар расид.Ба иттилои манбаъ, то имрӯз дар мамлакат 4914 нафар ё худ 78,4%-и гирифторони COVID-19 шифо ёфта, аз ин беморӣ 53 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt; (то 15 июн дар ҶТ 5097 нафар кас гирифтори COVID-19 буд)
* Имрӯзҳо дар 85 беморхонаи ҷумҳурӣ зиёда аз 7 ҳазору 500 табиб ва 25 ҳазор корманди миёнаи тиб барои табобати сироятёфтагон сафарбар шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар муддати 4 ҳафтаи гузашта (аз 15 июн то 6 июл) дар ҷаҳон ба сирояти COVID-19 зиёда аз 3 500 000 кас гирифтор шудаанд. Тибқи маълумоти нави СУТ, давоми шабонарӯзи гузашта 175 499 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 572 нафар сироятшудагон фавтидаанд. Шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 11 580 119 нафар ва теъдоди фавтидагон 537 179 кас мебошад. Ҳамзамон то имрӯз дар ҷаҳон 6 547 935 нафар гирифторони ин беморӣ шифо ёфтаанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ |title=Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 11,5 миллион нафар гардид бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155747/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ }}&lt;/ref&gt;

::Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст (омори 6 июли  с 2020): 
# ИМА (2 983 155 нафар), 
# Бразилия (1 604 585), 
# Ҳиндустон (699 402), 
# Россия (687 862), 
# Перу (302 718), 
# Испания (297 625), 
# Чили (295 532), 
# Британияи Кабир (285 416), 
# Мексика (256 848)  
# Италия (241 611) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Дар шаҳри [[Хуҷанд]] дар кӯчаи Шарқ гузаргоҳи зеризаминии мавзеи бозори марказии «Панҷшанбе» мавриди баҳрабардорӣ қарор дода шуд....Иншооти мазкур ба маблағи 20 миллион сомонӣ сохта ба истифода дода шуд.... Масоҳати умумии қитъаи замини ҷудогардида 5054,4 м2, дарозии иншоот 260, бараш 18 метр буда, аз 10 даромад иборат аст. Ин дарозтарин гузаргоҳи зеризаминӣ дар Тоҷикистон ва дар минтақаи Осиёи Марказӣ мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ |title=ДАРОЗТАРИН ГУЗАРГОҲИ ЗЕРИЗАМИНӢ ДАР ТОҶИКИСТОН ВА ОСИЁИ МАРКАЗӢ. бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155826/https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Шӯрои Амнияти [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатънома '''дар бораи оташбаси &quot;пурра ва фаврӣ&quot;''' дар саросари ҷаҳон барои мубориза бо пандемияи коронавирус, ки беш аз ним миллион нафар ҷони худро аз даст додааст, қабул кард, хабар медиҳад вебсайти UN News. Ин даъват ба амалиёти низомӣ алайҳи &quot;Давлати Исломӣ&quot;(ДАИШ), &quot;Алқоида&quot;, &quot;Ҷабҳаи ал-Нусра&quot;  ва дигар ташкилотҳои террористӣ дахл надорад.&lt;ref&gt;[https://fergana.site/news/119718/|title=Совбез ООН принял резолюцию о прекращении войн для борьбы с коронавирусом/ бештар...]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== [[июн]]и [[соли 2020]] ==
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Мақомоти Тоҷикистон бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавируси навро дар шаҳри [[Душанбе]] бекор карданд ва ба фаъолияти дубораи даҳҳо кошонаи ҳусну сартарошхона, нуқтаҳои фурӯши телефон ва бозорҳои либос иҷозаи фаъолият доданд. Кори ин бозору марказҳои хидматрасонӣ ​аз охири моҳи апрел ба далели паҳншавии бемории COVID-19 мутаваққиф шуда буд. Ба иттилои шаҳрдории Душанбе рӯзи [[15 июн]] ҳудуди 10 200 тоҷир дубора ба кори худ шурӯъ карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671579.html|title=Бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавирус дар Тоҷикистон бекор шуд.|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Тибқи охирин маълумоти СУТ, дар ҷаҳон давоми шабонарӯзи гузашта 123 783 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 258 бемор фавтидаанд. Ҳамин тариқ, шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 7 989 586 буда, теъдоди фавтидагон 435 491 мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон ба 8 миллион нафар наздик мешавад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212701/https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар муддати аз 30 апрел то соати 18:00 дақиқаи 15 июн дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 5097 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави CОVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 3503 (68,7%) нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 50 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/|title=Дар Тоҷикистон 62 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212644/https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Бисёр кишварҳои аврупоӣ шурӯъ аз 15-16-уми июн марзҳои худро ба рӯи кишварҳои ҳамсоя боз мекунанд ва ин як қадами бузург дар паи се моҳи маҳдудиятҳо мебошад. Олмон, Белгия, Фаронса, Юнон ва Ҷумҳурии Чех дар миёни кишварҳое мебошанд, ки аз имрӯз ва Австрия аз 16 июн марзҳоро боз мекунанд. Бозкушоии ҳамоҳангшудаи марзҳо дар ҳоле ҷараён дорад, ки ҳафтаи гузашта Комиссиюни Аврупо машварат дод, ки кишварҳои узв марзҳояшонро боз кунанд. Бозкушоии марзҳо бештар марбут ба шаҳрвандони [[Иттиҳоди Аврупо]], [[Бритониё]] (Пас аз [[31 январ]]и [[соли 2020]], [[Бритониё]] аз иттиҳод хориҷ шуд) ва аксар [[Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо|кишварҳои ҳавзаи Шенген]]  мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671232.html|title= Аврупо марзҳоро боз мекунад, Амрикову Осиё ҳамоно бо хуруҷи вирус дастбагиребонанд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[14 июн]]и [[соли 2020]] Чин даҳлези нави нақлиётии худро ба Узбекистон боз мекунад. Дар мавриди роҳандозии нахустин блок-поезд дар даҳлези чандҳолата (мультимодальный)-и Чин-Қирғизистон-Узбекистон аввали июн дафтари матбуоти Вазорати сармоягузорӣ ва тиҷорати берунии Узбекистон хабар дод. Гуфта мешавад, ки блок-поезд бо 25 контейнер ба Тошканд тавассути истгоҳи роҳи оҳани “Лонжу”-и музофоти Гонсу (Чин) тариқи Қошғар ба Шинҷон ва порти Иркештами Қирғизистон, аз он ҷо ба шаҳри Ӯш ва минбаъд ба самти Узбекистон меравад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/сарнавишти-роҳи-оҳани-чин-то-тоҷикистон/30669994.html|title= Даҳлези нав ва сарнавишти роҳи оҳан аз Чин то Тоҷикистон|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt;

== [[май]]и [[соли 2020]] ==
* [[30 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  30 май  дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 1865 нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 47 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/|title=COVID-19. Дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардидааст|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200531174436/https://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар ҷаҳон шумораи гирифторони навъи нави коронавируси COVID-19 давоми шабонарӯзи гузашта 106 ҳазору 475 нафар зиёд шуда, ба '''5 миллиону 814 ҳазору 593''' нафар расид. Ҳамзамон аз ин теъдод то имрӯз 2 миллиону 515 ҳазору 490 кас шифо ёфтаанд ва 357 ҳазору 977 тан вафот кардаанд, хабар медиҳад АМИТ «Ховар» бо истинод ба маълумоти Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ (СУТ).&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-5-8-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 5,8 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст, ИМА (1 746 217 нафар), Бразилия (414 661), Россия (379 051), Испания (283 849), Британияи Кабир (231 139), Италия (231 139), Франсия (182 913), Германия (181 895), Туркия (159 797) ва Ҳиндустон (159 054) дохил мешаванд. Аз ҳама бештар беморон дар ИМА (490 151), Испания (196 958), Бразилия (166 647), Германия (163 200), Россия (150 993), Италия (147 101), Туркия (122 793), Эрон (112 988), Чин (78 288) ва Ҳиндустон (67 929) шифо ёфтаанд. Ба қатори давлатҳое, ки дар онҳо т'''еъдоди зиёди ҳолатҳои фавт''' ба қайд гирифта шудааст, '''ИМА (102 114 нафар), Британияи Кабир (37 460), Италия (33 072), Франсия (28 596), Испания (27 118), Бразилия (25 697), Белгия (9 388), Мексика (8 597), Германия (8 533) ва Эрон (7627)''' шомил мебошанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
* [[26 май]]и [[соли 2020]] Кумитаи дин ва танзими расму маросими миллӣ дар Тоҷикистон ба мақомоти маҳаллии кишвар дастур додааст, ки то беҳбуди вазъият барои баргузории маросимҳои арӯсӣ ба сокинон иҷозат надиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html|title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Ҷӯрабек Назрӣ (Назриев), донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик, рӯзи 24-уми май дар 74-солагӣ даргузашт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/%D2%B7%D3%AF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%80%D3%A3-%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82/30631152.html|title=Ҷӯрабек Назрӣ, донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик даргузашт.|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt; 
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Шӯрои уламои Тоҷикистон қарор кард, ки Иди [[Рамазон]] ё Фитр дар Тоҷикистон 24 май фаро мерасад, аммо ба фарқ аз солҳои гузашта намози ид ва идгардак баргузор намегардад. Мақомот аз сокинон хостаанд, идро дар хона бо аъзои оила ҷашн гиранд. Ин тасмим ба густариши коронавируси нав дар Тоҷикистон рабт дорад, ки дар бист рӯзи ахир ба тақрибан ду ҳазор нафар сироят карда, боис ба марги 41 нафар шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30623662.html|title=Иди Фитр дар Тоҷикистон 24 май аст, вале бе намози дастҷамъӣ|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. 17 май дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 1524  ҳолати сирояти коронавируси нави КОВИД-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ 39  нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 1524 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528225549/http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Комиссияи олии «Бародарии инсонӣ», ки қароргоҳаш дар Амороти Муттаҳидаи Араб воқеъ аст, аз тамоми мардуми ҷаҳон даъват ба амал овард, ки рӯзи панҷшанбе, 14 май тибқи оини дин, мазҳаб ва таълимоти худ даст ба дуо бардоранд, аз Худованд илтиҷо намоянд, ки   COVID-19-ро  бартараф созад, инсониятро аз ранҷу азобҳои имрӯза наҷот диҳад ва ба олимон кумак кунад, то табобати онро пайдо намоянд ва дунёро аз оқибатҳои тиббӣ, иқтисодӣ ва гуманитарии пандемияи коронавирус наҷот диҳанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/|title=Ҷаҳон барои хотима ёфтани пандемияи COVID-19 даст ба дуо мебардорад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200525111308/http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе бо мақсади ҳифзи тандурустии сокинони пойтахт аз пешгирии бемории сироятии коронавирус (COVID-19) қатъ намудани  фаъолияти ҳамаи бозорҳои фурӯши либосаи шаҳрро, новобаста аз шакли моликият ва тобеияти идоравӣ то 31 майи соли 2020 тамдид намуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/|title=Қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либос дар шаҳри Душанбе то 31 май тамдид карда шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200529220050/https://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[7 май]]и [[соли 2020]] 7 май дар Тоҷикистон 82 ҳолати нави сироятёбӣ аз COVID-19 ба қайд гирифта шуда, шумораи беморон ба 461 нафар расид. Ҳамзамон, давоми шабонарӯзи гузашта 4 ҳолати фавт сабт гардида, дар умум 12 нафар беморони гирифтори ин навъи нави коронавирус фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/yvmyvcovid-19-ati-faoliyati-bozor-oi-fur-shi-libos-dar-sha-ri-dushanbe-to-31-maj-tamdid-karda-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 461 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]]и [[соли 2020]] ==
* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] [[30 апрел]]и [[соли 2020]] дар ҷаҳон шумораи гирифторон ба намуди нави коронавируси [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]] '''''3 миллиону 220 ҳазору 969 нафар буда, аз онҳо 1 миллиону 1 ҳазору 72 кас шифо ёфтаанд ва 228 ҳазору 251 тан вафот кардаанд.'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 3,2 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510171233/http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/}}&lt;/ref&gt;
* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[29 апрел]]и [[соли 2020]] — 15 ҳодисаи тасдиқшудаи бемории сироятии коронавирусии [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]], аз ҷумла дар [[вилояти Суғд]] — 10 (даҳ) ҳодиса ва дар шаҳри [[Душанбе]] — 5 (панҷ) ҳодиса аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар  ба қайд гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ: Дар Тоҷикистон ҳодисаҳои тасдиқшудаи бемории сироятии CОVID-19 аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501194848/https://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[29 апрел]]и [[соли 2020]] Бобоҷон Назаров - донишманди тоҷики муқими Лондон шеваи нав барои муолиҷаи COVID-19-ро ошкор кардааст, ки дар сурати озмоишҳои муваффақиятомез метавонад, барои дармони миллионҳо мардум дар сайёра кумак кунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/донишманди-тоҷик-шеваи-муолиҷаи-ковид-19-ро-ошкор-кардааст/30582969.html|title=Донишманди тоҷики муқими Бритониё шеваи муолиҷаи КОВИД-19-ро ошкор кардааст|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-04-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 апрел]]и [[соли 2020]] Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум баргузор гардид. Аъзои Маҷлиси миллӣ тариқи овоздиҳии пинҳонӣ, [[Рустами Эмомалӣ|Рустами Эмомали]]ро ба вазифаи Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷонибдорӣ намуданд.

== [[март]]и [[соли 2020]] ==
* [[17 март]]и [[соли 2020]]  [[Маҳмадтоир Зокирзода]]  дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати шашум Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://president.tj/node/22639|title=Иштирок дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-03-18}}&lt;/ref&gt;
* [[1 март]]и [[соли 2020]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав: ҲХДТ-ро 12 нафар, ҲАТ-ро - 4 нафар, ҲИИТ-ро 4 нафар, ҲДТ-ро 1 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро эълон намуд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155751/https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[1 март]]и [[соли 2020]] дар интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон — 4 миллиону 245 ҳазору 951 нафар интихобкунандагон иштирок намуданд, ки ин 86,4%-и шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад, шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 52 ҳазору 30 нафар ё 1,39%-ро ташкил медиҳад.
* Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ: ҲХДТ - 35 нафар, ҲАТ - 3 нафар, ҲКТ - 2 нафар ва ҲИИТ - 1 нафар пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}} 
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои кунунӣ]]
[[Гурӯҳ:Соли 2020| ]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2020]]</text>
      <sha1>ar2ysh9c5fq7l1c1zlxykakmc6b4akh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҷикистон дар соли 2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302030</id>
    <revision>
      <id>1480572</id>
      <parentid>1462402</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76210" sha1="e23cdivvdi7vlc5w8ht7vwm25tqfsb5" xml:space="preserve">== [[декабр]]и [[соли 2020]] ==
* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 296''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 799''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;[https://covid.tj/ covid.tj дар рӯзи 31.12.2020 ]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''83 200 986''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 815 161''' нафар фавтиданд, ''58 987 491'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд. Кишварҳое ки зиёда аз як миллион нафарро  [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] фаро гирифтааст, шаҳрвандони — [[ИМА]], [[Ҳиндустон]], [[Бразилия]], [[Русия]], [[Фаронса]], [[Туркия]], [[Бритониёи Кабир]], [[Италия]], [[Испания]], [[Аргентина]], [[Колумбия]], [[Олмон]], [[Мексика]], [[Лаҳистон]], [[Эрон]], [[Украина]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Перу]] дохил шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 31.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[30 декабр]]и [[соли 2020]] Захираҳои тилоии Бонки Миллии Тоҷикистон дар соли сипаришуда дар пасманзари болоравии рекордии нархи тило дар ҷаҳон қариб нисф афзоиш ёфтанд. Нархи миёнаи тилое, ки аз БМТ озодона дастрасанд, 42,2% баланд шуд.&lt;ref&gt;[https://www.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/economic/20201230/zolotie-slitki-natsbanka-tadzhikistana-v-2020-godu-podorozhali-na-422/Золотые слитки Нацбанка Таджикистана в 2020 году подорожали на 42,2%]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[25 декабр]]и [[соли 2020]] Академияи илмҳои табиии Русия Абдусафо Умарҷонов, декани факултети менталургияи Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон барои нақши муассир дар рушди ихтироъкорӣ, таълимот дар мактабҳои олӣ ва ҷавобгӯй будани китобу корҳои илмияш ба меъёрҳои байналмиллалӣ бо сертификат ва медали ба номи Алфред Нобел ва ҷоизаи пулӣ қадрдон кардааст.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20201225/medali-nobel-ba-donishmandi-toik-tadim-shud / Донишманди тоҷик медали Нобел ба даст овард]&lt;/ref&gt;
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Дар минтақаи саноатии шаҳри Душанбе Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]]  корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Асрори санг”-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Корхонаи коркарди санги хоро ва мармари “СТОУН Сервис”-ро Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Строй комплекс” мутобиқ ба стандартҳои ҷаҳонӣ сохта, ба истифода дод.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ |title=Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Душанбе Корхонаи коркарди санги хоро ва мармарро ифтитоҳ намуданд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2021-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615214327/https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[23 декабр]]и [[соли 2020]] Пас аз чанд соли &quot;танаффус&quot;, рӯзи [[23 декабр]]и [[соли 2020]] , гази табии Узбекистон ба вилояти Суғд расид. &quot;Ҳоло ҳар куб газро аз Узбекистон ба 130 доллар мегирем. Ин нарх даҳ сол пеш аз 340 то 360 доллар буд”, - шарҳ дод мудири ширкати &quot;Суғдиёнгаз&quot; &lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31016527.html/ Баъди солҳо &quot;танаффус&quot; гази Узбекистон ба Суғд расид, аммо мардум дар навбати аввал нестанд]&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''12 923''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 374''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''89''' нафар расид&lt;ref&gt;[https://covid.tj/ covid.tj дар рӯзи 19.12.2020 ]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''76 271 605''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 686 527''' нафар фавтиданд, ''53 523 094'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Дар даври дуюм ва ниҳоии интихоботи [[президенти Молдова|президентии Молдова]], [[Майя Санду]], иқтисоддони собиқи Бонки Ҷаҳонӣ, рӯзи [[15 декабр]] 57,7 дарсади раъйҳоро ба даст овард ва ғалаба кард.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30954095.html/ Дар интихоботи президентии Молдова номзади аврупогаро пирӯз шуд]&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Коллеҷи интихоботии ИМА пирӯзии [[Ҷо Байден]]ро, рӯзи душанбеи [[14 декабр]], ҳамчун Президенти ИМА ба расмият шинохт.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31001412.html/ Байден пас аз таъйиди расмии пирӯзӣ: &quot;Демократия ғалаба кард&quot;]&lt;/ref&gt;
* [[10 декабр]]и [[соли 2020]] Дар майдони Озодии шаҳри [[Боку]]и [[Озарбойҷон]] рӯзи [[10 декабр]]и [[соли 2020]] , ба ифтихори [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|хатми ҷанг]] дар [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Қарабоғи Куҳӣ]], гузашти низомӣ ташкил шуд.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30995091.html/ Дар Боку ба ифтихори хатми ҷанги Қарабоғ гузашти низомӣ ташкил шуд]&lt;/ref&gt;

== [[ноябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати 24 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''11 971''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''11 355''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''86''' нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;&gt;[https://covid.tj/ covid.tj]{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 18:42. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''59 732 450''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 405 789''' нафар фавтиданд, ''41 323 353'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''17 003 308''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 24.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[16 ноябр]]и [[соли 2020]] Бино ба хабари  Комисиияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ, собиқ [[Сарвазири Қирғизистон]] ва иҷрокунандаи вазифаи президенти Қирғизистон [[Содир Ҷабборов]] барои иштирок дар интихоботи  президенти  ин кишвар номзадияшро пешниҳод кард. Вай номзади мустақил аст. Ба Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ 65 нафар  ҷиҳатьи иштирок дар интихоботи президентӣ ҳуҷҷат супоридаанд, аз ин теъдод ду нафар – Б. Бакетаев ва Ҷ. Турғуналиев аризаҳояшонро пас гирифтаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ |title=ЯКЕ АЗ ШАСТУ СЕ НАФАР. Содир Ҷабборов номзадияшро ба мансаби президенти Қирғизистон пешниҳод кард |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155745/https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 15:39:37. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''51 950 727''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 282 118''' нафар фавтиданд, ''36 491 764'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''14 176 845''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 11.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[10 ноябр]]и [[соли 2020]] [[Арманистон]], [[Озарбойҷон]] ва [[Русия]] [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳиро]] имзо карданд. Созишнома воридшавии нерӯҳои посдори сулҳи Русияро ба Қарабоғи Кӯҳӣ ва ба Озарбойҷон додани як қисми қаламрави Қарабоғи Кӯҳӣ, аз ҷумла шаҳри Шушаро пешбинӣ мекунад.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/10/11/2020/5fa9b4249a794714efa5ea83?from=from_main_2 Армения заключила мир и пошла на уступки Азербайджану./ Арманистон сулҳ баст ва ба Озарбойҷон гузашт кард]&lt;/ref&gt; Боз нигаред:&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/ru/news/world/20201110/azerbaidzhan-armeniya-i-rossiya-obyavili-ob-okonchanii-voini-v-nagornom-karabahe Озарбойҷон, Арманистон ва Русия дар бораи хатми ҷанг дар Қарабоғи Кӯҳӣ хабар доданд]&lt;/ref&gt; 
* Муфассал:[[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020 ]]
* [[9 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи иттилои ''Fox News'', [[Ҷо Байден]] 50,2 фоизи овозҳои интихобкунандагонро ба даст овард. 74,5 миллион нафар одам овози худро ба ӯ додааст. (Интихоботи Президенти [[ИМА]] [[3 ноябр]] баргузор гардидааст) Ин нишондод нисбат ба [[Доналд Трамп]] 4 миллион нафар зиёдтар мебошад. Ба ҳамин тартиб, демократ Байден рекорди соли 2008 гузоштаи [[Барак Обама]]ро шикаст. Вай амалан 69,5 миллион овоз (52,93 фоиз) гирифта буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ |title=Ҷо Байден аз ҷиҳати шумораи зиёдтарини овозҳои ба номзад ба президенти ИМА додашуда рекорди Обамаро шикаст |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 6 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''49 016 480''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 239 375''' нафар фавтиданд, ''34 979 953'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''12 797 152''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020):
# [[ИМА]] — сироятёфтагон — '''9 919 522''' нафар; фавтиданд — '''240 953''' нафар
# [[Ҳиндустон]] — сироятёфтагон — '''8 411 034''' нафар; фавтиданд — '''125 029''' нафар
# [[Бразилия]] — сироятёфтагон — '''5 614 258''' нафар; фавтиданд — '''161 779''' нафар
# [[Русия]] — сироятёфтагон — '''1 712 858''' нафар; фавтиданд — '''29 509''' нафар
# [[Фаронса]] — сироятёфтагон — '''1 601 367''' нафар; фавтиданд — '''39 037''' нафар
*'''Илова''' Инчунин ба шумораи умумии сироятёфтагоне, ки зиёда аз як миллион нафарро фаро гирифтаанд шаҳрвандони — [[Испания]], [[Аргентина]], [[Бритониёи Кабир]] ва [[Колумбия]] дохил шудаанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;/&gt;
* [[5 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон 11 ҳазору 219 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 10 494 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 83 нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;/&gt;

== [[октябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[26 октябр]]и [[соли 2020]] Вазирони корҳои хориҷии [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]]  бо муовини котиби давлатии [[ИМА]] Стивен Биган мулоқот карданд ва пас аз он  сулҳи башардӯстонаро дар Қарабоғи Кӯҳӣ эълон карданд. Оташбас аз 26 октябр соати 08:00 эътибор пайдо мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ |title=США объявили о перемирии в Карабахе |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155750/https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ }}&lt;/ref&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;&gt;[https://www.centralasian.org/a/30877995.html Арманистон аз &quot;шаби нисбатан ором&quot; дар Қарабоғи Куҳӣ хабар дод]&lt;/ref&gt; Аз 27 сентябр дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/world/20200928/zaduhrdi-shadid-miyoni-neroi-armaniston-va-ozarboion-dar-araboi-k Задухӯрди шадид миёни нерӯҳои Арманистон ва Озарбойҷон дар Қарабоғи Кӯҳӣ]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Варзишкори амрикоӣ Ҷон Ҷонс дар рейтинги беҳтарин размандагони UFC, новобаста аз вазн, аз ҷои аввал ба фоидаи Ҳабиб даст кашид.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146907/Lazzat-bar-Jons-joi-avvalro-dar-reytingi-UFC-ba-Nurmuhammadov-dod.html Лаззат бар: Ҷонс ҷои аввалро дар рейтинги UFC ба Нурмуҳаммадов дод]&lt;/ref&gt; Қаҳрамони UFC Ҳабиб Нурмуҳаммадов, пас аз ба итмом расонидани корномаи худ ҳамчун размикор, ният дорад мураббӣ шавад.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146828/Malum-shud-ki-Habib-Nurmuammadov-pas-az-khatmi-karera-ash-chi-kor-khohad-kard-video.html Маълум шуд, ки Ҳабиб Нурмуҳаммадов пас аз хатми “карера”-аш чӣ кор хоҳад кард]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 25 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''42 924 533''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 154 761''' нафар фавтиданд, 31 666 683 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''10 103 089''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 827 932''' нафар; фавтиданд — '''230 068''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 863 892''' нафар; фавтиданд — '''118 567''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 381 224''' нафар; фавтиданд — '''156 926''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 497 167''' нафар; фавтиданд — '''25 821''' нафар
# :Испания - сироятёфтагон — '''1 110 372''' нафар; фавтиданд — '''34 752''' нафар
* [[24 октябр]]и [[соли 2020]] [[Ҳабиб Нурмуҳаммадов]]и русиягӣ дифои сеюми камарбанди қаҳрамони сабуки UFC-ро анҷом дода, рақиби амрикоии худ Ҷастин Гетҷиро мағлуб кард. Мубориза барои ҳарифон шиддатнок гузашт ва дар даври дуввум Ҳабиб бо усули буғӣ кардан ҳарифашро шикаст дод.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146073/Uqob-boz-boloi-qulla-ast-Habib-Getjiro-maglub-kard.html. Уқоб боз болои қулла аст: Ҳабиб Гетҷиро бо усули &quot;буғӣ&quot; шикаст дод]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Пас аз набард Ҳабиб Нурмуҳаммадов гуфт, ки ин охирин набарди ӯ дар чемпионати UFC аст.&lt;ref&gt;[https://sportmail.ru/article/mma/43884805/?frommail=1 Хабиб Нурмагомедов победил Джастина Гэтжи и завершил карьеру]&lt;/ref&gt; 
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Никола Пашинян ва Илҳом Алиев дар бораи гуфтушуниди ҳалли осоиштаи муноқиша дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар ш. Москва изҳори розигӣ намудаанд, аммо онҳо дар мавқеи худ истодаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/ru/news/world/20201020/pashinyan-i-aliev-gotovi-k-peregovoram-no-stoyat-na-svoyom Пашинян и Алиев &quot;готовы к переговорам&quot;, но стоят на своём]&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 19 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''40 268 496''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 118 294''' нафар фавтиданд, 30 111 748 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''9 038 454''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 387 799''' нафар; фавтиданд — '''224 730''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 548 238''' нафар; фавтиданд — '''114 642''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 235 344''' нафар; фавтиданд — '''153 905''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 399 334''' нафар; фавтиданд — '''24 187''' нафар
# :Аргентина - сироятёфтагон — '''989 680''' нафар; фавтиданд — '''26 267''' нафар
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои пешакии маъракаи муҳими  сиёсӣ - '''барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон''', аз 1 то 15 октябри соли 2020  гузаронида шуд. Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии соли 2020 дар Тоҷикистон, аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ |title=Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил дар Тоҷикистон аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155812/https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 19 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]]  '''10 ҳазору 493''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''9 511''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''80''' нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |title=Статистика распространения коронавируса в Таджикистане на сегодня, 19 октября 2020 Омори Тоҷикистон дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817184035/https://coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |archivedate=2021-08-17 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 октябр]]и [[соли 2020]] 30 октябри соли 2020 мувофиқи Конститутсия (Қонуни Асосӣ)-и Тоҷикистон Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон  баъди интихоб шудан дар ҷаласаи муштараки Маҷлисҳои намояндагон ва миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд мекунад.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/politics/20201015/emomal-ramon-30-oktyabr-savgand-yod-mekunad]&lt;/ref&gt;
* [[14 октябр]]и [[соли 2020]] И.в. Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон [[Сооронбой Жээнбеков]] 14 октябр фармонро «Дар бораи таъйин кардани сарвазир ва аъзои ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон» имзо кард. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар, профессор Равшанбек Собиров муовини сарвазири ҶҚ таъйин шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҚИРҒИЗИСТОН ҲАЙАТИ НАВИ ҲУКУМАТРО ТАСДИҚ КАРД. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар муовини сарвазир таъйин шуд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155803/https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[12 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти пешакии КМИР-и Тоҷикистон, сарвари давлати амалкунандаи ҷумҳурӣ [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маъракаи интихоботи президентӣ ғолиб омад. Ба ҷонибдории Эмомалӣ Раҳмон — '''90,92%''' ё худ — '''3 миллиону 837 ҳазору 927 нафар''' раъйдиҳандагон овоз доданд &lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/power/20201012/emomal-ramon-bori-panum-dar-intihoboti-prezident-olib-omad Эмомалӣ Раҳмон бори панҷум дар интихоботи президентӣ ғолиб омад]&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 9 октябр шумори умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''36 753 904''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 066 856''' кас фавтиданд, 27 667 552 нафар шифо ёфтаанд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 9 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 10 ҳазору 097 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 8914 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 78 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/ |title=Онлайн карта, Мировая статистика Сабти Coronavirus COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210703033519/https://coronavirus-monitor.info/ |archivedate=2021-07-03 }}&lt;/ref&gt;
* [[6 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)|интихоботи парлумонии рӯзи 4 октябри Қирғизистон]] беэътибор эълон шуданд.&lt;ref&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/centralasia/20201006/natiaoi-intihoboti-porlumonii-iriziston-beetibor-elon-shud Натиҷаҳои интихоботи парлумонии Қирғизистон беэътибор эълон шуд ]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумори умумии сироятёфтагон аз COVID-19 дар саросари ҷаҳон зиёда аз 34,9 млн нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ 1 025 647 кас фавтиданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20201005/sabti-boz-1-favt-az-covid-19-dar-rzoi-istiroat/ Сабти боз 1 фавт аз COVID-19 дар рӯзҳои истироҳат]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 9 ҳазору 935 нафарро ташкил медиҳад. теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ боз 1 нафар зиёд шуда, аз оғози пандемия ба 78 нафар расид.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
* [[27 сентябр]] - [[15 октябр]]и [[соли 2020]]  Дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;/&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад. Минтақаи мазкур, ки бештари бошандагонаш арманӣ ҳастанд, дар соли 1991 эълом кард, ки аз Озарбойҷон ҷудо ва мустақил мешавад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;/&gt;
== [[сентябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[16 сентябр]]и [[соли 2020]] Теъдоди афроди олуда ба вируси корона дар ҷаҳон ба беш аз 29 миллион нафар расидааст, ки аз ин теъдод  дасти ‌кам 933 ҳазор нафар ҷони худро аз даст дода ва ҳудуди 21 миллион нафар  ҳам беҳбуд ёфтаанд.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/asia/20200916/1031908238/Shumori-jonbokhtagon-az-virusi-korona-dar-iran-ba-23-hazoru-453-nafar-rasid.html / Шумори ҷонбохтагон аз вируси корона дар Эрон ба 23 ҳазору 453 нафар расид]&lt;/ref&gt;
* [[15 сентябр]]и [[соли 2020]] Расман ба иттилои Вазорати тандурустии ҶТ, аз 30 апрел то 15 сентябри с. 2020 9 ҳазору 129 ҳолати гирифторшавӣ ба коронавирус ошкор шуда, аз ин 7 ҳазору 896 нафар ё 86,4%-и беморон шифо ёфтанд, теъдоди фавтидагон аз ин беморӣ ба 73 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html/ |title=Афзоиши фавт аз COVID-19 дар Тоҷикистон: тасдиқи Вазорат  |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925010649/https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html |archivedate=2020-09-25 }}&lt;/ref&gt;
* [[14 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Қарори Раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон  Бахтиёр  Худоёрзода дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ |title=Қарори Раиси КМИР дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тасвиб расид |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008230514/https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ }}&lt;/ref&gt;  
* [[12 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати иштирок дар тантанаҳои ҷашнӣ бахшида ба 5500-солагии Саразм, ба ин макони таърихӣ ташриф оварданд. Дар ин мавзеи бостонӣ муаррифии Рамзи Саразм, бо баландии 27 метр,  Дарвозаи Саразм, Осорхонаи таърихӣ-бостоншиносии Саразм бо иштироки Пешвои миллат сурат гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ |title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар тантанаҳои ҷашни 5500-солагии Саразм |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155739/https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 сентябр]]и [[соли 2020]] Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» ба муносибати ҷашни 90-солагии худ дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ |title=Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[8 сентябр]]и [[соли 2020]] Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155741/https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}&lt;/ref&gt;

== [[август]]и [[соли 2020]] ==
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шурӯъ аз оғози пандемияи коронавирус то имрӯз шумораи гирифторони COVID-19 бо ошкор гардидани 219 598 ҳолати нав давоми шабонарӯзи охир дар ҷаҳон ба 20 026 161 нафар расид. Шумораи зиёди ҳолатҳои сироятёбӣ дар ИМА ба қайд гирифта шудааст — 5 199 444. Баъдан Бразилия (3 035 582), Ҳиндустон (2 215 074), Россия (887 536), Африқои Ҷанубӣ (559 859), Мексика (480 278), Перу (478 024), Колумбия (387 481) Чили (373 056) ва Испания (361 442) ҷойгиранд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ |title=Шумораи гирифторони COVID-19 дар ҷаҳон ба беш аз 20 миллион нафар расид  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155807/https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон тавсия додааст: [[17 август]]и соли равон  дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ, новобаста аз шакли ташкилию ҳуқуқӣ соли таҳсили 2020-2021 оғоз меёбад. Барои тамоми муассисаҳои таҳсилоти олии касбии мамлакат, ки дар низоми таҳсилоти кредитӣ фаъолият менамоянд, тибқи Стандарту барномаҳои таълимӣ дар як ҳафта дар ҳаҷми 15 соат ва дар як рӯз дар ҳаҷми 3 соат дарсҳои фаъол ташкил ва ба роҳ монда мешаванд. Барои давомнокии дарсҳо дар муассисаҳои таълимӣ дар ин тартиб 3 тавсия мешниҳод карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ |title=Вазорати маориф ва илм тартиби баргузории дарсҳо дар муассисаҳои таълимиро ба тасвиб расонд  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ }}&lt;/ref&gt;
* [[9 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи 9 август дар Беларус интихоботи президентӣ баргузор шуд. Ба иттилои расмӣ, раиси ҷумҳури феълӣ [[Александр Лукашенко]] 80,08 дарсади ройи мардумро соҳиб шудааст. Мақомот мегӯянд, 10,09 дарсади мардум аз Светлана Тихановская, рақиби асосии Лукашенко, пуштибонӣ карданд.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/belarus-pas-az-intikhobot/30777452.html/ Беларус баъд аз интихобот: Чӣ мегузарад?  бештар...]&lt;/ref&gt;
* [[6 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  Дар ҷаласаи дуюми якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум қарор қабул гардид, ки Интихоботи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] рӯзи якшанбе, [[11 октябр]]и [[соли 2020]]  таъйин карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ |title=Рӯзи Интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин карда шуд бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[5 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи [[5 август]] дар бандари шаҳри [[Байрут]] миқдори зиёди селитраи аммиак таркид. Дар ин таркиш ҳудуди 6 ҳазор нафар захмӣ шуда, 300 ҳазор нафар бехонаву ҷо шуданд. Ҳасан Диёб, нахуствазири [[Лубнон]], дар пайи эътирозҳои густурдаи мардумӣ рӯзи [[10 август]] аз мақомаш истеъфо дод.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/30777286.html/ Таркиши Байрут. Ҳукумати Лубнон пас аз эътирозҳо истеъфо дод.  бештар...]&lt;/ref&gt;

== [[июл]]и [[соли 2020]] ==
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар [[ноҳияи Данғара]]и [[вилояти Хатлон]] бузургтарин фабрикаи парандапарварӣ ба истифода  дода мешавад. Ин комплекси муҳташами парандапарварӣ дар деҳаи Хоҷа Шақиқи Балхии Ҷамоати деҳоти Себистони ноҳияи мазкур  бунёд гардида, мувофиқи лоиҳа, дар ин ҷо 24 бинои мурғхона — ҳар кадом бо дарозии 96 метр бунёд мегардад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ |title=Дар Данғара комплекси муҳташами парандапарварӣ ба истифода дода мешавад  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155801/https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шабонарӯзи гузашта (5 июл) дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 49 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ошкор гардида, шумораи онҳо дар муддати аз 30 апрел то 6 июл ба 6262 нафар расид.Ба иттилои манбаъ, то имрӯз дар мамлакат 4914 нафар ё худ 78,4%-и гирифторони COVID-19 шифо ёфта, аз ин беморӣ 53 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt; (то 15 июн дар ҶТ 5097 нафар кас гирифтори COVID-19 буд)
* Имрӯзҳо дар 85 беморхонаи ҷумҳурӣ зиёда аз 7 ҳазору 500 табиб ва 25 ҳазор корманди миёнаи тиб барои табобати сироятёфтагон сафарбар шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар муддати 4 ҳафтаи гузашта (аз 15 июн то 6 июл) дар ҷаҳон ба сирояти COVID-19 зиёда аз 3 500 000 кас гирифтор шудаанд. Тибқи маълумоти нави СУТ, давоми шабонарӯзи гузашта 175 499 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 572 нафар сироятшудагон фавтидаанд. Шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 11 580 119 нафар ва теъдоди фавтидагон 537 179 кас мебошад. Ҳамзамон то имрӯз дар ҷаҳон 6 547 935 нафар гирифторони ин беморӣ шифо ёфтаанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ |title=Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 11,5 миллион нафар гардид бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155747/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ }}&lt;/ref&gt;

::Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст (омори 6 июли  с 2020): 
# ИМА (2 983 155 нафар), 
# Бразилия (1 604 585), 
# Ҳиндустон (699 402), 
# Россия (687 862), 
# Перу (302 718), 
# Испания (297 625), 
# Чили (295 532), 
# Британияи Кабир (285 416), 
# Мексика (256 848)  
# Италия (241 611) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Дар шаҳри [[Хуҷанд]] дар кӯчаи Шарқ гузаргоҳи зеризаминии мавзеи бозори марказии «Панҷшанбе» мавриди баҳрабардорӣ қарор дода шуд....Иншооти мазкур ба маблағи 20 миллион сомонӣ сохта ба истифода дода шуд.... Масоҳати умумии қитъаи замини ҷудогардида 5054,4 м2, дарозии иншоот 260, бараш 18 метр буда, аз 10 даромад иборат аст. Ин дарозтарин гузаргоҳи зеризаминӣ дар Тоҷикистон ва дар минтақаи Осиёи Марказӣ мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ |title=ДАРОЗТАРИН ГУЗАРГОҲИ ЗЕРИЗАМИНӢ ДАР ТОҶИКИСТОН ВА ОСИЁИ МАРКАЗӢ. бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155826/https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Шӯрои Амнияти [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатънома '''дар бораи оташбаси &quot;пурра ва фаврӣ&quot;''' дар саросари ҷаҳон барои мубориза бо пандемияи коронавирус, ки беш аз ним миллион нафар ҷони худро аз даст додааст, қабул кард, хабар медиҳад вебсайти UN News. Ин даъват ба амалиёти низомӣ алайҳи &quot;Давлати Исломӣ&quot;(ДАИШ), &quot;Алқоида&quot;, &quot;Ҷабҳаи ал-Нусра&quot;  ва дигар ташкилотҳои террористӣ дахл надорад.&lt;ref&gt;[https://fergana.site/news/119718/|title=Совбез ООН принял резолюцию о прекращении войн для борьбы с коронавирусом/ бештар...]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== [[июн]]и [[соли 2020]] ==
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Мақомоти Тоҷикистон бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавируси навро дар шаҳри [[Душанбе]] бекор карданд ва ба фаъолияти дубораи даҳҳо кошонаи ҳусну сартарошхона, нуқтаҳои фурӯши телефон ва бозорҳои либос иҷозаи фаъолият доданд. Кори ин бозору марказҳои хидматрасонӣ ​аз охири моҳи апрел ба далели паҳншавии бемории COVID-19 мутаваққиф шуда буд. Ба иттилои шаҳрдории Душанбе рӯзи [[15 июн]] ҳудуди 10 200 тоҷир дубора ба кори худ шурӯъ карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671579.html|title=Бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавирус дар Тоҷикистон бекор шуд.|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Тибқи охирин маълумоти СУТ, дар ҷаҳон давоми шабонарӯзи гузашта 123 783 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 258 бемор фавтидаанд. Ҳамин тариқ, шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 7 989 586 буда, теъдоди фавтидагон 435 491 мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон ба 8 миллион нафар наздик мешавад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212701/https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар муддати аз 30 апрел то соати 18:00 дақиқаи 15 июн дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 5097 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави CОVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 3503 (68,7%) нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 50 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/|title=Дар Тоҷикистон 62 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212644/https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Бисёр кишварҳои аврупоӣ шурӯъ аз 15-16-уми июн марзҳои худро ба рӯи кишварҳои ҳамсоя боз мекунанд ва ин як қадами бузург дар паи се моҳи маҳдудиятҳо мебошад. Олмон, Белгия, Фаронса, Юнон ва Ҷумҳурии Чех дар миёни кишварҳое мебошанд, ки аз имрӯз ва Австрия аз 16 июн марзҳоро боз мекунанд. Бозкушоии ҳамоҳангшудаи марзҳо дар ҳоле ҷараён дорад, ки ҳафтаи гузашта Комиссиюни Аврупо машварат дод, ки кишварҳои узв марзҳояшонро боз кунанд. Бозкушоии марзҳо бештар марбут ба шаҳрвандони [[Иттиҳоди Аврупо]], [[Бритониё]] (Пас аз [[31 январ]]и [[соли 2020]], [[Бритониё]] аз иттиҳод хориҷ шуд) ва аксар [[Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо|кишварҳои ҳавзаи Шенген]]  мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671232.html|title= Аврупо марзҳоро боз мекунад, Амрикову Осиё ҳамоно бо хуруҷи вирус дастбагиребонанд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[14 июн]]и [[соли 2020]] Чин даҳлези нави нақлиётии худро ба Узбекистон боз мекунад. Дар мавриди роҳандозии нахустин блок-поезд дар даҳлези чандҳолата (мультимодальный)-и Чин-Қирғизистон-Узбекистон аввали июн дафтари матбуоти Вазорати сармоягузорӣ ва тиҷорати берунии Узбекистон хабар дод. Гуфта мешавад, ки блок-поезд бо 25 контейнер ба Тошканд тавассути истгоҳи роҳи оҳани “Лонжу”-и музофоти Гонсу (Чин) тариқи Қошғар ба Шинҷон ва порти Иркештами Қирғизистон, аз он ҷо ба шаҳри Ӯш ва минбаъд ба самти Узбекистон меравад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/сарнавишти-роҳи-оҳани-чин-то-тоҷикистон/30669994.html|title= Даҳлези нав ва сарнавишти роҳи оҳан аз Чин то Тоҷикистон|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt;

== [[май]]и [[соли 2020]] ==
* [[30 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  30 май  дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 1865 нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 47 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/|title=COVID-19. Дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардидааст|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200531174436/https://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар ҷаҳон шумораи гирифторони навъи нави коронавируси COVID-19 давоми шабонарӯзи гузашта 106 ҳазору 475 нафар зиёд шуда, ба '''5 миллиону 814 ҳазору 593''' нафар расид. Ҳамзамон аз ин теъдод то имрӯз 2 миллиону 515 ҳазору 490 кас шифо ёфтаанд ва 357 ҳазору 977 тан вафот кардаанд, хабар медиҳад АМИТ «Ховар» бо истинод ба маълумоти Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ (СУТ).&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-5-8-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 5,8 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст, ИМА (1 746 217 нафар), Бразилия (414 661), Россия (379 051), Испания (283 849), Британияи Кабир (231 139), Италия (231 139), Франсия (182 913), Германия (181 895), Туркия (159 797) ва Ҳиндустон (159 054) дохил мешаванд. Аз ҳама бештар беморон дар ИМА (490 151), Испания (196 958), Бразилия (166 647), Германия (163 200), Россия (150 993), Италия (147 101), Туркия (122 793), Эрон (112 988), Чин (78 288) ва Ҳиндустон (67 929) шифо ёфтаанд. Ба қатори давлатҳое, ки дар онҳо т'''еъдоди зиёди ҳолатҳои фавт''' ба қайд гирифта шудааст, '''ИМА (102 114 нафар), Британияи Кабир (37 460), Италия (33 072), Франсия (28 596), Испания (27 118), Бразилия (25 697), Белгия (9 388), Мексика (8 597), Германия (8 533) ва Эрон (7627)''' шомил мебошанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
* [[26 май]]и [[соли 2020]] Кумитаи дин ва танзими расму маросими миллӣ дар Тоҷикистон ба мақомоти маҳаллии кишвар дастур додааст, ки то беҳбуди вазъият барои баргузории маросимҳои арӯсӣ ба сокинон иҷозат надиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html|title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Ҷӯрабек Назрӣ (Назриев), донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик, рӯзи 24-уми май дар 74-солагӣ даргузашт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/%D2%B7%D3%AF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%80%D3%A3-%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82/30631152.html|title=Ҷӯрабек Назрӣ, донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик даргузашт.|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt; 
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Шӯрои уламои Тоҷикистон қарор кард, ки Иди [[Рамазон]] ё Фитр дар Тоҷикистон 24 май фаро мерасад, аммо ба фарқ аз солҳои гузашта намози ид ва идгардак баргузор намегардад. Мақомот аз сокинон хостаанд, идро дар хона бо аъзои оила ҷашн гиранд. Ин тасмим ба густариши коронавируси нав дар Тоҷикистон рабт дорад, ки дар бист рӯзи ахир ба тақрибан ду ҳазор нафар сироят карда, боис ба марги 41 нафар шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30623662.html|title=Иди Фитр дар Тоҷикистон 24 май аст, вале бе намози дастҷамъӣ|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. 17 май дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 1524  ҳолати сирояти коронавируси нави КОВИД-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ 39  нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 1524 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528225549/http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Комиссияи олии «Бародарии инсонӣ», ки қароргоҳаш дар Амороти Муттаҳидаи Араб воқеъ аст, аз тамоми мардуми ҷаҳон даъват ба амал овард, ки рӯзи панҷшанбе, 14 май тибқи оини дин, мазҳаб ва таълимоти худ даст ба дуо бардоранд, аз Худованд илтиҷо намоянд, ки   COVID-19-ро  бартараф созад, инсониятро аз ранҷу азобҳои имрӯза наҷот диҳад ва ба олимон кумак кунад, то табобати онро пайдо намоянд ва дунёро аз оқибатҳои тиббӣ, иқтисодӣ ва гуманитарии пандемияи коронавирус наҷот диҳанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/|title=Ҷаҳон барои хотима ёфтани пандемияи COVID-19 даст ба дуо мебардорад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200525111308/http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе бо мақсади ҳифзи тандурустии сокинони пойтахт аз пешгирии бемории сироятии коронавирус (COVID-19) қатъ намудани  фаъолияти ҳамаи бозорҳои фурӯши либосаи шаҳрро, новобаста аз шакли моликият ва тобеияти идоравӣ то 31 майи соли 2020 тамдид намуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/|title=Қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либос дар шаҳри Душанбе то 31 май тамдид карда шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200529220050/https://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[7 май]]и [[соли 2020]] 7 май дар Тоҷикистон 82 ҳолати нави сироятёбӣ аз COVID-19 ба қайд гирифта шуда, шумораи беморон ба 461 нафар расид. Ҳамзамон, давоми шабонарӯзи гузашта 4 ҳолати фавт сабт гардида, дар умум 12 нафар беморони гирифтори ин навъи нави коронавирус фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/yvmyvcovid-19-ati-faoliyati-bozor-oi-fur-shi-libos-dar-sha-ri-dushanbe-to-31-maj-tamdid-karda-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 461 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]]и [[соли 2020]] ==
* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] [[30 апрел]]и [[соли 2020]] дар ҷаҳон шумораи гирифторон ба намуди нави коронавируси [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]] '''''3 миллиону 220 ҳазору 969 нафар буда, аз онҳо 1 миллиону 1 ҳазору 72 кас шифо ёфтаанд ва 228 ҳазору 251 тан вафот кардаанд.'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 3,2 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510171233/http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/}}&lt;/ref&gt;
* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[29 апрел]]и [[соли 2020]] — 15 ҳодисаи тасдиқшудаи бемории сироятии коронавирусии [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]], аз ҷумла дар [[вилояти Суғд]] — 10 (даҳ) ҳодиса ва дар шаҳри [[Душанбе]] — 5 (панҷ) ҳодиса аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар  ба қайд гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ: Дар Тоҷикистон ҳодисаҳои тасдиқшудаи бемории сироятии CОVID-19 аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501194848/https://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[29 апрел]]и [[соли 2020]] Бобоҷон Назаров - донишманди тоҷики муқими Лондон шеваи нав барои муолиҷаи COVID-19-ро ошкор кардааст, ки дар сурати озмоишҳои муваффақиятомез метавонад, барои дармони миллионҳо мардум дар сайёра кумак кунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/донишманди-тоҷик-шеваи-муолиҷаи-ковид-19-ро-ошкор-кардааст/30582969.html|title=Донишманди тоҷики муқими Бритониё шеваи муолиҷаи КОВИД-19-ро ошкор кардааст|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-04-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 апрел]]и [[соли 2020]] Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум баргузор гардид. Аъзои Маҷлиси миллӣ тариқи овоздиҳии пинҳонӣ, [[Рустами Эмомалӣ|Рустами Эмомали]]ро ба вазифаи Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷонибдорӣ намуданд.

== [[март]]и [[соли 2020]] ==
* [[17 март]]и [[соли 2020]]  [[Маҳмадтоир Зокирзода]]  дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати шашум Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://president.tj/node/22639|title=Иштирок дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-03-18}}&lt;/ref&gt;
* [[1 март]]и [[соли 2020]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав: ҲХДТ-ро 12 нафар, ҲАТ-ро - 4 нафар, ҲИИТ-ро 4 нафар, ҲДТ-ро 1 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро эълон намуд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155751/https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[1 март]]и [[соли 2020]] дар интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон — 4 миллиону 245 ҳазору 951 нафар интихобкунандагон иштирок намуданд, ки ин 86,4%-и шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад, шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 52 ҳазору 30 нафар ё 1,39%-ро ташкил медиҳад.
* Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ: ҲХДТ - 35 нафар, ҲАТ - 3 нафар, ҲКТ - 2 нафар ва ҲИИТ - 1 нафар пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои садаи XXI]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои 2020-ум]]
[[Гурӯҳ:Солҳо дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2020]]</text>
      <sha1>e23cdivvdi7vlc5w8ht7vwm25tqfsb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302676</id>
    <revision>
      <id>1480697</id>
      <parentid>1341490</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6248" sha1="gjg76rbxvsspg9vio1s8odcz9m2hzq6" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
[[Акс:Parliament_Building_on_Somoni_Plaza_Dushanbe,1999.jpg|рост|мини|300x300пкс| Бинои парлумони Тоҷикистон дар соли 1999]]
[[Раъйпурсӣ|Раъйпурсии умумихалқӣ]] оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]  [[26 сентябр|26 сентябри соли]] [[Соли 1999|1999]] баргузор гардид, ки дар таърихи [[Тоҷикистон|Тоҷикистони]] соҳибистиқлол дуюмин раъйпурсии умумихалқӣ гардид. Яке аз тағйироти асосӣ ба Конститутсия аз 5 то 7 сол (вале танҳо як мӯҳлат) зиёд кардани мӯҳлати ваколатҳои [[Президенти Тоҷикистон|президенти ҷумҳурӣ]], таъсиси [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|парлумони дупалатагӣ]], инчунин иҷозат барои бақайдгирии ҳизбҳои сиёсии динӣ , кафолати [[Озодии афкор ва сухан|озодии баён]] ва [[Озодии эътиқод|дин]] буд. &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sudd.ch/event.php?lang=en&amp;id=tj011999|title=Tadschikistan, 26. September 1999 : Verfassungsreform|publisher=sudd.ch|lang=de|deadlink=no|accessdate=2019-10-3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025050858/https://sudd.ch/event.php?lang=en&amp;id=tj011999|archivedate=2020-10-25}}&lt;/ref&gt; .

Қарор карда шуда буд, ки [[раъйпурсӣ]] дар нимаи аввали [[соли 1998]] баргузор шавад, аммо дар соли 1998 бо сабабҳои мухталиф раъйпурсӣ ба муддати номуайян мавқуф гузошта шуд. Пас аз як баҳси тӯлонии ҳукумат ва мухолифин [[30 июн|30 июни соли]] 1999 порлумони Тоҷикистон (он вақт якпалатагӣ) ниҳоят санаи баргузории раъйпурсӣ - 26 сентябри соли 1999-ро тасдиқ кард. Дар айни замон дар ҷумҳурӣ Конститутсия мавҷуд буд, ки дар давраи авҷи [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] дар соли 1994 тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул шуда буд.

Раъйпурсӣ маҳз дар рӯзи таъиншуда, 26 сентябр  баргузор шуд. Участкаҳои интихоботӣ барои интихобкунандагон аз соати 6 то 20 кушода буданд &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt; .

== Натиҷаҳо ==
Тибқи иттилои расмӣ,  дар интихобот 92,53% - ду миллиону 591 ҳазору 905 нафар (ду миллиону 800 ҳазору 947 нафар шаҳрвандони кишвар соҳиби ҳуқуқи овоздиҳӣ буданд) ширкат намуда овоз доданд. То замони баргузории раъйпурсӣ бештари паноҳандагоне, ки дар замони ҷанги шаҳрвандӣ кишварро тарк карда буданд, ба бозгашт ба кишвар шурӯъ карданд. Ҳамчунин, тибқи иттилои расмӣ, 75,31 дарсади шаҳрвандони Тоҷикистон ба ҷонибдорӣ аз ислоҳот ба Қонуни Асосии ҷумҳурӣ ва 24,69 дарсади раъйдиҳандагон мухолиф овоз додаанд. Шумораи хеле ками бюллетенҳо беэътибор дониста шуданд &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;Nohlen et al., p465&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[[Нолен, Дитер|Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p462 ISBN 0-19-924958-X&lt;/ref&gt; .
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!Интихоб
! Овоз додан
! %
|-
| align=&quot;left&quot; | Тарафдор
| 1 860 804
| 75.31
|-
| align=&quot;left&quot; | Зид
| 609 787
| 24.69
|-
| align=&quot;left&quot; | Овозҳои беэътибор
| 121 314
| 0,01
|-
| align=&quot;left&quot; | '''Ҳамагӣ'''
| '''2 591 905'''
| '''100'''
|}
Пас аз раъйпурсӣ дар Тоҷикистон [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] иборат аз Палатаи намояндагон (поён) ва Шӯрои миллӣ (боло) таъсис ёфт, мӯҳлати ваколати Президенти Тоҷикистон пас аз интихоботи президентии 6 ноябри соли 1999 ҳафт сол шуд., вале бо як давраи мӯлат. Ҳизби наҳзати исломии исломии мухолифи [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] расман сабти ном шуд ва ҳаққи ширкат дар интихоботи навбатии порлумонии соли 2000-ро гирифт, барои сабти номи созмонҳои динӣ шароит фароҳам оварда шуд, тибқи қонун озодии баён ва гирдиҳамоӣ ҳифз шудааст. 

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}} 
[[Гурӯҳ:Сентябри соли 1999]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 26 сентябр]] 
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1999]] 
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳо дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳо 1999|Тоҷикистон]] 
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳои конститутсионӣ]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1999]]</text>
      <sha1>gjg76rbxvsspg9vio1s8odcz9m2hzq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (2003)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302783</id>
    <revision>
      <id>1480696</id>
      <parentid>1341491</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13389" sha1="tip0rjai1napfj08m8gg6fv30r4vwjf" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
[[22 июн|22 июни]] [[соли 2003]] дар таърихи [[Тоҷикистон|Тоҷикистони соҳибистиқлол]] оид ба ворид намудани тағйироту илова ба баъзе боб ва моддаҳои [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (дар маҷмӯъ 56 тағйирот) [[Раъйпурсӣ|раъйпурсии]] сеюми умумихалқӣ оид ба қабули [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Қонуни Асосии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]  баргузор гардид. [[Раъйпурсӣ]] миёни нозирон, коршиносон ва давлатҳои алоҳида баҳои мухталиф гирифт.
[[Акс:Mountain_Road_(56180600).jpeg|рост|мини|300x300пкс| Зиёда аз 90%-и қаламрави Тоҷикистонро кӯҳҳо ишғол намуда, шумораи аҳолӣ дар аввали соли 2019 9 126 600 нафарро ташкил медиҳад.]]

== Замина ==
Моҳи январи соли 2003 палатаи болоии [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] – [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Шӯрои миллӣ (Маҷлиси миллӣ)]] пешниҳод намуд, ки [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсияи амалкунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]], ки дар раъйпурсии умумихалқӣ [[6 ноябр]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1994]] ҳангоми авҷи [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|Ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992-1997]] қабул шудааст, ислоҳот ворид карда шавад. Мубоҳисаи вакилони парлумон ва ҳукумати Тоҷикистон 24 феврали соли 2003 оғоз шуда, 19 марти соли 2003 ҳарду палатаи парлумони Тоҷикистон тасмим гирифтанд, ки масъалаҳои марбут ба тағйири Конститутсияи ҷумҳурӣ тибқи Қонуни асосӣ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод карда шаванд., зеро тибқи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсияи амалкунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]], ҳама гуна тағйирот ба Конститутсия танҳо пас аз тасдиқи тағйироти пешниҳодшуда аз ҷониби шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷараёни раъйпурсии умумихалқӣ оид ба Конститутсия сурат мегирад. Мухолифин, аз ҷумла [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон]], [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]] ва [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон|Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон]] мухолифи ислоҳи [[Қонуни асосӣ]] буданд, зеро ба ақидаи онҳо, тамдиди мӯҳлати [[президент]]&lt;nowiki/&gt;ӣ то 7 сол, имкони ду мӯҳлат интихоб шудан ва аз нав тағйир додани мӯҳлати пешини президенти амалкунанда [[Эмомалӣ Раҳмон]] як иқдоми бузурге барои ба [[Иқтидоргароӣ|иқтидоргароӣ (авторитаризми]]) боз ҳам қавитар афтодани [[Тоҷикистон]] буда, дар оянда барои  [[Эмомалӣ Раҳмон]] имкониятҳои бемаҳдудро барои истиқрори қудрат ва гардиши Точикистон ба [[диктатура]] боз мекунад.  Дар ин давра Тоҷикистон мушкилоти шадиди иҷтимоию иқтисодӣ, [[Бекорӣ|бекории]] оммавиро аз сар гузаронида, барои барқарор кардани иқтисод ва [[Имиҷ|обрӯи]] [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ (солҳои 1992-1997)]] кӯшиш намуд. Инчунин дар ин давра муносибатҳо бо [[Ӯзбекистон|Ӯзбакистон]]&lt;nowiki/&gt;и ҳамсоя бо як қатор сабабҳо дар сатҳи «[[Ҷанги Сард|ҷанги сард]]» буд&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC-%D0%B2-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5/a-817413|title=Референдум в Таджикистане|publisher=Deutsche Welle|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200227102723/https://www.dw.com/ru/%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC-%D0%B2-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5/a-817413|archivedate=2020-02-27}}&lt;/ref&gt; .

== Пешниҳодҳои раъйпурсӣ ==
[[Акс:Visit_to_Tajikistan_and_203st_Motorised_Rifle_Division.jpg|рост|мини|240x240пкс| [[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмонов]] ва [[Владимир Путин]] дар моҳи апрели соли 2003 дар Тоҷикистон]]
Тағйироти асосии пешниҳодшуда ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз он иборат буд, ки мӯҳлати ваколати [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] то ҳафт сол ва на бештар аз ду мӯҳлат пайдарпай, вале дар айни замон, мӯҳлати қаблии президенти феълӣ маҳдуд карда шавад. Сарвари давлат [[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмонро]] ба эътибор нагирифта, «сифр» карданд ва фарзия бо риояи софдилонаи ин қонун ва бо баргузории интихоботи навбатии президентӣ ва пирӯзиҳои фарзияи Эмомалӣ Раҳмонов дар интихоботи президентии солҳои [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)|2006]] ва [[Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2013)|2013]] метавонист қудратро то [[соли 2020]], дар мақоми раёсати ҷумҳурӣ бимонад.  Барои ин талаб карда шуд, ки аз Конститутсия моддаи дахлдор, ки мухлати ваколати президентро танхо бо як мӯхлат махдуд мекард, хориҷ карда шавад. Дар раъйпурсӣ ҳамчунин ҷорӣ намудани хизматрасонии ройгони тандурустии давлатӣ, аз 5 то 10 сол тамдид кардани мӯҳлати ваколати судяҳо, тағйирот ба моддаҳои дахлдор оид ба кафолати пурраи риояи [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд]] аз ҷониби давлат, ва дигар тағйироту иловаҳои хурд буданд. Дар маҷмӯъ, ба бобҳо ва моддаҳои [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 56 тағйиру иловаҳо пешниҳод карда шуданд, ки танҳо бо як савол дар [[бюллетен]] тартиб дода шудаанд&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;/&gt; .

== Раванди овоздиҳӣ ==
[[Бюллетен|Бюллетенҳои]] [[раъйпурсӣ]] бо се забон: ба [[забони давлатӣ|забони давлатӣ ва расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]  - ба [[забони тоҷикӣ]], ба забоне, ки [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳамчун [[забони муоширати байни миллатҳо]] эътироф кардааст, ба забони [[Забони русӣ|русӣ]] ва инчунин забоне, ки дар шимол ва ғарби кишвар маъмул аст - ба [[забони ӯзбекӣ|ӯзбекӣ]] тайёр карда шудаанд. Тибқи маълумоти расмии Маркази Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии умумихалқӣ иштироки рекордии 96,39 % нафарро ташкил дод. (яъне 2.857.685 аз 2.965.000 [[Шаҳрвандии Тоҷикистон|шахрвандони]] сохибихтиёр овоз доданд). Дар бархе аз сафоратхонаҳо ва консулгариҳои хориҷӣ дар хориҷ низ қитъаҳои интихоботӣ боз шуда, [[Шаҳрвандии Тоҷикистон|шахрвандонони Тоҷикистони]] муқими [[Русия]] ва [[Ӯзбекистон]] дар хориҷ аз ҳама бештар раъй додаанд. Худи ҳамон рӯз [[раъйпурсӣ]] эътиборнок эълон шуд &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sudd.ch/event.php?lang=en&amp;id=tj012003|title=Tadschikistan, 22. Juni 2003: Verfassungsreform|publisher=Database and Search Engine for Direct Democracy|lang=de|deadlink=no|accessdate=2020-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930204725/https://sudd.ch/event.php?lang=en&amp;id=tj012003|archivedate=2020-09-30}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thenewhumanitarian.org/feature/2003/06/26/focus-constitutional-referendum|title=Focus on constitutional referendum|publisher=The New Humanitarian|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200227102715/http://www.thenewhumanitarian.org/feature/2003/06/26/focus-constitutional-referendum|archivedate=2020-02-27}}&lt;/ref&gt; .

== Натиҷаҳо ==
Ба тарафдории ин тағйирот ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — 93,82 % овоз доданд  (ё 2.661.250 нафар), 6,18 % — мухолиф овоз доданд (ё 175246 нафар). Тағйиру иловаҳои дахлдор ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ҷониби парлумон қабул карда шуданд &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt; . Бисёре аз кишварҳои [[Ҷаҳони Ғарб|ғарбӣ]], аз ҷумла [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида,]] ин раъйпурсиро , ки ба талаботи байналмилалӣ ҷавобгӯ нест, эътироф карданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.golos-ameriki.ru/a/a-33-a-2003-06-25-8-1/610093.html|title=США оспаривают результаты референдума в Таджикистане|publisher=Voice of America|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200227102716/https://www.golos-ameriki.ru/a/a-33-a-2003-06-25-8-1/610093.html|archivedate=2020-02-27}}&lt;/ref&gt; .

== Инчунин нигаред ==
* Раъйпурсии Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон дар соли 1994 нахустин чунин раъйпурсӣ дар таърихи Тоҷикистон аст
* [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)|Раъйпурсии Қонуни асосии Тоҷикистон дар соли 1999]] дуввумин раъйпурсӣ дар таърих аст
* Раъйпурсии қонуни асосии Тоҷикистон дар соли 2016 чаҳорумин ва то кунун охирин раъйпурсӣ дар Тоҷикистон аст.
== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Июни соли 2003]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 22 июн]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2003]]
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳо дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳо 2003|Тоҷикистон]] 
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳои конститутсионӣ]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2003]]</text>
      <sha1>tip0rjai1napfj08m8gg6fv30r4vwjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1994)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302829</id>
    <revision>
      <id>1480695</id>
      <parentid>1325994</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5963" sha1="1fpshk2e5o8nfvs902nf0o68m4h4oqz" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
[[Раъйпурсӣ|Раъйпурсии умумихалқӣ]] дар [[Тоҷикистон]] оид ба қабули [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсияи нави Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[6 ноябр|6 ноябри]] [[соли 1994]] баргузор гардид, ки дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол аввалин [[раъйпурсӣ]] гардид. Раъйпурсӣ дар пасманзараи идомаи [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ дар кишвар]], ки моҳи майи соли 1992 оғоз шуда, танҳо дар моҳи июни соли 1997 ба поён расид, сурат гирифт. Дар натиҷаи [[раъйпурсӣ]] [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсияи  комилан нави Ҷумҳурии Тоҷикистон]]  қабул карда шуд,  вай ба ҷойи Конститутсияи  ҶШС Тоҷикистон  (соли 1978) иваз гардид.

== Замина ==
Пас аз эълони истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] [[9 сентябр|9 сентябри]] [[соли 1991]] Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон, ки [[14 апрел|14 апрели]] [[соли 1978]] аз ҷониби [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон|Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]]  қабул шуда буд, дар ҷумҳурӣ амалашро давом дод. Моҳи майи соли 1992 дар ҷумҳурӣ миёни ҳукумати кунунии коммунистӣ ва навкоммунистии ҷумҳурӣ, Ҷабҳаи халқии Тоҷикистон аз як тараф  ва аз тарафи дигар, Иттиҳоди мухолифини тоҷик, ки ба ҳайати ҳизбу ҳаракатҳо ва нерӯҳои исломӣ, демократӣ ва миллатгаро шомил буданд, дар кишвар [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] оғоз шуд. Ҳукумати феълии коммунистӣ ва навкоммунистӣ ва ҳам Иттиҳоди мухолифини тоҷик тарафдори қабули Конститутсияи комилан нав буданд, вале ҳар як ҷониб лоиҳаҳои Конститутсияи нави хешро дошт.

== Натиҷаҳои раъйпурсӣ ==
Сарфи назар аз он ки қисми зиёди аҳолии ҷумҳурӣ (гурезагон) дар натиҷаи ҷанг ба [[Русия]], [[Ӯзбекистон]], [[Афғонистон]] ва дигар кишварҳо кӯч бастанд, тибқи маълумоти расмии КМИР дар раъйпурсӣ иштироки рекордии овоздиҳандагон 94,40 % ташкил дод. Ин арқомро бархе аз нозирони хориҷӣ ва ҳамчунин намояндагони Иттиҳоди мухолифини тоҷик зери суол гузоштанд. Мувофиқи  маълумоти расмй 95.70 % овоздиҳандагон ба тарафдории қабули Конститутсияи нави Тоҷикистони соҳибистиқлол овоз доданд ва 4,28 %  [[Шаҳрвандии Тоҷикистон|шаҳрвандон]] ба муқобили он овоз доданд. Худи ҳамон рӯз раъйпурсӣ баргузоршуда эълон шуд. &lt;ref&gt;Nohlen, D, Grotz, F &amp; Hartmann, C (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p462 ISBN 0-19-924958-X&lt;/ref&gt; Конститутсияи нав бо 90% овозҳо дастгирӣ ёфт. &lt;ref&gt;Nohlen, D, Grotz, F &amp; Hartmann, C (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p464 ISBN 0-19-924958-X&lt;/ref&gt;

Нуқтаҳои асосии Конститутсияи нави Тоҷикистони соҳибистиқлол: ҷорӣ намудани ҳокимияти президентӣ, парлумони якпалатагӣ, давлати дунявӣ эълон шудани Тоҷикистон ва манъи таъсис ва сабти номи ҳизбҳои сиёсии динӣ, ӯҳдадории риояи қонунгузории миллӣ, раъйпурсии конститутсионӣ барои ворид намудани тағйироту иловаҳои оянда ба Конститутсия.

== Натиҷаҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!натиҷаҳо
! овозҳо
! %
|-
| align=&quot;left&quot; | Барои қабули конститутсияи нав
| 2,352,554
| 95,72
|-
| align=&quot;left&quot; | Ба муқобили қабули конститутсияи нав
| 105.300
| 4.28
|-
| align=&quot;left&quot; | '''Шумораи умумии овозҳои эътиборнок'''
| '''2,535,437'''
| '''94.4'''
|-
| align=&quot;left&quot; | Бюллетенҳои беэътибор/вайроншуда
| 77.583
| 2.89
|-
| align=&quot;left&quot; | '''Шумораи умумии овозҳо'''
| '''2,685,724'''
| '''100'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; | Манбаъ: [http://www.sudd.ch/event.php?lang=en&amp;id=tj011994 Демократияи мустақим]
|}
{{ПБ}}
== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 6 ноябр]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1994]]
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳо дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳо 1994]]
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳои конститутсионӣ]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1994]]</text>
      <sha1>1fpshk2e5o8nfvs902nf0o68m4h4oqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алваро Колом</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303082</id>
    <revision>
      <id>1480720</id>
      <parentid>1337430</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="730" sha1="8rue6acwhg36ihnwrhgw003fl8xcukg" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}} 

'''Алваро Колом''' ({{Lang-en|Álvaro Colom}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[сиёсатмадор]] аз [[Гватемала]] аст.

Алваро Колом аввалин президенти [[Демократия|демократии]] маркази чапи Гватемала (2008—2012), пас аз панҷ даҳсолаи ҳукуматҳои низомӣ ва ғайридемократӣ буд. Охирин президенти чапгаро, ки соли 1954 бар асари табаддулоти Амрико барканор шуда буд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Президентҳои Гватемала]]</text>
      <sha1>8rue6acwhg36ihnwrhgw003fl8xcukg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳизби панэронӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303097</id>
    <revision>
      <id>1480551</id>
      <parentid>1349446</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19498" sha1="5bhtmwdxyydc4tsco0j04zzps6kh5ry" xml:space="preserve">{{Ҳизби сиёсӣ|логотип=Flag of Pan-Iranist-Party.svg}}
'''Ҳизби Панэронӣ''' ({{Lang-fa|{{Nastaliq|بزب پانایرانیست}}}} '''Ҳизби Паниронӣ''') як ҳизби сиёсии мухолиф дар [[Эрон]] аст, ки [[Панэронизм|аз паниронӣ]] ҳимоят мекунад. Ин ҳизб сабти ном нашудааст ва аз лиҳози фаннӣ мамнӯъ аст, аммо дар Эрон фаъолияташро идома медиҳад.  Дар замони [[Дудмони Паҳлавӣ|сулолаи Паҳлавӣ]], ин ҳизб дар парлумон намояндагӣ мекард ва дар дохили режим ниммухолифӣ ҳисобида мешуд, ки то замони маҳкумияти расмии ризоияти Эрон ба истиқлолияти [[Баҳрайн]] дар соли 1971 иҷоза дода шуд, ки фаъолият кунад.

Ӯ Ин ҳизб маҷбур шуд, ки соли 1975 баста шавад ва бо [[Растахиз|Ҳизби Ренессанс]] ҳамроҳ шавад.

Ҳизби Панэронӣ [[Антикоммунизм|як созмони зиддикоммунистӣ]] буд ва дар кӯчаҳои Теҳрон бо издиҳоми [[Партияи халкии Эрон|Ҳизби мардумии Эрон]] мунтазам мубориза мебурд. &lt;ref&gt;Mark J. Gasiorowski (1987). «Disintegration of Iranian National Front: Causes and Motives». The 1953 Coup d’Etat in Iran. Cambridge University Press. 19 (3): 261—286.&lt;/ref&gt;

Ҳизби Панэронӣ дар соли 2009 ба ҳимоят аз [[Ҷунбиши сабз (Эрон)|Ҷунбиши Сабзҳои Эрон]] баромад кард &lt;ref&gt;Golnaz Esfandiari (22 June 2009). https://www.rferl.org/a/Women_At_Forefront_Of_Iranian_Protests/1760110.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220511130915/https://www.rferl.org/a/Women_At_Forefront_Of_Iranian_Protests/1760110.html |date=2022-05-11 }}&lt;/ref&gt; ва гуфтугӯи он дар солҳои 2010 аз ҷониби муҳофизакорон, ки мавқеъҳои онро дар миёни ихтилофҳо ва даргириҳои Эрону Саудӣ ба таври тактикӣ қабул карданд, эҳё шуд. &lt;ref&gt;Nozhan Etezadosaltaneh (4 August 2016). https://intpolicydigest.org/pan-iranism-new-tactics-of-conservatives-in-iran&lt;/ref&gt;

== замина ==
Ҳамла ба Эрон аз ҷониби артиши Англияву Шӯравӣ дар авоили садаи 20 боиси эҳсоси ноамнӣ дар миёни эрониён шуд, ки шоҳ [[Ризо Шоҳ|Ризо Паҳлавӣ]] дар баробари чунин ҳузури хориҷӣ дар ин кишвар нотавон аст. Дар кишвар, бахусус дар пойтахти [[Теҳрон]], сарбозон аз [[Русия]], [[Ингилистон|Англия]], [[Ҳиндустон]], [[Зеландияи Нав]], [[Австралия]] ва баъдтар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Амрико]] &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;Engheta, Naser (2001). 50 years history with the Pan-Iranists. Los Angeles, CA: Ketab Corp.&lt;/ref&gt; буданд.

Ҳамлаи Англия ва Шӯравӣ ба Эрон ба як силсила ҷунбиши донишҷӯён дар соли 1941 таъсир расонд, ки дар он миллатгароӣ дар байни эрониён беш аз пеш маъруфият пайдо мекард, яке аз ин гурӯҳҳои нав як гурӯҳи махфии партизании миллатгаро бо номи Гурӯҳи Интиқом (бо номи Анҷоман низ маъруф) буд » &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;Engheta, Naser (2001). 50 years history with the Pan-Iranists. Los Angeles, CA: Ketab Corp.&lt;/ref&gt; .

Ҳизби Панэронӣ баъдан аз ҷониби ду узви гурӯҳи интиқомгиранда ва ду донишҷӯи дигар дар миёнаҳои то охири солҳои 1940 дар [[Донишгоҳи Теҳрон]] таъсис дода шуд.

Ҳарчанд дар тӯли солҳои 1930 фаъол буд, ҷунбиши паниэронӣ як иттиҳоди густурдаи миллии адибон, муаллимон, донишҷӯён ва фаъолон буд. Ин ҳизб аввалин созмоне буд, ки ба таври расмӣ мавқеъи умумиэронӣ қабул кард, ки ба ҳамбастагӣ ва муттаҳидшавии [[мардумони эронитабор|халқҳои эронӣ]], ки дар паҳнои Эрон зиндагӣ мекунанд, эътиқод дошт.

== Таърих ==
[[Акс:Mohsen_Pezeshkpour.jpg|мини| Моҳсин Пезешкпур, муассис ва раҳбари ҳизб аз соли 1967 то 1997, аз соли 1967 то 1971 [[Хуррамшаҳр|Хуррамшаҳрро]] дар парлумон намояндагӣ мекард. Вай аз соли 1975 то соли 1979 бо билети [[Растахиз|Растохези]] вакили парлумон буд]]
Дар соли 1951, Моҳсен Пезешкпур ва Дориюш Форуҳар дар бораи чӣ гуна фаъолият кардани ҳизб ихтилофи назар доштанд ва тақсимот ба амал омад.

Фраксияи Пезешкпур, ки номи ҳизбро нигоҳ дошт, бовар дошт, ки дар низоми [[Муҳаммадризо Паҳлавӣ]] кор кунад. Фраксияи Форуҳар, ки номи нави Меллат Эронро (Ҳизби миллати Эрон) қабул кард, ба мубориза бо низом бовар дошт.

Меллат Эрон нисбат ба ҳизби пешин хеле миллатгарои ашаддӣ буд ва аз ҷунбиши миллии [[Мусодиқ, Муҳаммад|Муҳаммад Мусаддиқ]], ки [[Фронти миллии Эрон|Ҷабҳаи Миллии Эронро]] (Ҷебҳе Мелли) дар баробари дигар раҳбарони миллатгароёни эронӣ таъсис додааст, сахт дастгирӣ ва муттаҳид мекард.

Ин ҳизб гӯё аз ҷониби [[Идораи иттилооти марказӣ|Идораи марказии разведка]] маблағгузорӣ мешуд. &lt;ref&gt;Rahnema, Ali (2014-11-24). Behind the 1953 Coup in Iran: Thugs, Turncoats, Soldiers, and Spooks. Cambridge University Press. p. 23.&lt;/ref&gt;

Пас аз [[табаддулоти давлатй|табаддулоти давлатие,]] ки аз ҷониби [[Бритониё|Англо]] - [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Амрико]] сарпарастӣ карда шуд, бар зидди Мусаддик, шоҳ қудрати диктаториро ба даст гирифт ва тақрибан ҳамаи гурӯҳҳои сиёсӣ, аз ҷумла Меллат Эрон ва Ҷабҳаи Миллиро ғайриқонунӣ эълон кард.

Партияи пан-эронистй дере нагузашта ба оппози-цияи расмй дар [[Маҷлис|мачлиси машваратй]] табдил ёфт, ки Пезешкпур раиси он гардид.

Аммо дар хакикат хизб кувва ва нуфузи сиёсй хеле кам дошт ва мавкеи он пеш аз хама рамзй буд.

Оғози солҳои 1960, дар замони ҳукумати Амир Аббос Ҳовайд, Эрон асосан ба як диктатураи якҳизбӣ таҳти роҳбарии Ҳизби Наҳзати Императорӣ ( Растохез ) табдил ёфт.

Пезешкпур узви фаъоли Маҷлис боқӣ монд ва ба ҳукмронии Бритониё дар [[Баҳрайн]], ки Эрон даъво дошт, мухолиф буд.

Дар шаҳри [[Хуррамшаҳр]] қароргоҳе таъсис дод.

Дар Хузистон ин хизб бори аввал тавонист ба нуфузи бартаридошта ноил шавад, дар ҳоле ки дар боқимондаи Эрон ин ҳизб таъсири хеле камро идома дод.

Бо сар задани инқилоб дар соли 1978, Пезешкпур ва дигар сиёсатмадорони бо шоҳ муттаҳидшуда аз кишвар ба бадарға фирор карданд.

Муҳаммадризо Амели Теғронӣ, яке аз муассисони ин ҳизбро Додгоҳи инқилобӣ ба эъдом маҳкум кард ва баъдан дар моҳи майи соли 1979 эъдом шуд.

Ҳаракатҳои миллатгароӣ аз қабили Меллат Эрон ва Ҷабҳаи Миллӣ, ки ба шоҳ муқобил буданд, дар кишвар боқӣ монданд ва дар [[хукумати муваккатй|ҳукумати муваққати]] инқилобии [[Бозорган, Мехди|Меҳдии Бозоргон]] нақши ҳалкунанда бозиданд.

Пас аз инқилоби исломии соли 1979, ки дар ниҳоят [[Руҳуллоҳ Хумайнӣ|Хумайниро]] ба унвони пешвои олӣ пас аз суқути ҳукумати муваққат ба қудрат овард, тамоми гурӯҳҳои миллатгаро ва ҳамчунин ҳаракатҳои [[социализм|сотсиалистӣ]] ва [[Коммунизм|коммунистӣ]], аз қабили [[Партияи халкии Эрон|Ҳизби мардумии Эрон]], мамнӯъ шуданд.

Дар авоили солҳои 1990-ум Пезешкпур ба раҳбари нави олӣ [[Сайид Алӣ Хоманаӣ|Алии Хоманаӣ]] номаи узрхоҳӣ навишт, ки мехоҳад ба Эрон баргардад ва ваъда дод, ки ҳамеша аз сиёсат канорагирӣ кунад.

Хоманаӣ узрхоҳиро пазируфт ва ба Пезешкпур иҷозат дод, ки ба шарти аз сар нагирифтани фаъолияти пешини сиёсии худ баргардад.

Аммо пас аз чанде Пезешкпур боз ба сиёсат фаъолона машгул шуда, дар Эрон хизби панэронистиро баркарор кард. Вай сохти хизбиро ислох кард ва аз аксар идеологияи ташкилии кухна, ки Форухар ба он мукобил баромад ва дар аввал боиси чудоихо гардид, даст кашид.

Аммо партияи панэронистй ва «Меллат Эрон» муросо накарда, хамчун ташкилоти алохида кор карданро давом доданд.

Пас аз тазоҳуроти донишҷӯёни соли 1999, бисёре аз аъзои Ҳизби Панэронӣ боздошт шуданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/iran/1999/42-251099.html|title=RFE/RL Iran Report&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|deadlink=no|accessdate=2022-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512072527/https://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/iran/1999/42-251099.html|archivedate=2022-05-12}}&lt;/ref&gt; ва 9 нафар аз раҳбарони ин ҳизб, аз ҷумла худи Пезешкпур, ба [[Суди Инқилоби Исломӣ|Додгоҳи Инқилоби Исломӣ]] даъват шуданд.

Айбдоркунии зидди онҳо аз паҳн кардани таблиғоти зиддиҳукуматӣ дар рӯзномаи расмии ҳизб бо номи «Соверенитет миллӣ» иборат буд.

Моҳи январи соли 2011 яке аз муассисони Ҳизби Панэронӣ Муҳсин Пезешкпур ҳангоми ҳабси хонагӣ аз ҷониби ҳукумати Эрон мурда эълон шуд.

Дар натиҷа, Ризо Кирмонӣ раҳбари нави ҳизби паниронистӣ эълон шуд.

Замоне дар соли 2012 Ризо Кирмонӣ ба далели мушкилоти саломатӣ дар пайи ҳабси 18-моҳа дар зиндони Раҷаи Шаҳр даргузашт, ки бисёриҳо шароити онро ғайриинсонӣ хонда ва дар сатҳи байналмилалӣ мавриди интиқод қарор гирифтанд.

== Парчам ==
[[Акс:Flag_of_Pan-Iranist-Party.svg|марказ|мини| Парчами Ҳизби Пан-Иронистӣ]]
[[Акс:Flag_of_Pan-Iranist-Party_alt.svg|марказ|мини| Навъи дигари парчам парчами хизби панэронист, ки аз он хизби миллии Эрон низ истифода мекард.]]
[[Парчам|Парчами]] Ҳизби Панэронӣ парчами ҳизбест, ки бо ранги миллии Эрон таҷассум ёфтааст.

Дар маркази ин парчам низ аломати мухолифат мавҷуд аст, ки ба маънои мухолифат ба ҳар гуна ғояҳои мустамликавӣ, мухолифат ба пароканда кардани [[Эрони Бузург|сарзаминҳои Эрон]], мухолифат ба ақидаҳои ғайриинсонӣ, мухолифат бо созмонҳои фасодзада, мухолифат [[Антикоммунизм|ба коммунизм]], мухолифат ба панисломизм, мухолифат [[Панисломизм|ба пантуркизм]], мухолифат [[сионизм|ба сионизм]] [[Пантуркизм|ва]] тартиботи нави ҷаҳонӣ .

Ҳамчунин дар мобайни ин парчам лентаи сиёҳ кандакорӣ шудааст, ки ба маънои мотам барои аз даст додани сарзаминҳои эронӣ аст. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://paniranist.org/flag.htm|title=درفش حزب پان ايرانيست&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|deadlink=no|accessdate=2022-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220524204625/https://paniranist.org/flag.htm|archivedate=2022-05-24}}&lt;/ref&gt;

== Маҷлисҳои партиявӣ ==
Ҳизби Панэронӣ дар ду идораи расмии Эрон ҷаласаҳои ҳизбӣ баргузор мекунад. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://paniranist-party.org/pages-11.html|title=حزب پان ایرانیست::تماس با ما&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|deadlink=no|accessdate=2022-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220419151014/http://paniranist-party.org/pages-11.html|archivedate=2022-04-19}}&lt;/ref&gt;

Мақомоти [[Эрон|Ҷумҳурии Исломии Эрон]], ки фаъолияти ин ҳизбро ғайриқонунӣ медонанд, алайҳи фаъолият ва гирдиҳамоиҳои он эътироз карданд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www-radiofarda-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.radiofarda.com/amp/b3-pan-iranism-70th-foundation-anniversary-obstruction/28739265.html?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQHKAFQArABIA#ampshare=https%3A%2F%2Fwww.radiofarda.com%2Fa%2Fb3-pan-iranism-70th-foundation-anniversary-obstruction%2F28739265.html|title=جلوگیری از برگزاری مراسم «حزب پان ایرانیست»&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|deadlink=no|accessdate=2022-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082142/https://www-radiofarda-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.radiofarda.com/amp/b3-pan-iranism-70th-foundation-anniversary-obstruction/28739265.html?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQHKAFQArABIA#ampshare=https%3A%2F%2Fwww.radiofarda.com%2Fa%2Fb3-pan-iranism-70th-foundation-anniversary-obstruction%2F28739265.html|archivedate=2021-04-28}}&lt;/ref&gt;

=== танқид ===

Бархе аз аҳзоби сиёсии Эрон бо ишора ба он ки Ҳизби Панэронӣ бо [[Партияи миллии социалистии коргарии Эрон|Ҳизби Миллии Сотсиалистии Коргарии Эрон]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ensani.ir/fa/article/345248/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87%D9%94-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D9%BE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%D8%B2%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D9%88%D9%85%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%A7%DB%8C-28-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-1332|title=رابطهٔ حزب پان ایرانیست با احزاب سومکا و توده تا کودتای 28 مرداد 1332&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|deadlink=no|accessdate=2022-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512181359/http://ensani.ir/fa/article/345248/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87%D9%94-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D9%BE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%D8%B2%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D9%88%D9%85%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%A7%DB%8C-28-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-1332|archivedate=2022-05-12}}&lt;/ref&gt; онро ҳизби фашистӣ ва тоталитарӣ медонанд, аммо худи панэронӣ ҳамеша ин иддаъоро рад кардаанд. .

'''Конститутсияи пешниҳодшуда'''

Панэронистҳо дар соли 1997 тарҳи Қонуни асосии худро пешниҳод карданд, ки муҳимтарин принсипҳои онҳо инҳоянд: [[Низоми парлумонӣ|низоми парлумонӣ]], [[Подшоҳии машрута|монархияи конститутсионӣ]], [[Ҳокимияти соҳибистиқлол|истиқлолияти миллӣ]] ва [[Секуляризм|дунявӣ]] . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://static.wpb.tam.us.siteprotect.com/var/m_5/50/503/56100/780406-%D9%BE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C.pdf|title=Источник|deadlink=no|accessdate=2022-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220625161449/https://static.wpb.tam.us.siteprotect.com/var/m_5/50/503/56100/780406-%D9%BE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C.pdf|archivedate=2022-06-25}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

[[Гурӯҳ:Панэронизм]]
[[Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсии Эрон]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>5bhtmwdxyydc4tsco0j04zzps6kh5ry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303414</id>
    <revision>
      <id>1480559</id>
      <parentid>1427002</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)]]</comment>
      <origin>1427002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7247" sha1="15jry947oogbmqt0wdi5mkyonbqdder" xml:space="preserve">{{Интихобот}}
'''Интихоботи парлумонии соли 2000 дар Тоҷикистон навбатӣ''' буда, дуввумин интихобот дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол аст. 63 нафар вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|)]] даъвати 1 — палатаи поёнии [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] интихоб шуданд. Маҷлиси Олии Тоҷикистон [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)|26 сентябри соли 1999 дар Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)]] дупалатагӣ шуда буд.

== Замина ==
Ин аввалин интихоботи порлумонӣ пас аз анҷоми [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон (1992—1997)]] дар ҷумҳурӣ буд.

Дар давраи тайёрӣ ба интихобот дар шароити ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон дигаргуниҳои зиёд ба амал омаданд. Пас аз он ки фаъолияти аҳзоби сершумори мухолиф дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон (1992—1997)]] мамнӯъ шуд, бархе аз онҳо пас аз соли 1997 дар чаҳорчӯби созиши ҳукумат ва мухолифон дубора барқарор шуданд. Пас аз он ки ақоиди гуногун ва гуногунандешии ҳизбӣ ба ин васила ташаккул ёфт, шумораи маҳдудиятҳо дар моҳҳои пеш аз интихобот афзоиш ёфт. Фаъолияти шаш ҳизб асосан ба далели иштибоҳҳои расмӣ дар сабти ном ё нақзи қоидаҳои интихобот дар ҷараёни маъракаи интихоботӣ мамнӯъ ва ё боздошта шуданд. Ин сиёсати шадиди ҳукумат нигарониҳои мухолифинро аз василаи одилонаи интихобот ба бор овард. Моҳи августи соли 1999 ба ду ҳизби умдаи мухолиф, [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] ва [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] иҷоза дода шуд, ки дар интихобот ширкат кунанд. Илова бар ин, бисёре аз [[сиёсатмадор]]они мухолиф аз аҳзоби боздоштшуда дар феҳристи интихоботии аҳзоби дигар буданд ва ё ба унвони номзади мустақил дар яке аз [[Ҳавзаи интихоботӣ|ҳавзаҳои интихоботӣ]] ширкат карданд. Ҳамин тариқ, рақобати сиёсӣ байни ҳизбҳо ва номзадҳои гуногун ба вуҷуд омад.

Дар натиҷа, Кумитаи марказии интихобот ва раъйпурсии ҷумҳурӣ ба шаш ҳизб — [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон ]] бо раҳбарии [[Эмомалӣ Раҳмон]], [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]], бо раҳбарии [[Шодӣ Шабдолов]], инчунин чаҳор ҳизбро барои ширкат дар интихобот иҷоза дод. Аҳзоби мухолиф: [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон]] бо раҳбарии [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]], [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]] таҳти раҳбарии Маҳмадрӯзӣ Искандаров, [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] таҳти раҳбарии Мирҳусейн Назриев, инчунин гурӯҳи номзадҳои «Мухолифини нав», ки аъзои ҳизбҳои хурд ва ба қайд гирифтанашуда, инчунин баъзе номзадҳои ғайриҳизбро муттаҳид мекардаанд. Ҳамаашон расман ба унвони номзади мустақил сабти ном шуда буданд, аммо расман аъзои ин гурӯҳ буданд ва қасд доштанд дар сурати ворид шудан ба [[порлумон]] фраксияи худро бо ин ном ташкил кунанд.

== Натиҷаҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ҳизбҳо ва диг.
! овозхо
! %
! Таносуби ягона
! Ҳавзаҳои мажоритарӣ
! Ҷойҳо умумӣ
|-
| [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
| 1.741.540
| 64,91 %
| 15
| 21
| 36
|-
| [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]]
| 547.076
| 20.39 %
| 5
| 8
| 13
|-
| [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]
| 196.105
| 7.31 %
| 2
| 0
| 2
|-
| [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]]
| 94.963
| 3.54 %
| 0
| 0
| 0
|-
| [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]]
| 37.728
| 1.32 %
| 0
| 0
| 0
|-
| Гурӯҳи «Мухолифини нав»
| 35.414
| 1.22 %
| 0
| 0
| 0
|-
| Номзадҳои мустақил
| -
| -
| 0
| 10
| 10
|-
| Ҷойҳои холӣ (бекорнашуда).
| -
| 1.31 %
| -
| 2
| 2
|-
| '''Ҳамагӣ'''
| '''2.683.010'''
| '''100'''
| '''22'''
| '''41'''
| '''63'''
|}

== Рейтингҳо ==
Аксари нозирони созмонҳои байналмилалӣ ва кишварҳои хориҷӣ, ки дар ин интихобот ширкат доштанд, аз онҳо интиқод карданд. Аз ҷумла, намояндагони САҲА таъкид карданд, ки «интихоботи парлумонии соли 2000 дар Тоҷикистон мувофиқи ӯҳдадориҳои давлати узв дар назди Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо баргузор нашуд»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stanradar.com/news/full/38524-parlamentskie-vybory-v-tadzhikistane-priznany-sostojavshimisja.html|title=Парламентские выборы в Таджикистане признаны состоявшимися|publisher=stanradar.com|deadlink=no|accessdate=2020-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812030112/https://stanradar.com/news/full/38524-parlamentskie-vybory-v-tadzhikistane-priznany-sostojavshimisja.html|archivedate=2020-08-12}}&lt;/ref&gt; .

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2000]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 26 феврал]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2000]]</text>
      <sha1>15jry947oogbmqt0wdi5mkyonbqdder</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480620</id>
      <parentid>1480559</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7247" sha1="mc4k93uu5jnfsmqju0709kdc0c6kmfr" xml:space="preserve">{{Интихобот}}
'''Интихоботи парлумонии соли 2000 дар Тоҷикистон навбатӣ''' буда, дуввумин интихобот дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол аст. 63 нафар вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|)]] даъвати 1 — палатаи поёнии [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] интихоб шуданд. Маҷлиси Олии Тоҷикистон [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)|26 сентябри соли 1999 дар Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)]] дупалатагӣ шуда буд.

== Замина ==
Ин аввалин интихоботи парлумонӣ пас аз анҷоми [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон (1992—1997)]] дар ҷумҳурӣ буд.

Дар давраи тайёрӣ ба интихобот дар шароити ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон дигаргуниҳои зиёд ба амал омаданд. Пас аз он ки фаъолияти аҳзоби сершумори мухолиф дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон (1992—1997)]] мамнӯъ шуд, бархе аз онҳо пас аз соли 1997 дар чаҳорчӯби созиши ҳукумат ва мухолифон дубора барқарор шуданд. Пас аз он ки ақоиди гуногун ва гуногунандешии ҳизбӣ ба ин васила ташаккул ёфт, шумораи маҳдудиятҳо дар моҳҳои пеш аз интихобот афзоиш ёфт. Фаъолияти шаш ҳизб асосан ба далели иштибоҳҳои расмӣ дар сабти ном ё нақзи қоидаҳои интихобот дар ҷараёни маъракаи интихоботӣ мамнӯъ ва ё боздошта шуданд. Ин сиёсати шадиди ҳукумат нигарониҳои мухолифинро аз василаи одилонаи интихобот ба бор овард. Моҳи августи соли 1999 ба ду ҳизби умдаи мухолиф, [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] ва [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] иҷоза дода шуд, ки дар интихобот ширкат кунанд. Илова бар ин, бисёре аз [[сиёсатмадор]]они мухолиф аз аҳзоби боздоштшуда дар феҳристи интихоботии аҳзоби дигар буданд ва ё ба унвони номзади мустақил дар яке аз [[Ҳавзаи интихоботӣ|ҳавзаҳои интихоботӣ]] ширкат карданд. Ҳамин тариқ, рақобати сиёсӣ байни ҳизбҳо ва номзадҳои гуногун ба вуҷуд омад.

Дар натиҷа, Кумитаи марказии интихобот ва раъйпурсии ҷумҳурӣ ба шаш ҳизб — [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон ]] бо раҳбарии [[Эмомалӣ Раҳмон]], [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]], бо раҳбарии [[Шодӣ Шабдолов]], инчунин чаҳор ҳизбро барои ширкат дар интихобот иҷоза дод. Аҳзоби мухолиф: [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон]] бо раҳбарии [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]], [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]] таҳти раҳбарии Маҳмадрӯзӣ Искандаров, [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] таҳти раҳбарии Мирҳусейн Назриев, инчунин гурӯҳи номзадҳои «Мухолифини нав», ки аъзои ҳизбҳои хурд ва ба қайд гирифтанашуда, инчунин баъзе номзадҳои ғайриҳизбро муттаҳид мекардаанд. Ҳамаашон расман ба унвони номзади мустақил сабти ном шуда буданд, аммо расман аъзои ин гурӯҳ буданд ва қасд доштанд дар сурати ворид шудан ба [[парлумон]] фраксияи худро бо ин ном ташкил кунанд.

== Натиҷаҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ҳизбҳо ва диг.
! овозхо
! %
! Таносуби ягона
! Ҳавзаҳои мажоритарӣ
! Ҷойҳо умумӣ
|-
| [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
| 1.741.540
| 64,91 %
| 15
| 21
| 36
|-
| [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]]
| 547.076
| 20.39 %
| 5
| 8
| 13
|-
| [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]
| 196.105
| 7.31 %
| 2
| 0
| 2
|-
| [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]]
| 94.963
| 3.54 %
| 0
| 0
| 0
|-
| [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]]
| 37.728
| 1.32 %
| 0
| 0
| 0
|-
| Гурӯҳи «Мухолифини нав»
| 35.414
| 1.22 %
| 0
| 0
| 0
|-
| Номзадҳои мустақил
| -
| -
| 0
| 10
| 10
|-
| Ҷойҳои холӣ (бекорнашуда).
| -
| 1.31 %
| -
| 2
| 2
|-
| '''Ҳамагӣ'''
| '''2.683.010'''
| '''100'''
| '''22'''
| '''41'''
| '''63'''
|}

== Рейтингҳо ==
Аксари нозирони созмонҳои байналмилалӣ ва кишварҳои хориҷӣ, ки дар ин интихобот ширкат доштанд, аз онҳо интиқод карданд. Аз ҷумла, намояндагони САҲА таъкид карданд, ки «интихоботи парлумонии соли 2000 дар Тоҷикистон мувофиқи ӯҳдадориҳои давлати узв дар назди Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо баргузор нашуд»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stanradar.com/news/full/38524-parlamentskie-vybory-v-tadzhikistane-priznany-sostojavshimisja.html|title=Парламентские выборы в Таджикистане признаны состоявшимися|publisher=stanradar.com|deadlink=no|accessdate=2020-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812030112/https://stanradar.com/news/full/38524-parlamentskie-vybory-v-tadzhikistane-priznany-sostojavshimisja.html|archivedate=2020-08-12}}&lt;/ref&gt; .

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2000]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 26 феврал]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2000]]</text>
      <sha1>mc4k93uu5jnfsmqju0709kdc0c6kmfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонии Тоҷикистон (2000)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303415</id>
    <revision>
      <id>1480640</id>
      <parentid>1325896</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)]]</comment>
      <origin>1480640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303423</id>
    <revision>
      <id>1480553</id>
      <parentid>1439670</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4815" sha1="i2rzo2frxzv5zobapd1umanvbzo6xlr" xml:space="preserve">{{Интихобот}}

Аввалин интихоботи парлумонӣ дар таърихи [[Тоҷикистон]]и соҳибистиқлол [[26 феврал]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1995]] ва даври дуюми интихобот дар 20 ҳавза аз 181 ҳавза 12 марти ҳамон сол баргузор шуд&lt;ref name=&quot;Elections in Asia&quot;&gt;{{Книга|автор=Nohlen D., Grotz F., Hartmann C.|заглавие=Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook: Volume 1: Middle East, Central Asia, and South Asia (Elections in Asia and the Pacific Vol. 1)|ссылка=https://archive.org/details/electionsasiapac00nohl|место=Oxford|издательство=Oxford University Press|год=2001|страниц=776|страницы=[https://archive.org/details/electionsasiapac00nohl/page/462 462]—465|isbn=0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; . Интихобот дар шароити идомаи [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ дар кишвар]] баргузор шуд, ки моҳи майи соли 1992 оғоз шуда, танҳо дар моҳи июни соли 1997 ба поён расид.
Интихоботи [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олии навтаъсиси Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар таърихи Тоҷикистон аввалин интихобот буд. Қабл аз он интихоботи ахири [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]] моҳи феврали соли 1990 баргузор шуда буд ва ин даъват ҳатто пас [[Пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ|аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва ба даст овардани [[истиқлол]]&lt;nowiki/&gt;и Тоҷикистон мисли дигар шӯроҳои олии ҷумҳуриявӣ дар дигар ҷумҳуриҳои собиқи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] амал мекард. Дарҳол пас аз соҳибистиқлол шудани Тоҷикистон, [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]] ба [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] табдил дода шуд, ва курсиҳои собиқ [[вакил]]&lt;nowiki/&gt;они ШО ҶШС Тоҷикистон барои вакилони соли 1990 интихобшуда ҷудо карда шуданд.

Дар интихобот номзадҳо ба 181 курсии парлумони нави ҷумҳурӣ интихоб шуданд. Иштироки интихобкунандагон 84,0 % ташкил дод . Дар натиҷаи интихобот 113 курсиро номзадҳои мустақил соҳиб шуданд. [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби коммунисти Тоҷикистон]] тавонист 60 курсиро ба даст орад, дар ҳоле ки маркази чапи ба мақомот вафодор Ҳизби Халқии Тоҷикистон, (ҳоло [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон|Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон)]] 5 курсиро ба даст оварда, бори аввал дар таърихи хеш вориди парлумон шуд. . Ҳизби мухолифи мӯътадил Ваҳдати миллӣ ва ризоияти Тоҷикистон ва Ҳизби таҷдиди иқтисодӣ ва сиёсии Тоҷикистон дар парлумони нав мутаносибан ду ва як курсӣ дарёфт карданд ва низ нахустин бор дар таърихи хеш вориди парлумон шуданд&lt;ref&gt;Dieter Nohlen, Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p462 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; . Ба намояндагони Иттиҳоди мухолифини тоҷик аз [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]], [[Ҳаракати мардумии «Растохез»|Ҷунбиши мардумии «Растохез»]] ва Ҷунбиши Лаъли Бадахшон иҷозаи ширкат дар интихоботро надоданд.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 26 феврал]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Феврали соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Марти соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 12 март]]</text>
      <sha1>i2rzo2frxzv5zobapd1umanvbzo6xlr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480554</id>
      <parentid>1480553</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)]]</comment>
      <origin>1480553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4815" sha1="i2rzo2frxzv5zobapd1umanvbzo6xlr" xml:space="preserve">{{Интихобот}}

Аввалин интихоботи парлумонӣ дар таърихи [[Тоҷикистон]]и соҳибистиқлол [[26 феврал]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1995]] ва даври дуюми интихобот дар 20 ҳавза аз 181 ҳавза 12 марти ҳамон сол баргузор шуд&lt;ref name=&quot;Elections in Asia&quot;&gt;{{Книга|автор=Nohlen D., Grotz F., Hartmann C.|заглавие=Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook: Volume 1: Middle East, Central Asia, and South Asia (Elections in Asia and the Pacific Vol. 1)|ссылка=https://archive.org/details/electionsasiapac00nohl|место=Oxford|издательство=Oxford University Press|год=2001|страниц=776|страницы=[https://archive.org/details/electionsasiapac00nohl/page/462 462]—465|isbn=0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; . Интихобот дар шароити идомаи [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ дар кишвар]] баргузор шуд, ки моҳи майи соли 1992 оғоз шуда, танҳо дар моҳи июни соли 1997 ба поён расид.
Интихоботи [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олии навтаъсиси Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар таърихи Тоҷикистон аввалин интихобот буд. Қабл аз он интихоботи ахири [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]] моҳи феврали соли 1990 баргузор шуда буд ва ин даъват ҳатто пас [[Пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ|аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва ба даст овардани [[истиқлол]]&lt;nowiki/&gt;и Тоҷикистон мисли дигар шӯроҳои олии ҷумҳуриявӣ дар дигар ҷумҳуриҳои собиқи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] амал мекард. Дарҳол пас аз соҳибистиқлол шудани Тоҷикистон, [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]] ба [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] табдил дода шуд, ва курсиҳои собиқ [[вакил]]&lt;nowiki/&gt;они ШО ҶШС Тоҷикистон барои вакилони соли 1990 интихобшуда ҷудо карда шуданд.

Дар интихобот номзадҳо ба 181 курсии парлумони нави ҷумҳурӣ интихоб шуданд. Иштироки интихобкунандагон 84,0 % ташкил дод . Дар натиҷаи интихобот 113 курсиро номзадҳои мустақил соҳиб шуданд. [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби коммунисти Тоҷикистон]] тавонист 60 курсиро ба даст орад, дар ҳоле ки маркази чапи ба мақомот вафодор Ҳизби Халқии Тоҷикистон, (ҳоло [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон|Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон)]] 5 курсиро ба даст оварда, бори аввал дар таърихи хеш вориди парлумон шуд. . Ҳизби мухолифи мӯътадил Ваҳдати миллӣ ва ризоияти Тоҷикистон ва Ҳизби таҷдиди иқтисодӣ ва сиёсии Тоҷикистон дар парлумони нав мутаносибан ду ва як курсӣ дарёфт карданд ва низ нахустин бор дар таърихи хеш вориди парлумон шуданд&lt;ref&gt;Dieter Nohlen, Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p462 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; . Ба намояндагони Иттиҳоди мухолифини тоҷик аз [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]], [[Ҳаракати мардумии «Растохез»|Ҷунбиши мардумии «Растохез»]] ва Ҷунбиши Лаъли Бадахшон иҷозаи ширкат дар интихоботро надоданд.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 26 феврал]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Феврали соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Марти соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 12 март]]</text>
      <sha1>i2rzo2frxzv5zobapd1umanvbzo6xlr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1999)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303467</id>
    <revision>
      <id>1480550</id>
      <parentid>1352086</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14733" sha1="lgh6l8i4d6vf4a7bktboo9f4dj975df" xml:space="preserve">{{Интихобот|название=Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1994)|подпись названия=Интихоботи навбатии [[Президенти Тоҷикистон]] 1999|дата=[[6 ноябр]]и [[соли 1999]]|предыдущие=Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1994)|год предыдущих=1994|следующие=Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)|год следующих=2006|территория=Тоҷикистон|явка избирателей=98,9 %|портрет1=[[Акс:Emomali Rahmonov 2001Nov03.jpg|170x170px]]|цвет1=#FF8C00|кандидат1='''[[Эмомалӣ Раҳмон]]'''|партия1=[[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]|коалиция1=«Чапҳо ва марказгароёни чап»|родом из1=[[Ноҳияи Данғара]]|число голосов1='''2 749 908'''|доля голосов1='''97,6 %'''|портрет2= |цвет2=#228B22|кандидат2=Давлат Усмон|партия2=[[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]|коалиция2=«Иттиҳоди мухолифин»|родом из2=[[Ноҳияи Қубодиён]]|число голосов2=59 857|доля голосов2=2,1 %|портрет3=[[Акс:Breathe-emblem-unreadable.svg|100px]]|цвет3=#FF0000|кандидат3=Бар зидди ҳама|число голосов3=7 051|доля голосов3=0,3 %|карта=1999 Presidential election in Tajikistan.jpg|ширина карты=300px|результат=Эмомалӣ Раҳмонов, президенти феълии ҷумҳурӣ, аз Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон, дар интихобот бо аксарияти кулли овозҳо пирӯз шуд ва бори дуюм Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуд.}}

'''Интихоботи президентӣ Тоҷикистон дар соли 1999''' — интихоботи президентӣ дар ин ҷумҳурӣ, интихоботи  сеюм  дар таърихи [[Тоҷикистон|Тоҷикистони]] соҳибистиқлол, [[6 ноябр]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1999]], тақрибан ду сол пас аз хатми [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] дар кишвар, ки аз моҳи майи соли 1992 то июни соли 1997 идома дошт  баргузор шуд.
Ду моҳ пеш аз ин интихоботи президентӣ дар ҷумҳурӣ [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)|раъйпурсии умумихалқӣ]] оид ба қабули Конститутсия баргузор гардид, ки дар натиҷаи он ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]], ки [[6 ноябр|6 ноябри]] [[соли 1994]] қабул гардида буд, як қатор тағйирот (65 тағйирот) ворид карда шуд, ки асоси онҳо дар ҷумҳурӣ чорӣ намудани парламенти дупалатагӣ, инчунин аз панҷ то ҳафт сол зиёд кардани мӯҳлати президент (вале на бештар аз ду мӯҳлат паи ҳам).

== Номзадҳо ==
Президенти феълии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ноябри соли 1994 ва дар амал сарварии ҷумҳурӣ аз ноябри соли 1992 [[Эмомалӣ Раҳмон]], ки аз моҳи марти соли 1998 раҳбари  [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон|ҳизби ҳоким, бузургтарин ҳизби марказгарои чап ва суннатпараст ва ҳизби  миллатгарои]] кишвар мебошад, ба нияти ширкат дар интихоботи президентӣ хабар дод. [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон|Ҳизбе]], ки ҷонибдори таҳкими [[давлати дунявӣ]], давлатпарастӣ  дар Тоҷикистон, ва ҳифзи равобити иттифоқӣ бо [[Русия]] ва [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] буд. Номзадии Эмомалӣ Раҳмонро куҳансолтарин ва то он замон ҳизби ҳокими кишвар — [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби коммунисти Тоҷикистон]] таҳти сарварии [[Шодӣ Шабдолов]] пуштибонӣ мекард, ки ба далели коммунистон номзади худро пешбарӣ накарда, аз интихобкунандагони хеш, ки асосан аз собиқадорон, нафақахӯрон ва коргарон  иборат буданд, дархост карданд, ки ба тарафдории президенти амалкунанда овоз диҳанд.

Бо наздик шудани рӯзи интихобот, Ҳизби мухолифи [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон|сотсиалистии Тоҷикистон]] тасмим гирифт, ки раҳбари худ, сиёсатмадори бонуфузе, ки дар ҷанги шаҳрвандӣ нақши бузург дошт, ҳуқуқшинос [[Сафаралӣ Кенҷаев|Сафаралӣ Кенҷаевро]] пешбарӣ кунад. Сафаралӣ Кенҷаев то он замон бо чанд тасмиму мавзеъгириаш дар масоили мухталиф бо президенти феълӣ розӣ набуд ва аз рақибони аслии [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар интихобот маҳсуб мешуд. Дастгирии пӯшида аз Сафаралӣ Кенҷаев аз ҷониби раҳбарияти Русия ва [[Ӯзбекистон]] буд. Бо [[Ӯзбекистон]] равобити Тоҷикистон дар миёнаҳои солҳои 90-ум ба бунбаст дучор шуд. [[30 март|30 марти]] [[соли 1999]] Сафаралӣ Кенҷаев аз тири ронанда ва муҳофизи шахсиаш кушта шуд. Ҳолат ва сабабҳои куштор то ҳол дақиқ муайян карда нашудааст. Пас аз куштори мармуза ва нокушодаи Сафаралӣ Кенҷаев, Ҳизби сотсиалисти Тоҷикистон номзади худро дар интихобот пешбарӣ накард ва аз дигар аҳзоб ва ҷунбишҳо ва ҳамчунин аз интихобкунандагон хостааст, ки ба нишони эътироз интихоботро [[Бойкутт|таҳрим]] кунанд.

Аз мухолифони расман сабтиномшуда се ҳизб нияти ширкат дар интихоботро эълон карданд: [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]] ва Ҳизби навсозии иқтисодӣ ва сиёсии Тоҷикистон. Исломгароён яке аз фаъолони  ҳизб Давлат Усмонро пешбарӣ карданд, зеро раҳбари онҳо [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] тасмим гирифт, ки ба номзадҳои ҷавон имкон диҳад.  Демократҳо раҳбари хеш — Маҳмадрӯзӣ Искандаров ва ислоҳталабон дар навбати худ — Мухтор Бобоевро пешбарӣ карданд. Исломгароён дар барномаи худ аз нигоҳ доштани [[Секуляризм|дунявияти]] маҳдудро (ба истилоҳ демократияи исломӣ) дар Тоҷикистон, бо [[озодии афкор ва сухан]] ва [[озодии эътиқод]], вале бо татбиқи як зумра меъёрҳои исломӣ дар ҳаёти кишварро ҷонибдорӣ карданд. Дар сиёсати хориҷӣ таъкид бар равобити наздик бо ҷаҳони ислом, пеш аз ҳама ба [[Эрон]], [[Афғонистон]], [[Туркия]] ва [[Арабистони Саудӣ]] ва бозгашти тадриҷии [[забони тоҷикӣ]] бо хатти арабию форсӣ барои иваз кардани [[Алифбои тоҷикӣ|алифбои феълии сириллик]] пешниҳод мекарданд. Демократҳо тарафдори як давлати дунявии комилҳуқуқи либералӣ-демократӣ бо шакли [[Ҷумҳурии парлумонӣ|ҷумҳурии парлумонӣ]] ва барои муносибатҳои иттифоқӣ бо [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ва [[Ҷаҳони Ғарб]], вале нигоҳ доштани муносибатҳои хуб бо ҳамсоягон, пеш аз ҳама бо [[Ӯзбекистон]], [[Русия]], [[Эрон]] ва [[Чин]] буданд. Ислоҳотхоҳони Ҳизби Таҷдиди иқтисодӣ ва сиёсии Тоҷикистон низ аз ислоҳоти кишвар ба сӯйи [[мардумсолорӣ]] бо нигоҳ доштани [[Секуляризм|дунявият]] ҳимоят карда, таъкид ба [[либерализми иқтисодӣ]]  мекарданд.

Бо наздик шудани мӯҳлати бақайдгирии номзадҳо, ҳар се номзади мухолифин аз аҳзоби мухолиф аз монеаҳои бюрократӣ, ки барои ҷамъоварии 145 000 имзои зарурӣ барои иҷоза ба интихобот монеъ мешуданд, шикоят карданд. Дар натиҷа, се ҳафта пеш аз интихоботи президентӣ ягона номзади иҷозаи ширкат варзидан дар интихобот гирифта буд, президенти феълии ҷумҳурӣ [[Эмомалӣ Раҳмон]] аз ҳизби ҳоким [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/475989.stm|title=World: Asia-Pacific. Tajik elections under threat|publisher=BBC News|lang=en|accessdate=2017-07-22}}&lt;/ref&gt; .

Дар натиҷа, танҳо ду номзад ба интихобот роҳ дода шуданд: [[Президенти Тоҷикистон|Президенти феълии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] - [[Эмомалӣ Раҳмон]], ки аз [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] пешбарӣ шуда буд ва Давлат Усмон аз [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]].

Чанд соат пеш аз оғози овоздиҳӣ мухолифон эълон карданд, ки интихоботро [[Бойкутт|таҳрим]] мекунанд. Иштироки интихобкунандагон дар интихобот хеле баланд буда, 98,9 % ташкил дод. Ба гуфтаи Комиссияи марказии интихоботии кишвар, [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар интихобот бо — 97,6 % овозҳо пирӯз шудааст.  Давлат Усмон тавонист — 2,1 % овозҳоро гирад. &quot;Бар зидди ҳама&quot; — 0,3 % интихобкунандагон овоз доданд.

Баъди анҷоми интихобот Давлати Усмон мақомоти ҷумҳуриро дар тақаллуби натоиҷи раъйдиҳӣ муттаҳам кард. Ба гуфтаи ӯ, маълумот тибқи анъанаҳои [[Иттиҳоди Шӯравӣ|шӯравӣ]] сохтакорӣ шудааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/508077.stm|title=World: Asia-Pacific. Tajik opposition denounces presidential election|publisher=BBC News|lang=en|deadlink=no|accessdate=2017-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180521030811/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/508077.stm|archivedate=2018-05-21}}&lt;/ref&gt; .

Нозирони хориҷӣ низ аз интихобот интиқод карданд. Онҳо аз мушкилии сабти номи номзадҳо, дастрасии онҳо ба [[ВАО]] ва дигар паҳлӯҳои муҳим изҳори норозигӣ карданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/506195.stm|title=World: Asia-Pacific. Tajik president wins second term|publisher=BBC News|lang=en|accessdate=2017-07-22}}&lt;/ref&gt; .

== Натоиҷ ==
[[Акс:Vladimir_Putin_with_Emomali_Rakhmonov-1.jpg|рост|мини|200x200пкс| [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо президенти [[Владимир Путин|Русия Владимир Путин]] моҳи майи соли 2000]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!Номзад
! Ҳизбҳо
! Овозҳо
! %
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Эмомалӣ Раҳмон]]
| align=&quot;left&quot; | [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
| 2 749 908
| 97.6
|-
| align=&quot;left&quot; | Давлат Усмон
| align=&quot;left&quot; | [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]
| 59 857
| 2.1
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | &quot;Бар зидди ҳама&quot;
| 7051
| 0.3
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | Овозҳои беэътибор
| 18.774
| -
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | '''Ҳамагӣ'''
| 2835590
| '''100'''
|-
| colspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; | Манбаъ: &lt;ref&gt;Dieter Nohlen, Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p467 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt;
|}

{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
== Эзоҳ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1999]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихоботи соли 1999]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 6 ноябр]] 
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1999]]
[[Гурӯҳ:Ноябри 2006]]</text>
      <sha1>lgh6l8i4d6vf4a7bktboo9f4dj975df</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480715</id>
      <parentid>1480550</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14733" sha1="1cm1pk1l0ikxkmxm8i237fy74pg9djf" xml:space="preserve">{{Интихобот|название=Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1994)|подпись названия=Интихоботи навбатии [[Президенти Тоҷикистон]] 1999|дата=[[6 ноябр]]и [[соли 1999]]|предыдущие=Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1994)|год предыдущих=1994|следующие=Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)|год следующих=2006|территория=Тоҷикистон|явка избирателей=98,9 %|портрет1=[[Акс:Emomali Rahmonov 2001Nov03.jpg|170x170px]]|цвет1=#FF8C00|кандидат1='''[[Эмомалӣ Раҳмон]]'''|партия1=[[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]|коалиция1=«Чапҳо ва марказгароёни чап»|родом из1=[[Ноҳияи Данғара]]|число голосов1='''2 749 908'''|доля голосов1='''97,6 %'''|портрет2= |цвет2=#228B22|кандидат2=Давлат Усмон|партия2=[[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]|коалиция2=«Иттиҳоди мухолифин»|родом из2=[[Ноҳияи Қубодиён]]|число голосов2=59 857|доля голосов2=2,1 %|портрет3=[[Акс:Breathe-emblem-unreadable.svg|100px]]|цвет3=#FF0000|кандидат3=Бар зидди ҳама|число голосов3=7 051|доля голосов3=0,3 %|карта=1999 Presidential election in Tajikistan.jpg|ширина карты=300px|результат=Эмомалӣ Раҳмонов, президенти феълии ҷумҳурӣ, аз Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон, дар интихобот бо аксарияти кулли овозҳо пирӯз шуд ва бори дуюм Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуд.}}

'''Интихоботи президентӣ Тоҷикистон дар соли 1999''' — интихоботи президентӣ дар ин ҷумҳурӣ, интихоботи  сеюм  дар таърихи [[Тоҷикистон|Тоҷикистони]] соҳибистиқлол, [[6 ноябр]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1999]], тақрибан ду сол пас аз хатми [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] дар кишвар, ки аз моҳи майи соли 1992 то июни соли 1997 идома дошт  баргузор шуд.
Ду моҳ пеш аз ин интихоботи президентӣ дар ҷумҳурӣ [[Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)|раъйпурсии умумихалқӣ]] оид ба қабули Конститутсия баргузор гардид, ки дар натиҷаи он ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]], ки [[6 ноябр|6 ноябри]] [[соли 1994]] қабул гардида буд, як қатор тағйирот (65 тағйирот) ворид карда шуд, ки асоси онҳо дар ҷумҳурӣ чорӣ намудани парламенти дупалатагӣ, инчунин аз панҷ то ҳафт сол зиёд кардани мӯҳлати президент (вале на бештар аз ду мӯҳлат паи ҳам).

== Номзадҳо ==
Президенти феълии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ноябри соли 1994 ва дар амал сарварии ҷумҳурӣ аз ноябри соли 1992 [[Эмомалӣ Раҳмон]], ки аз моҳи марти соли 1998 раҳбари  [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон|ҳизби ҳоким, бузургтарин ҳизби марказгарои чап ва суннатпараст ва ҳизби  миллатгарои]] кишвар мебошад, ба нияти ширкат дар интихоботи президентӣ хабар дод. [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон|Ҳизбе]], ки ҷонибдори таҳкими [[давлати дунявӣ]], давлатпарастӣ  дар Тоҷикистон, ва ҳифзи равобити иттифоқӣ бо [[Русия]] ва [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] буд. Номзадии Эмомалӣ Раҳмонро куҳансолтарин ва то он замон ҳизби ҳокими кишвар — [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби коммунисти Тоҷикистон]] таҳти сарварии [[Шодӣ Шабдолов]] пуштибонӣ мекард, ки ба далели коммунистон номзади худро пешбарӣ накарда, аз интихобкунандагони хеш, ки асосан аз собиқадорон, нафақахӯрон ва коргарон  иборат буданд, дархост карданд, ки ба тарафдории президенти амалкунанда овоз диҳанд.

Бо наздик шудани рӯзи интихобот, Ҳизби мухолифи [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон|сотсиалистии Тоҷикистон]] тасмим гирифт, ки раҳбари худ, сиёсатмадори бонуфузе, ки дар ҷанги шаҳрвандӣ нақши бузург дошт, ҳуқуқшинос [[Сафаралӣ Кенҷаев|Сафаралӣ Кенҷаевро]] пешбарӣ кунад. Сафаралӣ Кенҷаев то он замон бо чанд тасмиму мавзеъгириаш дар масоили мухталиф бо президенти феълӣ розӣ набуд ва аз рақибони аслии [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар интихобот маҳсуб мешуд. Дастгирии пӯшида аз Сафаралӣ Кенҷаев аз ҷониби раҳбарияти Русия ва [[Ӯзбекистон]] буд. Бо [[Ӯзбекистон]] равобити Тоҷикистон дар миёнаҳои солҳои 90-ум ба бунбаст дучор шуд. [[30 март|30 марти]] [[соли 1999]] Сафаралӣ Кенҷаев аз тири ронанда ва муҳофизи шахсиаш кушта шуд. Ҳолат ва сабабҳои куштор то ҳол дақиқ муайян карда нашудааст. Пас аз куштори мармуза ва нокушодаи Сафаралӣ Кенҷаев, Ҳизби сотсиалисти Тоҷикистон номзади худро дар интихобот пешбарӣ накард ва аз дигар аҳзоб ва ҷунбишҳо ва ҳамчунин аз интихобкунандагон хостааст, ки ба нишони эътироз интихоботро [[Бойкутт|таҳрим]] кунанд.

Аз мухолифони расман сабтиномшуда се ҳизб нияти ширкат дар интихоботро эълон карданд: [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]] ва Ҳизби навсозии иқтисодӣ ва сиёсии Тоҷикистон. Исломгароён яке аз фаъолони  ҳизб Давлат Усмонро пешбарӣ карданд, зеро раҳбари онҳо [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] тасмим гирифт, ки ба номзадҳои ҷавон имкон диҳад.  Демократҳо раҳбари хеш — Маҳмадрӯзӣ Искандаров ва ислоҳталабон дар навбати худ — Мухтор Бобоевро пешбарӣ карданд. Исломгароён дар барномаи худ аз нигоҳ доштани [[Секуляризм|дунявияти]] маҳдудро (ба истилоҳ демократияи исломӣ) дар Тоҷикистон, бо [[озодии афкор ва сухан]] ва [[озодии эътиқод]], вале бо татбиқи як зумра меъёрҳои исломӣ дар ҳаёти кишварро ҷонибдорӣ карданд. Дар сиёсати хориҷӣ таъкид бар равобити наздик бо ҷаҳони ислом, пеш аз ҳама ба [[Эрон]], [[Афғонистон]], [[Туркия]] ва [[Арабистони Саудӣ]] ва бозгашти тадриҷии [[забони тоҷикӣ]] бо хатти арабию форсӣ барои иваз кардани [[Алифбои тоҷикӣ|алифбои феълии сириллик]] пешниҳод мекарданд. Демократҳо тарафдори як давлати дунявии комилҳуқуқи либералӣ-демократӣ бо шакли [[Ҷумҳурии парлумонӣ|ҷумҳурии парлумонӣ]] ва барои муносибатҳои иттифоқӣ бо [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ва [[Ҷаҳони Ғарб]], вале нигоҳ доштани муносибатҳои хуб бо ҳамсоягон, пеш аз ҳама бо [[Ӯзбекистон]], [[Русия]], [[Эрон]] ва [[Чин]] буданд. Ислоҳотхоҳони Ҳизби Таҷдиди иқтисодӣ ва сиёсии Тоҷикистон низ аз ислоҳоти кишвар ба сӯйи [[демократия]] бо нигоҳ доштани [[Секуляризм|секуляризм]] ҳимоят карда, таъкид ба [[либерализми иқтисодӣ]]  мекарданд.

Бо наздик шудани мӯҳлати бақайдгирии номзадҳо, ҳар се номзади мухолифин аз аҳзоби мухолиф аз монеаҳои бюрократӣ, ки барои ҷамъоварии 145 000 имзои зарурӣ барои иҷоза ба интихобот монеъ мешуданд, шикоят карданд. Дар натиҷа, се ҳафта пеш аз интихоботи президентӣ ягона номзади иҷозаи ширкат варзидан дар интихобот гирифта буд, президенти феълии ҷумҳурӣ [[Эмомалӣ Раҳмон]] аз ҳизби ҳоким [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/475989.stm|title=World: Asia-Pacific. Tajik elections under threat|publisher=BBC News|lang=en|accessdate=2017-07-22}}&lt;/ref&gt; .

Дар натиҷа, танҳо ду номзад ба интихобот роҳ дода шуданд: [[Президенти Тоҷикистон|Президенти феълии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] - [[Эмомалӣ Раҳмон]], ки аз [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] пешбарӣ шуда буд ва Давлат Усмон аз [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]].

Чанд соат пеш аз оғози овоздиҳӣ мухолифон эълон карданд, ки интихоботро [[Бойкутт|таҳрим]] мекунанд. Иштироки интихобкунандагон дар интихобот хеле баланд буда, 98,9 % ташкил дод. Ба гуфтаи Комиссияи марказии интихоботии кишвар, [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар интихобот бо — 97,6 % овозҳо пирӯз шудааст.  Давлат Усмон тавонист — 2,1 % овозҳоро гирад. &quot;Бар зидди ҳама&quot; — 0,3 % интихобкунандагон овоз доданд.

Баъди анҷоми интихобот Давлати Усмон мақомоти ҷумҳуриро дар тақаллуби натоиҷи раъйдиҳӣ муттаҳам кард. Ба гуфтаи ӯ, маълумот тибқи анъанаҳои [[Иттиҳоди Шӯравӣ|шӯравӣ]] сохтакорӣ шудааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/508077.stm|title=World: Asia-Pacific. Tajik opposition denounces presidential election|publisher=BBC News|lang=en|deadlink=no|accessdate=2017-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180521030811/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/508077.stm|archivedate=2018-05-21}}&lt;/ref&gt; .

Нозирони хориҷӣ низ аз интихобот интиқод карданд. Онҳо аз мушкилии сабти номи номзадҳо, дастрасии онҳо ба [[ВАО]] ва дигар паҳлӯҳои муҳим изҳори норозигӣ карданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/506195.stm|title=World: Asia-Pacific. Tajik president wins second term|publisher=BBC News|lang=en|accessdate=2017-07-22}}&lt;/ref&gt; .

== Натоиҷ ==
[[Акс:Vladimir_Putin_with_Emomali_Rakhmonov-1.jpg|рост|мини|200x200пкс| [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо президенти [[Владимир Путин|Русия Владимир Путин]] моҳи майи соли 2000]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!Номзад
! Ҳизбҳо
! Овозҳо
! %
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Эмомалӣ Раҳмон]]
| align=&quot;left&quot; | [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
| 2 749 908
| 97.6
|-
| align=&quot;left&quot; | Давлат Усмон
| align=&quot;left&quot; | [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]
| 59 857
| 2.1
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | &quot;Бар зидди ҳама&quot;
| 7051
| 0.3
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | Овозҳои беэътибор
| 18.774
| -
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | '''Ҳамагӣ'''
| 2835590
| '''100'''
|-
| colspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; | Манбаъ: &lt;ref&gt;Dieter Nohlen, Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p467 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt;
|}

{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
== Эзоҳ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1999]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихоботи соли 1999]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 6 ноябр]] 
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1999]]
[[Гурӯҳ:Ноябри 2006]]</text>
      <sha1>1cm1pk1l0ikxkmxm8i237fy74pg9djf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Танзан Ишибаши</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303763</id>
    <revision>
      <id>1480713</id>
      <parentid>1348558</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="sds6ild3yunxz3huywiruh21asfs3yp" xml:space="preserve">{{Шахс}}
'''Танзан Ишибаши''' ( {{Lang-ja|石橋 湛山}};  {{ТаърихиТаваллуд|25|9|1884}}, [[Токио]]&amp;nbsp;—  {{ТаърихиДаргузашт|25|4|1973}} )&amp;nbsp;- рӯзноманигори ҷопонӣ, олими иқтисодчӣ, дорои дониши энсиклопедӣ, сиёсатмадор, сарвазири 55-уми Ҷопон (1956-1957).

== Зиндагинома ==
Писари рӯҳонии дайри буддоии мазҳаби Нитирен. Дар [[Токио]] таваллуд шудааст, Донишгоҳи Васедаро хатм кардааст. [[Соли 1940|Дар]] [[Соли 1930|солҳои 1930—1940]]&amp;nbsp;ум бо хабарнигорӣ машғул буд. Нависанда Асарҳои сершумор оид ба иқтисоди сиёсӣ ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Вай нашриёти «Тое Кейзай»-ро таъсис дод, ки то имрӯз фаъолият дорад. Тибқи эътиқоди худ, ки ҳатто дар солҳои пеш аз ҷанг ҳимоят мекард, Ишибаши як [[Либерализм|либерал]] ва [[Демократия|демократ]] буд. Соли [[Соли 1946|1946]]&amp;nbsp;дар девони вазирони якуми баъдичангии Ёшида Шигеру вазири молия таъйин шуд, аммо дар натиҷаи аз тарафи фармондеҳии ишголӣ тоза кардани дастгоҳи давлатӣ вай аз [[соли 1947]] то [[соли 1951]] аз хидмат дур карда шуд.&amp;nbsp;Моҳи декабри [[соли 1954]] дар девони вазирони Хатояма Итиро вазири савдо ва саноати байналхалкй таъйин карда шуд. Дар моҳи декабри [[соли 1956]], Ишибаши сарвазир шуд, (ҳамагӣ ду моҳ). Аллакай [[31 январ|31 январи соли]] [[Соли 1957|1957]] ба сабаби бемории вазнин ваколатҳояшро боздошт ва вазири корҳои хориҷӣ [[Нобусуке Киши|Киши Нобусукеро]] иҷрокунандаи вазифаи сарвазир таъйин кард ва [[23 феврал]] истеъфо дод.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

* [https://web.archive.org/web/20140307184230/http://vre.pp.ua/велика_радянська_енциклопедія_isibasi_tandzan.html Ишибаши Танзан]

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сарвазирони Ҷопон]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1973]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони 25 апрел]]
[[Гурӯҳ:Зодагони Ҷопон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1884]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 25 сентябр]]</text>
      <sha1>sds6ild3yunxz3huywiruh21asfs3yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи президентӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303847</id>
    <revision>
      <id>1480619</id>
      <parentid>1409137</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21370" sha1="od0dbnznu44yxhid0m433abiert7o1f" xml:space="preserve">{{Интихобот|название=Интихоботи президентӣ дар ҶШС Тоҷикистон|дата=[[30 ноябр]] [[соли 1990]]|следующие=Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (1991)|год следующих=1991|территория=ҶШС Тоҷикистон|изображение флага=Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Tajikistan (1991–1992).svg|ширина флага=30px|портрет1= |цвет1=#FF0000|кандидат1='''[[Қаҳҳор Маҳкамов|Қаҳҳор Маҳкамов]]'''|партия1=[[Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби Коммунистии ҶШС Тоҷикистон]]|родом из1=[[вилояти Ленинобод]]|доля голосов1='''57,0%'''|число голосов1='''131'''|портрет2=[[Акс:Rahmon Nabiyev 1991-1992 (cropped).jpg|170x170px]]|цвет2=#FF0000|кандидат2=[[Раҳмон Набиев|Раҳмон Набиев]]|партия2=[[Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби Коммунистии ҶШС Тоҷикистон]]|родом из2=[[вилояти Ленинобод]]|доля голосов2=38,7%|число голосов2=89|результат=Қаҳҳор Маҳкамов президенти ҶШС Тоҷикистон интихоб шуд}} 
Аввалин ва охирин интихоботи президентӣ дар таърихи [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] [[30 ноябр|30 ноябри]] [[соли 1990]], пас аз 9 моҳи интихоботи Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон баргузор шуд.

== Замина ==
[[Акс:RIAN_archive_699870_Massive_riots_in_Dushanbe_in_February_1990.jpg|чап|мини|250x250пкс| Раҳпаймоӣ бо талаби истеъфои раҳбарияти Тоҷикистон, аз ҷумла Қ. Маҳкамов.]]
[[Акс:RIAN_archive_699860_Massive_riots_in_Dushanbe_in_February_1990.jpg|рост|мини|333x333пкс| Гирдиҳамойӣ барои демократия соли 1990 дар Душанбе]]
[[Акс:RIAN_archive_699862_Dushanbe_riots,_February_1990.jpg|рост|мини|230x230пкс| Гирдиҳамойӣ  ба тарафдории бозсозй ]]
[[Акс:RIAN_archive_699865_Dushanbe_riots,_February_1990.jpg|рост|мини|230x230пкс| Гирдиҳамойӣ  дар Душанбе соли 1990]]
[[Акс:RIAN_archive_699864_Dushanbe_riots,_February_1990.jpg|рост|мини|230x230пкс| Гирдиҳамойӣ  соли 1990 ]]
25 феврали соли 1990 интихоботи умумихалқии даъвати 12-уми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон барпо гардид, ки дар натиҷаи он аксарияти мутлақи овозҳо — 221 овоз аз 230 овозро аъзои [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби Коммунистии ҶШС Точикистон]] гирифтанд ва 9 курсӣ ба номзадҳои мустақили мухолифин муяссар гардид, ки дар натиҷаи мубориза ва мубоҳисаҳои пуршиддат, ба парлумони ҷумҳурӣ дохил шаванд. Аз онҳо ҳизби мухолифи [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] ва ҷунбиши мардумии &quot;Растохез&quot; пуштибонӣ карданд, ки ба далели надоштани сабти номи расмӣ иҷозаи ширкат дар интихоботро надоштанд &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Н. А. Борисов|часть=Таджикистан|ссылка часть=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false|заглавие=Президентство на постсоветском пространстве: процессы генезиса и трансформаций|ссылка=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=выборы%20махкамов%201990&amp;f=false|место=Москва|год=2018|страницы=75—77|страниц=542|isbn=978-5-7281-1926-5}}
&lt;/ref&gt;.

Пас аз оғози кори ҳайати нави Шӯрои Олии ҷумҳурӣ дар байни вакилон барои пешбарӣ кардани номзадҳо ба вазифаи раиси Шурой Олӣ мубоҳисаи дуру дарозе ба амал омад. Дар натиҷа ду номзад — котиби якуми КМ [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон|Ҳизби Коммунистии ҶШС Тоҷикистон]]  ва амалан роҳбари ҷумҳурӣ —  [[Қаҳҳор  Маҳкамов]], ки аслан аз вилояти саноатии [[Вилояти Суғд|Ленинобод]] ва собиқ раиси КМ ҲК Тоҷикистон буд, ва собиқ Раиси президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон Ғоибназар Паллаев, ки дар ҳақиқат намояндаи  Помиру Кӯлоб буд, пешбарӣ карда шуданд. Тибқи натиҷаҳои овоздиҳӣ 162 вакил (71,5%) ба ҷонибдории Маҳкамов ва 60 нафар (28,5%) ба ҷонибдории Паллаев овоз додаанд. Ҳамин тариқ, [[Қаҳҳор Маҳкамов]] раиси Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон шуд ва ҳамзамон вазифаи котиби якуми КМ Ҳизби коммунисти ҶШС Тоҷикистонро дошт &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Н. А. Борисов|часть=Таджикистан|ссылка часть=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false|заглавие=Президентство на постсоветском пространстве: процессы генезиса и трансформаций|ссылка=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=выборы%20махкамов%201990&amp;f=false|место=Москва|год=2018|страницы=75—77|страниц=542|isbn=978-5-7281-1926-5}}
&lt;/ref&gt; .

Моҳи августи соли 1990 фаъолону вакилони демократу озодандеш [[Ҳизби демократии Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистонро]] таъсис доданд, ки бахше аз фаъолони ҷунбиши мардумии «Растохез» ва [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] ба он кӯчиданд. Ин се қувваи сиёсӣ мухолифи расмии ҳокимияти коммунистии ҷумҳурӣ гардиданд. Моҳи августи соли 1990 «Эъломия дар бораи соҳибихтиёрии давлатии ҶШС Тоҷикистон» қабул шуд, ки дар он волоияти [[Конститутсия]] ва қонунҳои ҶШС Тоҷикистонро дар тамоми ҷумҳурӣ эълон карда, акту қонунҳои [[ИҶШС]]-ро Шурои Олии [[ҶШС Тоҷикистон]] боздошта метавонад.  Алоҳида, ҳуқуқи мустаъқилонаи ҷумҳурӣ барои  истифода бурдан ва ихтиёрдорӣ кардани замин, сарватҳои зеризаминии он ва дигар сарватҳои табиӣ таъмин карда шуда, сохиб шудан ба моликияти истисноии халқи  ҶШС Тоҷикистон эълон карда шуданд. Қабули эъломия боиси эътироз ва хашму ғазаби баъзе вакилҳои Шурои Олии ҷумҳурӣ, аз ҷумла, котиби якуми КМ [[Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон]], раиси Шурои Олии ҶШС Тоҷикистон [[Қаҳҳор  Маҳкамов]] гардид.  Напазируфтани эълони истиқлолияти давлатии Тоҷикистон аз ҷониби роҳбарияти ҷумҳурӣ, мухолифинро аз ҷумлаи намояндагони [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]], [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]  ва ҷунбиши мардумии «Растохез»-ро ниҳоят дарднок қабул намуда, ба ташкили эътирозу гирдиҳамоиҳои бемӯҳлат шурӯъ намуданд. Бархе аз раҳбарони мухолифин гуруснанишинӣ эълон карданд. Мухолифин ҳамчунин хостори пазируфта шудани анҷумани худ ва сабти расмии аҳзоб шуданд. Ҳукумати ҷумҳурӣ бо аҳзоби мухолифин ба гуфтушунид шурӯъ намуда, ба он иҷозат дод, ки анҷуманҳои худро гузаронанд, вале таклифи мухолифинро аз баргузории интихоботи умумихалқии президент қатъиян рад карданд &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Н. А. Борисов|часть=Таджикистан|ссылка часть=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false|заглавие=Президентство на постсоветском пространстве: процессы генезиса и трансформаций|ссылка=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=выборы%20махкамов%201990&amp;f=false|место=Москва|год=2018|страницы=75—77|страниц=542|isbn=978-5-7281-1926-5}}
&lt;/ref&gt; .

== Даъвати интихобот ==
[[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]] бо мақсади қонунан донистани [[Қаҳҳор  Маҳкамов]] ҳамчун сардори давлат моҳи октябри соли 1990 вазифаи президенти ҶШС Тоҷикистонро таъсис дод. 30 ноябри соли 1990 рӯзи интихоботи президент таъин карда шуд. Махсусан дар қонуни қабул карда шуда муқаррар карда шудааст, ки президенти ҶШС Тоҷикистон сарвари ҷумҳурӣ буда, ӯро Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон интихоб мекунад. Президент - шаҳрванди ҷумҳурӣ аз [[Тоҷикон|миллати тоҷик]], ки дар як вақт иҷрокунандаи вазифаи вакили [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]]  бояд бошад.  Қабули қонун эътирози мухолифинро боз ҳам пурзӯр кард, зеро дар асл бидуни овоздиҳии умумихалқӣ пешбарӣ кардани номзаде, ки узви Шӯрои Олӣ нест, тибқи қонун манъ карда шуда буд. Дар баробари ин, ҳамчунин вазифаи [[Муовини президенти Тоҷикистон|ноиби президенти ҶШС Тоҷикистон]]  таъсис дода шуд. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Н. А. Борисов|часть=Таджикистан|ссылка часть=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false|заглавие=Президентство на постсоветском пространстве: процессы генезиса и трансформаций|ссылка=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=выборы%20махкамов%201990&amp;f=false|место=Москва|год=2018|страницы=75—77|страниц=542|isbn=978-5-7281-1926-5}}
&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.panorama.ru/gazeta/1-30/p29news.html|title=Таджикский Ельцин и Таджикский Алиев|publisher=panorama.ru|deadlink=no|accessdate=2019-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190910071407/http://www.panorama.ru/gazeta/1-30/p29news.html|archivedate=2019-09-10}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/512551|title=Скончался первый президент Таджикистана Махкамов|publisher=Интерфакс|deadlink=no|accessdate=2019-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190515084701/https://www.interfax.ru/world/512551|archivedate=2019-05-15}}&lt;/ref&gt; 

== Интихобот ва натиҷаҳо ==
30 ноябри соли 1990 дар иҷлосияи чоруми [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]] интихоботи Президенти ҶШС Тоҷикистон барпо гардид. Аъзои [[Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон]] номзад ба президенти ҷумхурӣ — котиби якуми КМ [[Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон]] ва Раиси [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]] (вокеан  сарвари ҷумҳурӣ) — [[Қаҳҳор  Маҳкамов]], инчунин вакили [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]] ва  собиқ котиби якуми КМ [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]] дар солҳои 1982—1985 [[Раҳмон Набиев|Раҳмон Набиевро]] пешбарӣ намуданд. Ҳарду номзад аз [[Вилояти Суғд|вилояти Ленинобод]] буданд . Раҳбарони мухолифин ва фаъолони интихобот иҷозаи ширкат дар интихоботро надоштанд, зеро қонун пешбарӣ кардани номзадҳои ғайри аъзои Шӯрои Олиро манъ карда буд.

Мувофиқи натиҷаҳои овоздиҳӣ байни вакилони Шӯрои Олӣ [[Қаҳҳор  Маҳкамов]] 131 (57,0 фоиз) ва [[Раҳмон Набиев]] 89 (38,7 фоиз) овоз гирифтанд, 10 нафар вакилон овоз надоданд. Баъди эълон карда шудани натиҷаҳои овоздиҳӣ [[Қаҳҳор  Маҳкамов]] расман президенти ҶШС Тоҷикистон интихоб шуд. Дар суханронии ифтитоҳии худ Қаҳҳор Маҳкамов таъкид кард, ки президенти ҷумҳурӣ бояд ҳамчун кафили соҳибихтиёрии сиёсӣ ва иқтисодии ҷумҳурӣ баромад кунад &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Н. А. Борисов|часть=Таджикистан|ссылка часть=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false|заглавие=Президентство на постсоветском пространстве: процессы генезиса и трансформаций|ссылка=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=выборы%20махкамов%201990&amp;f=false|место=Москва|год=2018|страницы=75—77|страниц=542|isbn=978-5-7281-1926-5}}
&lt;/ref&gt; .

== Баъди интихобот ==
Дарҳол пас аз интихоботи президент қарори Шӯрои Олӣ қабул шуд, ки ҳадафаш саркӯб кардани фаъолияти ҳизбу созмонҳои мамнӯъ, пеш аз ҳама [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]  буд. Мухолифин иддао карданд, ки Маҳкамов ба таври амалан ба ҳукмронии [[иқтидоргароӣ]] шурӯъ кардааст. Моҳи июни соли 1991 Қонун «Дар бораи ҳимояи шаъну шарафи Президенти ҶШС Тоҷикистон» қабул шуд, ки дар он барои таҳқири оммавӣ нисбати президент ва ё туҳмат задани ӯ ҷарима ва то се сол ҷазо пешбинӣ шуда буд. [[1 декабр|1 декабри]] [[соли 1990]] дар бораи ворид намудани тағйирот ба Конститутсияи ҷумҳурӣ Қонун қабул шуд. Тибқи таҳрири нави Конститутсия, президент сарвари ҷумҳурӣ ва дар айни замон роҳбари Девони Вазирон буда, ҳокимияти олии иҷроия ва маъмуриро амалӣ мекард. Вазифаи ноиби президент таъсис ёфт, ки вай бо супориши президент ба Девони Вазирон роҳбарӣ мекунад ва кори онро ташкил мекунад. Шӯрои Олӣ ҳуқуқи бо пешниҳоди Президент тасдиқ намудани ҷонишини президент ва аъзоёни Девони Вазиронро, ки Президент таъин мекунад, нигоҳ медорад. Ба президент ҳуқуқи вето дода шуд, ки бо 31 овози вакилони Шурои Олӣ қабул мегардид. Дар таҳрири нави Конститутсия тартиби вокуниши нобоварӣ ба ҳукумат ва имкони барканор кардани президент аз сӯи [[парлумон]] вуҷуд надошт. Танҳо дар сурати нақзи савганд ё Конститутсия президентро аз мақомаш барканор кардан мумкин буд ва танҳо бо ибтикори Шӯрои Олӣ бо раъйи на камтар аз се вакили мардумӣ метавонистанд дар бораи нобоварӣ ба президент тасмим бигиранд. Ҳамин тариқ, [[ҶШС Тоҷикистон]] ба ҷумҳурии президентӣ-парламентӣ табдил ёфт &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Н. А. Борисов|часть=Таджикистан|ссылка часть=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false|заглавие=Президентство на постсоветском пространстве: процессы генезиса и трансформаций|ссылка=https://books.google.nl/books?id=z5N9DwAAQBAJ&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=выборы+махкамов+1990&amp;source=bl&amp;ots=noDgIM1BPo&amp;sig=ACfU3U3Q22W6YOh8sVtkmX85-0k3RcKW-g&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjS-djFz77lAhVhx1kKHctDB_cQ6AEwBnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=выборы%20махкамов%201990&amp;f=false|место=Москва|год=2018|страницы=75—77|страниц=542|isbn=978-5-7281-1926-5}}
&lt;/ref&gt;.
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
 
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1990]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>od0dbnznu44yxhid0m433abiert7o1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303893</id>
    <revision>
      <id>1480583</id>
      <parentid>1439663</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4387" sha1="3dwmvjyoaontcib0ai3572etagqdps9" xml:space="preserve">{{Интихобот}}
'''Интихоботи даъвати XII (охирин) [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон|Шӯрои Олии]] [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Точикистон]]''' [[25 феврал|25 феврали соли]] [[Соли 1990|1990]] барпо гардид. Ба '''[[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]]''' ҷамъ 230 нафар [[вакил]] интихоб шуд. Интихобот дар пасманзари ошӯбҳо дар Душанбе ва атрофи он баргузор шуд, ки то рӯзи интихобот нисбатан коҳиш ёфт. Маҳз ҳамин нооромиҳо яке аз шарораҳои аввалини [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гардид, ки то [[соли 1997]] идома кард .
[[Акс:RIAN_archive_699865_Dushanbe_riots,_February_1990.jpg|чап|мини|250x250пкс| Тазоҳурот дар маркази Душанбе дар арафаи интихобот, 15 феврали соли 1990.]]
Аз рӯи натиҷаҳои интихобот аксарияти мутлақи ҷойҳо (96 %) [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] (роҳбараш — [[Қаҳҳор Маҳкамов|Қаҳхор Маҳкамов]]) — 221. Ба сафҳои [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] якчанд номзадҳои амалан мухолифин дохил шуданд, ки дар натиҷаи рақобати шадид бо дигар коммунистон ва аризаю гирдиҳамойиҳои сершумори интихобкунандагон ба парлумони ҷумҳурӣ дохил шуданд ва рафти овоздиҳиро таҳти назорат гирифта буданд. Дар натиҷа 9 курсӣ дар Шӯрои Олӣ насиби номзадҳои мустақил гардид, ки ҳамагӣ 4 % овозҳоро гирифтанд. Азбаски он замон дар [[ҶШС Тоҷикистон]] танҳо Ҳизби коммунист ҳизби қонунӣ ва расман сабти номшуда буд, дигар ҳизбҳо (масалан, [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], [[Ҷунбиши мардумии Растохез|Ҷунбиши мардумии «Растохез»]]), ки дар ҷумҳурӣ вуҷуд доштанд, ҳуқуқ надоштанд, ки дар интихобот иштирок намоянд, аъзои чунин нерӯҳои сиёсӣ ҳамчун номзади мустаъқил дар интихобот ширкат доштанд&lt;ref&gt;Nohlen et al., p465&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Нолен, Дитер|Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p462 ISBN 0-19-924958-X&lt;/ref&gt; .
[[Акс:Supreme_Soviet_of_the_Tajik_SSR_and_Republic_of_Tajikistan_in_1990-1994.svg|чап|мини|200x200пкс| Фраксияҳои '''[[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]]''' даъвати XII:&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{Қуттии рангӣ|#FF0000}}Ҳизби Коммунистии ҶШС Тоҷикистон (221)&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{Қуттии рангӣ|#A9A9A9}}вакилони мустақил (9)]]
Пас аз ба даст овардани истиқлолияти [[Тоҷикистон]] аз [[9 сентябр]]и [[соли 1991]] Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ба Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон табдил ёфт ва то баргузории нахустин [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)|интихоботи парлумонӣ дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол (соли 1995)]] фаъолияти худро идома дод.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1990]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 26 феврал]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1990]]
[[Гурӯҳ:Феврали соли 1990]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 25 феврал]]</text>
      <sha1>3dwmvjyoaontcib0ai3572etagqdps9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480584</id>
      <parentid>1480583</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)]]</comment>
      <origin>1480583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4387" sha1="3dwmvjyoaontcib0ai3572etagqdps9" xml:space="preserve">{{Интихобот}}
'''Интихоботи даъвати XII (охирин) [[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон|Шӯрои Олии]] [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Точикистон]]''' [[25 феврал|25 феврали соли]] [[Соли 1990|1990]] барпо гардид. Ба '''[[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]]''' ҷамъ 230 нафар [[вакил]] интихоб шуд. Интихобот дар пасманзари ошӯбҳо дар Душанбе ва атрофи он баргузор шуд, ки то рӯзи интихобот нисбатан коҳиш ёфт. Маҳз ҳамин нооромиҳо яке аз шарораҳои аввалини [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гардид, ки то [[соли 1997]] идома кард .
[[Акс:RIAN_archive_699865_Dushanbe_riots,_February_1990.jpg|чап|мини|250x250пкс| Тазоҳурот дар маркази Душанбе дар арафаи интихобот, 15 феврали соли 1990.]]
Аз рӯи натиҷаҳои интихобот аксарияти мутлақи ҷойҳо (96 %) [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] (роҳбараш — [[Қаҳҳор Маҳкамов|Қаҳхор Маҳкамов]]) — 221. Ба сафҳои [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] якчанд номзадҳои амалан мухолифин дохил шуданд, ки дар натиҷаи рақобати шадид бо дигар коммунистон ва аризаю гирдиҳамойиҳои сершумори интихобкунандагон ба парлумони ҷумҳурӣ дохил шуданд ва рафти овоздиҳиро таҳти назорат гирифта буданд. Дар натиҷа 9 курсӣ дар Шӯрои Олӣ насиби номзадҳои мустақил гардид, ки ҳамагӣ 4 % овозҳоро гирифтанд. Азбаски он замон дар [[ҶШС Тоҷикистон]] танҳо Ҳизби коммунист ҳизби қонунӣ ва расман сабти номшуда буд, дигар ҳизбҳо (масалан, [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], [[Ҷунбиши мардумии Растохез|Ҷунбиши мардумии «Растохез»]]), ки дар ҷумҳурӣ вуҷуд доштанд, ҳуқуқ надоштанд, ки дар интихобот иштирок намоянд, аъзои чунин нерӯҳои сиёсӣ ҳамчун номзади мустаъқил дар интихобот ширкат доштанд&lt;ref&gt;Nohlen et al., p465&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Нолен, Дитер|Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p462 ISBN 0-19-924958-X&lt;/ref&gt; .
[[Акс:Supreme_Soviet_of_the_Tajik_SSR_and_Republic_of_Tajikistan_in_1990-1994.svg|чап|мини|200x200пкс| Фраксияҳои '''[[Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон]]''' даъвати XII:&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{Қуттии рангӣ|#FF0000}}Ҳизби Коммунистии ҶШС Тоҷикистон (221)&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{Қуттии рангӣ|#A9A9A9}}вакилони мустақил (9)]]
Пас аз ба даст овардани истиқлолияти [[Тоҷикистон]] аз [[9 сентябр]]и [[соли 1991]] Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ба Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон табдил ёфт ва то баргузории нахустин [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)|интихоботи парлумонӣ дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол (соли 1995)]] фаъолияти худро идома дод.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1990]]
[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 26 феврал]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1990]]
[[Гурӯҳ:Феврали соли 1990]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 25 феврал]]</text>
      <sha1>3dwmvjyoaontcib0ai3572etagqdps9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раъйпурсии умумииттифоқӣ барои пойдории ИҶШС</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303911</id>
    <revision>
      <id>1480694</id>
      <parentid>1329723</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6040" sha1="0l5s31e4ick06pk8z5hvj8606uzkjfw" xml:space="preserve">[[Акс:Soviet_Union_referendum,_1991.jpg|рост|мини|250x250пкс| Бюллетен оид ба раъйпурсии умумииттифоқӣ, 17 марти соли 1991]]
'''Раъйпурсии умумииттифоқӣ оид ба нигоҳ доштани ИҶШС'''&amp;nbsp;— ягона [[Раъйпурсӣ|раъйпурсӣ]] дар таърихи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], [[17 март|17 марти]] [[соли 1991]] барпо гардид. Ба референдум масъалаи « ''Оё шумо зарур мешуморед, ки [[Иттиҳоди Шӯравӣ |Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравиии Сотсиалистӣ]] ҳамчун федератсияи навшудаи ҷумҳуриҳои соҳибихтиёри баробарҳуқуқ нигоҳ дошта шавад, ки дар он [[Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ|ҳуқуқу озодиҳои]] мардуми ҳар [[миллат]] пурра таъмин'' карда мешавад».

Баргузории раъйпурсӣ дар ҶШС Русия, ҶШС Украина, ҶШС Белоруссия, ҶШС Қазоқистон, ҶШС Озарбойҷон, ҶШС Ӯзбекистон, ҶШС Тоҷикистон, ҶШС Қирғизистон ва ҶШС Туркманистон дастгирӣ ёфт. Дар баробари ин дар [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Литва|ҶШС Литва]], ҶШС Латвия, ҶШС Эстония,  [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Гурҷистон|ҶШС Гурҷистон]], ҶШС Молдавия ва ҶШС Арманистон [[раъйпурсӣ]] гузаронда нашуд.

== Натиҷаҳо ==
Аз 185,6 миллион нафар шаҳрвандони [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], ки [[ҳуқуқи интихоботӣ]] доранд, 148,5 миллион нафар (80,0 %). интихобкунандагон. 145,82 миллион (98,14&amp;nbsp;%)-и бюллетенҳо эътиборнок дониста шуданд, 2,76 миллион (1,86&amp;nbsp;%)&amp;nbsp;— эътибор надорад. 113,5 миллион нафар ба саволи раъйпурсӣ «Ҳа» ҷавоб дод. (77,85&amp;nbsp;%), &quot;Не&quot;&amp;nbsp;— 32,3 миллион навар (22.15&amp;nbsp;%) ҷавоб дод. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.agitclub.ru/vybory/result3.htm|title=Выборы в Советском Союзе в 1989—1991 г.г.|accessdate=26 грудня2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629003648/http://www.agitclub.ru/vybory/result3.htm|archivedate=29 червня 2015}}&lt;/ref&gt;

Ҳамзамон бо ин раъйпурсӣ дар [[РСФСР]] дар бораи ҷорӣ кардани мансаби президенти РСФСР раъйпурсии умумироссиягӣ ва дар Украина бо исрори Ҳаракати халқии Украина барои бозсозӣ, раъйпурсии ҷумҳуриявии машваратӣ баргузор гардид: «Оё шумо розӣ ҳастед, ки Украина дар асоси Декларатсияи соҳибихтиёрии давлатии Украина бояд қисми Иттиҳоди Давлатҳои Шӯравӣ бошад».

Бештар аз 80% нафар аз пурсидашудагон ба он посухи мусбат доданд&amp;nbsp; 
 
{| class=&quot;standard&quot; align=&quot;left&quot;
|'''Натиҷаҳои раъйпурсии 17 марти соли 1991 дар ҷумҳуриҳои иттифоқӣ''' &lt;ref&gt;Об итогах референдума СССР, состоявшегося 17 марта 1991 года (Из сообщения Центральной комиссии референдума СССР) // Известия.&amp;nbsp;— 1991.&amp;nbsp;— 27 марта.&lt;/ref&gt;
!
!иштирок
! colspan=&quot;2&quot; | &quot;Ҳа&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | &quot;Не&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | бюллетенҳои беэътибор
|-
| [[РСФСР]] [[Русия]]
| 75.4&amp;nbsp;%
| 56.860.783
| 71.3&amp;nbsp;%
| 21.030.753
| 26.4&amp;nbsp;%
| 1809633
| 2,3&amp;nbsp;%
|-
| [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Украина|ҶШС Украина]]
| 83.5&amp;nbsp;%
| 22 110 899
| 70.2&amp;nbsp;%
| 8.820.089
| 28.0&amp;nbsp;%
| 583256
| 1.8&amp;nbsp;%
|-
| [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Украина|ҶШС Белоруссия]] 
| 83.3&amp;nbsp;%
| 5,069,313
| 82.7&amp;nbsp;%
| 986 079
| 16.1&amp;nbsp;%
| 71,591
| 1,2&amp;nbsp;%
|-
| [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Ӯзбекистон]]
| 95.4&amp;nbsp;%
| 9,196,848
| 93.7&amp;nbsp;%
| 511 373
| 5.2&amp;nbsp;%
| 108 112
| 1.1&amp;nbsp;%
|-
| [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қазоқистон|ҶШС Қазоқистон]] 
| 88.2&amp;nbsp;%
| 8,295,519
| 94.1&amp;nbsp;%
| 436,560
| 5.0&amp;nbsp;%
| 84,464
| 0,9&amp;nbsp;%
|-
| [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Озарбойҷон|ҶШС Озарбойҷон]] 
| 75.1&amp;nbsp;%
| 2,709,246
| 93.3&amp;nbsp;%
| 169,225
| 5.8&amp;nbsp;%
| 25,326
| 0,9&amp;nbsp;%
|-
| [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қирғизистон|ҶШС Қирғизистон]] 
| 92.9&amp;nbsp;%
| 2.057.971
| 96.4&amp;nbsp;%
| 86,245
| 4.0&amp;nbsp;%
| 30,377
| 1.4&amp;nbsp;%
|-
| [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] 
| 94.4&amp;nbsp;%
| 2,315,755
| 96.2&amp;nbsp;%
| 75,300
| 3.1&amp;nbsp;%
| 16,497
| 0,7&amp;nbsp;%
|-
| [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Украина|ҶШС Туркманистон]] 
| 97,7&amp;nbsp;%
| 1.766.584
| 97,9&amp;nbsp;%
| 31 203
| 1.7&amp;nbsp;%
| 6,351
| 0.4&amp;nbsp;%
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 17 март]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1991]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 1991]]
[[Гурӯҳ:Раъйпурсиҳо дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>0l5s31e4ick06pk8z5hvj8606uzkjfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарзулло Дӯстов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304176</id>
    <revision>
      <id>1480618</id>
      <parentid>1330109</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8214" sha1="l2rzypax0dex70t25un108yg1zuiglc" xml:space="preserve">{{Тоза даргузашта}}
{{Сиёсатмадор
 |ном                  = 
 |номи аслӣ            = Нарзулло Дӯстов
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд       = 1940
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Дарвоз}}
 |таърихи даргузашт           = 00.11.2023
 |маҳалли даргузашт         = {{МаҳаллиМарг|Тошканд}}
 |шаҳрвандӣ            = [[Тоҷикистон]]
 |таҳсилот             = 
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ||}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||}}
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = 
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = [[сиёсатмадор]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |мукофотҳо            = 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Нарзулло Дӯстов''' — [[сиёсатмадор]], собиқ [[Муовини президенти Тоҷикистон|муовини президенти Тоҷикистон]] (декабри 1991 - майи 1992), вазири нақлиёти Тоҷикистон (1992-1994) буд.
== Зиндагинома ==
Нарзулло Дӯстов соли 1940 ба дунё омада, дар солҳои 80-ум ба мақоми раиси автобаза расида буд.  Ӯ соли 1989 вакили [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] интихоб шуд ва аз ҷумлаи вакилони фаъоли он ҳайъати [[парлумон]] ба ҳисоб мерафт. Дар интихоботи президентии моҳи ноябри соли 1991 Нарзулло Дӯстов ба ҳайси номзад ба [[Муовини президенти Тоҷикистон|ноиби президент]]  дар командаи [[Раҳмон Набиев]] буд ва бо пирӯзии Набиев дар интихобот ба мақоми ноибии ӯ расид. Аммо дар моҳи майи соли 1992 таҳти фишори тарафдорони мухолифин, ки дар майдони Шаҳидон дар маркази Душанбе хайма зада буданд, Дӯстов аз мақоми ноиби президент барканор карда шуд.
Моҳи декабри соли 1992 бо пирӯзии Фронти халқӣ Дӯстов боз ба ҳукумат баргашт. Ӯ  як замон вазифаи вазири нақлиёти Тоҷикистонро бар зимма дошт. Соли 1994 Дӯстов аз ин мақом барканор шуд ва чанд соли дигар дар мақоми муовини вазири нақлиёт фаъолият кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pressa.tj/darguzashti-noibi-raҳmon-nabiev-narzullo-dӯstov-kist/|title=Даргузашти ноиби Раҳмон Набиев. Нарзулло Дӯстов кист?|author=www.pressa.tj|date=2022-12-02|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-12-22}}&lt;/ref&gt;.
== Тарки Тоҷикистон ==
Нарзулло Дӯстов дар соли 1998 баъди ошуби полковник Маҳмуд Худойбердиев Тоҷикистонро тарк кард. Нарзулло Дӯстов аз соли 1998 ба ин тараф дар Узбекистон ба сар мебурд ва ӯро аз ҳамроҳони полковники ошӯбгар, Маҳмуд Худойбердиев, медонанд. Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон ӯро ба гумони талоши табаддулоти давлатӣ, сарнагунии ҳокимият ва ошӯби мусаллаҳона ҷустуҷӯ мекард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rfe.pangea-cms.com/preview/tg-TJ/a/32157556.html|title=Ноиби собиқи президенти Тоҷикистонро дар Тошканд дафн кардаанд|author=www.rfe.pangea-cms.com|date=2022-12-01|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-12-22}}&lt;/ref&gt;.
== Иштирок дар ошуби мусаллаҳона зидди ҳокимият==
Баҳром Шомиров, муфаттиши додситонии Хатлон, дар соли 1998 гуфта буд, ки {{аввали иқтибос}}&quot;шаби 3 ба 4-уми ноябри соли 1998 ин гурӯҳ аз тарафи Худойбердиев М. ва Нарзулло Дӯстов бо яроқҳои оташфишон муҷаҳазонида шуда, тахминан соатҳои 2 ба 3-и шаб ба [[вилояти Суғд|вилояти Суғди]] [[Тоҷикистон]] бо мақсади ғасби ҳокимият ҳуҷуми мусаллаҳона карда, тахминан муддати 3 шабонарӯз ҳамаи иншоот ва идораҳои дорои аҳамияти стратегӣ доштаи ин минтақаи ҷумҳуриро зери назорати худ қарор медиҳанд.»{{охири иқтибос|сарчашма=&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rfe.pangea-cms.com/preview/tg-TJ/a/32157556.html|title=Ноиби собиқи президенти Тоҷикистонро дар Тошканд дафн кардаанд|author=www.rfe.pangea-cms.com|date=2022-12-01|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-12-22}}&lt;/ref&gt;.}}

Мақомоти [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] «гурӯҳи Дӯстов ва Худойбердиевро» ба ғасби биноҳои давлатӣ муттаҳам карда буданд. Он замон мақомот гуфта буданд, ки ин гурӯҳ дар [[Ӯзбекистон]] паноҳ бурдаанд. Баъдан, дар расонаҳо хабар нашр шуд, ки Маҳмуд Худойбердиев, полковники ошубгар дар [[Ӯзбекистон]] як воҳиди низомиро раҳбарӣ мекунад. Маълум набуд, ки Дӯстов то охир ҳамроҳӣ Маҳмуд буд ё не. Сарнавишти Маҳмуд Худойбердиев номаълум аст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rfe.pangea-cms.com/preview/tg-TJ/a/32157556.html|title=Ноиби собиқи президенти Тоҷикистонро дар Тошканд дафн кардаанд|author=www.rfe.pangea-cms.com|date=2022-12-01|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-12-22}}&lt;/ref&gt;.
== Даргузашт ==
Собиқ ноиби президенти Тоҷикистон дар замони Раҳмон Набиев – Нарзулло Дӯстовро дар [[Тошканд|шаҳри Тошканд]] ба хок супоридаанд. Ӯ 82 сол дошта, солҳои охир дар шаҳри Тошканди Ӯзбекистон  зиндагӣ мекард.  Ҳарчанд ки Нарзулло Дӯстов моҳи ноябр бар асари бемории саратон даргузаштааст, вале аввали моҳи декабр хабари маргаш расонаӣ шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pressa.tj/darguzashti-noibi-raҳmon-nabiev-narzullo-dӯstov-kist/|title=Даргузашти ноиби Раҳмон Набиев. Нарзулло Дӯстов кист?|author=www.pressa.tj|date=2022-12-02|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-12-22}}&lt;/ref&gt;.
== Нигаред низ ==
* [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Раҳмон Набиев]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Муовини президентҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>l2rzypax0dex70t25un108yg1zuiglc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леополдо Галтиери</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308269</id>
    <revision>
      <id>1480721</id>
      <parentid>1351975</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24978" sha1="89c5afobrrkb9dzu0u478osg0oxmnkg" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}

'''Леополдо Фортунато Галтиери Кастелли''' ( Spanish pronunciation: [leoˈpoldo foɾtuˈnato ɣalˈtjeɾi kasˈteli] ; 15 июли соли 1926 – 12 январи 2003) як генерали [[Аргентина|аргентинӣ]] ва сиёсатмадори итолиёвӣ буд, ки аз декабри 1981 то июни 1982 [[Феҳристи президентҳои Аргентина|президенти Аргентина]]  буд. Галтиери назорати худро бар [[Аргентина]] ҳамчун ҳокими низомӣ дар ҷараёни раванди азнавсозии миллӣ ҳамчун раҳбари Хунтаи сеюм бо Хорхе Аная ва Базилио Лами Дозо амалӣ кард. &lt;ref&gt;Dark Years: [http://www.whatargentina.com/argentina-military-dictatorship.html Murió Galtieri, el general que llevó al país a la guerra]&lt;/ref&gt;

Галтиери сармуҳандиси ҷангии артиши Аргентина буд ва ҷонибдори табаддулоти низомии соли 1976 буд, ки ба ӯ дар соли 1980 фармондеҳи олии артиш шуд. Галтиери Роберто Виоларо сарнагун кард ва президент таъин шуд, Аргентинаро ҳамчун иттифоқчии қавии Иёлоти Муттаҳида таъсис дод, ислоҳоти иқтисодии консервативиро ҷорӣ кард ва дастгирии Контрас дар Никарагуаро афзоиш дод. Галтиери ва режими ӯ Ҷанги ифлосро бо гурӯҳи марговари баталони иктишофии 601 мустақиман ба ӯ гузориш медоданд, идома доданд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB73/index.htm|title=Argentina: Secret U.S. Documents Declassified on Dirty War Atrocities|author=Evans|first=Michael|website=www.gwu.edu}}&lt;/ref&gt;

Паст шудани маъруфияти Галтиери аз сабаби поймолкунии ҳуқуқи шаҳрвандӣ ва бадтар шудани бӯҳрони иқтисодӣ дар Аргентина боиси он шуд, ки ӯ дар моҳи апрели соли 1982 ба ҳамла ба [[Ҷазираҳои Фолкланд|ҷазираҳои Фолкланд]] фармон диҳад. Галтиери пас аз шикасти Аргентина дар ҷанги Фолкленд дар моҳи июн аз қудрат барканор шуд, ки боиси барқарории демократия ва таъқиби ӯ барои рафтори ҳарбӣ дар соли 1986 шуд. Галтиери соли 1989 аз ҷониби [[Карлос Менем]] афв шуд ва то замони боздошташ бо иттиҳомоти нав чанде пеш аз маргаш дар соли 2003 дар норавшан зиндагӣ мекард.

== Зиндагии пешина ==
Леополдо Фортунато Галтиери 15 июли соли 1926 дар Касероси [[Буэнос-Айрес (вилоят)|музофоти Буэнос-Айрес]] дар оилаи коргари итолиёвии аргентинӣ Франсиско Росарио Галтиери ва Нелида Виктория Кастелли таваллуд шудааст.  Дар соли 1943, дар синни 17-солагӣ, ӯ ба Академияи миллии ҳарбӣ барои таҳсили муҳандисии сохтмонӣ дохил шуд ва карераи ибтидоии ҳарбии ӯ ҳамчун афсар дар бахши муҳандисии Аргентина буд. Дар баробари боло рафтани сафи ҳарбӣ, ӯ то миёнаҳои солҳои 1950 таҳсилашро дар риштаи муҳандисӣ идома дод. Соли 1949 Мактаби Артиши Амрикоро хатм кардааст. &lt;ref&gt;{{Cite book|first=David|last=Kohut|first2=Olga|last2=Vilella|title=Historical Dictionary of the Dirty Wars|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2016|url=https://books.google.com/books?id=zA1nDQAAQBAJ&amp;pg=PA180|page=180|isbn=9781442276420}}&lt;/ref&gt; 

Дар соли 1958 вай профессори муҳандисии Коллеҷи калони ҷангӣ шуд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mps.mpsomaha.org/mnhs/Drummond/Dictator%20Genome%20Project/Database/Leopoldo%20Galtieri.pdf|title=Archived copy|accessdate=3 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303224731/http://mps.mpsomaha.org/mnhs/Drummond/Dictator%20Genome%20Project/Database/Leopoldo%20Galtieri.pdf|archivedate=3 March 2016}}&lt;/ref&gt; Галтиери бо Люсия Ноеми Гентилӣ издивоҷ кард ва ҳамсарон як писар ва ду духтар доштанд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.soaw.org/soaw/index.php?view=article&amp;catid=6&amp;id=1924&amp;format=pdf&amp;option=com_content&amp;Itemid=64|title=Archived copy|accessdate=3 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304080641/http://www.soaw.org/soaw/index.php?view=article&amp;catid=6&amp;id=1924&amp;format=pdf&amp;option=com_content&amp;Itemid=64|archivedate=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;

== Дар сари қудрат ==
Дар соли 1975, пас аз беш аз 25 соли муҳандиси ҷангӣ, Галтиери фармондеҳи корпуси муҳандисии Аргентина шуд. Вай як ҷонибдори ҷиддии табаддулоти давлатӣ дар моҳи марти соли 1976 буд, ки президент Изабель Перонро сарнагун кард ва Раванди азнавташкилдиҳии миллиро оғоз кард, ки дар Аргентина ҳукумати хунтаи рости низомиро таъсис дод. Ин ба ӯ кӯмак кард, ки дар сафҳо боло равад, дар соли 1977 генерал-майор ва соли 1980 сарфармондеҳи артиш бо рутбаи генерал-лейтенант шуд. Дар давраи ҳукмронии хунта, Конгресс боздошта шуд, иттифоқҳои касаба, ҳизбҳои сиёсӣ ва ҳукуматҳои музофотӣ манъ карда шуд ва дар он чизе ки бо номи Ҷанги ифлос маълум шуд, аз 9,000 то 30,000 нафар вайронкунандагони чап бо шиканҷа ва қатлҳои оммавӣ аз ҷомеа нопадид шуданд . маъмулӣ. Иқтисодиёти Аргентина пеш аз табаддулот дар ҳолати вазнин қарор дошт ва дар муддати кӯтоҳ барқарор шуд. Таназзули иктисодии дар пешистода яке аз асосхои асосии сарнагун кардани Перон ва хукумати гражданй буд.

Дар моҳи марти соли 1981 Галтиери ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] сафар кард ва ӯро гарм пазироӣ карданд, зеро маъмурияти Рейган режимро ҳамчун як қалъаи зидди коммунизм медонист. Мушовири амнияти миллӣ Ричард Аллен ӯро ҳамчун &quot;генерали олиҷаноб&quot; тавсиф кард. Галтиери, ки ба доктринаи «сархадхои идеологй» дар давраи чанги сарди армияи Аргентина пайравй мекард, дастгирии мамлакати худро ба гуруххои исьёнгарии Контра, ки ба мукобили хукумати сотсиалистии Сандиночиён дар Никарагуа дар давраи Инкилоби Никарагуа мукобил буданд, таъмин намуд. Дар мохи август вай мушови-ронро фиристод, то ки дар ташкили куввахои демократии Никарагуа (ФДН, як вактхо гурухи асосии Контра буд), инчунин дар базахои Аргентина омузондани рохбарони ФДН. Дастгирии ӯ аз ин ташаббус ба Галтиери имкон дод, ки як қатор генералҳои рақибро хориҷ кунад.

== Президентӣ ==
[[Акс:Galtieri_en_Casa_Rosada.jpg|мини| Галтиери дар рузи якуми президентӣ]]
22 декабри соли 1981 Галтиери як ҳафта пас аз барканории генерал Роберто Виола, ки аз моҳи март дар сари қудрат буд, президенти Аргентина таъин шуд. Виола расман ба далели мушкилоти саломатӣ истеъфо дод ва вазири корҳои дохилӣ Ҳорасио Лиендоро вориси худ таъин кард. Дар асл, Виола аз қудрат барканор карда шуд, зеро режими ӯ барои бартараф кардани бӯҳрони иқтисодӣ, ки дар дохили низомиён даргириҳоро ба вуҷуд овард.

Галтиери дар ҳоле, ки президенти Хунтаи ҳарбӣ ҳукмрон буд, назорати мустақими артишро нигоҳ дошт ва сарфармондеҳи нав таъин накард. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historylearningsite.co.uk/modern-world-history-1918-to-1980/the-falklands-war-1982/general-leopoldo-galtieri/|title=General Leopoldo Galtieri|website=History Learning Site}}&lt;/ref&gt;

=== Фаъолияти сиёсй ===
[[Акс:St._Jean-Galtieri-Moya.jpg|мини| Галтиери дар Casa Rosada]]
Галтиери ислоҳоти маҳдуди сиёсиро ҷорӣ кард, ки [[Озодии афкор ва сухан|ба изҳори норозигӣ аз ззодии афкор ва сухан]] имкон дод ва намоишҳои зидди хунта ба зудӣ маъмул шуданд, инчунин ташвиқот барои бозгашт ба [[Демократия|демократия]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.scotsman.com/news/international/galtieri_grows_old_with_his_falklands_secrets_1_501412|title=grows old with his Falklands secrets&quot;, ''The Scotsman'', 2 April 2002|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130516195732/http://www.scotsman.com/news/international/galtieri_grows_old_with_his_falklands_secrets_1_501412|archivedate=16 May 2013}}&lt;/ref&gt;

=== Сиёсати иқтисодӣ ===
Галтиери иқтисодчии консерватив ва ношир Роберто Алеманро вазири иқтисод таъин кард. Алеман иқтисодеро, ки пас аз сиёсати иқтисодии Хосе Алфредо Мартинес де Хоз дар охири солҳои 1970-ум дар таназзули амиқ қарор дошт, мерос гирифт. Алеман харочотро кам кард, ба фурўши корхонањои давлатї шурўъ кард (бо муваффаќияти ночиз), сиёсати ќатъии пулию ќарзиро анљом дод ва маошњоро (дар њолати 130% таваррум) яхбандї кард. &lt;ref name=&quot;LewisB&quot;&gt;Lewis, Paul. ''The Crisis of Argentine Capitalism''. University of North Carolina Press, 1990.&lt;/ref&gt;

Циркуляри 1050-и Бонки марказӣ, ки меъёри ипотекаро ба арзиши доллари ИМА дар сатҳи маҳаллӣ вобаста мекард, нигоҳ дошта шуд, ки ба амиқтар шудани бӯҳрон оварда расонд; Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ 5% ва сармоягузории тиҷорат 20% нисбат ба сатҳи заифшудаи соли 1981 коҳиш ёфт &lt;ref&gt;''Argentina: From Insolvency to Growth''. World Bank Press, 1993.&lt;/ref&gt;

Яке аз шарикони наздиктарини Галтиери, сардори корпуси якуми артиш, генерал Гилермо Суарес Мейсон, раиси ширкати Yacimientos Petrolíferos Fiscales (YPF), дар он вақт концерни давлатии нафт ва бузургтарин ширкати ҳама намуди Аргентина номида мешуд. Нақши Суарес Мейсон ба зиёни 6 миллиард доллари амрикоӣ барои ширкат мусоидат хоҳад кард, ки бузургтарин талафоти корпоративӣ дар ҷаҳон то он замон ба қайд гирифта шудааст. &lt;ref&gt;Poneman, Daniel. ''Argentina: Democracy on Trial.'' Paragon House, 1987.&lt;/ref&gt;

=== Сиёсати хориҷӣ ===
Галтиери Управленияи марказии разведкаро дар муборизааш ба мукобили сандиночиён дар Никарагуа дастгирй кард, дар сурате ки уро дар вакти ба Касри Сафед омаданаш самимона пешвоз гирифтанд. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.elhistoriador.com.ar/ronald-reagan-y-la-guerra-de-malvinas/|title=Ronald Reagan y la guerra de Malvinas|author=Pigna|first=Felipe|website=El Historiador|date=6 November 2017}}&lt;/ref&gt; Дастгирии Аргентина манбаи асосии маблағгузорӣ ва омӯзиши Контраҳо дар давраи фаъолияти Галтиери гардид. &lt;ref&gt;Scott, Peter Dale; Marshall, Jonathan. ''Cocaine Politics''. University of California Press, 1991.&lt;/ref&gt;

Ҳамкории ҳарбию разведкавии Аргентина бо маъмурияти Рейган соли 1982 вакте ба охир расид, ки Аргентина бо максади фуру нишондани нооромихои дохилию иктисоди территорияи Британияи чазирахои Фолклендро забт кард. Ин икдомро давлатхои Ғарб, ки дар амалиёти харбии худ ба хукумати [[Бритониё]] барои аз нав ба даст овардани назорати соҳибихтиёр аз болои [[ҷазираҳои Фолкланд]] маълумотхои разведкавӣ медоданд, маҳкум карданд.

=== Ҷанги Фолкленд ===
 
[[Акс:Galtieri-Jofre.jpg|мини| Галтиери дар [[ҷазираҳои Фолкланд]]]]
То апрели соли 1982 Галтиери чор моҳ дар вазифа буд ва маъруфияти ӯ паст буд. 2 апрел бо фармони ӯ артиши Аргентина ба [[Ҷазираҳои Фолкланд|чазирахои Фолкленд]] ҳуҷум карданд, ки ҳудуди [[Бритониё]] мебошад, ки ба даъвои деринаи Аргентина дахл дорад.
Дар аввал ин истило дар Аргентина маъмул буд ва намоишҳои зидди хунта бо намоишҳои ватандустона ба тарафдории Галтиери иваз карда шуданд.
Галтиери ва аксарияти ҳукумати ӯ иштибоҳан боварӣ доштанд, ки [[Бритониё|Шоҳигарии Муттаҳида]] ба таври низомӣ ҷавоб намедиҳад. 

Ҳукумати [[Бритониёи Кабир]] бо сардории сарвазир [[Маргарет Тэтчер]] гурӯҳи махсуси флоти ҳарбии баҳрӣ фиристод, ки агар Аргентина аз ичрои [[Қатъномаи 502 Шӯрои Амният|Қатъномаи 502 Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид]] дар бораи фавран баровардани Аргентина саркашӣ накунад, ҷазираҳоро ба таври зӯроварӣ баргардонад. Аргентина Қатъномаро, ки дар натиҷаи он 14 июни соли 1982 ба артиши [[Бритониёи Кабир]] таслим шуда буд, риоя накард.

== Мағлубият, афтодан аз қудрат, мурофиа ва зиндон ==
[[14 июн|14 июни]] [[соли 1982]] пойтахти [[ҷазираҳои Фолкланд |Фолкленд]] ш. Стенли аз тарафи артиши [[Бритониёи Кабир]] бозпас гирифта шуд. Чунин амал, ки маъмурияте, ки дар он ходимони харбй рохбарй мекунанд, ҷавоби мусаллаҳонаи Англияро нигоҳ дошта натавонистанд, дар дохили Хунта кризиси мислаш диданашударо ба амал овард. Галтиери дар шикастхӯрӣ гунаҳкор дониста шуд ва аз қудрат барканор шуд ва ӯ 18 моҳи ояндаро дар як ақибнишинии кишвари хуб ҳифзшуда, дар ҳоле ки демократия дар Аргентина барқарор карда шуд, гузаронд. Дар баробари дигар аъзои хунтаи собиқ, Галтиери дар охири соли 1983 боздошт шуда, дар додгоҳи низомӣ ба нақзи ҳуқуқи башар дар давраи «ҷанги ифлос» ва идораи нодурусти ҷанги Фолкланд айбдор карда шуд. Тафтишоти дохилии Артиши Аргентина, ки бо номи гузориши Раттенбах пас аз генерале, ки онро роҳбарӣ мекард, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pagina12.com.ar/diario/contratapa/13-65317-2006-04-08.html|title=Página/12 :: Contratapa :: Rattenbach|website=www.pagina12.com.ar}}&lt;/ref&gt; тавсия дод, ки шахсони масъул барои рафтори нодурусти ҷанг тибқи Кодекси адлияи ҳарбӣ ба ҷавобгарӣ кашида шаванд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cescem.org.ar/informe_rattenbach/parte4_capitulo13_01.html|title=Malvinas - Encuadramiento jurídico de los responsables|author=Millan|first=Antonio|website=www.cescem.org.ar}}&lt;/ref&gt; Соли 1986 ба муддати дувоздах сол аз озодй махрум шуд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.clarin.com/suplementos/especiales/2006/03/24/l-01164204.htm|title=Página no encontrada|website=www.clarin.com|accessdate=30 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210430110822/https://www.clarin.com/suplementos/especiales/2006/03/24/l-01164204.htm|archivedate=30 April 2021}}&lt;/ref&gt;

Галтиери дар моҳи декабри соли 1985 аз иттиҳомоти ҳуқуқи шаҳрвандӣ озод карда шуд, аммо (якҷоя бо фармондеҳони нерӯҳои ҳавоӣ ва флоти баҳрӣ) дар моҳи майи соли 1986 ӯ дар муносибати нодуруст дар ҷанг гунаҳкор дониста шуд ва ба зиндон маҳкум шуд. Ҳар се ба додгоҳи шаҳрвандӣ шикоят карданд ва додситонӣ барои ҳукми вазнинтар шикоят кард. Моҳи ноябри соли 1988 ҳукмҳои аслӣ тасдиқ шуданд ва ҳар се командир аз рутбаҳояшон маҳрум карда шуданд. Соли 1989 Галтиери ва 39 афсари дигари диктатура президент [[Карлос Менем|Карлос Менемро]] авф карданд. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/10/09/world/pardon-of-argentine-officers-angers-critics-of-the-military.html|work=The New York Times|title=Pardon of Argentine Officers Angers Critics of the Military|date=9 October 1989}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагии баъдӣ, айбҳои дигар ==
Галтиери барои шикасти Аргентина дар ҷанги Фолкленд сахт айбдор карда шуд. Пас аз озод шудан аз зиндон, ӯ ба Вилла Девотои Буэнос-Айрес кӯчид ва бо занаш Люсия хоксорона зиндагӣ мекард. Вай ба худкушӣ табдил ёфт ва аксари дархостҳои мусоҳибаи рӯзноманигоронро рад кард, гарчанде ки дар як мусоҳибаи нодир изҳор дошт, ки аз коре, ки дар давоми Ҷанги ифлос кардааст, &quot;пушаймон нест&quot;. Вай бо нафақаи артиш дар як моҳ 9000 [[Песои Аргентина|песо]] зиндагӣ мекард ва кӯшиш кард, ки нафақаи президентӣ талаб кунад, аммо судя инро рад кард. Дар ҳукми худ, қозӣ изҳор дошт, ки раисиҷумҳури ӯ ба далели ҳеҷ гоҳ интихоб нашуданаш ғайриқонунӣ буд ва ӯ ҳамчунин ба ӯ муваззаф кардааст, ки хароҷоти додгоҳиро пардохт кунад. Дар моҳи майи соли 2002, ӯ ба паради низомии артиши Аргентина барои таҷлили Рӯзи артиши Аргентина (Día del Ejército Argentino) даъват карда шуд: ҳузури &quot;президенти де-факто&quot; пас аз рӯбарӯ шуданаш дар афкори умум баҳси зиёдеро ба бор овард. ва аз ҷониби рӯзноманигор Мартин Сиччоли дар барномаи телевизионии ''Kaos en la Ciudad'' пурсида шуд.

Дар моҳи июли соли 2002 парвандаҳои нави шаҳрвандӣ дар бораи гаравгонгирии кӯдакон ва нопадид шудани 18 тарафдори чапгаро дар охири солҳои 1970 (вақте ки Галтиери фармондеҳи корпуси дуюми артиш буд) ва нопадид шудан ё марги се шаҳрванди [[Испания]] дар як вақт боз шуд. вақт. Галтиери бо 28 мансабдори дигар ба ҷавобгарӣ кашида шуд, аммо ба далели вазъи саломатии ӯ ба ӯ иҷозат дода шуд, ки дар хона бимонад. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2003/jan/13/guardianobituaries.argentina|location=London|work=The Guardian|first=Isobel|author=Hilton|title=General Leopoldo Galtieri|date=13 January 2003}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.mercopress.com/2001/08/01/frail-pathetic-galtieri-british-profile-of-former-argentine-president|title=&quot;Frail, pathetic Galtieri&quot;.British Profile of former Argentine President|website=MercoPress}}&lt;/ref&gt;

== Даргузашт ==
Леополдо Галтиери 16 августи соли 2002 дар беморхонаи Буэнос-Айрес барои саратони гадуди зери меъда ҷарроҳӣ шуд. Леополдо Галтиери 12 январи соли 2003 дар синни 76-солагӣ бар асари сактаи қалб дар он ҷо даргузашт &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2650815.stm|work=BBC News|title=Former Argentine dictator Galtieri dies|date=12 January 2003|accessdate=28 February 2012}}&lt;/ref&gt; Ҷасади ӯро дар оромгоҳи хурде дар қабристони Ла Чакарита дафн карданд. 

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Пайвандҳои беруна}}

[[Гурӯҳ:Президентҳои Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2003]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1926]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>89c5afobrrkb9dzu0u478osg0oxmnkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Президент</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308318</id>
    <revision>
      <id>1480549</id>
      <parentid>1464260</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69669" sha1="8gmdmmaxnzolbts295q1xua4v3naxp7" xml:space="preserve">'''Президент''' унвони маъмул барои сарвари давлат дар аксари [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриҳост]]. Президенти як миллат, ба таври умум, сардори ҳукумат ва пешвои бунёдии кишвар ё сарвари давлат аст.
[[Акс:Nasser_making_a_speech_in_1960.jpg|мини| Президенти Миср [[Ҷамол Абдунносир|Ҷамол Абдулносир]] дар соли 1960 ]]
Вазифаҳое, ки президент иҷро мекунад, вобаста ба шакли [[ҳукумат]] фарқ мекунад. Дар [[Ҷумҳурии парлумонӣ|ҷумҳуриҳои парлумонӣ]], онҳо одатан, вале на ҳамеша, вазифаҳои сарвари давлат маҳдуданд ва аз ин рӯ, аксаран низоми тантанавӣ мебошанд. Дар ҷумҳуриҳои [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]], ҷумҳуриҳои интихобшудаи парлумонӣ (масалан [[Ботсвана]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ]] ), &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.za/documents/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national-executive|title=Constitution of the Republic of South Africa, 1996 – Chapter 5: The President and National Executive|website=www.gov.za|date=2012|accessdate=17 April 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/324005565|title=Government social advertising and ethno-politics in a small, ethnically diverse nation|author=Allard|first=P|website=ResearchGate|date=2016|accessdate=17 April 2019|page=67}}&lt;/ref&gt; ва [[Низоми нимариёсатӣ|ҷумҳуриҳои нимпрезидентӣ]], нақши президент бештар намоён буда, инчунин (дар аксари ҳолатҳо) вазифаҳои сардори ҳукуматро дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Comparative-Exec-Leg-relat&quot;&gt;{{Cite book|last=Shugart, MS|editor-last=Binder|editor-last2=Rhodes|editor-first2=RAW|editor-last3=Rockman|editor-first3=BA|title=The Oxford handbook of political institutions|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-199548460|url=https://calgara.github.io/Pol1_Fall2017/Shugart%202016.pdf|access-date=17 April 2019|chapter=Comparative Executive–Legislative Relations|year=2008|pages=344–365|doi=10.1093/oxfordhb/9780199548460.003.0018}}&lt;/ref&gt; Дар низоми авторитарӣ, [[Диктатор|диктаторӣ]] ё низоми  давлати якҳизбӣ низ метавонад президент номида шавад. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/#:~:text=The%20President%20is%20both%20the,the%20laws%20created%20by%20Congress.|title=The President, Our Government|publisher=The White House|accessdate=26 April 2021|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120171257/https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/#:~:text=The%20President%20is%20both%20the,the%20laws%20created%20by%20Congress.}}&lt;/ref&gt;
[[Акс:Isaias_Afwerki_in_2002.jpg|мини| Президент Исаиас Афверки аз давлати Эритрея дар брифинги матбуотӣ дар пойтахт Асмара, 2002]]
Унвонҳои &quot; '''Ҷаноби Президент''' &quot; &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Williams|first=Stephen P.|title=How to Be President|pages=56|url=https://books.google.com/books?id=e66922pfFB0C&amp;q=title+%22Mr.+President%22+%22Madam+President%22&amp;pg=PA56|isbn=978-0-8118-4316-4|year=2004|publisher=Chronicle Books}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Safire|first=William|date=November 24, 1991|title=On Language; Manhandling the Handlers|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DC103AF937A15752C1A967958260|journal=The New York Times}}&lt;/ref&gt; ва '''Хонум Президент''' метавонанд ба шахсе дахл дошта бошанд, ки унвони президент ё раисии баъзе мақомоти дигари ҳукуматро доранд. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1945/05/13/archives/mr-president-is-correct.html|work=[[The New York Times]]|author=Wood|first=Lewis|date=May 13, 1945|title=Mr. President Is correct}}&lt;/ref&gt; &quot;Ҷаноби Президент&quot; баъдан аз ҷониби ҳукуматҳо барои истинод ба сарони давлатҳо истифода мешавад. Ин тарҷумаи маъмулии унвонҳои ғайри [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] ба монанди ''Monsieur le Président'' нисбати президенти Ҷумҳурии [[Фаронса]] мебошад.Таърихи тӯлонии истифода истилоҳ инчунин , ҳамчун унвони раисони мақомоти қонунгузор ва судӣ мавриди муроҷиат истифода бурда мешавад. Ба раиси Палатаи ҷамъятҳои Канада ҳамчун ''президент''  (ба забони фаронсавӣ ''де ла Chambre des communes)'' ва ҳамчун ''ҷаноби спикер'' (ба забони англисӣ ''Mr. Speaker)'' муроҷиат карда мешавад.

== Таърих ==

=== Дар [[ИМА|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ===
[[Акс:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|мини| [[Ҷорҷ Вашингтон]], [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|аввалин президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]]]
[[Сарқонуни Иёллоти Мутаҳидда|Конститутсияи соли 1787 Иёлоти Муттаҳида]] тарзи суханронии президентро муайян накардааст. Вақте ки [[Ҷорҷ Вашингтон]] [[30 апрел]]&lt;nowiki/&gt;и [[соли 1789]] ба унвони президенти нахустини Иёлоти Муттаҳидаи Амрико савганд ёд кард, иҷрои савганд бо шиори зерин анҷом ёфт: &quot;Зинда бод [[Ҷорҷ Вашингтон]], [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Президенти Иёлоти Муттаҳида]] &quot;. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bartoloni-Tuazon|first=Kathleen|title=For Fear of an Elective King|date=2014|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca|page=89}}&lt;/ref&gt; Дар маросими ифтитоҳ расман дигар унвоне ба ҷуз аз номи дастгоҳи иҷроия истифода нашуд. Дар он вақт масъалаи унвони президентӣ дар Конгресс баррасӣ мешуд, аммо бо пешниҳоди Ричард Ҳенри Ли аз 23 апрели соли 1789 ба кори расмии қонунгузорӣ табдил ёфт. Дар пешниҳоди Ли аз Конгресс дархост шудааст, ки &quot;ба офисҳои президент ва ноиби президенти Иёлоти Муттаҳида ҳамроҳ кардани кадом унвонҳо дуруст аст&quot; – агар ғайр аз он чизе, ки дар Конститутсия пешбинӣ шудааст, дигар бошад». &lt;ref name=&quot;For Fear of an Elective King&quot;&gt;{{Cite book|last=Bartoloni-Tuazon|first=Kathleen|title=For Fear of an Elective King|date=2014|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca|page=86}}&lt;/ref&gt; Ноиби президент [[Ҷон Адамс (президент)|Ҷон Адамс]] дар вазифаи раиси Сенати Иёлоти Муттаҳида як кумитаи Конгрессро ташкил кард . Дар он ҷо [[Ҷон Адамс (президент)|Ҷон Адамс]] барои қабули услуби ''Аълоҳазрат'' (инчунин унвони ''Муҳофизи озодиҳои онҳо [Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]'' ) барои президент ташвиқ кард. &lt;ref name=&quot;HutsonAdams&quot;&gt;{{Cite journal|author=Hutson|first=James H.|title=John Adams' Title Campaign|journal=The New England Quarterly|date=March 1968|volume=41|issue=1|pages=30–39|doi=10.2307/363331}}&lt;/ref&gt; Адамс ва Ли аз ҳама ҷонибдорони унвони олии президентӣ буданд. &lt;ref name=&quot;For Fear of an Elective King&quot; /&gt;

Дигарон варианти ''Аълоҳазрати интихоботӣ'' ё ''Ҷаноби Олӣ''  ҷонибдорӣ карданд, ки охирини он аз ҷониби Адамс шадидан мухолифат кард ва изҳор дошт, ки он аз шаъну шарафи президент хеле пасттар аст, зеро баъзе аз онҳо инчунин унвони «Президент» ( масалан, президенти Пенсилвания ), дар он  аксар вақт аз услуби ''Ҷаноби Олӣ'' баҳравар мешуд; Адамс гуфт, ки президент &quot;бо ҳокимони мустамликавӣ ё бо мансабдорони шоҳзодаҳои Олмон баробар мешавад&quot; агар  аз услуби ''Ҷаноби Олӣ'' истифода кунанд. Адамс ва Ричард Ҳенри Ли ҳарду метарсиданд, ки ҷонибдорни сенаторҳои пурқудрат ба ҳокимияти иҷроияи суст таъсир мерасонанд ва унвони баландро як роҳи таҳкими раёсати ҷумҳурӣ медонистанд. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bartoloni-Tuazon|first=Kathleen|title=For Fear of an Elective King|date=2014|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca|page=57}}&lt;/ref&gt; Дар мавриди баррасии минбаъда, Адамс ҳатто ''Аълоҳазратро'' нокифоя донист ва ба ҷои он пешниҳод кард, ки ҳокимияти иҷроия, ҳам президент ва ҳам ноиби президент (яъне худи ӯ) ба унвони ''Аълоҳазрат'' таъин карда шаванд, то аз &quot;хатари бузурги&quot; як роҳбари иҷроия бо шаъну эътибори нокифоя пешгирӣ карда шавад. &lt;ref name=&quot;HutsonAdams&quot;/&gt; Кӯшишҳои [[Ҷон Адамс (президент)|Ҷон Адамс]] ба тамасхури васеъ ва ҳайронӣ дучор шуданд; [[Томас Ҷефферсон]] онҳоро &quot;бемаънитарин чизе, ки ман дар бораи он шунида будам&quot; номид, дар ҳоле ки [[Бенҷамин Франклин]] онро &quot;комилан девона&quot; мешуморид. &lt;ref name=&quot;HutsonAdams&quot; /&gt;

[[Ҷорҷ Вашингтон]] ба талаби Ҷеймс Мадисон ва Палатаи Намояндагони Иёлоти Муттаҳида дар бораи тағир додани унвони &quot;Ҷаноби Президент&quot; розӣ шуд. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hart|first=Albert Bushnell|title=Formation of the Union, 1750–1829|pages=143|url=https://books.google.com/books?id=n41HAAAAIAAJ&amp;q=%22title+of+Mr+President%22&amp;pg=PA143|year=1897|publisher=Longmans|isbn=1-4069-2845-3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;star&quot;&gt;{{Cite book|last=Martin|first=Judith|title=Star-spangled Manners|pages=67|url=https://books.google.com/books?id=I_C-cv96t0kC&amp;q=%22Mr+President%22+%22former+president%22+title+%22first+lady%22&amp;pg=PA67|isbn=978-0-393-04861-2|year=2003|publisher=W.W. Norton &amp; Co.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ladies&quot;&gt;{{Cite book|last=Wood|first=Gordon S.|title=Revolutionary Characters|pages=54|url=https://books.google.com/books?id=uOovRxek5AIC&amp;q=%22title+of+Mr+President%22&amp;pg=PA54|isbn=978-1-59420-093-9|year=2006|publisher=Penguin Press}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Caroli|first=Betty Boyd|title=First Ladies|pages=4|url=https://books.google.com/books?id=3DiQRbwz6jcC&amp;q=%22Mr+President%22+++title+%22first+lady%22&amp;pg=PA4|isbn=978-0-19-516676-7|year=2003|publisher=Oxford University Press US}}&lt;/ref&gt; Бо вуҷуди ин, баъдтар &quot;Муҳтарам&quot; дар паёми расмӣ унвони расмии Президент ва &quot;Ҷаноби Олӣ&quot; ҳангоми муроҷиати расмӣ дар сатҳи байналмилалӣ унвони президент шуданд.

Таърихан, ин унвон танҳо барои президенти амалкунанда маҳфуз буд ва набояд барои президентҳои собиқ истифода шавад, зеро бар он ақида буд, ки ҳангоми муроҷиат ба раисиҷумҳури собиқ истифода бурдани ин унвон ҳамчун унвони эҳтиром дуруст нест. &lt;ref&gt;{{Cite news|author=Martin|first=Judith|date=January 21, 2009|title=Miss Manners by Judith Martin|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/01/20/AR2009012003558.html|accessdate=May 18, 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usa.gov/presidents|title=Presidents, Vice Presidents, and First Ladies of the United States {{!}} USAGov|website=www.usa.gov|lang=en|accessdate=2020-08-24}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Addressing a Former President|first=Judith|author=Martin|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-1030916.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140610083421/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1030916.html|archivedate=10 June 2014|work=The Washington Post|date=21 October 1992|accessdate=5 January 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.formsofaddress.info/former.html#FO003|title=Is a Former President Addressed as President (name)?|author=Hickey|first=Robert|website=Honor &amp; Respect – The Official Guide to Names, Titles, and Forms of Address|publisher=Protocol School of Washington|accessdate=5 January 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.emilypost.com/forms-of-address/titles/118-addressing-a-former-us-president|title=Addressing a Former President of the United States|author=Keller|first=Kerrie|quote=When addressing a former President of the United States in a formal setting, the correct form is &quot;Mr. LastName&quot;. (&quot;President LastName&quot; or &quot;Mr. President&quot; are terms reserved for the current head of state.)|date=2013-01-05|publisher=The Emily Post Institute|accessdate=2013-01-05|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924000146/http://www.emilypost.com/forms-of-address/titles/118-addressing-a-former-us-president}}&lt;/ref&gt; Бино ба иттилои сомонаи расмии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, роҳи дурусти муроҷиат ба нома ин корбурди “Муҳтарам Ҷон Доу” ва вожаи дурусташ “Ҷаноби Доу” аст. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usa.gov/presidents|title=Presidents, Vice Presidents, and First Ladies of the United States}}&lt;/ref&gt;

Дар Иёлоти Муттаҳида унвони &quot;Ҷаноби Президент&quot; дар як қатор мавридҳои расмӣ низ истифода мешавад: масалан, ба ҳар касе, ки дар Сенати Иёлоти Муттаҳида раисӣ мекунад, ҳамчун &quot;ҷаноби/хонум президент&quot;, бахусус ноиби президент, ё ин ки Раиси сенат . Истифодаи дигари унвон президентҳои қонунгузори иёлотҳо ва маҳаллиро дар бар мегирад, аммо танҳо президенти [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] ин унвонро берун аз ҷаласаҳои расмӣ истифода мебарад.

=== Дар дигар кишварҳо ===
Томас Ҳангерфорд, ки дар соли 1376 нахустин сухангӯи Палатаи намояндагони  ( общинаҳои ) Англия шуд, унвони &quot;Ҷаноби Спикер&quot;-ро истифода кард, ки як пешгузашта баъд аз он сухангӯёни минбаъдаи Палатаи намояндагони  ( общинаҳои ) Англия буд. Ин ба истифодаи парлумон дар Фаронса таъсир расонд.

Дар асри 18,  ба президенти парлумони Фаронса ҳамчун &quot;Монсиёр Ле Президент&quot; муроҷиат мекарданд. Дар романи Пйер Чодерлос де Лаклос дар соли 1782 Les Liaisons Dangereuses (&quot;Робитаҳои хатарнок&quot;), зани судя дар парлумон ҳамчун Madame la Présidente de Tourvel (&quot;Хонуми Президенти Турвел&quot;) номида мешавад. Вақте ки дар соли 1848 Ҷумҳурии дуюми Фаронса барпо карда шуд, &quot;Monsieur le Président&quot;  («Ҷаноби президент») унвони президенти Ҷумҳурии дуюми Фаронса гардид.

Раиси Палатаи намояндагони ( общинаҳои ) Канада, ки соли 1867 таъсис ёфтааст, инчунин бо номи &quot;Monsieur le Président&quot; or &quot;Madame la Présidente&quot; ( &quot;Монсиер ле президент&quot; ё &quot;Мадам ла Пресиденте&quot;) ба забони фаронсавӣ муроҷиат мекунад.

== Тавсиф ==
Унвони ''президент'' аз калимаи [[Забони лотинӣ|лотинии]] ''prae'' - &quot;пеш аз&quot; + ''sedere'' &quot;нишастан&quot; гирифта шудааст. Ҳамин тавр, он аслан сарвареро таъин мекард, ки дар ''ҷамъомад'' [[Раис|раисӣ]] мекунад ё &quot;пеш аз он нишастааст&quot; ва кафолат медиҳад, ки мубоҳиса мувофиқи қоидаҳои тартиботи муайянгардида баргузор шавад (ниг . ташкилоти чамъиятӣ. Намунаҳои аввалин аз донишгоҳҳои [[Донишгоҳи Оксфорд|Оксфорд]] ва [[Донишгоҳи Кембриҷ|Кембриҷ]] (аз 1464) ва президенти асосгузори Ҷамъияти шоҳона Вилям Броункер дар соли 1660 мебошанд. Ин истифодаи истилоҳ имрӯз дар унвони офисҳои &quot; Президенти Шӯрои тиҷорат &quot; ва &quot; Лорд Президенти Шӯро &quot; дар [[Бритониёи Кабир]], инчунин &quot;Президенти Сенат&quot; дар Иёлоти Муттаҳида (яке аз увонҳо) боқӣ мондааст. конститутсия ба ноиби президент таъин карда мешавад). Коҳини амалкунанда дар баъзе хидматҳои динии Англикан низ баъзан ба ин маъно &quot;президент&quot; номида мешавад. Аммо маъмултарин корбарии муосир ҳамчун унвони сарвари давлат дар ҷумҳурӣ мебошад.

Дар [[Фаронса|Фаронсаи]] пеш аз инқилобӣ, президенти Парлумон ба як магистрати пурқудрат, узви ба истилоҳ noblesse de robe (&quot; ашрофи ҷомеа&quot;) табдил ёфт, ки дорои қудрати назарраси судӣ ва маъмурӣ буд. Ин ном ба нақши аввалиндараҷаи ӯ дар бораи раисӣ дар мурофиаҳо ва дигар мурофиаҳо ишора мекард. Дар асрҳои 17 ва 18 курсиҳо дар Парлумонҳо, аз ҷумла президентҳо, ба таври муассир меросӣ шуданд, зеро дорандаи ин идора метавонист бо пардохти андози махсусе, ки бо номи ''[[:en:Paulette_(tax)|paulette]]'' маълум аст, ба ворисон мегузарад. Бо вуҷуди ин, вазифаи &quot;президенти аввал&quot; ( premier président ), танҳо аз ҷониби номзадҳои шоҳ метавонанд буд. Парлумонҳо аз ҷониби Инқилоби Фаронса барҳам дода шуданд. Дар Фаронсаи муосир раиси судро президенти суд меноманд ( president de la cour ).

Калимаи &quot;президентҳо&quot; дар ''King James Bible at Daniel'' 6:2 низ барои тарҷумаи истилоҳи [[Забони оромӣ|арамӣ]] סָרְכִ֣ין ''(sā·rə·ḵîn)'', калимаи эҳтимолан форсӣ буда, маънои &quot;мансабдорон&quot;, &quot;комиссионерон&quot;, &quot; нозирон&quot; истифода мешавад. &quot; ё &quot;сардорон&quot;.

Аввалин истифода аз калимаи президент барои ифодаи мансабдори баландтарин дар ҳукумат дар давраи Иттиҳодияи Англия буд. Пас аз барҳам додани шоҳигарӣ Шӯрои давлатии Англия, ки аъзои онро палатаи общинаҳо интихоб мекард, Ҳукумати иҷроияи Иттиҳод гардид. Шӯрои Давлатӣ вориси Шӯрои Хусусият буд, ки қаблан лорд президент сарварӣ мекард ; вориси он Шӯрои Давлатиро низ лорд президент сарварӣ мекард, ки аввалини он Ҷон Брэдшоу буд. Аммо, лорд-президент танҳо сарвари давлат набуд, зеро он идора дар маҷмӯъ дар ихтиёри шӯро буд.

Истифодаи муосири истилоҳи президентро барои таъйин кардани як шахсе, ки сарвари давлати ҷумҳурӣ аст, метавон мустақиман ба Конститутсияи Иёлоти Муттаҳидаи соли 1787, ки дафтари президенти Иёлоти Муттаҳидаро таъсис дод, мушоҳида кард. Ҳукуматҳои қаблии Амрико &quot;президентҳо&quot; -ро дар бар мегирифтанд (масалан, президенти Конгресси Континенталӣ ё президенти Конгресси музофоти Массачусетс ), аммо онҳо ба маънои кӯҳна шахсони раисикунанда буданд, ки ҳокимияти иҷроия надоранд. Пешниҳод шудааст, ки истифодаи ин истилоҳ аз коллеҷҳо ва донишгоҳҳои бонуфузи Амрико, ки одатан аз ҷониби Президенти кишвар роҳбарӣ мешуданд, гирифта шудааст. Донишгоҳҳои Бритониёро  мансабдор бо номи &quot; канслер &quot; роҳбарӣ мекард (одатан вазифаи тантанавӣ), дар ҳоле ки сармудир унвони &quot; муовини канслер &quot; -ро дошт. Аммо аввалин муассисаҳои таҳсилоти олии Амрико (ба монанди [[Донишгоҳи Ҳарвард]] ва [[Донишгоҳи Йел]] ) ба донишгоҳҳои мукаммал монанд набуданд, то ба яке аз коллеҷҳои таркибии он монанд бошанд. Дар як қатор коллеҷҳои [[Донишгоҳи Кембриҷ]]  мансабдор бо номи &quot;президент&quot; сарварӣ дошт. Масалан, роҳбари Коллеҷи Магдалинаи Кембриҷро устод ва дуюмашро президент меноманд. Аввалин президенти [[Донишгоҳи Ҳарвард]] Ҳенри Данстер дар Магдалина таҳсил карда буд. Баъзеҳо ҳадс мезананд, ки ӯ ин истилоҳро аз ҳисси фурӯтанӣ гирифта, худро танҳо соҳиби ҷои муваққатӣ медонад. Корманди раиси [[Донишгоҳи Йел]], ки аслан &quot;ректор&quot; буд (пас аз истифодаи донишгоҳҳои Аврупои континенталӣ), дар соли 1745 &quot;президент&quot; шуд.

Услуби маъмулии муроҷиат барои президентҳо, ҷаноб / хонум. Президент&quot; аз анъанаи парлумонии Бритониё гирифта шудааст, ки дар он раиси палатаи общинаҳо ҳамчун &quot;ҷаноби / хонум. Маърузачӣ». Тасодуфан, ин корбурд ба одати қадимии фаронсавӣ шабоҳат дорад, ки ба раиси парлумон ҳамчун &quot; Монсиер/Мадам ле Президент &quot; ишора мекунад, як шакли муроҷиате, ки дар Фаронсаи муосир ҳам ба президенти ҷумҳурӣ ва ҳам ба судяҳои олӣ дахл дорад. Ба ҳамин монанд, ба раиси палатаи общинаҳои Канада аъзоёни парлумонҳои франкофонӣ бо номи « Монсиеур/Мадам ле/ла Президент(е) » муроҷиат мекунанд. Дар романи Пьер Чодерлос де Лаклос &quot;Les Liaisons Dangereuses&quot; дар соли 1782, қаҳрамон бо номи хонум ла Пресиденте де Турвел (&quot;Хонуми президенти Турвел&quot;) зани судя дар парлумон аст. Номи афсонавии Турвел на ба парлумоне, ки дар он магистрат нишастааст, балки дар тақлид ба унвони аристократӣ ба моликияти хусусии ӯ дахл дорад.

Пас аз он ки Иёлоти Муттаҳида унвони &quot;президент&quot; -ро барои сарвари давлати ҷумҳуриявии худ қабул кард, бисёр давлатҳои дигар низ ба он пайравӣ карданд. Вақте ки Анри Кристоф дар соли 1807 ин унвонро ба даст овард, Гаити аввалин ҷумҳурии президентӣ дар Амрикои Лотинӣ гардид. Қариб ҳамаи давлатҳои амрикоӣ, ки дар аввали солҳои 1810 ва 1820 аз Испания мустақил шуданд, раисиҷумҳури амрикоиро ҳамчун раиси иҷроияи худ интихоб карданд. Аввалин президенти Аврупо президенти Ҷумҳурии Италия дар соли 1802, давлати муштарии Фаронсаи инқилобӣ дар симои [[Наполеон Бонапарт]] буд. Аввалин президенти Африқо президенти Либерия (1848) буд &lt;ref&gt;Emma J. Lapsansky-Werner and Margaret Hope Bacon, eds., ''Back to Africa: Benjamin Coates and the Colonization Movement in America: 1848–1880''. State College PA: Pennsylvania State Press, 2010. 57–59.
{{ISBN|9780271045719}}
books.google.com/books?id=9X0rc6E9EGkC&amp;pg=PA57&lt;/ref&gt;, дар ҳоле ки аввалин президенти [[Осиё]] [[президенти Ҷумҳурии Чин]] (1912) буд. &lt;ref&gt;Xu Guoqui, ''China and the Great War: China's Pursuit of a New National Identity and Internationalization''. Cambridge University Press, 2005. 319.
{{ISBN|9780521842129}}
books.google.com/books?id=erOGMb8c4XEC&amp;pg=PA319&lt;/ref&gt;

Дар асрҳои 20 ва 21 салоҳиятҳои президентӣ дар  кишварҳои ҷаҳон гуногун буданд. Ба доираи қудрат президентҳои якумрӣ ва президентҳои меросӣ ба сарони давлатҳои тантанавӣ дохил мешаванд.

Президентҳо дар кишварҳое, ки шакли [[Ҳукумат|ҳукумати]] демократӣ ё намояндагӣ доранд, одатан ба мӯҳлати муайян интихоб мешаванд ва дар баъзе мавридҳо метавонанд аз рӯи ҳамон раванде, ки тавассути он онҳо таъин карда мешаванд, яъне дар бисёр кишварҳо, интихоботи даврии халқӣ дубора интихоб карда шаванд. Салоҳиятҳое, ки ба ин гуна президентҳо дода шудаанд, хеле фарқ мекунанд. Баъзе президентҳо, аз қабили [[Феҳристи президентҳои Ирландия|Ирландия]], асосан маросимӣ мебошанд, дар ҳоле ки системаҳои дигар ба президент ваколатҳои моддӣ, аз қабили таъин ва барканории [[Сарвазир|сарвазирҳо]] ё кабинетҳо, салоҳияти эълони [[ҷанг]] ва салоҳияти [[вето]] ба қонунгузориро медиҳанд. Дар бисёр кишварҳо, президент инчунин сарфармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳи кишвар аст, гарчанде ки ин бори дигар метавонад аз нақши тантанавӣ то нақши дорои салоҳияти назаррас фарқ кунад.

=== Низомҳои президентӣ ===
{{Бештар|Directorial system}}
[[Акс:Dilma_and_Obama_2011.jpg|мини| Президентҳо [[Барак Обама]] аз Иёлоти Муттаҳида ва [[Дилмо Русеф|Дилма Руссеф]] аз Бразилия]]
Қариб дар ҳама давлатҳое, ки низоми президентӣ доранд, президент вазифаҳои сарвари давлат ва сарвари ҳукуматро иҷро мекунад, яъне президент ба шохаи иҷроияи ҳукумат роҳбарӣ мекунад. Вақте ки президент на танҳо сардори давлат, балки сарвари ҳукумат аст, ин дар Аврупо ҳамчун Президенти Шӯро маълум аст , дар солҳои 1871–1940 ва 1944–1958 дар ҷумҳуриҳои сеюм ва чоруми фаронсавӣ истифода шудааст.  Дар Иёлоти Муттаҳида президент ҳамеша сарвари давлат ва сарвари ҳукумат буд ва ҳамеша унвони президентро дошт.

Президентҳо дар ин система ё мустақиман тавассути овоздиҳии умумихалқӣ ё бавосита аз ҷониби коллегияи интихоботӣ ё ягон мақоми дигари демократӣ интихоб карда мешаванд.

Дар Иёлоти Муттаҳида, президент ба таври ғайримустақим аз ҷониби Коллегияи Интихобкунандагон, ки аз номзадҳои мушаххасе, ки интихобкунандагон дар интихоботи президентӣ интихоб кардаанд, интихоб карда мешаванд. Дар аксари иёлотҳои Иёлоти Муттаҳида, ҳар як интихобкунанда ӯҳдадор аст, ки ба тарафдории номзади мушаххасе, ки бо овоздиҳии умумихалқӣ дар ҳар як иёлот муайян шудааст, овоз диҳад, то мардум ҳангоми овоздиҳӣ ба ҳар як интихобкунанда амалан ба тарафдории номзад овоз диҳанд. Аммо бо сабабҳои гуногун шумораи интихобкунандагон ба тарафдории ҳар як номзади мушаххас  ба овоздиҳии умумихалқӣ мутаносиб набошад. Ҳамин тариқ, дар панҷ интихоботи наздики Иёлоти Муттаҳида ( 1824, 1876, 1888, 2000 ва 2016 ) номзаде, ки овозҳои маъмултаринро ба даст овардааст,  дар интихобот мағлуб шуда буд.
[[Акс:President_Bush_and_President_Johnson_Sirleaf,_2008.jpg|мини| Президентхо Чонсон-Серлиф ва [[Ҷорҷ Уокер Буш|Буш]]  ]]
Дар [[Мексика]] президент мустақиман бо овоздиҳии умумӣ ба мӯҳлати шаш сол интихоб мешавад. Номзаде, ки бештари овозҳоро ба даст овардааст, ҳатто бидуни аксарияти мутлақ президент интихоб мешавад. Ба президент иҷозат дода мешавад, ки танҳо як мӯҳлат кор кунад.

Дар [[Бразилия]] президент мустақиман бо овоздиҳии умумӣ ба мӯҳлати чор сол интихоб мешавад. Номзад бояд беш аз 50% овозҳои эътибор дошта бошад. Агар ягон номзад ба аксарияти овозҳо ноил нагардад, байни ду номзаде, ки бештари овозҳоро ба даст овардаанд, даври дуюми интихобот баргузор мешавад. Боз ҳам, номзад барои интихоб шудан ба аксарияти овозҳо лозим аст. Дар Бразилия президент наметавонад ба зиёда аз ду мӯҳлат пай дар пай интихоб шавад, аммо дар шумораи мӯҳлатҳое, ки президент метавонад хидмат кунад, маҳдудият вуҷуд надорад.

Бисёре кишварҳои  [[Амрикои Ҷанубӣ]], [[Амрикои Марказӣ]], [[Африқо]] ва баъзе кишварҳои [[Осиё]] ба модели президентӣ пайравӣ мекунанд.

=== Низомҳои нимпрезидентӣ ===
[[Акс:Macron_Digital_Summit.jpg|мини|244x244пкс| [[Эммануэл Макрон]], президенти Фаронса]]
Системаи дуюм [[Низоми нимариёсатӣ|низоми нимпрезидентӣ]] мебошад, ки бо номи модели [[Фаронса|фаронсавӣ]] низ маълум аст. Дар ин низом, чун дар низоми парлумонӣ, ҳам президент ва ҳам сарвазир ҳастанд; аммо бар хилофи низоми парлумонӣ, президент метавонад қудрати назарраси ҳаррӯза дошта бошад. Масалан, дар Фаронса, вақте ки ҳизби онҳо аксарияти курсиҳои [[Маҷлиси миллии Фаронса|Маҷлиси Миллиро]] назорат мекунад, президент метавонад бо парламент ва сарвазир ҳамкории зич дошта бошад ва дар самти як барномаи умумӣ кор кунад. Бо вуҷуди ин, вақте ки Маҷлиси Миллӣ аз ҷониби рақибони онҳо назорат мешавад, президент метавонад худро дар канори ҳомила қарор диҳад ва нахуствазири ҳизби мухолиф, ки аксари қудратро истифода мебарад. Ҳарчанд нахуствазир ҳамчун таъинкунандаи президент боқӣ мемонад, президент бояд ба қоидаҳои парлумон итоат кунад ва аз ҳизби аксарият дар палата раҳбар интихоб кунад. Ҳамин тариқ, баъзан президент ва нахуствазир метавонанд ҳампаймон бошанд, баъзан рақиб; Вазъияти охирин дар Фаронса ҳамчун якҷо зиндагӣ маълум аст. Вариантҳои низоми нимраиси ҷумҳури Фаронса, ки дар ибтидои ҷумҳурии панҷум аз ҷониби [[Шарл де Голл]] таҳия шуда буд, дар [[Фаронса]], [[Португалия]], [[Руминия]], [[Шри-Ланка]] ва чанд кишвари пасошӯравӣ, ки ба модели фаронсавӣ тақлид кардаанд, истифода мешаванд. Дар Финландия, гарчанде ки конститутсияи соли 2000 ба раёсати тантанавӣ гузашт, система то ҳол расман нимпрезидентӣ буда, президенти Финландия, масалан, ваколатҳои сиёсати хориҷӣ ва таъинотро нигоҳ медорад.
[[Акс:President_Lee_Myung-bak_and_Indian_President_Pratibha_Patil_in_Seoul.jpg|мини| Президентхои Хиндустон [[Пратибҳа Патил|Пратибха Патил]] ва Кореяи Чанубй Ли Мен Бак]]

=== Ҷумҳуриҳои парлумонӣ ===
[[Ҷумҳурии парлумонӣ|Ҷумҳурии парлумонӣ]] як низоми парлумонӣ аст, ки дар он президент асосан бо тантанавӣ амал мекунад ё ягон мақоми муҳими иҷроия (масалан, президенти Австрия ) ё ''де-юре'' ягон ҳокимияти муҳими иҷроия (масалан, [[Феҳристи президентҳои Ирландия|президенти Ирландия]] ) ва ваколатхои ичроия ба [[Сарвазир|нахуствазир]] тааллук дорад, ки ба таври худкор вазифаи сардори партия ё эътилофро ба ухда мегирад, вале савганд ёд мекунад, ки аз тарафи президент идора мешавад. Аммо президент раиси хадамоти давлатӣ, фармондеҳи кулли нерӯҳои мусаллаҳ аст ва дар баъзе мавридҳо метавонад парлумонро пароканда кунад. Кишварҳое, ки ин системаро истифода мебаранд, [[Утриш|Австрия]], [[Арманистон]], [[Албания]], [[Банглодеш|Бангладеш]], [[Чехия|Ҷумҳурии Чех]], [[Олмон]], [[Юнон]], [[Маҷористон]], [[Исландия]], [[Ҳиндустон]], [[Ҷумҳурии Ирланд|Ирландия]], [[Исроил]], [[Итолиё|Италия]], &lt;ref&gt;But presidential moral suasion is increasingly confirming that the &quot;neutral powers&quot;, in this country, often find in the head of state the best defender from executive interference: {{Cite journal|author=Buonomo|first=Giampiero|title=Autorità indipendenti e sistema costituzionale|journal=L'Ago e Il Filo|date=2014|url=https://www.questia.com/projects#!/project/89422474|accessdate=12 April 2016}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120801002834/http://www.questia.com/projects#!/project/89422474 |date=2012-08-01 }}&lt;/ref&gt; [[Малта]], [[Покистон]] ва [[Сингапур]] мебошанд.

[[Ҷумҳурии парлумонӣ|Ҷумҳурии парлумонӣ]] як низомест, ки президенти иҷроия дорад, ки дар он президент сарвари давлат ва ҳукумат аст, аммо бар хилофи низоми президентӣ, аз ҷониби парлумон интихоб мешавад ва ба парлумон ҳисобот медиҳад ва ҳамчун президент номида мешавад. Ба кишварҳое, ки ин системаро истифода мебаранд, Ботсвана, Науру ва Африқои Ҷанубӣ мебошанд.

=== Диктатураҳо ===
 
Дар диктатураҳо президентро аксар вақт роҳбарони худтаъин ё аз ҷониби низомиён дастгирӣ мекунанд. Чунин ҳолат дар бисёр иёлотҳост: Иди Амин дар [[Уганда]], Мобуту Сесе Секо дар Заир, Фердинанд Маркос дар [[Филиппин]], Суҳарто дар [[Индонезия]] ва Саддом Ҳусейн дар [[Ироқ]] баъзе мисолҳоянд. Президентҳои дигар дар давлатҳои авторитарӣ танҳо қудрати рамзӣ доранд ё ҳеҷ гуна қудратро, ба монанди Кравейро Лопес дар [[Португалия]] ва Хоакин Балагер дар &quot;давраи Трухильо&quot; -и [[Ҷумҳурии Доминикан]] .

Президент барои якумр унвонест, ки баъзе диктаторҳо барои таъмини қудрат ё қонунии онҳо ҳеҷ гоҳ шубҳа надоранд. Президентҳо ба мисли Александр Петион, Рафаэл Каррера, [[Йосип Броз Тито]] ва Франсуа Дювалйе дар мансаби худ вафот карданд. [[Ким Ир Сен]] баъди вафоташ президенти абадй эълон карда шуд.

=== Раиси давлат ===
{{Main|List of current presidents}}
[[Акс:Bundesrat_der_Schweiz_2015.jpg|мини| Шӯрои Федералии Швейтсария, ки аз ҳафт нафар иборат аст, ҳамчун роҳбари дастаҷамъии ҳукумат ва давлати [[Швейсария|Швейтсария]] хизмат мекунад.]]
Танхо ақаллияти хурди ҷумҳуриҳои ҳозира ягон сарвари давлат надоранд. Баъзе аз ҷумҳуриҳои ҳозира инҳоянд:

* [[Швейсария|Швейтсария]], ки дар он роҳбарии давлат ба таври дастаҷамъӣ ба Шӯрои федералии Швейтсария аз ҳафт узви иборат аст, гарчанде президенти Конфедератсия низ ҳаст, ки узви Шӯрои федералӣ мебошад, ки аз ҷониби Ассамблеяи федералӣ ( парламенти Швейтсария) барои як сол интихоб карда мешавад. ( конвенсияи конститутсионӣ вазифадор мекунад, ки мансаб ҳар рӯзи Соли навро иваз кунад).
* Регенти капитанҳои Сан-Марино аз ҷониби Шӯрои Бузург ва Генералӣ интихоб карда мешавад.
* Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ аз соли 1922 то соли 1938 як идораи дастаҷамъии сарвари давлат бо номи Кумитаи Иҷроияи Марказии Иттиҳоди Шӯравӣ вуҷуд дошт, ки аз чаҳор ва баъдтар ҳафт раис иборат буд, ки аз кумитаҳои иҷроияи марказии ҳамаи ҷумҳуриҳои иттифоқӣ аз Русия, Беларус, Украина, Закавказье ва аз соли 1925 Узбекистон, Туркманистон, Точикистон . Аз соли 1927 то соли 1989 хокимияти хакикиро Котиби Генералии [[Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ]] амалӣ мекард. Пас аз соли 1938, [[Президиуми Шӯрои Олии СССР]] ваколатҳои роҳбари дастаҷамъии давлатро иҷро мекард ва раиси онро дар Ғарб аксар вақт «президент» меномиданд, гарчанде ки баъдтар дар соли 1990 як сарвари ягонаи давлат бо номи « президент » таъсис ёфт.
* [[Ҷумҳурии Сотсиалисти Федеративии Югославия]] пас аз марги [[Йосип Броз Тито|Иосип Броз Тито]], ки дар он ҷо президентии иборат аз аъзои ҳар як воҳиди федералӣ кишварро то пошхӯрии он идора мекард .
* Дар Украина, дар солҳои 1918-1920 Дирексияе мавҷуд буд, ки аз ҳафт сарварони фракцияҳои парламентӣ иборат буд ва ҳамчун роҳбари дастаҷамъии давлат хизмат мекард.
* Раисиҷумҳури Босния ва Ҳерсеговина аз се нафар иборат аст, ки як нафарро аз ҳар як гурӯҳи калонтарин этникии кишвар дар бар мегирад ва ҳамчун сардори дастаҷамъии давлати Босния ва Ҳерсеговина хизмат мекунад.
* Совети миллии хукумати Уругвай аз соли 1952 то соли 1967
* Хунтаи азнавсозии миллй дар Никарагуа аз соли 1979 то соли 1985

=== Давлатҳои якҳизбӣ ===
Раиси [[Чин|ҷумҳури Чин]] сарвари давлати Ҷумҳурии Мардумии Чин аст. Тибқи конститутсияи кишвар, президент як дафтари умдатан тантанавӣ буда, салоҳияти маҳдуд дорад. Бо вуҷуди ин, аз соли 1993, аз рӯи анъана, раисиҷумҳурро ҳамзамон Котиби генералии Ҳизби коммунисти Чин, раҳбари олии низоми якҳизбӣ бар ӯҳда дорад.

Дар Чин дар байни солҳои 1982 ва 2018, конститутсия муқаррар кардааст, ки президент наметавонад бештар аз ду мӯҳлат пай дар пай дар ин кишвар кор кунад. Дар давраи Мао ва инчунин аз соли 2018, ба ин идора маҳдудияти мӯҳлат вуҷуд надошт. Дар соли 2018 маҳдудияти ваколатҳои президентӣ лағв шуд, аммо ваколатҳо ва нақши маросимии он бетағйир монд.

=== Рамзҳои президентӣ ===
Ҳамчун сарвари давлати кишвар, дар аксари кишварҳо президент ба имтиёзҳои муайян ҳуқуқ дорад ва метавонад дорои як манзили бонуфуз, аксаран қасри боҳашамат, баъзан зиёда аз як (масалан, манзилҳои тобистона ва зимистона ё истироҳатгоҳ) Рамзҳои анъанавӣ. Вазифа метавонад либоси расмӣ, ороишҳо, мӯҳри президентӣ, герб, парчам ва дигар лавозимоти намоён, инчунин мукофотҳои ҳарбӣ, аз қабили салютҳои таппонча, гулӯлаҳо ва гулӯлаҳо ва посбони президентро дар бар гирад. Рамзи маъмулии президентӣ камарбандии президентист, ки аксар вақт аз ҷониби президентҳо дар Амрикои Лотинӣ ва Африқо ҳамчун рамзи давомнокии дафтар мепӯшанд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jjmccullough.com/pictessays_leaders_pres.php|title=Presidential Sashes|author=McCullough|first=J. J.|accessdate=19 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170123090255/http://jjmccullough.com/pictessays_leaders_pres.php|archivedate=23 January 2017}}&lt;/ref&gt;
== Унвонҳо барои сарони давлатҳо ==

=== Ҳамчун сардори ҳукумат ===
Баъзе кишварҳои дорои низоми парлумонӣ истилоҳеро истифода мебаранд, ки ҳамчун «президент» (ба баъзе забонҳо аз раис фарқ намекунад), аксар вақт ҳамчун Президенти Ҳукумат, Раиси Шӯрои Вазирон ё Раиси Шӯрои Иҷроия .

Аммо, ин гуна мансабдор ба таври возеҳ президенти кишвар нест. Ин мансабдоронро бо истифода аз маънои кӯҳнаи ин калима &quot;президент&quot; меноманд, то он далелро, ки мансабдор сарварии кабинетро дорад. Сарвари алоҳидаи давлат одатан дар кишвари онҳо вуҷуд дорад, ки ба ҷои он ҳамчун президент ё шрҳи кишвар хизмат мекунад.

Ҳамин тариқ, чунин мансабдорон воқеан сарвазиранд ва барои роҳ надодан ба нофаҳмиҳо аксар вақт ҳангоми зикри онҳо дар сатҳи байналмилалӣ ҳамчун «сарвазир» тавсиф карда мешаванд.

Якчанд мисолҳо барои ин гуна президент вуҷуд доранд:

* [[Савазирони Испания|Сарвазири Испания]] расман президенти ҳукумати [[Испания]] номида мешавад ва ба таври ғайрирасмӣ ҳамчун &quot;президент&quot; маъруф аст. Испания инчунин як кишварест, ки подшоҳ ҳукмронӣ дорад.
* Унвони расмии [[Сарвазири Итолиё|сарвазири Италия]] Раиси Шӯрои Вазирон ( ''[[Забони итолиёӣ|Италия]] Presidente del Consiglio dei Ministri'' ) мебошад.
* Дар назди ҷумҳурихои сеюм ва чоруми Фаронса « Раиси Шӯро » (вазирон – Сарвазир) сардори ҳукумат буд ва президенти ҷумҳурӣ як шахсияти рамзӣ буд.
* Аз соли 1963 то соли 1992 сарвари хукумати Ҷумҳурии Сотсиалистии Федеративии Югославия баъд аз Конститутсияи соли 1963 вазифаи сарвазири Югославияро бархам дод ва вазифахои онро ба раиси Шурои федералии ичроияи федералии Югославия дод, раиси Шурои федералии ичроия буд. Бо вучуди ин, манбаъхои матбуоти хоричй ба шахсоне, ки вазифаи раиси Совети федералии ичроияро ишгол мекунанд, хамчун «сарвазири Югославия» истинод мекунанд.
* Сарвазири Давлати Озоди Ирландия аз соли 1922 то 1937 раиси Шӯрои иҷроияи Давлати Озоди Ирландия буд. Дар айни замон, Давлати Озод Ирландия монархияи конститутсионӣ буд, ки монархи ҳукмронӣ, подшоҳи Ирландия ва инчунин генерал-губернаториро иҷро мекард, ки бисёр вазифаҳои сарвари давлатро иҷро мекард.
* Дар замони шоҳигариҳои конститутсионии Бразилия ва Португалия, раиси Шӯрои вазирон ( Portuguese Presidente do Conselho de Ministros ) сардори ҳукумат буд ва [[шоҳ]] сарвари давлат буд. Дар доираи Ҷумҳурихои якум ва дуюми Португалия сардори хукумат президенти вазорат ( Portuguese Presidente do Ministério ) ва баъд раиси Совети Вазирон буд ва президенти Ҷумҳурӣ хамчун сардори давлат буд.
* Унвони расмии сарвазири Хорватия Раиси Ҳукумати Ҷумҳурии Хорватия аст ( {{Lang-hr|Predsjednik Vlade Republike Hrvatske}}   ).
* Унвони расмии нахуствазири Лаҳистон раиси Шӯрои вазирон ( Презес Ради Министрови Полша ) мебошад.
* Дар таҷрибаи конститутсионии Бритониё, раиси Шӯрои иҷроия, ки дар чунин мақом амал мекунад, ҳамчун президенти Шӯрои иҷроия маълум аст. Одатан ин шахс Ҳоким аст ва ҳамеша ҳамин тавр мемонад.
* Дар байни солҳои 1918 ва 1934 Эстония сарвари давлати алоҳида надошт. Ҳам сарвазирҳо (1918–1920) ва ҳам пирони давлатӣ (1920–1934), ки аксар вақт ҳамчун «президент» тарҷума мешаванд) аз ҷониби парлумон интихоб карда шуданд.
* Сарвари ҳукумати Эрон ҳамчун &quot; президент &quot; муаррифӣ мешавад. Сарвари давлати Эрон пешвои олӣ аст, ки президент ба ӯ тобеъ аст.

=== Дигар вазифаҳои роҳбарикунанда ===

==== Дохилимиллӣ ====
''Президент'' инчунин метавонад унвони роҳбари иҷроия дар сатҳи поёнии маъмурӣ бошад, ба монанди президентҳои калисоҳои иёлати [[Луизиана|Луизианаи]] [[Иёлоти ИМА|ИМА]], узви раиси шӯрои шаҳрӣ оид ба деҳаҳои иёлати [[Иллинойс|Иллинойси]] [[Иёлоти ИМА|ИМА]] ё президентҳои мунисипалӣ . Муниципалитетҳои Мексика. Эҳтимол, беҳтарин президентҳои дохилимиллӣ президентҳои шаҳраки  [[Боро (Ню-Йорк)]] [[Ню-Йорк|Ню Йорк]] мебошанд.

===== [[Лаҳистон]] =====
Дар Лаҳистон ''Президенти шаҳр'' ( {{Lang-pl|Prezydent miasta}}) мақомоти иҷроияи шаҳрдорӣ ки дар интихоботи мустақим интихоб шудааст, ба мири шаҳр баробар аст. Дафтари президент дар Олмон ва Швейтсария низ мавҷуд аст.

===== Русия =====
Губернаторони [[ҷумҳуриҳои Русия]] дар [[Русия|Федератсияи Русия]] дар баробари дигар унвонҳои дуюмдараҷа, ба мисли ''Раиси Ҳукумат'' (инчунин аз ҷониби Сарвазири Русия низ истифода мешуд) унвони Президентро доштанд. Ин эҳтимол пайдоиши ҷумҳуриҳои Русияро ҳамчун ватани гурӯҳҳои этникҳои гуногун инъикос мекунад: дар ҳоле ки ҳама субъектҳои федералии Русия дар ҳоли ҳозир де-юре баробаранд, пешгузаштагони онҳо, вилоятҳои РСФСР аз имтиёзҳои бештар истифода мебурданд (масалан. намояндагии бештар дар Шӯрои Миллатҳо ). Ба хамин тарик, ИҶШС ва ворисони ниҳоии онҳо назар ба тақсимоти оддии маъмурӣ, ақаллан аз ҷиҳати руҳӣ бештар бо давлатҳои миллҳ умумият дошта, унвонҳоро мувофиқи он интихоб мекарданд.

Дар тӯли солҳои 2010-ум, президентҳои ҷумҳуриҳои Русия тадриҷан унвони худро ба унвони Сардор иваз мекарданд ({{Lang-ru|глава}} Пешниҳоди раисиҷумҳури Чеченистон Рамзан Қодиров ва баъдан дар соли 2010 аз ҷониби парлумони Русия ва раисиҷумҳур Дмитрий Медведев қонун қабул карда шуд. Бо вуҷуди ин, президентҳои Тотористон ин тағйиротро рад мекунанд ва аз соли 2017 бар хилофи қонунҳои Русия унвони худро нигоҳ медоранд. Унвони нав дар салоҳиятҳое, ки ҳокимон доштанд, ҳеҷ гуна тағйироте наовард.

===== Инглистон =====
Лорд президенти Шӯро яке аз афсарони бузурги давлатӣ дар Британияи Кабир аст, ки дар ҷаласаҳои Шӯрои хусусии Бритониё раисӣ мекунад; Девони бо сардории сарвазир аз ҷиҳати техникӣ як кумитаи Шӯро мебошад ва ҳама қарорҳои Девони расман тавассути фармонҳои Шӯро тасдиқ карда мешаванд. Гарчанде ки лорд-президент узви Девони вазирон аст, ин мақом асосан вазифаи тантанавӣ буда, ба таври анъанавӣ ба роҳбари Палатаи Общинаҳо ё роҳбари Палатаи Лордҳо дода мешавад. Таърихан раиси Шӯрои тиҷорат узви кабинет буд.

===== Испания =====
Дар Испания, роҳбарони иҷроияи ҷамоатҳои автономӣ (минтақаҳо) президент номида мешаванд. Дар ҳар як ҷомеа, онҳоро метавон Президент де ла Коммунидад ё Presidente del Consejo номид. Онҳо аз ҷониби маҷлисҳои минтақавии худ интихоб мешаванд ва нисбат ба президент ё губернатори иёлот ваколатҳои шабеҳ доранд.

==== Вакилҳо ====
Дар поёни президент, вобаста ба созмон ва андозаи он метавонад якчанд ё «муовини президент» (ё баъзан «муовинони президент») ва баъзан якчанд «ёвари президент» ё «муовинони президент» бошанд. Ин мансабҳо як салоҳият надоранд, балки бештар вазифаи тобеи президентро доранд. Бо вуҷуди ин, ваколат метавонад дар ҳолатҳои махсус ба муовини ё муовини президент дода шавад. Одатан ноиби президентҳо баъзе салоҳиятҳо ва масъулиятҳои махсусро дар поёнтар аз президент доранд. Тафовут байни ноиби/муовинони президент ва ёвари/муовинони президент дар он аст, ки ба аввалӣ қонунан иҷозат дода мешавад, ки созмонро идора кунанд ва ҳамон ваколатҳоро амалӣ кунанд (инчунин дар фармони дуюм), дар ҳоле ки дуюмӣ ин тавр нестанд.

=== Маҷлиси қонунгузор ===
Дар баъзе кишварҳо раиси маҷлисҳои қонунгузори якпалатаи онҳо ё як ё ҳарду палатаи қонунгузори дупалатагӣ, сухангӯён унвони президенти «орган»-ро доранд, чуноне ки дар Испания, ки раиси Конгресс президенти Конгресси вакилон ва Раиси Сенат раиси Сенат мебошад.

=== Суд ===
Истилоҳи «Президент» одатан дар системаи судӣ ҳамчун раиси суди судҳои конститутсионӣ истифода мешавад.

==== Фаронса ====
Дар истилоҳоти ҳуқуқии [[Фаронса|фаронсавӣ]] раиси суде, ки аз якчанд судя иборат аст, судяи аввалиндараҷа мебошад; ӯ дар маҷлиси суд раисӣ мекунад ва мубоҳисаҳоро роҳбарӣ мекунад (ва аз ин рӯ &quot;хонум Президент&quot;,  &quot;Ҷаноби Президент&quot; ё ''Монсиеур ле Президент'' гуфта мешавад. Умуман, суд аз якчанд палата иборат аст, ки ҳар яки онҳо раиси худро доранд; аз ин рӯ, калонтарини онҳо «президенти аввал» номида мешавад (чунон ки дар: «Президенти Суди кассатсионӣ калонтарин судя дар Фаронса аст»). Ба ҳамин монанд, дар таҷрибаи ҳуқуқии Англия судяи калонтарин дар ҳар як шӯъба ин унвонро истифода мебарад (масалан Раиси Шӯъбаи оилавӣ, Раиси Суди Апелляция).

==== Испания ====
Дар системаи судии Испания роҳбари суди судяҳои сершумор раиси Суд номида мешавад. Ҳамин чиз бо мақомоти гуногуни системаи судии Испания рӯй медиҳад, ки мо метавонем раиси Суди Олӣ, раиси Суди миллӣ ва президентҳоро дар Судҳои олии адлияи минтақавӣ ва судҳои музофотӣ пайдо кунем. Мақоме, ки бар ҳокимияти судӣ дар Испания ҳукмронӣ мекунад, Шӯрои Умумии Додгоҳ аст ва раиси он раиси Суди Олӣ мебошад, ки маъмулан раиси Суди Олӣ ва GCJ номида мешавад.

Суди конститутсиони ба ҳайати ҳокимияти судӣ дохил намешавад, вале роҳбари онро Раиси Суди конститутсионӣ меноманд.

==== Инглистон ====
Дар Додгоҳи Олии Британияи Кабир, ки ба наздикӣ таъсис ёфтааст, баландтарин судя раиси Суди Олӣ номида мешавад. Хонум/лорд раиси Суди Сессия сардори ҳокимияти судӣ дар Шотландия ва судяи раисикунанда (ва сенатор) Коллеҷи адлия ва Суди ҷаласа мебошад, инчунин хонум/лорд адлияи генералии Шотландия ва роҳбари адлия мебошад. Суди олии адлия, идораҳо дар соли 1784 муттаҳид карда шуданд.

== Унвонҳои зан ==
Унвонҳои ҳамсари президент, агар зан бошад, аз &quot;Маркиза&quot; то &quot;Хонум&quot; иборат буданд. &lt;ref name=&quot;ladies&quot;/&gt; Агар мард унвони ҳамсари президент метавонад &quot;Маркиз&quot;, &quot;Лорд&quot; ё танҳо &quot;Ҷаноб&quot; бошад. .

=== [[ИМА|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ===
Зани президент Ҷорҷ Вашингтон, Марта Вашингтонро аксар вақт &quot;Хонум Вашингтон&quot; меномиданд. Дар солҳои 1850-ум дар Иёлоти Муттаҳида истилоҳи &quot;хонум&quot; аз унвони ашрофон ба истилоҳи муроҷиат барои зани эҳтиром ва хушмуомила тағйир ёфт. Истифодаи &quot; бонуи аввал &quot; барои истинод ба ҳамсари раисиҷумҳури Иёлоти Муттаҳида дар замони ҷанги шаҳрвандии ИМА маъмул буд. Долли Мадисон, ҳамсари президент Ҷеймс Мадисон, пас аз марги ӯ дар соли 1849 аз ҷониби президент Захари Тейлор ҳамчун &quot;бонуи аввали мо дар тӯли ним аср&quot; ёдовар шуд. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mayo|first=Edith|author-link=Edith Mayo|title=The Smithsonian Book of the First Ladies|pages=33|url=https://books.google.com/books?id=Z0HZFqbkT1sC&amp;q=%22Mr+President%22+++title+%22first+lady%22&amp;pg=PA33|isbn=978-0-8050-1751-9|year=1996|publisher=H. Holt}}&lt;/ref&gt; Хонумҳои аввал одатан танҳо ҳамчун &quot;хонум [насаби]&quot; номида мешаванд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://trumpwhitehouse.archives.gov/the-press-office/2017/02/26/president-donald-j-trump-and-first-lady-melania-trump-welcome-governors|title=President Donald J. Trump and First Lady Melania Trump Welcome Governors to the White House|website=[[whitehouse.gov]]|quote=Mrs. Trump added that, &quot;the scents of jasmine and roses fill the air as we give thanks for this great Nation and the glory of renewal.&quot;|date=26 February 2017|publisher=[[Executive Office of the President]]|lang=en|accessdate=22 March 2017}}&lt;/ref&gt;

== Дар матбуот ==
Рӯзи 8 ноябри соли 2016, шаби интихоботи президентии соли 2016 дар [[Иёлоти Муттаҳида]], тасвирҳои нусхаҳои қаблан чопшудаи маҷаллаи Newsweek дар маҷалла нишон доданд, ки дар он маҷалла пирӯзии номзади демократ [[Ҳилларӣ Клинтон|Ҳилларӣ Клинтонро]] таҷлил мекунад ва бо муқоваи он &quot;Хонум Президент&quot; ном дорад. Барои рӯзномаи Newsweek маъмул аст, ки ба эҳтимоли пирӯзии ҳар як номзад омода шавад, гарчанде ки он ҳам нашр ва ҳам паҳн шуда буд, ғайриоддӣ буд; муқова аз дӯконҳои рӯзнома пас аз маълум шуд, ки [[Доналд Трамп]] аксарияти орои интихобкунандагонро ба даст оварда, дар интихобот пирӯз шудааст. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2016/nov/10/if-only-donald-trump-had-come-second-eh-hillary|title=Madam President: how Newsweek reported a Clinton victory|author=Greenslade|first=Roy|date=2016-11-10|work=The Guardian|language=en-GB|accessdate=2016-11-17}}&lt;/ref&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==

* Президенти абадзиндаи ҷумҳурӣ
* Низоми президентӣ
* Рӯзи Президентҳо 
* Ноиби президент
* Хонуми аввал

=== Сардори давлат ===

* генерал-губернатор
* Сардори давлат
* Подшоҳ
* Пешвои олӣ

=== Сардорони  ҳукумат ===
* Вазир-Президент (сардори ҳукумат, на давлат)
* [[Сарвазир]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Президентҳо]]
[[Гурӯҳ:Cарварони кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои давлатҳо]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]
[[Гурӯҳ:Фаъолият]]
[[Гурӯҳ:Фаъолият]]</text>
      <sha1>8gmdmmaxnzolbts295q1xua4v3naxp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи президентӣ дар Ҷумҳурии Чин (2024)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313721</id>
    <revision>
      <id>1480617</id>
      <parentid>1385838</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14198" sha1="23jcr7vgsrwwhn4jxsh51cxgx47le6g" xml:space="preserve">{{викисозӣ}}
{{манбаъ}}
'''Интихоботи [[Президенти Ҷумҳурии Чин|президентии Ҷумҳурии Чин]]''' 13 январи соли 2024 ҳамзамон бо интихоботи [[Парлумон|парлумонӣ]] баргузор шуд. 

Дар интихобот се номзад аз ҳизбҳои асосии [[Тайван]] рақобат карданд: [[Лай Циндэ]] аз [[Ҳизби демократии пешрафт]], [[Ҳоу Ю]] аз [[ҳизби Гоминдан]] ва [[Ке Венже]] аз [[Ҳизби мардумии Тайван]].

Дар интихобот номзади ҳизби ҳокими демократии прогрессивӣ [[Лай Цингде]], ки ҳамчун ҷонибдори [[истиқлолияти Тайван]] ва наздикшавӣ бо [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] маъруф аст пирӯз шуд.

==Раванди интихобот ==
То 24 ноябр, мӯҳлати пешниҳоди пешниҳоди интихобот, се номзад ба қайд гирифта шуданд.
11-уми декабр қуръакашии ҷойҳо дар бюллетенҳо баргузор шуда, тартиби зерини номзадҳо муқаррар карда шуд:

* Ке Венже (TNP)
* Лай Цингде (DPP)
* Хоу Юй (КМТ)
30 декабри соли 2023 мубоҳисаҳои оммавии номзадҳои президентӣ баргузор шуданд. 1 январи соли 2024 мубоҳисаи байни номзадҳои ноиби президентӣ баргузор шуд.

Овоздиҳӣ 13 январи соли 2024 баргузор шуд. Ғолиб Лай Цингде шуд, ки 40,05% овозҳоро ба даст овард. Қарор аст маросими савгандёдкунии президент 20 майи соли 2024 баргузор шавад.

==Заминаи интихобот ==
Раиси кунунии Ҳизби пешравии [[Мардумсолорӣ|демократӣ]] Цай Инг-вен , ки соли 2020 дубора интихоб шуд , ҳаққи ширкат дар даври сеюмро надорад. Моҳи ноябри соли 2022 Ҳизби пешравии демократӣ дар интихоботи маҳаллӣ бори дуюм пай дар пай ноком шуд , дар ҳоле ки гоминдан тавонист аз 21 курсии худ 14 курсии худро нигоҳ дорад. Пас аз ин шикаст, президент Цай Ин-вен аз вазифаи раиси ҳизб истеъфо дод ва онро ба ноиби президент Лай Цингде супурд . Ҳамзамон бояд қайд кард, ки натиҷаҳои интихоботи маҳаллӣ, ки дар он КМТ ва номзадҳои ғайриҳизбӣ маъмулан қавӣ ҳастанд, ба интихоботи президентӣ мустақиман таъсир намерасонанд: дар соли 2020 Цай Инг-вен аз ДПП дар интихоботи президентӣ пирӯз шуд. сарфи назар аз шикасти шабеҳи ҳизб дар интихоботи маҳаллӣ дар соли 2018.

Дар моҳи июни соли 2023, се номзад ба ҷанҷолҳои бузург дучор шуданд. Дар ҲХДТ ба далели иттиҳоми озори ҷинсӣ аз ҷониби чанд мансабдори баландпояи ин ҳизб ҷанҷол сар зад; дар робита ба Ҳоу Йи - аз сабаби истифодаи доруҳои седативи қавӣ дар якчанд кӯдакистонҳои Тайбейи Нав , ки Ҳоу шаҳрдори он буд; Дар робита ба Ке Венже, изҳороти ӯ ба расонаҳои ҷопонӣ дар бораи он, ки ҷазираҳои баҳсбарангези Сенкаку (Дяоютай) ба Тайван ё Ҷопон тааллуқ доштани он қадар муҳим нест, муҳимтар аз ҳама дастрасии моҳигирони Тайван ба обҳои атрофи ин ҷазираҳо. Дар партави ин ҷанҷолҳо ба рейтинги номзади Гоминдан Ҳоу Юй зарари калон расонд.

Дар моҳи апрели соли 2023 номзад Ке Венҷзе ба Иёлоти Муттаҳида сафар кард , то &quot;TNP ва худро ба ҷомеаи Амрико муаррифӣ кунад&quot;. Дар моҳи август, Лай Цингде аз Парагвай дидан карда , дар тӯли роҳ дар Иёлоти Муттаҳида ду истгоҳ кард. Мухолифон ӯро дар истифода аз ин сафарҳо барои таблиғоти интихоботии худ муттаҳам карданд, иттиҳомоти худи Лай рад кард. Дар моҳи сентябр, номзад Хоу Юи ба Иёлоти Муттаҳида сафар кард.

Моҳи октябри соли 2023 мақомоти андози Чин таҳқиқи ширкати Foxconn- ро оғоз кард, ки аз ҷониби Терри Гоу таъсис ёфтааст , ки бархе аз таҳлилгарон ба маъракаи интихоботии ӯ иртибот доранд. Терри Гоу дар аввал ният дошт, ки барои номзадии раисиҷумҳури Гоминдан ширкат кунад, аммо пас аз пешбарии ҳизб Ҳоу Йи, ӯ эълон кард, ки номзади мустақил мешавад. Ба ӯ муяссар шуд, ки шумораи зарурии имзоҳоро барои пешбарӣ ҷамъоварӣ кунад, аммо дар рӯзи пешниҳоди аризаи номзадҳо эълон кард, ки аз сабқати интихоботӣ даст кашад.

'''Масъалаи муносибатхо бо Хитой'''
 
Тайи чанд соли охир, раиси ҷумҳури Чин Си Ҷинпин тамоми қудратро дар Чин дар дасти худ мутамарказ кардааст ва ӯ борҳо ногузир будани “муттаҳидшавии” Тайван бо Чинро эълон кардааст. Интихобот дар соли 2024 аввалин интихобот дар Тайван пас аз ҳамлаи Русия ба Украина буд. Чин на танҳо ҳамларо маҳкум накард, балки равобитро бо Русия густариш дод ва Си Ҷинпин раиси ҷумҳури Русия Владимир Путинро &quot;дӯсти азизи худ&quot; номид. Таҳлилгарон метарсиданд, ки Си Ҷинпин ба дастури Путин пайравӣ мекунад ва ба Тайван ҳамла мекунад, дар ҳоле ки ИМА аз ҷангҳо дар Аврупо ва Ховари Миёна парешон шудааст. Дар паёми солинавии худ, ки ду ҳафта пеш аз интихобот дар Тайван буд, Си Ҷинпин бори дигар таъкид кард, ки Тайван “ҳатман бо Чин муттаҳид хоҳад шуд”.

Дар рафти интихобот масъалаи истиқлолияти Тайван ва муттаҳид шудан бо Чин ба таври васеъ мавриди баррасӣ қарор гирифт. Муносибатҳои Тайван ва Ҷумҳурии Мардумии Чин дар соли 2022 пас аз сафари раиси Конгресси ИМА Нэнси Пелосӣ ба ҷазира хеле бад шуд. Хамаи номзадхо дар интихоботи хозира изхор намуданд, ки ба мукобили фишори РХХ аз эълон кардани истиклолият худдорй мекунанд. Ҳама ҷонибҳо инчунин ваъда доданд, ки хароҷоти мудофиаи кишварро афзоиш медиҳанд.

Лай Чинг-де мавқеи президент Цай Ин-венро бори дигар таъкид кард, ки Тайван аллакай як давлати соҳибихтиёр бо номи &quot;Ҷумҳурии Чин&quot; аст ва аз ин рӯ, ба эъломияи расмии истиқлолият ниёз надорад. Ба гуфтаи Лай, вай мехоҳад бо Чин ҳамкорӣ кунад ва Тайван ва Чинро ҳамчун &quot;халқҳои бародар&quot; бубинад, аммо дар айни замон ба иқдомҳои таҷовузкоронаи Пекин дода нашавад.

Хоу Юй изҳор дошт, ки вай ҳам ба формулаи &quot;як кишвар, ду система&quot;-и Чин ва ҳам ба истиқлолияти Тайван мухолиф аст, аммо вай соҳибихтиёрии Ҷумҳурии Чинро дар ҳудуди &quot;ҷазираҳои Тайван, Пэнху ,,Кинмен ва Мацу&quot; дифоъ хоҳад кард.

Кэ Венже изхор намуд, ки Тайвань ва Хитой фарханги умумй доранд, вале системахои гуногуни сиёсй доранд; Вай Тайван ва Чинро бо Британияи Кабир ва ИМА муқоиса кард ва қайд кард, ки намехоҳад онҳо мисли Бритониё ва Ҳиндустон шаванд . Ке инчунин рақибони худро танқид кард: вай Лайро аз ҳад ҷангҷӯ ва Ҳоуро дар муносибат бо Чин &quot;хеле мулоим&quot; номид, дар ҳоле ки худи ӯ муколама ва боздоштанро дар муносибатҳои байни тангаҳо муттаҳид мекард.

'''Эҳсоси интихобкунандагон'''
 
Кариб хамаи пурсиши афкори умум дар давраи пешазинтихоботй нишон дод, ки Лай Циндэ дар мусобика пешсаф аст. Ҳамзамон, пурсишҳое, ки дар он эътилофи Ҳоу-Ке пайдо шуд, нишон дод, ки вай аз Лай бартарӣ дорад ва формати Ке барои президент ва Ҳоу барои ноиби президент қавитар аст. Дар авоили моҳи ноябр КМТ ва ТЭЦ ба мувофиқа расиданд, ки барои пешбарии муштарак кор кунанд, аммо дар бораи формати он ба мувофиқа расида натавонистанд. Рӯзи 24 ноябр, рӯзи пешниҳоди интихобот, номзадҳо Ҳоу ва Ке алоҳида ширкат карданд ва ба ин васила имкони эътилофро аз байн бурданд. Кей Венже баъдан изҳор дошт, ки ӯ &quot;ҳамеша дар дилаш сабз буд&quot; ва изҳори ҳамдардӣ бо Ҳизби пешравии демократӣ.

Тибқи назарсанҷиҳо, категорияҳои гуногуни Тайванӣ номзадҳоро дастгирӣ мекунанд:

* аз рӯи синну сол: Кэ Венже дар байни ҷавонон (то 30 сола) маъмул аст, Лай Цингде аз ҷониби интихобкунандагони миёнасол ва аз 65 сола боло бартарӣ дорад, дар ҳоле ки Ҳоу Ю аз ҷониби категорияи пиронсолони миёна (45-65 сола) каме бештар дастгирӣ карда мешавад.)

* аз руи касб: номзад Лай Циндэро бештар коргарон, сохибкорон, сохиб-корхо, сохибхоназанон ва бекорон дастгирй мекунанд; номзад Хоу Иро хизматчиёни давлатй, хизматчиёни харбй, муаллимон ва нафакахурон, инчунин дехконон, ки анъана интихобкунандагони ДПП хисоб мекунанд, афзалтар медонанд; номзад Кэ Вэнцзеро коргарон ва студентони хилъати сафед дастгирй карданд

* аз рӯи ҷои иқомат: сокинони ҷануби Тайван ва ҷазираҳои Пэнху Лай Цингдеро афзалтар медонанд; сокинони шимоли Тайван, районхои камахолии чанубу шаркй ва чазирахои дурдасти Кинмен ва Мазу Хоу Юиро афзалтар медонанд; дар Тайбейи Нав дастгирии номзадҳо тақрибан баробар аст.

Омили муҳим мансубияти интихобкунандагон аст: байни хоклоҳо (70% аҳолӣ), ки дар асрҳои 17-19 ба Тайван омадаанд, ки аз ҷануби Фуцзян муҳоҷират кардаанд ва вайшенренҳо (10-) фарқияти доимӣ вуҷуд дорад. 15% аҳолӣ) , ки дар охири солҳои 1940 бо Гоминдан муҳоҷират кардаанд. Лай Цингде дар байни Хоклоҳо хеле маъмул аст, аммо дар байни &quot;шимолиён&quot; бениҳоят маъмул нест, дар ҳоле ки Ҳоу ва Ке дар байни онҳо яксонанд. Дар байни хаккоихо (15—20% ахоли) Хоу Юй каме бартарй дорад.</text>
      <sha1>23jcr7vgsrwwhn4jxsh51cxgx47le6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480719</id>
      <parentid>1480617</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14194" sha1="o26uvi93omj78rt9vvm8ojon58k1sz7" xml:space="preserve">{{викисозӣ}}
{{манбаъ}}
'''Интихоботи [[Президенти Ҷумҳурии Чин|президентии Ҷумҳурии Чин]]''' 13 январи соли 2024 ҳамзамон бо интихоботи [[Парлумон|парлумонӣ]] баргузор шуд. 

Дар интихобот се номзад аз ҳизбҳои асосии [[Тайван]] рақобат карданд: [[Лай Циндэ]] аз [[Ҳизби демократии пешрафт]], [[Ҳоу Ю]] аз [[ҳизби Гоминдан]] ва [[Ке Венже]] аз [[Ҳизби мардумии Тайван]].

Дар интихобот номзади ҳизби ҳокими демократии прогрессивӣ [[Лай Цингде]], ки ҳамчун ҷонибдори [[истиқлолияти Тайван]] ва наздикшавӣ бо [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] маъруф аст пирӯз шуд.

==Раванди интихобот ==
То 24 ноябр, мӯҳлати пешниҳоди пешниҳоди интихобот, се номзад ба қайд гирифта шуданд.
11-уми декабр қуръакашии ҷойҳо дар бюллетенҳо баргузор шуда, тартиби зерини номзадҳо муқаррар карда шуд:

* Ке Венже (TNP)
* Лай Цингде (DPP)
* Хоу Юй (КМТ)
30 декабри соли 2023 мубоҳисаҳои оммавии номзадҳои президентӣ баргузор шуданд. 1 январи соли 2024 мубоҳисаи байни номзадҳои ноиби президентӣ баргузор шуд.

Овоздиҳӣ 13 январи соли 2024 баргузор шуд. Ғолиб Лай Цингде шуд, ки 40,05% овозҳоро ба даст овард. Қарор аст маросими савгандёдкунии президент 20 майи соли 2024 баргузор шавад.

==Заминаи интихобот ==
Раиси кунунии Ҳизби пешравии [[Демократия|демократӣ]] Цай Инг-вен , ки соли 2020 дубора интихоб шуд , ҳаққи ширкат дар даври сеюмро надорад. Моҳи ноябри соли 2022 Ҳизби пешравии демократӣ дар интихоботи маҳаллӣ бори дуюм пай дар пай ноком шуд , дар ҳоле ки гоминдан тавонист аз 21 курсии худ 14 курсии худро нигоҳ дорад. Пас аз ин шикаст, президент Цай Ин-вен аз вазифаи раиси ҳизб истеъфо дод ва онро ба ноиби президент Лай Цингде супурд . Ҳамзамон бояд қайд кард, ки натиҷаҳои интихоботи маҳаллӣ, ки дар он КМТ ва номзадҳои ғайриҳизбӣ маъмулан қавӣ ҳастанд, ба интихоботи президентӣ мустақиман таъсир намерасонанд: дар соли 2020 Цай Инг-вен аз ДПП дар интихоботи президентӣ пирӯз шуд. сарфи назар аз шикасти шабеҳи ҳизб дар интихоботи маҳаллӣ дар соли 2018.

Дар моҳи июни соли 2023, се номзад ба ҷанҷолҳои бузург дучор шуданд. Дар ҲХДТ ба далели иттиҳоми озори ҷинсӣ аз ҷониби чанд мансабдори баландпояи ин ҳизб ҷанҷол сар зад; дар робита ба Ҳоу Йи - аз сабаби истифодаи доруҳои седативи қавӣ дар якчанд кӯдакистонҳои Тайбейи Нав , ки Ҳоу шаҳрдори он буд; Дар робита ба Ке Венже, изҳороти ӯ ба расонаҳои ҷопонӣ дар бораи он, ки ҷазираҳои баҳсбарангези Сенкаку (Дяоютай) ба Тайван ё Ҷопон тааллуқ доштани он қадар муҳим нест, муҳимтар аз ҳама дастрасии моҳигирони Тайван ба обҳои атрофи ин ҷазираҳо. Дар партави ин ҷанҷолҳо ба рейтинги номзади Гоминдан Ҳоу Юй зарари калон расонд.

Дар моҳи апрели соли 2023 номзад Ке Венҷзе ба Иёлоти Муттаҳида сафар кард , то &quot;TNP ва худро ба ҷомеаи Амрико муаррифӣ кунад&quot;. Дар моҳи август, Лай Цингде аз Парагвай дидан карда , дар тӯли роҳ дар Иёлоти Муттаҳида ду истгоҳ кард. Мухолифон ӯро дар истифода аз ин сафарҳо барои таблиғоти интихоботии худ муттаҳам карданд, иттиҳомоти худи Лай рад кард. Дар моҳи сентябр, номзад Хоу Юи ба Иёлоти Муттаҳида сафар кард.

Моҳи октябри соли 2023 мақомоти андози Чин таҳқиқи ширкати Foxconn- ро оғоз кард, ки аз ҷониби Терри Гоу таъсис ёфтааст , ки бархе аз таҳлилгарон ба маъракаи интихоботии ӯ иртибот доранд. Терри Гоу дар аввал ният дошт, ки барои номзадии раисиҷумҳури Гоминдан ширкат кунад, аммо пас аз пешбарии ҳизб Ҳоу Йи, ӯ эълон кард, ки номзади мустақил мешавад. Ба ӯ муяссар шуд, ки шумораи зарурии имзоҳоро барои пешбарӣ ҷамъоварӣ кунад, аммо дар рӯзи пешниҳоди аризаи номзадҳо эълон кард, ки аз сабқати интихоботӣ даст кашад.

'''Масъалаи муносибатхо бо Хитой'''
 
Тайи чанд соли охир, раиси ҷумҳури Чин Си Ҷинпин тамоми қудратро дар Чин дар дасти худ мутамарказ кардааст ва ӯ борҳо ногузир будани “муттаҳидшавии” Тайван бо Чинро эълон кардааст. Интихобот дар соли 2024 аввалин интихобот дар Тайван пас аз ҳамлаи Русия ба Украина буд. Чин на танҳо ҳамларо маҳкум накард, балки равобитро бо Русия густариш дод ва Си Ҷинпин раиси ҷумҳури Русия Владимир Путинро &quot;дӯсти азизи худ&quot; номид. Таҳлилгарон метарсиданд, ки Си Ҷинпин ба дастури Путин пайравӣ мекунад ва ба Тайван ҳамла мекунад, дар ҳоле ки ИМА аз ҷангҳо дар Аврупо ва Ховари Миёна парешон шудааст. Дар паёми солинавии худ, ки ду ҳафта пеш аз интихобот дар Тайван буд, Си Ҷинпин бори дигар таъкид кард, ки Тайван “ҳатман бо Чин муттаҳид хоҳад шуд”.

Дар рафти интихобот масъалаи истиқлолияти Тайван ва муттаҳид шудан бо Чин ба таври васеъ мавриди баррасӣ қарор гирифт. Муносибатҳои Тайван ва Ҷумҳурии Мардумии Чин дар соли 2022 пас аз сафари раиси Конгресси ИМА Нэнси Пелосӣ ба ҷазира хеле бад шуд. Хамаи номзадхо дар интихоботи хозира изхор намуданд, ки ба мукобили фишори РХХ аз эълон кардани истиклолият худдорй мекунанд. Ҳама ҷонибҳо инчунин ваъда доданд, ки хароҷоти мудофиаи кишварро афзоиш медиҳанд.

Лай Чинг-де мавқеи президент Цай Ин-венро бори дигар таъкид кард, ки Тайван аллакай як давлати соҳибихтиёр бо номи &quot;Ҷумҳурии Чин&quot; аст ва аз ин рӯ, ба эъломияи расмии истиқлолият ниёз надорад. Ба гуфтаи Лай, вай мехоҳад бо Чин ҳамкорӣ кунад ва Тайван ва Чинро ҳамчун &quot;халқҳои бародар&quot; бубинад, аммо дар айни замон ба иқдомҳои таҷовузкоронаи Пекин дода нашавад.

Хоу Юй изҳор дошт, ки вай ҳам ба формулаи &quot;як кишвар, ду система&quot;-и Чин ва ҳам ба истиқлолияти Тайван мухолиф аст, аммо вай соҳибихтиёрии Ҷумҳурии Чинро дар ҳудуди &quot;ҷазираҳои Тайван, Пэнху ,,Кинмен ва Мацу&quot; дифоъ хоҳад кард.

Кэ Венже изхор намуд, ки Тайвань ва Хитой фарханги умумй доранд, вале системахои гуногуни сиёсй доранд; Вай Тайван ва Чинро бо Британияи Кабир ва ИМА муқоиса кард ва қайд кард, ки намехоҳад онҳо мисли Бритониё ва Ҳиндустон шаванд . Ке инчунин рақибони худро танқид кард: вай Лайро аз ҳад ҷангҷӯ ва Ҳоуро дар муносибат бо Чин &quot;хеле мулоим&quot; номид, дар ҳоле ки худи ӯ муколама ва боздоштанро дар муносибатҳои байни тангаҳо муттаҳид мекард.

'''Эҳсоси интихобкунандагон'''
 
Кариб хамаи пурсиши афкори умум дар давраи пешазинтихоботй нишон дод, ки Лай Циндэ дар мусобика пешсаф аст. Ҳамзамон, пурсишҳое, ки дар он эътилофи Ҳоу-Ке пайдо шуд, нишон дод, ки вай аз Лай бартарӣ дорад ва формати Ке барои президент ва Ҳоу барои ноиби президент қавитар аст. Дар авоили моҳи ноябр КМТ ва ТЭЦ ба мувофиқа расиданд, ки барои пешбарии муштарак кор кунанд, аммо дар бораи формати он ба мувофиқа расида натавонистанд. Рӯзи 24 ноябр, рӯзи пешниҳоди интихобот, номзадҳо Ҳоу ва Ке алоҳида ширкат карданд ва ба ин васила имкони эътилофро аз байн бурданд. Кей Венже баъдан изҳор дошт, ки ӯ &quot;ҳамеша дар дилаш сабз буд&quot; ва изҳори ҳамдардӣ бо Ҳизби пешравии демократӣ.

Тибқи назарсанҷиҳо, категорияҳои гуногуни Тайванӣ номзадҳоро дастгирӣ мекунанд:

* аз рӯи синну сол: Кэ Венже дар байни ҷавонон (то 30 сола) маъмул аст, Лай Цингде аз ҷониби интихобкунандагони миёнасол ва аз 65 сола боло бартарӣ дорад, дар ҳоле ки Ҳоу Ю аз ҷониби категорияи пиронсолони миёна (45-65 сола) каме бештар дастгирӣ карда мешавад.)

* аз руи касб: номзад Лай Циндэро бештар коргарон, сохибкорон, сохиб-корхо, сохибхоназанон ва бекорон дастгирй мекунанд; номзад Хоу Иро хизматчиёни давлатй, хизматчиёни харбй, муаллимон ва нафакахурон, инчунин дехконон, ки анъана интихобкунандагони ДПП хисоб мекунанд, афзалтар медонанд; номзад Кэ Вэнцзеро коргарон ва студентони хилъати сафед дастгирй карданд

* аз рӯи ҷои иқомат: сокинони ҷануби Тайван ва ҷазираҳои Пэнху Лай Цингдеро афзалтар медонанд; сокинони шимоли Тайван, районхои камахолии чанубу шаркй ва чазирахои дурдасти Кинмен ва Мазу Хоу Юиро афзалтар медонанд; дар Тайбейи Нав дастгирии номзадҳо тақрибан баробар аст.

Омили муҳим мансубияти интихобкунандагон аст: байни хоклоҳо (70% аҳолӣ), ки дар асрҳои 17-19 ба Тайван омадаанд, ки аз ҷануби Фуцзян муҳоҷират кардаанд ва вайшенренҳо (10-) фарқияти доимӣ вуҷуд дорад. 15% аҳолӣ) , ки дар охири солҳои 1940 бо Гоминдан муҳоҷират кардаанд. Лай Цингде дар байни Хоклоҳо хеле маъмул аст, аммо дар байни &quot;шимолиён&quot; бениҳоят маъмул нест, дар ҳоле ки Ҳоу ва Ке дар байни онҳо яксонанд. Дар байни хаккоихо (15—20% ахоли) Хоу Юй каме бартарй дорад.</text>
      <sha1>o26uvi93omj78rt9vvm8ojon58k1sz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Президенти Барбадос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318185</id>
    <revision>
      <id>1480615</id>
      <parentid>1404559</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="s4dfq3ler15jq724hrnm5os4cvgoxhy" xml:space="preserve"> {{Вазифаи давлатӣ}}'''Президенти Барбадос —''' вазифаи сарвари давлат дар [[Барбадос]] мебошад, ки ба муносибати гузаштани кишвар ба шакли [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриявии]] ҳукумат ҷорӣ карда мешавад. Аз ҷониби [[парлумон]]&lt;nowiki/&gt;и Барбадос интихоб шуда, нақши тантанавиро мебозад. Ба салоҳияти президент имзои қонунҳои гуногун, тасдиқи шахсони мансабдори давлатӣ ба вазифаҳои роҳбарикунанда ва дигар амалҳои дорои аҳамияти ҷумҳуриявӣ дохил мешаванд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.barbadosparliament.com/uploads/bill_resolution/56f53e308108b4b315d1b367c2914f7a.pdf|title=Constitution (Amendment) (No. 2) Act, 2021 — Parliament of Barbados|deadlink=no|accessdate=2021-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019153950/https://www.barbadosparliament.com/uploads/bill_resolution/56f53e308108b4b315d1b367c2914f7a.pdf|archivedate=2021-10-19}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://constitutionnet.org/news/barbados-parliament-votes-amend-constitution-paving-way-republican-status#:~:text=republican%20status%20%7C%20ConstitutionNet-,In%20Barbados%2C%20parliament%20votes%20to%20amend%20constitution%2C%20paving,the%20way%20to%20republican%20status&amp;text=Parliament%20voted%20by%20a%2025,into%20force%20by%20November%2030|title=In Barbados, parliament votes to amend constitution, paving the way to republican status|date=2021-09-30|publisher=ConstitutionNet|deadlink=no|accessdate=2021-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211008170938/http://constitutionnet.org/news/barbados-parliament-votes-amend-constitution-paving-way-republican-status#:~:text=republican%20status%20%7C%20ConstitutionNet-,In%20Barbados%2C%20parliament%20votes%20to%20amend%20constitution%2C%20paving,the%20way%20to%20republican%20status&amp;text=Parliament%20voted%20by%20a%2025,into%20force%20by%20November%2030|archivedate=2021-10-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Barbados plans to replace Queen with ceremonial president|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/23/barbados-plans-to-replace-queen-with-ceremonial-president|accessdate=2021-10-22|work=The Guardian|date=2015-03-23|archivedate=2016-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161127180231/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/23/barbados-plans-to-replace-queen-with-ceremonial-president}}&lt;/ref&gt; .

Ин мансаб баъди қарори парлумони Барбадос дар бораи ба [[ҷумҳурӣ]] табдил додани [[кишвар]] ба миён омад.

== Президентҳои Барбадос ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 1em auto 1em auto&quot;
!№
!Акс
! Ном
! Оғози ваколат
! Қатъи ваколатҳо
!Ҳизб
! Интихобот
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; | 1
|[[Акс:Sandra_Mason_at_Remembrance_Day_Parade_and_Service_20191110.jpg|пайванд=Файл:Sandra_Mason_at_Remembrance_Day_Parade_and_Service_20191110.jpg|142x142пкс]]
| Хонум Сандра Прунелла Мейсон &lt;small&gt;(1949—)&lt;/small&gt; &lt;small&gt;[[Английский язык|англисӣ]]&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&amp;nbsp;&lt;span lang=&quot;en&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Sandra Mason&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;
| 30 ноябри соли 2021
| Амалкунанда
| мустакил
| 
|}

== Инчунин нигаред ==

* Рӯихати генерал-губернаторони Барбадос
* Руихати сардорони ҳукуматҳои Барбадос
{{ПБ}}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо]]
[[Гурӯҳ:Президенти Барбадос]]</text>
      <sha1>s4dfq3ler15jq724hrnm5os4cvgoxhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тесфаэ Гебре Кидан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318731</id>
    <revision>
      <id>1480665</id>
      <parentid>1407129</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2274" sha1="n5cefl0xkeua3f1yifhnnt97w3fu19x" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}} 

'''Тесфаэ Гебре Кидан''' (июли [[Соли 1937|1937).]]- [[2 июн|2 июни]] [[Соли 2004|2004]] ) — [[сарбоз]] ва сиёсатмадори [[Эфиопия]], [[Лашкарсолор|генерал-лейтенант]], аъзои Дерг ва хукумати нахустин сарвари Эфиопия [[Менгисту Ҳайле Мариам]], яке аз масъулони [[Терроризм|террор]]&lt;nowiki/&gt;и сурх дар Эфиопия, вазири мудофиа, губернатори ҳарбии [[Эритрея]], ноиби президент (аз [[соли 1989]] ).

== Корнома ==
Пас аз он, ки Мариям [[21 май|21 майи]] [[соли 1991]] аз кишвар фирор кард, Тесфаэ Гебре Кидан президенти муваққат шуд. Ӯ шӯришгаронро ба оташбас даъват кард ва ба онҳо пешниҳод кард, ки қудратро тақсим кунанд, аммо бефоида &lt;ref name=&quot;_01&quot;&gt;[http://countrystudies.us/ethiopia/141.htm Ethiopia&amp;nbsp;— The Demise of the Military Government]&lt;/ref&gt; . Дар давоми як ҳафта [[Аддис-Абеба|пойтахтро]] қисму томҳои  ҷабҳаи инқилоби [[Демокрасия|демократ]]&lt;nowiki/&gt;ӣ ишғол карданд. Пас аз он, Гебре Кидан дар сафорати [[Итолиё]] пинҳон шуд ва 13 солро дар он ҷо гузаронд, то он даме, ки дар задухӯрд аз ҷониби вазири собиқи хориҷӣ Бирҳану Байе кушта шуд. Тавре ки яке аз табибон хабар дод, Гебре Кидан бо шиша ба сараш задаанд &lt;ref name=&quot;_02&quot;&gt;[http://www.zoominfo.com/people/Gebrekidan_Tesfaye_589201911.aspx Tesfaye Gebrekidan: ZoomInfo Business People Information]&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{хурд}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Президентҳои Эфиопия]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2004]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони 2 июн]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1937]]</text>
      <sha1>n5cefl0xkeua3f1yifhnnt97w3fu19x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низоми порлумонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318755</id>
    <revision>
      <id>1480547</id>
      <parentid>1407233</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаро холӣ кард</comment>
      <origin>1480547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480548</id>
      <parentid>1480547</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="92trofmpac1cnpyblyy844npqkso05z" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф|низоми парлумонӣ ва ҷумҳурии парлумонӣ як чиз не}}</text>
      <sha1>92trofmpac1cnpyblyy844npqkso05z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parliament</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321830</id>
    <revision>
      <id>1480616</id>
      <parentid>1419612</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Порлумон]]</comment>
      <origin>1480616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مجلس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321831</id>
    <revision>
      <id>1480614</id>
      <parentid>1419613</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Порлумон]]</comment>
      <origin>1480614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مجلس النواب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321832</id>
    <revision>
      <id>1480613</id>
      <parentid>1419614</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Порлумон]]</comment>
      <origin>1480613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parlement</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321833</id>
    <revision>
      <id>1480611</id>
      <parentid>1419615</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Порлумон]]</comment>
      <origin>1480611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳизбҳои сиёсии Ӯзбекистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321835</id>
    <revision>
      <id>1480612</id>
      <parentid>1420469</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16405" sha1="42qwgsk1wihrfu5gsaz5dpfax224gud" xml:space="preserve">'''[[Ӯзбекистон]]''' [[ҷумҳурии президентӣ]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://constitution.uz/ru/clause/index|title=Конституция Республики Узбекистан|website=constitution.uz|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606030245/https://constitution.uz/ru/clause/index|archivedate=2023-06-06}}&lt;/ref&gt; аст, аммо [[Парлумон|парлумони]] кишвар [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] дорои маҷмӯи ваколатҳои муҳим мебошад. Маҷлиси олӣ мақоми олии намояндагии давлатӣ, ки аз ду палата иборат аст. Дар палатаи Қонунгузорӣ (''поенӣ'') [[вакил]]&lt;nowiki/&gt;он,  метавонанд, ки аъзои [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиесӣ]] бошанд . Аз ин рӯ, фраксияҳои ҳизбӣ, ки дар парлумон намояндагӣ мекунанд, иштирокчиени фаъолияти қонунгузорӣ мебошанд.

Мувофиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Ӯзбекистон, шаҳрвандон [[ҳуқуқ]] доранд ба [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиесӣ]] муттаҳид шаванд (моддаи 39)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://constitution.uz/ru/clause/index|title=Конституция Республики Узбекистан|website=constitution.uz|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606030245/https://constitution.uz/ru/clause/index|archivedate=2023-06-06}}&lt;/ref&gt;. Ҳизбҳо аз ҷониби иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ эътироф карда мешаванд, ки танҳо дар асоси қарори суд манъ ва барҳам дода мешаванд (моддаи 70)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ҳизбҳо дар ташкили [[ҳокимияти давлатӣ]] иштирок мекунанд (моддаи 74)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Масалан, фраксияҳои ҳизбҳои сиесӣ, ки дар парлумон намояндагӣ мекунанд, дар машваратҳо бо [[президент]] оид ба номзадии [[сарвазир]] иштирок мекунанд (моддаи 118)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Бояд қайд кард, ки судяҳо аъзои ягон ҳизб буда наметавонанд ва [[прокурор]]&lt;nowiki/&gt;ҳо бояд узвият ва фаъолияти худро дар ташкилотҳои ҳизбӣ дар вақти иҷрои вазифаҳои худ боздоранд.

Ғайр аз Конститутсия, фаъолияти ҳизбҳо бо қонун &quot;Дар бораи ҳизбҳои сиесӣ&quot;, дигар [[Санади ҳуқуқӣ|санадҳои меъерию ҳуқуқӣ]], инчунин [[оиннома|оинномаҳои]] ҳизбӣ танзим карда мешавад&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lex.uz/acts/57033|title=ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН О ПОЛИТИЧЕСКИХ ПАРТИЯХ (№ 337-I)|website=lex.uz|date=2021-10-15|lang=RU|deadlink=no|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210739/https://lex.uz/acts/57033|archivedate=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;. Қонуни &quot;Дар бораи ҳизбҳои сиесӣ&quot;, ки соли 1996 қабул шудааст, барои [[Бисёрҳизбӣ|бисерҳизбӣ]] асосҳои институтсионалӣ гузошт.

Барои таъсиси ҳизб бояд на камтар аз 20 ҳазор узви ҳизб, ки дар на камтар аз 8 субъекти ҳудудӣ, аз ҷумла [[Тошканд]] ва [[Қароқалпоқистон]] зиндагӣ мекунанд, дошта бошанд&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-politicheskih-partiy-v-razvitii-grazhdanskogo-obschestva-v-uzbekistane/viewer|title=Роль политических партий в развитии гражданского общества в Узбекистане|website=cyberleninka.ru|deadlink=no|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210738/https://cyberleninka.ru/article/n/rol-politicheskih-partiy-v-razvitii-grazhdanskogo-obschestva-v-uzbekistane/viewer|archivedate=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;. Таъсиси ҳизбҳо аз рӯи аломатҳои миллӣ ва динӣ манъ аст&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

То соли 2023 дар Ӯзбекистон 5 ҳизб расман ба қайд гирифта шудааст&lt;ref name=&quot;inform&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/politicheskie-partii-uzbekistana-utverdili-svoih-kandidatov-na-prezidentskie-vybory_a4073163|title=Политические партии Узбекистана утвердили своих кандидатов на президентские выборы|author=Мадибек Джанибеков|website=inform.kz|date=2023-05-30|deadlink=no|accessdate=2023-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230622193230/https://www.inform.kz/ru/politicheskie-partii-uzbekistana-utverdili-svoih-kandidatov-na-prezidentskie-vybory_a4073163|archivedate=2023-06-22}}&lt;/ref&gt;. Ҳамаи онҳо як қисми система мебошанд ва дар парлумон вакилон доранд. Фраксияҳои парлумонӣ ҳуқуқ доранд ба блокҳо муттаҳид шаванд&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lex.uz/acts/57033|title=ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН О ПОЛИТИЧЕСКИХ ПАРТИЯХ (№ 337-I)|website=lex.uz|date=2021-10-15|lang=RU|deadlink=no|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210739/https://lex.uz/acts/57033|archivedate=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;. Дар солҳои 2005-2009 блок аз [[Ҳизби либерал-демократии Ӯзбекистон]], [[Ҳизби демократии &quot;Миллий тикланиш&quot;]] ва [[Ҳизби сотсиал-демократии &quot;Адолат&quot;]]  амал мекард&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-politicheskih-partiy-v-razvitii-grazhdanskogo-obschestva-v-uzbekistane/viewer|title=Роль политических партий в развитии гражданского общества в Узбекистане|website=cyberleninka.ru|deadlink=no|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210738/https://cyberleninka.ru/article/n/rol-politicheskih-partiy-v-razvitii-grazhdanskogo-obschestva-v-uzbekistane/viewer|archivedate=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;.

Ҳамаи панҷ ҳизб низ дар парлумонҳои даъватҳои гузашта намояндагӣ мекарданд. Ҳизбҳо дар масъалаҳои асосӣ ва қарорҳои президент сиёсати шабеҳи президент  [[Шавкат Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] риоя мекунанд. Баъзе ҳизбҳо якдигарро хеле фаъолона танқид мекунанд, аммо нисбати президент қариб, ки танқид нест.

== Таърихи ташаккули низоми ҳизбӣ ==
Марҳилаи аввал (1988-1991). Пайдоиши ҳаракатҳои ҷамъиятӣ ва дигар сохторҳои ғайрирасмӣ&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/partiynaya-sistema-respubliki-uzbekistan-osobennosti-i-tendentsii-razvitiya/viewer|title=Партийная система Республики Узбекистан: особенности и тенденции развития|website=cyberleninka.ru|deadlink=no|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210739/https://cyberleninka.ru/article/n/partiynaya-sistema-respubliki-uzbekistan-osobennosti-i-tendentsii-razvitiya/viewer|archivedate=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;.

Марҳилаи дуюм (1992 - 1995). Пайдоиши чор ҳизби аввалини расман амалкунанда, аз ҷумла &quot;ҳизби ҳоким&quot; дар симои Ҳизби халқии демократии Ӯзбекистон&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/partiynaya-sistema-respubliki-uzbekistan-osobennosti-i-tendentsii-razvitiya/viewer|title=Партийная система Республики Узбекистан: особенности и тенденции развития|website=cyberleninka.ru|deadlink=no|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210739/https://cyberleninka.ru/article/n/partiynaya-sistema-respubliki-uzbekistan-osobennosti-i-tendentsii-razvitiya/viewer|archivedate=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;.

Марҳилаи сеюм (1996 - 2004). Институтсионализатсияи ҳизбҳо.

Марҳилаи чорум (2005 - 2007). Воридшавии воқеии ҳамаи ҳизбҳо ба эътилофи ягонаи чонибдори президент&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/partiynaya-sistema-respubliki-uzbekistan-osobennosti-i-tendentsii-razvitiya/viewer|title=Партийная система Республики Узбекистан: особенности и тенденции развития|website=cyberleninka.ru|deadlink=no|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210739/https://cyberleninka.ru/article/n/partiynaya-sistema-respubliki-uzbekistan-osobennosti-i-tendentsii-razvitiya/viewer|archivedate=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;.

Марҳилаи панҷум (2007 - 2009). Такмили заминаи қонунгузорӣ.

Марҳилаи шашум (2010 то вақти ҳозира). Иштироки фаъолтари ҳизбҳо дар навсозии сиёсии [[кишвар]].

== Бақайдгирии расмии ҳизбро доранд ==
Руйхати ҳамаи ҳизбҳои расман ба қайд гирифташудаи кишвар барои соли 2023&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/politicheskie-partii-uzbekistana-utverdili-svoih-kandidatov-na-prezidentskie-vybory_a4073163|title=Политические партии Узбекистана утвердили своих кандидатов на президентские выборы|deadlink=no|accessdate=2023-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230622193230/https://www.inform.kz/ru/politicheskie-partii-uzbekistana-utverdili-svoih-kandidatov-na-prezidentskie-vybory_a4073163|archivedate=2023-06-22}}&lt;/ref&gt;:

* [[Ҳизби либерал-демократии Ӯзбекистон|Ҳизби либерал-демократии Ӯзбекистон - «Ҳаракати тадбиркорон ва тоҷирон»]]  — ҳизби ҳоким.
* [[Ҳизби демократии &quot;Миллий тикланиш&quot;]].
* [[Ҳизби халқии демократии Ӯзбекистон]].
* [[Ҳизби сотсиал-демократии &quot;Адолат&quot;]].
* [[Ҳизби экологии Ӯзбекистон]], дар гузашта Ҷунбиши экологии Ӯзбекистон.

== Ҳизбҳои парлумонӣ ==
Руйхати ҳамаи ҳизбҳо дар парлумон.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Номи ҳизб
!Роҳбари ҳизб
!Роҳбари фраксия
!Шумораи фраксия
|-
|[[Ҳизби либерал-демократии Ӯзбекистон|Ҳизби либерал-демократии Ӯзбекистон - «Ҳаракати тадбиркорон ва тоҷирон»]] ({{lang-uz|Tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati — Oʻzbekiston liberal-demokratik partiyasi}}), мухтасар '''ҲЛиДеӮ''' ({{lang-uz|OʻzLiDeP}})
| colspan=&quot;2&quot; |[[Актам Ҳаитов]]
|52
|-
|[[Ҳизби демократии &quot;Миллий тикланиш&quot;]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Алишер Қодиров]]
|35
|-
|[[Ҳизби сотсиал-демократии &quot;Адолат&quot;]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Нариман Умаров]]
|24
|-
|[[Ҳизби халқии демократии Ӯзбекистон]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Улуғбек Иноятов]]
|21
|-
|[[Ҳизби экологии Ӯзбекистон]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Борий Алихонов]]
|15
|}

== Ҳизбҳои ғайри бақайдгирии расмӣ/ҳизбҳои манъшуда ==
Руйхат барои моҳи ноябри соли 2019.

* Ҳаракати халқии Ӯзбекистон
* Ҳизби демократии &quot;Эрк&quot;
* Ҳизби &quot;Бирлик&quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/islamskiy-radikalizm-v-tsentralnoy-azii-hizb-ut-tahrir-i-islamskoe-dvizhenie-uzbekistana|title=Исламский радикализм в Центральной Азии: Хизб ут-Тахрир и исламское движение Узбекистана|deadlink=no|accessdate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230408170954/https://cyberleninka.ru/article/n/islamskiy-radikalizm-v-tsentralnoy-azii-hizb-ut-tahrir-i-islamskoe-dvizhenie-uzbekistana|archivedate=2023-04-08}}&lt;/ref&gt;, дар асл ғайрифаъол
* Ҳизби халқии демократии &quot;Бирдамлик&quot;
* Ҳизби коммунистии Ӯзбекистон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eadaily.com/ru/news/2016/10/01/levoe-dvizhenie-na-postsovetskom-prostranstve-oshibki-i-perspektivy|title=Левое движение на постсоветском пространстве: ошибки и перспективы|deadlink=no|accessdate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191226174729/https://eadaily.com/ru/news/2016/10/01/levoe-dvizhenie-na-postsovetskom-prostranstve-oshibki-i-perspektivy|archivedate=2019-12-26}}&lt;/ref&gt;, дар асл ғайрифаъол
* Ҳаракати исломии Ӯзбекистон, аз ҷониби [[Ӯзбекистон]], [[Русия]] ва [[ИМА]] ҳамчун ташкилоти террористӣ эътироф шудааст

== Ҳизбҳои ҳоло мавҷуд набуда (фаъол набуда) ==
Руйхат барои моҳи ноябри соли 2019.

* Ҳизби исломии эҳеи Ӯзбекистон (1990-1996), аз ҷониби [[Ӯзбекистон]], [[Русия]] ва [[ИМА]] ҳамчун ташкилоти террористӣ эътироф шудааст.
* Ҳизби &quot;Ватан тарақиёти&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/politicheskie-partii-uzbekistana-mezhdu-pravitelstvom-i-obschestvom/viewer|title=Политические партии Узбекистана: между правительством и обществом|deadlink=no|accessdate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200933/https://cyberleninka.ru/article/n/politicheskie-partii-uzbekistana-mezhdu-pravitelstvom-i-obschestvom/viewer|archivedate=2021-06-24}}&lt;/ref&gt; (1992—2000)
* Ҳизби миллии демократӣ &quot;Фидокорлар&quot; (1999—2008).
* Ҳизби &quot;Озод деҳқонлар&quot; (&quot;Деҳқонони озод&quot;), моҳи декабри соли 2003 таъсис ёфтааст.
* &quot;Ӯзбекистони офтобӣ&quot;. Эътилофи &quot;Серкуёш Ӯзбекистоним&quot;, моҳи апрели соли 2005 таъсис ёфтааст.

== Давраи шӯравӣ ==

* Ҳизби коммунистии ҶШС Узбекистон&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/politicheskie-partii-uzbekistana-mezhdu-pravitelstvom-i-obschestvom/viewer|title=Политические партии Узбекистана: между правительством и обществом|deadlink=no|accessdate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200933/https://cyberleninka.ru/article/n/politicheskie-partii-uzbekistana-mezhdu-pravitelstvom-i-obschestvom/viewer|archivedate=2021-06-24}}&lt;/ref&gt; (1925—1991)

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Ҳизбҳои сиёсии Ӯзбекистон}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсӣ аз рӯи кишвар]]
[[Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсии Ӯзбекистон]]</text>
      <sha1>42qwgsk1wihrfu5gsaz5dpfax224gud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳизби либерал-демократии Ӯзбекистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321836</id>
    <revision>
      <id>1480610</id>
      <parentid>1476351</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10131" sha1="gi0x8xqlirwfu9hhkrjuxcc6dsuua2i" xml:space="preserve">{{Ҳизби сиёсӣ}}
[[Акс:Logo_of_the_Uzbekistan_Liberal_Democratic_Party.svg|мини| Логотип дар тобистони соли 2021]]
'''Ҳизби либерал-демократии Ӯзбекистон''' номи пурра '''Ҳаракати тадбиркорон ва тоҷирон — Ҳизби Либерал-демократии Ӯзбекистон''' ({{lang-uz|Tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati — Oʻzbekiston liberal-demokratik partiyasi}}), мухтасар ''' ҲЛиДеӮз ''' ({{lang-uz|OʻzLiDeP}}), як [[Ҳизбҳои сиёсии Ӯзбекистон|ҳизби сиёсӣ дар Ӯзбекистон]] ва ҳизби ҳокими кишвар аст. Чаҳор ҳизби дигар дар [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]], [[Парлумон|парлумони]] Ӯзбекистон, ҷонибдори ҳукумат ҳастанд. {{Sfn|Abdurasulov|2019}}

== Таърих ==
Ин ҳизб дар соли 2003 бо ташаббуси [[Ислом Каримов]] ҳамчун ҳизби ҷудогардида аз Ҳизби халқии демократии Ӯзбекистон, ки [[Ислом Каримов]] аз соли 1991 то соли 1996 раҳбарии онро бар ӯҳда дошт, таъсис ёфт ва дар ин давра [[Ислом Каримов]] аз мақоми худ канор рафт ва узвияташро тарк кард. {{Sfn|Lansford|2015|pp=1601}}

Бо вуҷуди худшиносӣ бо идеологияҳои гуногун, ҳизбҳо аз ҳамдигар фарқ надоранд ва Ҳизби либерал-демократии Ӯзбакистон барои ба вуҷуд овардани тасаввури як [[Бисёрҳизбӣ|системаи рақобатпазири бисёрҳизбӣ]] таъсис дода мешавад; ин аз он далолат мекунад, ки Ҳизби халқии демократии Ӯзбекистон ҳамчунон ҷонибдори сиёсати [[Ислом Каримов]]&lt;nowiki/&gt;буд ва мақбули ӯро нигоҳ дошт. {{Sfn|Lansford|2015|p=1604}}

== Идеология ==
Ҳамчун як ҳизби рости марказӣ  аз синфи миёна ва соҳибони [[Моликият|моликияти хусусӣ]], инчунин [[Тоҷир|тоҷирон]], фермерон ва бахши хидматрасонӣ, вай кӯшиш мекунад, ки [[либерализми иқтисодӣ]] ва либерализатсияи иқтисодро пеш барад ва [[Бозори молӣ|бозори]] [[Асъор|асъорро]] озод кунад. Ҳизб номаш [[Либеролисм|либералӣ]] аст ва арзишҳои демократии либералисмро ҷонибдорӣ мекунад; {{Sfn|United Nations|2016}} аммо амалияи [[Либеролисм|либералисм]] он дар масоили иқтисодӣ дар амалия дар сатҳи сиёсӣ инъикос наёфтааст, зеро он дар давлати [[Иқтидоргароӣ|худкома]] ҳукмронӣ мекард, сарфи назар аз ислоҳот пас аз марги раҳбарии дарозмуддати [[Ислом Каримов]] дар соли 2016 {{Sfn|Abdurasulov|2019}}
== Нашрия ==
Нашрияи марказии ҳизб рӯзномаи ҷамъиятию сиесии &quot;Асри XXI&quot; мебошад &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=“Tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati – O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasi” (O‘zLiDeP) haqida |url=https://ishtixon.uz/bolim/37/ |website=https://ishtixon.uz/bolim/37/ |publisher=ishtixon |accessdate=24-iyul 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Таърихи интихобот ==
Дар интихоботи парлумонии солҳои 2004-2005 дар Ӯзбекистон ин ҳизб аз 120 курсӣ 41 курсиро ба даст овард. Дар интихоботи парлумонии солҳои 2009-2010уми Ӯзбекистон аз 150 нафар 55 нафар намояндагони ҳизб пирӯз шуданд. Он бо Ҳизби Эҳёи миллии демократии Ӯзбекистон, як ҳизби муҳофизакор ва ростгаро иттифоқ баста буд. {{Sfn|Abdurasulov|2019}}

Дар моҳи октябри соли 2007 ин ҳизб гуфта буд, ки қасд дорад [[Ислом Каримов|Ислом Каримовро]] дар интихоботи президентии Ӯзбекистон ба унвони номзади худ пешбарӣ кунад, ҳарчанд бисёриҳо Каримовро аз лиҳози қонунӣ ҳаққи ширкат дар даври навбатиро ғайриқонунӣ медонистанд. {{Sfn|Saidazimova|2007}} Рӯзи 6 ноябр дар анҷумани ҳизб дар [[Тошканд]] Каримов якдилона номзад ба мақоми раиси Ҳизби либерал-демократии Ӯзбекистон интихоб шуд ва номзадии Каримовро пазируфт. {{Sfn|Sharifov|2007}} Каримов то замони маргаш дар соли 2016 [[Президенти Ӯзбекистон]] буд. Пас аз даргузашти Каримов, [[Сарвазири Ӯзбекистон|сарвазири]] тӯлонӣ ва узви ҳизб [[Шавкат Мирзиёев]] дар интихоботи президентии Узбакистон дар соли 2016 пирӯз шуда, давраи раёсати Каримовро ба поён расонд. {{Sfn|Abdurasulov|2019}} [[Шавкат Мирзиёев]] дар интихоботи президентии Ӯзбекистон дар соли 2021 дубора интихоб шуд. {{Sfn|Eurasianet|2021}}

=== Интихоботи президентҳои Ӯзбекистон ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Интихобот'''
! rowspan=&quot;2&quot; | Номзади ҳизб
! '''Овозҳо'''
! '''%'''
! '''Овозҳо'''
! '''%'''
! rowspan=&quot;2&quot; | '''Натиҷа'''
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Даври якум
! colspan=&quot;2&quot; | Даври дуюм
|-
! 2007
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Ислом Каримов]]
| 13.008.357
| 90,8%
| —
| —
| '''Интихобшуда'''{{Aye}} 
|-
! 2015
| 17,122,597
| 90,4%
| —
| —
| '''Интихобшуда'''{{Aye}} 
|-
! 2016
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Шавкат Мирзиёев]]
| 15.906.724
| 88,6%
| —
| —
| '''Интихобшуда'''{{Aye}} 
|-
! 2021
| 12.988.964
| 80,3%
| —
| —
| '''Интихобшуда'''{{Aye}} 
|-
! 2023 {{Efn|[[Shavkat Mirziyoyev]] formally ran as an independent candidate, but was supported by the party.}}
| 13.625.055
| 87,7%
| —
| —
| '''Интихобшуда'''{{Aye}} 
|}
{{Notelist}}

=== Интихоботи палатаи Қонунгузор ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!'''Интихобот'''
! Пешво
! Ҷойҳо
! +/–
! '''Мавқеъ'''
|-
! 2004-05 
|
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|41|120|{{party color|Uzbekistan Liberal Democratic Party}}}}
| Нав
| 1-ум
|-
! 2009–10
| Муҳаммадсуф Тешабоев 
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|53|135|{{party color|Uzbekistan Liberal Democratic Party}}}}
|{{Афзоиш}} 12
|1-ум
|-
! 2014–15
| Содиқҷон Турдиев 
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|52|150|{{party color|Uzbekistan Liberal Democratic Party}}}}
|{{Коҳиш}} 1
|1-ум
|-
! 2019–20
| rowspan=&quot;2&quot; | Актам Ҳаитов 
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|53|150|{{party color|Uzbekistan Liberal Democratic Party}}}}
|{{Афзоиш}} 1
|1-ум
|-
! 2024 
|{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|64|150|{{party color|Uzbekistan Liberal Democratic Party}}}}
|{{Афзоиш}} 11
|1-ум
|}

== Иқтибосҳо ==
{{Notelist}}{{Эзоҳ}}

== Манбаъ ==

* {{Cite news|author=Abdurasulov|first=Abdujalil|date=20 December 2019|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50835845|title=Questions over Uzbekistan's new era of 'openness'|work=BBC News|accessdate=2 November 2021}}
* {{Cite book|last=Lansford|first=Tom|year=2015|url=https://books.google.com/books?id=PdWTBwAAQBAJ|title=Political Handbook of the World 2015|publisher=SAGE Publications|isbn=9781483371580|access-date=2 November 2021}}
* {{Cite news|author=Saidazimova|first=Gulnoza|date=4 October 2007|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/10/2a6f9342-f699-4e0f-915e-1e8bfddb9cc1.html|title=Uzbek Party Signals Plan To Nominate Karimov For Third Term|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|accessdate=2 November 2021|archivedate=2008-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724062846/http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/10/2a6f9342-f699-4e0f-915e-1e8bfddb9cc1.html}}
* {{Cite web|url=http://enews.ferghana.ru/article.php?id=2216|title=Islam Karimov agreed to remain the president another seven years|author=Sharifov|first=Omar|website=Ferghana|date=7 November 2007|accessdate=2 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071111054535/http://enews.ferghana.ru/article.php?id=2216|archivedate=11 November 2007}}
* {{Cite web|url=https://eurasianet.org/uzbekistan-mirziyoyev-romps-to-victory-but-with-reduced-vote-share|title=Uzbekistan: Mirziyoyev romps to victory, but with reduced vote share|website=Eurasianet|date=25 October 2021|accessdate=2 November 2021|ref={{harvid|Eurasianet|2021}}}}
* {{Cite news|url=https://www.un.int/uzbekistan/fr/news/what-ideas-do-political-parties-advance|title=What ideas do political parties advance?|work=Uzbekistan Today|date=15 November 2016|accessdate=2 November 2021|ref={{harvid|United Nations|2016}}}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [http://www.uzlidep.uz Вебсайти расмӣ]
{{Ҳизбҳои сиёсии Ӯзбекистон}}
{{Пайвандҳои беруна}}
 
[[Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсии Ӯзбекистон]]</text>
      <sha1>gi0x8xqlirwfu9hhkrjuxcc6dsuua2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абду Анналиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321909</id>
    <revision>
      <id>1480794</id>
      <parentid>1446839</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1480794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1502" sha1="45e2twp9044u3ab4e7qg7fpgmwcrpk0" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Абду (Ҳамном)| Абду }}
{{Ходими давлатӣ}}
'''Абду Анналиёвич Анналиев''' (тав. 20 феврали 1920 , авули Курруклӣ, хозир [[Вилояти Ахал]], [[Туркманистон]] —  2007, Туркманистон ) — [[ходими давлатӣ|ходими давлатии]] туркман ва ҳизбии шӯравӣ, Раиси Шӯрои Вазирони [[ҶШС Туркманистон]]. Дар солҳои 1960—1963 аъзои Бюрои ҲК Ҳизби Коммунистии Туркманистон. Номзад ба аъзогии КМ [[ҲКИШ]] дар солхои 1961—1966. Вакили  Шӯрои Олии ҶШС Туркманистон даъватхои 4—5, 7—9. Депутати Шӯрои Олии СССР даъватхои 5—6. 

== Нигаред низ ==
* [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Туркманистон ]]
* [[Сарвазири Туркманистон]]
== Манбаъ ==
* [http://rulers.org/sovrep.html Хокимони ҷумҳуриҳои шӯравӣ]
* [http://www.worldstatesmen.org/Turkmenistan.html Turkmenistan] World Statesmen] 
* [https://books.google.com/books?id=NI1G_9j1Ahc https://books.google.com/books?id=NI1G_9j1AhcEastern Europe, Russia and Central Asia 2004] 

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Сарвазирони Туркманистон]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Туркманистон]]</text>
      <sha1>45e2twp9044u3ab4e7qg7fpgmwcrpk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орал Муҳамедҷонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322460</id>
    <revision>
      <id>1480722</id>
      <parentid>1422261</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10732" sha1="twdngwiqbepnsrhyl26lqlaogdk6sw4" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}
'''Орал Байғонисович Муҳамеҷонов''' ( [[11 ноябр|11 ноябри]] [[Соли 1948|1948]] – [[15 октябр|15 октябри]] [[Соли 2013|2013]] ) — арбоби давлатии [[Қазоқистон]], [[вакил]], Раиси [[Маҷлиси парлумони Қазоқистон|Маҷлиси Парлумони Ҷумҳурии Қазоқистон]] даъватҳои III ва VI буд.

== Зиндагинома ==
 
Соли [[Соли 1948|1948]] дар [[Шаҳр|шаҳри]] Кустанай таваллуд шудааст.

[[Падар]]  Муҳамедҷонов Байғонис ([[Соли 1915|1915]]—[[Соли 1994|1994]]). Модар Муҳамедҷонова Бикен ([[Соли 1926|1926]]—[[Соли 1955|1955]]).

Аз [[соли 1971]] то [[соли 1975]] дар шаҳри Кустанай дар Иттиходияи матлуботи вилоят ва комбинати газворҳо кор кардааст. Солҳои 1975-1992 дар вазифаҳои гуногун дар мақомоти комсомоливу ҳизбӣ, Шӯрои вилоятии вакилҳои халқи вилояти Турғай кор кардааст.

[[Соли 1994|Солҳои 1992-1994]] раиси ҳукумати ноҳияи Амангелди вилояти Турғай [[Соли 1992|буд]] .

Дар [[соли 1994]] - муовин, муовини раиси Кумитаи ислоҳоти иқтисодии Шӯрои Олии Ҷумҳурии Қазоқистон даъвати XIII.

[[Соли 1997|Солҳои 1995-1997]] [[Соли 1995|-]] мудири шӯъбаи рушди иҷтимоию фарҳангии маъмурияти Ҳукумати Ҷумҳурии Қазоқистон.

Аз [[соли 1997]] то [[соли 2004]] дар дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон кор карда, аз нозири давлатӣ то ба вазифаи сардори Раёсати корҳои ташкилию назоратӣ расид.

Дар моҳи сентябр с[[Соли 2004|оли 2004]] вакили [[Маҷлиси Парлумони Ҷумҳурии Қазоқистон]] даъвати III интихоб шуд.

Аз ноябри [[соли 2004]] то сентябри [[соли 2007]] Раиси [[Маҷлиси Парлумони Ҷумҳурии Қазоқистон]] даъвати III.

Моҳи сентябри [[соли 2007]] дубора вакили [[Маҷлиси Парлумони Ҷумҳурии Қазоқистон]] даъвати чорум интихоб шуд. аъзои комитети оид ба масъалахои аграрй. Моҳи феврали соли 2008 раиси  [[Иттиҳодияи вакилӣ |Иттиҳодияи вакилии]] [[Амонат (ҳизб)|Ҳизби Халқии Демократии «Нур Отан»]] интихоб шуд.

Моҳи октябри [[соли 2008]] раиси [[Маҷлиси Парлумони Ҷумҳурии Қазоқистон]] даъвати 4-ум интихоб шуд. Роҳбари [[Иттиҳодияи вакилӣ |Иттиҳодияи вакилии]] [[Амонат (ҳизб)|Ҳизби Халқии Демократии «Нур Отан»]].

Моҳи январи [[соли 2012]] ӯ аз мақоми раиси Маҷлис озод шуд ва ба [[Нурлан Нигматулин|Нурлан Нигматуллин]] вогузор гардид, вакили [[Маҷлиси парлумони Қазоқистон|Маҷлиси порлумони Ҷумҳурии Қазоқистон ]] даъвати панҷум интихоб шуд. Узви Комитети оид ба корхои хориҷӣ, мудофиа ва амният.

[[Дараҷаи низомӣ|Рутбаи ҳарбӣ]] : [[Сарҳанг|Полковники]] дар захира. [[Дин|Андешаҳои динӣ]] : &quot;Ман ба [[Ислом]] эҳтироми амиқ дорам.&quot; Пешгӯии ояндаи [[Қазоқистон]] &quot;Кишвари обод, ҷомеаи [[Демократия|демократӣ]] &quot; аст. Идеали шахсияти сиёсӣ [[Нурсултон Назарбоев|Н.А.Назарбоев]], [[Франклин Рузвелт|Ф.Д.Рузвелт]], [[Мустафо Камол Отатурк|М.К Отатурк]] [[Маҳатма Гандӣ|М. Гандӣ.]] Хоббиҳо: сурудхонӣ, шеърхонӣ, билярд. Афзалиятҳои адабӣ: [[Александр Пушкин|А.С.Пушкин]], [[Абай]], М.Мақатаев, [[Василий Макарович Шукшин|В.М.Шукшин]], Олжас.Сулейменов, [[Андрей Вознесенский|А.Вознесенский,]] Б. Майлин.  
[[Акс:О._Б._Мухамеджан_место_захоронения.jpg|рост|мини]]
[[15 октябр|15 октябри]] [[соли 2013]] даргузашт. Ӯ дар Оромгоҳи миллии Қазоқистон ба хок супурда шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/1304348-nacionalnyy-panteon-kak-na-samom-del/|title=Национальный пантеон: как на самом деле выглядит «элитное кладбище» под Астаной (фото)|deadlink=no|accessdate=2022-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220110081444/https://www.nur.kz/society/1304348-nacionalnyy-panteon-kak-na-samom-del/|archivedate=2022-01-10}}&lt;/ref&gt; .

== Мукофотҳо ==

* Ордени «Парасат»
* Ордени Курмет
* медали «10-солагии Конститутсияи Ҷумҳурии Қазоқистон» 
* Медали «10-солагии Остона» ( 2008 )
* Медали «10-солагии Парлумони Ҷумҳурии Қазоқистон» 
* Медали «20-солагии Истиқлолияти Ҷумҳурии Қазоқистон» (14 декабри 2011) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.akorda.kz/ru/events/nakanune-20-letiya-nezavisimosti-strany-glava-gosudarstva-nursultan-nazarbaev-vruchil-v-akorde-gosudarstvennye-nagrady-respubliki-kazahstan-|title=Накануне 20-летия Независимости страны Нурсултан Назарбаев вручил государственные награды и юбилейные медали|deadlink=yes|accessdate=2016-03-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200130212532/http://www.akorda.kz/ru/events/nakanune-20-letiya-nezavisimosti-strany-glava-gosudarstva-nursultan-nazarbaev-vruchil-v-akorde-gosudarstvennye-nagrady-respubliki-kazahstan-|archivedate=2020-01-30}}&lt;/ref&gt;
* Ордени Дӯстӣ ( Русия, 21 октябри 2010 ) - барои саҳми бузург дар рушди ҳамкориҳои байнипарлумонии Русия ва Қазоқистон &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/31908|title=Указ Президента Российской Федерации от 21 октября 2010 года № 1266 «О награждении орденом Дружбы Мухамеджанова У. Б.»|deadlink=no|accessdate=2019-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190425105859/http://www.kremlin.ru/acts/bank/31908|archivedate=2019-04-25}}&lt;/ref&gt; 
* Ордени Иттиҳод ( 30 майи соли 2007, Ассамблеяи байнипарлумонии ИДМ ) - барои иштироки фаъолона дар фаъолияти Ассамблеяи байнипарлумонӣ ва мақомоти он, саҳмаш дар таҳкими дӯстии халқҳои давлатҳои аъзои Иттиҳод &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств - участников Содружества Независимых Государств от 30 мая 2007 года № 19 «О награждении орденом «Содружество»|deadlink=yes|accessdate=2010-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120105073906/http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm|archivedate=2012-01-05}}&lt;/ref&gt; .
* Шаҳодатномаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ( 3 сентябри 2011, Шӯрои Сарони давлатҳои ИДМ ) - барои фаъолияти фаъолона дар таҳким ва рушди Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cis.minsk.by/reestrv2/doc/3154#text|title=Протокольное решение Совета глав государств Содружества Независимых Государств от 3 сентября 2011 года «О награждении Грамотой Содружества Независимых Государств»|accessdate=2024-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605061309/https://cis.minsk.by/reestrv2/doc/3154#text|archivedate=2024-06-05}}&lt;/ref&gt; .

== Хотира ==
Дар бинои техникуми иктисодии Кустанай лавхаи ёдгорй ба хотираи Урал Байғунсович гузошта шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ng.kz/modules/news/article.php?storyid=16754#.VHx8oNKsUvw|title=В Костанае открыли мемориальную доску Орала Мухамеджанова|deadlink=no|accessdate=2014-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230162813/http://www.ng.kz/modules/news/article.php?storyid=16754#.VHx8oNKsUvw|archivedate=2014-12-30}}&lt;/ref&gt; .

== Манбаъ ==
* [https://ru.wikipedia.org/wiki/Аз Википедияи русӣ] 
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Мухамеджанов, Урал Байгунсович}}
== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Ходимони давлатии Қазоқистон]]
[[Гурӯҳ:Раисони Маҷлиси Парлумони Ҷумҳурии Қазоқистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлис]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Қазоқистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Дӯстӣ (Русия)]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2013]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони 15 октябр]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1948]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 11 ноябр]]</text>
      <sha1>twdngwiqbepnsrhyl26lqlaogdk6sw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амирхон Сафаров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322700</id>
    <revision>
      <id>1480816</id>
      <parentid>1423199</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1480816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="1sruint1w61j9doy9nus0pohp68z4s6" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Амирхон (Ҳамном)|Амирхон}}
{{Маъноҳои дигар|тип=ном|Амирхон}}

{{Сиёсатмадор}}
''' Амирхон Сафаров''' — [[Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV|вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV]] дар солҳои 2010-2015
== Зиндагинома ==
{{дар нақша}}

== Нигаред низ ==
•[[Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV]]

== Пайвандҳо ==
[http://archive.is/20121205072855/parlament.tj//index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=9&amp;Itemid=10 МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН]
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]</text>
      <sha1>1sruint1w61j9doy9nus0pohp68z4s6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ташаббус аз поён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323487</id>
    <revision>
      <id>1480658</id>
      <parentid>1451253</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5036" sha1="l7fxaac0b4pq8oo1ajpgvmur5012h70" xml:space="preserve">'''{{Lang|en|Grassroots}}''' ({{Tr-en|решаҳои алафҳо}}) — истилоҳ дар илми сиёсии муосири ИМА аст; он чизе ки онҳо дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] ҳаракатҳои тадриҷӣ ''&quot;аз поён&quot;'' меноманд. Зери калимаи {{Lang-en2|grassroots}} ба ҳаракатҳои, ба истилоҳ, &quot;ҳақиқӣ&quot;, ки шаҳрвандон барои мубориза барои ҳуқуқҳои худ ташкил мекунанд, ишора мекунанд. Тақлиди &quot;ҳаракати решагӣ&quot; astroturfing номида мешавад; Дар ин ҳолат, дар паси ҳаракати бардурӯғи халқӣ як [[Лоббигарӣ|лоббии]] сиёсӣ мавҷуд аст&lt;ref name=&quot;astroturf&quot;&gt;{{Cite news|author=Walter Truett Anderson|title=Astroturf -- The Big Business of Fake Grassroots Politics|url=http://www.pacificnews.org/jinn/stories/2.01/960105-astroturf.html|date=01-05-96|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110129034915/http://www.pacificnews.org/jinn/stories/2.01/960105-astroturf.html|archivedate=2011-01-29}}&lt;/ref&gt;. Метавон онро ҳамчун '''ташаббус аз поён'''  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.owl.ru/win/books/genderpolicy/popkova.htm|title=СТРАТЕГИИ ЖЕНСКОГО ПОЛИТИЧЕСКОГО УЧАСТИЯ|deadlink=no|accessdate=2010-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100403215422/http://www.owl.ru/win/books/genderpolicy/popkova.htm|archivedate=2010-04-03}}&lt;/ref&gt; ё '''ташаббуси оммавӣ''' тарҷума кард.

== Пайдоиши истилоҳ ==
Истилоҳи {{Lang-en2|grassroots}} аз ҷониби сенатори [[Индиана]] Алберт Бевериҷ дар соли 1912 таҳия шудааст&lt;ref name=&quot;Beveridge&quot;&gt;Courtesy: Eigen’s Political &amp; Historical Quotations {{Cite web|url=http://www.politicalquotes.org/quotedisplay.aspx?DocID=12869|title=Beveridge, Albert J.|date=2006-05-20|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060616173929/http://www.politicalquotes.org/quotedisplay.aspx?DocID=12869|archivedate=2006-06-16}}&lt;/ref&gt;. Сиёсатмадор зимни суханронӣ дар анҷумани ҳизби пешрафтаи худ изҳор дошт, ки ''&quot;ҳизб аз реша, аз хок, ки ниёзҳои асосии мардум аст, ба вуҷуд омадааст&quot;.''

Дар мавриди истилоҳи {{Lang-en2|astroturfing}}, ин чизи нав аст.  Сенатори [[Техас]] Ллойд Бентсен, ки дар соли 1970 барои курсӣ дар Сенати ИМА бар зидди ҷумҳурихоҳ [[Ҷорҷ Ҳерберт Уокер Буш|Ҷорҷ Буши бузургӣ]] муқовимат мекард истифода шуд. Сипас, стратегҳои сиёсӣ ба &quot;ташаббусҳои оммавӣ&quot; дар дастгирии ҷумҳурихоҳон тақлид карданд. Дар гирдиҳамоӣ Бентсен гурӯҳҳои назоратшавандаро на ҷунбишҳои воқеии &quot;реша&quot; номида, &quot;аз решаҳо&quot; номид.

== Технологияҳо ==
* ҷамъоварии имзоҳо
* фиристодани мактубҳо
* пикетҳо ва [[гирдиҳамоӣ]]
* конгрессҳо гузаронда мешаванд, ба [[парлумон]] ҳайатҳои [[вакил|вакилон]] фиристода мешаванд

== Намунаҳои муосир ==

* ''Abahlali baseMjondolo'' дар [[Африқои Ҷанубӣ]]
* ''Axis of Justice'' дар ИМА
* ''Bhumi Uchhed Pratirodh Committee'' дар [[Ҳиндустон]]
* BLM &lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;[https://www.britannica.com/topic/Black-Lives-Matter Black Lives Matter] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200927205823/https://www.britannica.com/topic/Black-Lives-Matter |date=2020-09-27 }} // [[Донишномаи Бритоннико]]&lt;/ref&gt; дар ИМА ва дигар кишварҳо
* ''EZLN'' дар [[Мексика]]
* ''Fanmi Lavalas'' дар [[Ҳоитӣ]]
* GlobalGiving байналмилалӣ аст
* ''Homeless Workers' Movement'' дар [[Бразилия]]
* ''Landless Peoples Movement'' дар Африқои Ҷанубӣ
* ''Landless Workers' Movement'' дар Бразилия
* ''Movement for Justice en el Barrio'' дар ИМА
* ''Narmada Bachao Andolan'' дар Ҳиндустон
* ''Western Cape Anti-Eviction Campaign'' дар Африқои Ҷанубӣ
* ''Ла Лече Лига'' - байналмилалӣ

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==

* {{Ref-en}} [http://vcn.bc.ca/citizens-handbook/ The Citizen’s Handbook] (руководство по организации движения)
[[Гурӯҳ:Демократия]]
[[Гурӯҳ:Чапҳо]]
[[Гурӯҳ:Сотсиализм]]
[[Гурӯҳ:Ҳаракати сиёсӣ]]</text>
      <sha1>l7fxaac0b4pq8oo1ajpgvmur5012h70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323639</id>
    <revision>
      <id>1480556</id>
      <parentid>1426995</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)]]</comment>
      <origin>1426995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3173" sha1="n2z0zpi202z304ind1xyziwk025f9pr" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар|Интихобот (мазмунҳо)}}
[[Акс:Tajikistan Assembly 2025.svg|frameless|right|330px]]
{{Интихобот}}
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ва Қонуни Конститутсионии ҶТ «Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии ҶТ» [[2 март]]и [[соли 2025]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.
Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ҳизб !! Фоиз !! Курсӣ
|-
| {{color box|#FF8C00}} [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] || 51,9 || 12 / 63
|-
|{{color box|#A9A9A9}} [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] || 21 || 5 / 63
|-
| {{color box|#FF0000}} [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] || 12,7 || 3 / 63
|-
| {{color box|#008000}} [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] || 5,3 || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] || 5,1 || 1 / 63
|-
| {{color box|#000000}} [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] || 1,9 || 0 / 63
|}
раъйи интихобкунандагонро касб намуданд.

Дар маҷмуъ 4 миллиону 712 ҳазору 967 нафар интихобкунандагон дар ин маъракаи муҳими сиёсӣ иштирок намуданд, ки ин 85,3 фоизи шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад. Иттилоъ дода шуд, ки шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 50 ҳазору 895 нафар ё 1,1 фоизро ташкил медиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2025/03/intihoboti-vakiloni-hal-2025-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-gardidand/|title=ИНТИХОБОТИ ВАКИЛОНИ ХАЛҚ-2025. Натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон эълон гардиданд|accessdate=2025-03-14}}&lt;/ref&gt;

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
{{Интихобот дар Тоҷикистон}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Интихоботи соли 2025]]
[[Гурӯҳ:Марти соли 2025]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 2 март]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2025]]
[[Гурӯҳ:Парлумони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2025]]</text>
      <sha1>n2z0zpi202z304ind1xyziwk025f9pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Олжас Бектенов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325724</id>
    <revision>
      <id>1480609</id>
      <parentid>1471056</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17566" sha1="4e7rm4sm8q489lq0diqqc4to2to32av" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}
'''Олжас Абоевич Бектенов''' (қаз. Олҷас Абайұлы Бектенов; таваллуд. 13 декабри 1980, Алма-Ата, Ҷшс Қазоқистон) — ходими давлатӣ ва сиёсии Қазоқистон, ҳуқуқшинос. 3 апрели соли 2023 бо фармони сарвари давлат Роҳбари маъмурияти президенти Ҷумҳурии Қазоқистон Қасим-Жомарт Токаев таъин карда шуд. Дар он ҷо ӯ бо азнавташкилдиҳии сохтор машғул буд, аз ҷумла вазифаи муовинони роҳбари маъмуриятро бекор кард.6 феврали соли 2024 бо фармони президенти Ҷумҳурии Қазоқистон ба вазифаи Сарвазири Ҷумҳурии Қазоқистон таъин карда шуд.
== Зиндагинома ==

=== Ҳаёти барвақтӣ ва таҳсилот ===
Бектенов соли 1980 дар [[Олматӣ|Олматӣ (Алмаато)]] таваллуд шудааст. Ӯ соли 2001 Академияи давлатии ҳуқуқии Қазоқистон (ҳоло Донишгоҳи КАЗГЮУ ) -ро бо ихтисоси [[ҳуқуқшинос]] хатм кардааст. &lt;ref name=&quot;baqkz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://baq.kz/persons_directory/bektenov-olzhas-abay-ly-/|title=Бектенов Олжас Абайұлы|website=BAQ.kz|lang=kk|accessdate=2024-02-07}}&lt;/ref&gt; Фаъолияти академии илмии хешро идома дода  минбаъд дар мавзӯи «Проблемаҳои ташкилию ҳуқуқии пешгирии ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ аз ҷониби ноболиғон дар Ҷумҳурии Қазоқистон» рисолаи номзадии илмии ҳуқуқшиносиро дифоъ намудааст. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br804818|title=Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук: 12.00.02 / Бектенов Олжас Абаевич. - Алматы, 2005. - 31 с.|author=Бектенов|first=О. А.|website=e-catalog.nlb.by|date=2005|lang=ru|accessdate=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;

=== Корнома ===
Бектенов дар давоми тамоми фаъолияти хеш вазифаҳои гуногуни роҳбариро иҷро кард. Вай аз соли 2002 то соли 2005 ба ҳайси сармутахассиси Раёсати адлияи [[Олматӣ]] корашро оғоз карда, дар ниҳоят коршинос ва баъдан сармутахассиси шӯъбаи ҳуқуқи Дастгоҳи Сарвазири Қазоқистон аз соли 2005 то 2006 шуд &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/olzhas-bektenov-kr-sybaylas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-agenttiginin-toragasy-lauazymyna-tagayyndaldy_a3904279/|title=Олжас Бектенов ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы лауазымына тағайындалды|website=Kazinform|date=2022-02-25|lang=kk|accessdate=2024-02-06}}&lt;/ref&gt;

Солҳои минбаъда Бектенов дар ҳукумати Қазоқистон нақши калидӣ бозид. Аз соли 2006 то 2009 дар дастгоҳи [[Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон]] [[Нурсултон Назарбоев]] ва аз соли 2009 то 2012 дар Вазорати адлияи ҷумҳурӣ кор кардааст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

Солҳои баъдӣ ба Бектенов муваззаф шуда буд, ки мубориза бо фасод дар Қазоқистон. Аз соли 2012 то соли 2014 дар вазифаи сардори Раёсати дастгоҳи марказии Агентии мубориза бо ҷиноятҳои иқтисодӣ ва коррупсияи [[Ҷумҳурии Қазоқистон]] (полиси молия), аз июли соли 2015 сардори дастгоҳи ҳукумати шаҳри [[Остона]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kazpravda.kz/n/olzhas-bektenov-naznachen-rukovoditelem-apparata-akima-astany/|title=Олжас Бектенов назначен руководителем аппарата акима Астаны|author=Воронина|first=Ксения|website=Kazakhstanskaya Pravda|date=2015-07-13|lang=ru|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; ва сипас Сардори Котиботи Президенти Ҷумҳурии Қазоқистонро ба ӯҳда дошт. &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

=== Агентии мубориза бо коррупсия ===
[[Акс:Changes_to_the_laws_against_corruption_are_presented_in_the_Mäjilis_(29331).jpg|чап|мини| Бектенов ба ҳайси намояндаи расмии Антикор дар моҳи феврали соли 2020]]
Бо дарназардошти хизматҳои шоиста ва сифатҳои роҳбарӣ Бектенов аз 1 июни соли 2018 муовини сардори Агентии Ҷумҳурии Қазоқистон оид ба хизмати давлатӣ ва мубориза бо коррупсия (Антикор) таъин гардид. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-naznachil-zamestitelya-shpekbaeva-345686/|title=Назарбаев назначил заместителя Шпекбаева|website=Tengrinews.kz|date=2018-06-01|lang=ru|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; Вай то 20 июни соли 2019 барканор шуданаш дар ин вазифа як сол кор кард. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/m-izhszh-a-t-ra-asyny-orynbasary-auysty-|title=МҚІжСЖҚА төрағасының орынбасары ауысты|website=KazTAG|date=2019-06-20|lang=kk|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; Дере нагузашта, 26 июни соли 2019 Бектенов ба вазифаи муовини аввали раиси Раёсат пешбарӣ шуд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-naznachen-pervyim-zamestitelem-predsedatelya-372312/|title=Олжас Бектенов назначен первым заместителем председателя Агентства по противодействию коррупции|website=Tengrinews.kz|date=2019-06-26|lang=ru|accessdate=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;

Бектенов 25 феврали соли 2022 ба симати раиси ширкати «Антикор» шурӯъ кард. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/syibaylas-jemkorlyikka-karsyi-s-kimyil-agenttgnn-jana-334532/|title=Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің жаңа төрағасы тағайындалды|author=Шарипханова|first=Дина|website=Tengrinews.kz|date=2022-02-25|lang=kk|accessdate=2024-02-07}}&lt;/ref&gt; Таъиноти ӯ ба дунболи нооромиҳои моҳи январи соли 2022 сурат гирифт, ки дар ҷараёни он Антикор таҳти раҳбарии Бектенов муомилоти молии наздикони  собиқ президент [[Нурсултон Назарбоев|Нурсултон Назарбоевро]] таҳқиқ мекард. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurasianet.org/kazakhstan-tokayev-appoints-former-anti-graft-attack-dog-as-pm|title=Kazakhstan: Tokayev appoints former anti-graft attack dog as PM|author=Kumenov|first=Almaz|website=Eurasianet|date=2024-02-06|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; Ин ба боздошти ҷияни Назарбоев Қайрат Сатибалди бо ҷурми қаллобӣ бо ширкати «Казахтелеком» ва як ширкати роҳи оҳан &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/76715/|title=Kazakh court remands Nazarbayev's nephew in custody for 2 months|website=interfax.com|date=2022-03-15|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; ва додарарӯси ӯ Қайрат Боранбоев барои фасод дар бахши квазидавлатӣ оварда расонд; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kun.uz/en/news/2024/02/06/olzhas-bektenov-becomes-prime-minister-of-kazakhstan|title=Olzhas Bektenov becomes Prime Minister of Kazakhstan|website=Kun.uz|date=2024-02-06|lang=en|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/76926/|title=Kazakh tycoon Boranbayev arrested in Kazakhstan|website=interfax.com|date=2022-03-17|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; ҳарду шаш сол зиндон гирифтанд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakh-ex-leaders-nephew-sentenced-6-years-embezzlement-2022-09-26/|title=Kazakh ex-leader's nephew sentenced to 6 years for embezzlement|website=Reuters|date=2022-09-26|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaztag.kz/en/news/kairat-boranbayev-s-prison-term-reduced-to-six-years-in-prison|title=Kairat Boranbayev's prison term reduced to six years in prison|website=KazTAG|date=2023-09-18|accessdate=2023-03-11}}&lt;/ref&gt;

=== Маъмурияти Тоқаев ===
Бектенов 3 апрели соли 2023 роҳбари дастгоҳи президенти [[Қосим-Ҷомарт Тоқаев]] шуд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/olzas-bektenov-qr-prezidenti-akimsiliginin-bassysy-bolyp-tagaiyndaldy|title=Олжас Бектенов ҚР Президенті әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды|author=Сарқыт|first=Әсел|website=informburo.kz|date=2023-04-03|lang=kk|accessdate=2024-02-07|archivedate=2025-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250703034952/https://informburo.kz/kaz/newskaz/olzas-bektenov-qr-prezidenti-akimsiliginin-bassysy-bolyp-tagaiyndaldy}}&lt;/ref&gt; Аз он вақт инҷониб, ӯ ба коҳиш додани бюрократизм ва баланд бардоштани самаранокӣ тавассути таҷдиди сохтори маъмурият, ки муттаҳид кардани шӯъбаҳои параллелӣ барои бартараф кардани зиёдатӣ ва ҷорӣ кардани вазифаҳои ёрирасонро барои тамаркуз ба соҳаҳои муҳим, аз қабили иқтисод ва сиёсати хориҷӣ дар бар мегирад, тамаркуз кард. Таҷдиди сохтор ҳамчунин барҳам додани мансабҳои муовинони раис ва иваз кардани онҳо бо вазифаҳои навтаъсиси ёварони президентро дар бар мегирад. Илова бар ин, Бектенов ба он мусоидат кард, ки ҳукумат метавонад консепсияҳои иҷтимоию иқтисодӣ ва нақшаҳои рушди минтақаҳоро мустақилона қабул ва ислоҳ кунад ва зарурати тасдиқи доимии мақомоти иҷроияро коҳиш диҳад. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/article/glava-ap-oljas-bektenov-prezident-postoyannom-poiske-2235/|title=Глава АП Олжас Бектенов: Президент в постоянном поиске талантливых людей|website=Tengrinews.kz|date=2023-11-20|lang=ru|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;

=== Сарвазири Қазоқистон ===
[[Акс:Putin_and_Oljas_Bektenov_in_Astana_(2024-07-03).jpg|чап|мини| Сарвазир Бектенов ва [[Президенти Федератсияи Русия|Президенти Русия]] [[Владимир Путин]] дар [[Остона]], 3 июли соли 2024]]
Пас аз истеъфои ҳукумат, ҳизби ҳокими [[Амонат (ҳизб)|&quot;Амонат&quot;]] аз номзадии Бектенов ба мақоми Сарвазири Қазоқистон 6 феврали соли 2024 пуштибонӣ кард. Номзадии ӯро [[Ерлан Кошонов]] пешниҳод карда, худи ҳамон рӯз аз ҷониби Маҷлиси Олӣ ба тасвиб расид. &lt;ref name=&quot;ukrinform&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-world/3823404-u-kazahstani-priznacili-premerministra.html|title=У Казахстані призначили прем'єр-міністра|website=ukrinform.ua|date=2024-02-06|lang=uk|accessdate=2024-09-08}}&lt;/ref&gt; Вай аввалин афсари амниятӣ мебошад, ки Сарвазири Қазоқистон мешавад. &lt;ref&gt;{{YouTube|qErZjvkFLno|Олжас Бектенов – первый силовик из 12 премьер-министров РК / Досым САТПАЕВ – ГИПЕРБОРЕЙ №394}}&lt;/ref&gt; Бектенов пас аз тасвиби [[парлумон]] дар паёми худ ба вакилон ваъда дод, ки тиҷорати миллиро аз манофеи хориҷӣ, ба хусус дар соҳаи кишоварзӣ бартарӣ дода, дар баробари беҳбуди инфрасохтор ва кам кардани хароҷоти зиёдатӣ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://astanatv.kz/kz/news/104172/|title=&quot;Әлеуметтік-экономикалық дамуға жаңа көзқараспен қарау қажет&quot;, - Президент|author=Сатуов|first=Бекболат|website=Astana TV|date=2024-02-06|lang=kk|accessdate=2024-03-14}}&lt;/ref&gt;

Бектенов пас аз ба кор даромаданаш дар ҷаласаи навбатии Девони Вазирон эълом дошт, ки мақоми нахуствазири ӯ &quot;ҳукумати иқдомоти қатъӣ&quot; барои афзоиши суръати афзоиш, диверсификатсияи иқтисод, ҷалби сармоя ва ҳалли мушкилот хоҳад буд. Вай аз вазирон даъват кард, ки мустақилона кор кунанд ва мушкилоти соҳаро дар сатҳи худ сари вақт ҳал кунанд ва таъкид кард, ки &quot;суръати кори ҳукумат баланд ва талабот — сахт хоҳад буд&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/bz-batil-areket-etetn-ukmet-bolamiz-olzhas-bektenov-c98fb8/|title=Біз батыл әрекет ететін Үкімет боламыз – Олжас Бектенов|author=Нақтыбай|first=Есімжан|website=Kazinform|date=2024-02-09|lang=kk|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khabar.kz/kk/news/sayasat/item/157654-olzhas-bektenov-biz-batyl-areket-etetin-ukimet-bolamyz|title=Олжас Бектенов: Біз батыл әрекет ететін Үкімет боламыз|website=khabar.kz|date=2024-02-09|lang=kk|accessdate=2024-03-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://elorda.info/ekonomika/biz-batyl-reket-etetin-kimet-bolamyz-olzhas-bektenov-1|title=Біз батыл әрекет ететін Үкімет боламыз – Олжас Бектенов|author=Аман|first=Торғын|website=elorda.info|date=2024-02-09|lang=kk|accessdate=2024-03-11|archivedate=2024-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240311204040/https://elorda.info/ekonomika/biz-batyl-reket-etetin-kimet-bolamyz-olzhas-bektenov-1}}&lt;/ref&gt;

Яке аз аввалин мушкилоти ҷиддии ҳукумати Бектенов бо обхезии соли 2024 дар Осиёи Марказӣ буд, ки дар 10 [[Вилоятҳои Қазоқистон|вилоятҳои гуногуни Қазоқистон]] рух дод. Ин амр боиси таъйин гардидани Қанат Бозумбоев ба мақоми муовини сарвазир ва ба ин тартиб &quot;баргашти ӯ ба сиёсат&quot; шуд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/|title=Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов|author=Бутенко, Мими және Николаев, Виктор|date=2024-03-31|publisher=nur.kz|lang=ru|accessdate=2024-04-04}}&lt;/ref&gt;

== Манбаъ ==
* [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2,_%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Аз википедияи русӣ]
{{Мақолаи тарҷумашуда|uk|Олжас Бектенов}}
{{Пайвандҳои беруна}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатматдорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ходимони давлатии Қазоқистон]]
[[Гурӯҳ:Сарвазирони Қазоқистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Қазоқистон]]</text>
      <sha1>4e7rm4sm8q489lq0diqqc4to2to32av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абду (Ҳамном)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327264</id>
    <revision>
      <id>1480792</id>
      <parentid>1480413</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Абду (Ҳамномҳо)]] to [[Абду (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="65p8uz4h8i18b4xfna2q1f7pjzdvxyu" xml:space="preserve">* [[Абду Анналиев]]
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>65p8uz4h8i18b4xfna2q1f7pjzdvxyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳукмронии хуб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327854</id>
    <revision>
      <id>1480716</id>
      <parentid>1452965</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10313" sha1="89d6x13c4agaqx58gm2rn9f911zsl2x" xml:space="preserve">{{Гурӯҳ нест}}
{{Викисозӣ}}

'''Идоракунии самарабахш''' ({{lang-en|good governance}}, инчунин «идоракунии хуб») — [[мафҳум]]и нави [[идоракунии давлатӣ]] мебошад, ки дар забони тоҷикӣ муодили дақиқи яккалимагӣ надорад. Бори аввал ин назария соли 1997 дар ҳуҷҷатҳои [[Барномаи рушди]] [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]] пешниҳод шуда буд. Дар ин ҳуҷҷатҳо идоракунии самарабахши давлатӣ ҳамчун татбиқи [[Қудрат|қудрати]] иқтисодӣ, [[сиёсӣ]] ва [[маъмурӣ]] бо мақсади роҳбарӣ ба корҳои кишвар дар ҳамаи сатҳҳо баррасӣ мешавад. Пешбинӣ мешавад, ки идоракунӣ дар асоси [[принсипҳои таҷзияи қувваҳо]], [[демократия]], интихобӣ ва ивазшавандагии мансабдорони олирутба, ҳисоботдиҳии ниҳодҳои [[ҳокимияти иҷроия]], [[олӣ будани қонун]], [[плюрализми сиёсӣ]], [[инклюзивӣ]] ва [[кушодагӣ]], партисипативӣ (иштирокӣ) ва истиқлолияти [[Васоити ахбори омма|ВАО]] сурат гирифта, хусусияти демократӣ дорад. Ҳамзамон, самаранокии идоракунӣ ҳамчун ноил шудан ба ҳадафҳо дар муҳлатҳои муқарраршуда ва бо хароҷоти ҳадди ақали захираҳои ҷамъиятӣ фаҳмида мешавад. Омезиши демократӣ ва самаранокӣ якдигарро тақозо ва шартгузорӣ мекунанд.

«Good Governance» дараҷаи мувофиқати фаъолияти [[Хизматчии давлатӣ|хизматчиёни давлатӣ]]-ро ба арзишҳои калидии [[идоракунии давлатӣ]] ифода мекунад. Мафҳуми «арзишҳои калидӣ» вобаста ба он ки кадом равиш ба идоракунии давлатӣ (ҳуқуқӣ, сиёсӣ ё менеҷеристӣ) барои арзёбии фаъолияти [[Хизматчии давлатӣ|хизматчиёни давлатӣ]] истифода мешавад, маънои гуногун мегирад.

Методологияи [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]] оид ба арзёбии «идоракунии босифат», ки дар ҷаҳон васеъ истифода мешавад&lt;ref&gt;{{cite web |url=[http://www.unescap.org/huset/gg/governance.htm](http://www.unescap.org/huset/gg/governance.htm) |title=What is Good Governance? |lang=en |website=[[Экономическая и social комиссия для Азии и Тихого океана|ESCAP]] |access-date=2021-05-24 |archive-date=2006-04-28 |url-status=dead |archive-url=[https://web.archive.org/web/20060428063306/http://www.unescap.org/huset/gg/governance.htm](https://web.archive.org/web/20060428063306/http://www.unescap.org/huset/gg/governance.htm)}}&lt;/ref&gt;, арзишҳои калидии равишҳои гуногунро ба назар мегирад:

* '''Арзишҳои равиши ҳуқуқӣ'''
* Волоияти қонун (''rule of law'') — мавҷудияти [[Қонун|қонунҳои]] одилона ва ҳифзи воқеии [[ҳуқуқи инсон]], махсусан барои [[Ақаллияти миллӣ|ақаллиятҳои]] демократӣ.
* Баробарӣ ва адами [[табъиз]] (''equity and inclusiveness'') — муносибати баробар ба ҳамаи [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрвандон]].


* '''Арзишҳои равиши сиёсӣ'''
* Иштирок (''participation'') — иштироки шаҳрвандон дар раванди қабули қарорҳои давлатӣ, ҳам ба таври мустақим ва ҳам тавассути ташкилотҳои [[ҷомеаи шаҳрвандӣ]].
* Фаврӣ (''responsiveness'') — равандҳои маъмурӣ дар вақти мувофиқ ҷалбкуниро таъмин намуда, имкони иштироки ҳамаи шахсони манфиатдорро фароҳам меоранд.
* Тамоюл ба [[консенсус]] (''consensus oriented'') — истифодаи механизмҳои [[миёнаравӣ]] ва дигар воситаҳо барои расидан ба ризоияти умумӣ ҳангоми қабули қарорҳо ба манфиати ҳамаи аъзои ҷомеа.


* '''Арзишҳои равиши менеҷеристӣ'''
* Натиҷабахшӣ ва самаранокӣ (''effectiveness and efficiency'') — [[Мақомоти ҳокимияти иҷроия|мақомоти ҳокимият]] натиҷаҳоеро ба даст меоранд, ки интизориҳои ҷомеаро қонеъ мекунанд ва ҳамзамон захираҳои дар ихтиёрдоштаи худро ба таври беҳтарин истифода бурда, дар бораи барқарорсозии ин захираҳо ғамхорӣ мекунанд.


* '''Арзишҳои универсалии ташкилӣ'''
* [[Шаффофият]] (''transparency'')
* Ҳисоботдиҳӣ (''accountability'') 


Дар канори арзишҳои сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва менеҷеристӣ, дар методологияи [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]] метавон «арзишҳои универсалии ташкилӣ» ([[шаффофият]] ва ҳисоботдиҳӣ)-ро ҷудо кард, ки на ба муҳтавои мушаххаси фаъолияти мақомоти ҳокимият, балки ба ҳалли мушкилоти агентии хос барои ҳар як ташкилот алоқаманданд. Маҳз мавҷудияти ҳамзамони шаффофият ва ҳисоботдиҳӣ шарти пешакии ҳалли мушкилоти сифати идоракунии давлатӣ мебошад ва имкон медиҳад, ки татбиқи арзишҳои калидии идоракунии давлатӣ таъмин карда шавад. Бидуни мавҷудияти иттилооти зарурӣ дар бораи фаъолияти хизматчиёни давлатӣ, онҳоро идора кардан мумкин нест (истифодаи «[[сиёсати қанд ва қамчин]]»). Бидуни имконияти идоракунӣ, иттилоот дар бораи фаъолияти хизматчиёни давлатӣ истифодаи муфид надорад.

Бунёди [[давлати электронӣ]], пеш аз ҳама, ба татбиқи арзишҳои универсалии ташкилии давлат ([[шаффофият]] ва ҳисоботдиҳӣ) таъсир расонида, ба амалӣ шудани дигар арзишҳои идоракунии давлатӣ танҳо ба таври ғайримустақим дахл мекунад. Дар давлати электронӣ шаффофият аз ҳисоби таъмини [[{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}шаҳрвандон ба иттилооти давлатӣ] таъмин мегардад; ҳисоботдиҳӣ бошад — аз ҳисоби додани мақоми расмӣ ба иттилооти ифшошаванда дар доираи [[{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}давлатӣ], инчунин [[{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}системаҳои иттилоотии давлатӣ], ки имкон медиҳад талаботи баҳисобгирии давлатӣ ва таъмини дастрасӣ ба иттилоот амалӣ карда шавад.

Дар гузориши [[Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ]] дар [[соли 2013]] талабот ба фаъолияти идоракунии давлатӣ дар шароити нав оварда шудаанд. Аз ҷумла, дар гузориш дар бораи принсипи F.A.S.T. (''flatter, agile, streamlined, tech-enabled'') сухан меравад, ки ҳамчун асос барои арзёбии фаъолияти мақомоти идоракунии оммавӣ пешниҳод шудааст (flatter — «ҳамвор», дастрас; agile — чобук, streamlined — хуб ба роҳ мондашуда, дақиқ, муназзам ва tech-enabled — бо технология муҷаҳҳазшуда). Принсипи FAST пешбинӣ мекунад, ки мақомоти идоракунии оммавӣ бояд ҳамаи сифатҳои асосии бунёдии худро ҳифз намуда, онҳоро тавассути истифодаи таҷрибаҳои бештар инноватсионӣ ва самарабахш (effective ва efficiency) тақвият бахшанд. Дар фаъолияти мақомоти идоракунии оммавӣ бояд «саросемагӣ ва шитобкории» камтар, вале фаврияти бештар дар гузариш ба сифати беҳтари хизматрасониҳои давлатӣ ва ба «[[Ответственное правительство|ҳукумати масъул]]» мавҷуд бошад&lt;ref&gt;''Писаревский Е. Л.'' Качество государственного управления: проблемы целеполагания // Административное право и процесс. № 10, 2013. — C. 4.&lt;/ref&gt;.

==Эзоҳ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>89d6x13c4agaqx58gm2rn9f911zsl2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тақсими ҳокимиятҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327870</id>
    <revision>
      <id>1480608</id>
      <parentid>1455125</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6171" sha1="h5z64xz7alyd6jti0yytjagi0utktgu" xml:space="preserve">[[Акс:Justice at Stadhuis Haarlem.jpg|Тасвири муҷассамае, ки таҷзияи қудратҳоро ифода мекунад|мини]]
'''Тақсими ҳокимият''' — назарияи сиёсӣ, доктринаи ҳуқуқӣ ва ниҳоди сиёсии амалӣ мебошад, ки тақсимоти ҳокимияти давлатиро байни шохаҳои аз ҳам мустақил, вале дар айни замон мувозинаткунанда ва назораткунандаи якдигар: қонунгузор, иҷроия ва судӣ дар бар мегирад.

Ин назария аз ҷониби [[Ҷон Локк]] пешниҳод шудааст. Истилоҳро [[Шарл Луи Монтескйё]] ({{lang-fr|séparation des pouvoirs}}, {{lang-la|trias politica}}) ворид кардааст.

== Таърих == 
[[Акс:Lycurgus of Sparta, Merry Joseph Blondel.jpg|Ликург, расми соли 1828 аз ҷониби Мерри-Ҷозеф Блондел|мини]]
Яке аз аввалин намунаҳои таърихии тақсими конститутсионии ҳокимият қонунҳои [[Ликург]] дар [[Спарто]] (асри VIII то м.) мебошанд. Ӯ ваколатҳоро байни [[шоҳ]], [[ашроф]] ва [[Маҷлиси халқ|маҷлиси халқӣ]] тақсим карда буд. 

Дар империяи [[Ҳахоманишиён]] низ намунаҳои тақсими вазифаҳо дида мешуд: [[Қушунҳои сарҳадӣ|қушунҳо]] ба [[Сатрап|сатрапҳо]] тобеъ набуданд ва [[фармондеҳони ҳарбӣ]] ҳокимияти маъмурӣ надоштанд.

Дар [[Руми Бостон]] ҳокимияти марказӣ ба се қувваи асосӣ: [[Консул|консулҳо]], [[сенат]] ва комитсияҳо (маҷлисҳо) тақсим шуда буд. Ҳеҷ кадоме аз ин ниҳодҳо наметавонист ҳокимиятро комилан [[монополия]] кунад.

== Монтескйё ва рушди назария == 
Рушди минбаъдаи назария бо номи [[Монтескйё]] алоқаманд аст. Ӯ дар асари худ «Дар бораи рӯҳи қонунҳо» (1748) қайд мекунад:

«Агар [[ҳокимияти қонунгузор]] ва [[иҷроия]] дар як шахс ё ниҳод муттаҳид шаванд, озодӣ нахоҳад буд, зеро хавфи он мавҷуд аст, ки ин монарх ё сенат қонунҳои золимона эҷод карда, онҳоро бо тарзи золимона амалӣ кунад.» — Монтескйё, «Дар бораи рӯҳи қонунҳо», Китоби XI.

== Системаи «худдорию мувозинат» == 
Намунаи мукаммали ин назария дар Конститутсияи [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] (1787) амалӣ шуд. «Падарони асосгузор» (А. Ҳамилтон, Ҷ. Мэдисон, Ҷ. Ҷей) модели классикиро бо системаи «худдорию мувозинат» ({{lang-en|checks and balances}}) такмил доданд. Ин система имкон медиҳад, ки як шохаи ҳокимият пеши роҳи худсарии шохаи дигарро гирад.

== Принсипи тақсими ҳокимият дар кишварҳои мухталиф ==

=== Олмон === 
[[Ҷумҳурии Федеративии Олмон]] сохтори федералӣ дорад. Ҳокимият дар ду сатҳ: федералӣ ва минтақавӣ (заминҳо) тақсим мешавад.

Қонунгузор: [[Бундестаг]] ва [[Бундестаг|Бундесрат]].

Иҷроия: Ҳукумати федералӣ бо роҳбарии Канслери федералӣ. Президент вазифаҳои бештар намояндагӣ дорад.

Судӣ: Суди конститутсионии федералӣ ва дигар судҳои олии соҳавӣ.

=== Русия === 
Мувофиқи моддаи 10 Конститутсияи Федератсияи Русия, ҳокимияти давлатӣ ба қонунгузор, иҷроия ва судӣ тақсим мешавад.

Президент: Сарвари давлат буда, мувофиқи Конститутсия ба ягон шохаи ҳокимият мансуб нест, вале фаъолияти ҳамоҳангшудаи онҳоро таъмин мекунад.

Маҷлиси Федералӣ: Парламенти Русия (Шӯрои Федерасия ва Думаи Давлатӣ).

Ҳукумат: Мақоми олии иҷроия.

=== Фаронса === 
Дар Фаронса низоми [[нимпрезидентӣ]] амал мекунад.

Президент: Бо [[Овоздиҳии умумихалқӣ|овоздиҳии умумӣ]] ба 5 сол интихоб мешавад ва ваколатҳои васеъ дорад.

Ҳукумат: Сиёсати миллатро муайян ва амалӣ мекунад ва дар назди [[Парлумон]] масъул аст.

Парламент: Аз [[Сенат]] ва [[Маҷлиси Миллӣ]] иборат аст.

== Нигаред низ ==

[[Давлати ҳуқуқбунёд]]

[[Парламентаризм]]

[[Конститутсия]]

== Эзоҳ == 
{{Эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Монтескье Ш. Л. Избранные произведения. — М., 1955.
* Энтин Л. М. Разделение властей: Опыт современных государств. — М., 1995.

{{хурд}}
{{ТарҷумаКунед|ru|Разделение властей}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Тақсимоти ҳокимият]] 
[[Гурӯҳ:Истилоҳоти сиёсӣ]] 
[[Гурӯҳ:Давлат]]</text>
      <sha1>h5z64xz7alyd6jti0yytjagi0utktgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демократикунонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327871</id>
    <revision>
      <id>1480650</id>
      <parentid>1450698</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36129" sha1="c9yqd02ukdjkxnphvxus7uq9np7s3sa" xml:space="preserve">[[Акс:Number_of_countries_experiencing_autocratization_and_democratization,_1900–2000.jpg|мини|Шумораи кишварҳое, ки дар раванди демократикунонӣ (хати зард) ва [[автократия]] (хатҳои кабуд) қарор доранд.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Тибқи арзёбии Институти V-Dem, ҳамон тавре ки байни Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ буд, аз соли 2010 инҷониб шумораи кишварҳое, ки ба автократия табдил меёбанд, боз ҳам аз шумораи [[Автократия|ғайриавтократияҳо]] зиёдтар шудааст. ]]
[[Акс:Countries_democratizing_or_autocratizing_substantially_and_significantly_2010–2020.svg|мини|Кишварҳое, ки байни солҳои 2010 ва 2020 ба таври назаррас ва ба таври назаррас демократӣ (кабуд) ё автократӣ (сурх) шуданд. Кишварҳое, ки бо ранги хокистарӣ қайд карда шудаанд, дар ин маврид амалан бетағйир монданд. ]]
'''Демократия шудан. Демократикунонӣ'''  [[Истилоҳ|- истилоҳ]]&lt;nowiki/&gt;ест, ки дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсӣ]] ва [[Ҷомеашиносӣ|сотсиология]] барои тавсифи барҳам додани ҳукмронии ғайридемократӣ қонунӣ ва густариш ва рушди [[демократия]] дар [[давлат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо ё соҳаҳои қаблан ғайридемократӣ ё камтар демократӣ истифода мешавад. &lt;ref&gt;Vgl. [[Manfred G. Schmidt (Politikwissenschaftler)|Manfred G. Schmidt]]: ''Demokratisierung.'' In: ders.: ''[[Wörterbuch zur Politik]]'' (= ''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 404). 2., vollständig überarbeitete und erweiterte Auflage. Kröner, Stuttgart 2004, ISBN 3-520-40402-8, S.&amp;nbsp;150.&lt;/ref&gt; Ҳамин тариқ, илова бар демократикунонии [[Давлат|давлатҳо]] ва низомҳои сиёсӣ, демократикунонии  [[сиёсат]], [[иқтисод]], [[дин]] ва дигар соҳаҳо низ талаб карда мешавад.&lt;ref&gt;Wilhelm Hennis: ''Demokratisierung. Zur Problematik eines Begriffs.'' In: [[Martin Greiffenhagen]]: ''Demokratisierung in Staat und Gesellschaft'', München 1973, S. 61.&lt;/ref&gt; 

Ба гуфтаи Вилҳелм Ҳеннис, демократия шудан '''('''демократикунонӣ) «мубориза бар сари марзи байни соҳаҳои сиёсӣ ва ғайрисиёсӣ» аст. {{Гуфтовард|text=Демократикунонӣ таҷассумгари ҳама намудҳои фаъолият мебошад, ки ҳадафи он иваз кардани сохторҳои авторитарии идоракунӣ бо шаклҳои идоракунии &quot;аз поен&quot;, иштироки ҷамъиятӣ, ҳамкорӣ ва дар ҳама ҷое, ки имконпазир аст, худмуайянкунии озод мебошад.}}Истилоҳи ''демократикунонӣ'' ҳам ба ҳадаф, [[демократия]] ва ҳам ба раванди тағйир додани зерсистемаҳои ҷамъиятӣ ишора мекунад. «Ин ҳам муайян кардани амал ва ҳам муайян кардани ҳадафи амали иҷтимоӣ аст». 

== Намудҳои демократикунонӣ ==

=== Демократикунонӣ аз поён ё аз боло ===
Намунаи демократикунонӣ ''аз поён'' фурӯпошии [[Блоки Шарқӣ]] мебошад. Кӯшишҳо барои демократикунонии [[Олмон]], [[Афғонистон]] ё [[Ироқ]] демократикунонии ''аз боло'' ҳисобида мешаванд. Сиёсатшинос Манфред Г. Шмидт изҳор медорад, ки демократикунонӣ баъзан &quot;бо найзаҳои қудрати ғолиби демократӣ&quot; оғоз мешавад.  Отфрид Хёффе тахмин мезанад, ки &quot;дар ҳарду ҳолат [...] демократикунонӣ танҳо дар сурате муваффақ мешавад, ки шаҳрвандии бисёрҷанба дар баробари ниҳодҳои давлатӣ рушд кунад.&quot; 

Вазорати федералии ҳамкориҳои иқтисодӣ ва рушди Олмон се марҳиларо дар демократикунонии кишвар пас аз [[низоъ]] ҷудо мекунад: рушди фаврӣ, муколама ва барқарорсозӣ ва институтсионаликунонӣ ва муттаҳидсозӣ.  Намунаҳои чунин демократикунонии пас аз низоъ [[Босния ва Ҳерсеговина]], [[Лубнон]], [[Руанда]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубиро]] дар бар мегиранд. Табдил додани кишварҳо ба демократия пас аз [[низоъ]] душвор аст. &quot;Аз ҳаждаҳ ҷомеъаи пас аз низоъ, ки дар онҳо [[Созмони Милали Муттаҳид]] равандҳои демократикунониро байни солҳои 1988 ва 2002 дастгирӣ мекард, танҳо сездаҳ ҷомеа, сарфи назар аз бисёр беҳбудиҳои бебаҳс, натавонистанд ба шакли демократии ҳукумат ва ҷомеа ноил шаванд.&quot;  Бакли-Зистелл аз ин таҷрибаҳо хулоса мекунад, ки &quot;ангезаи демократикунонӣ бояд аз худи [[ҷомеъа]] барояд&quot; ва &quot;манфиатҳои субъектҳои гуногун ва низоъҳои эҳтимолӣ бояд бодиққат пешбинӣ ва ба назар гирифта шаванд.&quot;  Як қатор муассисаҳо раванди демократикунониро тавассути пешбурди демократия дастгирӣ мекунанд.

=== Роҳҳои демократикунонӣ ===
Тафовут байни роҳҳои гуногуни демократикунонӣ, ки дар китобҳои дарсии [[сиёсатшиносӣ]] низ истифода мешавад, байни шаш роҳ фарқ мегузорад. Роҳҳои 1 ва 2 аз ҷониби як субъекти беруна оғоз мешаванд; дар роҳи 2, субъекти беруна инчунин раванди демократикунониро назорат мекунад. Роҳҳои 3 ва 4 демократикунониро аз ҷониби режими ҳукмрон тавсиф мекунанд; дар роҳи 4, ин таҳти фишори мухолифин сурат мегирад. Роҳҳои 5 ва 6 гузаришҳои ногаҳонӣтарро дар бар мегиранд, ки аксар вақт бо [[зӯроварӣ]] ҳамроҳ мешаванд; дар роҳи 5, демократикунонӣ таҳти фишори мухолифин сурат мегирад ва дар роҳи 6, фишор тавассути корпартоиҳо, гирдиҳамоиҳои оммавӣ ва амалҳои шабеҳ ба вуҷуд меояд. &lt;ref&gt;Vanessa A. Boese, Staffan I. Lindberg, Anna Lührmann: &quot;number of countries that experience autocratization [and democratization] as defined by the Episodes of Regime Transformation (ERT) Dataset&quot;, 1900–2019 [außer 2000]. V-Dem Institute, 2021. Quellen: https://www.tandfonline.com/na101/home/literatum/publisher/tandf/journals/content/fdem20/2021/fdem20.v028.i06/13510347.2021.1923006/20210819/images/large/fdem_a_1923006_f0001_oc.jpeg, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13510347.2021.1923006&lt;/ref&gt;

== Мавҷҳои демократикунонӣ ==
[[Сэмюэл Ҳантингтон]] се мавҷи демократикунониро фарқ мекунад, ки дар онҳо [[Автократия|низомҳои автократӣ]] ба демократия табдил меёбанд:  Ӯ мавҷи аввалро байни [[соли 1828]], вақте ки аксарияти аҳолии сафедпӯсти мардона дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] бори аввал [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқҳои инсонӣ]]  яъне овоздиҳӣ ба даст оварданд ( ''Демократияи Ҷексонӣ )'' ва соли 1922, вақте ки Бенито Муссолинӣ дар [[Подшоҳии Итолиё (1861—1946)]] ба қудрат расид (&quot; Раҳпаймоӣ ба сӯи Рим &quot;) ҷойгир мекунад. [[Сэмюэл Ҳантингтон]]  оғози мавҷи дуюмро ба сарнагунии Муссолинӣ дар [[Итолиё]] дар тобистони [[соли 1943]] ва анҷоми онро ба [[соли 1962]], вақте ки [[Ямайка]] аз тоҷи [[Бритониё]] истиқлолият ба даст овард, нисбат медиҳад. Мавҷи сеюм аз [[соли 1974]], соли &quot; Инқилоби мехчагул &quot; дар [[Португалия]], оғоз ёфт ва тадриҷан дар миёнаҳои солҳои 1990 фурӯ рафт. Ба гуфтаи Волфганг Меркел, мавҷи охирини демократикунонӣ, ки {{аввали иқтибос}}«бо поёни охирин [[диктатура]]&lt;nowiki/&gt;ҳои ростгаро дар [[Аврупои Ғарбӣ]] ([[Португалия]], [[Юнон]], [[Испания]] ) дар миёнаҳои солҳои 1970 оғоз ёфта, дар солҳои 1980 дар [[Амрикои Лотинӣ]] идома ёфта, ба [[Осиёи Шарқӣ]] расида, [[Режими сиёсӣ|режимҳои]] коммунистии [[Аврупои Шарқӣ]] ва [[Иттиҳоди Шуравӣ|Иттиҳоди Шӯравиро]] фаро гирифта, ҳатто ба баъзе кишварҳои [[Африқо]] таъсир расонидааст, […] дар таърих бесобиқа аст».{{охири иқтибос|сарчашма=}}  Равандҳои модернизатсияи иҷтимоию иқтисодӣ умуман ангезаҳои ин мавҷҳои демократикунонӣ ҳисобида мешаванд. Аммо, динамикаи онҳо аз заминаҳои фарҳангӣ ва марказҳои қудрати бартаридоштаи элитаҳои сиёсӣ вобаста аст.

Клаус фон Бейме таҳаввулоти пас аз [[Фурӯпошии ИҶШС|фурӯпошии Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва [[Блоки Шарқӣ|парокандагии Блоки Шарқиро]] ҳамчун мавҷи чоруми демократикунонӣ тавсиф кард. Ин дар маҷмӯъ 47 давлатро дар бар мегирифт, аз ҷумла на танҳо Блоки Шарқии собиқ, балки баъзе давлатҳои [[Африқо]] ва [[Осиё|Осиё,]] ба монанди [[Бенин]] ва [[Банглодеш|Бангладеш]] низ. 

Кенан Энгин дар робита ба воқеъаҳои [[Баҳори араб|Баҳори Араб]] дар бораи мавҷи панҷуми демократикунонӣ сухан мегӯяд ва ба мавҷи сеюми демократикунонӣ дар кишварҳои [[Амрикои Лотинӣ]] монандӣ дорад. Ба монанди он чизе, ки дар [[Ҷаҳони араб]] аз [[соли 2010]] сар карда рух дод, бисёре аз [[диктатор|диктаторҳои]] [[Амрикои Лотинӣ]] дар солҳои 1970 ва 80 дар натиҷаи мавҷи эътирозҳо сарнагун карда шуданд ва [[ҳукумат|ҳукуматҳои интихобшуда]] иваз карда шуданд. 

На ҳама демократияҳое, ки пайдо шудаанд, демократияҳои либералӣ мебошанд, ки бар асоси [[қонуният]] асос ёфтаанд; бисёре аз онҳо &quot; демократияҳои ноқис &quot; мебошанд. Ин давлатҳо, ки аз ҷониби Хуан Линтс ва Алфред Степан низ ҳамчун &quot; [[Диктатура|режимҳои гибридӣ]] &quot; тавсиф шудаанд, мавқеъеро байни [[демократия]] ва [[автократия]] ишғол мекунанд. Ба гуфтаи Волфганг Меркел, сабаби ягонаи асосӣ вуҷуд надорад, балки маҷмӯи омилҳое вуҷуд дорад, ки бояд роҳи модернизатсия, сатҳи модернизатсия, вазъи иқтисодиёт, сармояи иҷтимоӣ, [[ҷомеаи шаҳрвандӣ]], ташаккули [[давлат]] ва [[миллат]], инчунин намуди режими пешгузаштаи [[иқтидоргароӣ]], хусусияти гузариш, ниҳодҳои сиёсӣ ва чаҳорчӯбаи байналмилалиро ба назар гиранд.  &quot;Демократияҳои либералӣ&quot; дар доираи таъсири [[Иттиҳоди Аврупо]] пайдо шудаанд. {{аввали иқтибос}}&quot;Омезиши ҷомеъаи бозорӣ аз манфиатҳо ва ҷомеъаи демократии арзишҳо [[Иттиҳоди Аврупо|Иттиҳоди Аврупоро]] ба модели беназир дар ҷаҳон табдил медиҳад.{{аввали иқтибос}}&quot;Ҳамаи созмонҳои дигар, ба монанди [[НАТО]], ASEAN, [[:de:Mercosur|Mercosur]] ё [[Созмони Милали Муттаҳид|Созмони Милали Муттаҳид,]] таъсири муқоисашаванда надоштанд.{{охири иқтибос|сарчашма=}} Ба гуфтаи [[Ангела Меркел|Меркел]], {{аввали иқтибос}} &quot;демократияҳои ноқис&quot; метавонанд режимҳои нисбатан устувор бошанд. «Ин махсусан дар ҷомеъаҳое, ки сатҳи пасти таҳсилот ва сохторҳои муштарӣ ва боқимондаҳои меросӣ доранд, ба назар мерасад.» {{охири иқтибос|сарчашма=}}

== Демократикунонӣ ==
Клаус Оффе қайд мекунад, ки ҳеҷ ду [[демократия]] ба ҳамдигар монанд нестанд ва талаботе, ки ба [[демократия]], яъне сифати он гузошта мешаванд, гуногунанд.  Аз як тараф, байни [[демократия]]&lt;nowiki/&gt;ҳои баркамол ([[ИМА]], [[Британияи Кабир]]) ва демократияҳои нопухта ҳанӯз ҳам фарқият гузошта мешавад. Аз тарафи дигар, демократияҳои баркамол рӯ ба коҳиш доранд. Клаус Оффе инро ҳамчун &quot;дестаксияи демократияи либералӣ&quot; меномад. 

Агар асли бебаҳси [[демократия]] «аз принсипҳои озодии шаҳрвандӣ, баробарии сиёсӣ ва ҳукумати муассир ва ҳисоботдиҳанда» иборат бошад,  пас, ба гуфтаи К. Оффе, бояд баррасӣ кард, ки чӣ гуна «демократияро метавон [[Демократия|демократия]] кард». 

Принсипи аввал, [[Озодӣ (дар хуқуқ)|озодии]] [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрванд]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, айни замон аз он сабаб зери суол меравад, ки шаҳрвандон [[Низоми сиёсӣ|низоми сиёси]]&lt;nowiki/&gt;ро ношаффоф мешуморанд. «Ин аз ҳад зиёд бор шудани маърифатнокии шаҳрвандон аст, ки аз сабаби мураккабӣ ва аксар вақт нав будани масъалаҳои давлатӣ, ки бояд ҳал карда шаванд […]».  Ин бо набудани [[ангеза]] дар байни шаҳрвандон мураккабтар мешавад.

Шаҳрвандон баробарии сиёсиро, ки принсипи дуюм аст, дарк намекунанд, зеро [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;и иҷтимоии онҳо дар муқоиса бо субъектҳои сиёсӣ, ки метавонанд рӯзномаи сиёсиро муайян кунанд ( [[лоббигарӣ]] ва ғайра), маҳдуд аст.

Принсипи сеюм, яъне то чӣ андоза ҳукуматҳо имрӯз ҳам метавонанд самаранок идора кунанд, зери суол аст. К. Оффе ин далелро танқид мекунад, ки ҳукуматҳои миллӣ қудрати худро ба ниҳодҳои байналмилалӣ медиҳанд. Ғайр аз ин, қарорҳои сиёсӣ дар мақомоти ғайринизомӣ, дар паси дарҳои баста қабул карда мешаванд. Ҳамин тариқ, [[ҳукумат]] метавонад аз масъулияти сиёсӣ канорагирӣ кунад ( ''аз айбдоркунӣ канорагирӣ кардан''  ).

К. Оффе инчунин даъват мекунад, ки аз ҳукуматҳо «ҳисоботдиҳӣ» сурат гирад. «Ин ҳисоботдиҳӣ ду усули муошират байни сиёсат ва ҷомеаро дар бар мегирад, ки дар истилоҳоти мураккабтари англисӣ ҳамчун ''ҳисоботдиҳӣ'' ва ''масъулият'', ҳамчун ҷанбаҳои ғайрифаъол ва фаъоли ҳисоботдиҳӣ фарқ карда мешаванд». 

К. Оффе ''ҳисоботдиҳиро'' ҳамчун қобилияти шаҳрвандон барои «дарки маърифатии қарорҳои сиёсӣ, нисбат додани онҳо ба субъектҳо ва ба ҷавобгарӣ кашидани ин субъектҳо дар сурати афзалиятҳои гуногун» мефаҳмад.  Баръакс бартарии элита аст.

К. Оффе  ''масъулиятро'' чунин мефаҳмад, ки шахсони дар қудрат буда барои сиёсати худ, аз ҷумла татбиқи роҳҳои ҳалли номатлуб, масъулиятро ба дӯш мегиранд. Баръакс, ''ин вокуниш нишон додан'', амали бемасъулиятона ва популистии ҳукумат хоҳад буд.

К. Оффе роҳи ҳалли мушкилоти дар боло зикршуда ва аз ин рӯ демократикунонии демократияро дар «муоширати ''аз поён ба боло'' ва овоздиҳӣ, муоширати «паҳлӯӣ» байни субъектҳои намояндагӣ ва муоширати ''аз боло ба поён'' қабули қарорҳои иерархии ҳатмӣ дар шакли қарорҳои ҳукуматӣ, фармонҳои ҳуқуқӣ ва дастурҳои маъмурӣ» мебинад. 

Равиши муоширати ''аз поён ба боло,'' ки аз ҷониби Оффе пешниҳод шудааст, ба тақвияти [[Ҷомеаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрвандӣ]] ва иштироки шаҳрвандон нигаронида шудааст. Муоширати &quot;паҳлӯӣ&quot; барои беҳтар кардани муносибатҳо байни [[институти иҷтимоӣ]] ва субъектҳои коллективӣ (масалан, шаҳрвандон, ихтиёриён ва аъзои ҷомеъа) нигаронида шудааст.&amp;nbsp;B. аъзои ҳизб). Масалан, тавассути ислоҳоти федерализм ё ислоҳоти системаҳои ҳизбӣ . Муоширати ''аз боло ба поён'' бояд «аз болои иерархияҳои қабули қарорҳо» оғоз шавад ва «тақвияти мақомоти мустақил, коршинос, дарозмуддат ва бетарафро, ки ҳадди аққал барои муддати тӯлонӣ аз низоъҳои ҳизбӣ озоданд» таъмин намояд  .

== Демократикунонии минтақаҳои дигар ==
Демократия, пеш аз ҳама, як [[низоми сиёсӣ]] аст ва [[истилоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и &quot;''демократикунонӣ'' &quot; ба раванде ишора мекунад, ки боиси эҷод ё тақвияти [[демократия]] дар дохили низомҳои сиёсӣ мегардад. Аммо, &quot;демократикунонӣ&quot;-и дигар соҳаҳои ҳаёт низ зуд-зуд талаб карда мешавад ва ин истилоҳ хусусияти шиори сиёсӣ ё шиори ҷангӣ мегирад  . Мисолҳо талабот ба демократикунонии донишгоҳҳо ва махсусан баробарӣ дар намояндагии донишҷӯёнро дар бар мегиранд. Дар соҳаи иқтисодӣ, ҷорӣ намудани демократияи иқтисодӣ ё ҳадди ақал густариши ҳаммуайянкунӣ талаб карда мешавад. Демократикунонии мактабҳо барои ба вуҷуд овардани мактабҳои демократӣ пешбинӣ шудааст. Дар байни дигар ташаббусҳо, ташаббуси &quot;Калисо аз поён&quot; ба демократикунонии [[калисои католикӣ]] ва [[калисои масеҳӣ]] даъват мекунад.

Сиёсатшинос Вилҳелм Ҳеннис демократикунонии соҳаҳои иҷтимоиро берун аз доираи [[сиёсат]] танқид мекунад. Дар ҳолатҳои безарартарин, калимаи маъмулии &quot;демократикунонӣ&quot; як ибораи холӣ аст, ки бо вуҷуди ин драмаи беасосро ба вуҷуд меорад: вазъиятҳои ҳаррӯза бо интиқоди шадиди ғайридемократӣ бор карда мешаванд. Мушкилии боз ҳам бештар ин аст, ки сохторҳои &quot;демократикунонӣ&quot; на аз нигоҳи вазифаи худ, балки аз нигоҳи [[қудрат]] дида мешаванд. Масалан, ҳадафи [[донишгоҳ]] таҳқиқот ва [[таълим]] аст. Ҳарду вазифа принсипи аксариятро рад мекунанд. Талабот ба &quot;демократикунонӣ&quot; дар ин ҷо аз қудрати воқеии профессорони донишгоҳ бармеояд. Аммо, назорат кардани ин қудрат тавассути демократикунонӣ мустақиман бо талаботе, ки аз вазифаи муассиса бармеоянд, мухолифат мекунад. Аммо, хатари бузургтарин дар истифодаи нодурусти калимаи маъмулӣ барои талаб кардани бартараф кардани ҳама шаклҳои нобаробарӣ аст. Аз нигоҳи таърихӣ, ҷудоии соҳаҳои давлатӣ ва хусусӣ дар Ғарб рух додааст ва фарҳанги Ғарбро ташкил медиҳад. Дар ҳоле ки [[демократия]], ки дар он ҳама овози баробар доранд, дар аввал озодиро кафолат медиҳад, берун аз сиёсат одамони нобаробар озодона муошират мекунанд. Кӯшиши баробар кардани ин одамони нобаробар танҳо «бо баҳои истибдод» имконпазир аст. 

=== Демократикунонии ҷойи корӣ ===
Демократикунонии [[корхона]], ҷои кор аз оғози [[саноатикунонӣ]] талаботи асосии ҳаракати коргарӣ буд. Ин ҳам тавассути воситаҳои инқилобӣ ва ҳам тавассути [[ислоҳот]] амалӣ карда мешуд; охиринро консепсияҳо ба монанди кооперативҳои истеҳсолӣ ё идеяи демократияи иқтисодӣ, ки дар иттифоқҳои касабаи [[Олмон]] дар солҳои 1920 таҳия шуда буданд, мисол меоранд.  Баъзе аз ин идеяҳо аз ҷониби хайрхоҳон ё қувваи кории исёнгар, баъзан бомуваффақият амалӣ карда шуданд, ба монанди идеяҳои коммунаи [[Роберт Оуэн]] аз асри 19 ё корхонаҳои худидоракунанда, ки пас аз бӯҳрони [[соли 2001]] дар [[Аргентина]] пайдо шуданд. Дар сатҳи миллӣ, танҳо [[Югославия]] кӯшиш кард, ки корхонаҳои иқтисоди миллиро дар саросари ҷаҳон бо консепсияи худидоракунии коргарон демократикунонӣ кунад. Ин кӯшиш бо парокандагии [[Югославия]] дар аввали солҳои 1990 ба анҷом расид.

Усулҳои идоракунӣ, ки ба роҳбарияти миёна ва олӣ бо мақсади афзоиши истеҳсолот озодии бештар медиҳанд, бояд аз ғояҳои муайяншудаи демократияи иқтисодӣ фарқ кунанд. Масалан, [[соҳибкор]]&lt;nowiki/&gt;и [[Бразилия]] Рикардо Семлер дар ширкатҳои худ сохторҳои демократиро тавассути арзёбии мунтазами роҳбарони худ аз ҷониби зердастон ҷорӣ кард, ки ба кормандон имкон дод, ки худашон қарор кунанд, ки чӣ гуна ҷои кор ё усулҳои кори худро ташкил кунанд ё масалан, кадом категорияи меҳмонхонаро ҳангоми сафар интихоб кунанд. Ӯ системаи идоракунии худро дар китоби *Системаи Semco* тавсиф кардааст. Аммо, бар хилофи кооперативҳо ё дигар консепсияҳо, фоидаи ширкат дар ихтиёри соҳибкори хусусӣ Semco боқӣ мемонад.

=== Демократикунонии [[дониш]] ===
Дар [[асри XXI]], [[дониш]] қариб барои ҳамаи дар фарҳангҳои Ғарб дастрас аст ва дигар лозим нест, ки аз [[китобхона|китобхонаҳо]], ки на ҳамеша дастрасанд, [[иттилоот]] бо заҳмат ҷамъоварӣ карда шавад. Ба шарофати [[Интернет|Интернет]] ва платформаҳои [[Веб 2.0|Web 2.0]] ба монанди [[Википедия]], ҳама метавонанд [[дониш]] ба даст оранд.  Ҳанс-Улрих Велер қайд мекунад {{аввали иқтибос}} бо [[тафаккури интиқодӣ]], ки «шаҳрвандон бо сели [[иттилоот]] коре карда наметавонанд, агар онҳо тарзи коркарди онро наомӯзанд. Онҳо бояд интихоб кунанд ва маълумотро тафсир кунанд. Ин малакаҳои зеҳниро талаб мекунад, ки бо дастрасии техникӣ ба [[иттилоот]] ҳеҷ иртиботе надоранд»{{охири иқтибос|сарчашма=''Strategien der Demokratisierung.'' S. 21}}.

== Маҳуми маъмули &quot;демократикунонӣ&quot; дар минтақаи ишғолнамудаи Шӯравӣ/[[Ҷумҳурии Демократии Олмон]] ==
Дар Минтақаи ишғоли Шӯравӣ ( SBZ) ва баъдтар дар [[Ҷумҳурии Демократии Олмон|ҶДО]], мафҳуми маъмули &quot;демократикунонӣ&quot; барои тавсифи эвфемистии Gleichschaltung (ҳамоҳангсозии) муассисаҳои давлатӣ истифода мешуд. Қонун дар бораи демократизатсияи мактабҳои Олмон аз моҳи май/июни соли 1946 асоси ҳуқуқӣ барои табдил додани низоми мактаб дар SBZ ба низоми ягонаи мактабӣ буд, ки аз ҷониби Ҳизби ягонагии сотсиалистӣ (ҲСС ) назорат мешуд. &quot;Демократизатсияи низоми судӣ&quot;  боис шуд, ки низоми судии ҶДО ба абзори иҷрои иродаи ҲСС-и ҳукмрон табдил ёбад. 

== Сабабҳои демократикунонӣ ==

=== Таъсири иқтисодӣ ===
Қаблан чунин умед доштанд, ки кишварҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ қавитар қариб ҳамеша ба [[демократия]] табдил меёбанд. Ҳоло маълум аст, ки қудрати иқтисодии миллат омили ҳалкунанда нест, аммо кишварҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ қавитар пас аз табдил шудан ба демократия эҳтимоли бозгашт ба сохторҳои авторитарӣ камтар доранд ва пас аз як нуқтаи муайян қариб ҳеҷ гоҳ чунин намешаванд.

=== Таъсири фарҳангӣ ===
Баъзе [[Сиёсатшиносӣ|сиёсатшинос]]&lt;nowiki/&gt;он изҳор медоранд, ки таъсири иқтисодиро метавон ба тағйироти [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ие, ки он ба вуҷуд меорад, коҳиш дод ва фарҳангро омили ҳалкунанда дар демократикунонӣ шудан ё нашудани кишвар мешуморанд. &lt;ref&gt;Vanessa A. Boese, Staffan I. Lindberg, Anna Lührmann: &quot;number of countries that experience autocratization [and democratization] as defined by the Episodes of Regime Transformation (ERT) Dataset&quot;, 1900–2019 [außer 2000]. V-Dem Institute, 2021. Quellen: https://www.tandfonline.com/na101/home/literatum/publisher/tandf/journals/content/fdem20/2021/fdem20.v028.i06/13510347.2021.1923006/20210819/images/large/fdem_a_1923006_f0001_oc.jpeg, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13510347.2021.1923006&lt;/ref&gt;

== Инчунин нигаред ==

* Иштироки шаҳрвандон
* Демократияи мустақим
* Пас аз демократия
* Демократияи радикалӣ
* [[Ҷумҳурии шӯравӣ]]

== Адабиёт ==

* Бонет де Виола Ана Мария: ''Демократикунонии дониш.'' ''Бархӯрдҳо байни ҳуқуқ ба хӯрокворӣ ва ҳифзи моликияти саноатӣ дар биотехнология'' . Ҳамбург 2016, ISBN 978-3-8300-8816-5 .
* Майкл Бри : ''Мушкилоти ҳалношудаи аср: Демократикунонии иқтисодиёт.'' Дар: Солномаи тадқиқот оид ба таърихи ҳаракати меҳнатӣ, Шумора I/2015.
* Филип Дингелдей ва дигарон: ''Демократизатсия: Пешниҳодҳо барои наҷоти демократия.'' Иттиҳоди гуманистҳо, Берлин 2025, Онлайн= [https://www.humanistische-union.de/publikationen/hu-schriften/publikation/demokratisierung-vorschlaege-zur-rettung-der-demokratie/] .
* Аксел Вайперт (таҳрир): ''Демократизатсияи иқтисодиёт ва давлат.'' ''Таҳқиқот дар бораи робитаи байни иқтисод, давлат ва демократия аз асри 19 то имрӯз.'' NoRa, Берлин 2014, ISBN 978-3-86557-331-5 .
* Кристиан Ҳерпфер, Патрик Бернҳаген, Роналд Инглеҳарт, Кристиан Велзел : ''Демократикунонӣ.'' Нашриёти Донишгоҳи Оксфорд, Оксфорд 2009, ISBN 0-19-923302-0
* Герт Пикел, Сюзан Пикел (ред.): ''Демократизатсия дар муқоисаи байналмилалӣ.'' ''Андешаҳо ва дурнамои нав.'' VS Verlag, Висбаден 2006, ISBN 3-531-15113-4 .
* Клаус Оффе (таҳрир): ''Демократизатсияи демократия.'' ''Ташхисҳо ва пешниҳодҳои ислоҳот.'' Кампус, Франкфурт 2003, ISBN 3-593-37286-X .
* Мартин Грейффенхаген (муҳаррир): ''Демократикунонӣ дар давлат ва ҷомеа.'' Пайпер, Мюнхен 1982, ISBN 3-492-02037-2
* Ҳелмут Шелский : ''Рафъи низом, демократикунонӣ ва тақсимоти қудратҳо.'' Бек, Мюнхен 1973, ISBN 3-406-04905-2 .
* Фриц Вилмар : ''Стратегияҳои демократикунонӣ.'' 2 ҷилд. Лучтерханд, Дармштадт 1973, DNB 540201987 .
* Вилли Стржелевич: ''Саноатӣ ва демократикунонӣ дар ҷомеаи муосир.'' Маркази давлатии Саксонияи Поён оид ба таърихи маҳаллӣ, Ҳановер 1958, DNB 454941196 .

== Пайвандҳо ==

* [http://www.bpb.de/themen/RMQI3R,0,0, ''Демократизатсия''], Оҷонсии федералии маорифи шаҳрвандӣ
* Майкл Ҳагнер : [http://www.nzz.ch/aktuell/feuilleton/uebersicht/der-preis-der-wahrheit-ueber-das-verhaeltnis-von-demokratie-und-wissenschaft-1.17910810 ''Нархи ҳақиқат''] . Neue Zürcher Zeitung, 28 декабри соли 2012


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 

{{Мақолаи тарҷумашуда|de|Demokratisierung}}
{{ТарҷумаКунед|en|Democratization}}
{{Пайвандҳои беруна}}

[[Гурӯҳ:Демократия]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]
[[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]]</text>
      <sha1>c9yqd02ukdjkxnphvxus7uq9np7s3sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Озодии эътиқод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327889</id>
    <revision>
      <id>1480649</id>
      <parentid>1461840</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17509" sha1="gwesbjsa1cnr5bqzv6ads6kg3zg579x" xml:space="preserve">'''Озодии эътиқод''' — ҳуқуқи табиии мустақилона ташаккул додани ҷаҳонбинӣ, [[виҷдон]] ва арзишҳое мебошад, ки ба худшиносӣ мусоидат мекунанд.

Мафҳуми « [[Озодӣ (дар хуқуқ)|озодии]] [[эътиқод]] » нисбат ба мафҳуми « [[озодии эътиқод]] » доираи васеътари масъалаҳоро дар бар мегирад. Моҳияти [[Озодӣ (дар хуқуқ)|озодии]] [[эътиқод]] одатан аз нигоҳи [[фалсафа]], [[Ахлоқиёт|ахлоқиёт]], [[сиёсатшиносӣ]] ва омӯзиши динӣ баррасӣ мешавад.

== Таърих ==
=== Эъломияи умумии ҳуқуқи башар ===
{{аввали иқтибос}}{{охири иқтибос|сарчашма=}}«Ҳар як шахс ҳақ дорад озодии андеша, виҷдон ва динро дошта бошад; ин ҳуқуқ озодии тағйир додани дин ё эътиқоди худро ва озодии пайравӣ аз дин ё эътиқоди худро хоҳ танҳо ва хоҳ якҷоя бо дигарон ва ба таври оммавӣ ё хусусӣ дар таълим, амал, ибодат ва маросимҳои динӣ дар бар мегирад».{{охири иқтибос|сарчашма=Эъломияи умумии ҳуқуқи башар}}

=== Эъломияи ҳуқуқҳо ===
Билли ҳуқуқии Бритониё аз [[соли 1689]] ҳуқуқи шахсро барои доштани [[ақида]] ва [[эътиқод]], пайравӣ аз эътиқоди худ новобаста аз он ки дигарон чӣ маслиҳат медиҳанд эътироф мекард.
=== Конститутсияи ИМА ===
Дар [[Фаронса]] принсипи озодии [[эътиқод]] бори аввал дар моддаи 10-уми Эъломияи ҳуқуқи инсон ва шаҳрванд ( [[Соли 1789|1789]] ) эълон шудааст, ки дар он гуфта мешуд: &quot;Ҳеҷ касро барои эътиқоди худ, ҳатто эътиқоди динӣ, таъқиб кардан мумкин нест, ба шарте ки ифшои онҳо ба тартиботи ҷамъиятӣ таҳдид накунад.&quot; Конститутсия &quot; озодии ибодати диниро эълон кард (сентябри [[соли 1791]] ). Кодекси шаҳрвандии [[Фаронса]] [[Соли 1804|аз соли 1804]] - Кодекси Наполеони I - умуман масъалаҳои [[Дин|диниро]] баррасӣ намекард ва бо ин нишон медод, ки [[давлат]] асосан [[Дунявият|дунявӣ]] аст.

=== Эъломияи ҳуқуқи инсон ва шаҳрванд ===
Дар [[Сарқонуни Иёллоти Мутаҳидда|Конститутсияи аввалини ИМА]] [[Соли 1787|дар соли 1787]] рӯихати [[Ҳуқуқ|ҳуқуқҳои]] ҷудонашаванда мавҷуд набуд, зеро Падарони асосгузор тахмин мезаданд, ки ҳуқуқҳое, ки табиатан ба шахс тааллуқ доранд, тасдиқи матни [[Қонуни асосӣ]] талаб карда намешавад. Рӯихати онҳоро метавон ҳамчун рӯихати пурраи [[ҳуқуқ]] ва озодиҳо қабул кард, ки метавонад боиси поймол шудани ҳуқуқҳое гардад, ки дар рӯихат дохил нашудаанд. Набудани рӯихати ҳуқуқ ва озодиҳои аз ҷониби федералӣ муқарраршуда дар  [[Сарқонуни Иёллоти Мутаҳидда|Конститутсияи аввалини ИМА]] боиси танқиди [[ҳуҷҷат]] гардид. Дар [[соли 1789]] ба [[Конгресси ИМА|Конгресси нав интихобшудаи ИМА]] лоиҳаи тағйироте пешниҳод карда шуд, ки дорои муқаррароти ҳуқуқҳои сиёсӣ ва шахсӣ буданд. Даҳ тағйироти аввалин ба [[Сарқонуни Иёллоти Мутаҳидда|Конститутсияи аввалини ИМА]], ки Билли федералии ҳуқуқҳоро ташкил медоданд, то охири [[соли 1791]] тасдиқ карда шуданд. Тағйиротҳои қабулшуда [[Озодии эътиқод|озодии дин]], [[Озодии баён|озодии сухан]] ва озодии матбуот, ҳуқуқи мардум барои ҷамъомадҳои осоишта ва дархост ба [[ҳукумат]], [[дахлнопазирии шахс]] , манзил, ҳуҷҷатҳо ва моликият ва дигар ҳуқуқҳоро пешбинӣ мекарданд.

=== Ислоҳот ===
[[Эъломияи ҷаҳонии ҳуқуқи башар|Эъломияи умумии ҳуқуқи башар]] дар ҷаласаи сеюми [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид|Маҷмаи Умумии СММ]] бо қарори 217 A (III) дар [[10 декабр|10 декабри]] [[соли 1948]] қабул шуда, ҳуқуқҳои асосии инсонро муайян кардааст. Дар моддаи 18-уми Эъломия гуфта мешавад:

Асри XV дар [[Аврупо]] бо оғози [[Ислоҳот]] қайд карда шуд, ки дар он, ба гуфтаи як қатор муҳаққиқон, &quot;ҳамин идеяи озодии виҷдон пайдо шуд&quot;. 95 тезиси машҳури Виттенберги Мартин Лютер, ки ҳуҷҷати асосии [[Ислоҳот]] гардид, озодии виҷдони [[Масеҳият|масеҳтро]]  бо талаботи мавъизаи озод ва паҳн кардани бемамониати Навиштаҳои Муқаддас, ки анъанавӣ салоҳияти [[Калисои католикӣ]] ҳисобида мешуд, пайваст мекард. Ҳамин тариқ, вазифаи асосии Ислоҳот аз байн бурдани таъсири бартаридоштаи [[Калисои католикӣ]] ҳамчун тарафдори [[тундгароӣ]] буд, ки дар баробари дигар чизҳо бузургтарин феодал дар Аврупо буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rusoir.ru/03print/03print-01/03print-01-03/|title=Институт свободы совести в Европе: история и современность.|website=Российское общество исследователей религии|lang=ru-RU|accessdate=2021-01-13|archivedate=2023-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230228132732/https://rusoir.ru/03print/03print-01/03print-01-03/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://allrefs.net/c2/46l75/p11/|title=allRefs.net|website=allrefs.net|lang=ru|accessdate=2021-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927014338/http://allrefs.net/c2/46l75/p11/|archivedate=2017-09-27}}&lt;/ref&gt;. Яке аз аввалинҳоест, ки масъалаи озодии виҷдонро дар рисолаи худ ''&quot;De haereticis, an sint persequendi&quot;'' ( &quot;Оё бидъаткоронро таъқиб кардан лозим аст&quot;, 1554), ки бо тахаллус нашр шудааст, ба миён гузоштааст.

== Замони муосир ==
=== Фаронса ===
Фаронса ба принсипи лайсизм, ки ҷудо кардани ҳокимияти сиёсӣ ва давлатӣ аз созмонҳои динӣ ва эътироф накардани ягон [[дин]] аз ҷониби давлат аст, риоя мекунад. Аз давлат ва ҳамаи ниҳодҳои он даъват карда мешавад, ки нисбат ба ҳама динҳо ва эътиқодҳо бетараф бошанд ва ҳамзамон озодии пурраи виҷдон, ибодат ва эътиқод, аз ҷумла даст кашидан аз динро кафолат диҳанд. Ҷумҳурӣ тавассути секуляризатсияи ҷомеа бо динҳо ё эътиқодҳо мубориза намебарад, балки онҳоро қасдан аз татбиқи ҳокимияти сиёсӣ ва маъмурӣ маҳрум мекунад.

Ҳамаи ақидаҳои динӣ, маънавӣ ва фалсафӣ дар Фаронса дар доираи истисноии шуури инфиродӣ ва интихоби хусусии шаҳрвандони алоҳида боқӣ мемонанд.

Ташкилотҳои динӣ вазифадоранд, ки тартиботи ҷамъиятиро таъмин кунанд. Ҳеҷ як эътиқод аз дигарон ( [[дин]], [[атеизм]], [[Надонамгароӣ|агностикизм]] ё озодфикрӣ ) бартарӣ надорад. Ин асоси принсипи ҷумҳурихоҳии ''&quot;озодӣ, баробарӣ, бародарӣ&quot;'' аст.

Озодии виҷдон бо эътирофи [[ҳуқуқ]] ба &quot;эътиқодҳои ботинӣ&quot; оғоз мешавад: ҳеҷ касро маҷбур кардан мумкин нест, ки эътиқоди [[Дин|динӣ]] ё [[Фалсафа|фалсафии]] худро ошкор кунад. Масалан, зикри мансубияти [[Дин|динӣ]] ҳангоми [[Барӯйхатгирии аҳолӣ|барӯихатгирии аҳолӣ]] манъ аст. Аз тарафи дигар, ба ҳеҷ кас иҷозат дода намешавад, ки ин корро ихтиёрӣ анҷом диҳад. Дар айни замон, [[қонун]] аз [[Мансабдор|мансабдорон]]&lt;nowiki/&gt;и давлатӣ ҳимоят мекунад: [[истинод]] ба [[Дин|эътиқоди динӣ]] ё [[Фалсафа|фалсафии]] онҳо дар ҳама ҳуҷҷатҳои маъмурӣ манъ аст.

== Озодии виҷдон ва ҷудоии калисо аз давлат ==
Робитаи байни озодии виҷдон ва ҷудоии [[Калисои масеҳӣ|калисо]] ва [[давлат]] норавшан ба назар мерасад. Аз як тараф, байни ҷудоии калисо ва давлат ва кафолати озодии виҷдон дар он давлат робитаи мусбат вуҷуд дорад. Масалан, қонуни [[шариат|шариати]] [[ислом]] ҳам меъёрҳои ҳуқуқӣ ва ҳам диниро дар бар мегирад. Масалан, дар [[соли 2006]] [[додгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и [[шариат]] [[Афғонистон|дар Афғонистон]] Абдурраҳмонро, мусалмонеро, ки ба [[ислом]] гаравида буд, ба [[ҷазо]] маҳкум кард. Аз тарафи дигар, ҷудоии калисо ва давлат озодии виҷдонро кафолат намедиҳад, дар ҳоле ки ҷудо нашудан онро манъ намекунад. Ҳамин тариқ, кишварҳое ҳастанд, ки калисои давлатӣ доранд (масалан, [[Британияи Кабир]] ва аксари дигар давлатҳои [[подшоҳӣ]] [[Аврупо|дар Аврупо]] ), ки бо вуҷуди ин ба тобеони худ ҳуқуқи пайравӣ аз дини интихобкардаашон ё пайравӣ накардани ҳеҷ динеро кафолат медиҳанд. Баръакс, дар баъзе давлатҳое, ки калисои алоҳида доранд (ҳама режимҳои коммунистӣ, [[Ироқ]], [[Туркия]] ), пайравони бисёр динҳо [[табъиз]] шудаанд.

Ҷудошавии калисо аз давлат : дар [[Русия]] - [[Соли 1918|1918]] ( Фармон дар бораи ҷудо кардани калисо аз давлат ва мактаб аз калисо ), [[Фаронса]] - соли [[Соли 1905|1905]] тасдиқ шудааст. Дар [[Колумбия]] - [[Соли 1853|соли 1853]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|дар ИМА]] - [[соли 1787]]ба амал омад.

== Инчунин нигаред ==
* [[Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ]]
* [[Дахлнопазирии шахс]]
* [[Ҳуқуқҳои инсон]]
* [[Демократия]]

{{Викииқтибос}}
 
== Адабиёт ==

* ''Адамишин А. Л.'' «СССР и международное сотрудничество в области прав человека». М.: Международные отношения, 1989
* ''[[Николай Бердяев|Бердяев Н. А.]]'' «Опыт парадоксальной этики». М.:АСТ, 2003. С. 13
* «Свобода совести». Литературно-философский сборник. Издательство И. Д. Сытина, 1906
* Федотов В.В., Ткаченко А.А. Римская империя и проблема тоталитарного типа культуры. // Античность и общечеловеческие ценности. Вып. 6.-  Алматы: Изд-во Казахского гос. ун-та, 1999. - ISBN 9965-01-289-X. С. 252 – 265.
* Федотов В.В. Свобода совести в Римской империи. // Античность и общечеловеческие ценности. Вып. 7.-  Алматы: Изд-во Казахского гос. ун-та, 2000. - ISBN 9965-408-53-X. С. 188 – 202.
* ''Иванов В. Н.'' «Основные права и обязанности граждан СССР». М.: Государственное издательство юридической литературы, 1953
* ''Кириченко М. Г.'' «Свобода совести в СССР». М.: Юридическая литература, 1985
* ''Коркунов Н.&amp;amp;nbsp;М.'' «Русское государственное право». М., 1908
* ''Орландо В. Э.'' «Принципы конституционного права». Издательство В. М. Саблина, 1907
* [http://frontiers.loc.gov/cgi-bin/ampage «О свободе совести». Беседа сказанная Высокопреосвященным Николаем Архиепископом Варшавским. 26 сентября 1910] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240605041639/http://frontiers.loc.gov/cgi-bin/ampage |date=2024-06-05 }}
* ''Савельев В. Н.'' «Свобода совести: история и теория». М.: Высшая школа, 1991. ISBN 5-06-001989-6
* ''Струве П.&amp;amp;nbsp;Б.'' «Избранные сочинения». М.: РОССПЭН, 1999. С. 25-34
* ''Тарновский Е. Н.'' [http://forum.yurclub.ru/index.php?download=4371 «Четыре свободы». М.: Макет, 1995,]{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ISBN 5-85186-028-6 (недоступная ссылка)
* ''Фуров В. Г.'' «Буржуазные конституции и свобода совести». М.: Политиздат, 1983
* «Религия, свобода совести, государственно-церковные отношения в России». Справочник. М: Российская академия государственной службы при Президенте РФ, 1996. — 208 с.
* [http://www.lawlibrary.ru/izdanie2230583.html Свобода совести: проблемы теории и практики. Монография / под ред.]''Ф.&amp;amp;nbsp;М.&amp;amp;nbsp;Рудинского, С. А. Бурьянова''&lt;span&gt;. М.: ЗАО ТФ «МИР», 2012. — 1108 с.&lt;/span&gt; ISBN 978-5-91158-027-8

== Эзоҳ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Пайвандҳо ==

* ''Мердок Ҷ.'' [https://web.archive.org/web/20091015033644/http://book.coe.int/sysmodules/RBS_fichier/admin/download.php?fileid=3012 Озодии андеша, виҷдон ва дин.] [https://web.archive.org/web/20091015033644/http://book.coe.int/sysmodules/RBS_fichier/admin/download.php?fileid=3012 Дастур оид ба татбиқи моддаи 9-уми Конвенсияи Аврупо оид ба ҳуқуқи инсон] Страсбург, Шӯрои Аврупо, 2007 

{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Свобода совести}}
{{ТарҷумаКунед|en|Freedom of thought}}
{{Пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] 
[[Гурӯҳ:Озодии виҷдон]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар]]
[[Гурӯҳ:Дин]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>gwesbjsa1cnr5bqzv6ads6kg3zg579x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Озодии сиёсӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327910</id>
    <revision>
      <id>1480648</id>
      <parentid>1460509</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17558" sha1="sqeyjsl16k98c8nemlsfs9qrqrb3f7p" xml:space="preserve">[[Акс:Statue_of_Liberty3.jpg|мини|400x400пкс|[[Муҷассамаи Озодӣ]] дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] яке аз машҳуртарин &quot;рамзҳои озодӣ ва демократия&quot; аст.]]
 
'''Озодии сиёсӣ''' — як хислати табиӣ аст, ки аз [[инсон]] ва ҷомеъаи иҷтимоӣ ҷудонашаванда аст ва дар набудани дахолат ба соҳибихтиёрии инсон ҳангоми ҳамкорӣ бо [[низоми сиёсӣ]] тавассути маҷбуркунӣ ё [[Амали таҷовузкорӣ (сиёсат)|таҷовуз ]] зоҳир мешавад.

Манбаи дигар мегӯяд, ки '''озодиҳои сиёсӣ''' маҷмӯи принсипҳои ҳуқуқӣ мебошанд, ки қобилияти шаҳрвандонро барои муайян кардани рафтори мустақилонаи худ дар ҳаёти иҷтимоӣ-сиёсӣ ва иштирок дар идоракунии [[Давлат|корҳои давлатӣ]] таъмин мекунанд. [[Ҳуқуқ]] ва озодиҳои сиёсӣ аз [[ҳуқуқ]] ва озодиҳои шахсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва дигарҳо, яъне [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ]], бо он фарқ мекунанд, ки одатан онҳо бо шаҳрвандии [[Давлат|давлати]] муайян зич алоқаманданд. Озодиҳои сиёсӣ яке аз гурӯҳҳои [[Ҳуқуқи асосӣ|ҳуқуқ ва озодиҳои асосии конститутсионии]] шаҳрвандон мебошанд, зеро онҳо иштироки онҳоро дар ҳаёти иҷтимоӣ ва сиёсии давлат, [[кишвар]] ва [[ҷомеъа]] муайян мекунанд. Онҳо одатан дар [[Қонуни асосии давлат|конститутсия]], дигар [[Қонун|қонунҳо]] ва меъёрҳои ҳуқуқии давлатҳо ва кишварҳо инъикос ёфтаанд.

== Озодиҳои сиёсӣ дар Русия ==
Ҳуқуқҳои сиёсӣ одатан ҳуқуқ ва озодиҳои зеринро дар бар мегиранд (бо тартиби алифбо):

* [[Баробарҳуқуқӣ|баробарҳуқуқӣ дар назди қонун]] - набудани табақаҳо;
* [[озодии эътиқод]] - [[ҳуқуқ]] ба пайравӣ аз ҳар [[эътиқод]] ё пайравӣ накардан аз ҳар дин;
* [[озодии виҷдон]] - ҳуқуқи ташаккул додани [[эътиқод|эътиқоди]] хеш;
* [[озодии баён|озодии сухан]] ва [[васоити ахбори омма]] - манъи [[сензура]] ;
* [[озодии ҷамъомадҳо]] - ҳуқуқи баргузории ҷаласаҳо ҳам дар дохили бино ва ҳам дар берун;
* [[озодии иттиҳодияҳо]] - ҳуқуқи ташкили иттифоқҳои касаба бидуни гирифтани иҷозат;
* [[озодии корпартоӣ]];
* ҳуқуқи [[Додхост|дадхост ]] додан.

Эзоҳ:Ин рӯихат пурра ва мукаммал нест.

== Тафовутҳо дар тафсирҳо ==
Гарчанде ки озодиҳои сиёсӣ одатан дар санадҳои меъёрии ҳуқуқии дорои қувваи олии ҳуқуқии давлат инъикос ёфтаанд, байни эълони [[ҳуқуқ]] ва [[Озодӣ|озодиҳо]] ва татбиқи бошууронаи онҳо метавонад «фосилаи бузург» вуҷуд дошта бошад.

[[Афрод]] бояд барои амалӣ кардани ин [[ҳуқуқ]] ва [[Озодӣ|озодиҳо]] бо огоҳӣ омода бошанд. Аз ин рӯ, фарҳанги сиёсӣ нақши муҳим дорад - яъне қобилияти қабули қарорҳои сиёсӣ, ёфтани созишҳо, ба мувофиқа расидан ва дарки имкон ва қонунияти амали огоҳона дар ҳар як вазъияти мушаххас.

Дар ҷомеъаи ҳуқуқӣ, бар хилофи [[ҷомеъа|ҷомеъаи]] [[тамомиятхоҳӣ]], танҳо озодии ҳуқуқӣ вуҷуд дошта метавонад. Аммо, озодие, ки аз ҷониби [[қонун]] ва татбиқи амалӣ дастгирӣ намешавад, метавонад ба баръакси он - худсарӣ, [[зулм]] ва [[зӯроварӣ]] табдил ёбад.

Таърифи озодии сиёсӣ ду ҷанбаро фарқ мекунад. Аввалинаш манфӣ аст - [[озодӣ]] аз маҷбуркунӣ ва фишор аз ҷониби [[давлат]] нисбати [[афрод]]; дуюмаш мусбат аст - ҳадафи додани [[озодӣ]] (барои кадом мақсад? Барои кадом мақсад?). Дар маънои дуюм, озодии сиёсӣ ҳамчун имконияти кушодани потенсиали инфиродӣ дар муносибатҳои байни [[шахс]], [[ҷомеъа]] ва [[давлат]] дида мешавад.

== Таърих ==
[[Акс:La_Liberté_guidant_le_peuple_-_Eugène_Delacroix_-_Musée_du_Louvre_Peintures_RF_129_-_après_restauration_2024.jpg|чап|мини|350x350пкс|''Озодӣ дар пешбурди мардум'', Юджин Делакруа, 1830, [[Лувр]]]]
Аввалин баҳсҳо дар бораи озодиҳои сиёсӣ дар асари [[Арасту]] «Сиёсатнома»-и ӯ ба миён меоянд, ки дар он ӯ зиддиятҳои байни категорияи «озодӣ» ва шакли [[демократия|демократии]] [[ҳукумат|ҳукуматро]] баррасӣ мекунад.

Аввалин инъикоси қисман озодиҳои сиёсӣ дар қонунгузорӣ (гарчанде ки бидуни истифодаи ин [[истилоҳ]]) дар  Хартияи Бузурги англисии [[соли 1215]] пайдо шудааст.

Баъдан, марҳилаҳои муҳим дар рушди ин [[мафҳум]] ва таснифоти он «Билли ҳуқуқи англисии» [[соли 1689]], «[[Эъломияи ҳуқуқи инсон ва шаҳрванд]]» дар [[Соли 1789| соли 1789]] ва «Билли ҳуқуқи амрикоӣ»«» дар [[Соли 1791| соли 1791]] буданд.

Дар [[Садаи XIX|асри 19]] ва аввали [[Садаи XX|асри 20]] вазъи озодиҳои сиёсӣ дар кишварҳои гуногун ба таври гуногун таҳаввул ёфт. Маҷмӯи аслии [[Либеролисм|либеролисми]] [[Ҳуқуқи шаҳрвандӣ|ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ]] ва сиёсӣ (озодӣ ва баробарӣ, ҳуқуқи раъйдиҳӣ ва ғайра) то ҳол, ба маънои муосир, хеле маҳдуд аст (ҳуқуқи [[моликият]] барои раъйдиҳӣ, маҳдудиятҳои сиёсӣ, нобаробарӣ байни [[мард]]&lt;nowiki/&gt;он ва [[зан]]&lt;nowiki/&gt;он, маҳдудиятҳои [[нажод]]&lt;nowiki/&gt;ӣ ва ғайра).

Танҳо пас аз [[Ҷанги ҷаҳонии дувум]] дар рушди [[ҳуқуқи инсон]] ва шаҳрвандӣ як ҷаҳиши сифатӣ ба амал омад, ки дар он [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] нақши пешбарро бозид. [[10 декабр|10 декабри]] [[соли 1948]] [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид|Маҷмаи Умумии СММ]] [[Эъломияи ҷаҳонии ҳуқуқи башар|Эъломияи умумии ҳуқуқи башарро]] қабул кард.
 
Дар [[соли 1950]] «Конвенсияи Аврупо оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон ва озодиҳои асосӣ дар [[Аврупо]]» имзо шуд, ки механизми воқеан муассири ҳифзи ин ҳуқуқҳо - Додгоҳи Аврупо оид ба ҳуқуқи инсонро эҷод кард. 

Дар [[Соли 1966|соли 1966]], таҳти сарпарастии [[Созмони Милали Муттаҳид]], «Паймони байналмилалӣ оид ба ҳуқуқи шаҳрвандӣ ва сиёсӣ» ва «Паймони байналмилалӣ оид ба ҳуқуқҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ» қабул карда шуданд. Ин ва ҳуҷҷатҳои баъдӣ стандартҳои байналмилалии [[ҳуқуқи инсон]] ва шаҳрвандӣ ва кафолатҳоро барои таъмини ин ҳуқуқҳо бо ҳадафи ворид кардани онҳо ба низомҳои конститутсионии давлатҳои узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] муқаррар карданд.

== Инчунин нигаред ==
Дар фаҳмиши озодиҳои сиёсии «воқеӣ» аз ҷониби мактабҳо ва ҳаракатҳои гуногуни фалсафӣ тафовути назаррас вуҷуд дорад.

Сиёсатмадарони чапгаро дар ҷомеъа аз ҷумла ворид намудани: озодӣ аз камбизоатӣ, [[гуруснагӣ]], [[Беморӣ|бемориҳои]] табобатнашаванда ва ғайраро дар бар мегирифтанд, аммо сиёсатмадорони ростгарои [[Либеролисм|либералӣ]], бахусус Фридрих Август фон Хайек ва Милтон Фридман, ба чунин сӯиистифода аз ин [[мафҳум]] эътироз мекарданд. [[Беҳокимиятӣ|Анархистҳо]] дар ин бора назари худро доранд ва озодиеро, ки аз ҷониби [[сармоя|сармоядорон]] дастгирӣ мешавад, «худхоҳона» меноманд &lt;ref name=&quot;AnarchismFAQ&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.spunk.org/texts/intro/faq/sp001547/secF2.html#secf22|title=Anarchism FAQ|accessdate=2009-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006235510/http://www.spunk.org/texts/intro/faq/sp001547/secF2.html#secf22|archivedate=2019-10-06}}&lt;/ref&gt; .

Баъзе одамон озодиҳои сиёсиро ҳамчун ҳаммаънои [[Демократия|демократия]] мешуморанд, гарчанде ки дигарон фарқиятҳои назаррасро байни ин ду [[мафҳум]] мебинанд.

[[Экология|Муҳити зистшиносон]] изҳор медоранд, ки озодиҳои сиёсӣ бояд маҳдудиятҳоро дар истифодаи [[экосистема|экосистемаҳо]] дар бар гиранд.

Дар бораи моҳияти озодии сиёсӣ, намудҳои гуногуни озодӣ ва дараҷаи матлуб будани озодӣ баҳсҳои фалсафии зиёде мавҷуданд. Масалан, [[Ҷабргароӣ|Ҷабргароӣ (детерминистҳо)]] изҳор медоранд, ки ҳама амалҳои [[инсон]] пешакӣ муайян карда шудаанд ва аз ин рӯ, [[озодӣ]] як хаёлпарастӣ аст, дар ҳоле ки Исайя Берлин байни ҷанбаҳои озодии манфӣ ва мусбати озодии сиёсӣ фарқ мегузошт.

Айни замон баҳсҳо идома доранд ва маънои [[истилоҳ]], моҳияти он ва ҷузъҳои он пайваста равшан карда мешаванд.


Дар аввали асри 19 ислоҳотгари рус М. М. Сперанский чунин андешаро баён карда буд: «Озодии сиёсӣ вақте вуҷуд дорад, ки табақаҳои давлат кам ё беш дар амалҳои мақомоти қонунгузорӣ ва иҷроия иштирок кунанд». &lt;ref&gt;[[Большая российская энциклопедия]], 2004 — 2017 годы.&lt;/ref&gt;

Яке аз асосҳои сохти конститутсионӣ дар [[Русия|Федератсияи Русия]] эътирофи шахс, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ ҳамчун арзиши олӣ мебошад, ки дар Конститутсия &lt;ref name=&quot;kremlc&quot;&gt;{{Cite web|url=http://constitution.kremlin.ru/|title=Текст Конституции России на официальном сайте Президента РФ|accessdate=2009-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200304055733/http://constitution.kremlin.ru/|archivedate=2020-03-04}}&lt;/ref&gt; муқаррар шудааст. Давлат масъулияти эътироф, риоя ва ҳифзи ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрвандро ба дӯш дорад. Конститутсияи Русия ҳуқуқ ва озодиҳои зиёди сиёсиро муқаррар мекунад: ҳуқуқи иштирок дар идоракунии корҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ, дастрасии баробар ба вазифаҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ; ҳуқуқи иттиҳодияҳо, аз ҷумла ҳуқуқи таъсиси иттифоқҳои касаба барои ҳифзи манфиатҳои худ; озодии фаъолияти иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ кафолат дода мешавад; ҳуқуқи иштирок дар ҷамъомадҳои осоишта, гирдиҳамоиҳо, намоишҳо, роҳпаймоиҳои кӯчагӣ ва пикетҳо; кафолати озодии виҷдон, озодии дин ва ғайра.

== Инчунин нигаред ==
{{Викилуғат|Сиёсӣ}}
* [[Баробарҳуқуқӣ]]  
* [[озодии эътиқод]]  
* [[озодии виҷдон]]  
* [[озодии баён|озодии сухан]]  
* [[озодии ҷамъомадҳо]]  
* [[озодии иттиҳодияҳо]]  
* [[озодии корпартоӣ]];
== Шарҳи умумӣ ==

{{Викилуғат|сиёсӣ}}

== Адабиёт ==

* {{Книга|заглавие=Большая российская энциклопедия. Том 29|часть=Свободы политические|ссылка часть=https://old.bigenc.ru/world_history/text/3541631|место=М.|год=2015|страницы=562|ref=БРЭ}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Свобода политическая}}

== Пайвандҳо ==

* [https://web.archive.org/web/20161110081904/http://www.burneylawfirm.com/international_law_primer.htm Асосҳои ҳуқуқи байналмилалӣ] (англ.)
* [http://www.un.org Сомонаи расмии Созмони Милали Муттаҳид]{{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110812185410/http://www.un.org/ |date=2011-08-12 }} . (англ.)
* [http://www.un.org/law Бахши ҳуқуқи байналмилалӣ дар вебсайти СММ.]{{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070513125722/http://www.un.org/law |date=2007-05-13 }}   (англ.)
* [http://www.icj-cij.org/ Вебсайти расмии Додгоҳи Байналмилалии Адлия]{{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20050529051313/http://www.icj-cij.org/ |date=2005-05-29 }} . (англ.)
* [http://www.russcomm.ru/rca_biblio/b/basenko-milevskaya.shtml ОЗОДИИ СИЁСӢ: ТАҶРИБА ДАР ТАҲЛИЛИ МУҲОКИМА]{{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20091216174427/http://www.russcomm.ru/rca_biblio/b/basenko-milevskaya.shtml |date=2009-12-16 }}  , Басенко Н. А., Милевская Т. В.
* [http://www.ane.ru/vystupleniya-uchastnikov/politicheskaya-svoboda-i-blagostoyanie.-a.n.-illarionov-2.html Озодии сиёсӣ ва шукуфоӣ]{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (пайванди дастнорас), А. Н. Илларионов
* [http://rating.rbc.ru/articles/2012/01/24/33541863_tbl.shtml?2012/01/24/33541860 Рейтинги кишварҳо аз рӯи сатҳи озодии сиёсӣ дар соли 2012 аз ҷониби RBC]{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Эзоҳ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{Эзоҳ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Политическая свобода}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political freedom}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар]]
[[Гурӯҳ:Либерализм]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]
[[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандӣ]]
[[Гурӯҳ:Мафҳумҳои сиёсӣ]]</text>
      <sha1>sqeyjsl16k98c8nemlsfs9qrqrb3f7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шакли идоракунии давлатӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328092</id>
    <revision>
      <id>1480546</id>
      <parentid>1458527</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28866" sha1="1p5bv9e6tnbcym0oh9zfsml4shf9zuo" xml:space="preserve">'''Шакли идоракунии ҳукумат —''' унсури шакли ҳукуматдорӣ аст, ки низоми ташкили [[мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и олии [[Ҳокимияти давлатӣ]], тартиби таъсиси онҳо, мӯҳлати фаъолият ва салоҳияти онҳо, инчунин тартиби ҳамкории ин [[мақомот]] бо якдигар ва бо [[аҳолӣ]] ва дараҷаи иштироки аҳолиро дар ташаккули онҳо муайян мекунад:

* '''ба маънои маҳдуд''', — он ташкили мақомоти олии [[ҳокимияти давлатӣ]] (роҳи ташкили ҳокимияти олӣ дар [[давлат]]) аст;
* '''Ба маънои васеъ''', он роҳи ташкил ва ҳамкорӣ бо ҳамаи [[мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и давлатӣ мебошад.

Шакли идоракунии давлатиро набояд бо шакли ҳукуматдорӣ ва [[Низоми сиёсӣ|низоми сиёсии]] [[давлат]] омехта кард. Ин се хусусият якҷоя якдигарро пурра мекунанд ва шакли давлатро тавсиф мекунанд. 

Шакли идоракунии давлатӣ нишон медиҳад:

* чӣ гуна мақомоти олии [[Ҳокимияти сиёсӣ|ҳокимият]] дар [[давлат]] таъсис дода мешаванд,
* сохтори онҳо,
* Кадом [[ниғзом|низомҳо]] асоси ҳамкории байни [[мақомоти давлатӣ]] мебошанд?
* чӣ гуна муносибат байни [[Мақомоти давлат|мақомоти олӣ]] ва [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрвандони оддӣ]] сохта мешавад,
* то чӣ андоза ташкили [[мақомоти давлатӣ]] имкон медиҳад, ки [[ҳуқуқ]] ва озодиҳои [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрвандон] таъмин карда шаванд?

Шакли идоракунии давлатӣ қадимтарин унсурест, ки сохтори давлатро тавсиф мекунад ва аз [[Юнони Бостон|замони Юнони Қадим]] омӯхта шудааст. Дар давраҳои гуногуни таърих, шакли идоракунӣ маъноҳои гуногун дошт. Ҳамин тариқ, дар ҷомеъаи аграрӣ аҳамияти шакли идоракунӣ танҳо ба муайян кардани он, ки чӣ гуна мақоми [[Сарвари кишвар|сарвари давлат]] - меросӣ ё интихобӣ - иваз карда мешуд, маҳдуд буд. Бо парокандагии феодализм ва гузариш ба ҷомеъаи саноатӣ, ки бо заъфи [[қудрат|қудрати]] [[подшоҳӣ]] ва пайдоиш ва тақвияти намояндагии мардум ҳамроҳ буд, шаклҳои идоракунии давлатӣ таҳаввул ёфтанд. Муҳимтарин чиз на тарзи интиқоли қудратхоҳ [[Сарвари кишвар|сарвари давлат]] меросӣ бошад, хоҳ интихобшуда - балки тарзи ташкили муносибатҳои байни [[сарвари давлат]], [[Парлумон|парлумон]] ва [[Ҳукумат| ҳукумат]], чӣ гуна мутавозин кардани ваколатҳои онҳо  - хулоса, чӣ гуна тақсимоти [[қудрат|қудратҳо]] сохта  шудаанд.

== Меъёрҳо барои муайян кардани шакли идоракунии давлатӣ ==

# Усули интиқоли [[қудрат]] ( меросӣ ё  бо роҳи интихобот );
# Масъулияти мақомоти олии [[ҳокимияти давлатӣ]] дар назди [[аҳолӣ]] (дар [[подшоҳӣ]], [[сарвари давлат]], бар хилофи [[сарвари давлат]] дар [[ҷумҳурӣ]], масъулияти ҳуқуқӣ надорад);
# Тақсимоти [[ваколат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо байни [[мақомоти давлатӣ]].

== Шаклҳои асосии идоракунии давлатӣ ==

=== [[Подшоҳӣ]] ===
'''[[Подшоҳӣ]]''' —шакли идоракуни далатиест, ки дар он [[Ҳокимияти давлатӣ|ҳокимияти олии давлатӣ]] ба як [[Сарвари давлат|сарвари давлат,]] [[Фармонраво]], тааллуқ дорад, ки тахтро мерос мегирад ва ба [[аҳолӣ]] ҳисобот намедиҳад.

==== Хусусиятҳои фарқкунандаи идоракунии [[подшоҳӣ]] ====

# Сарвари ягонаи [[давлат]] [[подшоҳ]] аст;
# [[Ҳокимият]]  меросӣ ба насл мегузарад;
# Подшоҳ аз ҷиҳати ҳуқуқӣ бемасъулият аст (аз [[қудрат]] дур кардани [[подшоҳ]] ғайриимкон аст).

==== Намудҳои подшоҳӣ ====
* '''Подшоҳии мутлақ''' (бемаҳдуд) давлатест, ки дар он подшоҳ ягона [[мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и олии [[кишвар]] аст ва тамоми пуррагии [[ҳокимияти давлатӣ]] ([[Умон]], [[Қатар]]) дар дасти ӯ мутамарказ аст. Намуди махсуси он пдшоҳии мутлақи теократӣ (Ватикан, Арабистони Саудӣ) мебошад.
* Подшоҳии маҳдуд давлатест, ки дар он ба ғайр аз подшоҳ дигар [[мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и [[ҳокимияти давлатӣ]] низ мавҷуданд, ки ба ӯ ҳисобот намедиҳанд, аммо ҳокимияти давлатӣ байни ҳамаи мақомоти олии ҳокимият паҳн шудааст, ҳокимияти подшоҳ дар асоси санади махсус ([[Конститутсия]]) ё [[анъана]] маҳдуд карда шудааст. Дар навбати худ подшоҳии маҳдуд ба:

** '''Подшоҳии маҳдуд''' давлатест, ки дар он ба ғайр аз подшоҳ дигар мақомотҳои ҳокимияти давлатӣ низ мавҷуданд, ки ба ӯ ҳисобот намедиҳанд, аммо ҳокимияти давлатӣ байни ҳамаи мақомоти олии ҳокимият паҳн шудааст, ҳокимияти пдшоҳ дар асоси санади махсус ([[Конститутсия]]) ё анъана маҳдуд карда шудааст. Дар навбати худ подшоҳии маҳдуд ба:

** '''Подшоҳии конститутсионӣ''' подшоҳие, ки дар он ҳокимияти подшоҳи дар асоси санади махсус (Конститутсия) маҳдуд карда шудааст, ки дар он мақоми олии дигари ҳокимият мавҷуд аст, ки тавассути интихоботи намояндагони халқ (парлумон) ташкил карда мешавад. Дар навбати худ подшоҳии конститутсионӣ ба:

*** '''Подшоҳии дуалистӣ''' давлатест, ки дар он подшоҳ тамоми қудрати иҷроияро дорад ва инчунин як қисми салоҳиятҳои қонунгузорӣ ва судӣ дорад. Мақомоти намояндагӣ дар чунин давлат вуҷуд дорад ва вазифаҳои қонунсозиро иҷро мекунад, аммо подшоҳ  метавонад ба санадҳои қабулшуда ветои мутлақ гузорад ва бо хоҳиши худ [[мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и намояндагиро ([[Урдун]], [[Марокаш]], [[АМА]]) пароканда кунад.

*** '''Подшоҳии парлумонӣ''' давлатест, ки дар он подшоҳ танҳо як анъана аст ва ягон салоҳияти муҳим надорад. Сохтори давлатӣ дар чунин подшоҳ ба принсипи тақсимоти ҳокимият ([[Бритониёи Кабир]], [[Ҷопон]], [[Дания]]) асос ефтааст. Подшоҳии парлумонӣ бо он фарқ мекунад, ки мақомоти подшоҳ расман ва дар асл дар ҳама соҳаҳои татбиқи ҳокимияти давлатӣ маҳдуд аст. [[Ҳокимияти қонунгузорӣ]] пурра ба [[парлумон]] тааллуқ дорад. Иҷроия ҳукуматест, ки барои фаъолияти худ дар назди парлумон масъул аст. Иштироки подшоҳ дар ташкили ҳукумат сирф рамзӣ аст&lt;ref&gt;[[Чиркин, Вениамин Евгеньевич|Чиркин В. Е.]] Государствоведение: Учебник / В. Е. Чиркин. — М. : Юристъ, 1999. — С. 138.&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; |Подшоҳии мутлақ
! colspan=&quot;2&quot; |'''Подшоҳии конститутсионӣ'''
|-
!'''Подшоҳии дуалистӣ'''
!'''Подшоҳии парлумонӣ'''
|-
|'''1. Мансубияти ҳокимияти қонунгузор'''
|&lt;center&gt;ба подшоҳ&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;байни подшоҳ ва парлумон тақсим шудааст&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;ба парлумон&lt;/center&gt;
|-
|'''2. Татбиқи ҳокимияти иҷроия'''
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;подшоҳ&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;расман —  подшоҳ, дар асл —  ҳукумат&lt;/center&gt;
|-
|'''3. Таъини сарвари ҳукумат'''
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;подшоҳ&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;расман — подшоҳ, аммо бо назардошти интихоботи парлумонӣ&lt;/center&gt;
|-
|'''4. Масъулияти ҳукумат'''
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;назди подшоҳ&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;назди парлумон&lt;/center&gt;
|-
|'''5. Ҳуқуқи пароканда кардани парлумон'''
|&lt;center&gt;парлумон нест&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;дар ваколати подшоҳ (бемаҳдуд)&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;дар ваколати подшоҳ (бо тавсияи ҳукумат)&lt;/center&gt;
|-
|'''6. Ҳуқуқи ветои подшоҳ ба қарорҳои парлумон'''
|&lt;center&gt;парлумон нест&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;ветои мутлақ&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;пешбинӣ шудааст, аммо истифода намешавад&lt;/center&gt;
|-
|'''7. Фармоиши  фавқулоддаи қонунгузории подшоҳ'''
|&lt;center&gt;номаҳдуд (фармони подшоҳ қудрати қонун дорад)&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;танҳо дар давраи байни ҷаласаҳои парлумон&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;пешбинӣ шудааст, аммо истифода намешавад&lt;/center&gt;
|-
|'''8. Кишваршои муосир'''
|&lt;center&gt;[[Арабистони Саудӣ]], [[Умон]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Урдун]], [[Кувайт|Қувайт]], [[Марокаш]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Британияи Кабир]], [[Испания]], [[Ҳоланд]]&lt;/center&gt;
|}

=== Ҷумҳурӣ ===
'''[[Ҷумҳурӣ]]'''  — шакли идоракунии давлат аст, ки дар он мақомоти олии [[ҳокимияти давлатӣ]] аз ҷониби [[мардум]] интихоб карда мешаванд ё аз ҷониби ниҳодҳои махсуси намояндагӣ барои мӯҳлати муайян ташкил карда мешаванд ва дар назди интихобкунандагон пурра масъуланд.

==== Хусусиятҳои фарқкунандаи шакли идоракунии ҷумҳуриявӣ ====

# Ҳамеша якчанд мақомоти олӣ мавҷуданд ва ваколатҳо байни онҳо ба тарзе тақсим карда мешаванд, ки як мақомоти олӣ аз дигаре мустақил бошад — ( [[Ҷудоии ҳокимиятҳо]] );
# Сарвари давлат [[президент]] аст, ки [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;и худро аз номи [[мардум]] амалӣ мекунад;
# [[Мақомоти давлатӣ|Мақомоти олӣ]] ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;он дар назди [[Аҳолӣ|мардум]] [[масъулият]] доранд, ки онро чунин ифода кардан мумкин аст:

::* онҳо барои мӯҳлати муайян интихоб мешаванд, ки пас аз он ваколатҳои онҳо тамдид карда намешаванд;
::* Қатъи пеш аз мӯҳлат аз ваколатҳо имконпазир аст.

==== Намудҳои ҷумҳуриҳо ====
Ҷумҳуриҳо пеш аз ҳама аз рӯи он фарқ мекунанд, ки кадоме аз мақомоти давлатӣ - [[парлумон]] ё [[президент]] - [[Ҳукумат|ҳукуматро]] ташкил медиҳад ва кори онро роҳбарӣ мекунад ва [[ҳукумат]] дар назди кадоме аз онҳо масъул аст.

* '''[[Ҷумҳурии президентӣ]]''' давлатест, ки дар он дар баробари парламентаризм, президент ҳамзамон ваколатҳои сардори давлат ва сардори ҳукуматро муттаҳид мекунад. Президент мустақиман ҳукуматро ташкил ва барҳам медиҳад, дар ҳоле ки парламент наметавонад ба ҳукумат таъсири назаррас расонад - дар ин ҷо [[Ҷудоии ҳокимиятҳо|принсипи тақсимоти қудратҳо]] ([[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]) пурра амалӣ мешавад.

* '''[[Ҷумҳурии парлумонӣ]]''' давлатест, ки дар он парлумон нақши асосиро дар ташкили ҳаёти давлатӣ мебозад. Парлумон ҳукуматро ташкил медиҳад ва ҳақ дорад онро дар вақти дилхоҳ барканор кунад. Президент дар чунин давлат ягон ваколати назаррас надорад ( [[Исроил]], [[Юнон]], [[Олмон]], [[Гурҷистон]] ).

* '''[[Низоми нимариёсатӣ|Ҷумҳуриҳои омехта]]''' — давлатҳое, ки ин шакли ҳукуматро доранд, қудрати қавии президентиро бо назорати муассири парлумонӣ аз болои мақомоти иҷроия, ки аз ҷониби ҳукумат намояндагӣ мешаванд ва аз ҷониби президент бо иштироки ҳатмии парлумон ташкил карда мешаванд, муттаҳид мекунанд. Ҳамин тариқ, ҳукумат ҳам дар назди президент ва ҳам дар назди парлумон  ( [[Португалия]], [[Фаронса]] ) ҳисоботдиҳанда аст.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
![[Ҷумҳурии парлумонӣ]]
![[Ҷумҳурии президентӣ]]
![[Низоми нимариёсатӣ]]
|-
|'''1. Мақоми президент'''
|&lt;center&gt;вазифа рамзӣ аст, вазифаҳои намояндагиро иҷро мекунад, ҳамаи амалҳо ва санадҳои қабулшуда контрасигнатураро талаб мекунанд&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;ҳамзамон сарвари давлат ва сарвари [[ҳокимияти иҷроия]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;сарвари давлат, аммо аз сабаби [[ҷудоии ҳокимиятҳо]], ӯ ҳакам ва кафили [[Қонуни асосии давлат|Конституция]] аст &lt;/center&gt;
|-
|'''2. Тарзи интихоби роҳбари [[ҳокимияти иҷроия]]'''
|&lt;center&gt;ваколатҳо аз [[парлумон]] гирифта мешаванд&lt;/center&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;ваколатҳои худро аз мардум дар интихоботи умумӣ мегирад&lt;/center&gt;
|-
|'''3. Тартиби ташкили ҳукумат'''
|&lt;center&gt;аз ҷониби парлумон дар асоси аксарияти парлумонӣ&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;аз ҷониби президент &lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;дар якҷоягӣ бо президент ва парлумон (президент номзадро пешниҳод мекунад) [[Сарвазир]], ва [[парлумон]] ӯро тасдиқ мекунад)&lt;/center&gt;
|-
|'''4. Масъулияти ҳукумат'''
|&lt;center&gt;назди ҳукумат&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;назди президент  ([[парлумон]] наметавонад раъйи нобовариро баён кунад)&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;ҳамзамон дар назди [[президент]] ва парлумон&lt;/center&gt;
|-
|'''5. Президент ташаббуси қонунгузорӣ дорад'''
|&lt;center&gt;надорад&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt; доро &lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;одатан, чунин ҳуқуқ надорад, аммо дар баъзе кишварҳо чунин ҳуқуқ вуҷуд дорад&lt;/center&gt;
|-
|'''6. Ҳуқуқи ветои [[президент]] ба қарорҳои [[парлумон]]'''
|&lt;center&gt;надорад&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;ветои қавӣ (бо аксарияти соҳибихтисосони парлумон бартараф карда мешавад)&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;одатан, ҳуқуқи сусти вето (бо аксарияти оддии парлумон бартараф карда мешавад), дар баъзе кишварҳо президент метавонад ҳуқуқи қавии вето дошта бошад&lt;/center&gt;
|-
|'''7. Ҳуқуқи [[президент]] барои пароканда кардани [[парлумон]]'''
|&lt;center&gt;дар ҳолатҳои фавқулодда истифода мешавад, вақте ки ҳалли масъала ба таври дигар ғайриимкон аст&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;надорад&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt; доро &lt;/center&gt;
|-
|'''8. Мавҷудияти мансаби [[Сарвазир]]'''
|&lt;center&gt;мавҷуд аст&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;надорад&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;мавҷуд аст&lt;/center&gt;
|-
|'''9. Кишварҳои муосир'''
|&lt;center&gt;[[Олмон]], [[Итолиё]], [[Утриш]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], [[Аргентина]], [[Мексика]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Фаронса]], [[Руминия]], [[Русия]]&lt;/center&gt;
|} 

== Шаклҳои ғайримуқаррарии (омехта, гибридӣ)-и идоракунии далатӣ ==

* '''Подшоҳӣ бо унсурҳои ҷумҳуриявӣ''' (&quot;подшоҳии ҷумҳуриявӣ&quot;, интихобшуда) чунин подшоҳӣ нишонаи асосии ҷумҳуриявӣ дорад интихоби мунтазами сарвари давлат, аммо онҳо наметавонанд ҳар шаҳрвандеро интихоб кунанд, ки ба тахассус ва талаботи интихоботӣ барои президент ҷавобгӯ бошад, балки танҳо яке аз якчанд подшоҳҳо —ҳокимони қисмҳои таркибии федератсия. Чунин шакли ғайрианъанавии ҳукумат дар [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]] ва [[Малайзия]] мавҷуд аст, ки аз рӯи сохтори давлатии худ федератсияҳо мебошанд, дар ҳоле ки ҳар як қисми таркибии (7 аморати [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]) ё баъзе қисмҳои таркибии давлат (9 аз 13 иёлати [[Малайзия]]) подшоҳиҳои меросӣ мебошанд. Сарвари давлат дар маҷмӯъ тавассути интихобот байни  подшоҳиҳое, ки ба ин ё он иёлат роҳбарӣ мекунанд, ташкил карда мешавад. Дар ин ҳолат мӯҳлати ваколатҳои ӯ ба таври возеҳ муқаррар карда мешавад (дар ҳарду давлат он 5 солро ташкил медиҳад) ва пас аз ба охир расидани мӯҳлати зикршудаи ваколатҳо  подшоҳ  дубора интихоб карда мешавад..

* '''&quot;Ҷумҳурии бо унсурҳои подшоҳӣ&quot;''' (ҷумҳурии подшоҳӣ, суперпрезидентӣ) — дар ҷаҳони муосир дар шароити низомҳо тамомиятхоҳӣ (тоталитарӣ) ҷумҳуриҳое пайдо шуданд, ки ба онҳо унсури муҳимтарини подшоҳӣ хос аст  —ивазнопазирии сарвари давлат. [[Сарвари давлат]] дар чунин ҷумҳурӣ метавонад расман интихоб карда шавад, таъин карда шавад, аммо дар асл мардум сарвари давлатро таъин намекунанд. Илова бар ин, салоҳиятҳои чунин сарвари давлат маҳдуд нестанд, ӯ ҳокими абадӣ аст, ба ғайр аз ин, интиқоли ҳокимият аз рӯи мерос имконпазир аст. Сукарно бори аввал президенти абадӣ дар Индонезия шуд. сипас президенти [[Югославия]] [[Йосип Броз Тито]]  вазифаи умрбодро ишғол кард, ҳоло дар баъзе кишварҳои Осиё ва Африқо  ([[Ҷумҳурии Халқӣ-Демократии Корея]], [[Туркманистон]] дар замони [[Сафармурод Ниезов]], [[Гомбия]] дар замони Ҷамме. Намунаи таърихии ҷумҳуриҳои [[Венетсия]] ва [[Генуя]] ҳарду бо доҷи абадӣ.&lt;ref&gt;[[Чиркин, Вениамин Евгеньевич|Чиркин В. Е.]] Государствоведение: Учебник / В. Е. Чиркин. — М. : Юристъ, 1999. — С. 138.&lt;/ref&gt;.
 
* '''[[Ҷумҳурии исломӣ]]'''  — шакли махсуси ҷумҳурӣ, ки дар он рӯҳониени мусулмон ҳукмронӣ мекунанд, нишонаҳои асосии Хилофати анъанавии исломӣ ва нишонаҳои сохти муосири ҷумҳуриро дар бар мегирад. Дар [[Эрон]] тибқи Конститутсияи 1979;[[Сарвари давлат]] — [[Раҳбари олии Эрон]] шахси олии рӯҳонӣ мебошад, ки аз ҷониби шӯрои махсуси динӣ (Шӯрои коршиносон), ки аз диншиносони бонуфузи кишвар иборат аст, таъин карда мешавад. Ҳокимияти иҷроияро [[Раисҷумҳури Эрон]], ки аз ҷониби аҳолӣ дар интихоботи алтернативӣ интихоб карда мешавад, ва ҳокимияти қонунгузорро парлумони якпалатагӣ (Маҷлис) роҳбарӣ мекунад. Номзадҳо ба мансаби президент, инчунин ҳамаи аъзои ҳукумат ва номзадҳо ба вакилии Маҷлис аз ҷониби Шӯрои посдорони конститутсия тасдиқ карда мешаванд, ки он инчунин лоиҳаҳои қонунро барои мувофиқати [[фикҳ]] санҷида, [[ҳуқуқ]] дорад ба ҳама гуна қарори Маҷлис вето гузорад.

== Инчунин нигаред ==
* [[Президент]]
* [[Ҷумҳурӣ]]
* [[Подшоҳ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Адабиёт ==
'''Умумӣ:'''

* Кашанина Т.В. Асосҳои ҳуқуқи Русия : Китоби дарсӣ барои донишгоҳҳо. - М. : НОРМА, 2003. - 769 с. - ISBN 5-89123-717-2
* Марченко М. Н. Назарияи давлат ва ҳуқуқ: китоби дарсӣ [барои донишгоҳҳо]. - нашри 2-юм, таҷдид ва васеъ кардашуда. - М. : Проспект, 2009. - 637 саҳ. - ISBN 978-5-392-00548-2
* Морозова Л. А. Назарияи давлат ва ҳуқуқ - М.: Нашриёти Эксмо, 2009. - ISBN 978-5-699-25310-4
* Черданцев А. Ф. Назарияи давлат ва ҳуқуқ: китоби дарсӣ барои донишгоҳҳо. - Москва: Юрист, 2003. - 393 саҳ. - ISBN 5-7975-0616-5
* Чиркин В. Е. Сиёсатшиносӣ: Китоби дарсӣ. - М. : Юрист, 1999. - 398 с. - ISBN 5-7975-0164-3

'''Махсус:'''

* Авдеев Д. А. Шакли ҷумҳуриявии ҳукумат: мушкилоти тасниф ва муайянкунӣ // Ҳуқуқи муосир. - 2011. - № 4. - С. 12-14.
* Долиновский С. Л. Ташаккул ва рушди монархияи парлумонӣ дар Британияи Кабир // Таърихи давлат ва ҳуқуқ. - 2008. - № 17. - С. 35-36.
* Золотухина Н. М. [http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=178487 Мафҳуми монархияи амлокӣ-намояндагӣ дар назарияи сиёсии асримиёнагии рус] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170823163356/http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=178487 |date=2017-08-23 }} // Ҳуқуқшиносӣ . - 1988. - № 1. - С. 47-56.
* Иванов В. [http://www.intelros.ru/pdf/logos_06_2008/6.pdf Шаклҳои ҳукумат ва режими сиёсӣ. Дар ҷустуҷӯи мундариҷаи нав] // Логос. - 2008. - № 6. - С. 121-155.
* Пушкарев С. В. Дар бораи сабабҳои пайдоиши шаклҳои ғайримуқаррарии идоракунӣ // Ҳуқуқи муосир. - 2011. - № 7. - С. 17-20.
* Сумбатян Ю. Г. Монархия шакли анъанавии давлатдорӣ аст // Бюллетени Донишгоҳи Маскав . Силсилаи 12. Илмҳои сиёсӣ. - 2001. - № 1.

== Пайвандҳо ==

* [http://ostranah.ru/_lists/forms_of_government.php Шаклҳои идоракунии давлатӣ дар кишварҳои ҷаҳон]
* [https://web.archive.org/web/20130408072009/http://www.jurvestnik.psu.ru/ru/vypusk-4-10-2010/176-osnovnye-gibridnye-i-atipichnye-formy-pravleniya.html Шаклҳои асосии ҳукумат, гибридӣ ва ғайримуқаррарӣ]
* [http://vasilievaa.narod.ru/gu/stat_rab/book/GMU_zar_Startsev/49363.htm Шаклҳои ҳукумат ва низомҳои давлатӣ] . Курси лексия &quot;Идоракунии давлатӣ ва муниципалӣ дар кишварҳои хориҷӣ&quot;
* [http://www.yurist-online.com/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/008.php Шаклҳои ҳукумат: мафҳум, намудҳо]
* [https://web.archive.org/web/20131123140307/http://articlekz.com/NODE/1730 Шакли ҳукумат: мафҳум, намудҳои асосӣ, хусусиятҳои фарқкунанда, ҷиҳатҳои мусбат ва манфии он]
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Форма государственного правления}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Шаклҳои идоракунии давлатӣ]]
[[Гурӯҳ:Идоракунии давлатӣ]]</text>
      <sha1>1p5bv9e6tnbcym0oh9zfsml4shf9zuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соҳибихтиёрии давлатӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328171</id>
    <revision>
      <id>1480607</id>
      <parentid>1453368</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45122" sha1="a8wqxuw7gf4hy357xpx4kdxtb3hyxyb" xml:space="preserve">'''Соҳибихтиёрии давлатӣ''' — волоияти соҳибихтиёрии [[Давлат|давлат,]] ки дар қаламрави хеш,  истиқлолият дар [[Равобити байналмилалӣ|муносибатҳои байналмилалиро]] дорост. Соҳибихтиёрии давлат маънои амали танҳо як [[Маъмурият (мақомот)|мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и давлатӣ дар қаламрави онро дорад, ки ваколатҳои ҳамаи [[мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро муайян мекунад, инчунин тобеияти тамоми аҳолии қаламравро ба ин [[Қудрат|қудрати давлатӣ]] дорад. Истиқлолияти давлат дар [[Равобити байналмилалӣ|равобитҳои байналмилалӣ]]&amp;nbsp;— [[Автономия|итоат накардани]] он ба ягон мақомоти беруна, ба мақомоти дигар [[Давлат|давлатҳо]] мебошад.

== Таърихи мафҳум ==
Якчанд [[асос|принсипҳои]] асосии он қайд карда шудаанд:

Тарафдорони фаъоли соҳибихтиёрии &quot;Вестфалӣ&quot; анъанавӣ кишварҳои заиф ё рӯ ба инкишоф мебошанд, ки онро кафолати дахолат накардан ба корҳои худ медонанд, ҳатто агар равандҳои сиёсии дохилӣ дар ин давлатҳо боиси норозигӣ ва хашми дигар кишварҳо ва ҷомеъаи ҷаҳонӣ шаванд. Аз ин ҷиҳат, давлатҳо ба соҳибихтиёрӣ асосан нақши пӯшиши ҳуқуқиро медиҳанд, ки онҳоро аз дахолат ба корҳои дохилии онҳо аз ҷониби дигар субъектҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], аз ҷумла бо сабабҳои башардӯстона , муҳофизат мекунад.

Консепсияи илмии соҳибихтиёрӣ аз [[Эволютсия|таҳаввулоти]] давлатдорӣ дар замонҳои нав ва муосир ба вуҷуд омадааст. Он ба рушди ин [[мафҳум]] таъсир расонидааст, ки ба гуфтаи М. Орию, аз се марҳилаи сифатан гуногун мегузарад:

# дар ибтидо, соҳибихтиёрӣ танҳо бо шахсияти як [[Подшоҳӣ|подшоҳи мутлақ]] алоқаманд буд, ки дорои қудрати олӣ ва тақсимнашавандаи аз ҷониби [[худо]] додашуда буд;
# дар марҳилаи дуюм, соҳибихтиёрӣ аз шахсияти [[фармонраво]] ҷудо шуда, ба [[давлат]] ё [[миллат]] мегузарад, ки ин боиси таҷассуми онҳо мегардад.
# Дар марҳилаи сеюм, соҳибихтиёрӣ яке аз муҳимтарин хусусиятҳои давлат мегардад ва ба «иродаи соҳибихтиёрии давлати мушахасшуда» табдил меёбад.

Ин доктринаро ҳамзамон бо таъсиси [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] мустаҳкам карданд. '''[[Оинномаи СММ]]''' (моддаи 7, моддаи 2)1 соҳибихтиёрии давлатҳоро ҳифз ва таъмин мекунад. Онро [[Эъломия]] дар бораи дахолат накардан ба корҳои дохилии давлатҳо ва ҳифзи [[истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлол]] ва соҳибихтиёрии он, ки [[21 декабр|21 декабри]] [[Соли 1965|1965]] бо Қарори 2131 (XX) дар ҷаласаи 20-уми [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид|Маҷмаи Умумии СММ]] қабул шудааст, тасдиқ мекунад. '''[[Асос|Асоси]] дахолат накардан''' ба корҳои дохилии давлатҳо яке аз [[асос|принсипҳои]] асосии [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] мебошад. «Системаи Вестфалӣ» дар охири [[асри XIX]] ба авҷи худ расид ва дар назарияи муосири [[Равобити байналмилалӣ|равобитҳои байналмилалӣ]] нақши муҳим дорад.

=== Навъи Вестфалии соҳибихтиёрӣ ===
Навъи муайяншуда дар чаҳорчӯбаи ба ном «Системаи ба ном Вестфалӣ» вуҷуд дорад,, ки бо Сулҳи Вестфалӣ оғоз шуда буд ва соли [[Соли 1648|1648]] ба имзо расид,   ки дар он кишварҳои асосии аврупоӣ ( Империяи Муқаддаси Рум, [[Испания]], [[Фаронса]], [[Суэд|Шветсия]] ва [[Ҳоланд|Ҷумҳурии Ҳолланд]] ) ба низоми якпорчагии қаламравии давлатҳо риоят карданд.

Дар доираи ин навъи номбар гардида, соҳибихтиёрӣ ҳамчун арзиши умумиҷаҳонӣ, ҳатто ҳамчун як арзиш дар худ, як низоми мустақили ахлоқӣ дида мешавад: давлат танҳо дар асоси он ки соҳибихтиёр аст, [[давлат]] мебошад.

Системаи Вестфалӣ ва дар айни замон зуҳуроти ҳуқуқии мафҳуми соҳибихтиёрии Вестфалӣ. [[Давлат|Давлате]], ки соҳибихтиёрии он аз ҷониби дигарон эътироф карда мешавад, ба доираи [[Давлати соҳибихтиёр|давлатҳои соҳибихтиёр]] ворид мешавад ва як навъ [[масуният]] аз дахолат мегирад. Ҳамин тариқ, соҳибихтиёрии дохилӣ бетағйир боқӣ мемонад.

* [[Асос|Асоси]] соҳибихтиёрии давлатҳо ва ҳуқуқи бунёдии муайян кардани худидоракунии сиёсӣ.
* [[Асос|Асоси]] баробарии ҳуқуқӣ байни давлатҳо
* [[Асос|Асоси]] дахолат накардани як давлат ба корҳои дохилии давлати дигар. Доктринаи дахолат накардан яке аз унсурҳои асосӣ мебошад.

Натиҷаи рушди ғояи соҳибихтиёрии давлатӣ дар [[Асос|асосҳои]] [[Ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқи байналмилалии]] муосир инъикос ёфтааст:

Дар илми сиёсии муосир, умуман эътироф шудааст, ки давлат ҳамчун як созмони соҳибихтиёри [[қудрат]] дар [[ҷомеъа]] бо хислатҳое ба монанди бартарӣ, ошкорбаёнӣ ва ягонагӣ тавсиф мешавад.

Ҷ. Бодин соҳибихтиёриро ҳамчун як ҳукмронии комилан давлатӣ таъкид карда буд. Ӯ ба бисёр ҳуқуқии ҳукмронӣ дар ҳама шаклҳояш муқобил буд. Тамоми қудрати давлатӣ бояд дар ихтиёри ҳокими соҳибихтиёр бошад; агар он тақсим шавад, ҳоким дигар соҳибихтиёр намемонд.

== Хусусиятҳои умумӣ ==
Ду ҷанбаи соҳибихтиёрии давлатӣ фарқ карда мешаванд (Ҷ. Бодин). ''Дохилӣ'' : бартарӣ ва пуррагии ҳокимияти давлатиро нисбат ба ҳамаи созмонҳои дигар дар [[Низоми сиёсӣ|низоми сиёсии]] ҷомеъа, ҳуқуқи яккаҳукмронии  онро ба [[қонунгузорӣ]], идоракунӣ ва салоҳият дар дохили [[кишвар]] дар тамоми қаламрави давлат ифода мекунад. Соҳибихтиёрии дохилӣ инчунин соҳибихтиёрии қонунгузорӣ номида мешавад, зеро он [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] [[ҳокимияти қонунгузор]]&lt;nowiki/&gt;иро барои баровардани [[Қонун|қонунҳо]] дар назар дорад.

''Берунӣ:'' истиқлолият ва баробарии давлатро ҳамчун [[Субъект|субъекти]] [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] дар муносибатҳо бо дигар давлатҳо, норозигии дахолатро ба корҳои дохилии давлат аз берун ифода мекунад.

Дар Эъломия дар бораи соҳибихтиёрии давлатии Украина аз [[16 июл|16 июли]] [[соли 1990]]&amp;nbsp; аломатҳои зерини соҳибихтиёрии давлатии Украина нишон дода шудаанд:

1) бартарӣ (дар акси ҳол: имтиёзи қудрат)&amp;nbsp;— дар қаламрави кишвар набудани ягон мақоми олии дигари давлатӣ : мақомоти давлатӣ метавонад ҳама гуна намояндагии ягон мақоми дигари давлатиро бекор кунад, беэътибор эълон кунад;

2) истиқлолият&amp;nbsp;— қобилияти мустақилона қабул кардани қарорҳо дар дохили кишвар ва хориҷа бо риояи меъёрҳои [[Ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқи миллӣ ва байналмилалӣ]] ;

3) пуррагӣ (дар акси ҳол: универсалӣ)&amp;nbsp;— паҳн кардани ҳокимияти давлатӣ ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ, ба тамоми [[аҳолӣ]] ва ташкилотҳои ҷамъиятии кишвар;

4) тақсимнашавандагии [[ҳокимияти давлатӣ]] дар ҳудуди он&amp;nbsp;— хусусияти яклухтии [[ҳокимият]] дар маҷмӯъ ва танҳо тақсимоти функсионалии он ба шохаҳои ҳокимият: [[Ҳокимияти қонунбарор|қонунгузорӣ]], [[Ҳокимияти иҷроия|иҷроия]], [[Ҳокимияти судӣ|судӣ]] ; татбиқи мустақими қарорҳои ҳукумат тавассути мақомотҳои онҳо;

5) [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолият]] дар муносибатҳои байналмилалӣ — қобилияти мустақилона қабул кардани қарорҳо  берун аз кишвар бо риояи [[Ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқҳои байналмилалӣ]] ва эҳтиром ба соҳибихтиёрии дигар кишварҳо;

6) баробарҳуқуқӣ дар муносибатҳои байналмилалӣ — доштани ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳо дар муносибатҳои байналмилалӣ, ба монанди дигар кишварҳо.

Ба ин аломатҳои соҳибихтиерӣ бояд илова кард: 7) бегонашавандагӣ маънои онро дорад, ки давлат қудрати худро ба касе дода наметавонад..

== Истиқлолият дар ҳуқуқи байналмилалии муосир ==
Таҳияи мафҳуми ғояи соҳибихтиёрии давлатӣ бо давраи охири асрҳои миёна алоқаманд аст. Дар ин давра ғояи зарурати муттаҳидсозии сиёсии давлатҳои парокандаи феодалӣ инкишоф ёфт. Манфиати давлатӣ ҳамчун манфиати олии сиёсӣ эълон шуда, ба шахсияти як ҳокими олӣ —  [[сарвар]], [[ҳоким]] нигаронида шуда буд.

• [[асос|Асоси]] баробарии соҳибихтиёрии давлатҳо, ки як қатор унсурҳоро дар бар мегирад: 

а) давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ баробарҳуқуқанд;

б) ҳар як давлат аз ҳуқуқҳои хоси соҳибихтиёрии пурра истифода мебарад;

в) ҳар як давлат ӯҳдадор аст, ки ба субъекти ҳуқуқии дигар давлатҳо эҳтиром гузорад;

г) тамомияти арзӣ ва [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлоли]] сиёсии давлатҳо дахлнопазиранд;

д) ҳар як давлат ҳақ дорад, ки  [[Низоми сиёсӣ|низомҳои сиёсӣ]], [[Низоми иҷтимоӣ|иҷтимоӣ]], иқтисодӣ ва фарҳангии худро озодона интихоб ва инкишоф диҳад;

• [[асос|Асоси]] дахолат накардан ба корҳои дохилӣ бо мавҷудияти соҳибихтиёрӣ зич алоқаманд буда, ба яке аз унсурҳои он: [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолияти]] давлат ҳангоми иҷрои вазифаҳои дохилии худ асос ёфтааст. Мавҷудияти соҳибихтиёрӣ дар як давлат маънои [[Озодӣ (дар хуқуқ)|озодии]] давлатро барои амал кардан мувофиқи зарурат ва риояи меъёрҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] ва [[Қонунгузорӣ|қонунгузории]] миллӣ дорад. Ӯҳдадориҳои давлат дар доираи ин принсип дахолат накардан ба корҳои дохилии давлати дигар мебошанд;

• [[асос|Асоси]] баробарии қаламравӣ ва якпорчагии давлатҳо [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] [[Давлат|давлатро]] ба якпорчагӣ ва дахлнопазирии қаламрави худ ҳифз мекунад ва муҳимтарин воситаи таъмини соҳибихтиёрии давлат мебошад ;

• [[асос|Асоси]] иҷрои бовиҷдононаи ӯҳдадориҳои байналмилалӣ, ки тамоми тартиботи ҳуқуқии байналмилалӣ бар он асос ёфтааст; • Принсипи манъи истифодаи зӯрӣ ё таҳдиди зӯрӣ, ки ӯҳдадориҳои давлатҳоро дар мавриди истифода накардани [[Нерӯҳои мусаллаҳ|қувваи мусаллаҳ]] бар зидди якдигар муқаррар мекунад; • Принсипи эҳтиром ба ҳуқуқҳои инсон ва озодиҳои асосӣ, ки рӯихати онҳоро дар бар мегирад. Ҳангоми истифодаи ҳуқуқҳои худ, шахс бояд ҳуқуқҳои давлатҳо ва дигар субъектҳои иҷтимоиро эҳтиром кунад. Дар [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] байналмилалӣ ва иҷтимоӣ, имкони маҳдуд кардани [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқи инсон]] вуҷуд дорад, аммо танҳо ба манфиати некӯаҳволии умумӣ дар [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;и [[Мардумсолорӣ|демократӣ]] ;

• [[асос|Асоси]] дахлнопазирии [[марзи давлатӣ]] муносибатҳои давлатҳоро оид ба муқаррар ва ҳифзи [[Марзи давлатӣ|марз]]&lt;nowiki/&gt;ҳо танзим мекунад. Он бо принсипи дахлнопазирии [[марзи давлатӣ]], ки аз замонҳои қадим вуҷуд дошт, алоқаманд аст;

• [[асос|Асоси]] баробарҳуқуқӣ ва худшиносии [[Мардум|халқҳо]] ва [[миллат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо барои танзими муносибатҳои байни давлатҳо дар соҳаи рушди [[Тамаддун|тамаддунҳо]] дар маҷмӯъ ва вуҷуди бе [[низоъ]]&lt;nowiki/&gt;ҳои [[Гурӯҳи қавмӣ|гурӯҳҳои қавмӣ]] дар марҳилаҳои гуногуни рушд вуҷуд дорад.

Мавҷудияти шаклҳои нави худташкили сиёсӣ ва ташкили давлатҳо ба тафсири нав, муайян кардани аҳамияти мафҳуми соҳибихтиёрӣ оварда мерасонад.. Дар айни замон, тезис бетағйир боқӣ мемонад, ки соҳибихтиёрӣ танҳо дар шароити тартиботи ҳуқуқии байналмилалӣ метавонад барои ҳамаи давлатҳо воқеӣ бошад. Таҳкими ин тартиботи ҳуқуқӣ, рушди пешбинишудаи он боиси баланд шудани воқеияти ҳуқуқҳои [[давлат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, бахусус давлатҳои миёна ва хурд мегардад, ки дар гузашта аксар вақт қурбони кишварҳои тавонотар [[Қудрат|пурқудрат]]&lt;nowiki/&gt;тар мешуданд. 

Дар натиҷаи [[Ҷаҳонишудан|ҷаҳонишавӣ]] ва рушди созмонҳои байналмилалии фаромиллӣ, нақши давлатҳо тадриҷан тағйир меёбад. Дар байни фаҳмиши сиёсӣ, иқтисодӣ ва ҳуқуқии соҳибихтиерӣ дар соҳаҳое, ки ба минтақасозӣ ва [[Ҷаҳонишудан|ҷаҳонишавӣ]] таъсир мерасонанд, баъзе ихтилофҳо ба вуҷуд меоянд.

Давлатҳо, ҳамчун [[Субъект|субъектҳои]] асосии [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], бояд қарорҳоро дар асоси зарурати ба назар гирифтани на танҳо ҷанбаҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии дохилидавлатӣ ва маҳдудиятҳое, ки бо хоҳиши нигоҳ доштани қонунияти худ вобастаанд, балки воқеиятҳои байналмилалии ҷомеъаи торафт ҳамгирошудаи ҷаҳонӣ низ, қабул кунанд.

Имрӯзҳо, соҳибихтиёрии давлатҳоро метавон бо ӯҳдадориҳое, ки онҳо ба зимма гирифтаанд ё дар доираи муайян ба ташкилотҳои байналмилалӣ дар асоси [[Аҳд|шартномаҳое]], ки аз ҷониби [[Парлумон|парлумонҳои]] миллӣ ихтиёран имзо ва тасдиқ шудаанд, вогузор кардаанд, маҳдуд кард.

Пайдоиши [[Иттиҳоди Аврупо]], як ниҳоди дорои мақоми мураккаб ва махсус, баҳсҳоро дар бораи фаҳмиши муосири мафҳуми соҳибихтиёрии давлатӣ ва хусусиятҳои соҳибихтиёрии ин [[созмон]] ва аъзои он эҳё кард.

== Татбиқи соҳибихтиёрии давлатӣ дар заминаи узвият дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ==
Барои муайян кардани посух ба саволи он ки соҳибихтиёрӣ дар Иттиҳоди Аврупо ба ки тааллуқ дорад, таҳияи муаллифони назарияи &quot;иштирок&quot;манфиатдор ҳастанд ( Борел, Ле Фур), ки кӯшиш мекарданд, ки байни назарияҳои &quot;ҷудоихоҳӣ&quot; ва &quot;ягона&quot; созиш пайдо кунанд, ҷолибанд. Ин муаллифон, мисли &quot;ягонапарастҳо&quot;, эътирофи [[Субъект|субъектҳои]] сохтори федеративиро ҳамчун дорандагони соҳибихтиёрии давлатӣ ғайри қобили қабул меҳисобиданд. Ҳамчун созиш, онҳо эътирофи ҳуқуқи онҳоро барои иштирок дар ташаккул ва татбиқи соҳибихтиёрии давлатӣ пешниҳод карданд.

Марҳилаи кунунии рушди давлат ва ҳуқуқи аврупоӣ бо хусусиятҳои зерин тавсиф мешавад:

Дар марҳилаи кунунии рушд, ин ғояҳо низ маъмуланд, гарчанде ки ба онҳо номи дигар дода шудааст. Ҳамин тариқ, Глен Морган қайд мекунад, ки &quot;...дар лоиҳаи пас аз соҳибихтиёрӣ, ҳадафи ҳамгироӣ на федератсияи умумиаврупоӣ, балки як ҷомеаи нави мураккаби сиёсӣ аст, ки қудрати сиёсиро байни сатҳҳои гуногуни [[ҳукумат]] (минтақавӣ, миллӣ, умумиаврупоӣ) вобаста ба масъалаи ҳалшаванда тақсим мекунад.&quot;

Дар робита ба Иттиҳоди Аврупо, инчунин гуфта мешавад, ки ниҳодҳои фаромиллии он дар якҷоягӣ бо [[Ҳукумат|ҳукуматҳои]] миллӣ дар амалисозии соҳибихтиёрии давлатӣ иштирок мекунанд. Аммо, дар робита ба ҳам [[Давлати федеративӣ|давлати федералӣ]] ва ҳам [[Иттиҳоди Аврупо]], сухан дар бораи таъсиси муштарак барои амалисозии соҳибихтиёрии давлатӣ намеравад, балки танҳо — дар ҳолати аввал, дар бораи иштирок дар амалисозии ҳокимияти давлатӣ меравад. ва  дар бораи иштироки ниҳодҳои Иттиҳод дар амалӣ кардани ҳуқуқҳои мустақили инфиродии давлатҳои узв — дар ҳолати дуюм меравад. Аммо, вазъият дар робита ба Иттиҳоди Аврупо хеле мураккабтар аст.

Хусусияти муҳими ҳамгироии аврупоӣ дар ҳама марҳилаҳо рушди Иттиҳод бояд мавҷудияти устуворӣ тамоюл ба тадриҷан ба даст овардани аломатҳои афзояндаи таҳсилоти абарқудратро дар натиҷаи худмаҳдудияти пайвастаи  кишварҳои узви [[Иттиҳоди Аврупо]] дар доираи ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии амалӣ ва вогузории ҳуқуқи амалӣ кардани онҳо ба сатҳи болои миллӣ  бошад.

- нигоҳ доштани мақоми давлати соҳибихтиёр аз нигоҳи конститутсионӣ ва ҳуқуқии байналмилалӣ аз ҷониби давлатҳои узв, инчунин татбиқи мустақилонаи як қатор ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ, ки ба онҳо имкон медиҳад, ки то андозае аз дахолати ниҳодҳои [[Иттиҳоди Аврупо]] ба корҳои дохилӣ пешгирӣ кунанд ва дар ҳолати зарурӣ сиёсати мустақили хориҷиро пеш баранд;

- мавҷудияти &quot;соҳибихтиёрии&quot; [[ИА]], ки аз ҳуқуқҳои амалӣ кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ва баъзе ваколатҳое, ки аз ҷониби ҳукуматҳои кишварҳои узв ба он дода шудаанд, иборат аст;

- мавҷудияти &quot;соҳибихтиёрии&quot; [[ИА]], ки аз ҳуқуқҳои амалӣ кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ва баъзе ваколатҳое, ки аз ҷониби ҳукуматҳои кишварҳои узв ба он дода шудаанд, иборат аст;

- якҷоя кардани сиёсатҳои якҷоя таҳияшуда дар сатҳи муассисаҳои [[ИА]] бо сиёсатҳои нисбатан мустақили кишварҳои узв;

- амалӣ намудани вазифаҳои идоракунӣ тавассути шабакаҳои субъектҳо, аз ҷумла [[Ҳукумат|ҳукуматҳои]] миллӣ, муассисаҳои фаромиллӣ, ҳукуматҳои минтақавӣ ва муассисаҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ;

- иштироки мустақими шаҳрвандони [[ИА]] дар интихобот ба [[Парлумон|Парлумони]] Аврупо, ки тадриҷан ваколатҳои худро васеъ мекунад ва ба нақш ва вазифаҳои парлумони миллӣ наздик мешавад;

- ҳамкории байни сохторҳои давлатӣ дар сатҳи миллӣ, фаромиллӣ ва зермиллӣ дар қабули қарорҳои муҳимтарин оид ба масъалаҳои муҳими ҳаёти ҷамъиятӣ, ки торафт васеътар мешаванд.

Консептуализатсияи сохтори бисёрсатҳаи идоракунӣ барои ИА ва кишварҳои узви он натиҷаи тадриҷан ба даст овардани тафоҳум байни тарафдорон, пешниҳоди федератсияи [[Иттиҳоди Аврупо]] аз як тараф ва аз тарафи дигар — табдил додани он ба як созмони байналмилалӣ, гарчанде ки як созмони маъмулӣ нест.

Бояд қайд кард, ки татбиқи консепсияи сохтори бисёрсатҳаи идоракунӣ, ба андешаи бисёре аз муҳаққиқон, ба ниёзҳои вазъи кунунии раванди ҳамгироӣ, табдили [[Иттиҳоди Аврупо]] ба як ниҳоде, ки хусусиятҳои федералӣ ва конфедеративиро муттаҳид мекунад, пурра ҷавобгӯ аст, ки ба ҳеҷ ваҷҳ монеъи амиқтар шудани ҳамгироӣ ва густариши он ба соҳаҳои нави ҳаёти ҷамъиятӣ намегардад. Ин консепсия ба принсипҳои ҳамкории содиқона, субсидиарӣ ва мутаносибӣ, ки дар [[Аҳд|шартномаҳои]] таъсисӣ зикр шудаанд ва муносибатҳои байни Иттиҳоди Аврупо ва кишварҳои узвро тавсиф мекунанд, мувофиқат мекунад. 

== Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии давлат, муносибат бо соҳибихтиёрии давлатӣ ==
Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ —  имкониятҳои ҳуқуқие мебошанд, ки барои вуҷуд ва рушди [[давлат]] заруранд, ки ҷудонашаванда эътироф шудаанд, бояд барои ҳар як [[Кишвар|кишваре]], ки онро бо ихтиёри худ ба қабул мекунад, умумӣ ва баробар бошанд. 

Аломатҳои ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ:

1. Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ҷузъи соҳибихтиёрии давлатҳо мебошанд; онҳо падидаҳои ба ҳам вобаста мебошанд, ки ҳамчун «қисмҳо» ва «пурра» алоқаманданд, аммо онҳоро муайян кардан мумкин нест.

2. Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии давлатро метавон ба маънои муайян ҳамчун табиӣ, монанд ба [[ҳуқуқҳои инсон]], тавсиф кард, зеро онҳо бо худи далели мавҷудияти давлат алоқаманданд, ки дар натиҷа пайдоиши онҳо аз омилҳои ғайри ҳуқуқӣ вобаста нест.

3. Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ба давлат абадӣ мебошанд, ҷудонашаванда мебошанд, зеро онҳоро касе ба давлат намедиҳад ва аз ин рӯ, онҳоро аз он гирифтан ва доираи амали онҳоро маҳдуд кардан мумкин нест.

4. Азбаски давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ [[Баробарҳуқуқӣ|баробарҳуқуқ]] эътироф шудаанд, онҳо ҳуқуқҳои умумӣ ва баробарҳуқуқи соҳибихтиёрӣ доранд, ки метавонанд онҳоро бо салоҳдиди худ амалӣ кунанд.

5. Рӯихат ва мундариҷаи ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ аз ҷиҳати таърихӣ мушаххасанд; онҳо дар марҳилаҳои гуногуни [[таърих]] фарқ мекунанд.

Тавре ки маълум аст, соҳибихтиёрӣ имконияти амалӣ шудани онро тавассути иштироки давлат дар фаъолияти субъектҳои байнидавлатӣ истисно намекунад. Ба гуфтаи [[олим]]&lt;nowiki/&gt;он, аз ҷумла, Ю. А.&amp;nbsp;Тихомиров, интиқоли баъзе ҳуқуқҳо ва ваколатҳои соҳибихтиёрӣ аз ҷониби давлат ба сохторҳои фаромиллӣ маънои рад ё маҳдуд кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёриро надорад. Дар ин ҳолат, ҳуқуқи интиқолшуда барои амалӣ кардани ҳуқуқҳо ва ваколатҳо бо ба даст овардани ваколатҳои ба истилоҳ тамоми система ҷуброн карда мешавад.

Гурӯҳи &quot;ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ&quot; ҳам аз ҷониби [[Ҳуҷҷат|ҳуҷҷатҳои]] ҳуқуқии байналмилалӣ ва ҳам аз ҷониби [[Қонунгузорӣ|қонунгузории]] [[Қонуни асосии давлат|конститутсионии]] [[давлат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо [[Апеллятсия|баррасӣ мешавад]] . Ҳамин тариқ, [[Эъломия]] дар бораи принсипҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] оид ба муносибатҳои дӯстона ва ҳамкории байни давлатҳо мувофиқи Оинномаи [[Созмони Милали Муттаҳид]] муқаррар мекунад, ки ҳеҷ як давлат ҳақ надорад, ки чораҳои иқтисодӣ ё сиёсиро бо мақсади ноил шудан ба тобеияти давлати дигар ҳангоми амалӣ кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии худ истифода барад ё онҳоро ташвиқ кунад. Илова бар ин, [[Эъломия]] ба принсипи баробарии соҳибихтиёрии кишварҳо ишора мекунад, ки мундариҷаи он чунин аст: ҳамаи давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ баробаранд; онҳо ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳои якхела доранд, аъзои баробарҳуқуқи ҷомеаи байналмилалӣ мебошанд; ҳар як давлат аз ҳуқуқҳое, ки ба соҳибихтиёрии пурра хосанд, истифода мебарад.

Ин принсип дар [[Санади ҳуқуқӣ|Санад]]&lt;nowiki/&gt;и ниҳоии Конфронси амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо муфассалтар баён шудааст, ки дар моддаи 1-и он гуфта мешавад, ки давлатҳои иштирокчӣ ба ҳамаи ҳуқуқҳое, ки ба соҳибихтиёрии давлат тааллуқ доранд ва онҳоро фаро мегиранд, эҳтиром хоҳанд гузошт, ки аз ҷумла ҳуқуқи ҳар як давлатро ба баробарии ҳуқуқӣ, тамомияти [[қаламрав]], [[озодӣ]] ва [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолияти]] сиёсӣ  дар бар мегиранд. Онҳо ба ҳуқуқи озодона интихоб ва рушди [[Низоми сиёсӣ|низомҳои сиёсӣ]], [[Низоми иҷтимоӣ|иҷтимоӣ]], [[Низоми иқтисодӣ|иқтисодӣ]] ва фарҳангии худ ва ҳуқуқи муқаррар кардани қонунҳо ва низомномаҳои маъмурии худ эҳтиром хоҳанд гузошт.

== Инчунин нигаред ==

* Истиқлоли  Тоҷикистон

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Манбаъ ва адабиёт ==

* ''О. Пархомчук'' . Системаи муносибатҳои байналмилалии Вестфалия // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.95 ISBN 978-966-611-818-2 .
* ''AT&amp;nbsp;БО.&amp;nbsp;Пархомчук'' . Системаи муносибатҳои байналмилалии Вестфалия // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд/Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* Масъалаҳои ташкилӣ ва ҳуқуқии таъмини соҳибихтиёрии давлатӣ: Маводҳои конфронси байналмилалии илмӣ-амалӣ (27 марти соли 2009)&amp;nbsp;(Харков) / Муҳаррир: Ю.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Битяк, И.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Яковюк, Г.В.
* ''Скрипнюк О. В.'' Масъалаи татбиқи принсипи соҳибихтиёрии халқ дар заминаи фаъолияти ҳокимияти давлатии демократӣ// Давлат ва ҳуқуқ. Илмҳои ҳуқуқӣ ва сиёсӣ.&amp;nbsp;— 2001.&amp;nbsp;— Шумора 11.&amp;nbsp;— Саҳ. 119—127.
* Истиқлолияти миллии Украина дар шароити ҷаҳонишавӣ: Гузориши миллӣ.&amp;nbsp;— N35 Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— 112 саҳ.
* ''Телешун С.'' Консепсияи низоми давлатии Украина: масъалаҳои назария ва амалия//Ҳуқуқшиносии Украина.&amp;nbsp;— 2000.&amp;nbsp;— Не.&amp;nbsp;6.&amp;nbsp;— Саҳ. 14-19.
{{Викииқтибос}}{{Викилуғат|соҳибихтиёрӣ}}

* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка ; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж — Нью-Йорк : Молоде життя, 1955—1995. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7707-4049-3&lt;/nowiki&gt;.
* Суверенітет: поняття та види, iGroup team site, Конст.право [https://sites.google.com/site/igroupteamsite/konstitucijne-pravo-ukraieni/suverenitet-ponatta-vidi] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140725055546/https://sites.google.com/site/igroupteamsite/konstitucijne-pravo-ukraieni/suverenitet-ponatta-vidi|date=25 липня 2014}}
* Державний суверенітет і суверенні права: проблеми співвідношення Байдін Ю. В., 2010 [https://web.archive.org/web/20140714142926/http://dspace.nulau.edu.ua:8088/bitstream/123456789/3171/1/Baidin_186.pdf]
* Державний суверенітет в умовах європейської інтеграції: монографія / Нац. акад. прав. наук України, НДІ держ. буд-ва та місц. самоврядування ; за ред.: Ю.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Битяк, І.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Яковюк.&amp;nbsp;— К. : Ред. журн. «Право України», 2012.&amp;nbsp;— 336 с.&amp;nbsp;— (Академічні правові дослідження).&amp;nbsp;— Дод. до юрид. журн. «Право України» [http://dspace.nulau.edu.ua/handle/123456789/1218] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160313132820/http://dspace.nulau.edu.ua/handle/123456789/1218|date=13 березня 2016}}
* Яковюк, І. Державний суверенітет національних держав у складі Європейського Союзу: проблеми визначення [Текст] / І. Яковюк // Вісник Академії правових наук України. 2004&amp;nbsp;р. №&amp;nbsp;3 (38).&amp;nbsp;— Х. : Право, 2004.&amp;nbsp;— С. 114—126.
* Битяк Ю.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Права людини і їх місце в політиці суверенних держав / Битяк Юрій Прокопович, Яковюк Іван Васильович // Правові засади гарантування та захисту прав і свобод людини і громадянина: зб. наук. ст. та тез наук. повід. за матеріалами Міжнарод. наук.-практ. конф., 23 листоп. 2012, м. Полтава: у 2 ч. / Нац. ун-т «Юрид. акад. України ім. Ярослава Мудрого», Полтав. юрид. ін-т, Нац. акад. прав. наук України, НДІ держ. буд-ва та місц. самоврядування, Асоц. випускників Нац. ун-ту «Юрид. акад. України ім. Ярослава Мудрого».&amp;nbsp;— Х. : Точка, 2012.&amp;nbsp;— Ч. 1.&amp;nbsp;— С. 5-12.
* Байдін Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Про межі суверенітету держав-членів ЄС: постановка питання / Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Байдін // Державне будівництво та місцеве самоврядування. Вип. 10.&amp;nbsp;— Х. : Право, 2005.&amp;nbsp;— С. 142—144.
* Яковюк, І. Державний суверенітет і права людини: питання співвідношення і пріоритету / І. Яковюк // Вісник Академії правових наук України. 2010&amp;nbsp;р. №&amp;nbsp;2(61).&amp;nbsp;— Х. : Право, 2010.&amp;nbsp;— С. 18-31.
* Сіваш О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Суверенітет і права людини: питання співвідношення / О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Сіваш // Проблеми законності: респ. міжвідом. наук. зб.&amp;nbsp;— Харків, 2008.&amp;nbsp;— Вип. 99.&amp;nbsp;— С. 39–44.
* Байдін Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Державний суверенітет і суверенні права: проблеми співвідношення / Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Байдін // Державне будівництво та місцеве самоврядування. : зб. наук. пр. / НДІ держ. буд-ва та місц. самоврядування Нац. акад. прав. наук України.&amp;nbsp;— Х. : Право, 2010.&amp;nbsp;— Вип. 20.&amp;nbsp;— С. 186—203.
* Барабаш, Ю. Референдум як спосіб вирішення питань, пов'язаних із державним суверенітетом / Ю. Барабаш // Вісник Академії правових наук України. 2008&amp;nbsp;р. №&amp;nbsp;3(54).&amp;nbsp;— Х. : Право, 2008.&amp;nbsp;— С. 98-108.
* Гончаренко В. Декларація про державнийсуверенітетУкраїни (1990&amp;nbsp;р.) та її роль в історіїтвореннянезалежноїУкраїнськоїдержави / В. Гончаренко // ВісникАкадеміїправових наук України.&amp;nbsp;— Х. : Право, 2010.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;2(61).&amp;nbsp;— С. 85-95.
* Бабій О.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Суверенітет в умовах членства держави в Європейському Союзі: проблеми визначення / О.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Бабій // Актуальні проблеми сучасного міжнародного права: зб. наук. ст. за матеріалами І Харк. міжнар.-прав. читань, присвяч. пам'яті проф. М.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Яновського і В.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Семенова, Харків, 27 листоп. 2015&amp;nbsp;р. : у 2 ч.&amp;nbsp;— Харків, 2015.&amp;nbsp;— Ч. 2.&amp;nbsp;— С. 34–37.
* Гапотій В.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Вплив глобалізаційних процесів на теорію та практику державного суверенітету / В.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Гапотій // Вісник Національного університету внутрішніх справ.&amp;nbsp;— 2004.&amp;nbsp;— Вип. 27.&amp;nbsp;— С. 243—250
* Ліпкан В.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Державний суверенітет у контексті формування системи міжнародної безпеки / В.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Ліпкан, О.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Тюріна // Університетські наукові записки.&amp;nbsp;— 2005.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;3 (15).&amp;nbsp;— С. 17–23.

=== Адабиёт ===

* Соҳибихтиёрии давлатӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 100. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* ''А. Романюк'' . Соҳибихтиёрии давлатӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;- саҳ.203 ISBN 978-966-611-818-2
* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Буткевич'' . Истиқлолият // Українська дипломатична енциклопедія : дар 2 ҳамин тавр. / муҳаррирон: Л. В. Губерский (раис) ва дигарон. — К. : Дониши Украина, 2004. — Т. 2 : М — Ман. — 812 бо. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-316-045-4&lt;/nowiki&gt; .
* ''М. Гнатовский'' . Истиқлолият // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011. - с.697 ISBN 978-966-611-818-2


{{Пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Соҳибихтиёрӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>a8wqxuw7gf4hy357xpx4kdxtb3hyxyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480647</id>
      <parentid>1480607</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45115" sha1="l47ymetsm6k7q2hg2ga2di33upqdzzb" xml:space="preserve">'''Соҳибихтиёрии давлатӣ''' — волоияти соҳибихтиёрии [[Давлат|давлат,]] ки дар қаламрави хеш,  истиқлолият дар [[Равобити байналмилалӣ|муносибатҳои байналмилалиро]] дорост. Соҳибихтиёрии давлат маънои амали танҳо як [[Маъмурият (мақомот)|мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и давлатӣ дар қаламрави онро дорад, ки ваколатҳои ҳамаи [[мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро муайян мекунад, инчунин тобеияти тамоми аҳолии қаламравро ба ин [[Қудрат|қудрати давлатӣ]] дорад. Истиқлолияти давлат дар [[Равобити байналмилалӣ|равобитҳои байналмилалӣ]]&amp;nbsp;— [[Автономия|итоат накардани]] он ба ягон мақомоти беруна, ба мақомоти дигар [[Давлат|давлатҳо]] мебошад.

== Таърихи мафҳум ==
Якчанд [[асос|принсипҳои]] асосии он қайд карда шудаанд:

Тарафдорони фаъоли соҳибихтиёрии &quot;Вестфалӣ&quot; анъанавӣ кишварҳои заиф ё рӯ ба инкишоф мебошанд, ки онро кафолати дахолат накардан ба корҳои худ медонанд, ҳатто агар равандҳои сиёсии дохилӣ дар ин давлатҳо боиси норозигӣ ва хашми дигар кишварҳо ва ҷомеъаи ҷаҳонӣ шаванд. Аз ин ҷиҳат, давлатҳо ба соҳибихтиёрӣ асосан нақши пӯшиши ҳуқуқиро медиҳанд, ки онҳоро аз дахолат ба корҳои дохилии онҳо аз ҷониби дигар субъектҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], аз ҷумла бо сабабҳои башардӯстона , муҳофизат мекунад.

Консепсияи илмии соҳибихтиёрӣ аз [[Эволютсия|таҳаввулоти]] давлатдорӣ дар замонҳои нав ва муосир ба вуҷуд омадааст. Он ба рушди ин [[мафҳум]] таъсир расонидааст, ки ба гуфтаи М. Орию, аз се марҳилаи сифатан гуногун мегузарад:

# дар ибтидо, соҳибихтиёрӣ танҳо бо шахсияти як [[Подшоҳӣ|подшоҳи мутлақ]] алоқаманд буд, ки дорои қудрати олӣ ва тақсимнашавандаи аз ҷониби [[худо]] додашуда буд;
# дар марҳилаи дуюм, соҳибихтиёрӣ аз шахсияти [[фармонраво]] ҷудо шуда, ба [[давлат]] ё [[миллат]] мегузарад, ки ин боиси таҷассуми онҳо мегардад.
# Дар марҳилаи сеюм, соҳибихтиёрӣ яке аз муҳимтарин хусусиятҳои давлат мегардад ва ба «иродаи соҳибихтиёрии давлати мушахасшуда» табдил меёбад.

Ин доктринаро ҳамзамон бо таъсиси [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] мустаҳкам карданд. '''[[Оинномаи СММ]]''' (моддаи 7, моддаи 2)1 соҳибихтиёрии давлатҳоро ҳифз ва таъмин мекунад. Онро [[Эъломия]] дар бораи дахолат накардан ба корҳои дохилии давлатҳо ва ҳифзи [[истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлол]] ва соҳибихтиёрии он, ки [[21 декабр|21 декабри]] [[Соли 1965|1965]] бо Қарори 2131 (XX) дар ҷаласаи 20-уми [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид|Маҷмаи Умумии СММ]] қабул шудааст, тасдиқ мекунад. '''[[Асос|Асоси]] дахолат накардан''' ба корҳои дохилии давлатҳо яке аз [[асос|принсипҳои]] асосии [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] мебошад. «Системаи Вестфалӣ» дар охири [[асри XIX]] ба авҷи худ расид ва дар назарияи муосири [[Равобити байналмилалӣ|равобитҳои байналмилалӣ]] нақши муҳим дорад.

=== Навъи Вестфалии соҳибихтиёрӣ ===
Навъи муайяншуда дар чаҳорчӯбаи ба ном «Системаи ба ном Вестфалӣ» вуҷуд дорад,, ки бо Сулҳи Вестфалӣ оғоз шуда буд ва соли [[Соли 1648|1648]] ба имзо расид,   ки дар он кишварҳои асосии аврупоӣ ( Империяи Муқаддаси Рум, [[Испания]], [[Фаронса]], [[Суэд|Шветсия]] ва [[Ҳоланд|Ҷумҳурии Ҳолланд]] ) ба низоми якпорчагии қаламравии давлатҳо риоят карданд.

Дар доираи ин навъи номбар гардида, соҳибихтиёрӣ ҳамчун арзиши умумиҷаҳонӣ, ҳатто ҳамчун як арзиш дар худ, як низоми мустақили ахлоқӣ дида мешавад: давлат танҳо дар асоси он ки соҳибихтиёр аст, [[давлат]] мебошад.

Системаи Вестфалӣ ва дар айни замон зуҳуроти ҳуқуқии мафҳуми соҳибихтиёрии Вестфалӣ. [[Давлат|Давлате]], ки соҳибихтиёрии он аз ҷониби дигарон эътироф карда мешавад, ба доираи [[Давлати соҳибихтиёр|давлатҳои соҳибихтиёр]] ворид мешавад ва як навъ [[масуният]] аз дахолат мегирад. Ҳамин тариқ, соҳибихтиёрии дохилӣ бетағйир боқӣ мемонад.

* [[Асос|Асоси]] соҳибихтиёрии давлатҳо ва ҳуқуқи бунёдии муайян кардани худидоракунии сиёсӣ.
* [[Асос|Асоси]] баробарии ҳуқуқӣ байни давлатҳо
* [[Асос|Асоси]] дахолат накардани як давлат ба корҳои дохилии давлати дигар. Доктринаи дахолат накардан яке аз унсурҳои асосӣ мебошад.

Натиҷаи рушди ғояи соҳибихтиёрии давлатӣ дар [[Асос|асосҳои]] [[Ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқи байналмилалии]] муосир инъикос ёфтааст:

Дар илми сиёсии муосир, умуман эътироф шудааст, ки давлат ҳамчун як созмони соҳибихтиёри [[қудрат]] дар [[ҷомеъа]] бо хислатҳое ба монанди бартарӣ, ошкорбаёнӣ ва ягонагӣ тавсиф мешавад.

Ҷ. Бодин соҳибихтиёриро ҳамчун як ҳукмронии комилан давлатӣ таъкид карда буд. Ӯ ба бисёр ҳуқуқии ҳукмронӣ дар ҳама шаклҳояш муқобил буд. Тамоми қудрати давлатӣ бояд дар ихтиёри ҳокими соҳибихтиёр бошад; агар он тақсим шавад, ҳоким дигар соҳибихтиёр намемонд.

== Хусусиятҳои умумӣ ==
Ду ҷанбаи соҳибихтиёрии давлатӣ фарқ карда мешаванд (Ҷ. Бодин). ''Дохилӣ'' : бартарӣ ва пуррагии ҳокимияти давлатиро нисбат ба ҳамаи созмонҳои дигар дар [[Низоми сиёсӣ|низоми сиёсии]] ҷомеъа, ҳуқуқи яккаҳукмронии  онро ба [[қонунгузорӣ]], идоракунӣ ва салоҳият дар дохили [[кишвар]] дар тамоми қаламрави давлат ифода мекунад. Соҳибихтиёрии дохилӣ инчунин соҳибихтиёрии қонунгузорӣ номида мешавад, зеро он [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] [[ҳокимияти қонунгузор]]&lt;nowiki/&gt;иро барои баровардани [[Қонун|қонунҳо]] дар назар дорад.

''Берунӣ:'' истиқлолият ва баробарии давлатро ҳамчун [[Субъект|субъекти]] [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] дар муносибатҳо бо дигар давлатҳо, норозигии дахолатро ба корҳои дохилии давлат аз берун ифода мекунад.

Дар Эъломия дар бораи соҳибихтиёрии давлатии Украина аз [[16 июл|16 июли]] [[соли 1990]]&amp;nbsp; аломатҳои зерини соҳибихтиёрии давлатии Украина нишон дода шудаанд:

1) бартарӣ (дар акси ҳол: имтиёзи қудрат)&amp;nbsp;— дар қаламрави кишвар набудани ягон мақоми олии дигари давлатӣ : мақомоти давлатӣ метавонад ҳама гуна намояндагии ягон мақоми дигари давлатиро бекор кунад, беэътибор эълон кунад;

2) истиқлолият&amp;nbsp;— қобилияти мустақилона қабул кардани қарорҳо дар дохили кишвар ва хориҷа бо риояи меъёрҳои [[Ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқи миллӣ ва байналмилалӣ]] ;

3) пуррагӣ (дар акси ҳол: универсалӣ)&amp;nbsp;— паҳн кардани ҳокимияти давлатӣ ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ, ба тамоми [[аҳолӣ]] ва ташкилотҳои ҷамъиятии кишвар;

4) тақсимнашавандагии [[ҳокимияти давлатӣ]] дар ҳудуди он&amp;nbsp;— хусусияти яклухтии [[ҳокимият]] дар маҷмӯъ ва танҳо тақсимоти функсионалии он ба шохаҳои ҳокимият: [[Ҳокимияти қонунбарор|қонунгузорӣ]], [[Ҳокимияти иҷроия|иҷроия]], [[Ҳокимияти судӣ|судӣ]] ; татбиқи мустақими қарорҳои ҳукумат тавассути мақомотҳои онҳо;

5) [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолият]] дар муносибатҳои байналмилалӣ — қобилияти мустақилона қабул кардани қарорҳо  берун аз кишвар бо риояи [[Ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқҳои байналмилалӣ]] ва эҳтиром ба соҳибихтиёрии дигар кишварҳо;

6) баробарҳуқуқӣ дар муносибатҳои байналмилалӣ — доштани ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳо дар муносибатҳои байналмилалӣ, ба монанди дигар кишварҳо.

Ба ин аломатҳои соҳибихтиерӣ бояд илова кард: 7) бегонашавандагӣ маънои онро дорад, ки давлат қудрати худро ба касе дода наметавонад..

== Истиқлолият дар ҳуқуқи байналмилалии муосир ==
Таҳияи мафҳуми ғояи соҳибихтиёрии давлатӣ бо давраи охири асрҳои миёна алоқаманд аст. Дар ин давра ғояи зарурати муттаҳидсозии сиёсии давлатҳои парокандаи феодалӣ инкишоф ёфт. Манфиати давлатӣ ҳамчун манфиати олии сиёсӣ эълон шуда, ба шахсияти як ҳокими олӣ —  [[сарвар]], [[ҳоким]] нигаронида шуда буд.

• [[асос|Асоси]] баробарии соҳибихтиёрии давлатҳо, ки як қатор унсурҳоро дар бар мегирад: 

а) давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ баробарҳуқуқанд;

б) ҳар як давлат аз ҳуқуқҳои хоси соҳибихтиёрии пурра истифода мебарад;

в) ҳар як давлат ӯҳдадор аст, ки ба субъекти ҳуқуқии дигар давлатҳо эҳтиром гузорад;

г) тамомияти арзӣ ва [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлоли]] сиёсии давлатҳо дахлнопазиранд;

д) ҳар як давлат ҳақ дорад, ки  [[Низоми сиёсӣ|низомҳои сиёсӣ]], [[Низоми иҷтимоӣ|иҷтимоӣ]], иқтисодӣ ва фарҳангии худро озодона интихоб ва инкишоф диҳад;

• [[асос|Асоси]] дахолат накардан ба корҳои дохилӣ бо мавҷудияти соҳибихтиёрӣ зич алоқаманд буда, ба яке аз унсурҳои он: [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолияти]] давлат ҳангоми иҷрои вазифаҳои дохилии худ асос ёфтааст. Мавҷудияти соҳибихтиёрӣ дар як давлат маънои [[Озодӣ (дар хуқуқ)|озодии]] давлатро барои амал кардан мувофиқи зарурат ва риояи меъёрҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] ва [[Қонунгузорӣ|қонунгузории]] миллӣ дорад. Ӯҳдадориҳои давлат дар доираи ин принсип дахолат накардан ба корҳои дохилии давлати дигар мебошанд;

• [[асос|Асоси]] баробарии қаламравӣ ва якпорчагии давлатҳо [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] [[Давлат|давлатро]] ба якпорчагӣ ва дахлнопазирии қаламрави худ ҳифз мекунад ва муҳимтарин воситаи таъмини соҳибихтиёрии давлат мебошад ;

• [[асос|Асоси]] иҷрои бовиҷдононаи ӯҳдадориҳои байналмилалӣ, ки тамоми тартиботи ҳуқуқии байналмилалӣ бар он асос ёфтааст; • Принсипи манъи истифодаи зӯрӣ ё таҳдиди зӯрӣ, ки ӯҳдадориҳои давлатҳоро дар мавриди истифода накардани [[Нерӯҳои мусаллаҳ|қувваи мусаллаҳ]] бар зидди якдигар муқаррар мекунад; • Принсипи эҳтиром ба ҳуқуқҳои инсон ва озодиҳои асосӣ, ки рӯихати онҳоро дар бар мегирад. Ҳангоми истифодаи ҳуқуқҳои худ, шахс бояд ҳуқуқҳои давлатҳо ва дигар субъектҳои иҷтимоиро эҳтиром кунад. Дар [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] байналмилалӣ ва иҷтимоӣ, имкони маҳдуд кардани [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқи инсон]] вуҷуд дорад, аммо танҳо ба манфиати некӯаҳволии умумӣ дар [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;и [[Демократӣ|демократӣ]];

• [[асос|Асоси]] дахлнопазирии [[марзи давлатӣ]] муносибатҳои давлатҳоро оид ба муқаррар ва ҳифзи [[Марзи давлатӣ|марз]]&lt;nowiki/&gt;ҳо танзим мекунад. Он бо принсипи дахлнопазирии [[марзи давлатӣ]], ки аз замонҳои қадим вуҷуд дошт, алоқаманд аст;

• [[асос|Асоси]] баробарҳуқуқӣ ва худшиносии [[Мардум|халқҳо]] ва [[миллат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо барои танзими муносибатҳои байни давлатҳо дар соҳаи рушди [[Тамаддун|тамаддунҳо]] дар маҷмӯъ ва вуҷуди бе [[низоъ]]&lt;nowiki/&gt;ҳои [[Гурӯҳи қавмӣ|гурӯҳҳои қавмӣ]] дар марҳилаҳои гуногуни рушд вуҷуд дорад.

Мавҷудияти шаклҳои нави худташкили сиёсӣ ва ташкили давлатҳо ба тафсири нав, муайян кардани аҳамияти мафҳуми соҳибихтиёрӣ оварда мерасонад.. Дар айни замон, тезис бетағйир боқӣ мемонад, ки соҳибихтиёрӣ танҳо дар шароити тартиботи ҳуқуқии байналмилалӣ метавонад барои ҳамаи давлатҳо воқеӣ бошад. Таҳкими ин тартиботи ҳуқуқӣ, рушди пешбинишудаи он боиси баланд шудани воқеияти ҳуқуқҳои [[давлат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, бахусус давлатҳои миёна ва хурд мегардад, ки дар гузашта аксар вақт қурбони кишварҳои тавонотар [[Қудрат|пурқудрат]]&lt;nowiki/&gt;тар мешуданд. 

Дар натиҷаи [[Ҷаҳонишудан|ҷаҳонишавӣ]] ва рушди созмонҳои байналмилалии фаромиллӣ, нақши давлатҳо тадриҷан тағйир меёбад. Дар байни фаҳмиши сиёсӣ, иқтисодӣ ва ҳуқуқии соҳибихтиерӣ дар соҳаҳое, ки ба минтақасозӣ ва [[Ҷаҳонишудан|ҷаҳонишавӣ]] таъсир мерасонанд, баъзе ихтилофҳо ба вуҷуд меоянд.

Давлатҳо, ҳамчун [[Субъект|субъектҳои]] асосии [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], бояд қарорҳоро дар асоси зарурати ба назар гирифтани на танҳо ҷанбаҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии дохилидавлатӣ ва маҳдудиятҳое, ки бо хоҳиши нигоҳ доштани қонунияти худ вобастаанд, балки воқеиятҳои байналмилалии ҷомеъаи торафт ҳамгирошудаи ҷаҳонӣ низ, қабул кунанд.

Имрӯзҳо, соҳибихтиёрии давлатҳоро метавон бо ӯҳдадориҳое, ки онҳо ба зимма гирифтаанд ё дар доираи муайян ба ташкилотҳои байналмилалӣ дар асоси [[Аҳд|шартномаҳое]], ки аз ҷониби [[Парлумон|парлумонҳои]] миллӣ ихтиёран имзо ва тасдиқ шудаанд, вогузор кардаанд, маҳдуд кард.

Пайдоиши [[Иттиҳоди Аврупо]], як ниҳоди дорои мақоми мураккаб ва махсус, баҳсҳоро дар бораи фаҳмиши муосири мафҳуми соҳибихтиёрии давлатӣ ва хусусиятҳои соҳибихтиёрии ин [[созмон]] ва аъзои он эҳё кард.

== Татбиқи соҳибихтиёрии давлатӣ дар заминаи узвият дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ==
Барои муайян кардани посух ба саволи он ки соҳибихтиёрӣ дар Иттиҳоди Аврупо ба ки тааллуқ дорад, таҳияи муаллифони назарияи &quot;иштирок&quot;манфиатдор ҳастанд ( Борел, Ле Фур), ки кӯшиш мекарданд, ки байни назарияҳои &quot;ҷудоихоҳӣ&quot; ва &quot;ягона&quot; созиш пайдо кунанд, ҷолибанд. Ин муаллифон, мисли &quot;ягонапарастҳо&quot;, эътирофи [[Субъект|субъектҳои]] сохтори федеративиро ҳамчун дорандагони соҳибихтиёрии давлатӣ ғайри қобили қабул меҳисобиданд. Ҳамчун созиш, онҳо эътирофи ҳуқуқи онҳоро барои иштирок дар ташаккул ва татбиқи соҳибихтиёрии давлатӣ пешниҳод карданд.

Марҳилаи кунунии рушди давлат ва ҳуқуқи аврупоӣ бо хусусиятҳои зерин тавсиф мешавад:

Дар марҳилаи кунунии рушд, ин ғояҳо низ маъмуланд, гарчанде ки ба онҳо номи дигар дода шудааст. Ҳамин тариқ, Глен Морган қайд мекунад, ки &quot;...дар лоиҳаи пас аз соҳибихтиёрӣ, ҳадафи ҳамгироӣ на федератсияи умумиаврупоӣ, балки як ҷомеаи нави мураккаби сиёсӣ аст, ки қудрати сиёсиро байни сатҳҳои гуногуни [[ҳукумат]] (минтақавӣ, миллӣ, умумиаврупоӣ) вобаста ба масъалаи ҳалшаванда тақсим мекунад.&quot;

Дар робита ба Иттиҳоди Аврупо, инчунин гуфта мешавад, ки ниҳодҳои фаромиллии он дар якҷоягӣ бо [[Ҳукумат|ҳукуматҳои]] миллӣ дар амалисозии соҳибихтиёрии давлатӣ иштирок мекунанд. Аммо, дар робита ба ҳам [[Давлати федеративӣ|давлати федералӣ]] ва ҳам [[Иттиҳоди Аврупо]], сухан дар бораи таъсиси муштарак барои амалисозии соҳибихтиёрии давлатӣ намеравад, балки танҳо — дар ҳолати аввал, дар бораи иштирок дар амалисозии ҳокимияти давлатӣ меравад. ва  дар бораи иштироки ниҳодҳои Иттиҳод дар амалӣ кардани ҳуқуқҳои мустақили инфиродии давлатҳои узв — дар ҳолати дуюм меравад. Аммо, вазъият дар робита ба Иттиҳоди Аврупо хеле мураккабтар аст.

Хусусияти муҳими ҳамгироии аврупоӣ дар ҳама марҳилаҳо рушди Иттиҳод бояд мавҷудияти устуворӣ тамоюл ба тадриҷан ба даст овардани аломатҳои афзояндаи таҳсилоти абарқудратро дар натиҷаи худмаҳдудияти пайвастаи  кишварҳои узви [[Иттиҳоди Аврупо]] дар доираи ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии амалӣ ва вогузории ҳуқуқи амалӣ кардани онҳо ба сатҳи болои миллӣ  бошад.

- нигоҳ доштани мақоми давлати соҳибихтиёр аз нигоҳи конститутсионӣ ва ҳуқуқии байналмилалӣ аз ҷониби давлатҳои узв, инчунин татбиқи мустақилонаи як қатор ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ, ки ба онҳо имкон медиҳад, ки то андозае аз дахолати ниҳодҳои [[Иттиҳоди Аврупо]] ба корҳои дохилӣ пешгирӣ кунанд ва дар ҳолати зарурӣ сиёсати мустақили хориҷиро пеш баранд;

- мавҷудияти &quot;соҳибихтиёрии&quot; [[ИА]], ки аз ҳуқуқҳои амалӣ кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ва баъзе ваколатҳое, ки аз ҷониби ҳукуматҳои кишварҳои узв ба он дода шудаанд, иборат аст;

- мавҷудияти &quot;соҳибихтиёрии&quot; [[ИА]], ки аз ҳуқуқҳои амалӣ кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ва баъзе ваколатҳое, ки аз ҷониби ҳукуматҳои кишварҳои узв ба он дода шудаанд, иборат аст;

- якҷоя кардани сиёсатҳои якҷоя таҳияшуда дар сатҳи муассисаҳои [[ИА]] бо сиёсатҳои нисбатан мустақили кишварҳои узв;

- амалӣ намудани вазифаҳои идоракунӣ тавассути шабакаҳои субъектҳо, аз ҷумла [[Ҳукумат|ҳукуматҳои]] миллӣ, муассисаҳои фаромиллӣ, ҳукуматҳои минтақавӣ ва муассисаҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ;

- иштироки мустақими шаҳрвандони [[ИА]] дар интихобот ба [[Парлумон|Парлумони]] Аврупо, ки тадриҷан ваколатҳои худро васеъ мекунад ва ба нақш ва вазифаҳои парлумони миллӣ наздик мешавад;

- ҳамкории байни сохторҳои давлатӣ дар сатҳи миллӣ, фаромиллӣ ва зермиллӣ дар қабули қарорҳои муҳимтарин оид ба масъалаҳои муҳими ҳаёти ҷамъиятӣ, ки торафт васеътар мешаванд.

Консептуализатсияи сохтори бисёрсатҳаи идоракунӣ барои ИА ва кишварҳои узви он натиҷаи тадриҷан ба даст овардани тафоҳум байни тарафдорон, пешниҳоди федератсияи [[Иттиҳоди Аврупо]] аз як тараф ва аз тарафи дигар — табдил додани он ба як созмони байналмилалӣ, гарчанде ки як созмони маъмулӣ нест.

Бояд қайд кард, ки татбиқи консепсияи сохтори бисёрсатҳаи идоракунӣ, ба андешаи бисёре аз муҳаққиқон, ба ниёзҳои вазъи кунунии раванди ҳамгироӣ, табдили [[Иттиҳоди Аврупо]] ба як ниҳоде, ки хусусиятҳои федералӣ ва конфедеративиро муттаҳид мекунад, пурра ҷавобгӯ аст, ки ба ҳеҷ ваҷҳ монеъи амиқтар шудани ҳамгироӣ ва густариши он ба соҳаҳои нави ҳаёти ҷамъиятӣ намегардад. Ин консепсия ба принсипҳои ҳамкории содиқона, субсидиарӣ ва мутаносибӣ, ки дар [[Аҳд|шартномаҳои]] таъсисӣ зикр шудаанд ва муносибатҳои байни Иттиҳоди Аврупо ва кишварҳои узвро тавсиф мекунанд, мувофиқат мекунад. 

== Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии давлат, муносибат бо соҳибихтиёрии давлатӣ ==
Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ —  имкониятҳои ҳуқуқие мебошанд, ки барои вуҷуд ва рушди [[давлат]] заруранд, ки ҷудонашаванда эътироф шудаанд, бояд барои ҳар як [[Кишвар|кишваре]], ки онро бо ихтиёри худ ба қабул мекунад, умумӣ ва баробар бошанд. 

Аломатҳои ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ:

1. Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ҷузъи соҳибихтиёрии давлатҳо мебошанд; онҳо падидаҳои ба ҳам вобаста мебошанд, ки ҳамчун «қисмҳо» ва «пурра» алоқаманданд, аммо онҳоро муайян кардан мумкин нест.

2. Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии давлатро метавон ба маънои муайян ҳамчун табиӣ, монанд ба [[ҳуқуқҳои инсон]], тавсиф кард, зеро онҳо бо худи далели мавҷудияти давлат алоқаманданд, ки дар натиҷа пайдоиши онҳо аз омилҳои ғайри ҳуқуқӣ вобаста нест.

3. Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ба давлат абадӣ мебошанд, ҷудонашаванда мебошанд, зеро онҳоро касе ба давлат намедиҳад ва аз ин рӯ, онҳоро аз он гирифтан ва доираи амали онҳоро маҳдуд кардан мумкин нест.

4. Азбаски давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ [[Баробарҳуқуқӣ|баробарҳуқуқ]] эътироф шудаанд, онҳо ҳуқуқҳои умумӣ ва баробарҳуқуқи соҳибихтиёрӣ доранд, ки метавонанд онҳоро бо салоҳдиди худ амалӣ кунанд.

5. Рӯихат ва мундариҷаи ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ аз ҷиҳати таърихӣ мушаххасанд; онҳо дар марҳилаҳои гуногуни [[таърих]] фарқ мекунанд.

Тавре ки маълум аст, соҳибихтиёрӣ имконияти амалӣ шудани онро тавассути иштироки давлат дар фаъолияти субъектҳои байнидавлатӣ истисно намекунад. Ба гуфтаи [[олим]]&lt;nowiki/&gt;он, аз ҷумла, Ю. А.&amp;nbsp;Тихомиров, интиқоли баъзе ҳуқуқҳо ва ваколатҳои соҳибихтиёрӣ аз ҷониби давлат ба сохторҳои фаромиллӣ маънои рад ё маҳдуд кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёриро надорад. Дар ин ҳолат, ҳуқуқи интиқолшуда барои амалӣ кардани ҳуқуқҳо ва ваколатҳо бо ба даст овардани ваколатҳои ба истилоҳ тамоми система ҷуброн карда мешавад.

Гурӯҳи &quot;ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ&quot; ҳам аз ҷониби [[Ҳуҷҷат|ҳуҷҷатҳои]] ҳуқуқии байналмилалӣ ва ҳам аз ҷониби [[Қонунгузорӣ|қонунгузории]] [[Қонуни асосии давлат|конститутсионии]] [[давлат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо [[Апеллятсия|баррасӣ мешавад]] . Ҳамин тариқ, [[Эъломия]] дар бораи принсипҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] оид ба муносибатҳои дӯстона ва ҳамкории байни давлатҳо мувофиқи Оинномаи [[Созмони Милали Муттаҳид]] муқаррар мекунад, ки ҳеҷ як давлат ҳақ надорад, ки чораҳои иқтисодӣ ё сиёсиро бо мақсади ноил шудан ба тобеияти давлати дигар ҳангоми амалӣ кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии худ истифода барад ё онҳоро ташвиқ кунад. Илова бар ин, [[Эъломия]] ба принсипи баробарии соҳибихтиёрии кишварҳо ишора мекунад, ки мундариҷаи он чунин аст: ҳамаи давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ баробаранд; онҳо ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳои якхела доранд, аъзои баробарҳуқуқи ҷомеаи байналмилалӣ мебошанд; ҳар як давлат аз ҳуқуқҳое, ки ба соҳибихтиёрии пурра хосанд, истифода мебарад.

Ин принсип дар [[Санади ҳуқуқӣ|Санад]]&lt;nowiki/&gt;и ниҳоии Конфронси амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо муфассалтар баён шудааст, ки дар моддаи 1-и он гуфта мешавад, ки давлатҳои иштирокчӣ ба ҳамаи ҳуқуқҳое, ки ба соҳибихтиёрии давлат тааллуқ доранд ва онҳоро фаро мегиранд, эҳтиром хоҳанд гузошт, ки аз ҷумла ҳуқуқи ҳар як давлатро ба баробарии ҳуқуқӣ, тамомияти [[қаламрав]], [[озодӣ]] ва [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолияти]] сиёсӣ  дар бар мегиранд. Онҳо ба ҳуқуқи озодона интихоб ва рушди [[Низоми сиёсӣ|низомҳои сиёсӣ]], [[Низоми иҷтимоӣ|иҷтимоӣ]], [[Низоми иқтисодӣ|иқтисодӣ]] ва фарҳангии худ ва ҳуқуқи муқаррар кардани қонунҳо ва низомномаҳои маъмурии худ эҳтиром хоҳанд гузошт.

== Инчунин нигаред ==

* Истиқлоли  Тоҷикистон

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Манбаъ ва адабиёт ==

* ''О. Пархомчук'' . Системаи муносибатҳои байналмилалии Вестфалия // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.95 ISBN 978-966-611-818-2 .
* ''AT&amp;nbsp;БО.&amp;nbsp;Пархомчук'' . Системаи муносибатҳои байналмилалии Вестфалия // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд/Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* Масъалаҳои ташкилӣ ва ҳуқуқии таъмини соҳибихтиёрии давлатӣ: Маводҳои конфронси байналмилалии илмӣ-амалӣ (27 марти соли 2009)&amp;nbsp;(Харков) / Муҳаррир: Ю.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Битяк, И.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Яковюк, Г.В.
* ''Скрипнюк О. В.'' Масъалаи татбиқи принсипи соҳибихтиёрии халқ дар заминаи фаъолияти ҳокимияти давлатии демократӣ// Давлат ва ҳуқуқ. Илмҳои ҳуқуқӣ ва сиёсӣ.&amp;nbsp;— 2001.&amp;nbsp;— Шумора 11.&amp;nbsp;— Саҳ. 119—127.
* Истиқлолияти миллии Украина дар шароити ҷаҳонишавӣ: Гузориши миллӣ.&amp;nbsp;— N35 Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— 112 саҳ.
* ''Телешун С.'' Консепсияи низоми давлатии Украина: масъалаҳои назария ва амалия//Ҳуқуқшиносии Украина.&amp;nbsp;— 2000.&amp;nbsp;— Не.&amp;nbsp;6.&amp;nbsp;— Саҳ. 14-19.
{{Викииқтибос}}{{Викилуғат|соҳибихтиёрӣ}}

* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка ; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж — Нью-Йорк : Молоде життя, 1955—1995. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7707-4049-3&lt;/nowiki&gt;.
* Суверенітет: поняття та види, iGroup team site, Конст.право [https://sites.google.com/site/igroupteamsite/konstitucijne-pravo-ukraieni/suverenitet-ponatta-vidi] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140725055546/https://sites.google.com/site/igroupteamsite/konstitucijne-pravo-ukraieni/suverenitet-ponatta-vidi|date=25 липня 2014}}
* Державний суверенітет і суверенні права: проблеми співвідношення Байдін Ю. В., 2010 [https://web.archive.org/web/20140714142926/http://dspace.nulau.edu.ua:8088/bitstream/123456789/3171/1/Baidin_186.pdf]
* Державний суверенітет в умовах європейської інтеграції: монографія / Нац. акад. прав. наук України, НДІ держ. буд-ва та місц. самоврядування ; за ред.: Ю.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Битяк, І.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Яковюк.&amp;nbsp;— К. : Ред. журн. «Право України», 2012.&amp;nbsp;— 336 с.&amp;nbsp;— (Академічні правові дослідження).&amp;nbsp;— Дод. до юрид. журн. «Право України» [http://dspace.nulau.edu.ua/handle/123456789/1218] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160313132820/http://dspace.nulau.edu.ua/handle/123456789/1218|date=13 березня 2016}}
* Яковюк, І. Державний суверенітет національних держав у складі Європейського Союзу: проблеми визначення [Текст] / І. Яковюк // Вісник Академії правових наук України. 2004&amp;nbsp;р. №&amp;nbsp;3 (38).&amp;nbsp;— Х. : Право, 2004.&amp;nbsp;— С. 114—126.
* Битяк Ю.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Права людини і їх місце в політиці суверенних держав / Битяк Юрій Прокопович, Яковюк Іван Васильович // Правові засади гарантування та захисту прав і свобод людини і громадянина: зб. наук. ст. та тез наук. повід. за матеріалами Міжнарод. наук.-практ. конф., 23 листоп. 2012, м. Полтава: у 2 ч. / Нац. ун-т «Юрид. акад. України ім. Ярослава Мудрого», Полтав. юрид. ін-т, Нац. акад. прав. наук України, НДІ держ. буд-ва та місц. самоврядування, Асоц. випускників Нац. ун-ту «Юрид. акад. України ім. Ярослава Мудрого».&amp;nbsp;— Х. : Точка, 2012.&amp;nbsp;— Ч. 1.&amp;nbsp;— С. 5-12.
* Байдін Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Про межі суверенітету держав-членів ЄС: постановка питання / Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Байдін // Державне будівництво та місцеве самоврядування. Вип. 10.&amp;nbsp;— Х. : Право, 2005.&amp;nbsp;— С. 142—144.
* Яковюк, І. Державний суверенітет і права людини: питання співвідношення і пріоритету / І. Яковюк // Вісник Академії правових наук України. 2010&amp;nbsp;р. №&amp;nbsp;2(61).&amp;nbsp;— Х. : Право, 2010.&amp;nbsp;— С. 18-31.
* Сіваш О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Суверенітет і права людини: питання співвідношення / О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Сіваш // Проблеми законності: респ. міжвідом. наук. зб.&amp;nbsp;— Харків, 2008.&amp;nbsp;— Вип. 99.&amp;nbsp;— С. 39–44.
* Байдін Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Державний суверенітет і суверенні права: проблеми співвідношення / Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Байдін // Державне будівництво та місцеве самоврядування. : зб. наук. пр. / НДІ держ. буд-ва та місц. самоврядування Нац. акад. прав. наук України.&amp;nbsp;— Х. : Право, 2010.&amp;nbsp;— Вип. 20.&amp;nbsp;— С. 186—203.
* Барабаш, Ю. Референдум як спосіб вирішення питань, пов'язаних із державним суверенітетом / Ю. Барабаш // Вісник Академії правових наук України. 2008&amp;nbsp;р. №&amp;nbsp;3(54).&amp;nbsp;— Х. : Право, 2008.&amp;nbsp;— С. 98-108.
* Гончаренко В. Декларація про державнийсуверенітетУкраїни (1990&amp;nbsp;р.) та її роль в історіїтвореннянезалежноїУкраїнськоїдержави / В. Гончаренко // ВісникАкадеміїправових наук України.&amp;nbsp;— Х. : Право, 2010.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;2(61).&amp;nbsp;— С. 85-95.
* Бабій О.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Суверенітет в умовах членства держави в Європейському Союзі: проблеми визначення / О.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Бабій // Актуальні проблеми сучасного міжнародного права: зб. наук. ст. за матеріалами І Харк. міжнар.-прав. читань, присвяч. пам'яті проф. М.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Яновського і В.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Семенова, Харків, 27 листоп. 2015&amp;nbsp;р. : у 2 ч.&amp;nbsp;— Харків, 2015.&amp;nbsp;— Ч. 2.&amp;nbsp;— С. 34–37.
* Гапотій В.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Вплив глобалізаційних процесів на теорію та практику державного суверенітету / В.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Гапотій // Вісник Національного університету внутрішніх справ.&amp;nbsp;— 2004.&amp;nbsp;— Вип. 27.&amp;nbsp;— С. 243—250
* Ліпкан В.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Державний суверенітет у контексті формування системи міжнародної безпеки / В.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Ліпкан, О.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Тюріна // Університетські наукові записки.&amp;nbsp;— 2005.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;3 (15).&amp;nbsp;— С. 17–23.

=== Адабиёт ===

* Соҳибихтиёрии давлатӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 100. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* ''А. Романюк'' . Соҳибихтиёрии давлатӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;- саҳ.203 ISBN 978-966-611-818-2
* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Буткевич'' . Истиқлолият // Українська дипломатична енциклопедія : дар 2 ҳамин тавр. / муҳаррирон: Л. В. Губерский (раис) ва дигарон. — К. : Дониши Украина, 2004. — Т. 2 : М — Ман. — 812 бо. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-316-045-4&lt;/nowiki&gt; .
* ''М. Гнатовский'' . Истиқлолият // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011. - с.697 ISBN 978-966-611-818-2


{{Пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Соҳибихтиёрӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>l47ymetsm6k7q2hg2ga2di33upqdzzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480700</id>
      <parentid>1480647</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45117" sha1="724u8p0e6m8ydrl9oks04gv2p79wmx6" xml:space="preserve">'''Соҳибихтиёрии давлатӣ''' — волоияти соҳибихтиёрии [[Давлат|давлат,]] ки дар қаламрави хеш,  истиқлолият дар [[Равобити байналмилалӣ|муносибатҳои байналмилалиро]] дорост. Соҳибихтиёрии давлат маънои амали танҳо як [[Маъмурият (мақомот)|мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и давлатӣ дар қаламрави онро дорад, ки ваколатҳои ҳамаи [[мақомот]]&lt;nowiki/&gt;и давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро муайян мекунад, инчунин тобеияти тамоми аҳолии қаламравро ба ин [[Қудрат|қудрати давлатӣ]] дорад. Истиқлолияти давлат дар [[Равобити байналмилалӣ|равобитҳои байналмилалӣ]]&amp;nbsp;— [[Автономия|итоат накардани]] он ба ягон мақомоти беруна, ба мақомоти дигар [[Давлат|давлатҳо]] мебошад.

== Таърихи мафҳум ==
Якчанд [[асос|принсипҳои]] асосии он қайд карда шудаанд:

Тарафдорони фаъоли соҳибихтиёрии &quot;Вестфалӣ&quot; анъанавӣ кишварҳои заиф ё рӯ ба инкишоф мебошанд, ки онро кафолати дахолат накардан ба корҳои худ медонанд, ҳатто агар равандҳои сиёсии дохилӣ дар ин давлатҳо боиси норозигӣ ва хашми дигар кишварҳо ва ҷомеъаи ҷаҳонӣ шаванд. Аз ин ҷиҳат, давлатҳо ба соҳибихтиёрӣ асосан нақши пӯшиши ҳуқуқиро медиҳанд, ки онҳоро аз дахолат ба корҳои дохилии онҳо аз ҷониби дигар субъектҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], аз ҷумла бо сабабҳои башардӯстона , муҳофизат мекунад.

Консепсияи илмии соҳибихтиёрӣ аз [[Эволютсия|таҳаввулоти]] давлатдорӣ дар замонҳои нав ва муосир ба вуҷуд омадааст. Он ба рушди ин [[мафҳум]] таъсир расонидааст, ки ба гуфтаи М. Орию, аз се марҳилаи сифатан гуногун мегузарад:

# дар ибтидо, соҳибихтиёрӣ танҳо бо шахсияти як [[Подшоҳӣ|подшоҳи мутлақ]] алоқаманд буд, ки дорои қудрати олӣ ва тақсимнашавандаи аз ҷониби [[худо]] додашуда буд;
# дар марҳилаи дуюм, соҳибихтиёрӣ аз шахсияти [[фармонраво]] ҷудо шуда, ба [[давлат]] ё [[миллат]] мегузарад, ки ин боиси таҷассуми онҳо мегардад.
# Дар марҳилаи сеюм, соҳибихтиёрӣ яке аз муҳимтарин хусусиятҳои давлат мегардад ва ба «иродаи соҳибихтиёрии давлати мушахасшуда» табдил меёбад.

Ин доктринаро ҳамзамон бо таъсиси [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] мустаҳкам карданд. '''[[Оинномаи СММ]]''' (моддаи 7, моддаи 2)1 соҳибихтиёрии давлатҳоро ҳифз ва таъмин мекунад. Онро [[Эъломия]] дар бораи дахолат накардан ба корҳои дохилии давлатҳо ва ҳифзи [[истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлол]] ва соҳибихтиёрии он, ки [[21 декабр|21 декабри]] [[Соли 1965|1965]] бо Қарори 2131 (XX) дар ҷаласаи 20-уми [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид|Маҷмаи Умумии СММ]] қабул шудааст, тасдиқ мекунад. '''[[Асос|Асоси]] дахолат накардан''' ба корҳои дохилии давлатҳо яке аз [[асос|принсипҳои]] асосии [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] мебошад. «Системаи Вестфалӣ» дар охири [[асри XIX]] ба авҷи худ расид ва дар назарияи муосири [[Равобити байналмилалӣ|равобитҳои байналмилалӣ]] нақши муҳим дорад.

=== Навъи Вестфалии соҳибихтиёрӣ ===
Навъи муайяншуда дар чаҳорчӯбаи ба ном «Системаи ба ном Вестфалӣ» вуҷуд дорад,, ки бо Сулҳи Вестфалӣ оғоз шуда буд ва соли [[Соли 1648|1648]] ба имзо расид,   ки дар он кишварҳои асосии аврупоӣ ( Империяи Муқаддаси Рум, [[Испания]], [[Фаронса]], [[Суэд|Шветсия]] ва [[Ҳоланд|Ҷумҳурии Ҳолланд]] ) ба низоми якпорчагии қаламравии давлатҳо риоят карданд.

Дар доираи ин навъи номбар гардида, соҳибихтиёрӣ ҳамчун арзиши умумиҷаҳонӣ, ҳатто ҳамчун як арзиш дар худ, як низоми мустақили ахлоқӣ дида мешавад: давлат танҳо дар асоси он ки соҳибихтиёр аст, [[давлат]] мебошад.

Системаи Вестфалӣ ва дар айни замон зуҳуроти ҳуқуқии мафҳуми соҳибихтиёрии Вестфалӣ. [[Давлат|Давлате]], ки соҳибихтиёрии он аз ҷониби дигарон эътироф карда мешавад, ба доираи [[Давлати соҳибихтиёр|давлатҳои соҳибихтиёр]] ворид мешавад ва як навъ [[масуният]] аз дахолат мегирад. Ҳамин тариқ, соҳибихтиёрии дохилӣ бетағйир боқӣ мемонад.

* [[Асос|Асоси]] соҳибихтиёрии давлатҳо ва ҳуқуқи бунёдии муайян кардани худидоракунии сиёсӣ.
* [[Асос|Асоси]] баробарии ҳуқуқӣ байни давлатҳо
* [[Асос|Асоси]] дахолат накардани як давлат ба корҳои дохилии давлати дигар. Доктринаи дахолат накардан яке аз унсурҳои асосӣ мебошад.

Натиҷаи рушди ғояи соҳибихтиёрии давлатӣ дар [[Асос|асосҳои]] [[Ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқи байналмилалии]] муосир инъикос ёфтааст:

Дар илми сиёсии муосир, умуман эътироф шудааст, ки давлат ҳамчун як созмони соҳибихтиёри [[қудрат]] дар [[ҷомеъа]] бо хислатҳое ба монанди бартарӣ, ошкорбаёнӣ ва ягонагӣ тавсиф мешавад.

Ҷ. Бодин соҳибихтиёриро ҳамчун як ҳукмронии комилан давлатӣ таъкид карда буд. Ӯ ба бисёр ҳуқуқии ҳукмронӣ дар ҳама шаклҳояш муқобил буд. Тамоми қудрати давлатӣ бояд дар ихтиёри ҳокими соҳибихтиёр бошад; агар он тақсим шавад, ҳоким дигар соҳибихтиёр намемонд.

== Хусусиятҳои умумӣ ==
Ду ҷанбаи соҳибихтиёрии давлатӣ фарқ карда мешаванд (Ҷ. Бодин). ''Дохилӣ'' : бартарӣ ва пуррагии ҳокимияти давлатиро нисбат ба ҳамаи созмонҳои дигар дар [[Низоми сиёсӣ|низоми сиёсии]] ҷомеъа, ҳуқуқи яккаҳукмронии  онро ба [[қонунгузорӣ]], идоракунӣ ва салоҳият дар дохили [[кишвар]] дар тамоми қаламрави давлат ифода мекунад. Соҳибихтиёрии дохилӣ инчунин соҳибихтиёрии қонунгузорӣ номида мешавад, зеро он [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] [[ҳокимияти қонунгузор]]&lt;nowiki/&gt;иро барои баровардани [[Қонун|қонунҳо]] дар назар дорад.

''Берунӣ:'' истиқлолият ва баробарии давлатро ҳамчун [[Субъект|субъекти]] [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] дар муносибатҳо бо дигар давлатҳо, норозигии дахолатро ба корҳои дохилии давлат аз берун ифода мекунад.

Дар Эъломия дар бораи соҳибихтиёрии давлатии Украина аз [[16 июл|16 июли]] [[соли 1990]]&amp;nbsp; аломатҳои зерини соҳибихтиёрии давлатии Украина нишон дода шудаанд:

1) бартарӣ (дар акси ҳол: имтиёзи қудрат)&amp;nbsp;— дар қаламрави кишвар набудани ягон мақоми олии дигари давлатӣ : мақомоти давлатӣ метавонад ҳама гуна намояндагии ягон мақоми дигари давлатиро бекор кунад, беэътибор эълон кунад;

2) истиқлолият&amp;nbsp;— қобилияти мустақилона қабул кардани қарорҳо дар дохили кишвар ва хориҷа бо риояи меъёрҳои [[Ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқи миллӣ ва байналмилалӣ]] ;

3) пуррагӣ (дар акси ҳол: универсалӣ)&amp;nbsp;— паҳн кардани ҳокимияти давлатӣ ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ, ба тамоми [[аҳолӣ]] ва ташкилотҳои ҷамъиятии кишвар;

4) тақсимнашавандагии [[ҳокимияти давлатӣ]] дар ҳудуди он&amp;nbsp;— хусусияти яклухтии [[ҳокимият]] дар маҷмӯъ ва танҳо тақсимоти функсионалии он ба шохаҳои ҳокимият: [[Ҳокимияти қонунбарор|қонунгузорӣ]], [[Ҳокимияти иҷроия|иҷроия]], [[Ҳокимияти судӣ|судӣ]] ; татбиқи мустақими қарорҳои ҳукумат тавассути мақомотҳои онҳо;

5) [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолият]] дар муносибатҳои байналмилалӣ — қобилияти мустақилона қабул кардани қарорҳо  берун аз кишвар бо риояи [[Ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқҳои байналмилалӣ]] ва эҳтиром ба соҳибихтиёрии дигар кишварҳо;

6) баробарҳуқуқӣ дар муносибатҳои байналмилалӣ — доштани ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳо дар муносибатҳои байналмилалӣ, ба монанди дигар кишварҳо.

Ба ин аломатҳои соҳибихтиерӣ бояд илова кард: 7) бегонашавандагӣ маънои онро дорад, ки давлат қудрати худро ба касе дода наметавонад..

== Истиқлолият дар ҳуқуқи байналмилалии муосир ==
Таҳияи мафҳуми ғояи соҳибихтиёрии давлатӣ бо давраи охири асрҳои миёна алоқаманд аст. Дар ин давра ғояи зарурати муттаҳидсозии сиёсии давлатҳои парокандаи феодалӣ инкишоф ёфт. Манфиати давлатӣ ҳамчун манфиати олии сиёсӣ эълон шуда, ба шахсияти як ҳокими олӣ —  [[сарвар]], [[ҳоким]] нигаронида шуда буд.

• [[асос|Асоси]] баробарии соҳибихтиёрии давлатҳо, ки як қатор унсурҳоро дар бар мегирад: 

а) давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ баробарҳуқуқанд;

б) ҳар як давлат аз ҳуқуқҳои хоси соҳибихтиёрии пурра истифода мебарад;

в) ҳар як давлат ӯҳдадор аст, ки ба субъекти ҳуқуқии дигар давлатҳо эҳтиром гузорад;

г) тамомияти арзӣ ва [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлоли]] сиёсии давлатҳо дахлнопазиранд;

д) ҳар як давлат ҳақ дорад, ки  [[Низоми сиёсӣ|низомҳои сиёсӣ]], [[Низоми иҷтимоӣ|иҷтимоӣ]], иқтисодӣ ва фарҳангии худро озодона интихоб ва инкишоф диҳад;

• [[асос|Асоси]] дахолат накардан ба корҳои дохилӣ бо мавҷудияти соҳибихтиёрӣ зич алоқаманд буда, ба яке аз унсурҳои он: [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолияти]] давлат ҳангоми иҷрои вазифаҳои дохилии худ асос ёфтааст. Мавҷудияти соҳибихтиёрӣ дар як давлат маънои [[Озодӣ (дар хуқуқ)|озодии]] давлатро барои амал кардан мувофиқи зарурат ва риояи меъёрҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] ва [[Қонунгузорӣ|қонунгузории]] миллӣ дорад. Ӯҳдадориҳои давлат дар доираи ин принсип дахолат накардан ба корҳои дохилии давлати дигар мебошанд;

• [[асос|Асоси]] баробарии қаламравӣ ва якпорчагии давлатҳо [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] [[Давлат|давлатро]] ба якпорчагӣ ва дахлнопазирии қаламрави худ ҳифз мекунад ва муҳимтарин воситаи таъмини соҳибихтиёрии давлат мебошад ;

• [[асос|Асоси]] иҷрои бовиҷдононаи ӯҳдадориҳои байналмилалӣ, ки тамоми тартиботи ҳуқуқии байналмилалӣ бар он асос ёфтааст; • Принсипи манъи истифодаи зӯрӣ ё таҳдиди зӯрӣ, ки ӯҳдадориҳои давлатҳоро дар мавриди истифода накардани [[Нерӯҳои мусаллаҳ|қувваи мусаллаҳ]] бар зидди якдигар муқаррар мекунад; • Принсипи эҳтиром ба ҳуқуқҳои инсон ва озодиҳои асосӣ, ки рӯихати онҳоро дар бар мегирад. Ҳангоми истифодаи ҳуқуқҳои худ, шахс бояд ҳуқуқҳои давлатҳо ва дигар субъектҳои иҷтимоиро эҳтиром кунад. Дар [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] байналмилалӣ ва иҷтимоӣ, имкони маҳдуд кардани [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқи инсон]] вуҷуд дорад, аммо танҳо ба манфиати некӯаҳволии умумӣ дар [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;и [[Демократия|демократӣ]];

• [[асос|Асоси]] дахлнопазирии [[марзи давлатӣ]] муносибатҳои давлатҳоро оид ба муқаррар ва ҳифзи [[Марзи давлатӣ|марз]]&lt;nowiki/&gt;ҳо танзим мекунад. Он бо принсипи дахлнопазирии [[марзи давлатӣ]], ки аз замонҳои қадим вуҷуд дошт, алоқаманд аст;

• [[асос|Асоси]] баробарҳуқуқӣ ва худшиносии [[Мардум|халқҳо]] ва [[миллат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо барои танзими муносибатҳои байни давлатҳо дар соҳаи рушди [[Тамаддун|тамаддунҳо]] дар маҷмӯъ ва вуҷуди бе [[низоъ]]&lt;nowiki/&gt;ҳои [[Гурӯҳи қавмӣ|гурӯҳҳои қавмӣ]] дар марҳилаҳои гуногуни рушд вуҷуд дорад.

Мавҷудияти шаклҳои нави худташкили сиёсӣ ва ташкили давлатҳо ба тафсири нав, муайян кардани аҳамияти мафҳуми соҳибихтиёрӣ оварда мерасонад.. Дар айни замон, тезис бетағйир боқӣ мемонад, ки соҳибихтиёрӣ танҳо дар шароити тартиботи ҳуқуқии байналмилалӣ метавонад барои ҳамаи давлатҳо воқеӣ бошад. Таҳкими ин тартиботи ҳуқуқӣ, рушди пешбинишудаи он боиси баланд шудани воқеияти ҳуқуқҳои [[давлат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, бахусус давлатҳои миёна ва хурд мегардад, ки дар гузашта аксар вақт қурбони кишварҳои тавонотар [[Қудрат|пурқудрат]]&lt;nowiki/&gt;тар мешуданд. 

Дар натиҷаи [[Ҷаҳонишудан|ҷаҳонишавӣ]] ва рушди созмонҳои байналмилалии фаромиллӣ, нақши давлатҳо тадриҷан тағйир меёбад. Дар байни фаҳмиши сиёсӣ, иқтисодӣ ва ҳуқуқии соҳибихтиерӣ дар соҳаҳое, ки ба минтақасозӣ ва [[Ҷаҳонишудан|ҷаҳонишавӣ]] таъсир мерасонанд, баъзе ихтилофҳо ба вуҷуд меоянд.

Давлатҳо, ҳамчун [[Субъект|субъектҳои]] асосии [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], бояд қарорҳоро дар асоси зарурати ба назар гирифтани на танҳо ҷанбаҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии дохилидавлатӣ ва маҳдудиятҳое, ки бо хоҳиши нигоҳ доштани қонунияти худ вобастаанд, балки воқеиятҳои байналмилалии ҷомеъаи торафт ҳамгирошудаи ҷаҳонӣ низ, қабул кунанд.

Имрӯзҳо, соҳибихтиёрии давлатҳоро метавон бо ӯҳдадориҳое, ки онҳо ба зимма гирифтаанд ё дар доираи муайян ба ташкилотҳои байналмилалӣ дар асоси [[Аҳд|шартномаҳое]], ки аз ҷониби [[Парлумон|парлумонҳои]] миллӣ ихтиёран имзо ва тасдиқ шудаанд, вогузор кардаанд, маҳдуд кард.

Пайдоиши [[Иттиҳоди Аврупо]], як ниҳоди дорои мақоми мураккаб ва махсус, баҳсҳоро дар бораи фаҳмиши муосири мафҳуми соҳибихтиёрии давлатӣ ва хусусиятҳои соҳибихтиёрии ин [[созмон]] ва аъзои он эҳё кард.

== Татбиқи соҳибихтиёрии давлатӣ дар заминаи узвият дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ==
Барои муайян кардани посух ба саволи он ки соҳибихтиёрӣ дар Иттиҳоди Аврупо ба ки тааллуқ дорад, таҳияи муаллифони назарияи &quot;иштирок&quot;манфиатдор ҳастанд ( Борел, Ле Фур), ки кӯшиш мекарданд, ки байни назарияҳои &quot;ҷудоихоҳӣ&quot; ва &quot;ягона&quot; созиш пайдо кунанд, ҷолибанд. Ин муаллифон, мисли &quot;ягонапарастҳо&quot;, эътирофи [[Субъект|субъектҳои]] сохтори федеративиро ҳамчун дорандагони соҳибихтиёрии давлатӣ ғайри қобили қабул меҳисобиданд. Ҳамчун созиш, онҳо эътирофи ҳуқуқи онҳоро барои иштирок дар ташаккул ва татбиқи соҳибихтиёрии давлатӣ пешниҳод карданд.

Марҳилаи кунунии рушди давлат ва ҳуқуқи аврупоӣ бо хусусиятҳои зерин тавсиф мешавад:

Дар марҳилаи кунунии рушд, ин ғояҳо низ маъмуланд, гарчанде ки ба онҳо номи дигар дода шудааст. Ҳамин тариқ, Глен Морган қайд мекунад, ки &quot;...дар лоиҳаи пас аз соҳибихтиёрӣ, ҳадафи ҳамгироӣ на федератсияи умумиаврупоӣ, балки як ҷомеаи нави мураккаби сиёсӣ аст, ки қудрати сиёсиро байни сатҳҳои гуногуни [[ҳукумат]] (минтақавӣ, миллӣ, умумиаврупоӣ) вобаста ба масъалаи ҳалшаванда тақсим мекунад.&quot;

Дар робита ба Иттиҳоди Аврупо, инчунин гуфта мешавад, ки ниҳодҳои фаромиллии он дар якҷоягӣ бо [[Ҳукумат|ҳукуматҳои]] миллӣ дар амалисозии соҳибихтиёрии давлатӣ иштирок мекунанд. Аммо, дар робита ба ҳам [[Давлати федеративӣ|давлати федералӣ]] ва ҳам [[Иттиҳоди Аврупо]], сухан дар бораи таъсиси муштарак барои амалисозии соҳибихтиёрии давлатӣ намеравад, балки танҳо — дар ҳолати аввал, дар бораи иштирок дар амалисозии ҳокимияти давлатӣ меравад. ва  дар бораи иштироки ниҳодҳои Иттиҳод дар амалӣ кардани ҳуқуқҳои мустақили инфиродии давлатҳои узв — дар ҳолати дуюм меравад. Аммо, вазъият дар робита ба Иттиҳоди Аврупо хеле мураккабтар аст.

Хусусияти муҳими ҳамгироии аврупоӣ дар ҳама марҳилаҳо рушди Иттиҳод бояд мавҷудияти устуворӣ тамоюл ба тадриҷан ба даст овардани аломатҳои афзояндаи таҳсилоти абарқудратро дар натиҷаи худмаҳдудияти пайвастаи  кишварҳои узви [[Иттиҳоди Аврупо]] дар доираи ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии амалӣ ва вогузории ҳуқуқи амалӣ кардани онҳо ба сатҳи болои миллӣ  бошад.

- нигоҳ доштани мақоми давлати соҳибихтиёр аз нигоҳи конститутсионӣ ва ҳуқуқии байналмилалӣ аз ҷониби давлатҳои узв, инчунин татбиқи мустақилонаи як қатор ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ, ки ба онҳо имкон медиҳад, ки то андозае аз дахолати ниҳодҳои [[Иттиҳоди Аврупо]] ба корҳои дохилӣ пешгирӣ кунанд ва дар ҳолати зарурӣ сиёсати мустақили хориҷиро пеш баранд;

- мавҷудияти &quot;соҳибихтиёрии&quot; [[ИА]], ки аз ҳуқуқҳои амалӣ кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ва баъзе ваколатҳое, ки аз ҷониби ҳукуматҳои кишварҳои узв ба он дода шудаанд, иборат аст;

- мавҷудияти &quot;соҳибихтиёрии&quot; [[ИА]], ки аз ҳуқуқҳои амалӣ кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ва баъзе ваколатҳое, ки аз ҷониби ҳукуматҳои кишварҳои узв ба он дода шудаанд, иборат аст;

- якҷоя кардани сиёсатҳои якҷоя таҳияшуда дар сатҳи муассисаҳои [[ИА]] бо сиёсатҳои нисбатан мустақили кишварҳои узв;

- амалӣ намудани вазифаҳои идоракунӣ тавассути шабакаҳои субъектҳо, аз ҷумла [[Ҳукумат|ҳукуматҳои]] миллӣ, муассисаҳои фаромиллӣ, ҳукуматҳои минтақавӣ ва муассисаҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ;

- иштироки мустақими шаҳрвандони [[ИА]] дар интихобот ба [[Парлумон|Парлумони]] Аврупо, ки тадриҷан ваколатҳои худро васеъ мекунад ва ба нақш ва вазифаҳои парлумони миллӣ наздик мешавад;

- ҳамкории байни сохторҳои давлатӣ дар сатҳи миллӣ, фаромиллӣ ва зермиллӣ дар қабули қарорҳои муҳимтарин оид ба масъалаҳои муҳими ҳаёти ҷамъиятӣ, ки торафт васеътар мешаванд.

Консептуализатсияи сохтори бисёрсатҳаи идоракунӣ барои ИА ва кишварҳои узви он натиҷаи тадриҷан ба даст овардани тафоҳум байни тарафдорон, пешниҳоди федератсияи [[Иттиҳоди Аврупо]] аз як тараф ва аз тарафи дигар — табдил додани он ба як созмони байналмилалӣ, гарчанде ки як созмони маъмулӣ нест.

Бояд қайд кард, ки татбиқи консепсияи сохтори бисёрсатҳаи идоракунӣ, ба андешаи бисёре аз муҳаққиқон, ба ниёзҳои вазъи кунунии раванди ҳамгироӣ, табдили [[Иттиҳоди Аврупо]] ба як ниҳоде, ки хусусиятҳои федералӣ ва конфедеративиро муттаҳид мекунад, пурра ҷавобгӯ аст, ки ба ҳеҷ ваҷҳ монеъи амиқтар шудани ҳамгироӣ ва густариши он ба соҳаҳои нави ҳаёти ҷамъиятӣ намегардад. Ин консепсия ба принсипҳои ҳамкории содиқона, субсидиарӣ ва мутаносибӣ, ки дар [[Аҳд|шартномаҳои]] таъсисӣ зикр шудаанд ва муносибатҳои байни Иттиҳоди Аврупо ва кишварҳои узвро тавсиф мекунанд, мувофиқат мекунад. 

== Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии давлат, муносибат бо соҳибихтиёрии давлатӣ ==
Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ —  имкониятҳои ҳуқуқие мебошанд, ки барои вуҷуд ва рушди [[давлат]] заруранд, ки ҷудонашаванда эътироф шудаанд, бояд барои ҳар як [[Кишвар|кишваре]], ки онро бо ихтиёри худ ба қабул мекунад, умумӣ ва баробар бошанд. 

Аломатҳои ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ:

1. Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ҷузъи соҳибихтиёрии давлатҳо мебошанд; онҳо падидаҳои ба ҳам вобаста мебошанд, ки ҳамчун «қисмҳо» ва «пурра» алоқаманданд, аммо онҳоро муайян кардан мумкин нест.

2. Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии давлатро метавон ба маънои муайян ҳамчун табиӣ, монанд ба [[ҳуқуқҳои инсон]], тавсиф кард, зеро онҳо бо худи далели мавҷудияти давлат алоқаманданд, ки дар натиҷа пайдоиши онҳо аз омилҳои ғайри ҳуқуқӣ вобаста нест.

3. Ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ ба давлат абадӣ мебошанд, ҷудонашаванда мебошанд, зеро онҳоро касе ба давлат намедиҳад ва аз ин рӯ, онҳоро аз он гирифтан ва доираи амали онҳоро маҳдуд кардан мумкин нест.

4. Азбаски давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ [[Баробарҳуқуқӣ|баробарҳуқуқ]] эътироф шудаанд, онҳо ҳуқуқҳои умумӣ ва баробарҳуқуқи соҳибихтиёрӣ доранд, ки метавонанд онҳоро бо салоҳдиди худ амалӣ кунанд.

5. Рӯихат ва мундариҷаи ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ аз ҷиҳати таърихӣ мушаххасанд; онҳо дар марҳилаҳои гуногуни [[таърих]] фарқ мекунанд.

Тавре ки маълум аст, соҳибихтиёрӣ имконияти амалӣ шудани онро тавассути иштироки давлат дар фаъолияти субъектҳои байнидавлатӣ истисно намекунад. Ба гуфтаи [[олим]]&lt;nowiki/&gt;он, аз ҷумла, Ю. А.&amp;nbsp;Тихомиров, интиқоли баъзе ҳуқуқҳо ва ваколатҳои соҳибихтиёрӣ аз ҷониби давлат ба сохторҳои фаромиллӣ маънои рад ё маҳдуд кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёриро надорад. Дар ин ҳолат, ҳуқуқи интиқолшуда барои амалӣ кардани ҳуқуқҳо ва ваколатҳо бо ба даст овардани ваколатҳои ба истилоҳ тамоми система ҷуброн карда мешавад.

Гурӯҳи &quot;ҳуқуқҳои соҳибихтиёрӣ&quot; ҳам аз ҷониби [[Ҳуҷҷат|ҳуҷҷатҳои]] ҳуқуқии байналмилалӣ ва ҳам аз ҷониби [[Қонунгузорӣ|қонунгузории]] [[Қонуни асосии давлат|конститутсионии]] [[давлат]]&lt;nowiki/&gt;ҳо [[Апеллятсия|баррасӣ мешавад]] . Ҳамин тариқ, [[Эъломия]] дар бораи принсипҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] оид ба муносибатҳои дӯстона ва ҳамкории байни давлатҳо мувофиқи Оинномаи [[Созмони Милали Муттаҳид]] муқаррар мекунад, ки ҳеҷ як давлат ҳақ надорад, ки чораҳои иқтисодӣ ё сиёсиро бо мақсади ноил шудан ба тобеияти давлати дигар ҳангоми амалӣ кардани ҳуқуқҳои соҳибихтиёрии худ истифода барад ё онҳоро ташвиқ кунад. Илова бар ин, [[Эъломия]] ба принсипи баробарии соҳибихтиёрии кишварҳо ишора мекунад, ки мундариҷаи он чунин аст: ҳамаи давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ баробаранд; онҳо ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳои якхела доранд, аъзои баробарҳуқуқи ҷомеаи байналмилалӣ мебошанд; ҳар як давлат аз ҳуқуқҳое, ки ба соҳибихтиёрии пурра хосанд, истифода мебарад.

Ин принсип дар [[Санади ҳуқуқӣ|Санад]]&lt;nowiki/&gt;и ниҳоии Конфронси амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо муфассалтар баён шудааст, ки дар моддаи 1-и он гуфта мешавад, ки давлатҳои иштирокчӣ ба ҳамаи ҳуқуқҳое, ки ба соҳибихтиёрии давлат тааллуқ доранд ва онҳоро фаро мегиранд, эҳтиром хоҳанд гузошт, ки аз ҷумла ҳуқуқи ҳар як давлатро ба баробарии ҳуқуқӣ, тамомияти [[қаламрав]], [[озодӣ]] ва [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолияти]] сиёсӣ  дар бар мегиранд. Онҳо ба ҳуқуқи озодона интихоб ва рушди [[Низоми сиёсӣ|низомҳои сиёсӣ]], [[Низоми иҷтимоӣ|иҷтимоӣ]], [[Низоми иқтисодӣ|иқтисодӣ]] ва фарҳангии худ ва ҳуқуқи муқаррар кардани қонунҳо ва низомномаҳои маъмурии худ эҳтиром хоҳанд гузошт.

== Инчунин нигаред ==

* Истиқлоли  Тоҷикистон

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Манбаъ ва адабиёт ==

* ''О. Пархомчук'' . Системаи муносибатҳои байналмилалии Вестфалия // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.95 ISBN 978-966-611-818-2 .
* ''AT&amp;nbsp;БО.&amp;nbsp;Пархомчук'' . Системаи муносибатҳои байналмилалии Вестфалия // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд/Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* Масъалаҳои ташкилӣ ва ҳуқуқии таъмини соҳибихтиёрии давлатӣ: Маводҳои конфронси байналмилалии илмӣ-амалӣ (27 марти соли 2009)&amp;nbsp;(Харков) / Муҳаррир: Ю.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Битяк, И.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Яковюк, Г.В.
* ''Скрипнюк О. В.'' Масъалаи татбиқи принсипи соҳибихтиёрии халқ дар заминаи фаъолияти ҳокимияти давлатии демократӣ// Давлат ва ҳуқуқ. Илмҳои ҳуқуқӣ ва сиёсӣ.&amp;nbsp;— 2001.&amp;nbsp;— Шумора 11.&amp;nbsp;— Саҳ. 119—127.
* Истиқлолияти миллии Украина дар шароити ҷаҳонишавӣ: Гузориши миллӣ.&amp;nbsp;— N35 Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— 112 саҳ.
* ''Телешун С.'' Консепсияи низоми давлатии Украина: масъалаҳои назария ва амалия//Ҳуқуқшиносии Украина.&amp;nbsp;— 2000.&amp;nbsp;— Не.&amp;nbsp;6.&amp;nbsp;— Саҳ. 14-19.
{{Викииқтибос}}{{Викилуғат|соҳибихтиёрӣ}}

* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка ; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж — Нью-Йорк : Молоде життя, 1955—1995. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7707-4049-3&lt;/nowiki&gt;.
* Суверенітет: поняття та види, iGroup team site, Конст.право [https://sites.google.com/site/igroupteamsite/konstitucijne-pravo-ukraieni/suverenitet-ponatta-vidi] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140725055546/https://sites.google.com/site/igroupteamsite/konstitucijne-pravo-ukraieni/suverenitet-ponatta-vidi|date=25 липня 2014}}
* Державний суверенітет і суверенні права: проблеми співвідношення Байдін Ю. В., 2010 [https://web.archive.org/web/20140714142926/http://dspace.nulau.edu.ua:8088/bitstream/123456789/3171/1/Baidin_186.pdf]
* Державний суверенітет в умовах європейської інтеграції: монографія / Нац. акад. прав. наук України, НДІ держ. буд-ва та місц. самоврядування ; за ред.: Ю.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Битяк, І.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Яковюк.&amp;nbsp;— К. : Ред. журн. «Право України», 2012.&amp;nbsp;— 336 с.&amp;nbsp;— (Академічні правові дослідження).&amp;nbsp;— Дод. до юрид. журн. «Право України» [http://dspace.nulau.edu.ua/handle/123456789/1218] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160313132820/http://dspace.nulau.edu.ua/handle/123456789/1218|date=13 березня 2016}}
* Яковюк, І. Державний суверенітет національних держав у складі Європейського Союзу: проблеми визначення [Текст] / І. Яковюк // Вісник Академії правових наук України. 2004&amp;nbsp;р. №&amp;nbsp;3 (38).&amp;nbsp;— Х. : Право, 2004.&amp;nbsp;— С. 114—126.
* Битяк Ю.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Права людини і їх місце в політиці суверенних держав / Битяк Юрій Прокопович, Яковюк Іван Васильович // Правові засади гарантування та захисту прав і свобод людини і громадянина: зб. наук. ст. та тез наук. повід. за матеріалами Міжнарод. наук.-практ. конф., 23 листоп. 2012, м. Полтава: у 2 ч. / Нац. ун-т «Юрид. акад. України ім. Ярослава Мудрого», Полтав. юрид. ін-т, Нац. акад. прав. наук України, НДІ держ. буд-ва та місц. самоврядування, Асоц. випускників Нац. ун-ту «Юрид. акад. України ім. Ярослава Мудрого».&amp;nbsp;— Х. : Точка, 2012.&amp;nbsp;— Ч. 1.&amp;nbsp;— С. 5-12.
* Байдін Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Про межі суверенітету держав-членів ЄС: постановка питання / Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Байдін // Державне будівництво та місцеве самоврядування. Вип. 10.&amp;nbsp;— Х. : Право, 2005.&amp;nbsp;— С. 142—144.
* Яковюк, І. Державний суверенітет і права людини: питання співвідношення і пріоритету / І. Яковюк // Вісник Академії правових наук України. 2010&amp;nbsp;р. №&amp;nbsp;2(61).&amp;nbsp;— Х. : Право, 2010.&amp;nbsp;— С. 18-31.
* Сіваш О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Суверенітет і права людини: питання співвідношення / О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Сіваш // Проблеми законності: респ. міжвідом. наук. зб.&amp;nbsp;— Харків, 2008.&amp;nbsp;— Вип. 99.&amp;nbsp;— С. 39–44.
* Байдін Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Державний суверенітет і суверенні права: проблеми співвідношення / Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Байдін // Державне будівництво та місцеве самоврядування. : зб. наук. пр. / НДІ держ. буд-ва та місц. самоврядування Нац. акад. прав. наук України.&amp;nbsp;— Х. : Право, 2010.&amp;nbsp;— Вип. 20.&amp;nbsp;— С. 186—203.
* Барабаш, Ю. Референдум як спосіб вирішення питань, пов'язаних із державним суверенітетом / Ю. Барабаш // Вісник Академії правових наук України. 2008&amp;nbsp;р. №&amp;nbsp;3(54).&amp;nbsp;— Х. : Право, 2008.&amp;nbsp;— С. 98-108.
* Гончаренко В. Декларація про державнийсуверенітетУкраїни (1990&amp;nbsp;р.) та її роль в історіїтвореннянезалежноїУкраїнськоїдержави / В. Гончаренко // ВісникАкадеміїправових наук України.&amp;nbsp;— Х. : Право, 2010.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;2(61).&amp;nbsp;— С. 85-95.
* Бабій О.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Суверенітет в умовах членства держави в Європейському Союзі: проблеми визначення / О.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Бабій // Актуальні проблеми сучасного міжнародного права: зб. наук. ст. за матеріалами І Харк. міжнар.-прав. читань, присвяч. пам'яті проф. М.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Яновського і В.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Семенова, Харків, 27 листоп. 2015&amp;nbsp;р. : у 2 ч.&amp;nbsp;— Харків, 2015.&amp;nbsp;— Ч. 2.&amp;nbsp;— С. 34–37.
* Гапотій В.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Вплив глобалізаційних процесів на теорію та практику державного суверенітету / В.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Гапотій // Вісник Національного університету внутрішніх справ.&amp;nbsp;— 2004.&amp;nbsp;— Вип. 27.&amp;nbsp;— С. 243—250
* Ліпкан В.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Державний суверенітет у контексті формування системи міжнародної безпеки / В.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Ліпкан, О.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Тюріна // Університетські наукові записки.&amp;nbsp;— 2005.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;3 (15).&amp;nbsp;— С. 17–23.

=== Адабиёт ===

* Соҳибихтиёрии давлатӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 100. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* ''А. Романюк'' . Соҳибихтиёрии давлатӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;- саҳ.203 ISBN 978-966-611-818-2
* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Буткевич'' . Истиқлолият // Українська дипломатична енциклопедія : дар 2 ҳамин тавр. / муҳаррирон: Л. В. Губерский (раис) ва дигарон. — К. : Дониши Украина, 2004. — Т. 2 : М — Ман. — 812 бо. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-316-045-4&lt;/nowiki&gt; .
* ''М. Гнатовский'' . Истиқлолият // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011. - с.697 ISBN 978-966-611-818-2


{{Пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Соҳибихтиёрӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>724u8p0e6m8ydrl9oks04gv2p79wmx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мақомоти ҳокимияти давлатӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328478</id>
    <revision>
      <id>1480606</id>
      <parentid>1455184</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9927" sha1="thqjv4zkt0z7uja5zo7nwcxp8nofq9q" xml:space="preserve">'''Мақомоти ҳокимияти давлатӣ''' — пайванди (унсури) механизми давлатӣ, ки дар иҷрои вазифаҳои давлатӣ иштирок мекунад ва дорои ваколатҳои салоҳиятӣ мебошад.&lt;ref&gt; Теория государства и права: Учебник для вузов / Под ред. проф. В.М. Корельского, В.Д. Перевалова. 2-е изд., изм. и доп. Москва,2002. - с. 159. - 616 с. ISBN 5-89123-388-6&lt;/ref&gt;. 

Мақомоти ҳокимияти давлатӣ дар асоси [[Конститутсия]] ва қонунгузории давлат ташкил ва фаъолият мекунанд, дар доираи салоҳияти муайяншуда ва мувофиқи принсипи [[тақсими ҳокимиятҳо]] амал мекунанд. Вобаста ба хусусияти ваколатҳо ва самтҳои фаъолияташон, онҳо ба [[мақомоти қонунбарор|мақомоти қонунгузорӣ]], [[Ҳокимияти иҷроия|иҷроия]] ва [[Ҳокимияти судӣ|судӣ]] тақсим мешаванд.

Ҳар як мақомоти ҳокимияти давлатӣ дорои масъулиятҳои муайяни ҳуқуқӣ буда, ваколатҳои худро тавассути қабули [[Акт|санадҳои]] меъёрӣ ё анҷом додани фаъолияти маъмурӣ амалӣ менамояд. Фаъолияти онҳо бар принсипҳои [[қонуният]], шаффофият, [[ҳисоботдиҳӣ]] ва масъулият дар назди [[мардум]] асос ёфтааст.

Дар низоми механизми давлатӣ, мақомоти ҳокимияти давлатӣ дар татбиқи вазифаҳои дохилӣ ва берунии давлат, таъмини соҳибихтиёрии давлат, қонуният ва тартибот, ҳифзи ҳуқуқ ва озодиҳои инсон нақши калидӣ доранд.

== Аломатҳои мақомоти ҳокимияти давлатӣ ==

# Мақомоти ҳокимияти давлатӣ дорои мустақилияти муайян, мухторият аст, аммо он як қисми механизми ягонаи давлат аст, дар мошини давлатӣ ҷойгоҳи худро ишғол мекунад ва бо қисмҳои дигари он сахт алоқаманд аст.
# Мақомоти ҳокимияти давлатӣ аз [[корманди давлатӣ|кормандони давлатӣ]] иборат аст, ки бо мақомот муносибатҳои махсуси ҳуқуқӣ доранд. [[Корманди давлатӣ|Кормандони давлатӣ]] бевосита неъматҳои моддӣ истеҳсол намекунанд, аз ин рӯ фаъолияти кории онҳо ба [[ҷомеъа]] вогузор карда мешавад.
# Мақомоти ҳокимияти давлатӣ сохтори дохилӣ (сохтор) доранд. Онҳо аз воҳидҳое иборатанд, ки бо ягонагии ҳадафҳое, ки барои ноил шудан ба онҳо ташкил шудаанд ва интизоме, ки ҳамаи кормандон вазифадоранд риоя кунанд.
# Нишонаи муҳимтарини мақомоти ҳокимияти давлатӣ мавҷудияти салоҳияти қобилияти ҳуқуқии ҳокимият (маҷмӯи [[ҳуқуқ]] ва ӯҳдадориҳои) мазмуну ҳаҷми муайян мебошад. Татбиқи салоҳияти худ аз ҷониби мақомоти давлатӣ на танҳо ҳуқуқ, балки ӯҳдадории он мебошад.
# Мувофиқи салоҳияти худ мақомоти ҳокимияти давлатӣ дорои чунин ваколатҳои ҳокимиятӣ мебошад:

а) дар имконияти додани санадҳои ҳуқуқии ҳатмӣ. Ин санадҳо метавонанд меъёрӣ ё алоҳида муайян карда шаванд (санадҳои татбиқи меъёрҳои ҳуқуқ);

б) дар таъмини иҷрои санадҳои ҳуқуқии мақомоти ҳокимияти давлатӣ бо истифодаи усулҳои гуногун, аз ҷумла усулҳои маҷбуркунӣ.

6. Барои амалӣ намудани салоҳияти худ ба мақомоти давлатӣ заминаи зарурии моддӣ дода мешавад, маблағҳои молиявӣ, суратҳисоби бонкӣ, манбаи маблағгузорӣ (аз [[буҷет]])дорад.&lt;ref&gt; Теория государства и права: Учебник для вузов / Под ред. проф. В.М. Корельского, В.Д. Перевалова. 2-е изд., изм. и доп. Москва,2002. - с. 159-161  - 616 с. ISBN 5-89123-388-6&lt;/ref&gt;. 

7. Ниҳоят, мақомоти давлатӣ дар татбиқи вазифаҳои давлат фаъолона иштирок намуда, барои ин шаклу усулҳои дахлдорро истифода мебаранд.

== Намудҳои мақомоти ҳокимияти давлатӣ ==
Мувофиқи доираи ваколатҳо, мақомоти ҳокимияти давлатӣ '''ба марказӣ (болоӣ) ва маҳаллӣ''' тақсим карда мешаванд. Аммо, на ҳама мақомоти маҳаллӣ давлатӣ мебошанд (масалан, [[мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ]]).

Вобаста ба паҳнои салоҳият, '''мақомоти ҳокимияти давлатии дорои салоҳияти умумӣ ва махсус''' фарқ мекунанд.

Аз рӯи усули ташаккул: '''интихоб ва таъин'''; аз рӯи тартиби фаъолият ва қабули қарорҳо: '''коллегиалӣ ва яккаса'''.

Механизми давлат ва таснифоти мақомоти олии он мустақиман аз тақсими ҳокимиятҳо, ки мувофиқи он [[мақомоти қонунбарор|мақомоти қонунгузорӣ]], [[Ҳокимияти иҷроия|иҷроия]] ва [[Ҳокимияти судӣ|судӣ]] таъсис дода мешаванд, таъсир мегирад.&lt;ref&gt; Теория государства и права: Учебник для вузов / Под ред. проф. В.М. Корельского, В.Д. Перевалова. 2-е изд., изм. и доп. Москва,2002. - с. 161-162  - 616 с. ISBN 5-89123-388-6&lt;/ref&gt;. 

Аммо, наметавон гуфт, ки ҳамаи мақомоти давлатиро метавон ба [[мақомоти қонунбарор|мақомоти қонунгузорӣ]], [[Ҳокимияти иҷроия|иҷроия]] ва [[Ҳокимияти судӣ|судӣ]] тақсим кард. Механизми давлатӣ муосир хеле мураккабтар ва шохадортар аст, аз ин рӯ, мақомоти маъмулии зерини давлатиро метавон ҷудо кард:

# [[сарвари давлат]] ( [[президент]], [[фармонраво]], баъзан — ҳайати коллегиалӣ [1] )
# [[ҳокимияти қонунгузорӣ]]— [[парлумон]] (парлумонҳои сатҳҳои гуногун) — дар иёлотҳои федеролӣ )
# [[ҳокимияти иҷроия]] ( [[ҳукумат]], [[вазорат|вазорату]] идораҳо, [[мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ]])
# [[ҳокимияти судӣ]] — тамоми низоми судии кишвар
# мақомоти ҳифзи ҳуқуқ — полис, мақомоти амнияти давлатӣ, [[прокуратура]], [[нерӯҳои мусаллаҳ]] ва ғайра.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
# Интизоми давлатӣ // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва дигарон] . — Киев : Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 1999. — Ҷилди 1. 2: D — Y. — 741 саҳ. — ISBN 966-7492-02-8 .
# Мақомоти давлатӣ // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (муҳаррир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ш — П. — 720 саҳ. — ISBN 966-7492-04-4 .
# Мақомоти давлатӣ // Энсиклопедияи ҳуқуқӣ
# Державний орган // Луғати истилоҳотӣ оид ба пешгирӣ ва муқовимат ба қонунигардонии (расмикунонии) даромадҳои аз ҷиноят бадастоварда, маблағгузории терроризм, маблағгузории паҳнкунии силоҳи қатли ом ва коррупсия / А.Г.Чубенко, М.В.Лошицкий, Д.М.Павлов, С.С.Бычкова, О.С.Юнин. - Киев : Вайте, 2018. — С. 207. — ISBN 978-617-7627-10-3.


[[Гурӯҳ:Хизмати давлатӣ]]
[[Гурӯҳ:Дастгоҳи давлатӣ]]</text>
      <sha1>thqjv4zkt0z7uja5zo7nwcxp8nofq9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сохторҳои идоракунии давлатӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328487</id>
    <revision>
      <id>1480605</id>
      <parentid>1456200</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24235" sha1="56t7k63qlyap80dzy6l930h0ma48uat" xml:space="preserve">{{Иштибоҳ нашавад|Сохтори идоракунии давлатӣ|Шакли идоракунии давлатӣ}}
[[Акс:Map_of_unitary_and_federal_states.svg|рост|мини|Шаклҳои идоракунии кишварҳои ҷаҳон, то соли 2007: {{Legend|#0000FF|Унітарні держави}}]]
'''Сохторҳои идоракунии давлатӣ''' ( {{Lang-en|Forms of government}}&amp;nbsp; — созмони ҳудудӣ ё миллӣ-ҳудудии [[давлат]], ки сохтори фазоии [[қудрат]] ва худмуайянкунии давлатии аҳолии ( [[миллат]] )-ро, ки дар он зиндагӣ мекунанд, тавсиф мекунад. Яъне, усули тақсим кардани [[давлат]] ба қисмҳои муайяни таркибӣ ва тақсимоти қудрат байни онҳо. Сохтори давлатии ҳар як [[кишвар]] аз ҷониби [[низоми иҷтимоӣ]] ва [[Низоми сиёсӣ|Низоми сиёсии]] он муайян карда мешавад. Он мақоми ҳуқуқии ҳам давлатро дар маҷмӯъ ва ҳам қисмҳои алоҳидаи он ва муносибатҳои байни онҳоро инъикос мекунад.

Сохтори идоракунии давлатӣ муайян мекунад:

* принсипи тақсим кардани [[қаламрав|қаламрави давлат]] ба унсурҳои таркибӣ;
* тарзи ташкили [[аҳолӣ]] дар [[қаламрав|қаламрави]] муайян;
* сатҳи ба назар гирифтани манфиатҳои ақаллиятҳои миллӣ тавассути додани ваколатҳои муайяни худидоракунии ҳудудӣ ба қаламравҳои маҳалли зисти онҳо;
* мавҷуд будан ё набудани нишонаҳои [[истиқлол|истиқлолияти сиёсӣ ва давлатдорӣ]] дар байни ҷузъҳои [[давлат]];
* муносибатҳо байни сатҳҳои гуногуни [[ҳукумат]].

== Шаклҳо ==
Аломатҳои федератсия:

=== Федеративӣ ===
[[Акс:Map_of_unitary_states.svg|мини|Давлатҳои ягонаи ҷаҳон]]
{{Асосӣ|Давлати федеративӣ}} 
Шакли мураккаби идоракунӣ, ки бо мавҷудияти воҳидҳои миллӣ-давлатӣ (иёлотҳо, заминҳо, ҷумҳуриҳо, мухториятҳо) тавсиф мешавад. Он дар асоси созишномаи байни воҳидҳо ташаккул меёбад, ки ҳар яки онҳо истиқлолияти сиёсии аз ҷиҳати ҳуқуқӣ муайяншуда ва нишонаҳои давлатдориро нигоҳ медоранд. Мисолҳои чунин иёлотҳо [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], [[Олмон|Ҷумҳурии Федеративии Олмон]], [[Русия|Федератсияи Русия]] ва [[Мексика|Иёлоти Муттаҳидаи Мексика]] мебошанд.

;Давлатҳои федеративӣ аз рӯи меъёрҳои гуногун тасниф карда мешаванд.

# Ҳудуд аз қаламравҳои субъектҳои он иборат аст, ки метавонанд тақсимоти маъмурию ҳудудии худро муқаррар кунанд.
# Ду сатҳи ҳукумат ва маъмурӣ&amp;nbsp;— федератсия ва субъектҳои он (масалан, дар Федератсияи Русия)&amp;nbsp;( [[Президенти Федератсияи Русия]], Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия, Ҳукумати Федератсияи Русия, Суди Олии Федератсияи Русия ва ғайра, инчунин раисҳо, маҷлисҳои қонунгузорӣ, ҳукуматҳо ва судҳои олии ҷумҳуриҳое, ки ба Федератсияи Русия дохил мешаванд).
# Хусусияти хоси он [[Парлумон|парлумони]] дупалатагӣ аст, ки дар он яке аз палатаҳо манфиатҳои субъектҳои федератсияро намояндагӣ мекунад.
# Қонунгузорӣ аз қонунгузории федератсия ва қонунгузории субъектҳои федератсия иборат аст, ки наметавонанд бо қонунгузории федератсия мухолифат кунанд.
# Субъектҳои федератсия субъектҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] нестанд, аммо дар муносибатҳои шартномавии байналмилалӣ, агар федератсия ба субъектҳои федератсия [[Ваколат|ваколатҳои дахлдор диҳад,]] онҳо метавонанд мустақилона дар муносибатҳои шартномавии байналмилалӣ иштирок кунанд. [[Қудрат|Ҳукумати]] федералӣ ҳуқуқи истисноии назорати татбиқи [[Сиёсат|сиёсати]] хориҷиро дорад.
# Имконияти низоми дузинагии мақомоти судӣ ва ҳифзи ҳуқуқ.
# Мавҷудияти аломатҳои беруна ( [[пойтахт]], [[парчам]], [[нишон]], [[Гимн|суруди давлати]] )-и федератсия ва субъектҳои федератсия.

;Аз рӯи усули ташаккул:

Аз рӯи хусусияти ваколатҳои салоҳият байни субъектҳо:

* ''Федератсияҳои шартномавӣ'' дар асоси созишномаи байни субъектҳо дар бораи таъсиси давлати федеративӣ ба вуҷуд меоянд. Хусусияти чунин федератсияҳо дар он аст, ки субъектҳои федератсия метавонанд дар созишнома барои худ додани баъзе ҳуқуқҳои соҳибихтиёриро талаб кунанд.
* ''Федератсияҳои конститутсионӣ'' дар [[Қонуни асосии давлат|конститутсияе,]] ки аз ҷониби субъектҳои федератсия (масалан, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] дар [[соли 1787]] ) қабул ё тасдиқ шудааст, инъикос ёфтаанд. Дар чунин федератсияҳо ҳамаи субъектҳои онҳо ваколатҳои баробар доранд.
* ''Федератсияҳои конститутсионӣ-шартномавӣ'' дар асоси шартнома ба вуҷуд меоянд ва бо қабули конститутсия тасдиқ карда мешаванд (масалан, Федератсияи Русия&amp;nbsp;— Соли [[Соли 1992|1992]] субъектҳои Русия бо марказ шартномаи иттифоқӣ имзо карданд ва соли [[Соли 1993|1993]] [[Ҳамапурсӣ|дар раъйпурсии умумихалқӣ]] Конститутсияи Федератсияи Русия, ки бар асоси ин шартномаҳо таҳия шуда буд, тасдиқ карда шуд.

;Аз рӯи меъёри мундариҷа:

** ''Федератсияҳои ҳудудӣ''&amp;nbsp;— асоси тақсим кардани [[қаламрав]] ба қаламравҳои субъектҳои федератсия манзараи минтақа, зичии аҳолӣ, робитаҳои иқтисодӣ ва ғайра мебошад (ИМА, [[Мексика]], [[Бразилия]] ). Чунин федератсияҳо хеле устувор ва муттаҳиданд.
** ''Федератсияҳои миллӣ''&amp;nbsp;— асоси тақсимшавӣ ба субъектҳо таркиби миллии аҳолии субъектҳои федератсия (собиқ [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]], [[Чехословакия]], [[Югославия]] ) мебошад. Тавре ки амалия нишон дод, федератсияҳое, ки бар асоси меъёрҳои миллӣ сохта шудаанд, ноустуворанд. Хатари ихтилофҳо байни миллатҳо ҳамеша вуҷуд дорад, ки метавонад боиси фурӯпошии онҳо гардад.
** ''Федератсияҳои омехта''&amp;nbsp;— тақсимот бар асоси ҳарду меъёри қаблӣ (Федератсияи Русия) сурат мегирад.

[[Давлати унитарӣ|Давлати ягона]]&amp;nbsp;— чунин шакли ташкили ҳудудию маъмурии давлат, вақте ки он дигар сохторҳои алоҳидаи давлатиро дар бар намегирад. Аксари давлатҳое, ки дар гузашта вуҷуд доштанд ва имрӯз ҳам вуҷуд доранд, ягона мебошанд. Бартарии давлати ягона самаранокии идоракунӣ, таъмини боэътимоди ягонагӣ ва якпорчагии давлат мебошад. Мисолҳои чунин давлатҳо [[Фаронса]], [[Укроин|Украина]], [[Финланд|Финландия]] мебошанд.

* ''Федератсияҳои марказонидашуда''&amp;nbsp;— субъектҳои онҳо дар қабули қарорҳо дар сатҳи маҳаллӣ (Ҳиндустон, Мексика, Бразилия) маҳдуданд;
* ''Федератсияҳои ғайримарказӣ''&amp;nbsp;— тобеонашон дар танзими корҳои дохилии худ ваколатҳои васеъ доранд.

Мувофиқи моддаи 2 -и Конститутсияи Украина, қонуни асосии давлат, Украина аз ҷиҳати шакли идоракунӣ давлати ягона буда, соҳибихтиёрии он ба тамоми қаламрави он паҳн мешавад  . Дар қаламрави Украина ягон воҳидҳои дигари ҳудудӣ ё миллӣ вуҷуд надоранд, қаламрави давлат дар ҳудуди он яклухт ва дахлнопазир аст  . Низоми давлатии Украина содда аст, аммо бо хусусияти марбут ба мавҷудияти Ҷумҳурии Мухтори Қрим тавсиф мешавад, ки дар раванди ҳалли масъалаҳои худидоракунӣ нисбат ба воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ҳуқуқҳои каме бештар дорад  . Пас аз рӯйдодҳои Инқилоби Шараф дар соли 2014, ин мақом баҳонае барои таҷовузи мусаллаҳона аз ҷониби Федератсияи Русия ва таҳдид ба мавҷудияти низоми давлатӣ дар маҷмӯъ гардид.

* ''Симметрӣ''&amp;nbsp;— ҳамаи субъектҳо мақоми якхелаи сиёсӣ ва ҳуқуқӣ доранд;
* ''Асимметрӣ''&amp;nbsp;— субъектҳо дорои мақоми сиёсию ҳуқуқии гуногун мебошанд.

=== Ягона ===
[[Акс:Map_of_federal_states.svg|мини|Давлатҳои федеролии ҷаҳон]]
{{Асосӣ|Давлати ягона}}
Вобаста ба дараҷаи вобастагии мақомоти маҳаллӣ аз ҳукумати марказӣ, давлатҳои воҳидӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

Аломатҳои давлати ягона:

# Ваҳдати комили сиёсӣ дар саросари қаламрави он.
# Ягона [[Мақомоти ҳокимияти давлатӣ|мақомоти олии ҳокимияти давлатӣ]] ( [[Сарвари кишвар|сардори давлат]], [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], мақомоти судӣ ва ғайра), ки мақомоти маҳаллии таҳти назорат қарордошта ба онҳо итоат мекунанд.
# [[Тақсимоти маъмуриву ҳудудӣ|Тақсимоти ягонаи маъмурӣ-ҳудудӣ]] . Ягон воҳидҳои алоҳидаи ҳудудие вуҷуд надоранд, ки нишонаҳои соҳибихтиёрӣ дошта бошанд.
# Системаи ягонаи қонунгузорӣ барои тамоми давлат.
# Идоракунии [[Нерӯҳои мусаллаҳ|қувваҳои мусаллаҳи]] муттаҳид ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ аз ҷониби мақомоти марказии ҳокимияти давлатӣ анҷом дода мешавад.
# [[Шаҳрвандӣ|Шаҳрвандии]] ягона, низоми пулӣ .
# Намояндагии яккасаи тамоми давлат дар муносибатҳои байналмилалӣ дар сатҳи давлатӣ.

Баъзе муаллифон инчунин [[Конфедеросиюн|конфедератсия]], [[империя]] ( [[Империяи Бритониё]] ), иттиҳод, ҷомеа ва иттиҳодия ( [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] )-ро ҳамчун шаклҳои мураккаби сохтори давлатӣ мешуморанд. Пайвастагии ин шаклҳо ва нигоҳ доштани истиқлолияти пурраи субъектҳо вуҷуди онҳоро ҳамчун давлатҳои муттаҳид зери шубҳа мегузорад  .

* ''Марказӣ''&amp;nbsp;— мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ аз ҷониби роҳбароне, ки аз марказ таъин шудаанд, роҳбарӣ карда мешаванд ва мақомоти худидоракунии маҳаллӣ ба онҳо итоат мекунанд ( [[Финланд|Финляндия]] ).
* ''Ғайримарказонидашуда''&amp;nbsp;— мақомоти маҳаллӣ дар ҳалли масъалаҳои ҳаёти маҳаллӣ ( [[Британияи Кабир|Бритониёи Кабир]], [[Дания]], [[Гурҷистон]] ) мустақилияти назаррас доранд.
* ''Омехта''&amp;nbsp;— аломатҳои марказонидан ва ғайримарказикунонӣ мавҷуданд ( [[Ҷопон]], [[Туркия]], [[Укроин]] ).

=== Маҷмааи дигар ===
Баъзе муаллифон инчунин [[Конфедеросиюн|конфедератсия]], [[империя]] ( [[Империяи Бритониё]] ), иттиҳод, ҷомеъа ва иттиҳодия ( [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] )-ро ҳамчун шаклҳои мураккаби сохтори давлатӣ мешуморанд. Пайвастагии ин шаклҳо ва нигоҳ доштани истиқлолияти пурраи субъектҳо вуҷуди онҳоро ҳамчун давлатҳои муттаҳид зери шубҳа мегузорад  .

''Конфедератсия&amp;nbsp'';— шакли мураккаби таърихии сохтори давлатӣ, иттиҳоди муваққатии давлатҳо, ки барои ноил шудан ба ҳадафҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва дигар ҳадафҳо, бидуни соҳибихтиёрии мустақили фаромиллӣ таъсис дода мешавад. Дар аввали [[Садаи XXI|асри 21,]] аломатҳои қисман шакли конфедеративии сохтори давлатӣ дар [[Иттиҳоди Аврупо]] мавҷуданд. Конфедератсияҳо хусусияти ноустувор ва гузариш доранд.— ё пароканда шаванд ё ба федератсия табдил ёбанд.

;Аломатҳои иттиҳоди иёлотҳо:

# Набудани қаламрави ягона ва марзи давлатии умумӣ барои тамоми конфедератсия.
# Набудани мақомоти умумии қонунгузорӣ ва низоми идоракунӣ.
# Набудани як конститутсияи умумӣ, низоми ҳуқуқӣ, [[шаҳрвандӣ]], низомҳои судӣ ва молиявӣ барои тамоми конфедератсия.
# Набудани соҳибихтиёрии конфедератсия, нигоҳ доштани соҳибихтиёрӣ ва мақоми ҳуқуқии байналмилалии иштирокчиёни конфедератсия.
# Ҳузури як мақоми умумии конфедеративӣ, ки аз намояндагони давлатҳои соҳибихтиёр иборат аст.
# Қарори мақомоти умумии конфедератсия, ки бо иттифоқи назар қабул карда мешавад. Асос дар сурати норозӣ будани аъзои конфедератсия бо он, он [[Масъулияти ахлоқӣ (фалсафа)|ҳатмӣ]] нест ва ягон таҳримро ба вуҷуд намеорад (ҳуқуқи бекор кардан, яъне рад кардан).
# Ҳуқуқи ҳар як субъекти он барои баромадан аз конфедератсия.

== Инчунин нигаред ==

* [[Тақсимоти маъмуриву ҳудудӣ|Сохтори маъмурӣ-ҳудудӣ]]
* [[Шакли идоракунии давлатӣ|Шакли ҳукумат]]

== Адабиёт ==

* Форма державного устрою // Велика українська юридична енциклопедія : у 20 т. / О. В. Петришин  (відп. ред.) та ін.. — 2017. — Т. 3 : Загальна теорія права. — С. 817. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt;.
* {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Адміністративно-територіальна реформа в Україні: політико-правові проблеми: Монографія|ссылка=|том=|ответственный=За ред. І. О. Кресіної|издательство=[[Логос (видавництво)|Логос]]|год=2009|страниц=480|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=АТР в Україні}}
* {{Книга|автор=Телешун С. О.|часть=|заглавие=Державний устрій України : проблеми політики теорії та практики|издательство=[[Лілея-НВ]]|год=2000|страниц=316|серия=|тираж=|isbn=|ref=Телешун С. О.}}&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Comment/styles.css&quot; /&gt;{{Книга|автор=Телешун С. О.|часть=|заглавие=Державний устрій України : проблеми політики теорії та практики|издательство=[[Лілея-НВ]]|год=2000|страниц=316|серия=|тираж=|isbn=|ref=Телешун С. О.}}
* &lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Comment/styles.css&quot; /&gt;{{Книга|автор={{comment|Кириченко В. М.|Кириченко Віктор Миколайович}}, [[Куракін Олександр Миколайович|Куракін О. М.]]|часть=|заглавие=Теорія держави і права модульний курс: Навчальний посібник|ссылка=http://ebooktime.net/book_97_glava_87_ТЕРМІНОЛОГІЧНИЙ.html|том=|ответственный=|издательство=Центр учбової літератури|год=2010|страниц=|страницы=264|серия=|тираж=|isbn=978-611-01-0010-6|ref=Кириченко В. М., Куракін О. М.}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190904172557/http://ebooktime.net/book_97_glava_87_%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%9C%D0%86%D0%9D%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%98%D0%99.html |date=2019-09-04 }}
* {{Ref-en}} {{Книга|автор=Скакун О. Ф.|часть=|заглавие=Теорія держави і права: Підручник|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=2011|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Скакун О. Ф.}}
* {{Ref-en}} {{Книга|автор=Цвік М. В., Петришин О. В., Авраменко Л. В.|часть=|заглавие=Загальна теорія держави і права|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=2009|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Цвік М. В.}}
* {{Ref-ru}} {{Книга|автор=Денисов А. И.|часть=|заглавие=Сущность и формы государства|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=1960|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Денисов А. И.}}
* {{Ref-ru}} {{Книга|автор=Толкачев К. Б., Хабибулин А. Т.|часть=Государство: понятие, сущность, типология|заглавие=Политология|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=1995|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Толкачев К. Б.}}&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Comment/styles.css&quot; /&gt;{{Книга|автор=Толкачев К. Б., Хабибулин А. Т.|часть=Государство: понятие, сущность, типология|заглавие=Политология|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=1995|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Толкачев К. Б.}}

== Пайвандҳо ==

* [http://subject.com.ua/political/governance/44.html Идоракунии давлатӣ.]
* [http://www.history.vn.ua/book/history1/geuvj.html Системаи давлатӣ.]
* [http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/040.php Шакли ҳукумат.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171225091950/http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/040.php|date=25 грудня 2017}}
* [http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/009.php Шаклҳои ҳукумат: мафҳумҳо, намудҳо.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171225092022/http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/009.php|date=25 грудня 2017}}
* [http://www.vuzlib.net/beta3/html/1/11993/12030/ Таснифоти шаклҳои ҳукумат.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120516041905/http://vuzlib.net/beta3/html/1/11993/12030/|date=16 травня 2012}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Кишварҳо аз рӯи шакли идораи давлатӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи асосӣ]]
[[Гурӯҳ:Назарияи давлат ва ҳуқуқ]]
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурӣ]]</text>
      <sha1>56t7k63qlyap80dzy6l930h0ma48uat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480685</id>
      <parentid>1480605</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24235" sha1="23ktveudo4kr5wvh8vl9336gkiahood" xml:space="preserve">{{Иштибоҳ нашавад|Сохтори идоракунии давлатӣ|Шакли идоракунии давлатӣ}}
[[Акс:Map_of_unitary_and_federal_states.svg|рост|мини|Шаклҳои идоракунии кишварҳои ҷаҳон, то соли 2007: {{Legend|#0000FF|Унітарні держави}}]]
'''Сохторҳои идоракунии давлатӣ''' ( {{Lang-en|Forms of government}}&amp;nbsp; — созмони ҳудудӣ ё миллӣ-ҳудудии [[давлат]], ки сохтори фазоии [[қудрат]] ва худмуайянкунии давлатии аҳолии ( [[миллат]] )-ро, ки дар он зиндагӣ мекунанд, тавсиф мекунад. Яъне, усули тақсим кардани [[давлат]] ба қисмҳои муайяни таркибӣ ва тақсимоти қудрат байни онҳо. Сохтори давлатии ҳар як [[кишвар]] аз ҷониби [[низоми иҷтимоӣ]] ва [[Низоми сиёсӣ|Низоми сиёсии]] он муайян карда мешавад. Он мақоми ҳуқуқии ҳам давлатро дар маҷмӯъ ва ҳам қисмҳои алоҳидаи он ва муносибатҳои байни онҳоро инъикос мекунад.

Сохтори идоракунии давлатӣ муайян мекунад:

* принсипи тақсим кардани [[қаламрав|қаламрави давлат]] ба унсурҳои таркибӣ;
* тарзи ташкили [[аҳолӣ]] дар [[қаламрав|қаламрави]] муайян;
* сатҳи ба назар гирифтани манфиатҳои ақаллиятҳои миллӣ тавассути додани ваколатҳои муайяни худидоракунии ҳудудӣ ба қаламравҳои маҳалли зисти онҳо;
* мавҷуд будан ё набудани нишонаҳои [[истиқлол|истиқлолияти сиёсӣ ва давлатдорӣ]] дар байни ҷузъҳои [[давлат]];
* муносибатҳо байни сатҳҳои гуногуни [[ҳукумат]].

== Шаклҳо ==
Аломатҳои федератсия:

=== Федеративӣ ===
[[Акс:Map_of_unitary_states.svg|мини|Давлатҳои ягонаи ҷаҳон]]
{{Асосӣ|Давлати федеративӣ}} 
Шакли мураккаби идоракунӣ, ки бо мавҷудияти воҳидҳои миллӣ-давлатӣ (иёлотҳо, заминҳо, ҷумҳуриҳо, мухториятҳо) тавсиф мешавад. Он дар асоси созишномаи байни воҳидҳо ташаккул меёбад, ки ҳар яки онҳо истиқлолияти сиёсии аз ҷиҳати ҳуқуқӣ муайяншуда ва нишонаҳои давлатдориро нигоҳ медоранд. Мисолҳои чунин иёлотҳо [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], [[Олмон|Ҷумҳурии Федеративии Олмон]], [[Русия|Федератсияи Русия]] ва [[Мексика|Иёлоти Муттаҳидаи Мексика]] мебошанд.

;Давлатҳои федеративӣ аз рӯи меъёрҳои гуногун тасниф карда мешаванд.

# Ҳудуд аз қаламравҳои субъектҳои он иборат аст, ки метавонанд тақсимоти маъмурию ҳудудии худро муқаррар кунанд.
# Ду сатҳи ҳукумат ва маъмурӣ&amp;nbsp;— федератсия ва субъектҳои он (масалан, дар Федератсияи Русия)&amp;nbsp;( [[Президенти Федератсияи Русия]], Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия, Ҳукумати Федератсияи Русия, Суди Олии Федератсияи Русия ва ғайра, инчунин раисҳо, маҷлисҳои қонунгузорӣ, ҳукуматҳо ва судҳои олии ҷумҳуриҳое, ки ба Федератсияи Русия дохил мешаванд).
# Хусусияти хоси он [[Парлумон|парлумони]] дупалатагӣ аст, ки дар он яке аз палатаҳо манфиатҳои субъектҳои федератсияро намояндагӣ мекунад.
# Қонунгузорӣ аз қонунгузории федератсия ва қонунгузории субъектҳои федератсия иборат аст, ки наметавонанд бо қонунгузории федератсия мухолифат кунанд.
# Субъектҳои федератсия субъектҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] нестанд, аммо дар муносибатҳои шартномавии байналмилалӣ, агар федератсия ба субъектҳои федератсия [[Ваколат|ваколатҳои дахлдор диҳад,]] онҳо метавонанд мустақилона дар муносибатҳои шартномавии байналмилалӣ иштирок кунанд. [[Қудрат|Ҳукумати]] федералӣ ҳуқуқи истисноии назорати татбиқи [[Сиёсат|сиёсати]] хориҷиро дорад.
# Имконияти низоми дузинагии мақомоти судӣ ва ҳифзи ҳуқуқ.
# Мавҷудияти аломатҳои беруна ( [[пойтахт]], [[парчам]], [[нишон]], [[Гимн|суруди давлати]] )-и федератсия ва субъектҳои федератсия.

;Аз рӯи усули ташаккул:

Аз рӯи хусусияти ваколатҳои салоҳият байни субъектҳо:

* ''Федератсияҳои шартномавӣ'' дар асоси созишномаи байни субъектҳо дар бораи таъсиси давлати федеративӣ ба вуҷуд меоянд. Хусусияти чунин федератсияҳо дар он аст, ки субъектҳои федератсия метавонанд дар созишнома барои худ додани баъзе ҳуқуқҳои соҳибихтиёриро талаб кунанд.
* ''Федератсияҳои конститутсионӣ'' дар [[Қонуни асосии давлат|конститутсияе,]] ки аз ҷониби субъектҳои федератсия (масалан, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] дар [[соли 1787]] ) қабул ё тасдиқ шудааст, инъикос ёфтаанд. Дар чунин федератсияҳо ҳамаи субъектҳои онҳо ваколатҳои баробар доранд.
* ''Федератсияҳои конститутсионӣ-шартномавӣ'' дар асоси шартнома ба вуҷуд меоянд ва бо қабули конститутсия тасдиқ карда мешаванд (масалан, Федератсияи Русия&amp;nbsp;— Соли [[Соли 1992|1992]] субъектҳои Русия бо марказ шартномаи иттифоқӣ имзо карданд ва соли [[Соли 1993|1993]] [[Раъйпурсӣ|дар раъйпурсии умумихалқӣ]] Конститутсияи Федератсияи Русия, ки бар асоси ин шартномаҳо таҳия шуда буд, тасдиқ карда шуд.

;Аз рӯи меъёри мундариҷа:

** ''Федератсияҳои ҳудудӣ''&amp;nbsp;— асоси тақсим кардани [[қаламрав]] ба қаламравҳои субъектҳои федератсия манзараи минтақа, зичии аҳолӣ, робитаҳои иқтисодӣ ва ғайра мебошад (ИМА, [[Мексика]], [[Бразилия]] ). Чунин федератсияҳо хеле устувор ва муттаҳиданд.
** ''Федератсияҳои миллӣ''&amp;nbsp;— асоси тақсимшавӣ ба субъектҳо таркиби миллии аҳолии субъектҳои федератсия (собиқ [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]], [[Чехословакия]], [[Югославия]] ) мебошад. Тавре ки амалия нишон дод, федератсияҳое, ки бар асоси меъёрҳои миллӣ сохта шудаанд, ноустуворанд. Хатари ихтилофҳо байни миллатҳо ҳамеша вуҷуд дорад, ки метавонад боиси фурӯпошии онҳо гардад.
** ''Федератсияҳои омехта''&amp;nbsp;— тақсимот бар асоси ҳарду меъёри қаблӣ (Федератсияи Русия) сурат мегирад.

[[Давлати унитарӣ|Давлати ягона]]&amp;nbsp;— чунин шакли ташкили ҳудудию маъмурии давлат, вақте ки он дигар сохторҳои алоҳидаи давлатиро дар бар намегирад. Аксари давлатҳое, ки дар гузашта вуҷуд доштанд ва имрӯз ҳам вуҷуд доранд, ягона мебошанд. Бартарии давлати ягона самаранокии идоракунӣ, таъмини боэътимоди ягонагӣ ва якпорчагии давлат мебошад. Мисолҳои чунин давлатҳо [[Фаронса]], [[Укроин|Украина]], [[Финланд|Финландия]] мебошанд.

* ''Федератсияҳои марказонидашуда''&amp;nbsp;— субъектҳои онҳо дар қабули қарорҳо дар сатҳи маҳаллӣ (Ҳиндустон, Мексика, Бразилия) маҳдуданд;
* ''Федератсияҳои ғайримарказӣ''&amp;nbsp;— тобеонашон дар танзими корҳои дохилии худ ваколатҳои васеъ доранд.

Мувофиқи моддаи 2 -и Конститутсияи Украина, қонуни асосии давлат, Украина аз ҷиҳати шакли идоракунӣ давлати ягона буда, соҳибихтиёрии он ба тамоми қаламрави он паҳн мешавад  . Дар қаламрави Украина ягон воҳидҳои дигари ҳудудӣ ё миллӣ вуҷуд надоранд, қаламрави давлат дар ҳудуди он яклухт ва дахлнопазир аст  . Низоми давлатии Украина содда аст, аммо бо хусусияти марбут ба мавҷудияти Ҷумҳурии Мухтори Қрим тавсиф мешавад, ки дар раванди ҳалли масъалаҳои худидоракунӣ нисбат ба воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ҳуқуқҳои каме бештар дорад  . Пас аз рӯйдодҳои Инқилоби Шараф дар соли 2014, ин мақом баҳонае барои таҷовузи мусаллаҳона аз ҷониби Федератсияи Русия ва таҳдид ба мавҷудияти низоми давлатӣ дар маҷмӯъ гардид.

* ''Симметрӣ''&amp;nbsp;— ҳамаи субъектҳо мақоми якхелаи сиёсӣ ва ҳуқуқӣ доранд;
* ''Асимметрӣ''&amp;nbsp;— субъектҳо дорои мақоми сиёсию ҳуқуқии гуногун мебошанд.

=== Ягона ===
[[Акс:Map_of_federal_states.svg|мини|Давлатҳои федеролии ҷаҳон]]
{{Асосӣ|Давлати ягона}}
Вобаста ба дараҷаи вобастагии мақомоти маҳаллӣ аз ҳукумати марказӣ, давлатҳои воҳидӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

Аломатҳои давлати ягона:

# Ваҳдати комили сиёсӣ дар саросари қаламрави он.
# Ягона [[Мақомоти ҳокимияти давлатӣ|мақомоти олии ҳокимияти давлатӣ]] ( [[Сарвари кишвар|сардори давлат]], [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], мақомоти судӣ ва ғайра), ки мақомоти маҳаллии таҳти назорат қарордошта ба онҳо итоат мекунанд.
# [[Тақсимоти маъмуриву ҳудудӣ|Тақсимоти ягонаи маъмурӣ-ҳудудӣ]] . Ягон воҳидҳои алоҳидаи ҳудудие вуҷуд надоранд, ки нишонаҳои соҳибихтиёрӣ дошта бошанд.
# Системаи ягонаи қонунгузорӣ барои тамоми давлат.
# Идоракунии [[Нерӯҳои мусаллаҳ|қувваҳои мусаллаҳи]] муттаҳид ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ аз ҷониби мақомоти марказии ҳокимияти давлатӣ анҷом дода мешавад.
# [[Шаҳрвандӣ|Шаҳрвандии]] ягона, низоми пулӣ .
# Намояндагии яккасаи тамоми давлат дар муносибатҳои байналмилалӣ дар сатҳи давлатӣ.

Баъзе муаллифон инчунин [[Конфедеросиюн|конфедератсия]], [[империя]] ( [[Империяи Бритониё]] ), иттиҳод, ҷомеа ва иттиҳодия ( [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] )-ро ҳамчун шаклҳои мураккаби сохтори давлатӣ мешуморанд. Пайвастагии ин шаклҳо ва нигоҳ доштани истиқлолияти пурраи субъектҳо вуҷуди онҳоро ҳамчун давлатҳои муттаҳид зери шубҳа мегузорад  .

* ''Марказӣ''&amp;nbsp;— мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ аз ҷониби роҳбароне, ки аз марказ таъин шудаанд, роҳбарӣ карда мешаванд ва мақомоти худидоракунии маҳаллӣ ба онҳо итоат мекунанд ( [[Финланд|Финляндия]] ).
* ''Ғайримарказонидашуда''&amp;nbsp;— мақомоти маҳаллӣ дар ҳалли масъалаҳои ҳаёти маҳаллӣ ( [[Британияи Кабир|Бритониёи Кабир]], [[Дания]], [[Гурҷистон]] ) мустақилияти назаррас доранд.
* ''Омехта''&amp;nbsp;— аломатҳои марказонидан ва ғайримарказикунонӣ мавҷуданд ( [[Ҷопон]], [[Туркия]], [[Укроин]] ).

=== Маҷмааи дигар ===
Баъзе муаллифон инчунин [[Конфедеросиюн|конфедератсия]], [[империя]] ( [[Империяи Бритониё]] ), иттиҳод, ҷомеъа ва иттиҳодия ( [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] )-ро ҳамчун шаклҳои мураккаби сохтори давлатӣ мешуморанд. Пайвастагии ин шаклҳо ва нигоҳ доштани истиқлолияти пурраи субъектҳо вуҷуди онҳоро ҳамчун давлатҳои муттаҳид зери шубҳа мегузорад  .

''Конфедератсия&amp;nbsp'';— шакли мураккаби таърихии сохтори давлатӣ, иттиҳоди муваққатии давлатҳо, ки барои ноил шудан ба ҳадафҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва дигар ҳадафҳо, бидуни соҳибихтиёрии мустақили фаромиллӣ таъсис дода мешавад. Дар аввали [[Садаи XXI|асри 21,]] аломатҳои қисман шакли конфедеративии сохтори давлатӣ дар [[Иттиҳоди Аврупо]] мавҷуданд. Конфедератсияҳо хусусияти ноустувор ва гузариш доранд.— ё пароканда шаванд ё ба федератсия табдил ёбанд.

;Аломатҳои иттиҳоди иёлотҳо:

# Набудани қаламрави ягона ва марзи давлатии умумӣ барои тамоми конфедератсия.
# Набудани мақомоти умумии қонунгузорӣ ва низоми идоракунӣ.
# Набудани як конститутсияи умумӣ, низоми ҳуқуқӣ, [[шаҳрвандӣ]], низомҳои судӣ ва молиявӣ барои тамоми конфедератсия.
# Набудани соҳибихтиёрии конфедератсия, нигоҳ доштани соҳибихтиёрӣ ва мақоми ҳуқуқии байналмилалии иштирокчиёни конфедератсия.
# Ҳузури як мақоми умумии конфедеративӣ, ки аз намояндагони давлатҳои соҳибихтиёр иборат аст.
# Қарори мақомоти умумии конфедератсия, ки бо иттифоқи назар қабул карда мешавад. Асос дар сурати норозӣ будани аъзои конфедератсия бо он, он [[Масъулияти ахлоқӣ (фалсафа)|ҳатмӣ]] нест ва ягон таҳримро ба вуҷуд намеорад (ҳуқуқи бекор кардан, яъне рад кардан).
# Ҳуқуқи ҳар як субъекти он барои баромадан аз конфедератсия.

== Инчунин нигаред ==

* [[Тақсимоти маъмуриву ҳудудӣ|Сохтори маъмурӣ-ҳудудӣ]]
* [[Шакли идоракунии давлатӣ|Шакли ҳукумат]]

== Адабиёт ==

* Форма державного устрою // Велика українська юридична енциклопедія : у 20 т. / О. В. Петришин  (відп. ред.) та ін.. — 2017. — Т. 3 : Загальна теорія права. — С. 817. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt;.
* {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Адміністративно-територіальна реформа в Україні: політико-правові проблеми: Монографія|ссылка=|том=|ответственный=За ред. І. О. Кресіної|издательство=[[Логос (видавництво)|Логос]]|год=2009|страниц=480|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=АТР в Україні}}
* {{Книга|автор=Телешун С. О.|часть=|заглавие=Державний устрій України : проблеми політики теорії та практики|издательство=[[Лілея-НВ]]|год=2000|страниц=316|серия=|тираж=|isbn=|ref=Телешун С. О.}}&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Comment/styles.css&quot; /&gt;{{Книга|автор=Телешун С. О.|часть=|заглавие=Державний устрій України : проблеми політики теорії та практики|издательство=[[Лілея-НВ]]|год=2000|страниц=316|серия=|тираж=|isbn=|ref=Телешун С. О.}}
* &lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Comment/styles.css&quot; /&gt;{{Книга|автор={{comment|Кириченко В. М.|Кириченко Віктор Миколайович}}, [[Куракін Олександр Миколайович|Куракін О. М.]]|часть=|заглавие=Теорія держави і права модульний курс: Навчальний посібник|ссылка=http://ebooktime.net/book_97_glava_87_ТЕРМІНОЛОГІЧНИЙ.html|том=|ответственный=|издательство=Центр учбової літератури|год=2010|страниц=|страницы=264|серия=|тираж=|isbn=978-611-01-0010-6|ref=Кириченко В. М., Куракін О. М.}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190904172557/http://ebooktime.net/book_97_glava_87_%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%9C%D0%86%D0%9D%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%98%D0%99.html |date=2019-09-04 }}
* {{Ref-en}} {{Книга|автор=Скакун О. Ф.|часть=|заглавие=Теорія держави і права: Підручник|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=2011|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Скакун О. Ф.}}
* {{Ref-en}} {{Книга|автор=Цвік М. В., Петришин О. В., Авраменко Л. В.|часть=|заглавие=Загальна теорія держави і права|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=2009|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Цвік М. В.}}
* {{Ref-ru}} {{Книга|автор=Денисов А. И.|часть=|заглавие=Сущность и формы государства|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=1960|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Денисов А. И.}}
* {{Ref-ru}} {{Книга|автор=Толкачев К. Б., Хабибулин А. Т.|часть=Государство: понятие, сущность, типология|заглавие=Политология|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=1995|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Толкачев К. Б.}}&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Comment/styles.css&quot; /&gt;{{Книга|автор=Толкачев К. Б., Хабибулин А. Т.|часть=Государство: понятие, сущность, типология|заглавие=Политология|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=1995|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Толкачев К. Б.}}

== Пайвандҳо ==

* [http://subject.com.ua/political/governance/44.html Идоракунии давлатӣ.]
* [http://www.history.vn.ua/book/history1/geuvj.html Системаи давлатӣ.]
* [http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/040.php Шакли ҳукумат.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171225091950/http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/040.php|date=25 грудня 2017}}
* [http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/009.php Шаклҳои ҳукумат: мафҳумҳо, намудҳо.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171225092022/http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/009.php|date=25 грудня 2017}}
* [http://www.vuzlib.net/beta3/html/1/11993/12030/ Таснифоти шаклҳои ҳукумат.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120516041905/http://vuzlib.net/beta3/html/1/11993/12030/|date=16 травня 2012}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Кишварҳо аз рӯи шакли идораи давлатӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи асосӣ]]
[[Гурӯҳ:Назарияи давлат ва ҳуқуқ]]
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурӣ]]</text>
      <sha1>23ktveudo4kr5wvh8vl9336gkiahood</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инвеститура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331470</id>
    <revision>
      <id>1480621</id>
      <parentid>1472898</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3194" sha1="7dgd8kjqakmokmoqzixwrxfdy0p6p6e" xml:space="preserve">'''Инвеститура''' ({{lang-la|investio}} – қабо пӯшонидан, фаро гирифтан) —  шакли қадимии таҳвили амволи ғайриманқул аз соҳибмулки аввала ба нав.  

== Таърих ==
Дар асрҳои миёна Инвеститура навъи санади ҳуқуқӣ дар [[Аврупои Ғарбӣ]] ба шумор мерафт, ки тавассути он қитъаи замин, вазифа, рутба, ки тобеияти вассалиро мустаҳкам мекард, ба соҳиби нав супурда мешуд. Ба вассал қисме аз замин, дастпӯшак, найзаву шамшер, [[дирафш]] ва ғ. ҳамчун рамзи қудрат дар маросими хос дода мешуд. Инвеститураи калисо шакли махсуси Инвеститура буда, ба тариқи таъйин кардан ва ё ба мартабаи дигар гузаронидани рӯҳониён бо супоридани [[Ангуштарин|ангуштарӣ]] ва [[асо]] амалӣ мегардид. То охири асри 11 ҳуқуқи Инвеститураи калисо ба ҳокимияти дунявӣ (дар [[Англия]] ба шоҳ ва дар [[Рум]] ба [[император]]) тааллуқ дошт. Аввалин бархурди ошкоро, ки «мубориза барои Инвеститура» ном дошт, байни поп [[Григории VII]] (1073–85) ва император Ҳенрии IV (1056–1106) ба амал омад. Дар натиҷа соли 1075 поп супурдани Инвеститураро ба император манъ кард. 

== Ҳолатҳои ҳуқуқӣ ==
Дар ҳуқуқи конститутсионӣ Инвеститура додани ваколатҳои ҳокимиятӣ ба шахс ва ё гурӯҳи шахсон тибқи [[конститутсия]] аст. Инвеститура ризоияти [[парлумон]] барои оғози фаъолияти ҳукумат мебошад. Мафҳуми Инвеститура асосан ба ниҳоди интихобии сардори давлат – [[Президент]] ва ҳамчунин ба [[ҳукумат]] татбиқ мешавад. Ҳукумат низ метавонад аз парлумон (дар [[ҷумҳурии парлумонӣ]]) ё аз Президент (дар [[ҷумҳурии президентӣ]]) Инвеститура дарёфт кунад. Бино бар ин, вобаста ба субъектҳое, ки сарчашмаи ҳокимиятанд, Инвеститура ба парлумон ва мардумӣ, вобаста ба субъектҳое, ки қабулкунандаанд, ба президентӣ ва ҳукуматӣ ҷудо мешавад. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ| Инвеститура |8|муаллиф= Ҳ. Қурбонов }}
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқ аз рӯи асрҳо]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқ ба ахбор]]</text>
      <sha1>7dgd8kjqakmokmoqzixwrxfdy0p6p6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бахшдор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332504</id>
    <revision>
      <id>1480684</id>
      <parentid>1480049</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19372" sha1="52n1x13uhzmdhkgp7nslmf9r2lh6282" xml:space="preserve">'''Ҳокими бахш''' касе аст, ки дар низоми сиёсӣ ва маъмурии [[Эрон]] [[масъул]]и идоракунии [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] аст. Дар [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахше]], ки ба он вазифа таъин шудааст, ҳокими бахш ҳамчун намояндаи олии ҳукумат маъруф аст ва масъули татбиқи сиёсати давлатии [[кишвар]] ва дар робита бо [[идора|идораҳо]], [[муассиса|муассисаҳо]], [[ширкат|ширкатҳо]] ва дигар ниҳодҳои давлатӣ мебошад, ки аз [[буҷа|буҷаи]] давлатии ҳукумат ба таври муайян истифода мебаранд. Муошират ва ҳамоҳангӣ байни идораҳо, ниҳодҳои инқилобӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, Шӯрои исломии шаҳрҳои бахш, [[деҳистон]] ва муассисаҳои ғайриҳукуматии давлатӣ, ки дар сатҳи [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] фаъолият мекунанд, низ аз ҷумлаи вазифаҳои ҳокими бахш мебошанд.
{{Тақсимоти кишварии Эрон}}
 
== Вазифаҳо ==

Дар доираи рисолати худ, ҳамчун намояндаи олии ҳукумат, ҳокимон барои татбиқи сиёсати давлатии кишвар ва дар робита бо вазорату идораҳо, муассисаҳо ва ширкатҳои давлатӣ ва дигар ниҳодҳое, ки буҷаи давлатии ҳукуматро ба ҳар роҳ истифода мебаранд, Корпуси Посбонони Инқилоби Исломӣ ва [[пулис]] дар [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]], Шӯрои исломии шаҳр ва бахш ва муассисаҳои ғайриҳукуматии давлатӣ масъул хоҳанд буд.&lt;ref&gt;https://tehran.ostan-th.ir/News/6/%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1.html|عنوان=وظایف{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} فرماندار|بازبینی=۲۷ مارس ۲۰۲۰|archive-date=۱۹ فوریه ۲۰۲۰|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219215828/https://tehran.ostan-th.ir/News/6/%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1.html%7Cdead-url%3Dyes%7D%7D&lt;/ref&gt;

- Рафторҳои [[полис]] дар ин [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] дар доираи вазифаҳои худ вобаста ба амнияти минтақавӣ, дар ҳолати зарурӣ, ҳамкорӣ ва ҳамоҳангӣ хоҳанд кард. 

- Ҳокими бахш, ҳамчун намояндаи олии ҳукумат, дар назди [[устондор]] ва [[фармондор]] масъул аст ва ҳамчун намояндаи Вазорати корҳои дохилӣ, ӯ барои муаррифӣ ва татбиқи вазифаҳо ва ваколатҳои он вазорат дар бахш масъул хоҳад буд ва дар назди [[шахс]]и [[мансабдор|мансабдори болоӣ]]  ҳисоботдиҳанда аст.

Ҳамаи шӯроҳо, қароргоҳҳо ва маҷлисҳое, ки барои ҳамоҳангсозии иҷрои вазифаҳои мақомоти иҷроия дар ин бахш мувофиқи қонунҳо ва низомномаҳо ташкил карда мешаванд, таҳти назорати [[Устондорӣ|устондор]] фаъолият хоҳанд кард.

Вазифаҳо ва ваколатҳои бахшдор дар доираи рисолати худ чунинанд:

1- Масъул барои пайгирии тартиб ва [[амният]] дар [[шӯъба]].

2- Роҳбарӣ ва ташкили ҷаласаҳои Шӯрои таъминоти [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] (агар шумораи [[аҳолӣ]] аз 100,000 нафар зиёд бошад) ва назорати иҷрои дурусти қарорҳои он.

3- Ҳамаи ташкилотҳои узви Шӯрои таъминот ва дигар мақомоти иҷроияи [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] бояд қарорҳои Шӯрои таъминоти [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахшро]] иҷро кунанд ва дар сурати иҷро нашудани онҳо, бо вайронкунандагон мувофиқи низомнома муносибат карда мешавад.

4- Роҳбарӣ ва назорати фаъолияти Шӯрои амният ва дигар мақомоти иҷроия ва маҳаллӣ; ҳамоҳангсозии нигоҳдорӣ ва омодагии мақомоти ҳифзи ҳуқуқ.

5- Пешгӯӣ ва пешгирии мушкилоти амниятӣ дар ин [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] ва муайян ва таҳияи афзалиятҳо дар доираи вазифаҳои қонунии худ.

6. Таъмини иҷрои нақшаҳо ва сиесати умумии [[амният]] ва тартиботи ҳуқуқӣ, тасдиқи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, дастурҳо ва огоҳиномаҳои шӯрои таъминоти шаҳр.

7- Назорати иҷрои дурусти [[Қонунҳои ҷорӣ|қонунҳо]] ва [[Асос|қоидаҳо]] дар минтақаи ҳифзшавандаи [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]].

8- Пешгирӣ ва ҳалли мушкилоти марзӣ, назорат ва ҳифзи марзҳои обӣ ва заминӣ ва пайгирӣ барои пешгирии ҳама гуна ҳаракати ғайриқонунӣ ва интиқол дар доираи сиёсат ва дастурҳои тасдиқҳои огоҳшуда.

9- Баррасӣ ва пешниҳоди пешниҳод барои муқаррар кардани марзҳои расмии (заминӣ, ҳавоӣ, баҳрӣ)-и вазорат ба мақомоти болоӣ.

10- Пайгирии тасдиқҳо ва ба роҳ мондани ҳамоҳангии зарурӣ дар робита ба мубориза бо [[маводи мухаддир]], қочоқи [[Ҷангафзор|силоҳ]], маводи тарканда, [[мол]] ва [[асъор]] дар минтақаи ҳифзшавандаи ин бахш.

11- Назорати дурусти татбиқи [[Қонунҳои ҷорӣ|қонунҳо]] ва [[Асос|қоидаҳои]] марбут ба ҳаракат, истиқомат ва дигар масъалаҳои марбут ба [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрвандон]] ва намояндагони хориҷӣ, [[Гуреза|гурезагон,]] баргаштагон, [[Муҳоҷир|муҳоҷирон]] ва шахсони беҷошуда дар ноҳия. 12- Таъмини воситаҳо барои ташкил ва тақвияти шӯроҳои исломӣ бо мақсади ҷалби иштироки пурраи мардуми бахш дар масъалаҳои иштирокӣ ва ташкили беҳтарини онҳо ва амалӣ кардани назорат аз болои шӯроҳои дар боло зикршуда дар доираи [[Қонунҳои ҷорӣ|қонунҳо]], [[Низомнома|низомномаҳо]] ва қоидаҳои иҷроияи дахлдор.

13- Ташкил ва роҳбарӣ кардани шӯроҳои бахш ва ноҳияҳои [[Деҳа|деҳотӣ]] ва пайгирии қарорҳои қабулкардаи шӯроҳои дар боло зикршуда тибқи [[Қонунҳои ҷорӣ|қонунҳо]] ва [[Асос|қоидаҳои]] дахлдор.

14- Фароҳам овардани заминаҳои зарурӣ барои таъсис ва рушди иттиҳодияҳо ва [[Созмон|созмонҳои]] гуногуни фарҳангӣ, иҷтимоӣ, сиёсӣ ва махсус ва назорати фаъолияти онҳо бо мақсади густариши иштироки [[ҷомеъа]] дар ҳама соҳаҳо ва ниҳодӣ кардани [[Озодии сиёсӣ|озодиҳои сиёсӣ]] ва иҷтимоӣ дар доираи вазифаҳои ҳоким, бо ҳамоҳангӣ бо мақомоти болоӣ ва ғайра.

15- Назорати [[Раъйпурсӣ]] ва ҳамаи интихоботҳое, ки мувофиқи [[Ҳуқуқ|қонун]] ва [[Ваколат|ваколатҳои]] вогузоршуда баргузор мешаванд.

16- Ҳамкорӣ ва ҳамоҳангсозӣ бо мақомоти [[Воҳиди марзию маъмурӣ|бахшҳои миллӣ]] .

17- Назорати ҷараёни бефосилаи корҳо вобаста ба бақайдгирӣ ва мақом.

18- Фароҳам овардани муҳити муносиб барои рушд ва пешрафти фарҳангӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии [[Зан|занон]] ва ба роҳ мондани ҳамоҳангӣ байни ниҳодҳои дахлдор ва назорати фаъолияти онҳо дар соҳаи ҳимоя.

19- Фароҳам овардани заминаҳои муносиб барои рушд, пешрафт ва густариши [[Омӯзиш|маорифи]] давлатӣ, [[тандурустии ҷамъиятӣ]], [[Таҳсилоти олии касбӣ|таҳсилоти олӣ]] ва тадқиқот дар асоси дастурҳои нашршуда ва қонунҳо ва қоидаҳои дахлдор.

20- Ҳифз ва ҳимояи арзишҳои [[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] ва паҳн кардани фарҳанги аслии [[Ислом|исломӣ]] дар ин [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]].

21- Роҳнамоӣ ва ҳамоҳангсозии чораҳои марбут ба пешгирӣ ва пешгирии бадбахтиҳои иҷтимоӣ ва [[фасод]] дар соҳаи [[ҳифзи қонуният]].

22- Таъмини заминаҳо барои [[адолати иҷтимоӣ]] ва коҳиши камбизоатӣ дар минтақаи ҳифзшаванда. 

23- Андешидани чораҳо ва пешниҳодҳои зарурӣ ва амалӣ намудани ҳамоҳангсозии зарурӣ барои пешгирӣ, назорат ва маҳдуд кардани бӯҳронҳои бар асари [[Рухдодҳои табиӣ|офатҳои табиӣ ва садамаҳо]], ба монанди обхезӣ ва [[заминларза]],...

24- Ҳамкорӣ бо умури собиқадорон ва муошират бо [[Хонавода|оилаҳои]] [[Шаҳид|шаҳидон]].

25- Арзёбии фаъолияти кормандони шӯъба дар асоси тасдиқ ва дастурҳои мақомоти салоҳиятдор.

26- Фароҳам овардани имкониятҳо барои ҳамкорӣ ва ҳамоҳангӣ байни фаъолиятҳои ниҳодҳои давлатӣ, созмонҳои маҳаллӣ, ниҳодҳои Инқилоби Исломӣ ва шӯроҳои маҳаллӣ дар чаҳорчӯби [[Қонунҳои ҷорӣ|қонунҳо]] ва [[Асос|қоидаҳои]] дахлдор дар ин бахш.

27- Назорат ва назорати татбиқи барномаҳои рушд дар шӯъба ва гузоришдиҳии пайваста ба мақомоти болоӣ ва огоҳ кардани мақомоти иҷроия ё огоҳ кардани мақомоти дахлдор барои бартараф кардани камбудиҳои эҳтимолӣ.

28- Назорат ба ҳифз ва ҳифзи захираҳои табиӣ ва муҳити зист ва истифодаи беҳтарини имкониятҳо ва захираҳо ва иншооти мавҷудаи соҳа.

29- Муайян кардани истеъдодҳои минтақавӣ ва муайян кардани ниёзҳои бахш, қабули қарорҳо ва ҳамоҳангсозӣ дар доираи сиёсатҳо ва стратегияҳои рушди миллӣ, вилоятӣ ва шаҳрӣ.

30- Пешниҳод дар бораи ҷорӣ кардани андозҳои нав барои фаъолиятҳои иқтисодӣ ва хизматрасонӣ дар дохили бахш ва муайян кардани манбаъҳои нави даромад ва пешниҳоди онҳо ба мақомоти дахлдор барои татбиқи барномаҳои рушди минтақавӣ.

31- Талошҳо барои ба даст овардани манбаъҳои даромад, ки дар қонунҳои дахлдор пешбинӣ шудаанд, дар дохили [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] ва ҳамкорӣ бо мақомоти дахлдор, бахусус [[Шаҳрдор|шаҳрдорӣ]], шӯроҳои [[деҳот]] ва шӯроҳои исломии [[бахш]] ва [[деҳот]].

32- Роҳнамоӣ ва ҳамоҳангсозии барномаҳои рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар ва ҳавасмандгардонии [[Сармоягузорӣ|сармоягузорон]] тавассути таъсиси муассисаҳои қарзии ғайриҳукуматӣ ва ҷалби [[Сармоя|сармояи]] маҳаллӣ ва равона кардани он ба фаъолиятҳои истеҳсолӣ ва рушд.

33- Иҷрои дигар вазифаҳое, ки аз ҷониби мақомоти салоҳиятдор ба раисони ин мақомоти дахлдор супорида шудаанд.

34- Ҳокимони ноҳия бо пешниҳоди ҳоким ва тасдиқи ҳоким бо фармони вазири корҳои дохилӣ таъин карда мешаванд.

35- Барканор кардани ҳокими ноҳия бо пешниҳоди ҳокими бахш, тасдиқи ҳоким ва фармони вазири корҳои дохилӣ сурат мегирад. Дар сурати истеъфо, аз кор ронда шудан, фавт ё дигар ҳолатҳое, ки ҳокими ноҳияро аз иҷрои вазифаҳояш бозмедоранд, ҳоким муваққатан ҳокими ноҳияро таъин мекунад. Ҳокими бахш вазифадор аст, ки дар муддати ҳадди аксар як моҳ ҳокими нави ноҳияро пешниҳод кунад.

36- Ҳамаи роҳбарони [[Идора (ҳукумат)|идораҳо]] ва муассисаҳои Инқилоби Исломӣ муваззафанд, ки ҳокимро аз ғоиб будани худ аз ҷои корашон огоҳ кунанд ва ҷонишини муваққатии худро ба ӯ муаррифӣ кунанд.

37- Барканор ва иваз кардани роҳбарон ва масъулини шӯъбаҳои бахш аз ҷониби шахсони ваколатдори мақомоти дахлдор бо огоҳиномаи раиси бахш анҷом дода мешавад.

38- Ҳамаи роҳбарони шӯъбаҳо ё мақоми олии иҷроияи шӯъба вазифадоранд, ки ба раиси бахш дар бораи ғоиб буданашон хабар диҳанд ва ҷонишини муваққатии худро ба ӯ муаррифӣ кунанд.

39- Дар ҳолатҳое, ки ҳоким зарур мешуморад, ки роҳбари шӯъба дар вақти муайян дар шӯъба ҳузур дошта бошад, роҳбари шӯъбаи дахлдор бояд дар он вақт аз [[сафар]] ё сафар даст кашад ва дар ҷои [[кор]] ҳозир бошад.

40- Ҳокимон метавонанд дастурҳои иҷроияро дар иҷрои вазифаҳои воҳидҳои иҷроияи [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]], ки ба таври муайян ба барномаҳои рушд ва сиёсати давлатӣ, масъалаҳои амниятӣ ва оромии ҷамъиятӣ алоқаманданд, инчунин барои ба роҳ мондани ҳамоҳангӣ байни воҳидҳои дар боло зикршуда ва истифодаи беҳтарини имконоти онҳо ва мутобиқи қонунҳо ва қоидаҳо таҳия ва содир кунанд.

41- Воҳидҳои судии [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] бояд бо ҳокими бахш дар масъалаҳои марбут ба [[сулҳ]] ва амнияти ҷамъиятии бахш ҳамкорӣ кунанд.

42- Ҳамаи мақомоти иҷроияи ин [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] бояд чораҳоеро андешанд, то ҳокимони ноҳия аз рисолатҳои созмонӣ, чораҳои андешидашуда ва дастурҳо ва низомномаҳои охирини дастурҳои нашршуда огоҳ бошанд..

43- Воҳидҳои иҷроияи [[Бахш (тақсимоти кишварӣ)|бахш]] бояд ба раисон ҳисоботҳои даврӣ оид ба фаъолият пешниҳод кунанд. Раисони вазоратҳо дар ҳолати зарурӣ метавонанд берун аз давраи дар боло зикршуда аз воҳидҳои дахлдор гузоришҳоро оид ба масъалаҳои марбута гиранд.

== Ҷусторҳои марбут ==

* [[Рӯихати минтақаҳои Эрон]]
* [[Устондор]]
* [[Фармондор]]
* [[Шаҳрдор]]
* [[Сокини деҳот]]

== Манобеъ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Мақомоти ҳокимияти иҷроия аз рӯи кишвар]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурӣ]]
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурӣ аз рӯи кишвар]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>52n1x13uhzmdhkgp7nslmf9r2lh6282</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мустамликадории Африқо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332526</id>
    <revision>
      <id>1480680</id>
      <parentid>1479434</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25723" sha1="88ummxe4u5f9oh9mn1v67q3xanasfq5" xml:space="preserve">'''Мустамликадории Африқо''' — маҷмӯи равандҳои мустамликадорӣ аст, ки аз қадим то замони муосир ба қитъаи [[Африқо]] таҳмил карда шуда буданд. [[Юнони Бостон|Юнониҳо]] ва [[Руми Бостон|румиёни]] қадим аввалин мустамликаҳоро дар [[Африқои Шимолӣ]] ва инчунин дар баъзе қисматҳои [[Авруосиё]] таъсис доданд. Аммо, дар баҳсҳои маъмул, мустамликадории Африқо бештар ба забти аврупоиён дар давраи мубориза барои [[Африқо]] (1884–1914) ва давраи неомериализм ишора мекунад, ки бо деколонизатсияи тадриҷии [[Африқо]] пас аз [[Ҷанги ҷаҳонии дувум|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]] ҳамроҳ буд.

Қудратҳои асосии дар неоколониализми Африқо дастдошта [[Имперотурии Бритониё]], [[Империяи мустамликавии Фаронса]], [[Империяи мустамликавии Олмон|ОлмИмперияи мустамликавии Олмон]], [[Империяи мустамликавии Португалия]], [[Империяи мустамликавии Испания]], [[Империяи мустамликавии Португалия]] ва Италия буданд. Ҳукмронии мустамликавии аврупоӣ барои сохтори [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ҳои [[Африқо|африқоӣ]] оқибатҳои амиқ дошт; он мухторияти [[ҷамоат]]&lt;nowiki/&gt;ҳои маҳаллиро пахш мекард, расму оинҳои бумиро халалдор мекард ва дар низомҳои иҷтимоию иқтисодии Африқо тағйироти бебозгашт ба вуҷуд меовард. Мустамликаҳо бо мақсади истисмори иқтисодӣ ва истихроҷи [[захираҳои табиӣ]] нигоҳ дошта мешуданд. Имрӯз, қариб дар ҳамаи кишварҳои [[Африқо]], [[Забони расмӣ|забони расмии]] [[ҳукумат]] ва [[ВАО]] забонест, ки аз ҷониби қудрати мустамликадор таҳмил шудааст, гарчанде ки аксари [[одам|одамон]] ба забонҳои бумии африқоии худ гап мезананд.

== Мустамликаҳои бостонӣ ==
[[Акс:Roman_Empire_125.svg|мини|[[Имперотурии Рум]] дар замони Адриан, тақрибан соли 125 мелодӣ]]
Дар давраи ҳукмронии фиръавни [[Миср]] Амасис (570–526 пеш аз милод), дар Навкратис, тақрибан 50 мил аз [[Искандария|Искандарияи]] баъдӣ, як мустамликаи тиҷоратии юнонӣ таъсис дода шуд.  Юнониён дар ҳамон давра Барқаро низ мустамлика карданд.  Дар соли 513 пеш аз милод, кӯшиши таъсиси мустамликаи юнонӣ байни Корна ва [[Карфаген]] анҷом дода шуд, аммо ду сол пас, бо ҳамкории бумиён ва карфагениён, мустамликадорони юнонӣ ронда шуданд.  [[Искандари Мақдунӣ]] (356–323 пеш аз милод) ҳангоми забти Миср шаҳри [[Искандария|Искандарияро]] таъсис дод. Он яке аз бузургтарин шаҳрҳои давраҳои эллинистӣ ва румӣ гардид ва вазифаҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва низомиро иҷро мекард.  

Таҳқиқоти аввали аврупоӣ ба таъсиси нуқтаҳои савдои соҳилӣ нигаронида шуда, ҳамзамон ҷазираҳои қаблан беодам, ба монанди [[Димоғаи Сабз|Кабо-Верде]] ва Сан-Томеро мустамлика мекарданд.  [[Испаниҳо]] дар асри 15 ҷазираҳои Канариро дар наздикии соҳили [[Африқои Шимолӣ]] забт карданд, ки боиси генотсиди аҳолии бумии Гуанч гардид.  
Финикиён дар соҳили [[Африқои Шимолӣ]] якчанд мустамликаҳоро таъсис доданд. Баъзе аз ин мустамликаҳо хеле қадимӣ буданд; масалан, Утика тақрибан соли 1100 пеш аз милод таъсис ёфтааст. [[Карфаген]], ки маънояш &quot;шаҳри нав&quot; аст, анъанавӣ ба соли 814 пеш аз милод тааллуқ дорад. Он дар [[Тунис]], ки ҳоло воқеъ аст, таъсис ёфтааст ва то асри 4 пеш аз милод ба як қудрати бузург дар [[Баҳри Миёназамин]] табдил ёфтааст. Карфагениён барои омӯхтан ва таъсиси мустамликаҳо дар соҳили Атлантикии Африқо экспедитсияҳо фиристоданд; ривояти экспедитсияи Ҳанун ба тақрибан соли 425 пеш аз милод рост меояд. 

Иттифоқчиёни Ҷанги Якум ва Дуюми Ҷаҳонӣ дар ҷангҳои худ аз қувваи корӣ ва сарбозони африқоӣ ба таври васеъ истифода мебурданд. 

== Оғози даврони нав ==
[[Акс:Colonial_Africa_1913_map.svg|мини|300x300пкс|Минтақаҳое, ки дар [[Африқо]] дар [[соли 1913]] таҳти назорати қудратҳои мустамликавии аврупоӣ қарор доштанд]]
Назарияи мустамликадорӣ масъалаҳо ва оқибатҳои мустамликасозии кишварҳоро баррасӣ мекунад. Дар ин соҳа таҳқиқоти васеъ анҷом дода шудаанд.

Қадимтарин шаҳри муосир, ки аз ҷониби аврупоиҳо дар қитъаи [[Африқо]] бунёд шудааст, [[Кейптаун]] аст, ки соли 1652 аз ҷониби Ширкати Ҳолландияи Шарқи Ҳиндустон ҳамчун истгоҳи роҳ барои киштиҳои аврупоӣ, ки ба самти Шарқ мераванд, таъсис ёфтааст. 

== Тақсимоти Африқо ==
Империяҳои таъсисёфта ба монанди Бритониё, Фаронса, Испания ва Португалия аллакай минтақаҳои соҳилиро ишғол карда буданд, аммо умқи қаламрави дохилиро забт накарда буданд. То соли 1870, аврупоиҳо танҳо тақрибан як даҳяки Африқоро, асосан дар соҳили баҳри Миёназамин ва дар ҷануби дури қитъа, назорат мекарданд.  Яке аз аввалин пешравони густариши дохилӣ шоҳ Леополди II-и Белгия буд, ки то соли 1908 ҳавзаи Конгоро ҳамчун қаламрави шахсии худ идора мекард 

Конфронси Берлин (1884) аз ҷониби [[Отто фон Бисмарк]] барои муқаррар кардани дастурҳои байналмилалӣ ва пешгирии низоъ байни қудратҳои аврупоӣ даъват карда шуда буд ва &quot; империализми нав &quot;-ро ба расмият даровард. Он ба империалистҳо имкон дод, ки бидуни муқовимати назаррас ба қитъа ворид шаванд. Ягона таҳдиди ҷиддии зӯроварии байниимпериалӣ бӯҳрони Фашода дар соли 1898 байни Бритониё ва Фаронса буд, ки бе низоъи назарраси низомӣ ҳал карда шуд.  Байни солҳои 1870 ва 1914, Аврупо қариб 23 миллион километри мураббаъро - як панҷуми масоҳати замини Заминро - ба моликияти мустамликавии хориҷии худ илова кард. 

=== Амалияҳои маъмурӣ ===
Фаронсавиҳо, португалиҳо, олмониҳо ва белгиягиҳо шакли хеле мутамаркази идоракуниро, ки бо номи &quot;ҳукмронии мустақим&quot; маъруф аст, истифода мебурданд.  Баръакс, [[англисҳо]] &quot;ҳукмронии ғайримустақим&quot;-ро истифода мебурданд, ҳокимони маҳаллиро эътироф мекарданд ва онҳоро маҷбур мекарданд ё барои ҳукмронӣ аз номи империя ташвиқ мекарданд.  [[Фаронса]] аз [[Порис]] ҳукмронӣ мекард, сардорони маҳаллиро бе назардошти меъёрҳои анъанавӣ ва танҳо бар асоси садоқат ба Фаронса таъин мекард ва дар Африқо ду федератсияи бузурги мустамликавӣ таъсис медод: Африқои Ғарбии Фаронса ва Африқои Экватории Фаронса . 

Гурӯҳҳои маҳаллӣ дар Африқои Шарқии Олмон ба меҳнати маҷбурӣ ва андозбандии Олмон муқовимат мекарданд. Дар шӯриши Абу Ширӣ (1888), олмониҳо қариб аз минтақа ронда шуданд.  Дар соли 1905 шӯриши Маҷимаҷӣ бо дастгирии васеъи худ олмониҳоро ба ҳайрат овард. Шӯриш дар аввал муваффақ буд, аммо дар давоми як сол аз ҷониби нерӯҳои тақвиятӣ, ки бо пулемётҳо мусаллаҳ буданд, пахш карда шуд. Кӯшишҳои олмонӣ барои назорат кардани Африқои Ҷанубу Ғарбӣ низ бо муқовимати шадид рӯбарӯ шуданд, ки саркӯбии бераҳмонаи он боиси генотсиди Ҳереро ва Намакуа гардид. 

=== Шӯришҳо ва муқовимат ===
Гурӯҳҳои маҳаллӣ дар Африқои Шарқии Олмон ба меҳнати маҷбурӣ ва андозбандии Олмон муқовимат мекарданд. Дар шӯриши Абу Ширӣ ([[соли 1888]]), олмониҳо қариб аз минтақа ронда шуданд.  Дар соли 1905 шӯриши Маҷимаҷӣ бо дастгирии васеъи худ олмониҳоро ба ҳайрат овард. Шӯриш дар аввал муваффақ буд, аммо дар давоми як сол аз ҷониби нерӯҳои тақвиятӣ, ки бо пулемётҳо мусаллаҳ буданд, пахш карда шуд. Кӯшишҳои олмонӣ барои назорат кардани Африқои Ҷанубу Ғарбӣ низ бо муқовимати шадид рӯбарӯ шуданд, ки саркӯбии бераҳмонаи он боиси генотсиди Ҳереро ва Намакуа гардид. 

Подшоҳи Белгия Леополд II мустамликаи бузурги шахсии худро Давлати Озоди Конго номид. Муносибати бераҳмонаи ӯ бо африқоиҳо боиси эътирози шадиди байналмилалӣ гардид ва қудратҳои аврупоӣ ӯро маҷбур карданд, ки назорати мустамликаро ба парлумони [[Белгия]] диҳад. 

=== Иқтисоди мустамликадорӣ ===
Винсент Хапуя таваҷҷӯҳи назаррасеро, ки қудратҳои мустамликадорӣ ба иқтисоди мустамликадорӣ медоданд, қайд мекунад. Инҳо иборатанд аз: ба даст овардани замин, меҳнати маҷбурӣ, густариши зироатҳои пулӣ - баъзан ба зарари зироатҳои хӯрокворӣ - тағйир додани намунаҳои тиҷорати байниафриқоии пеш аз мустамликадорӣ, воридоти қувваи кории ҳиндуҳо ва истисмори идомаёфтаи [[Африқо]] ҳамчун манбаи ашёи хом барои саноати Аврупо.  Қудратҳои мустамликадорӣ баъдтар ба барҳам додани ғуломдорӣ, рушди инфрасохтор ва беҳтар кардани тандурустӣ ва маориф тамаркуз карданд.  

== Деколонизатсия ==
[[Акс:Colonial_Africa_(1939).svg|мини|Африқо дар соли 1939]]
Хапуя муқовимати назарраси мардуми Африқоро ба ҳукмронии мустамликавӣ таъкид мекунад. Бартарии технологӣ забт ва назоратро имконпазир сохт. Африқоиёне, ки истиқлолиятро дастгирӣ мекарданд, арзиши маорифи аврупоиро дар муқобила бо аврупоиҳо медиданд; баъзеҳо калисоҳои мустақили худро таъсис доданд ва нобаробариҳоеро, ки дар ивази дастгирии кишварҳои империалистӣ дар ҷангҳои ҷаҳонӣ ба даст оварда буданд, ошкоро маҳкум карданд. 

Гарчанде ки марзҳои таҳмилшудаи Аврупо ба қаламравҳои анъанавӣ мувофиқат намекарданд, ин воҳидҳои нави ҳудудии онҳо шароитеро фароҳам оварданд, ки дар он ҳаракатҳои сиёсӣ шукуфоӣ мекарданд. Гурӯҳҳои касбӣ, аз қабили ҳуқуқшиносон ва табибон, аъзои буржуазияи хурд (кормандон, муаллимон, тоҷирони хурд), коргарони шаҳрӣ ва деҳқонон нақши калидӣ доштанд. Иттифоқҳои касаба ва иттиҳодияҳои ғайрисиёсӣ ба ҳаракатҳои сиёсӣ табдил ёфтанд. 

=== Нақши фаронсавӣ ===
[[Британияи Кабир|Бритониё]] интиқоли тадриҷии қудратро пайгирӣ кард, аммо сиёсати ассимилятсияи [[Фаронса]] бо муқовимат рӯбарӯ шуд, бахусус дар [[Африқои Шимолӣ]].  Додани [[истиқлолият]] ба [[Марокаш]] ва [[Тунис]] дар моҳи марти [[соли 1956]] имкон дод, ки ба [[Алҷазоир]] тамаркуз карда шавад, ки дар он ҷо муборизаи хунин ва тӯлонӣ барои истиқлолият ( 1954-1962 ) сурат гирифт.  Вақте ки [[Шарл де Голл]] дар [[соли 1958]] [[Раъйпурсӣ|раъйпурсӣ]] баргузор кард, танҳо [[Гвинея]] барои истиқлолияти пурра овоз дод. Аммо, [[Фаронса]] дар [[соли 1959]] ба конститутсия тағйирот ворид кард, то ин имконотро ба дигар мустамликаҳо низ васеъ кунад. 

=== Мустамликаҳои Бритониё дар Африқои Шарқӣ ===
Деҳқонони Африқои Шарқии Бритониё аз мусодираи заминҳои худ ва ҷорӣ кардани усулҳои номатлуби кишоварзӣ хашмгин буданд. Дар Танганьика, Юлиус Нйерере нуфузи худро на танҳо дар байни африқоиҳои суахилӣ, балки бар баъзе пешвоёни сафедпӯст низ паҳн кард ва соли 1961 раҳбари Танганйикаи мустақил шуд. Дар [[Кения]], мустамликадорони сафедпӯст дар солҳои 1930 деҳқонони иҷоранишинро аз он ҷо ронда буданд; аз солҳои 1940 сар карда, низоъ шиддат гирифт ва дар [[соли 1952]] ба авҷи худ расид. Бритониё то соли 1955 шӯришро саркӯб кард ва то [[соли 1960]] принсипи ҳукмронии аксарияти африқоиро қабул кард. Кения пас аз се сол мустақил шуд. 

=== Натиҷаи деколонизатсия ===
Давраи асосии деколонизатсия дар [[Африқо]] пас аз [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] оғоз ёфт. Ҷунбишҳои [[истиқлолият]], ҳизбҳои сиёсии бумӣ ва иттифоқҳои касаба, дар баробари фишори [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] ва [[Иттиҳоди Шуравӣ|Иттиҳоди Шӯравӣ]], то солҳои 1980-ум деколонизатсияи қисми зиёди қитъаро таъмин карданд. Баъзе минтақаҳо, бахусус Африқои Ҷанубӣ ва Намибия, то ҳол аҳолии зиёди авлоди аврупоӣ доранд. Танҳо [[Дарунбум|анклавҳои]] испании Сеута ва Мелилла то ҳол таҳти ҳукмронии як кишвари аврупоӣ қарор доранд, дар ҳоле ки Реюньон, Майотта, Сент-Ҳелена, Вознессия ва Тристан-да-Куня, ҷазираҳои Канарӣ ва Мадейра мутаносибан таҳти ҳукмронии Фаронса, Подшоҳии Муттаҳида, Испания ё Португалия боқӣ мемонанд. 

== Чаҳорчӯбаҳои назариявӣ ==
Дар китоби &quot;Чӣ гуна Аврупо Африқоро аз даст дод&quot;, таърихшинос ва фаъоли [[Гайана]] Уолтер Родни бар асоси таҳлили марксистӣ изҳор медорад, ки [[Африқо]] аз ҷониби Ғарб тавассути истисмори иқтисодӣ ғорат шудааст. Ӯ сохтори кунунии [[Африқо]] ва Аврупоро тавассути таҳлили муқоисавӣ ба тиҷорати [[ғулом|ғуломони]] Атлантик ва мустамликадорӣ пайгирӣ мекунад ва инчунин коҳиши минбаъдаи ҳуқуқи занони африқоиро дар давраи мустамликадорӣ таҳқиқ мекунад. 

=== Маҳмуд Мамданӣ ===
Маҳмуд Мамдонӣ дар китоби ''{{Lang|en|Citizen and Subject}}'' ([[соли 1996]]) изҳор медорад, ки давлати мустамликадор дар [[Африқо]] «дуалистӣ» буд: «ду шакли қудрат таҳти як ҳукумати гегемонӣ».  Як давлат барои аҳолии мустамликадори аврупоӣ бо ҳукумати интихобшуда дар шаҳрҳо ва дигаре барои мардуми бумӣ дар деҳот бо ҳокимияти қабилавӣ. Дар шаҳрҳо муассисаҳои бумӣ эътироф намешуданд ва мардуми бумӣ, ки аврупоиҳо онҳоро ''«ғайритамаддун»'' меномиданд, аз ҳуқуқи [[шаҳрвандӣ]] маҳрум карда шуданд.  Ин тақсимот байни «шаҳрванд»-и аврупоӣ ва «субъект»-и африқоӣ тафовути нажодиро ба вуҷуд овард. 
=== Ашил Мбембе ===
[[Акс:Achille_Mbembe_2.JPG|мини|Ашил Мбембе]]
Ашилл Мбембе [[таърихшинос]], назарияпардози сиёсӣ ва файласуфи [[Камерун]] аст. Китоби ӯ ''{{Lang|en|On the Postcolony}}'' ([[соли 2000]]) ҳаёти пас аз мустамликадориро дар [[Африқо]] интиқодӣ таҳқиқ мекунад ва як асари муҳим дар соҳаи пас аз мустамликадорӣ ҳисобида мешавад.  Мбомбе нишон медиҳад, ки зӯроварии мустамликадорон асосан барои истихроҷи меҳнат ва сохтани шахсиятҳои итоаткор дар баданҳои африқоӣ истифода мешуд. Мустамликадорон ин зӯровариро ''&quot;зарур ва хуб&quot;'' меҳисобиданд, зеро он африкоиро ба [[коргар|коргари]] итоаткор табдил дод.  Ҳаёти ҳаррӯзаи африқоӣ ба як намоиши итоаткорӣ табдил ёфт, ки дар шакли лоиҳаҳои корҳои ҷамъиятӣ ва хидмати ҷамъиятӣ ифода мешуд. 

=== Стефани Терни Браун ===
Дар эссеи [[соли 2014]]-и худ, Стефани Терни Браун, чӣ гуна истифода шудани баҳсҳо дар бораи гигиена ва ифлосшавӣ дар ривоятҳои мустамликадориро бо истифода аз мисоли [[Кампала]] баррасӣ мекунад.  Вай мафҳуми ифлосшавиро ҳамчун механизме шарҳ медиҳад, ки тавассути он як гурӯҳ гурӯҳи дигарро &quot;ғайриинсонӣ&quot; мекунад. Мустамликадорон тозагиро ба худ ва ифлосшавиро ба бумиён нисбат доданд ва бо ин вуҷуд надоштани инфрасохтори санитариро дар қисматҳои африқоии шаҳр ҳамчун нишонаи &quot;варварӣ&quot; барои сафед кардани раванди &quot;[[тамаддун]]&quot; тасвир карданд. Браун ин мероси моддии мустамликадориро дар Кампала ва дигар шаҳрҳои Африқо ҳанӯз зинда мебинад.  
=== Шарҳ ===
Назарияҳои танқидии мустамликадории Африқо одатан дар маҳкум кардани фаъолиятҳои империалистӣ шариканд. Назарияи пас аз мустамликадорӣ решаҳои худро дар ин консепсияи зиддимустамликадорӣ/зиддиимпериалистӣ дорад.  Он аз ҷониби мунаққидоне ба монанди Мередит Терта барои тамаркузи аз ҳад зиёд ба кишварҳои мушаххаси африқоӣ, ба монанди Камерун, интиқод шудааст.  Интиқодҳои монанд ба назарияҳои Мамданӣ низ садо додаанд ва иддао доранд, ки умумиятҳои ӯ дар бораи Африқо, ки дар асл бо роҳҳои хеле гуногун ва аз ҷониби идеологияҳои гуногуни империалистӣ мустамлика карда шуда буданд, нодурустанд. 

== Ҷусторҳои марбут ==

* Неоколониализм
* Постколониализм
* Савдои ғуломони Атлантик
* Тақсимоти Африқо
* Деколонизатсияи Африқо

== Манбаъ ==
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Colonisation of Africa». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Colonisation de l'Afrique». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «استعمار إفریقیا». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶.


{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фарҳанги Ғарб]]
[[Гурӯҳ:Африқошиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Африқо]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>88ummxe4u5f9oh9mn1v67q3xanasfq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нақибхон Шарифзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332693</id>
    <revision>
      <id>1480534</id>
      <parentid>1480533</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Накибхон Шарифов</username>
        <id>92551</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1480534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480535</id>
      <parentid>1480534</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Накибхон Шарифов</username>
        <id>92551</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1480535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7273" sha1="dxd67m5jty4myvfbl1ksg38gau3bldt" xml:space="preserve">{{Қуттии Шахсият
|ном             = Нақибхон Шарифзода
|акс             = 
|тавзеҳи акс     = Нақибхон Шарифзода
|номи аслӣ       = Нақибхон Шарифов
|таърихи таваллуд = 31.8.1949
|ҷойи таваллуд   = деҳаи Некнот, ноҳияи Панҷакент, ҶШС Тоҷикистон
|таърихи вафот   = 25.5.1978
|ҷойи вафот      = ҶШС Тоҷикистон
|сабаби вафот    = Садамаи нақлиётӣ
|шаҳрвандӣ       = {{USSR}}
|соҳаи фаъолият  = Адабиётшиносӣ, фолклоршиносӣ, драматургия
|ҷойи кор        = Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода, Энсиклопедияи советии тоҷик
|унвони илмӣ     = Номзади илмҳои филология
|алма-матер      = Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
}}

'''Нақибхон Шарифзода (Шарифов)''' (31 августи 1949, деҳаи Некнот, ноҳияи Панҷакент — 25 майи 1978) — олим, мунаққиди адабӣ, фолклоршинос ва номзади илмҳои филологӣ. Узви ҳайати таҳририяи Энсиклопедияи Советии Тоҷик ва ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1977–1978).

== Тарҷумаи ҳол ==
Нақибхон Шарифзода 31 августи соли 1949 дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент, дар оилаи омӯзгори шинохта Шариф Зарифӣ чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Соли 1966 мактаби миёнаи рақами 13-и деҳаро хатм намуда, ба факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил мешавад. Уро соли 1971 бо баҳои аъло хатм намудааст.

Аз даврони донишҷӯӣ таҳти роҳнамоии устодони бузурги соҳа ба мисли Воҳид Асрорӣ, Шарифҷон Ҳусейнзода, Раҷаб Амонов ва Асадулло Саъдуллоев ба таҳқиқи пайванди фолклор ва адабиёти муосир оғоз кардааст. Бо назардошти қобилияти баланди илмӣ, ӯ ба аспирантура тавсия шуд.

Шаби 25 майи соли 1978 дар айни камоли ҷавонӣ ва шукуфоии фаъолияти илмӣ бар асари садамаи автомобилӣ вафот кард. Шоири халқии Тоҷикистон Лоиқ Шералӣ дар сӯги ӯ чунин нигоштааст:
&lt;poem&gt;
Сафири мулки ҳунар будаӣ бо зоти хеш,
Дареғ оҳ Нақибхон шаҳиди роҳ шудӣ.
&lt;/poem&gt;

== Фаъолияти илмӣ ==
27 марти соли 1975, дар синни 25-солагӣ, Нақибхон Шарифзода рисолаи номзадии худро дар мавзуи «Адабиёти шифоҳӣ ва драматургия дар мисоли эҷодиёти М. Миршакар» бо муваффақият дифоъ намуд. Ин кори илмии ҳаҷман 210-саҳифагӣ аз аввалин таҳқиқоти густурда дар самти баррасии муносибати суннатҳои шифоҳии халқ бо адабиёт ва драматургияи муосири тоҷик маҳсуб меёфт, ки сазовори таҳсини шоири халқӣ Мирсаид Миршакар ва дигар донишмандони соҳа гардид.

Мавсуф муддате дар редаксияи «Адабиёт ва санъат»-и Энсиклопедияи Советии Тоҷик фаъолият карда, дар таҳия ва нашри мақолаҳои энсиклопедӣ саҳми арзанда гузоштааст. Аз соли 1977 то охири умр вазифаи ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро бар уҳда дошт.

== Осор ва мақолаҳо ==
Нақибхон Шарифзода муаллифи беш аз 100 мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва тадқиқотӣ мебошад. Мақолаҳои зерин аз ҷумлаи осори муҳими ӯ мебошанд:
* «Бо дили гарм»
* «Драматургияи Миршакар»
* «Қишлоқи тиллоӣ»
* «Баъзе хусусиятҳои драматургияи тоҷик (1929–1941)»
* «Фолклор ва драматургияи Миршакар»
* «„Шоҳнома“-и Фирдавсӣ ва драматургияи олам»
* «Ду драмаи афсонавӣ»

== Бузургдошт ва Хона-музей ==
Соли 1999 бо дархости Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон 50-солагии олим дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент бо иштироки аҳли зиё ва фарҳанг таҷлил гардид. Бо фармони Вазири фарҳанги вақт Б. А. Маҳмадов, маҷмӯаи хотироти наздикону ҳамкорони олим бо номи «Дар ёди дӯстон» ба чоп расид.

Дар ҳамон сол дар деҳаи Некнот '''Хона-музейи Нақибхон Шарифзода''' таъсис дода шуд. Имрӯз ин боргоҳ ҳамчун маркази фарҳангиву маърифатӣ ва бахше аз Муассисаи давлатии «Осорхонаи ҷумҳуриявии таърихию кишваршиносии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии шаҳри Панҷакент» фаъолият мекунад. Дар хона-музей дастнависҳо, рисолаи илмӣ, ашёи шахсӣ ва нигораҳои марбут ба ҳаёту фаъолияти олим нигоҳдорӣ мешаванд, ки бозгӯкунандаи фазои илмиву адабии нимаи дуюми асри XX мебошанд.

== Адабиёт ==
* «Дар ёди дӯстон» (Маҷмӯаи хотирот) / Зери таҳрири Б. А. Маҳмадов. — Душанбе, 1999.

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо ба назари Лоиқ Шералӣ]]
[[Гурӯҳ:Адабиётшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Фолклоршиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Панҷакент]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1978]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1949]]</text>
      <sha1>dxd67m5jty4myvfbl1ksg38gau3bldt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480536</id>
      <parentid>1480535</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Накибхон Шарифов</username>
        <id>92551</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Накибхон Шарифов moved page [[Нақибхон Шарифзода-ро]] to [[Нақибхон Шарифзода]]: Ислоҳи хатои имлоӣ дар унвони мақола</comment>
      <origin>1480535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7273" sha1="dxd67m5jty4myvfbl1ksg38gau3bldt" xml:space="preserve">{{Қуттии Шахсият
|ном             = Нақибхон Шарифзода
|акс             = 
|тавзеҳи акс     = Нақибхон Шарифзода
|номи аслӣ       = Нақибхон Шарифов
|таърихи таваллуд = 31.8.1949
|ҷойи таваллуд   = деҳаи Некнот, ноҳияи Панҷакент, ҶШС Тоҷикистон
|таърихи вафот   = 25.5.1978
|ҷойи вафот      = ҶШС Тоҷикистон
|сабаби вафот    = Садамаи нақлиётӣ
|шаҳрвандӣ       = {{USSR}}
|соҳаи фаъолият  = Адабиётшиносӣ, фолклоршиносӣ, драматургия
|ҷойи кор        = Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода, Энсиклопедияи советии тоҷик
|унвони илмӣ     = Номзади илмҳои филология
|алма-матер      = Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
}}

'''Нақибхон Шарифзода (Шарифов)''' (31 августи 1949, деҳаи Некнот, ноҳияи Панҷакент — 25 майи 1978) — олим, мунаққиди адабӣ, фолклоршинос ва номзади илмҳои филологӣ. Узви ҳайати таҳририяи Энсиклопедияи Советии Тоҷик ва ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1977–1978).

== Тарҷумаи ҳол ==
Нақибхон Шарифзода 31 августи соли 1949 дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент, дар оилаи омӯзгори шинохта Шариф Зарифӣ чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Соли 1966 мактаби миёнаи рақами 13-и деҳаро хатм намуда, ба факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил мешавад. Уро соли 1971 бо баҳои аъло хатм намудааст.

Аз даврони донишҷӯӣ таҳти роҳнамоии устодони бузурги соҳа ба мисли Воҳид Асрорӣ, Шарифҷон Ҳусейнзода, Раҷаб Амонов ва Асадулло Саъдуллоев ба таҳқиқи пайванди фолклор ва адабиёти муосир оғоз кардааст. Бо назардошти қобилияти баланди илмӣ, ӯ ба аспирантура тавсия шуд.

Шаби 25 майи соли 1978 дар айни камоли ҷавонӣ ва шукуфоии фаъолияти илмӣ бар асари садамаи автомобилӣ вафот кард. Шоири халқии Тоҷикистон Лоиқ Шералӣ дар сӯги ӯ чунин нигоштааст:
&lt;poem&gt;
Сафири мулки ҳунар будаӣ бо зоти хеш,
Дареғ оҳ Нақибхон шаҳиди роҳ шудӣ.
&lt;/poem&gt;

== Фаъолияти илмӣ ==
27 марти соли 1975, дар синни 25-солагӣ, Нақибхон Шарифзода рисолаи номзадии худро дар мавзуи «Адабиёти шифоҳӣ ва драматургия дар мисоли эҷодиёти М. Миршакар» бо муваффақият дифоъ намуд. Ин кори илмии ҳаҷман 210-саҳифагӣ аз аввалин таҳқиқоти густурда дар самти баррасии муносибати суннатҳои шифоҳии халқ бо адабиёт ва драматургияи муосири тоҷик маҳсуб меёфт, ки сазовори таҳсини шоири халқӣ Мирсаид Миршакар ва дигар донишмандони соҳа гардид.

Мавсуф муддате дар редаксияи «Адабиёт ва санъат»-и Энсиклопедияи Советии Тоҷик фаъолият карда, дар таҳия ва нашри мақолаҳои энсиклопедӣ саҳми арзанда гузоштааст. Аз соли 1977 то охири умр вазифаи ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро бар уҳда дошт.

== Осор ва мақолаҳо ==
Нақибхон Шарифзода муаллифи беш аз 100 мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва тадқиқотӣ мебошад. Мақолаҳои зерин аз ҷумлаи осори муҳими ӯ мебошанд:
* «Бо дили гарм»
* «Драматургияи Миршакар»
* «Қишлоқи тиллоӣ»
* «Баъзе хусусиятҳои драматургияи тоҷик (1929–1941)»
* «Фолклор ва драматургияи Миршакар»
* «„Шоҳнома“-и Фирдавсӣ ва драматургияи олам»
* «Ду драмаи афсонавӣ»

== Бузургдошт ва Хона-музей ==
Соли 1999 бо дархости Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон 50-солагии олим дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент бо иштироки аҳли зиё ва фарҳанг таҷлил гардид. Бо фармони Вазири фарҳанги вақт Б. А. Маҳмадов, маҷмӯаи хотироти наздикону ҳамкорони олим бо номи «Дар ёди дӯстон» ба чоп расид.

Дар ҳамон сол дар деҳаи Некнот '''Хона-музейи Нақибхон Шарифзода''' таъсис дода шуд. Имрӯз ин боргоҳ ҳамчун маркази фарҳангиву маърифатӣ ва бахше аз Муассисаи давлатии «Осорхонаи ҷумҳуриявии таърихию кишваршиносии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии шаҳри Панҷакент» фаъолият мекунад. Дар хона-музей дастнависҳо, рисолаи илмӣ, ашёи шахсӣ ва нигораҳои марбут ба ҳаёту фаъолияти олим нигоҳдорӣ мешаванд, ки бозгӯкунандаи фазои илмиву адабии нимаи дуюми асри XX мебошанд.

== Адабиёт ==
* «Дар ёди дӯстон» (Маҷмӯаи хотирот) / Зери таҳрири Б. А. Маҳмадов. — Душанбе, 1999.

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо ба назари Лоиқ Шералӣ]]
[[Гурӯҳ:Адабиётшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Фолклоршиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Панҷакент]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1978]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1949]]</text>
      <sha1>dxd67m5jty4myvfbl1ksg38gau3bldt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480538</id>
      <parentid>1480536</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Накибхон Шарифов</username>
        <id>92551</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1480538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7244" sha1="46z33qmaje72032v715a2tj1kwt68en" xml:space="preserve">
|ном             = Нақибхон Шарифзода
|акс             = 
|тавзеҳи акс     = Нақибхон Шарифзода
|номи аслӣ       = Нақибхон Шарифов
|таърихи таваллуд = 31.8.1949
|ҷойи таваллуд   = деҳаи Некнот, ноҳияи Панҷакент, ҶШС Тоҷикистон
|таърихи вафот   = 25.5.1978
|ҷойи вафот      = ҶШС Тоҷикистон
|сабаби вафот    = Садамаи нақлиётӣ
|шаҳрвандӣ       = {{USSR}}
|соҳаи фаъолият  = Адабиётшиносӣ, фолклоршиносӣ, драматургия
|ҷойи кор        = Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода, Энсиклопедияи советии тоҷик
|унвони илмӣ     = Номзади илмҳои филология
|алма-матер      = Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
}}

'''Нақибхон Шарифзода (Шарифов)''' (31 августи 1949, деҳаи Некнот, ноҳияи Панҷакент — 25 майи 1978) — олим, мунаққиди адабӣ, фолклоршинос ва номзади илмҳои филологӣ. Узви ҳайати таҳририяи Энсиклопедияи Советии Тоҷик ва ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1977–1978).

== Тарҷумаи ҳол ==
Нақибхон Шарифзода 31 августи соли 1949 дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент, дар оилаи омӯзгори шинохта Шариф Зарифӣ чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Соли 1966 мактаби миёнаи рақами 13-и деҳаро хатм намуда, ба факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил мешавад. Уро соли 1971 бо баҳои аъло хатм намудааст.

Аз даврони донишҷӯӣ таҳти роҳнамоии устодони бузурги соҳа ба мисли Воҳид Асрорӣ, Шарифҷон Ҳусейнзода, Раҷаб Амонов ва Асадулло Саъдуллоев ба таҳқиқи пайванди фолклор ва адабиёти муосир оғоз кардааст. Бо назардошти қобилияти баланди илмӣ, ӯ ба аспирантура тавсия шуд.

Шаби 25 майи соли 1978 дар айни камоли ҷавонӣ ва шукуфоии фаъолияти илмӣ бар асари садамаи автомобилӣ вафот кард. Шоири халқии Тоҷикистон Лоиқ Шералӣ дар сӯги ӯ чунин нигоштааст:
&lt;poem&gt;
Сафири мулки ҳунар будаӣ бо зоти хеш,
Дареғ оҳ Нақибхон шаҳиди роҳ шудӣ.
&lt;/poem&gt;

== Фаъолияти илмӣ ==
27 марти соли 1975, дар синни 25-солагӣ, Нақибхон Шарифзода рисолаи номзадии худро дар мавзуи «Адабиёти шифоҳӣ ва драматургия дар мисоли эҷодиёти М. Миршакар» бо муваффақият дифоъ намуд. Ин кори илмии ҳаҷман 210-саҳифагӣ аз аввалин таҳқиқоти густурда дар самти баррасии муносибати суннатҳои шифоҳии халқ бо адабиёт ва драматургияи муосири тоҷик маҳсуб меёфт, ки сазовори таҳсини шоири халқӣ Мирсаид Миршакар ва дигар донишмандони соҳа гардид.

Мавсуф муддате дар редаксияи «Адабиёт ва санъат»-и Энсиклопедияи Советии Тоҷик фаъолият карда, дар таҳия ва нашри мақолаҳои энсиклопедӣ саҳми арзанда гузоштааст. Аз соли 1977 то охири умр вазифаи ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро бар уҳда дошт.

== Осор ва мақолаҳо ==
Нақибхон Шарифзода муаллифи беш аз 100 мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва тадқиқотӣ мебошад. Мақолаҳои зерин аз ҷумлаи осори муҳими ӯ мебошанд:
* «Бо дили гарм»
* «Драматургияи Миршакар»
* «Қишлоқи тиллоӣ»
* «Баъзе хусусиятҳои драматургияи тоҷик (1929–1941)»
* «Фолклор ва драматургияи Миршакар»
* «„Шоҳнома“-и Фирдавсӣ ва драматургияи олам»
* «Ду драмаи афсонавӣ»

== Бузургдошт ва Хона-музей ==
Соли 1999 бо дархости Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон 50-солагии олим дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент бо иштироки аҳли зиё ва фарҳанг таҷлил гардид. Бо фармони Вазири фарҳанги вақт Б. А. Маҳмадов, маҷмӯаи хотироти наздикону ҳамкорони олим бо номи «Дар ёди дӯстон» ба чоп расид.

Дар ҳамон сол дар деҳаи Некнот '''Хона-музейи Нақибхон Шарифзода''' таъсис дода шуд. Имрӯз ин боргоҳ ҳамчун маркази фарҳангиву маърифатӣ ва бахше аз Муассисаи давлатии «Осорхонаи ҷумҳуриявии таърихию кишваршиносии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии шаҳри Панҷакент» фаъолият мекунад. Дар хона-музей дастнависҳо, рисолаи илмӣ, ашёи шахсӣ ва нигораҳои марбут ба ҳаёту фаъолияти олим нигоҳдорӣ мешаванд, ки бозгӯкунандаи фазои илмиву адабии нимаи дуюми асри XX мебошанд.

== Адабиёт ==
* «Дар ёди дӯстон» (Маҷмӯаи хотирот) / Зери таҳрири Б. А. Маҳмадов. — Душанбе, 1999.

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо ба назари Лоиқ Шералӣ]]
[[Гурӯҳ:Адабиётшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Фолклоршиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Панҷакент]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1978]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1949]]</text>
      <sha1>46z33qmaje72032v715a2tj1kwt68en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480539</id>
      <parentid>1480538</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Накибхон Шарифов</username>
        <id>92551</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1480539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6216" sha1="sv2vlfsuunh6i1v70qr1gh0d0o71syb" xml:space="preserve">
'''Нақибхон Шарифзода (Шарифов)''' (31 августи 1949, деҳаи Некнот, ноҳияи Панҷакент — 25 майи 1978) — олим, мунаққиди адабӣ, фолклоршинос ва номзади илмҳои филологӣ. Узви ҳайати таҳририяи Энсиклопедияи Советии Тоҷик ва ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1977–1978).

== Тарҷумаи ҳол ==
Нақибхон Шарифзода 31 августи соли 1949 дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент, дар оилаи омӯзгори шинохта Шариф Зарифӣ чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Соли 1966 мактаби миёнаи рақами 13-и деҳаро хатм намуда, ба факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил мешавад. Уро соли 1971 бо баҳои аъло хатм намудааст.

Аз даврони донишҷӯӣ таҳти роҳнамоии устодони бузурги соҳа ба мисли Воҳид Асрорӣ, Шарифҷон Ҳусейнзода, Раҷаб Амонов ва Асадулло Саъдуллоев ба таҳқиқи пайванди фолклор ва адабиёти муосир оғоз кардааст. Бо назардошти қобилияти баланди илмӣ, ӯ ба аспирантура тавсия шуд.

Шаби 25 майи соли 1978 дар айни камоли ҷавонӣ ва шукуфоии фаъолияти илмӣ бар асари садамаи автомобилӣ вафот кард. Шоири халқии Тоҷикистон Лоиқ Шералӣ дар сӯги ӯ чунин нигоштааст:
&lt;poem&gt;
Сафири мулки ҳунар будаӣ бо зоти хеш,
Дареғ оҳ Нақибхон шаҳиди роҳ шудӣ.
&lt;/poem&gt;

== Фаъолияти илмӣ ==
27 марти соли 1975, дар синни 25-солагӣ, Нақибхон Шарифзода рисолаи номзадии худро дар мавзуи «Адабиёти шифоҳӣ ва драматургия дар мисоли эҷодиёти М. Миршакар» бо муваффақият дифоъ намуд. Ин кори илмии ҳаҷман 210-саҳифагӣ аз аввалин таҳқиқоти густурда дар самти баррасии муносибати суннатҳои шифоҳии халқ бо адабиёт ва драматургияи муосири тоҷик маҳсуб меёфт, ки сазовори таҳсини шоири халқӣ Мирсаид Миршакар ва дигар донишмандони соҳа гардид.

Мавсуф муддате дар редаксияи «Адабиёт ва санъат»-и Энсиклопедияи Советии Тоҷик фаъолият карда, дар таҳия ва нашри мақолаҳои энсиклопедӣ саҳми арзанда гузоштааст. Аз соли 1977 то охири умр вазифаи ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро бар уҳда дошт.

== Осор ва мақолаҳо ==
Нақибхон Шарифзода муаллифи беш аз 100 мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва тадқиқотӣ мебошад. Мақолаҳои зерин аз ҷумлаи осори муҳими ӯ мебошанд:
* «Бо дили гарм»
* «Драматургияи Миршакар»
* «Қишлоқи тиллоӣ»
* «Баъзе хусусиятҳои драматургияи тоҷик (1929–1941)»
* «Фолклор ва драматургияи Миршакар»
* «„Шоҳнома“-и Фирдавсӣ ва драматургияи олам»
* «Ду драмаи афсонавӣ»

== Бузургдошт ва Хона-музей ==
Соли 1999 бо дархости Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон 50-солагии олим дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент бо иштироки аҳли зиё ва фарҳанг таҷлил гардид. Бо фармони Вазири фарҳанги вақт Б. А. Маҳмадов, маҷмӯаи хотироти наздикону ҳамкорони олим бо номи «Дар ёди дӯстон» ба чоп расид.

Дар ҳамон сол дар деҳаи Некнот '''Хона-музейи Нақибхон Шарифзода''' таъсис дода шуд. Имрӯз ин боргоҳ ҳамчун маркази фарҳангиву маърифатӣ ва бахше аз Муассисаи давлатии «Осорхонаи ҷумҳуриявии таърихию кишваршиносии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии шаҳри Панҷакент» фаъолият мекунад. Дар хона-музей дастнависҳо, рисолаи илмӣ, ашёи шахсӣ ва нигораҳои марбут ба ҳаёту фаъолияти олим нигоҳдорӣ мешаванд, ки бозгӯкунандаи фазои илмиву адабии нимаи дуюми асри XX мебошанд.

== Адабиёт ==
* «Дар ёди дӯстон» (Маҷмӯаи хотирот) / Зери таҳрири Б. А. Маҳмадов. — Душанбе, 1999.

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо ба назари Лоиқ Шералӣ]]
[[Гурӯҳ:Адабиётшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Фолклоршиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Панҷакент]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1978]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1949]]</text>
      <sha1>sv2vlfsuunh6i1v70qr1gh0d0o71syb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480540</id>
      <parentid>1480539</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Накибхон Шарифов</username>
        <id>92551</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1480540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6344" sha1="52kv55s4drdslz5oxstcchwroo7aqcd" xml:space="preserve">[[Акс:Nakibkhon_Sharifzoda_portrait_1949-1978.png|мини|рост|220px|Нақибхон Шарифзода (1949–1978)]]
'''Нақибхон Шарифзода (Шарифов)''' (31 августи 1949, деҳаи Некнот, ноҳияи Панҷакент — 25 майи 1978) — олим, мунаққиди адабӣ, фолклоршинос ва номзади илмҳои филологӣ. Узви ҳайати таҳририяи Энсиклопедияи Советии Тоҷик ва ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1977–1978).

== Тарҷумаи ҳол ==
Нақибхон Шарифзода 31 августи соли 1949 дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент, дар оилаи омӯзгори шинохта Шариф Зарифӣ чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Соли 1966 мактаби миёнаи рақами 13-и деҳаро хатм намуда, ба факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил мешавад. Уро соли 1971 бо баҳои аъло хатм намудааст.

Аз даврони донишҷӯӣ таҳти роҳнамоии устодони бузурги соҳа ба мисли Воҳид Асрорӣ, Шарифҷон Ҳусейнзода, Раҷаб Амонов ва Асадулло Саъдуллоев ба таҳқиқи пайванди фолклор ва адабиёти муосир оғоз кардааст. Бо назардошти қобилияти баланди илмӣ, ӯ ба аспирантура тавсия шуд.

Шаби 25 майи соли 1978 дар айни камоли ҷавонӣ ва шукуфоии фаъолияти илмӣ бар асари садамаи автомобилӣ вафот кард. Шоири халқии Тоҷикистон Лоиқ Шералӣ дар сӯги ӯ чунин нигоштааст:
&lt;poem&gt;
Сафири мулки ҳунар будаӣ бо зоти хеш,
Дареғ оҳ Нақибхон шаҳиди роҳ шудӣ.
&lt;/poem&gt;

== Фаъолияти илмӣ ==
27 марти соли 1975, дар синни 25-солагӣ, Нақибхон Шарифзода рисолаи номзадии худро дар мавзуи «Адабиёти шифоҳӣ ва драматургия дар мисоли эҷодиёти М. Миршакар» бо муваффақият дифоъ намуд. Ин кори илмии ҳаҷман 210-саҳифагӣ аз аввалин таҳқиқоти густурда дар самти баррасии муносибати суннатҳои шифоҳии халқ бо адабиёт ва драматургияи муосири тоҷик маҳсуб меёфт, ки сазовори таҳсини шоири халқӣ Мирсаид Миршакар ва дигар донишмандони соҳа гардид.

Мавсуф муддате дар редаксияи «Адабиёт ва санъат»-и Энсиклопедияи Советии Тоҷик фаъолият карда, дар таҳия ва нашри мақолаҳои энсиклопедӣ саҳми арзанда гузоштааст. Аз соли 1977 то охири умр вазифаи ноиби ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро бар уҳда дошт.

== Осор ва мақолаҳо ==
Нақибхон Шарифзода муаллифи беш аз 100 мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва тадқиқотӣ мебошад. Мақолаҳои зерин аз ҷумлаи осори муҳими ӯ мебошанд:
* «Бо дили гарм»
* «Драматургияи Миршакар»
* «Қишлоқи тиллоӣ»
* «Баъзе хусусиятҳои драматургияи тоҷик (1929–1941)»
* «Фолклор ва драматургияи Миршакар»
* «„Шоҳнома“-и Фирдавсӣ ва драматургияи олам»
* «Ду драмаи афсонавӣ»

== Бузургдошт ва Хона-музей ==
Соли 1999 бо дархости Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон 50-солагии олим дар деҳаи Некноти ноҳияи Панҷакент бо иштироки аҳли зиё ва фарҳанг таҷлил гардид. Бо фармони Вазири фарҳанги вақт Б. А. Маҳмадов, маҷмӯаи хотироти наздикону ҳамкорони олим бо номи «Дар ёди дӯстон» ба чоп расид.

Дар ҳамон сол дар деҳаи Некнот '''Хона-музейи Нақибхон Шарифзода''' таъсис дода шуд. Имрӯз ин боргоҳ ҳамчун маркази фарҳангиву маърифатӣ ва бахше аз Муассисаи давлатии «Осорхонаи ҷумҳуриявии таърихию кишваршиносии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии шаҳри Панҷакент» фаъолият мекунад. Дар хона-музей дастнависҳо, рисолаи илмӣ, ашёи шахсӣ ва нигораҳои марбут ба ҳаёту фаъолияти олим нигоҳдорӣ мешаванд, ки бозгӯкунандаи фазои илмиву адабии нимаи дуюми асри XX мебошанд.

== Адабиёт ==
* «Дар ёди дӯстон» (Маҷмӯаи хотирот) / Зери таҳрири Б. А. Маҳмадов. — Душанбе, 1999.

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо ба назари Лоиқ Шералӣ]]
[[Гурӯҳ:Адабиётшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Фолклоршиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Панҷакент]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1978]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1949]]</text>
      <sha1>52kv55s4drdslz5oxstcchwroo7aqcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нақибхон Шарифзода-ро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332694</id>
    <redirect title="Нақибхон Шарифзода" />
    <revision>
      <id>1480537</id>
      <timestamp>2026-07-14T12:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Накибхон Шарифов</username>
        <id>92551</id>
      </contributor>
      <comment>Накибхон Шарифов moved page [[Нақибхон Шарифзода-ро]] to [[Нақибхон Шарифзода]]: Ислоҳи хатои имлоӣ дар унвони мақола</comment>
      <origin>1480537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="o092fa6imfe39zlto4dlerf94q455eg" xml:space="preserve">#равона [[Нақибхон Шарифзода]]</text>
      <sha1>o092fa6imfe39zlto4dlerf94q455eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷумҳурии порлумонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332695</id>
    <revision>
      <id>1480545</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Ҷумҳурии порлумонӣ]] to [[Ҷумҳурии парлумонӣ]] over redirect</comment>
      <origin>1480545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hv1kf03xzol810si3c72pjof719e9rh" xml:space="preserve">#равона [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]</text>
      <sha1>hv1kf03xzol810si3c72pjof719e9rh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480627</id>
      <parentid>1480545</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Ҷумҳурии парлумонӣ]]</comment>
      <origin>1480627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332696</id>
    <revision>
      <id>1480555</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)]]</comment>
      <origin>1480555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="fongmropyvzypovr993hzpds3dqen84" xml:space="preserve">#равона [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)]]</text>
      <sha1>fongmropyvzypovr993hzpds3dqen84</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480639</id>
      <parentid>1480555</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (1995)]]</comment>
      <origin>1480639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332697</id>
    <redirect title="Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)" />
    <revision>
      <id>1480557</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)]]</comment>
      <origin>1480557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="cs7zmgayieghm8rk03w2gw53pxscgem" xml:space="preserve">#равона [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2025)]]</text>
      <sha1>cs7zmgayieghm8rk03w2gw53pxscgem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332698</id>
    <redirect title="Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)" />
    <revision>
      <id>1480560</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)]]</comment>
      <origin>1480560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="5axunb1yw6x4jc9tqc6hv2ke5hoapch" xml:space="preserve">#равона [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2000)]]</text>
      <sha1>5axunb1yw6x4jc9tqc6hv2ke5hoapch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332699</id>
    <revision>
      <id>1480563</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)]]</comment>
      <origin>1480563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="7d8203i3ma6ks26k44a7gafbyh8xzpl" xml:space="preserve">#равона [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)]]</text>
      <sha1>7d8203i3ma6ks26k44a7gafbyh8xzpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480638</id>
      <parentid>1480563</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)]]</comment>
      <origin>1480638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонӣ дар Қирғизистон (2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332700</id>
    <revision>
      <id>1480566</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Қирғизистон (2020)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)]]</comment>
      <origin>1480566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="teapod1rdcgmj0jv63ip88pvnygfbt9" xml:space="preserve">#равона [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)]]</text>
      <sha1>teapod1rdcgmj0jv63ip88pvnygfbt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480573</id>
      <parentid>1480566</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)]]</comment>
      <origin>1480573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="l75tw9c38zggkqykqdeijvfc46p16i7" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф|Порлумон ба парлумон}}</text>
      <sha1>l75tw9c38zggkqykqdeijvfc46p16i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332701</id>
    <revision>
      <id>1480576</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]]</comment>
      <origin>1480576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="ldkdnzgujt8nj5yzjm3997dja9v27l8" xml:space="preserve">#равона [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]]</text>
      <sha1>ldkdnzgujt8nj5yzjm3997dja9v27l8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480632</id>
      <parentid>1480576</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2010)]]</comment>
      <origin>1480632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332702</id>
    <revision>
      <id>1480578</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)]]</comment>
      <origin>1480578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="9zbo2e7499w23dbg5cu3qigttcqy47d" xml:space="preserve">#равона [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)]]</text>
      <sha1>9zbo2e7499w23dbg5cu3qigttcqy47d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480634</id>
      <parentid>1480578</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)]]</comment>
      <origin>1480634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332703</id>
    <revision>
      <id>1480585</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)]]</comment>
      <origin>1480585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="dtpnvxqp5pdinl69ti0q50q5pxqqow5" xml:space="preserve">#равона [[Интихоботи парлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)]]</text>
      <sha1>dtpnvxqp5pdinl69ti0q50q5pxqqow5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480641</id>
      <parentid>1480585</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Интихоботи парлумонӣ дар ҶШС Тоҷикистон (1990)]]</comment>
      <origin>1480641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332704</id>
    <redirect title="Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)" />
    <revision>
      <id>1480589</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)]] to [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)]]</comment>
      <origin>1480589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="7mimi3uxavfvfgr5lv1czvm63kxz9na" xml:space="preserve">#равона [[Интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)]]</text>
      <sha1>7mimi3uxavfvfgr5lv1czvm63kxz9na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Порлумон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332705</id>
    <redirect title="Парлумон" />
    <revision>
      <id>1480598</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Порлумон]] to [[Парлумон]] over redirect</comment>
      <origin>1480598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="rohe4m6rt9suxknj16kdsqlay22mfp0" xml:space="preserve">#равона [[Парлумон]]</text>
      <sha1>rohe4m6rt9suxknj16kdsqlay22mfp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Порлумон</title>
    <ns>1</ns>
    <id>332706</id>
    <redirect title="Баҳс:Парлумон" />
    <revision>
      <id>1480600</id>
      <timestamp>2026-07-14T20:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Баҳс:Порлумон]] to [[Баҳс:Парлумон]] over redirect</comment>
      <origin>1480600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="q425zfyten8t1mwq6askptgysug338z" xml:space="preserve">#равона [[Баҳс:Парлумон]]</text>
      <sha1>q425zfyten8t1mwq6askptgysug338z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мардумсолорӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332707</id>
    <revision>
      <id>1480645</id>
      <timestamp>2026-07-14T21:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Мардумсолорӣ]] to [[Демократия]] over redirect: Misspelled title</comment>
      <origin>1480645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="l8fh3my6b3417ytligqie7fckdofni8" xml:space="preserve">#равона [[Демократия]]</text>
      <sha1>l8fh3my6b3417ytligqie7fckdofni8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480723</id>
      <parentid>1480645</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Демократия]]</comment>
      <origin>1480723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Воқеоти сиёсӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>332708</id>
    <revision>
      <id>1480675</id>
      <timestamp>2026-07-14T22:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Воқеоти сиёсӣ]] to [[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]</comment>
      <origin>1480675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="om9jfohtd3poo7y2igam7m1nvzlgsqx" xml:space="preserve">#равона [[:Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]</text>
      <sha1>om9jfohtd3poo7y2igam7m1nvzlgsqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480676</id>
      <parentid>1480675</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Гурӯҳ:Воқияҳои сиёсӣ]]</comment>
      <origin>1480676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саванна (ноҳия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332709</id>
    <revision>
      <id>1480730</id>
      <timestamp>2026-07-14T23:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1286652313|Savanne District]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="479" sha1="tb0h5wjssqjt9uevrzsbnybht92hj3y" xml:space="preserve">
'''Саванна''' (  ) ё '''Саван''' як ноҳияи [[Маврикий]] аст, ки дар ҷануби ҷазира ҷойгир шудааст. Масоҳати ноҳия 244.8 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; буда, аз 31 декабри соли 2015, аҳолияш 68,585 нафарро ташкил медиҳад. 
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>tb0h5wjssqjt9uevrzsbnybht92hj3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480731</id>
      <parentid>1480730</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Саванна (ҷазира)]] to [[Саванна (ноҳия)]]</comment>
      <origin>1480730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="479" sha1="tb0h5wjssqjt9uevrzsbnybht92hj3y" xml:space="preserve">
'''Саванна''' (  ) ё '''Саван''' як ноҳияи [[Маврикий]] аст, ки дар ҷануби ҷазира ҷойгир шудааст. Масоҳати ноҳия 244.8 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; буда, аз 31 декабри соли 2015, аҳолияш 68,585 нафарро ташкил медиҳад. 
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>tb0h5wjssqjt9uevrzsbnybht92hj3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480743</id>
      <parentid>1480731</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="4xf5ov41j9of4sjqwlvdinjm3601xnk" xml:space="preserve">'''Саванна''' (  ) ё '''Саван''' як ноҳияи [[Маврикий]] аст, ки дар ҷануби ҷазира ҷойгир шудааст. Масоҳати ноҳия 244.8 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; буда, аз 31 декабри соли 2015, аҳолияш 68,585 нафарро ташкил медиҳад. 
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]</text>
      <sha1>4xf5ov41j9of4sjqwlvdinjm3601xnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саванна (ҷазира)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332710</id>
    <revision>
      <id>1480732</id>
      <timestamp>2026-07-14T23:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Саванна (ҷазира)]] to [[Саванна (ноҳия)]]</comment>
      <origin>1480732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="mip0uwrfv310tcibo9yhxtaecxbd0s7" xml:space="preserve">#равона [[Саванна (ноҳия)]]</text>
      <sha1>mip0uwrfv310tcibo9yhxtaecxbd0s7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480733</id>
      <parentid>1480732</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Саванна (ноҳия)]]</comment>
      <origin>1480733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Ноҳияҳои Маврикий</title>
    <ns>10</ns>
    <id>332711</id>
    <revision>
      <id>1480734</id>
      <timestamp>2026-07-14T23:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Image label begin|image=Mauritius districts blank.svg|width={{{width|450}}}|float={{{float|none}}}}}  {{Image label small|x=0.40|y=1.15|scale={{{width|400}}}|text='''[[Саванна (ноҳия)|Саванна]]'''}} {{Image label small|x=0.875|y=0.60|scale={{{width|400}}}|text='''[[Флак (ноҳия)|Флак]]'''}} {{Image label small|x=0.22|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Rivière Noire District|Rivière&lt;br/&gt;Noire]]'''}} {{Image label small|x=0.42|y=0....</comment>
      <origin>1480734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="keew60pq2q241whqfpjkejwkg1tkdai" xml:space="preserve">{{Image label begin|image=Mauritius districts blank.svg|width={{{width|450}}}|float={{{float|none}}}}} 
{{Image label small|x=0.40|y=1.15|scale={{{width|400}}}|text='''[[Саванна (ноҳия)|Саванна]]'''}}
{{Image label small|x=0.875|y=0.60|scale={{{width|400}}}|text='''[[Флак (ноҳия)|Флак]]'''}}
{{Image label small|x=0.22|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Rivière Noire District|Rivière&lt;br/&gt;Noire]]'''}}
{{Image label small|x=0.42|y=0.46|scale={{{width|400}}}|text='''[[Порт Луис (ноҳия)|Порт Луис]]'''}}
{{Image label small|x=0.72|y=0.20|scale={{{width|400}}}|text='''[[Rivière du Rempart District|Rivière&lt;br/&gt;du&lt;br/&gt;Rempart]]'''}}
{{Image label small|x=0.49|y=0.29|scale={{{width|400}}}|text='''[[Pamplemousses District|Pamplemousses]]'''}}
{{Image label small|x=0.39|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Plaines Wilhems District|Plaines&lt;br/&gt;Wilhems]]'''}}
{{Image label small|x=0.66|y=1.00|scale={{{width|400}}}|text='''[[Grand Port District|Grand Port]]'''}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.65|scale={{{width|400}}}|text='''[[Moka District|Moka]]'''}}
{{Image label end}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|Template:Image label begin/doc}}
[[Category:Labelled map templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>keew60pq2q241whqfpjkejwkg1tkdai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480737</id>
      <parentid>1480734</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="rmkl85n6t8wvqwqo08wp5pbu6w3tstl" xml:space="preserve">{{Image label begin|image=Mauritius districts blank.svg|width={{{width|450}}}|float={{{float|none}}}}} 
{{Image label small|x=0.40|y=1.15|scale={{{width|400}}}|text='''[[Саванна (ноҳия)|Саванна]]'''}}
{{Image label small|x=0.875|y=0.60|scale={{{width|400}}}|text='''[[Флак (ноҳия)|Флак]]'''}}
{{Image label small|x=0.22|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Rivière Noire District|Rivière&lt;br/&gt;Noire]]'''}}
{{Image label small|x=0.42|y=0.46|scale={{{width|400}}}|text='''[[Порт Луис (ноҳия)|Порт Луис]]'''}}
{{Image label small|x=0.72|y=0.20|scale={{{width|400}}}|text='''[[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривиер&lt;br /&gt;дю Рампар]]'''}}
{{Image label small|x=0.49|y=0.29|scale={{{width|400}}}|text='''[[Pamplemousses District|Pamplemousses]]'''}}
{{Image label small|x=0.39|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Plaines Wilhems District|Plaines&lt;br/&gt;Wilhems]]'''}}
{{Image label small|x=0.66|y=1.00|scale={{{width|400}}}|text='''[[Grand Port District|Grand Port]]'''}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.65|scale={{{width|400}}}|text='''[[Moka District|Moka]]'''}}
{{Image label end}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|Template:Image label begin/doc}}
[[Гурӯҳ:Шаблонҳо|Харитаҳои номгузоридашуда]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rmkl85n6t8wvqwqo08wp5pbu6w3tstl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480745</id>
      <parentid>1480737</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="9laj5ekphfvkzr2mufvjx3t1qicy0dc" xml:space="preserve">{{Image label begin|image=Mauritius districts blank.svg|width={{{width|450}}}|float={{{float|none}}}}} 
{{Image label small|x=0.40|y=1.15|scale={{{width|400}}}|text='''[[Саванна (ноҳия)|Саванна]]'''}}
{{Image label small|x=0.875|y=0.60|scale={{{width|400}}}|text='''[[Флак (ноҳия)|Флак]]'''}}
{{Image label small|x=0.22|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Ривиер Нуар (ноҳия) Noire|Ривиер&lt;br/&gt;Нуар]]'''}}
{{Image label small|x=0.42|y=0.46|scale={{{width|400}}}|text='''[[Порт Луис (ноҳия)|Порт Луис]]'''}}
{{Image label small|x=0.72|y=0.20|scale={{{width|400}}}|text='''[[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривиер&lt;br /&gt;дю Рампар]]'''}}
{{Image label small|x=0.49|y=0.29|scale={{{width|400}}}|text='''[[Pamplemousses District|Pamplemousses]]'''}}
{{Image label small|x=0.39|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Plaines Wilhems District|Plaines&lt;br/&gt;Wilhems]]'''}}
{{Image label small|x=0.66|y=1.00|scale={{{width|400}}}|text='''[[Грант Порт (ноҳия)|Грант Порт]]'''}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.65|scale={{{width|400}}}|text='''[[Мока (ноҳия)|Мока]]'''}}
{{Image label end}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|Template:Image label begin/doc}}
[[Гурӯҳ:Шаблонҳо|Харитаҳои номгузоридашуда]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9laj5ekphfvkzr2mufvjx3t1qicy0dc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480746</id>
      <parentid>1480745</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="9b49c0qdx1ue27lxbn4g3lqkez7nek4" xml:space="preserve">{{Image label begin|image=Mauritius districts blank.svg|width={{{width|450}}}|float={{{float|none}}}}} 
{{Image label small|x=0.40|y=1.15|scale={{{width|400}}}|text='''[[Саванна (ноҳия)|Саванна]]'''}}
{{Image label small|x=0.875|y=0.60|scale={{{width|400}}}|text='''[[Флак (ноҳия)|Флак]]'''}}
{{Image label small|x=0.22|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Ривиер Нуар (ноҳия) Noire|Ривиер&lt;br/&gt;Нуар]]'''}}
{{Image label small|x=0.42|y=0.46|scale={{{width|400}}}|text='''[[Порт Луис (ноҳия)|Порт Луис]]'''}}
{{Image label small|x=0.72|y=0.20|scale={{{width|400}}}|text='''[[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривиер&lt;br /&gt;дю Рампар]]'''}}
{{Image label small|x=0.49|y=0.29|scale={{{width|400}}}|text='''[[Pamplemousses District|Pamplemousses]]'''}}
{{Image label small|x=0.39|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Plaines Wilhems District|Plaines&lt;br/&gt;Wilhems]]'''}}
{{Image label small|x=0.66|y=1.00|scale={{{width|400}}}|text='''[[Гранд Порт (ноҳия)|Гранд Порт]]'''}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.65|scale={{{width|400}}}|text='''[[Мока (ноҳия)|Мока]]'''}}
{{Image label end}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|Template:Image label begin/doc}}
[[Гурӯҳ:Шаблонҳо|Харитаҳои номгузоридашуда]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9b49c0qdx1ue27lxbn4g3lqkez7nek4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480767</id>
      <parentid>1480746</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1367" sha1="inestibgm81x2hz0x6f68meoc9vrdf3" xml:space="preserve">{{Image label begin|image=Mauritius districts blank.svg|width={{{width|450}}}|float={{{float|none}}}}} 
{{Image label small|x=0.40|y=1.15|scale={{{width|400}}}|text='''[[Саванна (ноҳия)|Саванна]]'''}}
{{Image label small|x=0.875|y=0.60|scale={{{width|400}}}|text='''[[Флак (ноҳия)|Флак]]'''}}
{{Image label small|x=0.22|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Ривиер Нуар (ноҳия)|Ривиер&lt;br/&gt;Нуар]]'''}}
{{Image label small|x=0.42|y=0.46|scale={{{width|400}}}|text='''[[Порт Луис (ноҳия)|Порт Луис]]'''}}
{{Image label small|x=0.72|y=0.20|scale={{{width|400}}}|text='''[[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривиер&lt;br /&gt;дю Рампар]]'''}}
{{Image label small|x=0.49|y=0.29|scale={{{width|400}}}|text='''[[Pamplemousses District|Pamplemousses]]'''}}
{{Image label small|x=0.39|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text='''[[Plaines Wilhems District|Plaines&lt;br/&gt;Wilhems]]'''}}
{{Image label small|x=0.66|y=1.00|scale={{{width|400}}}|text='''[[Гранд Порт (ноҳия)|Гранд Порт]]'''}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.65|scale={{{width|400}}}|text='''[[Мока (ноҳия)|Мока]]'''}}
{{Image label end}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|Template:Image label begin/doc}}
[[Гурӯҳ:Шаблонҳо|Харитаҳои номгузоридашуда]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>inestibgm81x2hz0x6f68meoc9vrdf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480768</id>
      <parentid>1480767</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1361" sha1="5kadh08zp9fflfxb3tch06tw142lx16" xml:space="preserve">{{Image label begin|image=Mauritius districts blank.svg|width={{{width|400}}}|float={{{float|none}}}}} 
{{Image label small|x=0.35|y=1.01|scale={{{width|400}}}|text='''[[Саванна (ноҳия)|Саванна]]'''}}
{{Image label small|x=0.8|y=0.55|scale={{{width|400}}}|text='''[[Флак (ноҳия)|Флак]]'''}}
{{Image label small|x=0.2|y=0.73|scale={{{width|400}}}|text='''[[Ривиер Нуар (ноҳия)|Ривиер&lt;br/&gt;Нуар]]'''}}
{{Image label small|x=0.37|y=0.41|scale={{{width|400}}}|text='''[[Порт Луис (ноҳия)|Порт Луис]]'''}}
{{Image label small|x=0.64|y=0.20|scale={{{width|400}}}|text='''[[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривиер&lt;br /&gt;дю Рампар]]'''}}
{{Image label small|x=0.46|y=0.28|scale={{{width|400}}}|text='''[[Pamplemousses District|Pamplemousses]]'''}}
{{Image label small|x=0.38|y=0.74|scale={{{width|400}}}|text='''[[Plaines Wilhems District|Plaines&lt;br/&gt;Wilhems]]'''}}
{{Image label small|x=0.6|y=0.9|scale={{{width|400}}}|text='''[[Гранд Порт (ноҳия)|Гранд Порт]]'''}}
{{Image label small|x=0.55|y=0.6|scale={{{width|400}}}|text='''[[Мока (ноҳия)|Мока]]'''}}
{{Image label end}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|Template:Image label begin/doc}}
[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Харитаҳои номгузоридашуда]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5kadh08zp9fflfxb3tch06tw142lx16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Флак (ноҳия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332712</id>
    <revision>
      <id>1480735</id>
      <timestamp>2026-07-14T23:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1363500231|Flacq District]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="b35v0jhcmgsolrkxl007i383mht2rh4" xml:space="preserve">'''Флак''' (  ) як ноҳияи [[Маврикий]] буда, дар шарқи ҷазира ҷойгир шудааст. Он аз рӯи масоҳати ҷуғрофӣ бузургтарин ноҳияи кишвар мебошад ва 297.9 км²-ро фаро мегирад. Аҳолияш 138,221 нафарро ташкил медиҳад (31 декабри соли 2022).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Population/SB_Population.aspx|title=Population and Vital Statistics|website=Statistics Mauritius|accessdate=18 September 2024}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Калимаи флак (''flacq'') аз калимаи [[Забони ҳоландӣ|ҳоландии]] ''vlakt'' гирифта шуда, маънояш &quot;ҳамвор&quot; аст. Ин истинод ба топографияи ин минтақа буда, натиҷаи ишғоли таърихии ҷазира аз ҷониби ҳолландҳо мебошад.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://flacqdc.mu/about-flacq/|title=ABOUT FLACQ {{!}} The District Council of Flacq|website=flacqdc.mu|accessdate=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]</text>
      <sha1>b35v0jhcmgsolrkxl007i383mht2rh4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480742</id>
      <parentid>1480735</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1310" sha1="i38dmar9ilp9l8mkfcqtpt52tt0af8v" xml:space="preserve">'''Флак''' (  ) як ноҳияи [[Маврикий]] буда, дар шарқи ҷазира ҷойгир шудааст. Он аз рӯи масоҳати ҷуғрофӣ бузургтарин ноҳияи кишвар мебошад ва 297.9 км²-ро фаро мегирад. Аҳолияш 138,221 нафарро ташкил медиҳад (31 декабри соли 2022).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Population/SB_Population.aspx|title=Population and Vital Statistics|website=Statistics Mauritius|accessdate=18 September 2024}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Калимаи флак (''flacq'') аз калимаи [[Забони ҳоландӣ|ҳоландии]] ''vlakt'' гирифта шуда, маънояш &quot;ҳамвор&quot; аст. Ин истинод ба топографияи ин минтақа буда, натиҷаи ишғоли таърихии ҷазира аз ҷониби ҳолландҳо мебошад.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://flacqdc.mu/about-flacq/|title=ABOUT FLACQ {{!}} The District Council of Flacq|website=flacqdc.mu|accessdate=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]</text>
      <sha1>i38dmar9ilp9l8mkfcqtpt52tt0af8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ривиер дю Рампар (ноҳия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332713</id>
    <revision>
      <id>1480736</id>
      <timestamp>2026-07-14T23:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1335176455|Rivière du Rempart District]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="477" sha1="9e58s6nwicw27pobqcci1un22ggbp2v" xml:space="preserve">'''Ривиер дю Рампар''' (  ) як ноҳияи [[Маврикий]] буда, дар шимолу шарқи ҷазира ҷойгир шудааст. Масоҳати он 147,6 км² аст ва аҳолияг наздики 108,005 нафарро ташкил медиҳад (31 декабри соли 2015).
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>9e58s6nwicw27pobqcci1un22ggbp2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480741</id>
      <parentid>1480736</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="526" sha1="as07yioee51ovihnj32hplh3smh86ms" xml:space="preserve">'''Ривиер дю Рампар''' (  ) як ноҳияи [[Маврикий]] буда, дар шимолу шарқи ҷазира ҷойгир шудааст. Масоҳати он 147,6 км² аст ва аҳолияг наздики 108,005 нафарро ташкил медиҳад (31 декабри соли 2015).
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]</text>
      <sha1>as07yioee51ovihnj32hplh3smh86ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ноҳияҳои Маврикий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332714</id>
    <revision>
      <id>1480738</id>
      <timestamp>2026-07-14T23:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1355715898|Districts of Mauritius]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2578" sha1="ni4mq5r0pxj008bwjffgp9i3qtktxxb" xml:space="preserve">
'''Ноҳияҳои [[Маврикий|Ҷумҳурии Маврикий]]''' пас аз Ҷазираҳои берунии Маврикий [[Воҳиди марзию маъмурӣ|тақсимоти маъмурии]] дараҷаи дуюм ба шумор мераванд.

== Ҷазираи Маврикий ==
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}Ҷазираи Маврикий ба нӯҳ ноҳия тақсим шуда, ки аз як шаҳр, чор шаҳрак ва 130 деҳа иборат аст. Пойтахташ шаҳри [[Порт-Луӣ|Порт-Луис]] аст.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%;&quot;
|- style=&quot;font-size:100%; text-align:right;&quot;
!Ноҳияҳо
! Масоҳат (км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! Аҳолӣ ('000, 2021) &lt;ref name=&quot;stats2021&quot;&gt;{{Cite web|url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Other/SB_Other.aspx|title=Mauritius in Figures and Annual Digest of Statistics|author=Statistics Mauritius|accessdate=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Флак (ноҳия)|Флак]]
| 297.9
| 138.7
|-
| Гранд Порт
| 260.3
| 112.6
|-
| Мока
| 230.5
| 83.8
|-
| Памплмусс
| 178.7
| 142.4
|-
| Плейнс Вилҳемс
| 203.3
| 365.4
|-
| Порт-Луис
| 42.7
| 117.5
|-
| [[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривьер дю Ремпарт]]
| 147.6
| 108.1
|-
| Ривьер Нуар
| 259
| 85.2
|-
| [[Саванна (ноҳия)|Саванна]]
| 244.8
| 68.2
|-
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background: #DDDDDD;&quot;
|Ҳамагӣ
| 1.864,8
| 1,266.1
|}

== Вилояти мухтор ва деҳаҳо ==
Родригес, пеш аз мухторияташ дар соли 2002, ноҳияи даҳуми Маврикий буд ва пойтахти он Порт Матурин аст.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%;&quot;
|- style=&quot;font-size:100%; text-align:right;&quot;
!Вилояти мухтор
! Масоҳат (км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! Аҳолӣ (2025) 
|-
| Родригес
| 108
| 44.3 ҳазор
|}

== Вобастагии Маврикий ==

# Агалега
# Сейнт Брэндон
# Галаҷазираи Чагос
# Ҷазираи Тромелин

Пойтахти Агалега Vingt-Cinq аст.

== Инчунин нигаред ==
{{Портал|Africa|Geography}}

== Адабиёт ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюм]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурӣ дар Африқо]]</text>
      <sha1>ni4mq5r0pxj008bwjffgp9i3qtktxxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480740</id>
      <parentid>1480738</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2529" sha1="r2w74sgbh4cz0xt78angnbvtah1gumu" xml:space="preserve">
'''Ноҳияҳои [[Маврикий|Ҷумҳурии Маврикий]]''' пас аз Ҷазираҳои берунии Маврикий [[Воҳиди марзию маъмурӣ|тақсимоти маъмурии]] дараҷаи дуюм ба шумор мераванд.

== Ҷазираи Маврикий ==
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}Ҷазираи Маврикий ба нӯҳ ноҳия тақсим шуда, ки аз як шаҳр, чор шаҳрак ва 130 деҳа иборат аст. Пойтахташ шаҳри [[Порт-Луӣ|Порт-Луис]] аст.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%;&quot;
|- style=&quot;font-size:100%; text-align:right;&quot;
!Ноҳияҳо
! Масоҳат (км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! Аҳолӣ ('000, 2021) &lt;ref name=&quot;stats2021&quot;&gt;{{Cite web|url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Other/SB_Other.aspx|title=Mauritius in Figures and Annual Digest of Statistics|author=Statistics Mauritius|accessdate=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Флак (ноҳия)|Флак]]
| 297.9
| 138.7
|-
| Гранд Порт
| 260.3
| 112.6
|-
| Мока
| 230.5
| 83.8
|-
| Памплмусс
| 178.7
| 142.4
|-
| Плейнс Вилҳемс
| 203.3
| 365.4
|-
| Порт-Луис
| 42.7
| 117.5
|-
| [[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривьер дю Ремпарт]]
| 147.6
| 108.1
|-
| Ривьер Нуар
| 259
| 85.2
|-
| [[Саванна (ноҳия)|Саванна]]
| 244.8
| 68.2
|-
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background: #DDDDDD;&quot;
|Ҳамагӣ
| 1.864,8
| 1,266.1
|}

== Вилояти мухтор ва деҳаҳо ==
Родригес, пеш аз мухторияташ дар соли 2002, ноҳияи даҳуми Маврикий буд ва пойтахти он Порт Матурин аст.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%;&quot;
|- style=&quot;font-size:100%; text-align:right;&quot;
!Вилояти мухтор
! Масоҳат (км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! Аҳолӣ (2025) 
|-
| Родригес
| 108
| 44.3 ҳазор
|}

== Вобастагии Маврикий ==

# Агалега
# Сейнт Брэндон
# Галаҷазираи Чагос
# Ҷазираи Тромелин

Пойтахти Агалега Vingt-Cinq аст.

== Инчунин нигаред ==
{{Портал|Africa|Geography}}

== Адабиёт ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюм]]
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурӣ дар Африқо]]</text>
      <sha1>r2w74sgbh4cz0xt78angnbvtah1gumu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480756</id>
      <parentid>1480740</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Адабиёт */</comment>
      <origin>1480756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2586" sha1="dxsyjyh938vtbaojh56qyhvev6k60fj" xml:space="preserve">
'''Ноҳияҳои [[Маврикий|Ҷумҳурии Маврикий]]''' пас аз Ҷазираҳои берунии Маврикий [[Воҳиди марзию маъмурӣ|тақсимоти маъмурии]] дараҷаи дуюм ба шумор мераванд.

== Ҷазираи Маврикий ==
{{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}}Ҷазираи Маврикий ба нӯҳ ноҳия тақсим шуда, ки аз як шаҳр, чор шаҳрак ва 130 деҳа иборат аст. Пойтахташ шаҳри [[Порт-Луӣ|Порт-Луис]] аст.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%;&quot;
|- style=&quot;font-size:100%; text-align:right;&quot;
!Ноҳияҳо
! Масоҳат (км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! Аҳолӣ ('000, 2021) &lt;ref name=&quot;stats2021&quot;&gt;{{Cite web|url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Other/SB_Other.aspx|title=Mauritius in Figures and Annual Digest of Statistics|author=Statistics Mauritius|accessdate=8 February 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Флак (ноҳия)|Флак]]
| 297.9
| 138.7
|-
| Гранд Порт
| 260.3
| 112.6
|-
| Мока
| 230.5
| 83.8
|-
| Памплмусс
| 178.7
| 142.4
|-
| Плейнс Вилҳемс
| 203.3
| 365.4
|-
| Порт-Луис
| 42.7
| 117.5
|-
| [[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривьер дю Ремпарт]]
| 147.6
| 108.1
|-
| Ривьер Нуар
| 259
| 85.2
|-
| [[Саванна (ноҳия)|Саванна]]
| 244.8
| 68.2
|-
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background: #DDDDDD;&quot;
|Ҳамагӣ
| 1.864,8
| 1,266.1
|}

== Вилояти мухтор ва деҳаҳо ==
Родригес, пеш аз мухторияташ дар соли 2002, ноҳияи даҳуми Маврикий буд ва пойтахти он Порт Матурин аст.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%;&quot;
|- style=&quot;font-size:100%; text-align:right;&quot;
!Вилояти мухтор
! Масоҳат (км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! Аҳолӣ (2025) 
|-
| Родригес
| 108
| 44.3 ҳазор
|}

== Вобастагии Маврикий ==

# Агалега
# Сейнт Брэндон
# Галаҷазираи Чагос
# Ҷазираи Тромелин

Пойтахти Агалега Vingt-Cinq аст.

== Инчунин нигаред ==
{{Портал|Africa|Geography}}

== Адабиёт ==
{{Эзоҳ}}
{{Тақсимоти маъмурии Маврикий}}
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюм]]
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурӣ дар Африқо]]</text>
      <sha1>dxsyjyh938vtbaojh56qyhvev6k60fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий</title>
    <ns>14</ns>
    <id>332715</id>
    <revision>
      <id>1480739</id>
      <timestamp>2026-07-14T23:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Commons category|Districts of Mauritius}} {{Cat main|Ноҳияҳои Маврикий}}</comment>
      <origin>1480739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="qw5ij7epbst4b0y8lkobf92ewtv21r2" xml:space="preserve">{{Commons category|Districts of Mauritius}}
{{Cat main|Ноҳияҳои Маврикий}}</text>
      <sha1>qw5ij7epbst4b0y8lkobf92ewtv21r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гранд Порт (ноҳия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332716</id>
    <revision>
      <id>1480744</id>
      <timestamp>2026-07-14T23:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1272277837|Grand Port District]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="719" sha1="e0h29uplri9i4vbf14r6c4n0kdgxkw6" xml:space="preserve">'''Гранд Порт''' (  ) як [[Ноҳияҳои Маврикий|ноҳияи]] [[Маврикий]] аст, ки дар шарқи ҷазира ҷойгир шудааст. Масоҳати ноҳия 260.3 км² буда, аҳолияш тахминан 112,997 нафарро ташкил медиҳад (31 декабри соли 2015).


Ин ном дар [[забони фаронсавӣ]] маънои &quot;бандари калон&quot;-ро дорад.

== Таърих ==

== Адабиёт ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>e0h29uplri9i4vbf14r6c4n0kdgxkw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷазираҳои берунии Маврикий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332717</id>
    <revision>
      <id>1480750</id>
      <timestamp>2026-07-15T00:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1351832919|Outer Islands of Mauritius]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4064" sha1="osbdudy5qx3quh22rco4e9j18wjsjw7" xml:space="preserve"> 
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|-20.2|57.5|type:country|display=title}}
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''Ҷазираҳои берунии Маврикий''' [[Воҳиди марзию маъмурӣ|воҳиди маъмурии]] дараҷаи якуми [[Маврикий]] буда, аз чанд ҷазираи дур аз ҷазираи асосӣ иборатанд.&lt;ref name=&quot;gu&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|title=Location – The territory of Mauritius|author=Government of Mauritius|accessdate=5 August 2016}}&lt;/ref&gt; Идораи Ҷазираҳои берунии Маврикий ''зери сарпарастии'' Дафтари сарвазир анҷом дода мешавад. Ин масъулиятро Корпоратсияи рушди Ҷазираҳои берунии Маврикий ба ӯҳда дорад, ки тибқи қонун ваколати идораи ин ҷазираҳоро дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oidc.govmu.org/oidc//|title=Outer Islands Development Corporation ''Under the aegis of the Prime Minister's Office''|website=oidc.govmu.org|accessdate=19 May 2024}}&lt;/ref&gt; Сарвазири Маврикий ҳамзамон вазири масъули Родригес, Ҷазираҳои берунӣ ва тамомияти арзӣ низ мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pmo.govmu.org/Pages/My_Cabinet.aspx|title=The Prime Minister of Mauritius : Minister of Defence, Home Affairs and External Communications; Minister of Defence, Home Affairs and External Communications; Minister for Rodrigues, Outer Islands and Territorial Integrity|website=pmo.govmu.org|accessdate=19 May 2024}}&lt;/ref&gt; Дар Конститутсияи Маврикий гуфта мешавад, ки Ҷумҳурии Маврикий ҷазираҳои Агалега, Маврикий, Родригес, Сент-Брэндон ( Каргадос Карахос шолс ), ҷазираи Тромелин ва архипелаги Чагос (аз ҷумла Диего Гарсия ва дигар ҷазираҳои марбут)-ро дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;cmw&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://www.commonwealth-of-nations.org/xstandard/mauritius_country_profile.pdf|title=Mauritius- Country profile|page=1|author=Commonwealth of Nations|authorlink=Commonwealth of Nations|year=2011|accessdate=12 April 2012}}&lt;/ref&gt; Архипелаги Чагос пас аз баҳси тӯлонӣ бо Подшоҳии Муттаҳида ба Маврикий баргардонида мешавад. Илова бар ин, [[Фаронса]] даъвои соҳибихтиёрӣ бар ҷазираи Тромелин, як ҷазираи беодам байни [[Мадагаскар]] ва ҷазираи асосии Маврикийро дорад.&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mauritius/|title=CIA- The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=4 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109090348/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mauritius|archivedate=9 January 2021}}&lt;/ref&gt;

== Ҳудуд ==
[[Акс:Mauritius_(+claim_islands).svg|чап|мини|Ҷумҳурии Маврикий, аз ҷумла ҷазираҳои даъвокардаи кишвар]]

== Инчунин нигаред ==
{{Портал|Africa|&lt;!-- African Union --&gt;|&lt;!-- East Africa --&gt;|Geography|&lt;!-- Indian Ocean --&gt;|&lt;!-- SADC --&gt;}}

== Адабиёт ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурӣ дар Африқо]]
[[Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>osbdudy5qx3quh22rco4e9j18wjsjw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мока (ноҳия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332718</id>
    <revision>
      <id>1480754</id>
      <timestamp>2026-07-15T00:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1362678272|Moka District]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1482" sha1="l3iikjrkd34zjgne5iygw22dl95rcfe" xml:space="preserve">{{МА}}'''Мока''' ( ) — [[Ноҳияҳои Маврикий|ноҳия]] дар [[Маврикий]] мебошад, ки дар қисми марказии  паҳнкӯҳи ҷазира ҷойгир аст. Масоҳати ноҳия 230,5 км² буда, шумораи аҳолии он дар охири соли 2019 тақрибан 83 664 нафар ҳисоб карда шудааст.

== Таърих ==

== Маориф ==
Мактабҳои байналмилалии Фаронса:

* Lycée des Mascareignes - мактаби олӣ (синфи шашум) &lt;ref&gt;&quot;[http://www.lyceedesmascareignes.org/index.php?option=com_contact&amp;Itemid=3 ''Nous contacter''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130601034308/http://www.lyceedesmascareignes.org/index.php?option=com_contact&amp;Itemid=3|date=1 June 2013}}.&quot; &lt;/ref&gt;
* École du Centre/Collège Pierre-Poivre - мактаби ибтидоӣ ва миёна.

== Инчунин нигаред ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Викианбор-гурӯҳ|Moka District}}

* [[Ноҳияҳои Маврикий]]

== Адабиёт ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>l3iikjrkd34zjgne5iygw22dl95rcfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480769</id>
      <parentid>1480754</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1222" sha1="37eeayeaafts8ftf6r231bfnah8fv9i" xml:space="preserve">{{МА}}'''Мока''' ( ) — [[Ноҳияҳои Маврикий|ноҳия]] дар [[Маврикий]] мебошад, ки дар қисми марказии  паҳнкӯҳи ҷазира ҷойгир аст. Масоҳати ноҳия 230,5 км² буда, шумораи аҳолии он дар охири соли 2019 тақрибан 83 664 нафар ҳисоб карда шудааст.

== Таърих ==

== Маориф ==
Мактабҳои байналмилалии Фаронса:

* Lycée des Mascareignes - мактаби олӣ (синфи шашум) &lt;ref&gt;&quot;[http://www.lyceedesmascareignes.org/index.php?option=com_contact&amp;Itemid=3 ''Nous contacter''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130601034308/http://www.lyceedesmascareignes.org/index.php?option=com_contact&amp;Itemid=3|date=1 June 2013}}.&quot; &lt;/ref&gt;
* École du Centre/Collège Pierre-Poivre - мактаби ибтидоӣ ва миёна.

* [[Ноҳияҳои Маврикий]]

== Адабиёт ==
{{reflist}}
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>37eeayeaafts8ftf6r231bfnah8fv9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480770</id>
      <parentid>1480769</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Маориф */</comment>
      <origin>1480770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="gr6uksuk2syerrusayg2wxy69ej1mal" xml:space="preserve">{{МА}}'''Мока''' ( ) — [[Ноҳияҳои Маврикий|ноҳия]] дар [[Маврикий]] мебошад, ки дар қисми марказии  паҳнкӯҳи ҷазира ҷойгир аст. Масоҳати ноҳия 230,5 км² буда, шумораи аҳолии он дар охири соли 2019 тақрибан 83 664 нафар ҳисоб карда шудааст.

== Таърих ==

== Маориф ==
Мактабҳои байналмилалии Фаронса:

* Lycée des Mascareignes - мактаби олӣ (синфи шашум) &lt;ref&gt;&quot;[http://www.lyceedesmascareignes.org/index.php?option=com_contact&amp;Itemid=3 ''Nous contacter''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130601034308/http://www.lyceedesmascareignes.org/index.php?option=com_contact&amp;Itemid=3|date=1 June 2013}}.&quot; &lt;/ref&gt;
* École du Centre/Collège Pierre-Poivre - мактаби ибтидоӣ ва миёна.

{{Ноҳияҳои Маврикий}}

== Адабиёт ==
{{reflist}}
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>gr6uksuk2syerrusayg2wxy69ej1mal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Тақсимоти маъмурии Маврикий</title>
    <ns>10</ns>
    <id>332719</id>
    <revision>
      <id>1480755</id>
      <timestamp>2026-07-15T01:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Тақсимоти маъмурии Маврикий |state = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt; |сарлавҳа = [[Файл:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Тақсимоти маъмурии Маврикий|Административное деление]] [[Маврикий|Ҷумҳурии Маврикий]] |тасвир = Файл:Coat of arms of Mauritius.svg|70px|Государственный г...</comment>
      <origin>1480755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1997" sha1="lghw2p0turmzn0xz3zvo8dvdohb03se" xml:space="preserve">{{Ҷадвали новбарӣ
|ном = Тақсимоти маъмурии Маврикий
|state = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
|сарлавҳа = [[Файл:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Тақсимоти маъмурии Маврикий|Административное деление]] [[Маврикий|Ҷумҳурии Маврикий]]
|тасвир = [[Файл:Coat of arms of Mauritius.svg|70px|Государственный герб Маврикия]]
|синфи_феҳристҳо = hlist

|гурӯҳ1 = [[Ноҳияҳои Маврикий]]
|феҳрист1 =
* [[Блэк-Ривер (округ)|Блэк-Ривер]]
* [[Гранд Порт]]
* [[Мока (ноҳия)|Мока]]
* [[Памплемус]]
* [[Плен-Вилем]]
* [[Порт Луи (ноҳия)|Порт Луи]]
* [[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривиер дю Рампар]]
* [[Саванна (ноҳия)|Саванна]]
* [[Флак (ноҳия)|Флак]]

|гурӯҳ2 = Автономия
|феҳрист2 =
* [[Родригес (ҷазира)|Родригес]]

|гурӯҳ3 = [[Внешние острова Маврикия|Внешние острова]]
|феҳрист3 =
* [[Агалега (ҷазира)|Агалега]]
* [[Каргадос-Карахос|архипелаг Каргадос-Карахос]]
* [[Тромлен (ҷазира)|Тромлен]]&lt;ref name=&quot;Trom&quot; /&gt;
* [[Чагос (галаҷазира)|Чагос]]&lt;ref name=&quot;Ch&quot; /&gt;
|синфи_поёнӣ = hlist
|поёнӣ = {{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Trom&quot;&gt;контролируется [[Франция|Францией]].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ch&quot;&gt;контролируется [[Великобритания|Великобританией]].&lt;/ref&gt;
}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Административное деление по странам|Маврикий]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lghw2p0turmzn0xz3zvo8dvdohb03se</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480757</id>
      <parentid>1480755</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1920" sha1="9zvd8fwl5wfsllfrunwyjoz2hg6ye5n" xml:space="preserve">{{Ҷадвали новбарӣ
|ном = Тақсимоти маъмурии Маврикий
|state = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
|сарлавҳа = [[Акс:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Воҳиди марзию маъмурӣ|Тақсимоти маъмурӣ]] [[Маврикий|Ҷумҳурии Маврикий]]
|тасвир = [[Акс:Coat of arms of Mauritius.svg|70px|Государственный герб Маврикия]]
|синфи_феҳристҳо = hlist

|гурӯҳ1 = [[Ноҳияҳои Маврикий]]
|феҳрист1 =
* [[Блак Ривер (ноҳия)|Блак Ривер]]
* [[Гранд Порт]]
* [[Мока (ноҳия)|Мока]]
* [[Памплемус]]
* [[Плен-Вилем]]
* [[Порт Луи (ноҳия)|Порт Луи]]
* [[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривиер дю Рампар]]
* [[Саванна (ноҳия)|Саванна]]
* [[Флак (ноҳия)|Флак]]

|гурӯҳ2 = Автономия
|феҳрист2 =
* [[Родригес (ҷазира)|Родригес]]

|гурӯҳ3 = [[Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ҷазираҳои берунӣ]]
|феҳрист3 =
* [[Агалега (ҷазира)|Агалега]]
* [[Каргадос-Карахос|архипелаг Каргадос-Карахос]]
* [[Тромлен (ҷазира)|Тромлен]]&lt;ref name=&quot;Trom&quot; /&gt;
* [[Чагос (галаҷазира)|Чагос]]&lt;ref name=&quot;Ch&quot; /&gt;
|синфи_поёнӣ = hlist
|поёнӣ = {{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Trom&quot;&gt;зери назорати [[Фаронса]].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ch&quot;&gt;зери назорати [[Британияи Кабир]].&lt;/ref&gt;
}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Административное деление по странам|Маврикий]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9zvd8fwl5wfsllfrunwyjoz2hg6ye5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480758</id>
      <parentid>1480757</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1922" sha1="iy39snlu70qv1vbgqxzueiyjcliknri" xml:space="preserve">{{Ҷадвали новбарӣ
|ном = Тақсимоти маъмурии Маврикий
|state = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
|сарлавҳа = [[Акс:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Воҳиди марзию маъмурӣ|Тақсимоти маъмурии]] [[Маврикий|Ҷумҳурии Маврикий]]
|тасвир = [[Акс:Coat of arms of Mauritius.svg|70px|Государственный герб Маврикия]]
|синфи_феҳристҳо = hlist

|гурӯҳ1 = [[Ноҳияҳои Маврикий]]
|феҳрист1 =
* [[Блак Ривер (ноҳия)|Блак Ривер]]
* [[Гранд Порт]]
* [[Мока (ноҳия)|Мока]]
* [[Памплемус]]
* [[Плен-Вилем]]
* [[Порт Луи (ноҳия)|Порт Луи]]
* [[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривиер дю Рампар]]
* [[Саванна (ноҳия)|Саванна]]
* [[Флак (ноҳия)|Флак]]

|гурӯҳ2 = Автономия
|феҳрист2 =
* [[Родригес (ҷазира)|Родригес]]

|гурӯҳ3 = [[Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ҷазираҳои берунӣ]]
|феҳрист3 =
* [[Агалега (ҷазира)|Агалега]]
* [[Каргадос-Карахос|архипелаг Каргадос-Карахос]]
* [[Тромлен (ҷазира)|Тромлен]]&lt;ref name=&quot;Trom&quot; /&gt;
* [[Чагос (галаҷазира)|Чагос]]&lt;ref name=&quot;Ch&quot; /&gt;
|синфи_поёнӣ = hlist
|поёнӣ = {{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Trom&quot;&gt;зери назорати [[Фаронса]].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ch&quot;&gt;зери назорати [[Британияи Кабир]].&lt;/ref&gt;
}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Административное деление по странам|Маврикий]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iy39snlu70qv1vbgqxzueiyjcliknri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480766</id>
      <parentid>1480758</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="1iivprzlxji70cjbilsg2yhz3hkf4mu" xml:space="preserve">{{Ҷадвали новбарӣ
|ном = Тақсимоти маъмурии Маврикий
|state = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
|сарлавҳа = [[Акс:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Воҳиди марзию маъмурӣ|Тақсимоти маъмурии]] [[Маврикий|Ҷумҳурии Маврикий]]
|тасвир = [[Акс:Coat of arms of Mauritius.svg|70px|Государственный герб Маврикия]]
|синфи_феҳристҳо = hlist

|гурӯҳ1 = [[Ноҳияҳои Маврикий]]
|феҳрист1 =
* [[Ривиер Нуар (ноҳия)|Ривиер Нуар]]
* [[Гранд Порт]]
* [[Мока (ноҳия)|Мока]]
* [[Памплемус]]
* [[Плен-Вилем]]
* [[Порт Луи (ноҳия)|Порт Луи]]
* [[Ривиер дю Рампар (ноҳия)|Ривиер дю Рампар]]
* [[Саванна (ноҳия)|Саванна]]
* [[Флак (ноҳия)|Флак]]

|гурӯҳ2 = Автономия
|феҳрист2 =
* [[Родригес (ҷазира)|Родригес]]

|гурӯҳ3 = [[Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ҷазираҳои берунӣ]]
|феҳрист3 =
* [[Агалега (ҷазира)|Агалега]]
* [[Каргадос-Карахос|архипелаг Каргадос-Карахос]]
* [[Тромлен (ҷазира)|Тромлен]]&lt;ref name=&quot;Trom&quot; /&gt;
* [[Чагос (галаҷазира)|Чагос]]&lt;ref name=&quot;Ch&quot; /&gt;
|синфи_поёнӣ = hlist
|поёнӣ = {{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Trom&quot;&gt;зери назорати [[Фаронса]].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ch&quot;&gt;зери назорати [[Британияи Кабир]].&lt;/ref&gt;
}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Административное деление по странам|Маврикий]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1iivprzlxji70cjbilsg2yhz3hkf4mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Геккони нақшдори рӯзона</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332720</id>
    <revision>
      <id>1480760</id>
      <timestamp>2026-07-15T02:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1359721596|Mauritius ornate day gecko]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2229" sha1="38g5fopb7at81s0joouqynehtyrhibj" xml:space="preserve">
{{Speciesbox|image=Ornate Day Gecko in Bras d'Eau NP - Phelsuma ornata.jpg|image_caption=In [[Bras d'Eau National Park]]|image2=Mauritius ornate day gecko (Phelsuma ornata).jpg|image2_caption=On Île aux Aigrettes|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=&lt;ref&gt;{{cite iucn|author1=Cole, N.|author2=Buckland, S.|author3=Karlsdottir, B.|author4=Mootoocurpen, R.|year=2021|title=''Phelsuma ornata''|article-number=e.T13484259A13484272|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T13484259A13484272.en|access-date=19 April 2024}}&lt;/ref&gt;|genus=Phelsuma|species=ornata|authority=[[John Edward Gray|J.E. Gray]], 1825|range_map=Phelsuma ornata map.svg|range_map_caption=Approximate distribution
Depicted: Mauritius (Round Island, Île aux Aigrettes, and Coin de Mire), South Africa
{{legend|#F07568|Range}}|synonyms=''Phelsuma ornatum'' &lt;small&gt;[[John Edward Gray|Gray]], 1825&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Phelsuma vinsoni'' &lt;small&gt;[[Robert Mertens|Mertens]], 1963&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Phelsuma ornata vinsoni'' &lt;small&gt;Heselhaus, 1980&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Phelsuma Phelsuma vinsoni'' &lt;small&gt;[[Robert Mertens|Mertens]], 1963&lt;/small&gt;}}

'''Геккони нақшдори рӯзона''' ('''''Phelsuma ornata''''') як ҷонвари рӯзгард аз оилаи гекконҳо, Gekkonidae, мебошад. Он дар ҷазираи [[Маврикий]] то баландии 300 метр аз сатҳи баҳр ва дар аксари ҷазираҳои гирду атроф зиндагӣ мекунад.&lt;ref name=&quot;Nyhagen&quot; /&gt; Ин геккон одатан дар дарахтон ва буттаҳои гуногун маскан мегирад. Хӯроки он асосан ҳашарот ва гарди гулҳои [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] мебошад.&lt;ref name=&quot;Nyhagen&quot;&gt;{{Cite journal|author=Nyhagen|first=Dorte Friis|date=2001|title=Insular Interactions between Lizards and Flowers: Flower Visitation by an Endemic Mauritian Gecko|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=5|pages=755–761|doi=10.1017/S0266467401001560|issn=0266-4674}}&lt;/ref&gt;

== Тавсиф ==

[[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>38g5fopb7at81s0joouqynehtyrhibj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ривиер Нуар (ноҳия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332721</id>
    <revision>
      <id>1480764</id>
      <timestamp>2026-07-15T02:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1335815472|Rivière Noire District]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1486" sha1="bj840s8tx7hvsyl2mwoing34ogn2w2o" xml:space="preserve">{{МА}}'''Ривиер Нуар''' (  ) ё '''Сиёҳ Дарё''' ( {{IPA1|mfe|blak ɹivə|}} ) [[Ноҳияҳои Маврикий|ноҳияест]] дар ғарби ҷазираи [[Маврикий]]. Ривиер Нуар маънои &quot;Дарёи Сиёҳ&quot;-ро дорад. Ин минтақа нисбат ба дигар минтақаҳо боришоти камтар мегирад. Масоҳати ноҳия {{Convert|259|sqkm}} ва шумораи аҳолӣ то 31 декабри соли 2015 80,939 нафар ҳисоб карда шудааст. Ин сеюмин ноҳияи калонтарини Маврикий аз рӯи масоҳат аст, аммо аз ҷиҳати аҳолӣ хурдтарин аст. Ин ноҳия асосан деҳотӣ аст, аммо он инчунин қисмати ғарбии шаҳри [[Порт-Луӣ|Порт Луӣ]] ва қисмати ғарбии Куатр Борнсро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;housing census&quot;&gt;{{Cite journal|author=Statistic office of Mauritius|year=2011|title=Housing and population Census 2011|url=http://www.gov.mu/portal/goc/cso/report/census11v1/volum1.pdf|journal=Housing and Population Census 2011|publisher=Government of Mauritius|accessdate=29 July 2012}}&lt;/ref&gt;
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>bj840s8tx7hvsyl2mwoing34ogn2w2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480765</id>
      <parentid>1480764</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="16awm892isr78ojs89vn35otpy1kg5n" xml:space="preserve">{{МА}}'''Ривиер Нуар''' (  ) ё '''Сиёҳ Дарё''' ( {{IPA1|mfe|blak ɹivə|}} ) [[Ноҳияҳои Маврикий|ноҳияест]] дар ғарби ҷазираи [[Маврикий]]. Ривиер Нуар маънои &quot;Дарёи Сиёҳ&quot;-ро дорад. Ин минтақа нисбат ба дигар минтақаҳо боришоти камтар мегирад. Масоҳати ноҳия {{Convert|259|sqkm}} ва шумораи аҳолӣ то 31 декабри соли 2015 80,939 нафар ҳисоб карда шудааст. Ин сеюмин ноҳияи калонтарини Маврикий аз рӯи масоҳат аст, аммо аз ҷиҳати аҳолӣ хурдтарин аст. Ин ноҳия асосан деҳотӣ аст, аммо он инчунин қисмати ғарбии шаҳри [[Порт-Луӣ|Порт Луӣ]] ва қисмати ғарбии Куатр Борнсро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;housing census&quot;&gt;{{Cite journal|author=Statistic office of Mauritius|year=2011|title=Housing and population Census 2011|url=http://www.gov.mu/portal/goc/cso/report/census11v1/volum1.pdf|journal=Housing and Population Census 2011|publisher=Government of Mauritius|accessdate=29 July 2012}}&lt;/ref&gt;
[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Маврикий]]
[[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]
{{Тақсимоти маъмурии Маврикий}}</text>
      <sha1>16awm892isr78ojs89vn35otpy1kg5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Забони креол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332722</id>
    <revision>
      <id>1480771</id>
      <timestamp>2026-07-15T02:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1363613442|Creole language]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="662" sha1="tv3e8ft4361rqdijjmj5v0vsc6c082l" xml:space="preserve">[[Акс:Guadeloupe_creole_2010-03-30.JPG|мини|Аломати трафики креолии Антилӣ дар Гваделупа, ки дар он {{Lang|gcf|Lévé pié aw / Ni ti moun ka joué la!}}, [[Тарҷумаи таҳтуллафзӣ|тарҷумаи аслӣ]] ҳамчун &quot;Пойатро бардор [яъне суръатро суст кун]. Кӯдакон дар ин ҷо бозӣ мекунанд!&quot; дар соли 2010. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://languagesindanger.eu/book-of-knowledge/multilingualism-and-language-contact/|title=Multilingualism and language contact {{!}} Languages In Danger|lang=en-US|accessdate=2020-04-09}}&lt;/ref&gt;]]</text>
      <sha1>tv3e8ft4361rqdijjmj5v0vsc6c082l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлати галаҷазиравӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332723</id>
    <revision>
      <id>1480772</id>
      <timestamp>2026-07-15T03:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356435494|Archipelagic state]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1480772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9423" sha1="9pqci39bk649co4q0hovocujrgok88w" xml:space="preserve">
'''Давлати галаҷазиравӣ''' як намуд [[Давлат|кишварест]], ки [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравии]] иборат аз якчанд [[Галаҷазира|галаҷазираҳоро]] идора мекунад. Ин мафҳум аз ҷиҳати ҳуқуқӣ дар Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи баҳр аз соли 1982 (UNCLOS III) муайян шудааст.{{Sfn|Oegroseno|2014|p=125}} Багам, Фиҷӣ, Индонезия, Папуа Гвинеяи Нав ва Филиппин панҷ давлати аввалини мустақил буданд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки 10 декабри соли 1982 дар Монтего Бей, Ямайка имзо шуд, эътироф гардиданд ва мақоми давлати галаҷазиравӣ гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part4.htm|title=Preamble to the United Nations Convention on the Law of the Sea: Article 46 – Use of Terms|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/convention_overview_convention.htm|title=United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;

'''Давлати архипелагӣ''' [[Давлат|давлатест]], ки кишвари ҷазираро идора мекунад, ки аз як ё якчанд [[Галаҷазира|архипелаг]] иборат аст. Ин номгузорӣ аз ҷиҳати ҳуқуқӣ аз ҷониби Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи баҳри соли 1982 ( UNCLOS III ) муайян карда шудааст.  [[Боҳомо|Багамҳо]], [[Фиҷӣ]], [[Индонезия]], [[Папуа Гвинеяи Нав]] ва [[Филиппин]] панҷ [[Давлати соҳибихтиёр|давлати соҳибихтиёри]] аслӣ мебошанд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки дар Монтего Бей, [[Ямайка]], 10 декабри соли 1982 имзо шуда буд, тасдиқ гирифтанд ва ҳамчун давлатҳои архипелагӣ эътироф шуданд.  

== Обҳои галаҷазиравӣ ==
[[Акс:Seychelles_Archipelagic_Waters_Group_2.png|мини|Намунае аз обҳои галаҷазиравӣ иддао дорад, ки хусусиятҳои зериобиро ҳамчун &quot;хушкӣ&quot; истифода мебаранд ([[Сейшел|Ҷазираҳои Сейшел]] &quot;Гурӯҳи 2&quot;)]]

== Таърих ==

== Рӯйхати давлатҳои галаҷазиравӣ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Кишвар
! rowspan=&quot;2&quot; |Geographical configuration
! rowspan=&quot;2&quot; |Geological type&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://islands.unep.ch/isldir.htm|title=United Nations Environment Programme – Island Directory|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm|archivedate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |{{Nobr|Area&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |accessdate=2019-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archivedate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;}}
! colspan=&quot;2&quot; |Population
! rowspan=&quot;2&quot; |Geographical location
|-
!total
! nowrap=&quot;&quot; |[[Зичии аҳолӣ|per km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]
|-
|{{Парчам|Antigua and Barbuda}}
|One [[Галаҷазира|archipelago]] with two main islands
|[[Ҷазира|Oceanic]]
|440
|97,118
|194
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leeward Islands
|- 
|'''{{Парчам|Bahamas}}'''
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Oceanic]]
|13,878
|392,000
|23.27
|[[Уқёнуси Атлас|North Atlantic Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Lucayan Archipelago
|-
|{{Парчам|Cape Verde}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Oceanic]]
|4,033
|518,467
|125.5
|[[Уқёнуси Атлас|North Atlantic Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Macaronesia
|-
|{{Парчам|Comoros}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Oceanic]]
|2,235
|784,745
|275
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Comoro Islands
|-
|{{Парчам|Dominican Republic}}
|One archipelago with its main island ([[Ҳиспониюло|Hispaniola]]) shared with another country ([[Ҳоитӣ|Haiti]])
|[[Ҷазира|Continental]]
|48,442
|10,652,000
|208.2
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Greater Antilles
|-
|'''{{Парчам|Fiji}}'''
|One archipelago with two main islands
|Various[note 1]
|18,274
|859,178
|46.4
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|-
|{{Парчам|Grenada}}[note 2]
|One archipelago with two main islands
|Oceanic
|344
|110,000
|319.8
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Windward Islands
|-
|'''{{Парчам|Indonesia}}'''
|One archipelago with several islands; four of them ([[Борнео|Borneo]], Sebatik, [[Гвинеяи Нав|New Guinea]], and Timor)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;shared with four other countries:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Бруней|Brunei]], [[Малайзия|Malaysia]], [[Папуа Гвинеяи Нав|Papua New Guinea]], and [[Тимури Шарқӣ|Timor-Leste]]. World's largest archipelagic state.
|Various[note 3]
|1,904,569
|270,203,917
|124.7
|[[Уқёнус|World Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Jamaica}}
|One archipelago with one main island
|Various[note 4]
|10,991
|2,847,232
|252
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Greater Antilles
|-
|{{Парчам|Kiribati}}
|Се галаҷазираҳо
|Oceanic
|811
|123,346
|152
|[[Уқёнуси Ором|Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Maldives}}
|Як галаҷазира
|Oceanic
|298
|329,198
|1,105
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Молдив|Maldive Islands]]
|-
|{{Парчам|Marshall Islands}}
|Ду галаҷазираҳо
|Oceanic
|181
|62,000
|342.5
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Mauritius}}
|Two archipelagos{{Аниқкунӣ|date=August 2020}} with two main islands
|Oceanic
|2,040
|1,244,663
|610
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mascarene Islands
|-
|'''{{Парчам|Papua New Guinea}}'''
|One archipelago with its main island ([[Гвинеяи Нав|New Guinea]]) shared with another country ([[Индонезия|Indonesia]])
|Continental shelf
|462,840
|6,732,000
|14.5
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|-
|'''{{Парчам|Philippines}}'''
|Як галаҷазира
|Continental shelf
|300,000
|101,398,120
|295
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Saint Vincent and the Grenadines}}
|One archipelago with one main island
|Continental shelf
|389
|120,000
|307
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Windward Islands
|-
|{{Парчам|São Tomé and Príncipe}}
|One archipelago with two main islands
|Continental shelf
|1,001
|163,000
|169.1
|[[Уқёнуси Атлас|Atlantic Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cameroon Line
|-
|{{Парчам|Seychelles}}
|Four archipelagos
|Oceanic
|455
|87,500
|192
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Сейшел|Seychelles Islands]]
|-
|{{Парчам|Solomon Islands}}
|Five archipelagos
|Oceanic
|28,400
|523,000
|18.1
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|-
|{{Парчам|Trinidad and Tobago}}
|One archipelago with two main islands
|Continental shelf
|5,131
|1,299,953
|254.4
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Lesser Antilles
|-
|{{Парчам|Tuvalu}}
|Як галаҷазира
|Oceanic
|26
|12,373
|475.88
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Полинезия|Polynesia]]
|-
|{{Парчам|Vanuatu}}
|Як галаҷазира
|Oceanic
|12,190
|243,304
|19.7
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|}

* Рӯйхати галаҷазираҳо
* Рӯйхати кишварҳои ҷазиравӣ
* Рӯйхати ҷазираҳо
* Императории баҳрӣ

== Эзоҳ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt; 

== Адабиёт ==

* {{Cite journal|author=Priestnall|first=Graham|title=The Regimes of Archipelagic Sea Lanes Passage and Straits' Transit Passage – Similarities and Differences|journal=Maritime Studies|volume=1997|issue=96|date=1997|issn=0726-6472|doi=10.1080/07266472.1997.10878494|pages=1–12}}
* {{Cite book|last=Oegroseno|first=Arif Havas|title=The IMLI Manual on International Maritime Law|chapter=Archipelagic States: From Concept to Law|publisher=Oxford University Press|date=2014-10-30|pages=125–136|isbn=978-0-19-968392-5|doi=10.1093/law/9780199683925.003.0005}}
[[Гурӯҳ:Галаҷазираҳо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>9pqci39bk649co4q0hovocujrgok88w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480773</id>
      <parentid>1480772</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1480773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8813" sha1="n7v9j83mc627xezva0a04xc2wsijmlz" xml:space="preserve">
'''Давлати галаҷазиравӣ''' як намуд [[Давлат|кишварест]], ки [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравии]] иборат аз якчанд [[Галаҷазира|галаҷазираҳоро]] идора мекунад. Ин мафҳум аз ҷиҳати ҳуқуқӣ дар Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи баҳр аз соли 1982 (UNCLOS III) муайян шудааст.{{Sfn|Oegroseno|2014|p=125}} Багам, Фиҷӣ, Индонезия, Папуа Гвинеяи Нав ва Филиппин панҷ давлати аввалини мустақил буданд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки 10 декабри соли 1982 дар Монтего Бей, Ямайка имзо шуд, эътироф гардиданд ва мақоми давлати галаҷазиравӣ гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part4.htm|title=Preamble to the United Nations Convention on the Law of the Sea: Article 46 – Use of Terms|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/convention_overview_convention.htm|title=United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;

'''Давлати архипелагӣ''' [[Давлат|давлатест]], ки кишвари ҷазираро идора мекунад, ки аз як ё якчанд [[Галаҷазира|архипелаг]] иборат аст. Ин номгузорӣ аз ҷиҳати ҳуқуқӣ аз ҷониби Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи баҳри соли 1982 ( UNCLOS III ) муайян карда шудааст.  [[Боҳомо|Багамҳо]], [[Фиҷӣ]], [[Индонезия]], [[Папуа Гвинеяи Нав]] ва [[Филиппин]] панҷ [[Давлати соҳибихтиёр|давлати соҳибихтиёри]] аслӣ мебошанд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки дар Монтего Бей, [[Ямайка]], 10 декабри соли 1982 имзо шуда буд, тасдиқ гирифтанд ва ҳамчун давлатҳои архипелагӣ эътироф шуданд.  

== Обҳои галаҷазиравӣ ==
[[Акс:Seychelles_Archipelagic_Waters_Group_2.png|мини|Намунае аз обҳои галаҷазиравӣ иддао дорад, ки хусусиятҳои зериобиро ҳамчун &quot;хушкӣ&quot; истифода мебаранд ([[Сейшел|Ҷазираҳои Сейшел]] &quot;Гурӯҳи 2&quot;)]]

== Таърих ==

== Рӯйхати давлатҳои галаҷазиравӣ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Кишвар
! rowspan=&quot;2&quot; |Geographical configuration
! rowspan=&quot;2&quot; |Geological type&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://islands.unep.ch/isldir.htm|title=United Nations Environment Programme – Island Directory|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm|archivedate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |{{Nobr|Area&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |accessdate=2019-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archivedate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;}}
! colspan=&quot;2&quot; |Population
! rowspan=&quot;2&quot; |Geographical location
|-
!total
! nowrap=&quot;&quot; |[[Зичии аҳолӣ|per km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]
|-
|{{Парчам|Antigua and Barbuda}}
|One [[Галаҷазира|archipelago]] with two main islands
|[[Ҷазира|Oceanic]]
|440
|97,118
|194
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leeward Islands
|- 
|'''{{Парчам|Bahamas}}'''
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Oceanic]]
|13,878
|392,000
|23.27
|[[Уқёнуси Атлас|North Atlantic Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Lucayan Archipelago
|-
|{{Парчам|Cape Verde}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Oceanic]]
|4,033
|518,467
|125.5
|[[Уқёнуси Атлас|North Atlantic Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Macaronesia
|-
|{{Парчам|Comoros}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Oceanic]]
|2,235
|784,745
|275
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Comoro Islands
|-
|{{Парчам|Dominican Republic}}
|One archipelago with its main island ([[Ҳиспониюло|Hispaniola]]) shared with another country ([[Ҳоитӣ|Haiti]])
|[[Ҷазира|Continental]]
|48,442
|10,652,000
|208.2
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Greater Antilles
|-
|'''{{Парчам|Fiji}}'''
|One archipelago with two main islands
|Various[note 1]
|18,274
|859,178
|46.4
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|-
|{{Парчам|Grenada}}[note 2]
|One archipelago with two main islands
|Oceanic
|344
|110,000
|319.8
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Windward Islands
|-
|'''{{Парчам|Indonesia}}'''
|One archipelago with several islands; four of them ([[Борнео|Borneo]], Sebatik, [[Гвинеяи Нав|New Guinea]], and Timor)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;shared with four other countries:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Бруней|Brunei]], [[Малайзия|Malaysia]], [[Папуа Гвинеяи Нав|Papua New Guinea]], and [[Тимури Шарқӣ|Timor-Leste]]. World's largest archipelagic state.
|Various[note 3]
|1,904,569
|270,203,917
|124.7
|[[Уқёнус|World Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Jamaica}}
|One archipelago with one main island
|Various[note 4]
|10,991
|2,847,232
|252
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Greater Antilles
|-
|{{Парчам|Kiribati}}
|Се галаҷазираҳо
|Oceanic
|811
|123,346
|152
|[[Уқёнуси Ором|Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Maldives}}
|Як галаҷазира
|Oceanic
|298
|329,198
|1,105
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Молдив|Maldive Islands]]
|-
|{{Парчам|Marshall Islands}}
|Ду галаҷазираҳо
|Oceanic
|181
|62,000
|342.5
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Mauritius}}
|Two archipelagos{{Аниқкунӣ|date=August 2020}} with two main islands
|Oceanic
|2,040
|1,244,663
|610
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mascarene Islands
|-
|'''{{Парчам|Papua New Guinea}}'''
|One archipelago with its main island ([[Гвинеяи Нав|New Guinea]]) shared with another country ([[Индонезия|Indonesia]])
|Continental shelf
|462,840
|6,732,000
|14.5
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|-
|'''{{Парчам|Philippines}}'''
|Як галаҷазира
|Continental shelf
|300,000
|101,398,120
|295
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Saint Vincent and the Grenadines}}
|One archipelago with one main island
|Continental shelf
|389
|120,000
|307
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Windward Islands
|-
|{{Парчам|São Tomé and Príncipe}}
|One archipelago with two main islands
|Continental shelf
|1,001
|163,000
|169.1
|[[Уқёнуси Атлас|Atlantic Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cameroon Line
|-
|{{Парчам|Seychelles}}
|Four archipelagos
|Oceanic
|455
|87,500
|192
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Сейшел|Seychelles Islands]]
|-
|{{Парчам|Solomon Islands}}
|Five archipelagos
|Oceanic
|28,400
|523,000
|18.1
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|-
|{{Парчам|Trinidad and Tobago}}
|One archipelago with two main islands
|Continental shelf
|5,131
|1,299,953
|254.4
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Lesser Antilles
|-
|{{Парчам|Tuvalu}}
|Як галаҷазира
|Oceanic
|26
|12,373
|475.88
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Полинезия|Polynesia]]
|-
|{{Парчам|Vanuatu}}
|Як галаҷазира
|Oceanic
|12,190
|243,304
|19.7
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|}

* Рӯйхати галаҷазираҳо
* Рӯйхати кишварҳои ҷазиравӣ
* Рӯйхати ҷазираҳо
* Императории баҳрӣ

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Галаҷазираҳо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>n7v9j83mc627xezva0a04xc2wsijmlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буддеҳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332724</id>
    <revision>
      <id>1480774</id>
      <timestamp>2026-07-15T03:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Буддеҳ''' ({{lang-ar|بدوح}}) — калимаи сохтаи тилисмӣ, ки аз ҳуруфи абҷад ва (ё) ифодаи рақамии онҳо дар хонаҳои мураббаъи сеҳрноки се дар се иборат аст. Ҳамчунин калимаҳои мушобеҳи дигаре, аз қабили «батад», «заҳаҷ», «воҳ» ва шакли якҷои онҳо «батадзаҳаҷвоҳ» низ с...</comment>
      <origin>1480774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="ppnzjvfubq3ttkpbo4sxfxt4w43064z" xml:space="preserve">'''Буддеҳ''' ({{lang-ar|بدوح}}) — калимаи сохтаи тилисмӣ, ки аз ҳуруфи абҷад ва (ё) ифодаи рақамии онҳо дар хонаҳои мураббаъи сеҳрноки се дар се иборат аст. Ҳамчунин калимаҳои мушобеҳи дигаре, аз қабили «батад», «заҳаҷ», «воҳ» ва шакли якҷои онҳо «батадзаҳаҷвоҳ» низ сохта шудааст, ки чандон маъмул нестанд. Аз баъзеи ин калимаҳо мураббаъҳои калонтаре низ сохта мешаванд, масалан, аз Буддеҳ мураббаъи чаҳор дар чаҳор ва аз «батадвоҳ» мураббаъи шаш дар шаш. 

Чунин тарзи мураббаъсозӣ амре тавзеҳнопазир, вале мусаллам ва аз сӯйи баъзеҳо мушкилкушо дониста шуда, бо истинод ба таркибҳои ҳарфҳои «Коф ҳо ё айн сод» ва «Ҳо мим айн син қоф» (дар ибтидои сураҳои 19-ум ва 22-юми Қуръон), ки ба ҳайси тилисмот ба кор мерафтанд, минбаъд такмил ёфт ва дар заминаи илми ҳуруф қарор гирифт.

== Ҷадвали мураббаъи сеҳрнок ==
Мураббаъи сеҳрноки се дар сеи марбут ба Буддеҳ ва эквиваленти рақамию ҳарфии он ба тарзи зерин аст:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| 4 || 9 || 2 || &amp;nbsp; || د || ت || ب
|-
| 3 || 5 || 7 || &amp;nbsp; || ج || ه || ز
|-
| 8 || 1 || 6 || &amp;nbsp; || ح || ا || و
|}

== Таърих ва пайдоиш ==
Ба андешаи баъзе муҳаққиқон, асли Буддеҳ аз номи форсӣ-оромии сайёра ва илоҳаи Зуҳра — Бедахт буда, аз замонҳои қадим ба ҷануби Арабистон роҳ ёфтааст. Буддеҳ дар шакли исми хосси занона ва лақаби занонаи «Фат» ба кор рафта, бо решаи «бадаҳ» марбут дониста мешуд. Назари Вон Ҳаммер роҷеъ ба яке аз номҳои некӯи Худованд будани Буддеҳ аз ҷониби бештари муҳаққиқон бепоя арзёбӣ шудааст. 

== Дар эътиқоди мардумӣ ==
Дар баъзе китобҳои сеҳр ҳатто шахс пиндоштани Буддеҳ низ ба назар мерасад. Дар тафаккури омиёна Буддеҳ ҷиннест, ки метавон бо навиштани номаш ба шакли ҳарфҳо ё рақамҳо аз ӯ ёрӣ хост. Буддеҳ аз ин фароянд дар дуоҳои хайру шар, бо мақсади илоҷи баъзе бемориҳо, аз ҷумла, дарди меъда, хунравӣ, инчунин ҷиҳати баргардонидани ғоиб корбурд мешуд.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Буддеҳ|3|муаллиф=С. Маҳмадуллоҳ. }}

[[Гурӯҳ:Хурофот]]
[[Гурӯҳ:Тилисмот]]
[[Гурӯҳ:Илми ҳуруф]]</text>
      <sha1>ppnzjvfubq3ttkpbo4sxfxt4w43064z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480775</id>
      <parentid>1480774</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1480775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="i4yi3rl3gd0foiz7ous0b4tpoh6op1i" xml:space="preserve">'''Буддеҳ''' ({{lang-ar|بدوح}}) — калимаи сохтаи тилисмӣ, ки аз ҳуруфи абҷад ва (ё) ифодаи рақамии онҳо дар хонаҳои мураббаъи сеҳрноки се дар се иборат аст. Ҳамчунин калимаҳои мушобеҳи дигаре, аз қабили «батад», «заҳаҷ», «воҳ» ва шакли якҷои онҳо «батадзаҳаҷвоҳ» низ сохта шудааст, ки чандон маъмул нестанд. Аз баъзеи ин калимаҳо мураббаъҳои калонтаре низ сохта мешаванд, масалан, аз Буддеҳ мураббаъи чаҳор дар чаҳор ва аз «батадвоҳ» мураббаъи шаш дар шаш. 

Чунин тарзи мураббаъсозӣ амре тавзеҳнопазир, вале мусаллам ва аз сӯйи баъзеҳо мушкилкушо дониста шуда, бо истинод ба таркибҳои ҳарфҳои «Коф ҳо ё айн сод» ва «Ҳо мим айн син қоф» (дар ибтидои сураҳои 19-ум ва 22-юми Қуръон), ки ба ҳайси тилисмот ба кор мерафтанд, минбаъд такмил ёфт ва дар заминаи илми ҳуруф қарор гирифт.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| 4 || 9 || 2 || &amp;nbsp; || د || ت || ب
|-
| 3 || 5 || 7 || &amp;nbsp; || ج || ه || ز
|-
| 8 || 1 || 6 || &amp;nbsp; || ح || ا || و
|}

== Таърих ва пайдоиш ==
Ба андешаи баъзе муҳаққиқон, асли Буддеҳ аз номи форсӣ-оромии сайёра ва илоҳаи Зуҳра — Бедахт буда, аз замонҳои қадим ба ҷануби Арабистон роҳ ёфтааст. Буддеҳ дар шакли исми хосси занона ва лақаби занонаи «Фат» ба кор рафта, бо решаи «бадаҳ» марбут дониста мешуд. Назари Вон Ҳаммер роҷеъ ба яке аз номҳои некӯи Худованд будани Буддеҳ аз ҷониби бештари муҳаққиқон бепоя арзёбӣ шудааст. 

== Дар эътиқоди мардумӣ ==
Дар баъзе китобҳои сеҳр ҳатто шахс пиндоштани Буддеҳ низ ба назар мерасад. Дар тафаккури омиёна Буддеҳ ҷиннест, ки метавон бо навиштани номаш ба шакли ҳарфҳо ё рақамҳо аз ӯ ёрӣ хост. Буддеҳ аз ин фароянд дар дуоҳои хайру шар, бо мақсади илоҷи баъзе бемориҳо, аз ҷумла, дарди меъда, хунравӣ, инчунин ҷиҳати баргардонидани ғоиб корбурд мешуд.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Буддеҳ|3|муаллиф=С. Маҳмадуллоҳ. }}

[[Гурӯҳ:Хурофот]]
[[Гурӯҳ:Тилисмот]]
[[Гурӯҳ:Илми ҳуруф]]</text>
      <sha1>i4yi3rl3gd0foiz7ous0b4tpoh6op1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Будинаж</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332725</id>
    <revision>
      <id>1480776</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Будинаж''' ({{lang-fr|boudinage}}, аз ''boudin'' – хоктеппа, ҷойи ғафсшуда) — ҷудо шудани қабатҳои ҷинсҳои кӯҳӣ ба харсангҳои алоҳида ё линзаҳо, ки қад-қади қабат хобидаанд.   == Ташаккулёбӣ == Будинаж ҳангоми фишурдашавии ҷисм (қабат, рага)-и геологии нисбатан сахти ҳамвор да...</comment>
      <origin>1480776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1513" sha1="2kj0ukoc5c740bl0fjy4q0chgppr9e8" xml:space="preserve">'''Будинаж''' ({{lang-fr|boudinage}}, аз ''boudin'' – хоктеппа, ҷойи ғафсшуда) — ҷудо шудани қабатҳои ҷинсҳои кӯҳӣ ба харсангҳои алоҳида ё линзаҳо, ки қад-қади қабат хобидаанд. 

== Ташаккулёбӣ ==
Будинаж ҳангоми фишурдашавии ҷисм (қабат, рага)-и геологии нисбатан сахти ҳамвор дар байни ду қабати нисбатан нарм (моеъ) зери таъсири қувваҳои амудии ба қабатҳо равонагардида ташаккул меёбад. Қабатҳои сахт аввал ба гардана ва линзаҳо (марҳилаи линзаҳосилшавӣ), сипас ба порчаҳо — будинаҳо тақсим мешаванд. 

Дар ҷараёни тағйирёбии (деформатсия) минбаъда ин порчаҳо торафт дуртар рафта, холигии байни онҳоро ҳамсояқабатҳои нарм ё моддаҳои минералии нав (кварс, пегматит) пур мекунанд. 

== Паҳншавӣ ==
Будинаж бештар дар ҷинсҳои метаморфӣ мушоҳида мешавад.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Будинаж|3|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:Геологияи сохторӣ]]
[[Гурӯҳ:Тектоника]]</text>
      <sha1>2kj0ukoc5c740bl0fjy4q0chgppr9e8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1480786</id>
      <parentid>1480776</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1480786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1521" sha1="2sasvhqozwh0hwvmd17sz78lpdds7wz" xml:space="preserve">'''Будинаж''' ({{lang-fr|boudinage}}, аз ''boudin'' – хоктеппа, ҷойи ғафсшуда) — ҷудо шудани қабатҳои ҷинсҳои кӯҳӣ ба харсангҳои алоҳида ё линзаҳо, ки қад-қади қабат хобидаанд. 

== Ташаккулёбӣ ==
Будинаж ҳангоми фишурдашавии ҷисм (қабат, рага)-и геологии нисбатан сахти ҳамвор дар байни ду қабати нисбатан нарм (моеъ) зери таъсири қувваҳои амудии ба қабатҳо равонагардида ташаккул меёбад. Қабатҳои сахт аввал ба гардана ва линзаҳо (марҳилаи линзаҳосилшавӣ), сипас ба порчаҳо — будинаҳо тақсим мешаванд. 

Дар ҷараёни тағйирёбии (деформатсия) минбаъда ин порчаҳо торафт дуртар рафта, холигии байни онҳоро ҳамсояқабатҳои нарм ё моддаҳои минералии нав (кварс, пегматит) пур мекунанд. 

== Паҳншавӣ ==
Будинаж бештар дар ҷинсҳои метаморфӣ мушоҳида мешавад.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Будинаж|3|муаллиф= }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Геологияи сохторӣ]]
[[Гурӯҳ:Тектоника]]</text>
      <sha1>2sasvhqozwh0hwvmd17sz78lpdds7wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аменхотеп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332726</id>
    <redirect title="Аменхотеп (ҳамном)" />
    <revision>
      <id>1480778</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Аменхотеп]] to [[Аменхотеп (ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="76k8c96i2bati4ofh463xw4jhppvhju" xml:space="preserve">#равона [[Аменхотеп (ҳамном)]]</text>
      <sha1>76k8c96i2bati4ofh463xw4jhppvhju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Аменхотеп</title>
    <ns>1</ns>
    <id>332727</id>
    <redirect title="Баҳс:Аменхотеп (ҳамном)" />
    <revision>
      <id>1480780</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Баҳс:Аменхотеп]] to [[Баҳс:Аменхотеп (ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="pivvgqgq47mlftgzfvp1a241qadyov3" xml:space="preserve">#равона [[Баҳс:Аменхотеп (ҳамном)]]</text>
      <sha1>pivvgqgq47mlftgzfvp1a241qadyov3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антиох</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332728</id>
    <redirect title="Антиох (ҳамном)" />
    <revision>
      <id>1480783</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Антиох]] to [[Антиох (ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="f15xvgctpxs6mud0cst9oi08kvlp010" xml:space="preserve">#равона [[Антиох (ҳамном)]]</text>
      <sha1>f15xvgctpxs6mud0cst9oi08kvlp010</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Антиох</title>
    <ns>1</ns>
    <id>332729</id>
    <redirect title="Баҳс:Антиох (ҳамном)" />
    <revision>
      <id>1480785</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Баҳс:Антиох]] to [[Баҳс:Антиох (ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="o22wbiwkju7p7f5pnwv6vwdiwrenqc4" xml:space="preserve">#равона [[Баҳс:Антиох (ҳамном)]]</text>
      <sha1>o22wbiwkju7p7f5pnwv6vwdiwrenqc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аменхотеп (ҳамном)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332730</id>
    <redirect title="Аменхотеп (Ҳамном)" />
    <revision>
      <id>1480789</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Аменхотеп (ҳамном)]] to [[Аменхотеп (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="kar67e7e1qd9g9fyoke2sllbzbql5rt" xml:space="preserve">#равона [[Аменхотеп (Ҳамном)]]</text>
      <sha1>kar67e7e1qd9g9fyoke2sllbzbql5rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Аменхотеп (ҳамном)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>332731</id>
    <redirect title="Баҳс:Аменхотеп (Ҳамном)" />
    <revision>
      <id>1480791</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Баҳс:Аменхотеп (ҳамном)]] to [[Баҳс:Аменхотеп (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="8w53jkogbnu377of9kyyc2pfalh7a2k" xml:space="preserve">#равона [[Баҳс:Аменхотеп (Ҳамном)]]</text>
      <sha1>8w53jkogbnu377of9kyyc2pfalh7a2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абду (Ҳамномҳо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332732</id>
    <redirect title="Абду (Ҳамном)" />
    <revision>
      <id>1480793</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Абду (Ҳамномҳо)]] to [[Абду (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="2te6incall8sldv0qhiula9lxq6sqon" xml:space="preserve">#равона [[Абду (Ҳамном)]]</text>
      <sha1>2te6incall8sldv0qhiula9lxq6sqon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антиох (ҳамном)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332733</id>
    <redirect title="Антиох (Ҳамном)" />
    <revision>
      <id>1480797</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Антиох (ҳамном)]] to [[Антиох (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="32jet3qziwls8hxt2nk2yk7tk9yrpuo" xml:space="preserve">#равона [[Антиох (Ҳамном)]]</text>
      <sha1>32jet3qziwls8hxt2nk2yk7tk9yrpuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Антиох (ҳамном)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>332734</id>
    <redirect title="Баҳс:Антиох (Ҳамном)" />
    <revision>
      <id>1480799</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Баҳс:Антиох (ҳамном)]] to [[Баҳс:Антиох (Ҳамном)]]: ивази ном</comment>
      <origin>1480799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="k7otuy1hiuzgyl11q5dwbuelowqd723" xml:space="preserve">#равона [[Баҳс:Антиох (Ҳамном)]]</text>
      <sha1>k7otuy1hiuzgyl11q5dwbuelowqd723</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аскар (Ҳамном)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332735</id>
    <revision>
      <id>1480809</id>
      <timestamp>2026-07-15T05:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Аскар (Ҳамном)</comment>
      <origin>1480809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="nro5s94z5659ds0axmu5f1gmiwzppfl" xml:space="preserve">'''Аскар''' 

* [[Аскар Акаев]]
* [[Аскар Ҳаким]]
* [[Аскаралӣ Раҷабзода]]
* [[Аскар Абдураҳмонов]]

{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>nro5s94z5659ds0axmu5f1gmiwzppfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амирхон (Ҳамном)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332736</id>
    <revision>
      <id>1480814</id>
      <timestamp>2026-07-15T05:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Амирхон (Ҳамном)</comment>
      <origin>1480814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="73gsmjjeq7y5w6cb0b2d33tm598jr1x" xml:space="preserve">'''Амирхон'''

* [[Амирхон]]
* [[Амирхон Сафаров]]
* [[Амирхони Аҳмадхон]]
{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>73gsmjjeq7y5w6cb0b2d33tm598jr1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амирҷон (Ҳамном)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332737</id>
    <revision>
      <id>1480818</id>
      <timestamp>2026-07-15T05:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Амирҷон</comment>
      <origin>1480818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="ti2hl9xsw83akobza024gfx5odxtdd4" xml:space="preserve">'''Амирҷон'''

* [[Амирҷон Сабурӣ]]

{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>ti2hl9xsw83akobza024gfx5odxtdd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алиҷон (Ҳамном)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332738</id>
    <revision>
      <id>1480820</id>
      <timestamp>2026-07-15T05:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Алиҷон (Ҳамном)</comment>
      <origin>1480820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="338" sha1="0i2sjrtqoy6lgedjriy4l2azk4ldxmu" xml:space="preserve">'''Алиҷон'''

* [[Алиҷони Айнӣ]]
* [[Алиҷони Ғижакӣ]]
* [[Алиҷон Ваҳобов]]
* [[Алиҷон Наимов]]
* [[Алиҷон Солиев]]
{{Ибҳомзудоӣ|Ҳамномҳо}}
[[Гурӯҳ:Номҳои мардона]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамномҳо]]</text>
      <sha1>0i2sjrtqoy6lgedjriy4l2azk4ldxmu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>