Австралия

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Австралия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1919</id>
    <revision>
      <id>1492072</id>
      <parentid>1444447</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T19:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88036" sha1="az0wqalffyr210weyz7drzkf2l5c3ot" xml:space="preserve">{{Давлат
|Номи тоҷикӣ = Иттифоқи Австралия
|Номи аслӣ = Commonwealth of Australia
|Номи одӣ = Австралия
|Парчам = Flag of Australia.svg
|Нишон = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg
|Номи суруди миллӣ = Advance Australia Fair
|Шакли ҳукумат = [[Подшоҳии конститутсионӣ|Подшоҳии конститутсионии федералии парлумонӣ]]
|Дар харита = Australia with AAT (orthographic projection).svg
|Забонҳо = [[Забони англисӣ|Англисӣ]] (забони умумимиллӣ ва коргузорӣ)
|Пойтахт = [[Канберра]]
|Шаҳри калонтарин = [[Сидней]]
|Вазифаи роҳбар 1 = [[Подшоҳи Австралия|Подшоҳ]]
|Роҳбар 1 = [[Карли III]]
|Вазифаи роҳбар 2 = [[Генерал-губернатори Австралия|Генерал-губернатор]]
|Роҳбар 2 = [[Сэм Мостин]]
|Вазифаи роҳбар 3 = [[Сарвазири Австралия|Сарвазир]]
|Роҳбар 3 = [[Энтони Албаниз]]
|Масоҳат = 7 688 287 км²&lt;ref name=&quot;ga&quot;&gt;{{cite web |title=Area of Australia – States and Territories |url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories |publisher=Geoscience Australia |language=en}}&lt;/ref&gt;
|Аҳолӣ = 27 921 150 нафар&lt;ref name=&quot;abs2026&quot;&gt;{{cite web |title=National, state and territory population, March 2026 |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2026 |publisher=Australian Bureau of Statistics |date=2026-09-17 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|Соли баҳодиҳӣ = 31 марти 2026
|Зичии аҳолӣ = тақрибан 3,6 нафар/км²
|ММД (номинал) = 2,111 трлн доллари ИМА (пешгӯии 2026)&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{{cite web |title=World Economic Outlook Database, October 2026 |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |publisher=International Monetary Fund |date=2026-10-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|Воҳиди пул = [[Доллари Австралия]] (AUD)
|Домен/Доменҳо = [[.au]]
|Пешшумораи телефон = +61
|Минтақаи замонӣ = UTC+8 то UTC+10; дар баъзе минтақаҳо вақти тобистона
}}
'''Австралия''' (англ. ''Australia''), расман '''Иттифоқи Австралия''' (англ. ''Commonwealth of Australia''), давлатест дар [[Нимкураи ҷанубӣ]], ки қисми асосии [[материки Австралия]], ҷазираи [[Тасмания]] ва ҷазираҳои сершумори хурдро дар бар мегирад. Австралия аз шимол бо баҳрҳои [[Тимор]] ва [[Арафур]], аз шарқ бо [[Уқёнуси Ором]] ва аз ғарбу ҷануб бо [[Уқёнуси Ҳинд]] иҳота шудааст. Кишвар сарҳади хушкӣ бо ягон давлати дигар надорад.

Австралия бо масоҳати тақрибан '''7,69 миллион километри мураббаъ''' шашумин кишвари бузурги ҷаҳон мебошад. Аҳолии он дар моҳи марти соли 2026 тақрибан 27,9 миллион нафар буд. Пойтахти мамлакат [[Канберра]] аст, дар ҳоле ки шаҳрҳои калонтарини он [[Сидней]], [[Мелбурн]], [[Брисбен]], [[Перт]] ва [[Аделаида]] мебошанд.&lt;ref name=&quot;abs2026&quot;/&gt;

Австралия аз ҷиҳати табиат ва иқлим яке аз кишварҳои гуногунтарин ба шумор меравад. Қисми зиёди маркази он аз биёбонҳо ва минтақаҳои хушк иборат буда, дар шимол ҷангалҳои тропикӣ ва дар ҷанубу шарқ минтақаҳои иқлими муътадил ҷойгиранд. Аз сабаби муддати тӯлонӣ аз дигар қитъаҳо ҷудо будани материк, дар Австралия намудҳои зиёди ҳайвонот ва рустаниҳое пайдо шудаанд, ки дар дигар қисматҳои ҷаҳон ба таври табиӣ вомехӯранд.

Таърихи маскуншавии инсон дар Австралия ба даҳҳо ҳазор сол пеш бармегардад. Аҷдоди мардуми бумии Австралия тақрибан 50–65 ҳазор сол пеш ба ин сарзамин расидаанд. Онҳо ҷомеаҳо, забонҳо ва анъанаҳои гуногунро ба вуҷуд оварданд, ки бисёре аз онҳо то имрӯз идома доранд.&lt;ref name=&quot;clarkson&quot;&gt;{{cite journal |last1=Clarkson |first1=Chris |display-authors=etal |title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago |journal=Nature |year=2017 |volume=547 |pages=306–310 |doi=10.1038/nature22968}}&lt;/ref&gt;

Аз асри XVII баҳрнавардони аврупоӣ ба таҳқиқи соҳилҳои Австралия шурӯъ карданд. Соли 1788 Британияи Кабир дар соҳили шарқии материк нахустин мустамликаи доимии худро таъсис дод. Дар тӯли асри XIX шаш мустамликаи британӣ ташкил шуд ва 1 январи соли 1901 онҳо муттаҳид гардида, Иттифоқи Австралияро ба вуҷуд оварданд.

Имрӯз Австралия давлати [[федератсия|федералӣ]], [[демократияи парлумонӣ]] ва [[подшоҳии конститутсионӣ]] мебошад. Он аз шаш иёлат ва як қатор қаламравҳо иборат аст. Кишвар дорои иқтисоди пешрафта буда, яке аз иштирокдорони муҳими тиҷорати ҷаҳонӣ, илм, маориф ва ҳамкориҳои байналмилалӣ ба шумор меравад.

Австралия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Гурӯҳи бист]], [[Созмони ҳамкории иқтисодӣ ва рушд]], [[Созмони ҷаҳонии тиҷорат]] ва [[Иттиҳоди кишварҳои муштаракулманофеъ]] мебошад.

== Номгузорӣ ==

Номи '''«Австралия»''' аз калимаи лотинии ''australis'' гирифта шудааст, ки маънояш '''«ҷанубӣ»''' мебошад.

Дар ҷуғрофияи Аврупои қадим ва асрҳои миёна тасаввуроте мавҷуд буд, ки дар Нимкураи ҷанубии Замин бояд сарзамини бузурги номаълуме вуҷуд дошта бошад.

Ин сарзамини фарзиро '''''Terra Australis Incognita''''' меномиданд, ки аз лотинӣ ба маънои «Сарзамини номаълуми ҷанубӣ» мебошад.

Ҳангоми таҳқиқи соҳилҳои Австралия дар асри XVII баҳрнавардони ҳолландӣ қисматҳои зиёди онро харитасозӣ карда, сарзаминро '''Ҳолланди Нав''' (''New Holland'') номиданд.

Дар аввали асри XIX номи «Австралия» бештар паҳн шуд. Дар маъруф шудани ин ном баҳрнаварди англис '''[[Мэттю Флиндерс]]''' нақши муҳим дошт.

Флиндерс дар солҳои 1801–1803 атрофи соҳилҳои материкро тай намуда, дар харитаҳои худ аз номи Австралия истифода бурданро пешниҳод кард.

Соли 1817 губернатори Уэлси Нави Ҷанубӣ '''[[Лаклан Маккуори]]''' пешниҳод намуд, ки номи «Австралия» ба ҷойи «Ҳолланди Нав» расман истифода шавад.

Соли 1824 мақомоти баҳрии Британия номи навро қабул карданд ва он тадриҷан дар санадҳои расмӣ ҷой гирифт.&lt;ref name=&quot;name&quot;&gt;{{cite web |title=Where the name 'Australia' came from |url=https://www.library.gov.au/research/research-guides-0/where-name-australia-came |publisher=National Library of Australia |date=2024-04-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Номи расмии давлат — '''Иттифоқи Австралия''' — соли 1901, ҳангоми муттаҳид шудани шаш мустамликаи британӣ, қабул гардид.

Дар китоби дарсии «Географияи материкҳо ва уқёнусҳо» барои синфи 7-уми Тоҷикистон низ шакли «Иттифоқи Австралия» истифода шудааст.&lt;ref name=&quot;geo7&quot;&gt;Диловаров Р., Қодиров Н., Самиев А., Имомов А. [https://maorif.tj/storage/libraries/01J3F229RCBVV8TVTYNTXJWV86.pdf ''Географияи материкҳо ва уқёнусҳо'']. Китоби дарсӣ барои синфи 7. Нашри дуюм. Душанбе: Маориф, 2023, саҳ. 220–235.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==

=== Сокинони аввалин ===

[[Акс:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|Сангнигораҳои қадимии мардуми бумии Австралия дар минтақаи Кимберли.]]

Таърихи инсоният дар Австралия хеле қадим аст.

Мувофиқи таҳқиқоти бостоншиносӣ ва генетикӣ, одамон тақрибан 50–65 ҳазор сол пеш ба ин материк расидаанд.

Онҳо эҳтимол аз минтақаҳои [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]] тавассути роҳҳои хушкӣ ва гузаргоҳҳои кӯтоҳи баҳрӣ ба сарзамине расидаанд, ки дар давраи яхбандӣ Австралия, Гвинеяи Нав ва Тасманияро бо ҳам мепайваст.

Ин сарзамини қадим дар илм '''[[Саҳул]]''' ном дорад.

Дар он давра сатҳи оби уқёнусҳо аз имрӯз пасттар буд, зеро қисми зиёди оби Замин дар пиряхҳо нигоҳ дошта мешуд.

Бо анҷом ёфтани давраи яхбандӣ сатҳи об баланд шуд ва Австралия аз Гвинеяи Нав ва Тасмания ҷудо гардид.

Яке аз қадимтарин маҳалҳои бостоншиносии Австралия '''Мадҷедбебе''' (''Madjedbebe'') дар шимоли кишвар мебошад.

Бозёфтҳои ин маҳал ба тақрибан 65 ҳазор сол пеш нисбат дода мешаванд, ҳарчанд таърихи дақиқи маскуншавии аввалини материк ҳанӯз мавриди таҳқиқ ва баҳси илмӣ қарор дорад.&lt;ref name=&quot;clarkson&quot;/&gt;

Дар давоми ҳазорсолаҳо сокинони бумӣ ба иқлим ва табиати гуногуни материк мутобиқ шуданд.

Баъзе ҷомеаҳо дар соҳилҳо ба моҳигирӣ машғул буданд, гурӯҳҳои дигар дар ҷангалҳо, саваннаҳо ва минтақаҳои хушк зиндагӣ мекарданд.

Онҳо донишҳои мукаммале дар бораи ҳайвонот, рустаниҳо, мавсимҳо, захираҳои об ва хусусиятҳои муҳити зист ба вуҷуд оварданд.

Пеш аз омадани аврупоиён дар Австралия беш аз 250 забони гуногуни бумӣ истифода мешуд.

Ҳар гурӯҳ анъанаҳо, ҳикояҳо, қонунҳои иҷтимоӣ ва робитаҳои хоси худро бо сарзаминаш дошт.

=== Фарҳанги мардуми бумӣ ===

Мардуми бумии Австралияро одатан ба ду гурӯҳи асосӣ ҷудо мекунанд:

* '''Аборигенҳои Австралия''' — халқҳои бумии материк ва баъзе ҷазираҳои он, аз ҷумла Тасмания.
* '''Ҷазиранишинони гулӯгоҳи Торрес''' — халқҳои бумии ҷазираҳои байни Австралия ва Гвинеяи Нав, ки аз ҷиҳати таърихӣ ва фарҳангӣ хусусиятҳои хоси худро доранд.

Ин гурӯҳҳо ягона халқи якзабона нестанд. Онҳо аз ҷомеаҳои бисёр бо забонҳо ва анъанаҳои гуногун иборат мебошанд.

Дар фарҳангҳои бисёре аз аборигенҳо замин танҳо манбаи ғизо ё ҷои зиндагӣ нест, балки бо аҷдодон, анъанаҳо ва эътиқодоти маънавӣ алоқаи наздик дорад.

Яке аз мафҳумҳои муҳими ин ҷаҳонбинӣ дар забони англисӣ '''''Dreaming''''' номида мешавад.

Он маҷмуи ривоятҳо ва тасаввурот дар бораи пайдоиши олам, ташаккули табиат, муносибатҳои инсонӣ ва қоидаҳои зиндагиро дар бар мегирад.

Ин донишҳо тавассути нақлҳои шифоҳӣ, суруд, рақс, наққошӣ ва маросимҳо аз насл ба насл гузаштаанд.

Дар баъзе минтақаҳо сокинони бумӣ барои идораи муҳити зист аз оташсӯзии маҳдуду назоратшаванда истифода мебурданд.

Ин амал барои кам кардани миқдори рустаниҳои хушк, нигоҳ доштани баъзе навъҳои рустанӣ ва осон кардани шикор хизмат мекард.

Дар ҷойҳои дигар онҳо иншооти махсуси моҳигирӣ ва обёрӣ месохтанд.

Бозёфтҳои бостоншиносӣ нишон медиҳанд, ки тарзи зиндагии ҷомеаҳои бумӣ нисбат ба тасаввуроти одии «шикорчӣ ва ҷамъоваркунанда» хеле гуногун буд.&lt;ref name=&quot;flood&quot;&gt;Flood, Josephine. ''Original Australians''. Нашри дуюм. Allen &amp; Unwin, 2019.&lt;/ref&gt;

=== Робитаҳо бо Осиёи Ҷанубу Шарқӣ ===

Пеш аз оғози мустамликадории Британия баъзе ҷомеаҳои соҳилии шимоли Австралия бо баҳрнавардон ва тоҷирони Осиёи Ҷанубу Шарқӣ робита доштанд.

Аз ҷумла, тоҷирони макассарӣ аз минтақаҳои Индонезияи имрӯза ба соҳилҳои шимолии Австралия сафар мекарданд.

Онҳо асосан ба ҷамъоварӣ ва коркарди бодиринги баҳрӣ машғул буданд, ки дар бозорҳои Осиё харидор дошт.

Ин робитаҳо ба мубодилаи молҳо, донишҳо ва баъзе унсурҳои фарҳангӣ мусоидат мекарданд.

=== Таҳқиқоти аврупоиён ===

[[Акс:Abel Tasman portrait.jpg|thumb|Абел Тасман, баҳрнаварди ҳолландӣ, ки дар таҳқиқи соҳилҳои Австралия ва ҷазираҳои атрофи он саҳм гузоштааст.]]

Аввалин расидани ҳуҷҷатгузоришудаи аврупоиён ба соҳили материки Австралия соли '''1606''' ба амал омад.

Дар ин сол баҳрнаварди ҳолландӣ '''[[Виллем Янсзон]]''' бо киштии ''Duyfken'' ба соҳили шимолии Австралия расид.

Дар ҳамон давра баҳрнаварди испониёӣ '''[[Луис Ваэс де Торрес]]''' аз гулӯгоҳе гузашт, ки имрӯз номи ӯро дорад.

Соли 1642 '''[[Абел Тасман]]''' ба ҷазираи Тасмания расид. Ин ҷазира баъдтар ба номи ӯ гузошта шуд.

Дар давоми асри XVII баҳрнавардони ҳолландӣ қисми зиёди соҳилҳои ғарбӣ ва шимолии Австралияро харитасозӣ карданд.

Соли 1770 баҳрнаварди англис '''[[Ҷеймс Кук]]''' соҳили шарқии материкро таҳқиқ карда, онро '''Уэлси Нави Ҷанубӣ''' номид ва аз номи Британия ба он даъвои ҳокимият пешниҳод кард.

Аммо ин сарзамин пеш аз омадани Кук низ ҳазорон сол боз маскун буд.

Аз ин рӯ, дар таърихнигории муосир фарқ гузошта мешавад байни «расидани аврупоиён» ва маскуншавии хеле қадимтари материк аз ҷониби халқҳои бумӣ.

=== Оғози мустамликадории Британия ===

Соли 1788 Британияи Кабир дар соҳили шарқии Австралия мустамликаи доимии худро таъсис дод.

26 январи ҳамон сол гурӯҳи киштиҳои британӣ бо номи '''Флоти аввал''' ба минтақаи Сиднейи имрӯза расид.

Ба ин гурӯҳ '''[[Артур Филлип]]''' роҳбарӣ мекард.

Мустамлика дар аввал барои ҷойгир кардани маҳбусоне пешбинӣ шуда буд, ки аз Британия ба Австралия фиристода мешуданд.

Дар солҳои аввал ҳазорон маҳбус, сарбоз ва муҳоҷир ба ин сарзамин оварда шуданд.

Бо гузашти вақт деҳаҳо, шаҳрҳо, роҳҳо ва муассисаҳои идории нав пайдо гардиданд.

Мустамликадории Британия ба зиндагии халқҳои бумӣ таъсири амиқ расонд.

Бисёре аз ҷомеаҳои маҳаллӣ заминҳои худро аз даст доданд. Бемориҳои сироятие, ки аз Аврупо оварда шуда буданд, сабаби марги шумораи зиёди аҳолии бумӣ гардиданд.

Ҳамчунин, дар минтақаҳои гуногун байни мустамликадорон ва халқҳои маҳаллӣ задухӯрдҳои мусаллаҳона ба амал омаданд.

Ин муноқишаҳо дар таърих бо номи '''ҷангҳои сарҳадии Австралия''' маълуманд.

Дар ин давра ҳазорон нафар аз аҳолии бумӣ ва муҳоҷирон кушта шуданд.

Баъзе таърихшиносон қатлу кӯчонидани иҷборӣ ва дигар амалҳои муайяни мустамликадоронро ҳамчун наслкушӣ арзёбӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;reynolds&quot;&gt;Reynolds, Henry. ''Forgotten War''. Нашри дуюм. NewSouth Publishing, 2022.&lt;/ref&gt;

=== Густариши мустамликаҳо ===

Дар давоми асри XIX мустамликадории Британия ба қисматҳои дигари материк густариш ёфт.

Дар натиҷа якчанд мустамликаи алоҳида ташкил шуд, ки баъдтар ба иёлатҳои Австралия табдил ёфтанд.

Соли 1803 дар ҷазираи Тасмания маҳалли нави мустамликавӣ таъсис ёфт.

Соли 1829 дар ғарби материк мустамликаи дарёи Суон ташкил шуд, ки баъдан ба Австралияи Ғарбӣ табдил ёфт.

Дар солҳои минбаъда Австралияи Ҷанубӣ, Виктория ва Квинсленд низ ҳамчун мустамликаҳои алоҳида ташаккул ёфтанд.

Дар миёнаи асри XIX кашфи конҳои тилло сабаби афзоиши босуръати муҳоҷират гардид.

Ба Австралия одамон аз Британия, кишварҳои дигари Аврупо, Чин ва Амрико омаданд.

Дар натиҷа шаҳрҳо васеъ шуда, тиҷорат, кишоварзӣ ва саноат рушд карданд.

Дар ҳамин давра ҳаракатҳои сиёсӣ барои худидоракунии мустамликаҳо қувват гирифтанд.

То охири асри XIX ҳамаи шаш мустамликаи асосии Австралия дорои ҳукуматҳои худидоракунанда шуданд.

=== Пайдоиши Иттифоқи Австралия ===

[[Акс:Opening of the first parliament.jpg|thumb|Ифтитоҳи аввалин парлумони федералии Австралия, соли 1901.]]

Дар охири асри XIX масъалаи муттаҳид кардани мустамликаҳои Австралия бештар баррасӣ мешуд.

Ҷонибдорони муттаҳидшавӣ чунин мешумориданд, ки давлати ягона метавонад мудофиа, тиҷорат, муҳоҷират ва дигар масъалаҳои умумиро беҳтар танзим кунад.

Пас аз музокирот, анҷуманҳои конститутсионӣ ва раъйпурсиҳо шаш мустамлика барои таъсиси як федератсия ба мувофиқа расиданд.

'''1 январи соли 1901 Иттифоқи Австралия таъсис ёфт.'''

Ба ҳайати федератсияи нав шаш иёлат дохил шуданд:

* Уэлси Нави Ҷанубӣ;
* Виктория;
* Квинсленд;
* Австралияи Ғарбӣ;
* Австралияи Ҷанубӣ;
* Тасмания.

Давлати нав дар асоси Конститутсияи Австралия фаъолиятро оғоз кард.

Австралия дар аввал доминиони худидоракунандаи Империяи Британия буд.

Ин маънои онро дошт, ки кишвар дар бисёре аз масъалаҳои дохилӣ мустақил буд, вале робитаҳои муҳими ҳуқуқӣ ва сиёсӣ бо Британия нигоҳ дошта мешуданд.

Дар тӯли асри XX ин робитаҳо тадриҷан тағйир ёфтанд.

=== Австралия дар Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ===

Соли 1914, бо оғози [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]], Австралия ҳамчун қисми Империяи Британия ба ҷанг ҳамроҳ шуд.

Сарбозони австралиягӣ дар ҷабҳаҳои гуногун, аз ҷумла дар Аврупо ва Шарқи Наздик, иштирок карданд.

Яке аз рӯйдодҳои муҳим '''муҳорибаи Галлиполи''' дар соли 1915 буд.

Дар ин амалиёт нерӯҳои Австралия ва Зеландияи Нав дар якҷоягӣ бо дигар нерӯҳои иттифоқчӣ дар нимҷазираи Галлиполи, дар қаламрави Империяи Усмонӣ, ҷангиданд.

Амалиёт ба шикасти нерӯҳои иттифоқчӣ анҷомид ва талафоти зиёд ба бор овард.

Бо вуҷуди ин, Галлиполи дар ташаккули хотираи таърихӣ ва ҳувияти миллии Австралия нақши муҳим пайдо кард.

Ҳар сол 25 апрел дар Австралия ва Зеландияи Нав '''Рӯзи АНЗАК''' таҷлил мешавад.

Ин рӯз ба ёди сарбозоне бахшида шудааст, ки дар ҷангҳо ва амалиётҳои низомӣ хизмат кардаанд ё ҷони худро аз даст додаанд.&lt;ref name=&quot;awmww1&quot;&gt;{{cite web |title=First World War 1914–18 |url=https://www.awm.gov.au/articles/atwar/first-world-war |publisher=Australian War Memorial |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ ===

Дар [[Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]] Австралия аз соли 1939 дар ҷониби давлатҳои иттифоқчӣ иштирок кард.

Дар солҳои аввали ҷанг сарбозони австралиягӣ дар Аврупо, Африқои Шимолӣ ва Шарқи Наздик меҷангиданд.

Пас аз оғози ҷанг дар Уқёнуси Ором ва ҳамлаҳои Ҷопон ба минтақаҳои Осиёи Ҷанубу Шарқӣ, хатари ҷанг ба худи Австралия наздик шуд.

Соли 1942 нерӯҳои ҳавоии Ҷопон шаҳри '''Дарвин'''ро бомбаборон карданд.

Дар давоми ҷанг ба минтақаҳои шимолии Австралия чандин ҳамлаи ҳавоӣ сурат гирифт.

Ин рӯйдодҳо аҳамияти ҳамкории ҳарбии Австралия бо [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]ро зиёд карданд.

Баъди ҷанг ИМА ба яке аз шарикони асосии амниятии Австралия табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;awmww2&quot;&gt;{{cite web |title=Second World War 1939–45 |url=https://www.awm.gov.au/articles/atwar/second-world-war |publisher=Australian War Memorial |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Давраи баъдиҷангӣ ===

Пас аз Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ Австралия давраи рушди иқтисодӣ ва иҷтимоиро аз сар гузаронд.

Саноат васеъ шуд, шаҳрҳо рушд карданд ва сатҳи зиндагии қисми зиёди аҳолӣ боло рафт.

Ҳукумати Австралия муҳоҷиратро ташвиқ мекард.

Дар аввал қисми зиёди муҳоҷирон аз кишварҳои Аврупо меомаданд.

Баъдтар сиёсати муҳоҷират тағйир ёфт ва Австралия ба муҳоҷирони кишварҳои Осиё ва дигар минтақаҳои ҷаҳон низ бештар роҳ кушод.

То соли 1973 маҳдудиятҳои асосии сиёсати маъруф ба '''«Австралияи сафед»''' барҳам дода шуданд.

Дар солҳои минбаъда бисёрфарҳангӣ ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфт.

=== Ҳуқуқҳои мардуми бумӣ ===

Дар асрҳои XIX ва XX халқҳои бумии Австралия бо маҳдудиятҳои зиёди сиёсӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ буданд.

Дар баъзе давраҳо кӯдакони бумӣ аз оилаҳои худ ҷудо карда шуда, дар муассисаҳои давлатӣ ё динӣ ҷойгир карда мешуданд.

Ин сиёсат имрӯз бо номи '''«Наслҳои рабудашуда»''' (''Stolen Generations'') маълум аст.

Соли 1967 дар Австралия раъйпурсӣ баргузор гардид, ки дар натиҷаи он ба ҳукумати федералӣ ваколати васеътар барои қабули қонунҳо оид ба мардуми бумӣ дода шуд ва муқаррароти маҳдудкунандаи барӯйхатгирии аҳолӣ иваз карда шуданд.

Соли 1992 Суди олии Австралия дар парвандаи '''Мабо''' ҳукми муҳим қабул кард.

Дар ин қарор эътироф шуд, ки ҳуқуқҳои анъанавии халқҳои бумӣ ба замин метавонанд дар низоми ҳуқуқии Австралия эътибор дошта бошанд.

Ин қарор тасаввуроти ҳуқуқии мустамликавиро, ки Австралияро ҳангоми омадани аврупоиён сарзамини «бесоҳиб» меҳисобид, рад кард.

Имрӯз масъалаҳои ҳуқуқ ба замин, ҳифзи забонҳо, нобаробарии иҷтимоӣ ва муносибати давлат бо халқҳои бумӣ дар ҷомеаи Австралия аҳамияти калон доранд.&lt;ref name=&quot;mabo&quot;&gt;{{cite web |title=Mabo v Queensland (No 2) |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/mabo-decision |publisher=National Museum of Australia |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Австралия дар асри XXI ===

Дар асри XXI Австралия робитаҳои иқтисодӣ ва сиёсӣ бо кишварҳои Осиёву Уқёнуси Оромро густариш дод.

Чин ба яке аз шарикони муҳими тиҷоратии кишвар табдил ёфт.

Ҳамзамон, Австралия ҳамкории наздики амниятӣ бо ИМА, Британия ва дигар шарикони худ нигоҳ дошт.

Австралия дар амалиётҳои низомии байналмилалӣ, аз ҷумла дар Афғонистон ва Ироқ, иштирок кардааст.

Дар солҳои 2020–2022 кишвар мисли бисёре аз давлатҳои ҷаҳон бо [[ҳамагирии COVID-19]] рӯ ба рӯ шуд.

Барои маҳдуд кардани паҳншавии беморӣ ҳукуматҳои федералӣ ва иёлатӣ маҳдудиятҳои сафар, карантин ва дигар чораҳои беҳдоштӣ ҷорӣ карданд.

Дар солҳои баъдӣ иқтисод ва ҳаёти иҷтимоӣ тадриҷан ба шароити муқаррарӣ баргаштанд.

== Ҷуғрофия ==

[[Акс:Reliefmap of Australia.png|thumb|Харитаи релйефи Австралия.]]

Австралия дар Нимкураи ҷанубӣ ҷойгир буда, аз ҳамаи тарафҳо бо об иҳота шудааст.

Он аз материки Австралия, ҷазираи Тасмания ва ҷазираҳои сершумори хурд иборат аст.

Аз шимол кишварро баҳрҳои Тимор ва Арафур, аз шарқ баҳрҳои Марҷон ва Тасман ва аз ғарбу ҷануб Уқёнуси Ҳинд иҳота мекунанд.

Австралия аз ҷиҳати масоҳат шашумин давлати бузурги ҷаҳон мебошад.

Дар баробари ин, материки Австралия хурдтарин материки Замин ба шумор меравад.

Дар китобҳои ҷуғрофияи тоҷикӣ Австралияро баъзан '''давлат-материк''' низ меноманд, зеро қисми асосии як материки мустақилро як давлат ишғол кардааст.&lt;ref name=&quot;geo7&quot;/&gt;

=== Релйеф ===

Қисми зиёди сатҳи Австралия нисбатан ҳамвор аст.

Аз ҳамин сабаб онро яке аз пасттарин ва ҳамвортарин материкҳои Замин мешуморанд.

Аз рӯйи сохти релйеф материкро ба се қисми асосӣ ҷудо мекунанд:

* '''Паҳнкӯҳи Австралияи Ғарбӣ''' — минтақаи васеи қадима, ки қисми зиёди ғарби материкро фаро мегирад;
* '''Пастии Марказӣ''' — минтақаҳои пасти байни паҳнкӯҳи ғарбӣ ва кӯҳҳои шарқӣ;
* '''Қаторкӯҳи Обтақсимкунаки Калон''' — силсилаи кӯҳҳо ва баландиҳое, ки дар шарқи материк тӯл мекашанд.

Қуллаи баландтарини материки Австралия '''[[Косюско]]''' мебошад, ки баландии он 2228 метр аст.

Он дар минтақаи кӯҳҳои Алпи Австралия ҷойгир шудааст.

Дар ҷазираи Ҳерд, ки яке аз қаламравҳои Австралия мебошад, қуллаи Мосон тақрибан 2745 метр баландӣ дорад.&lt;ref name=&quot;ga&quot;/&gt;

=== Биёбонҳо ===

[[Акс:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|thumb|Кӯҳи сангии Улуру дар минтақаи хушк ва нимбиёбонии Австралияи Марказӣ.]]

Қисми зиёди дохилии материк аз минтақаҳои хушк ва нимхушк иборат аст.

Боришот дар ин минтақаҳо кам буда, бухоршавии об зиёд мебошад.

Аз биёбонҳои бузурги Австралия инҳоро ном бурдан мумкин аст:

* '''Биёбони Бузурги Виктория''';
* '''Биёбони Бузурги Регзор''';
* '''Биёбони Симпсон''';
* '''Биёбони Гибсон''';
* '''Биёбони Танами'''.

Дар минтақаҳои биёбонӣ рустаниҳо ва ҳайвоноте зиндагӣ мекунанд, ки ба камобӣ ва ҳарорати баланд мутобиқ шудаанд.

Яке аз ёдгориҳои машҳури табиии ин минтақа '''[[Улуру]]''' мебошад.

Улуру кӯҳи сангии азими сурхранг аст, ки дар маркази Австралия ҷойгир мебошад.

Он барои мардуми бумии анангу аҳамияти бузурги фарҳангӣ ва маънавӣ дорад.

=== Геология ===

Австралия яке аз қисматҳои қадимии қишри Заминро дар бар мегирад.

Дар давраҳои хеле қадим ин сарзамин қисми қитъаҳои азим, аз ҷумла '''[[Гондвана]]''', буд.

Тақрибан 35 миллион сол пеш Австралия аз Антарктида пурра ҷудо шуда, ҳаракати худро ба самти шимол идома дод.

Имрӯз материк асосан дар дохили плитаи тектоникии Австралия ҷойгир аст.

Плитаи тектоникӣ қисми бузурги қишри Замин ва қабати болоии мантия мебошад, ки нисбат ба дигар плитаҳо оҳиста ҳаракат мекунад.

Аз сабаби дур будани қисми зиёди Австралия аз марзҳои фаъоли плитаҳо, дар материк нисбат ба баъзе минтақаҳои ҷаҳон вулқонҳои фаъол каманд.

Бо вуҷуди ин, заминларзаҳо дар Австралия низ рух медиҳанд.

Қадимтарин ҷинсҳои кӯҳии Австралия ба миллиардҳо сол пеш тааллуқ доранд.

Дар Австралияи Ғарбӣ баъзе аз қадимтарин булӯрҳои маълуми Замин — булӯрҳои [[сиркон]] — пайдо шудаанд, ки синнашон тақрибан 4,4 миллиард сол мебошад.&lt;ref name=&quot;geology&quot;&gt;{{cite book |last1=Kennett |first1=Brian |last2=Chopping |first2=Richard |last3=Blewett |first3=Richard |title=The Australian Continent: A Geophysical Synthesis |publisher=ANU Press |year=2018 |isbn=9781760462468}}&lt;/ref&gt;

=== Обҳои дохилӣ ===

Дар Австралия дарёҳо ва кӯлҳои зиёд мавҷуданд, вале тақсимшавии онҳо дар қаламрави кишвар нобаробар аст.

Дар минтақаҳои сербориши шарқӣ дарёҳои доимӣ бештар буда, дар дохили материк бисёре аз маҷроҳо танҳо баъди борон пуроб мешаванд.

Яке аз муҳимтарин системаҳои дарёии кишвар '''ҳавзаи Муррей — Дарлинг''' мебошад.

Ин ҳавза қисми зиёди ҷанубу шарқи Австралияро фаро гирифта, барои кишоварзӣ ва таъмини об аҳамияти калон дорад.

Дарёи '''[[Муррей]]''' яке аз дарёҳои асосии кишвар мебошад.

'''[[Дарлинг]]''' аз шохобҳои муҳими он ба шумор меравад.

Дар маркази материк ҳавзаҳои дохилии об мавҷуданд, ки оби онҳо ба уқёнус намерасад.

Яке аз чунин минтақаҳо ҳавзаи '''кӯли Эйр''' мебошад.

Ин кӯл аксар вақт қисман ё пурра хушк аст, вале баъди боришоти зиёд метавонад бо об пур шавад.&lt;ref name=&quot;geo7&quot;/&gt;

=== Иқлим ===

Иқлими Австралия аз тропикӣ то муътадил тағйир меёбад.

Дар шимол иқлими тропикӣ ҳукмфармост.

Ин минтақа тобистонҳои гарму сербориш ва зимистонҳои нисбатан хушк дорад.

Дар маркази материк иқлим хушк ва биёбонӣ мебошад.

Қисматҳои ҷанубӣ ва ҷанубу шарқӣ иқлими муътадилтар доранд.

Дар кӯҳҳои ҷанубу шарқӣ ва баъзе минтақаҳои Тасмания зимистон барф меборад.

Азбаски Австралия дар Нимкураи ҷанубӣ ҷойгир аст, фаслҳои сол дар он ба фаслҳои Нимкураи шимолӣ муқобил мебошанд.

Масалан, вақте дар Тоҷикистон зимистон аст, дар Австралия тобистон мебошад.

Барои Австралия моҳҳои декабр, январ ва феврал ба фасли тобистон рост меоянд.

Моҳҳои июн, июл ва август бошад, фасли зимистон мебошанд.

=== Тағйирёбии иқлим ===

Австралия аз ҷумлаи кишварҳоест, ки таъсири [[тағйирёбии иқлим]] дар онҳо ба таври равшан мушоҳида мешавад.

Мувофиқи маълумоти Хадамоти обуҳавошиносии Австралия, ҳарорати миёнаи кишвар аз соли 1910 тақрибан 1,5 дараҷаи Селсий баланд шудааст.

Афзоиши ҳарорат бо зиёд шудани мавҷҳои гармӣ ва тағйир ёфтани хусусиятҳои боришот алоқаманд мебошад.

Дар баъзе минтақаҳои ҷанубӣ боришоти фасли сармо кам шудааст.

Дар баробари ин, хатари сӯхторҳои бузурги ҷангал дар баъзе минтақаҳо афзоиш ёфтааст.

Тағйирёбии ҳарорати оби баҳр инчунин ба рифҳои марҷонӣ таъсир мерасонад.

Баланд шудани ҳарорати об метавонад боиси '''сафедшавии марҷонҳо''' гардад, ки дар ҳолатҳои вазнин ба марги онҳо оварда мерасонад.&lt;ref name=&quot;climate&quot;&gt;{{cite web |title=State of the Climate 2024 |url=http://www.bom.gov.au/state-of-the-climate/ |publisher=Bureau of Meteorology and CSIRO |year=2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Олами наботот ва ҳайвонот ==

[[Акс:Koala climbing tree.jpg|thumb|Коала дар дарахти эвкалипт. Ин ҳайвон яке аз намудҳои хоси Австралия мебошад.]]

Австралия аз кишварҳои дорои гуногунии бузурги биологӣ ба шумор меравад.

Аз сабаби ҷудо будани тӯлонии материк аз дигар қитъаҳо, олами наботот ва ҳайвоноти он роҳи хоси таҳаввулотро тай кардааст.

Дар натиҷа бисёре аз намудҳои рустанӣ ва ҳайвон танҳо дар Австралия ба таври табиӣ вомехӯранд.

Чунин намудҳоро '''[[эндемик]]''' меноманд.

Масалан, кенгуруҳо, коалаҳо ва баъзе намудҳои нодири ширхӯрон аз ҳайвоноти хоси Австралия мебошанд.

=== Олами наботот ===

Қисми зиёди набототи табиии Австралия ба шароити хушк, ҳарорати баланд ва хокҳои камғизо мутобиқ шудааст.

Аз рустаниҳои маъруфи кишвар '''[[эвкалипт]]''' ва '''[[ақоқиё]]''' мебошанд.

Эвкалиптҳо дар минтақаҳои гуногуни Австралия паҳн шудаанд.

Бисёре аз намудҳои онҳо дорои баргҳои сахт ва нисбатан ғафс мебошанд, ки ба кам шудани талафи об мусоидат мекунанд.

Дар минтақаҳои тропикии шимол ҷангалҳои сернам ва дар минтақаҳои марказӣ буттазорҳо ва рустаниҳои ба хушкӣ тобовар вомехӯранд.

Дар ҷанубу шарқ ва Тасмания ҷангалҳои муътадил низ мавҷуданд.

Баъзе рустаниҳои Австралия ба сӯхторҳои даврии табиӣ мутобиқ шудаанд.

Масалан, тухми баъзе намудҳо баъди таъсири гармӣ ё дуд беҳтар сабзида метавонанд.

Бо вуҷуди ин, сӯхторҳои аз ҳад зиёд ё шадид метавонанд ба ҷангалҳо ва гуногунии биологӣ зарари ҷиддӣ расонанд.

=== Ҳайвоноти халтадор ===

Австралия бо '''[[ҳайвоноти халтадор]]''' маъруф аст.

Ҳайвоноти халтадор гурӯҳи ширхӯроне мебошанд, ки бачаҳои онҳо одатан дар марҳилаи нисбатан барвақти инкишоф таваллуд мешаванд.

Дар бисёре аз намудҳо бача баъди таваллуд инкишофи худро дар халтаи махсуси бадани модар идома медиҳад.

Аз ҳайвоноти халтадори маъруфи Австралия инҳоро ном бурдан мумкин аст:

* '''[[Кенгуру]]''' — ширхӯри алафхӯр, ки бо пойҳои қафои пурқувват ҳаракат мекунад;
* '''[[Коала]]''' — ҳайвони дарахтнишин, ки асосан аз баргҳои баъзе намудҳои эвкалипт ғизо мегирад;
* '''[[Вомбат]]''' — ҳайвони заминков, ки дар нақбҳои зеризаминӣ зиндагӣ мекунад;
* '''[[Деви Тасмания]]''' — ширхӯри гӯштхӯри халтадор, ки имрӯз асосан дар Тасмания вомехӯрад;
* '''[[Валлаби]]''' — номи гурӯҳе аз кенгурумонандони нисбатан хурд.

Ҳайвоноти халтадор танҳо дар Австралия зиндагӣ намекунанд. Баъзе намудҳои онҳо дар Амрико низ мавҷуданд.

Аммо қисми зиёди гуногунии онҳо дар Австралия ва минтақаҳои атрофи он ҷойгир аст.

=== Ширхӯрони тухмгузор ===

Яке аз хусусиятҳои ҷолиби олами ҳайвоноти Австралия мавҷуд будани '''ширхӯрони тухмгузор''' мебошад.

Ин гурӯҳро дар илм '''монотремҳо''' меноманд.

Ба онҳо '''[[мурғобинӯл]]''' ва '''[[ехидна]]''' дохил мешаванд.

Бар хилофи аксари ширхӯрон, ин ҳайвонот тухм мегузоранд.

Бо вуҷуди ин, онҳо ширхӯр мебошанд, зеро модинаҳо барои ғизодиҳии бачаҳояшон шир ҳосил мекунанд.

Мурғобинӯл ҳайвони обидӯст буда, нӯли паҳну ҳамвор дорад.

Ехидна бошад, баданаш бо хорҳо пӯшида шуда, асосан аз мӯрчаҳо ва дигар ҳайвоноти хурди бемӯҳра ғизо мегирад.

=== Парандаҳо ва хазандаҳо ===

Австралия дорои намудҳои зиёди парандагон ва хазандаҳо мебошад.

Аз парандагони маъруфи он '''[[эму]]''', '''[[какаду]]''', '''[[кукабарра]]''' ва намудҳои гуногуни тӯтиҳо мебошанд.

Эму яке аз калонтарин парандагони ҷаҳон мебошад.

Он қобилияти парвоз надорад, вале метавонад бо суръати баланд давида ҳаракат кунад.

Дар Австралия инчунин намудҳои зиёди морҳо, калтакалосҳо ва тимсоҳҳо зиндагӣ мекунанд.

Баъзе намудҳои морҳои кишвар дорои заҳри хеле пурқувват мебошанд.

Аммо аксари ҳайвоноти ваҳшӣ одатан аз одамон дурӣ меҷӯянд ва ҳолатҳои газидани мор нисбат ба тасаввуроти оммавӣ камтар ба амал меоянд.

=== Рифи Калони Марҷонӣ ===

[[Акс:Great barrier reef.jpg|thumb|Рифи Калони Марҷонӣ дар соҳили шимолу шарқии Австралия.]]

'''[[Рифи Калони Марҷонӣ]]''' яке аз бузургтарин маҷмааҳои табиии марҷонии ҷаҳон мебошад.

Он дар баҳри Марҷон, дар наздикии соҳили шимолу шарқии Австралия, ҷойгир шудааст.

Дарозии ин маҷмаа беш аз 2300 километр мебошад.

Риф аз ҳазорҳо рифҳои хурд ва ҷазираҳои марҷонӣ иборат аст.

Марҷонҳо ҳайвоноти хурди баҳрӣ мебошанд, ки дар гурӯҳҳои калон зиндагӣ карда, сохторҳои сахти оҳакӣ ҳосил мекунанд.

Бо гузашти вақт ин сохторҳо рифҳои азимро ба вуҷуд меоранд.

Рифи Калони Марҷонӣ макони зисти ҳазорҳо намуди моҳӣ, нармбаданҳо, харчангшаклон ва дигар организмҳои баҳрӣ мебошад.

Ин минтақа ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст.

Аз таҳдидҳои асосӣ ба он гармшавии оби баҳр, сафедшавии марҷонҳо, ифлосшавӣ ва баъзе дигар тағйироти муҳити зист мебошанд.&lt;ref name=&quot;reef&quot;&gt;{{cite web |title=Great Barrier Reef |url=https://whc.unesco.org/en/list/154/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳифзи табиат ===

Австралия дорои шабакаи васеи боғҳои миллӣ, мамнуъгоҳҳо ва дигар минтақаҳои муҳофизатшаванда мебошад.

Аз боғҳои миллии машҳури кишвар '''[[Какаду]]''', '''[[Улуру — Ката-Тюта]]''' ва '''[[Дейнтри]]''' мебошанд.

Бо вуҷуди ин, фаъолияти инсон ба табиати Австралия таъсири ҷиддӣ расондааст.

Аз замони оғози мустамликадорӣ баъзе минтақаҳои ҷангалӣ ба заминҳои кишоварзӣ ва маҳалҳои аҳолинишин табдил дода шуданд.

Ба Австралия инчунин ҳайвоноти аз дигар қитъаҳо овардашуда, аз ҷумла рӯбоҳ, харгӯш ва гурбаҳои хонагии ваҳшигашта, паҳн шуданд.

Баъзе аз ин намудҳо ба ҳайвоноти маҳаллӣ зарар расонида, сабаби кам шудани шумораи онҳо гардиданд.

Австралия аз ҷиҳати нобудшавии намудҳои ширхӯр дар давраи таърихии нав яке аз кишварҳои бештар осебдида ба шумор меравад.

Барои ҳифзи намудҳои нодир барномаҳои махсуси барқарорсозӣ ва ҳифзи муҳити зист амалӣ карда мешаванд.&lt;ref name=&quot;biodiversity&quot;&gt;{{cite report |last1=Murphy |first1=H. |last2=van Leeuwen |first2=S. |title=Australia State of the Environment 2021: Biodiversity |year=2021 |doi=10.26194/ren9-3639}}&lt;/ref&gt;

== Сохтори давлат ва сиёсат ==

Австралия '''давлати федералии дорои низоми парламентӣ ва подшоҳии конститутсионӣ''' мебошад.

Ин маънои онро дорад, ки кишвар подшоҳ дорад, вале қудрати сиёсии рӯзмарра аз ҷониби ҳукумат ва парлумони интихобӣ амалӣ карда мешавад.

Сохтори ҳокимияти Австралия бар асоси Конститутсияи соли 1901 амал мекунад.

Дар он ваколатҳо байни ҳукумати федералӣ ва ҳукуматҳои иёлатҳо тақсим шудаанд.

=== Подшоҳ ва генерал-губернатор ===

Сарвари давлат '''Подшоҳи Австралия''' мебошад.

Аз соли 2022 ин мақомро '''[[Карли III]]''' соҳиб аст.

Подшоҳи Австралия ҳамзамон подшоҳи Британияи Кабир ва як қатор кишварҳои дигари мустақил мебошад.

Аммо мақоми ӯ ҳамчун подшоҳи Австралия аз мақоми ӯ ҳамчун подшоҳи Британия аз нигоҳи ҳуқуқӣ ҷудо аст.

Азбаски подшоҳ одатан дар Австралия зиндагӣ намекунад, вазифаҳои конститутсионии ӯро '''генерал-губернатор''' иҷро мекунад.

Генерал-губернатор аз ҷониби подшоҳ бо пешниҳоди сарвазир таъин мешавад.

Аз 1 июли соли 2024 ин вазифаро '''[[Сэм Мостин]]''' иҷро мекунад.

Генерал-губернатор қонунҳои қабулкардаи парлумонро расман тасдиқ мекунад, сарвазир ва вазиронро таъин менамояд ва вазифаҳои дигари конститутсиониро иҷро мекунад.

Дар амал ӯ одатан мувофиқи маслиҳати ҳукумат амал мекунад.

Бо вуҷуди ин, дар ҳолатҳои истисноӣ генерал-губернатор дорои баъзе салоҳиятҳои захиравӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;gg&quot;&gt;{{cite web |title=About the Governor-General |url=https://www.gg.gov.au/about-governor-general |publisher=Governor-General of Australia |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Парлумон ===

[[Акс:Canberra (AU), Parliament House -- 2019 -- 1746.jpg|thumb|Бинои парлумони Австралия дар Канберра.]]

'''[[Парлумони Австралия]]''' мақоми қонунгузори федералии кишвар мебошад.

Он аз ду палата иборат аст:

* '''[[Сенати Австралия|Сенат]]''' — палатаи болоӣ;
* '''[[Палатаи намояндагони Австралия|Палатаи намояндагон]]''' — палатаи поёнӣ.

Сенат аз 76 аъзо иборат аст.

Ҳар яке аз шаш иёлат 12 сенатор дорад. Қаламрави пойтахт ва Қаламрави Шимолӣ ҳар кадом ду сенатор интихоб мекунанд.

Палатаи намояндагон аз 150 вакил иборат аст.

Шумораи вакилони ҳар иёлат асосан аз аҳолии он вобаста мебошад.

Интихобот ба Палатаи намояндагон одатан ҳар се сол баргузор мешавад.

Дар Австралия иштироки шаҳрвандони дорои ҳуқуқи овоз дар интихобот ҳатмӣ мебошад.

Ин яке аз хусусиятҳои муҳими низоми интихоботии кишвар аст.&lt;ref name=&quot;parliament&quot;&gt;{{cite web |title=Australian system of government |url=https://peo.gov.au/understand-our-parliament/how-parliament-works/system-of-government/australian-system-of-government |publisher=Parliamentary Education Office |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳукумат ===

Роҳбари ҳукумати Австралия '''сарвазир''' мебошад.

Сарвазир одатан раҳбари ҳизб ё эътилофест, ки дар Палатаи намояндагон дастгирии аксариятро дорад.

Ӯ ҳайати ҳукуматро ташкил мекунад ва фаъолияти вазоратҳоро роҳбарӣ менамояд.

Аз соли 2022 вазифаи сарвазирро '''[[Энтони Албаниз]]''', роҳбари [[Ҳизби коргарии Австралия]], иҷро мекунад.

Дар интихоботи федералии моҳи майи соли 2025 Ҳизби коргарӣ пирӯз шуд ва Албаниз ба давраи дуюми сарвазирии худ оғоз кард.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who's who in the current Parliament |url=https://peo.gov.au/understand-our-parliament/parliament-and-its-people/people-in-parliament/whos-who-in-the-current-parliament |publisher=Parliamentary Education Office |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Низоми интихоботӣ ===

Низоми интихоботии Австралия аз бисёре аз кишварҳои дигар фарқ мекунад.

Дар интихоботи Палатаи намояндагон аз усули '''овоздиҳии афзалиятнок''' истифода мешавад.

Ин маънои онро дорад, ки интихобкунандагон номзадҳоро мувофиқи тартиби бартарии худ рақамгузорӣ мекунанд.

Агар ягон номзад дар ҳисобкунии аввал аксарияти заруриро ба даст наорад, овозҳои номзадҳои камтарафдор мувофиқи афзалиятҳои минбаъдаи интихобкунандагон тақсим карда мешаванд.

Барои интихоботи Сенат аз низоми намояндагии мутаносиб бо овоздиҳии афзалиятнок истифода мешавад.

Ин усул ба ҳизбҳои хурдтар низ имкони ба даст овардани курсӣ медиҳад.

=== Иёлатҳо ва қаламравҳо ===

Австралия аз шаш иёлат ва чанд қаламрав иборат аст.

Шаш иёлати асосӣ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Иёлат !! Марказ
|-
| [[Уэлси Нави Ҷанубӣ]] || [[Сидней]]
|-
| [[Виктория (иёлат)|Виктория]] || [[Мелбурн]]
|-
| [[Квинсленд]] || [[Брисбен]]
|-
| [[Австралияи Ғарбӣ]] || [[Перт]]
|-
| [[Австралияи Ҷанубӣ]] || [[Аделаида]]
|-
| [[Тасмания]] || [[Ҳобарт]]
|}

Ду қаламрави асосии худидоракунанда инҳоянд:

* '''Қаламрави пойтахти Австралия''' — марказаш Канберра;
* '''Қаламрави Шимолӣ''' — марказаш Дарвин.

Иёлатҳо дорои конститутсия, парлумон ва ҳукумати худ мебошанд.

Онҳо дар масъалаҳое чун маориф, тандурустӣ, нақлиёт ва қонунгузории маҳаллӣ ваколатҳои васеъ доранд.

Ҳукумати федералӣ бошад, асосан ба масъалаҳои умумимиллӣ, аз ҷумла мудофиа, сиёсати хориҷӣ ва муҳоҷират, масъул мебошад.

== Муносибатҳои байналмилалӣ ==

Австралия дар муносибатҳои байналмилалӣ бештар ба ҳамкорӣ бо кишварҳои минтақаи Ҳинду Уқёнуси Ором аҳамият медиҳад.

ИМА яке аз шарикони асосии сиёсӣ ва амниятии Австралия мебошад.

Кишвар инчунин бо [[Зеландияи Нав]], [[Ҷопон]], [[Ҳиндустон]], [[Индонезия]] ва дигар давлатҳои минтақа робитаҳои густурда дорад.

Австралия узви созмонҳои байналмилалии гуногун мебошад, аз ҷумла:

* Созмони Милали Муттаҳид;
* Гурӯҳи бист;
* Созмони ҷаҳонии тиҷорат;
* Созмони ҳамкории иқтисодӣ ва рушд;
* Форуми ҷазираҳои Уқёнуси Ором;
* Созмони ҳамкории иқтисодии Осиё ва Уқёнуси Ором.

Австралия бо ИМА ва Зеландияи Нав дар доираи паймони амниятии '''АНЗЮС''' ҳамкорӣ мекунад.

Кишвар инчунин узви созишномаи амниятии '''AUKUS''' бо ИМА ва Британия мебошад.

Яке аз ҳадафҳои ин ҳамкорӣ таҳкими имкониятҳои мудофиавӣ ва рушди технологияҳои муосири низомӣ мебошад.

=== Нерӯҳои мусаллаҳ ===

Нерӯҳои мусаллаҳи Австралия аз се қисми асосӣ иборатанд:

* Нерӯҳои хушкигард;
* Нерӯҳои баҳрӣ;
* Нерӯҳои ҳавоӣ.

Ин нерӯҳо дар ҳифзи амнияти кишвар, амалиётҳои байналмилалӣ ва расонидани ёрӣ ҳангоми офатҳои табиӣ иштирок мекунанд.

Австралия дар солҳои гуногун дар амалиётҳои байналмилалӣ, аз ҷумла дар Корея, Ветнам, Афғонистон ва Ироқ, иштирок кардааст.

== Иқтисод ==

[[Акс:Sydney central business district skyline, August 2021.jpg|thumb|Маркази тиҷоратии Сидней, яке аз муҳимтарин марказҳои иқтисодии Австралия.]]

Австралия яке аз кишварҳои дорои иқтисоди пешрафтаи ҷаҳон мебошад.

Иқтисоди он ба соҳаҳои гуногун, аз ҷумла истихроҷи маъдан, саноат, кишоварзӣ, хизматрасонӣ, маориф ва тиҷорати байналмилалӣ, такя мекунад.

Тибқи пешгӯии Хазинаи байналмилалии асъор, маҷмуи маҳсулоти дохилии номиналии Австралия дар соли 2026 тақрибан 2,11 триллион доллари ИМА арзёбӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;

Кишвар дорои захираҳои фаровони табиӣ мебошад.

Дар баробари ин, бахши хизматрасонӣ қисми асосии иқтисоди Австралияро ташкил медиҳад.

=== Истихроҷи маъдан ===

Австралия яке аз истеҳсолкунандагон ва содиркунандагони муҳими маъданҳои ҷаҳон мебошад.

Дар қаламрави он конҳои бузурги маъдани оҳан, ангишт, боксит, мис, тилло, уран ва дигар сарватҳои зеризаминӣ ҷойгиранд.

Қисми зиёди маъдани оҳан дар Австралияи Ғарбӣ истихроҷ мешавад.

Маҳсулоти маъданӣ ба кишварҳои гуногун, махсусан ба бозорҳои Осиё, содир карда мешаванд.

Ширкатҳои бузурги маъданкорӣ, аз ҷумла '''[[BHP]]''' ва '''[[Rio Tinto]]''', дар иқтисоди кишвар нақши муҳим доранд.

=== Кишоварзӣ ===

Кишоварзӣ дар Австралия ба шароити иқлими минтақаҳои гуногун мутобиқ шудааст.

Дар ҷанубу шарқ ва ҷанубу ғарб зироаткорӣ ва чорводорӣ бештар рушд кардаанд.

Аз маҳсулоти муҳими кишоварзӣ гандум, ҷав, пахта, найшакар, мева ва сабзавот мебошанд.

Австралия инчунин бо парвариши гӯсфанд ва истеҳсоли пашм маъруф аст.

Қисми зиёди маҳсулоти кишоварзии кишвар ба бозорҳои хориҷӣ содир мешавад.

Бо вуҷуди ин, хушксолӣ, камбуди об ва тағйирёбии иқлим барои кишоварзии Австралия мушкилоти муҳим ба вуҷуд меоранд.

=== Саноат ===

Дар Австралия саноати коркарди металл, истеҳсоли маҳсулоти кимиёвӣ, таҷҳизоти саноатӣ, маҳсулоти ғизоӣ ва дигар соҳаҳо рушд кардааст.

Ширкатҳои австралиягӣ инчунин дар соҳаҳои технология, хизматрасонии молиявӣ ва таҳияи нармафзор фаъолият мекунанд.

Дар даҳсолаҳои охир қисме аз истеҳсолоти саноатӣ ба кишварҳои дигар кӯчонида шудааст.

Бо вуҷуди ин, Австралия дар истеҳсол ва содироти маҳсулоти дорои арзиши баланди иловагӣ нақши худро нигоҳ медорад.

=== Энергетика ===

Австралия дорои захираҳои бузурги ангишт ва гази табиӣ мебошад.

Дар баробари ин, истифодаи манбаъҳои барқароршавандаи энергия, аз ҷумла нерӯи офтоб ва бод, дар солҳои охир афзоиш ёфтааст.

Дар бисёре аз хонаҳо панелҳои офтобӣ насб шудаанд.

Ҳукумати Австралия барои кам кардани партови газҳои гулхонаӣ ва гузариш ба низоми энергетикии камкарбон ҳадафҳои дарозмуддат қабул кардааст.

Аз ҷумла, кишвар расидан ба сатҳи холиси сифрии партови газҳои гулхонаиро то соли 2050 ҳадаф гузоштааст.

=== Тиҷорат ===

Тиҷорати хориҷӣ дар иқтисоди Австралия нақши муҳим дорад.

Аз маҳсулоти асосии содиротӣ маъдани оҳан, ангишт, гази табиӣ, тилло ва маҳсулоти кишоварзӣ мебошанд.

Австралия инчунин аз ҳисоби хизматрасониҳои маориф ва сайёҳӣ даромад ба даст меорад.

Аз шарикони муҳими тиҷоратии кишвар Чин, Ҷопон, Кореяи Ҷанубӣ, ИМА ва Ҳиндустон мебошанд.

== Аҳолӣ ==

Аҳолии Австралия дар моҳи марти соли 2026 тақрибан 27,9 миллион нафар буд.&lt;ref name=&quot;abs2026&quot;/&gt;

Зичии аҳолӣ дар кишвар нисбатан паст мебошад.

Қисми зиёди аҳолӣ дар шаҳрҳо ва минтақаҳои соҳилӣ, махсусан дар шарқ ва ҷанубу шарқи материк, зиндагӣ мекунад.

Минтақаҳои марказӣ ва биёбонии кишвар хеле камаҳолӣ мебошанд.

Австралия яке аз кишварҳои сермуҳоҷири ҷаҳон аст.

Бисёре аз сокинон ё худ дар кишварҳои дигар таваллуд шудаанд ё аҷдоди онҳо аз дигар минтақаҳои ҷаҳон ба Австралия омадаанд.

=== Муҳоҷират ===

Муҳоҷират дар ташаккули ҷомеаи муосири Австралия нақши муҳим дорад.

Дар давраи мустамликавӣ қисми зиёди муҳоҷирони аврупоӣ аз Британия ва Ирландия меомаданд.

Дар асри XIX ба Австралия муҳоҷирон аз Чин ва кишварҳои дигари Аврупо низ омаданд.

Пас аз Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ муҳоҷират аз Аврупои Ҷанубӣ ва Шарқӣ зиёд шуд.

Аз солҳои 1970 инҷониб муҳоҷират аз кишварҳои Осиё, Шарқи Наздик ва дигар минтақаҳои ҷаҳон густариш ёфт.

Имрӯз ҷомеаи Австралия аз гурӯҳҳои зиёди забонӣ ва фарҳангӣ иборат аст.

=== Забон ===

'''[[Забони англисӣ]]''' забони асосии муошират, идораи давлатӣ ва маориф дар Австралия мебошад.

Бо вуҷуди ин, дар қонунгузории федералӣ англисӣ ба таври умум ҳамчун ягона забони расмӣ муайян нашудааст.

Навъи маҳаллии англисӣ '''англисии австралиягӣ''' ном дорад.

Он аз англисии Британия ва Амрико бо баъзе хусусиятҳои талаффуз, луғат ва услуб фарқ мекунад.

Дар Австралия инчунин забонҳои зиёди дигар истифода мешаванд.

Тибқи барӯйхатгирии соли 2021, баъди англисӣ забонҳои мандаринӣ, арабӣ, ветнамӣ, кантонӣ ва панҷобӣ аз забонҳои бештар истифодашаванда дар хонаҳо буданд.

Забонҳои бумии Австралия низ қисми муҳими мероси фарҳангии кишвар мебошанд.

Пеш аз оғози мустамликадорӣ дар материк беш аз 250 забони бумӣ мавҷуд буд.

Имрӯз бисёре аз ин забонҳо зери хатари аз байн рафтан қарор доранд, вале барои омӯзиш ва эҳёи онҳо барномаҳои гуногун амалӣ мешаванд.&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web |title=2021 Australia, Census All persons QuickStats |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/AUS |publisher=Australian Bureau of Statistics |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Дин ===

Австралия дини расмии давлатӣ надорад.

Дар кишвар озодии динӣ амал мекунад.

Тибқи барӯйхатгирии соли 2021, тақрибан 43,9 дарсади аҳолӣ худро пайрави масеҳият ва 38,9 дарсад худро бидуни мансубияти динӣ муаррифӣ кардаанд.

Динҳои дигар, аз ҷумла ислом, ҳиндуия ва буддоия, низ дар ҷомеа ҳузур доранд.

Муҳоҷират ба афзоиши гуногунии динии Австралия мусоидат кардааст.&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;

== Тандурустӣ ==

Австралия дорои низоми пешрафтаи тандурустӣ мебошад.

Дар кишвар шабакаи беморхонаҳои давлатӣ ва хусусӣ, марказҳои тиббӣ ва муассисаҳои таҳқиқотӣ фаъолият мекунанд.

Низоми суғуртаи тиббии давлатӣ '''Medicare''' ном дорад.

Он ба сокинони дорои ҳуқуқи истифода аз ин низом имкон медиҳад, ки қисми зиёди хизматрасониҳои тиббиро ройгон ё бо дастгирии молиявии давлат дастрас кунанд.

Бо вуҷуди ин, баъзе хизматрасониҳо метавонанд пардохти иловагӣ талаб кунанд.

Дар Австралия давомнокии миёнаи умр нисбатан баланд аст.

Аз масъалаҳои муҳими тандурустӣ бемориҳои дилу раг, саратон, фарбеҳӣ ва мушкилоти солимии равонӣ мебошанд.

Кишвар инчунин аз сатҳи баланди бемориҳои саратони пӯст, аз ҷумла меланома, осеб мебинад.

Ин ҳолат қисман ба таъсири шадиди нурҳои ултрабунафш ва хусусиятҳои аҳолии кишвар вобаста аст.

== Маориф ва илм ==

Австралия дорои низоми васеи таҳсилоти мактабӣ, касбӣ ва олӣ мебошад.

Маориф асосан таҳти масъулияти ҳукуматҳои иёлатҳо ва қаламравҳо қарор дорад.

Таҳсилоти мактабӣ дар кишвар ҳатмӣ мебошад, вале синни дақиқи оғози таҳсил ва тартиби хатми он вобаста ба иёлат фарқ мекунад.

Дар баробари мактабҳои давлатӣ, мактабҳои хусусӣ ва динӣ низ фаъолият доранд.

=== Донишгоҳҳо ===

Австралия дорои як қатор донишгоҳҳои маъруфи байналмилалӣ мебошад.

Аз ҷумла:

* '''[[Донишгоҳи Мелбурн]]''';
* '''[[Донишгоҳи Сидней]]''';
* '''[[Донишгоҳи миллии Австралия]]''';
* '''[[Донишгоҳи Квинсленд]]''';
* '''[[Донишгоҳи Монаш]]''';
* '''[[Донишгоҳи Уэлси Нави Ҷанубӣ]]'''.

Донишгоҳҳои Австралия донишҷӯёни зиёди хориҷиро қабул мекунанд.

Таҳсилоти байналмилалӣ яке аз манбаъҳои муҳими даромади иқтисоди кишвар мебошад.

=== Илм ва технология ===

Австралия дар соҳаҳои илмӣ, аз ҷумла тиб, биология, геология, астрономия ва технологияҳои иттилоотӣ, саҳми муҳим гузоштааст.

Яке аз муассисаҳои асосии таҳқиқотии кишвар '''CSIRO''' — Созмони таҳқиқоти илмӣ ва саноатии Иттифоқи Австралия — мебошад.

Муҳаққиқони Австралия дар рушди баъзе технологияҳои алоқаи бесим, таҷҳизоти тиббӣ ва усулҳои илмии таҳқиқот саҳм гузоштаанд.

Дар кишвар расадхонаҳо ва марказҳои таҳқиқоти кайҳонӣ низ фаъолият мекунанд.

Аз ҷумла, Австралия дар лоиҳаҳои байналмилалии радиоастрономия иштирок мекунад.

== Фарҳанг ==

Фарҳанги Австралия аз анъанаҳои халқҳои бумӣ, мероси таърихии Британия ва Ирландия ва таъсири муҳоҷирони кишварҳои гуногун ташаккул ёфтааст.

Дар ҷомеаи муосир мусиқӣ, адабиёт, синамо, театр, варзиш ва ҳунарҳои тасвирӣ ҷойгоҳи муҳим доранд.

=== Санъати мардуми бумӣ ===

[[Акс:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|Намунаи санъати сангнигории қадимии Австралия.]]

Санъати халқҳои бумии Австралия таърихи ҳазорсолаҳо дорад.

Дар минтақаҳои гуногуни кишвар сангнигораҳо, наққошиҳо ва дигар ёдгориҳои қадимӣ ёфт шудаанд.

Дар бисёре аз ин асарҳо ҳайвонот, одамон, манзараҳои табиӣ ва нақшҳои рамзӣ тасвир шудаанд.

Баъзе нақшҳо бо ривоятҳо ва эътиқодоти фарҳангии ҷомеаҳои бумӣ алоқаманд мебошанд.

Дар асри XX санъати муосири аборигенҳо ба яке аз самтҳои маъруфи ҳунарҳои тасвирии Австралия табдил ёфт.

=== Адабиёт ===

Адабиёти Австралия аз анъанаҳои шифоҳии мардуми бумӣ ва адабиёти хаттии давраи мустамликавӣ сарчашма мегирад.

Дар асри XIX нависандагон ва шоирон бештар зиндагии деҳот, табиати Австралия ва мушкилоти ҷомеаи мустамликавиро тасвир мекарданд.

Аз адибони маъруфи Австралия '''[[Ҳенри Лоусон]]''', '''[[Банҷо Патерсон]]''', '''[[Патрик Уайт]]''' ва '''[[Питер Кэри]]''' мебошанд.

Патрик Уайт соли 1973 барандаи Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт шуд.

Адабиёти муосири Австралия мавзӯъҳои гуногун, аз ҷумла муҳоҷират, муносибатҳои фарҳангӣ, таърих ва ҳувияти миллӣ, баррасӣ мекунад.

=== Синамо ===

Австралия таърихи тӯлонии истеҳсоли филм дорад.

Соли 1906 филми '''''The Story of the Kelly Gang''''' ба навор гирифта шуд, ки яке аз аввалин филмҳои дарозмуддати ҳикоявии ҷаҳон ба шумор меравад.

Дар солҳои 1970 синамои Австралия давраи нави рушдро аз сар гузаронд.

Филмҳои '''''Picnic at Hanging Rock''''' ва '''''Mad Max''''' ба маъруфияти байналмилалии синамои Австралия мусоидат карданд.

Аз ҳунарпешагони маъруфи кишвар '''[[Никол Кидман]]''', '''[[Кейт Бланшетт]]''', '''[[Ҳю Ҷекман]]''' ва '''[[Ҳит Леҷер]]''' мебошанд.

=== Мусиқӣ ===

Мусиқии Австралия анъанаҳои халқҳои бумӣ ва жанрҳои гуногуни муосирро дар бар мегирад.

Аз созҳои анъанавии баъзе халқҳои бумӣ '''[[диджериду]]''' мебошад.

Ин сози нафасӣ одатан аз чӯби дарунаш холишуда сохта мешавад ва садои хоси пасту ларзон дорад.

Дар мусиқии муосири Австралия рок, поп, электроника ва дигар жанрҳо маъмуланд.

Аз гурӯҳҳо ва овозхонони маъруфи Австралия '''[[AC/DC]]''', '''[[INXS]]''' ва '''[[Кайли Миноуг]]''' мебошанд.

=== Ошпазӣ ===

Ошпазии Австралия аз анъанаҳои мардуми бумӣ ва таъсири муҳоҷирони кишварҳои гуногун ташаккул ёфтааст.

Дар ғизои анъанавии халқҳои бумӣ гӯшт, моҳӣ, меваҳои худрӯй, тухмҳо ва решаҳои рустаниҳо истифода мешуданд.

Баъди мустамликадорӣ таомҳои англисӣ ва ирландӣ паҳн шуданд.

Дар асрҳои XIX ва XX муҳоҷирон аз Чин, Италия, Юнон ва дигар кишварҳо ба гуногун шудани ошпазии Австралия мусоидат карданд.

Аз ғизоҳои маъруфи кишвар '''пироги гӯштӣ''', '''ламингтон''', '''печенеи АНЗАК''' ва '''Vegemite''' мебошанд.

Дар шаҳрҳои Австралия фарҳанги қаҳвахонаҳо низ хеле рушд кардааст.

== Варзиш ==

Варзиш дар ҳаёти ҷомеаи Австралия ҷойгоҳи муҳим дорад.

Аз намудҳои маъруф [[крикет]], [[регбӣ]], [[футбол]], [[теннис]], [[шиноварӣ]] ва [[серфинг]] мебошанд.

Яке аз намудҳои махсуси варзиш '''футболи австралиягӣ''' мебошад.

Ин бозӣ қоидаҳои худро дошта, аз футболи маъмулӣ ва регбӣ фарқ мекунад.

Австралия дар мусобиқаҳои байналмилалии крикет яке аз кишварҳои муваффақ ба шумор меравад.

Кишвар ду бор мизбони Бозиҳои олимпии тобистона шудааст:

* соли 1956 дар Мелбурн;
* соли 2000 дар Сидней.

Шаҳри Брисбен низ барои баргузории Бозиҳои олимпии тобистонаи соли 2032 интихоб шудааст.

== Ёдгориҳо ва ҷойҳои машҳур ==

Австралия дорои ёдгориҳои зиёди табиӣ ва фарҳангӣ мебошад.

Аз маъруфтарин ҷойҳои кишвар инҳоянд:

* '''[[Хонаи операи Сидней]]''' — яке аз биноҳои маъруфи меъмории муосири ҷаҳон;
* '''[[Рифи Калони Марҷонӣ]]''' — маҷмааи бузурги марҷонӣ дар соҳили шимолу шарқӣ;
* '''[[Улуру]]''' — кӯҳи сангии муқаддас барои мардуми анангу;
* '''[[Боғи миллии Какаду]]''' — минтақаи муҳофизатшавандаи дорои табиати гуногун ва ёдгориҳои фарҳангии қадимӣ;
* '''[[Кӯҳҳои Кабуд (Австралия)|Кӯҳҳои Кабуд]]''' — минтақаи кӯҳию ҷангалии наздики Сидней;
* '''[[Порт-Артур (Тасмания)|Порт-Артур]]''' — ёдгории таърихии давраи мустамликадории Британия.

Бисёре аз ин ёдгориҳо ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудаанд.

== Муносибатҳои Австралия ва Тоҷикистон ==

Муносибатҳои дипломатӣ байни '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ва '''Австралия''' 26 декабри соли 1991 барқарор шудаанд.

Ҳамкориҳои ду кишвар асосан дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва муносибатҳои байналмилалӣ сурат мегиранд.

Соли 2010 вазирони корҳои хориҷии Тоҷикистон ва Австралия дар доираи Конфронси Лондон оид ба Афғонистон мулоқот карданд.

Соли 2012 байни вазоратҳои корҳои хориҷии ду кишвар машваратҳои сиёсӣ баргузор шуданд.

Соли 2013 ҳайати Австралия таҳти роҳбарии намояндаи махсуси он оид ба масъалаҳои зиддитеррористӣ ба Тоҷикистон сафар кард.

Моҳи майи соли 2024 намояндаи махсуси Австралия оид ба Афғонистон Люсиен Мэнтон ба Тоҷикистон ташриф овард.

Дар ин сафар масъалаҳои марбут ба вазъи Афғонистон ва ҳамкориҳои минтақавӣ баррасӣ шуданд.

Тибқи маълумоти Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон, гардиши савдои хориҷии ду кишвар дар соли 2024 тақрибан '''738,1 ҳазор доллари ИМА''' буд.

31 январи соли 2025 Ҷон Уилям Гиринг ба ҳайси сафири нави Австралия дар Тоҷикистон, бо иқомат дар шаҳри Москва, муаррифӣ шуд.&lt;ref name=&quot;mfatj&quot;&gt;{{cite web |title=Муносибатҳои Тоҷикистон бо Австралия |url=https://mfa.tj/index.php/tg/main/view/30/munosibathoi-tojikiston-bo-avstraliya |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg}}&lt;/ref&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Материки Австралия]]
* [[Уқёнусия]]
* [[Аборигенҳои Австралия]]
* [[Ҷазиранишинони гулӯгоҳи Торрес]]
* [[Таърихи Австралия]]
* [[Географияи Австралия]]
* [[Иқлими Австралия]]
* [[Олами ҳайвоноти Австралия]]
* [[Кенгуру]]
* [[Коала]]
* [[Рифи Калони Марҷонӣ]]
* [[Канберра]]
* [[Сидней]]
* [[Мелбурн]]
* [[Подшоҳии конститутсионӣ]]
* [[Муносибатҳои Австралия ва Тоҷикистон]]

== Эзоҳ ==
&lt;references /&gt;

== Адабиёт ==

* Диловаров Р., Қодиров Н., Самиев А., Имомов А. ''Географияи материкҳо ва уқёнусҳо''. Китоби дарсӣ барои синфи 7. Нашри дуюм. Душанбе: Маориф, 2023.
* Муҳаббатов Х., Диловаров Р., Акобиров Ш., Раҳимов М. ''География (мамлакатҳо ва минтақаҳо)''. Китоби дарсӣ барои синфи 10. Нашри сеюм. Душанбе: Маориф, 2022.
* Flood, Josephine. ''Original Australians''. Allen &amp; Unwin, 2019.
* Macintyre, Stuart. ''A Concise History of Australia''. Cambridge University Press, 2020.
* Reynolds, Henry. ''Forgotten War''. NewSouth Publishing, 2022.
* Kennett, Brian; Chopping, Richard; Blewett, Richard. ''The Australian Continent: A Geophysical Synthesis''. ANU Press, 2018.

== Пайвандҳои берунӣ ==

* [https://www.australia.com/ Сомонаи расмии сайёҳии Австралия]
* [https://www.pm.gov.au/ Сомонаи сарвазири Австралия]
* [https://www.aph.gov.au/ Парлумони Австралия]
* [https://www.abs.gov.au/ Идораи омори Австралия]
* [https://www.ga.gov.au/ Созмони ҷуғрофӣ ва геологии Австралия]
* [https://maorif.tj/storage/libraries/01J3F229RCBVV8TVTYNTXJWV86.pdf Географияи материкҳо ва уқёнусҳо] — китоби дарсии Тоҷикистон.
* [https://mfa.tj/index.php/tg/main/view/30/munosibathoi-tojikiston-bo-avstraliya Муносибатҳои Тоҷикистон бо Австралия] — Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

[[Гурӯҳ:Австралия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Уқёнусия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои узви СММ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои федералӣ]]
[[Гурӯҳ:Подшоҳиҳои конститутсионӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои таъсисёфта дар соли 1901]]</text>
      <sha1>az0wqalffyr210weyz7drzkf2l5c3ot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедиа:Роҳнамои намуд</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2052</id>
    <revision>
      <id>1492171</id>
      <parentid>330979</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9325" sha1="qfst8faipbzuxsc0c7ltqxwxj481oxc" xml:space="preserve">{|cellpadding=10;cellspacing=10
! English       || &amp;nbsp; ||    Tajik
|-
|External links || &amp;nbsp; || Пайвандҳои беруна
|-
|See also       || &amp;nbsp; || Инҷоро ҳам бингаред
|-
|References     || &amp;nbsp; || Сарчашмаҳо   
|-
|Bibliography   || &amp;nbsp; || Адабиёт
|}

==Шаблонҳо==

* {{tl|Кишвар}} - Country template
* {{tl|Қуттии Табакабандӣ}} - Taxonomy box
* {{tl|Ҷавона}} - Stub
* {{tl|Умуми}} - Commons
* {{tl|Асос}} - Main article
* {{tl|Интервики}} - Interwiki
* {{tl|Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}} - Countries of the European Union
* {{tl|Кишварҳои Подшоҳии Муттаҳида}} - Countries of the United Kingdom
* {{tl|Кишвари Подшоҳии Муттаҳида}} - Country box for United Kingdom country
* {{tl|Сайёра кутти}} - Planet box
* {{tl|Элементи химиявӣ}} - Chemical element box
* {{tl|Қуттии Кӯҳҳо}} - Mountains (Range) box
* {{tl|Кӯҳи кутти}} - Mountain box
* {{tl|Зиндагинома}} - biography box
* {{tl|Қуттии Иттифоқҳои Касаба}} -- Trade union infobox
* {{tl|Қуттии Асъор}} - Currency infobox
* {{tl|Қуттии Дарё}} - Rivers infobox
* {{tl|Қуттии Биёбон}}  Deserts infobox
* {{tl|Президентони ИМА}} - Presidents of the USA
* {{tl|Шаҳр}} - City 
* {{tl|Қуттии Баҳр}} - Sea box
* {{tl|Қуттии Донишгоҳ}} - University box
* {{tl|Портал}} - Portal box
* {{tl|Куттии Системаи Навиштан}}
* {{tl|Мардум}}
* {{tl|Қуттии миссияи Луна}}
* {{tl|Миссияҳои Луна}}
* {{tl|Қуттии Забон}}
* {{tl|Системаи офтобӣ}}
* {{tl|Радифҳои Галилей}} - Galilean moons
* {{tl|Пойтахт}} - Capital city box
* {{tl|Забоншиносӣ}} - Linguistics topic box.
* {{tl|Қуттии Ҷанг}} - War box
* {{tl|Шаҳри ИМА}}
* {{tl|Қуттии Филм}} - Film box
* {{tl|Қуттии Шаҳри Руминия}}
* {{tl|Қуттии Ҳавопаймо}} - aeroplane infobox
* {{tl|Қуттии алифбои кирилликӣ}} - cyrillic alphabet infobox

===Вилоятҳо ва Иёлатҳо (Иёлот)===
&lt;div style=&quot;font-size: 90%&quot;&gt;
# {{tl|Вилоятҳои Эрон}} - Iranian provinces
# {{tl|Вилоятҳои Руминия}} - Romanian counties
#* {{tl|Вилояти Руминия кутти}} - Romanian County box
# {{tl|Велоятҳои Ирландия}} - Irish counties
#* {{tl|Вилояти Ирландия кутти}} - Irish County box
# {{tl|Вилоятҳои Булғористон}} - Bulgaria provices
#* {{tl|Вилояти Булғористон кутти}} - Bulgaria Province box
# {{tl|Вилоятҳои Қирғизистон}} - Kyrgyztan provices
#* {{tl|Вилояти Қирғизистон кутти}} - Kyrgyztan Province box
# {{tl|Вилоятҳои Ҷумҳурии Мақдуния}} - Republic of Macedonia provices
#* {{tl|Вилояти Ҷумҳурии Мақдуния кутти}} - Republic of Macedonia Province box
# {{tl|Вилоятҳои Туркия}} - Turkey provices
#* {{tl|Вилояти Туркия кутти}} - Turkey Province box
# {{tl|Вилоятҳои Куба}} - Cuba provices
#* {{tl|Вилояти Куба кутти}} - Cuba Province box
# {{tl|Иёлатҳои Мексика}} - Mexican states
#* {{tl|Иёлоти Мексика кутти}} - Mexican state box
# {{tl|Иёлотҳои Ҳиндустон}} - Indian states
#* {{tl|Иёлоти Ҳиндустон кутти}} - Indian state box
# {{tl|Вилоятҳои Муғулистон}} - Mongolia provices
#* {{tl|Вилояти Муғулистон кутти}} - Mongolia Province box
# {{tl|Вилоятҳои Виетнам}} - Vietnam provices
#* {{tl|Вилояти Виетнам кутти}} - Vietnam Province box
# {{tl|Вилоятҳои Либерия}} - Liberia provinces
#* {{tl|Вилояти Либерия кутти}} - Liberia province box
# {{tl|Вилоятҳои Таиланд}} - Thailand provinces
#* {{tl|Вилояти Таиланд кутти}} - Thailand province box
# {{tl|Вилоятҳои Ҷумҳӯрии Конго}} - Republic of the Congo provinces 
#* {{tl|Вилояти Ҷумҳӯрии Конго кутти}} - Republic of the Congo box
# {{tl|Вилоятҳои Танзания}} - Tanzania provinces
#* {{tl|Қуттии Вилояти Танзания}} - Tanzania province box
# {{tl|Вилоятҳои Кулумбия}} - Colombia provinces
#* {{tl|Вилояти Кулумбия кутти}} - Colombia provinces box
# {{tl|Вилоятҳои Қазоқистон}} - Kazakhstan provinces
#* {{tl|Вилояти Қазоқистон кутти}} - Kazakhstan province box
# {{tl|Иёлати Венесуэла кутти}} - Venezuela state box
#* {{tl|Иёлатҳои Венесуэла}} - Venezuelan states
# {{tl|Вилоятҳои Литва}} - Lithuania counties/provinces
#* {{tl|Вилояти Литва кутти}} - Lithuania county box
# {{tl|Вилоятҳои Туркманистон}} - Turkmenistan provinces 
#* {{tl|Қуттии Вилояти Туркманистон}} - Turkmenistan province box
# {{tl|Вилоятҳои Нидерланд}} - Netherlands provinces
#* {{tl|Қуттии Вилояти Нидерланд}} - Netherlands provice box
# {{tl|Департаментҳои Фаронса}} - Departments of France
#* {{tl|Қуттии Департаменти Фаронса}} - French department box
# {{tl|Иёлатҳои Австрия}} - Austrian states
#* {{tl|Қуттии Иёлати Австрия}} - Austrian state box
# {{tl|Префектураҳои Ҷопон}} - Prefectures of Japan 
#* {{tl|Қуттии Префектураи Ҷопон}} - Prefecture of Japan box
#* {{tl|Қуттии Шаҳри Ҷопон}} - Prefecture of Japan box
# {{tl|Қуттии Вилояти Сурия}} - Syrian Province box
#* {{tl|Вилоятҳои Сурия}} - Provinces of Syria
# {{tl|Вилоятҳои Лубнон}} - Provinces of Lebanon
#* {{tl|Қуттии Вилояти Лубнон}} - Lebanon Province box
# {{tl|Вилоятҳои Либия}} - Provinces of Libya
#* {{tl|Қуттии Вилояти Либия}} - Libya Province box
# {{tl|Вилоятҳои Лаос}} - Provinces of Libya
#* {{tl|Қуттии Вилояти Лаос}} - Libya Province box
# {{tl|Вилоятҳои Алҷазоир}} - Provinces of Algeria
#* {{tl|Қуттии Вилояти Алҷазоир}} - Algeria province box
# {{tl|Вилоятҳои Ангола}}
#* {{tl|Қуттии Вилояти Ангола}}
# {{tl|Вилоятҳои Бенин}}
#* {{tl|Қуттии Вилояти Бенин}}
# {{tl|Вилоятҳои Камерун}}
#* {{tl|Қуттии Вилояти Камерун}}
# {{tl|Вилоятҳои Ҷумҳурии Доминикана}}
#* {{tl|Қуттии Вилояти Ҷумҳурии Доминикана}}
# {{tl|Вилоятҳои Финланд}}
#* {{tl|Қуттии Вилояти Финланд}}
&lt;/div&gt;

===Забонҳо===

* {{tl|АФБ}}

* {{tl|Забон-ен}} - English (en) [[забони англисӣ]]
* {{tl|Забон-ар}} - Arabic  (ar) [[забони арабӣ]]
* {{tl|Забон-ес}} - Spanish (es)
* {{tl|Забон-фа}} - Persian (fa) [[забони форсӣ]]
* {{tl|Забон-тк}} - Turkmen (tk)
* {{tl|Забон-га}} - Irish   (ga)
* {{tl|Забон-кй}} - Welsh   (cy)
* {{tl|Забон-мк}} - Macedonian (mk)
* {{tl|Забон-ро}} - Romanian (ro)
* {{tl|Забон-ит}} - Italian (it)
* {{tl|Забон-қй}} - Kyrgyz (ky)
* {{tl|Забон-бг}} - Bulgarian (bg)
* {{tl|Забон-тр}} - Turkish (tr)
* {{tl|Забон-ку}} - Kurdish (ku)
* {{tl|Забон-мн}} - Mongolian (mn)
* {{tl|Забон-ққ}} - Kazakh (kk) [[Забони қазоқӣ]]
* {{tl|Забон-ка}} - Georgian (ka) [[Забони гурҷӣ]]
* {{tl|Забон-аз}} - Azerbaijani (az) [[Забони озарбойҷонӣ]]
* {{tl|Забон-фи}} - Finnish (fi) [[Забони финӣ]]
* {{tl|Забон-ет}} - Estonian (et) [[Забони эстонӣ]]
* {{tl|Забон-со}} - Somalian (so) [[Забони сомалӣ]]
* {{tl|забон-де}} - German (de) [[Забони олмонӣ]]
* {{tl|забон-фр}} - French (fr) [[Забони фаронсавӣ]]
* {{tl|забон-сқ}} - Albanian (sq) [[Забони албанӣ]]
* {{tl|забон-ел}} - Greek (el) [[Забони юнонӣ]]
* {{tl|забон-мг}} - Malagasy (mg) [[Забони малагасӣ]]
* {{tl|забон-наҳ}} - Nahuatl (nah) [[забони наҳуатлӣ]]
* {{tl|забон-ло}} - Lao (lo) [[забони лаосӣ]]
* {{tl|забон-гу}} - Gujurati (gu) [[забони гуҷаротӣ]]
* {{tl|забон-ур}} - Urdu (ur) [[забони урду]]
* {{tl|забон-кат}} - Catalan (ca) (cat) [[забони каталанӣ]]

=={{tl|забон-код}}==

* {{забон-код|sq|забони албанӣ}}
* {{забон-код|en|забони англисӣ}}
* {{забон-код|ru|забони русӣ}}
* {{забон-код|uz|забони ӯзбакӣ}}</text>
      <sha1>qfst8faipbzuxsc0c7ltqxwxj481oxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ботсвана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2165</id>
    <revision>
      <id>1492189</id>
      <parentid>1469378</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10182" sha1="jys4a18qck4bllr3g6jyqyupi3152e6" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Botswana
|Парчам= Flag_of_Botswana.svg
|Номи тоҷикӣ = Ботсвана
|Номи аслӣ = Republic of Botswana&lt;br /&gt;Lefatshe la Botswana
|Нишон= Coat of arms of Botswana.svg
|Шиор = Pula (Борон) 
|Номи суруди миллӣ  = Fatshe leno la rona [[File:United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg|center]]
|Сохтори давлат = [[Республикаи президентӣ]] 
|Дар харита = Botswana in its region.svg
|Забон = [[забони англисӣ]] (расмӣ), [[Сетсвана]]
|Рӯзи истиқлол = [[30 сентябр]]и соли [[1966]]
|Соҳибистиқлол аз = [[Британияи Кабир]] 
|Пойтахт = [[Габороне]]
|Шаҳри калонтарин = [[Габороне]]
|Вазифаи сарварон = [[Президент]]&lt;br /&gt;[[Ҷонишини президент]]
|Сарварон = [[Фестус Могае]]&lt;br /&gt;[[Ян Кхама]]
|Ҷой аз рӯи масоҳат = 46
|Масоҳат = 581 730
|Фоизи об = 2,6
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=144
|Аҳолӣ={{афзоиш}} 2 112 049 нафар
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=2013
|Зичии аҳолӣ=3.4
|Пули миллӣ=[[Пула]]
|Домен=[[.bw]]
|Коди телефон=267
|Соат= +2
}}
'''Ҷумҳурии Ботсвана''' ([[забони англисӣ|англисӣ]]: '''Republic of Botswana'''), '''Ботсвана''' — [[кишвар]]ест дар [[Африқои Ҷанубӣ]]. То соли [[1966]] мустамликаи Британия Кабир - [[Бечуаналенд]]. Дар ҷануб бо [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]], дар ғарб ва шимол бо [[Намибия]], дар шимолу шарқ бо [[Замбия]] ва дар ғарб бо [[Зимбабве]] ҳамсарҳад аст.

== Таърих ==
* То [[асри XIX]] дар ҳудуди кунунии Ботсвана [[бечуанҳо]], зиндагӣ мекарданд, ки ба ин ҷо чандин садсолаҳо пеш аз [[Трансваал]] (музофоти [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]]) омада, аҳолии бумӣ -   [[бушменҳоро]] ба Колоҳорӣ танг карда буданд. Дар давоми асрҳои охир бечуанҳо бо қабилаи [[зулу]] барои забти ин минтақа ҷангҳои беамон доштанд. 
* Соли [[1885]] — инглисҳо қисми зиёди заминҳои бечуанҳоро ба мустамликаи Африқои Ҷанубиашон ҳамроҳ карданд. [[Британияи Кабир]] заминҳои шимолии бечуанҳоро (ҳудуди кунунии Ботсванаро) мустамликаи худ [[Бечуаналенд]] эълон кард. 
* Дар ибтидои асри ХХ - боқимондаи қабилаҳои гереро, ки немисҳо қариб ба пуррагӣ нест карда буданд, ба Бечуаналенд гурехта омаданд.
* [[30 сентябр]]и соли [[1966]] Бечуаналенд истиқлоли давлатии худро бо номи Ҷумҳурии Ботсвана ба даст овард.

== Бахшбандии кишварӣ ==
{{асос|Вилоятҳои Ботсвана}}

== Аҳолӣ ==
1,6 миллион нафар. Зичии миёнаи аҳолӣ 2,65 нафар/км2. Афзоиши табиии аҳолӣ 0,18%. Ҳайати миллӣ: тсвана — бештар аз 80%, шона — бештар аз 10%. Дар [[Колоҳорӣ]] — бушменҳо, готтентотҳо.

Забонҳои давлатӣ: [[забони англисӣ]], [[тсвана]].

Беш аз 70% аҳолӣ ба динҳои аҷдодии маҳаллӣ эътиқоддоранд, боқимондагон — насрониёни калвинист, баҳоиён, мусулмонон ва ҳиндувон мебошанд. Аҳолии шаҳр - 50%.

Пойтахт шаҳри [[Габороне]] (186 ҳазор сокин дорад).

== Шакли давлатдорӣ ==
Ботсвана узви Иттиҳоди Бритониё мебошад. Шакли давлатдорияш - [[ҷумҳурӣ]]. Сарвари давлат — президент. [[Ҳокимияти қонунбарор]] — президент ва Ассамблеяи Миллӣ (парламент), [[ҳокимияти иҷроия]] — ҳукумат бо сарварии президент.

Тақсимоти маъмурӣ: 10 музофот.

== Иқтисодиёт ==
Ботсвана кишвари аграрии дорои саноати кӯҳии мутараққӣ мебошад. Соҳаҳои асосӣ: чорводорӣ, ҷуворимакка ва [[сорго]], истихроҷи алмос (ҷои сеюм дар ҷаҳон), маъданҳои мису никел, ангиштсанг. Саноати коркардкунанда дар тараққӣ аст. [[ММД]] 7,8 ҳазор доллари ИМА ба сари аҳолӣ. Арзи миллӣ — пула (=100 тхебе). Қувваҳои Мусаллаҳ — 9 ҳазор нафар.

== Табиат ==
=== Релеф ===
Баландии миёна 800—1000 м, дар ғарб 1200 м аз сатҳи баҳр. Релефи ҳамвор дорад. Дар шарқ теппаҳои хурд во мехӯранд. Дар шимолу ғарб нуқтаи баландтарини кишвар — 1370 м аз сатҳи баӣр ҷойгир аст. Преобладают неподвижные формы, но в отдельных районах встречаются незакреплённые пески.

=== Иқлим ===
Иқлими Ботсвана тропикӣ буда, дар ҷануб — субтропикӣ мебошад. Ҳарорати миёнаи январ аз 22 то 27°С, июл 14-16&amp;nbsp;°C, фарқи ҳароратии шабонарӯз то 22° аст, зимистон хунук ҳам мешавад. Моҳи гармтарини сол дар аксари минтақаҳои кишвар октябр аст. Мавсими боронгарӣ  моҳҳои ноябр — март мебошанд, ки дар ин муддат ҳарорати миёна 1,5-2°С паст мешавад. Миқдори миёна бориши солона 200—700 мм дар як сол мебошад. Қисми ҷанубу ғарбӣ аз ҳама камбориш аст (камтар аз 250 мм дар як сол). 
=== Дарёҳо ===
Дарёи калонтарини кишвар — [[Окаванго]]. Делтаи дарёи Окаванго пур аз кӯлҳост, ки калонтаринаш —кӯли шӯри Нғами мебошад. Дар солҳои сербориш аз делтаи Окаванго ба дарёи [[Замбези]] об меравад.

Дар қисми ҷанубу шарқии Ботсвана дарёи [[Лимпопо]] ҷорист, ки қад - қади сарҳади [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] мегузарад.

=== Наботот ===
Қисми зиёди мамлакат [[саванна]] аст. Дар қисми ҷанубу ғарбӣ нимбиёбонӣо зиёданд. Дар наздикиҳои марзи Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ  &quot;сангҳои зинда&quot; - рустаниҳои намояндаи [[суперсуккулент]]ии ҷинси  [[литопс]] во мехӯранд. Саванна барои чорводорӣ ва кишорварзӣ истифода мешавад. Дар қисми шимол ҷангалзори тунук ва [[саванна]] ҳаст, ки дар онҷо дар водии дарёҳо дарахтони [[ақоқиё]], [[баобаб]], [[мерула]], [[мокутемо]], [[коммифора]] , [[дарахти нон]] ва ғайраҳо бисёранд. Барои делтаи дарёи [[Окаванго]] ботлоқзорҳои тропикии пур аз[[қамиш]], [[папирус]] ва [[алафи фил]] хос аст.

=== Ҳайвонот ===
Олами ҳайвоноти кишвар бой ва гуногун аст: [[Шер (ҷонвар)|шер]], [[леопард]], [[гепард]], [[шағол]], [[гиена]] (малла ва холдор), [[зарофа]], [[говмеш]], [[фили африкоӣ|фил]], [[гӯрхар]],  навъҳои гуногуни [[оҳу]] ([[гну]], [[канна (оҳу)|канна]], [[конгони]], [[орикс]], [[куду]], [[спрингбок]], [[стенбок]], [[дукер]] ва ғайраҳо.).

Парандаву хазандаҳо низ дар Ботсвана сершуморанд. [[шутурмурғи африкоӣ]], [[дрофa]], [[калтакалос]], [[каждум]] [[мор]]ҳо ([[питон]], [[кубро]], [[мори афъӣ]], [[мамбаи сиёҳ]] ва ғайра).

 
Барои ҳифзи табиат [[мамнӯъгоҳ]]ҳои Сентрал-Колоҳорӣ дар маркази мамлакат, [[боғи миллӣ|боғи миллии]] Чобе дар шимол, Колоҳорӣ-Гемсбок дар қисми ҷанубу шарқ ва [[парваришгоҳ]]и Мореми дар делтаи [[Окаванго]] бунёд шудаанд.

== Нигаред инчунин ==
* [[Шаҳрҳои Ботсвана]]
== Пайвандҳо ==
{{Commons|Botswana}}
* [http://www.afrikana.ru/?c=botswana#ci Роҳнамои Ботсвана]{{Пайванди мурда|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{ПБ}}
{{Кишварҳои Африқо}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Ботсвана| ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>jys4a18qck4bllr3g6jyqyupi3152e6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492193</id>
      <parentid>1492189</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10182" sha1="860dhvp49i8ipw378yuk56iadvxmbn7" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Botswana
|Парчам= Flag_of_Botswana.svg
|Номи тоҷикӣ = Ботсвана
|Номи аслӣ = Republic of Botswana&lt;br /&gt;Lefatshe la Botswana
|Нишон= Coat of arms of Botswana.svg
|Шиор = Pula (Борон) 
|Номи суруди миллӣ  = Fatshe leno la rona [[File:United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg|center]]
|Сохтори давлат = [[Республикаи президентӣ]] 
|Дар харита = Botswana in its region.svg
|Забон = [[забони англисӣ]] (расмӣ), [[Сетсвана]]
|Рӯзи истиқлол = [[30 сентябр]]и соли [[1966]]
|Соҳибистиқлол аз = [[Британияи Кабир]] 
|Пойтахт = [[Габороне]]
|Шаҳри калонтарин = [[Габороне]]
|Вазифаи сарварон = [[Президент]]&lt;br /&gt;[[Ҷонишини президент]]
|Сарварон = [[Фестус Могае]]&lt;br /&gt;[[Ян Кхама]]
|Ҷой аз рӯи масоҳат = 46
|Масоҳат = 581 730
|Фоизи об = 2,6
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=144
|Аҳолӣ={{афзоиш}} 2 112 049 нафар
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=2013
|Зичии аҳолӣ=3.4
|Пули миллӣ=[[Пула]]
|Домен=[[.bw]]
|Коди телефон=267
|Соат= +2
}}
'''Ҷумҳурии Ботсвана''' ([[забони англисӣ|англисӣ]]: '''Republic of Botswana'''), '''Ботсвана''' — [[кишвар]]ест дар [[Африқои Ҷанубӣ]]. То соли [[1966]] мустамликаи Британия Кабир - [[Бечуаналенд]]. Дар ҷануб бо [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]], дар ғарб ва шимол бо [[Намибия]], дар шимолу шарқ бо [[Замбия]] ва дар ғарб бо [[Зимбабве]] ҳамсарҳад аст.

== Таърих ==
* То [[асри XIX]] дар ҳудуди кунунии Ботсвана [[бечуанҳо]], зиндагӣ мекарданд, ки ба ин ҷо чандин садсолаҳо пеш аз [[Трансваал]] (музофоти [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]]) омада, аҳолии бумӣ -   [[бушменҳоро]] ба Калаҳарӣ танг карда буданд. Дар давоми асрҳои охир бечуанҳо бо қабилаи [[зулу]] барои забти ин минтақа ҷангҳои беамон доштанд. 
* Соли [[1885]] — инглисҳо қисми зиёди заминҳои бечуанҳоро ба мустамликаи Африқои Ҷанубиашон ҳамроҳ карданд. [[Британияи Кабир]] заминҳои шимолии бечуанҳоро (ҳудуди кунунии Ботсванаро) мустамликаи худ [[Бечуаналенд]] эълон кард. 
* Дар ибтидои асри ХХ - боқимондаи қабилаҳои гереро, ки немисҳо қариб ба пуррагӣ нест карда буданд, ба Бечуаналенд гурехта омаданд.
* [[30 сентябр]]и соли [[1966]] Бечуаналенд истиқлоли давлатии худро бо номи Ҷумҳурии Ботсвана ба даст овард.

== Бахшбандии кишварӣ ==
{{асос|Вилоятҳои Ботсвана}}

== Аҳолӣ ==
1,6 миллион нафар. Зичии миёнаи аҳолӣ 2,65 нафар/км2. Афзоиши табиии аҳолӣ 0,18%. Ҳайати миллӣ: тсвана — бештар аз 80%, шона — бештар аз 10%. Дар [[Калаҳарӣ]] — бушменҳо, готтентотҳо.

Забонҳои давлатӣ: [[забони англисӣ]], [[тсвана]].

Беш аз 70% аҳолӣ ба динҳои аҷдодии маҳаллӣ эътиқоддоранд, боқимондагон — насрониёни калвинист, баҳоиён, мусулмонон ва ҳиндувон мебошанд. Аҳолии шаҳр - 50%.

Пойтахт шаҳри [[Габороне]] (186 ҳазор сокин дорад).

== Шакли давлатдорӣ ==
Ботсвана узви Иттиҳоди Бритониё мебошад. Шакли давлатдорияш - [[ҷумҳурӣ]]. Сарвари давлат — президент. [[Ҳокимияти қонунбарор]] — президент ва Ассамблеяи Миллӣ (парламент), [[ҳокимияти иҷроия]] — ҳукумат бо сарварии президент.

Тақсимоти маъмурӣ: 10 музофот.

== Иқтисодиёт ==
Ботсвана кишвари аграрии дорои саноати кӯҳии мутараққӣ мебошад. Соҳаҳои асосӣ: чорводорӣ, ҷуворимакка ва [[сорго]], истихроҷи алмос (ҷои сеюм дар ҷаҳон), маъданҳои мису никел, ангиштсанг. Саноати коркардкунанда дар тараққӣ аст. [[ММД]] 7,8 ҳазор доллари ИМА ба сари аҳолӣ. Арзи миллӣ — пула (=100 тхебе). Қувваҳои Мусаллаҳ — 9 ҳазор нафар.

== Табиат ==
=== Релеф ===
Баландии миёна 800—1000 м, дар ғарб 1200 м аз сатҳи баҳр. Релефи ҳамвор дорад. Дар шарқ теппаҳои хурд во мехӯранд. Дар шимолу ғарб нуқтаи баландтарини кишвар — 1370 м аз сатҳи баӣр ҷойгир аст. Преобладают неподвижные формы, но в отдельных районах встречаются незакреплённые пески.

=== Иқлим ===
Иқлими Ботсвана тропикӣ буда, дар ҷануб — субтропикӣ мебошад. Ҳарорати миёнаи январ аз 22 то 27°С, июл 14-16&amp;nbsp;°C, фарқи ҳароратии шабонарӯз то 22° аст, зимистон хунук ҳам мешавад. Моҳи гармтарини сол дар аксари минтақаҳои кишвар октябр аст. Мавсими боронгарӣ  моҳҳои ноябр — март мебошанд, ки дар ин муддат ҳарорати миёна 1,5-2°С паст мешавад. Миқдори миёна бориши солона 200—700 мм дар як сол мебошад. Қисми ҷанубу ғарбӣ аз ҳама камбориш аст (камтар аз 250 мм дар як сол). 
=== Дарёҳо ===
Дарёи калонтарини кишвар — [[Окаванго]]. Делтаи дарёи Окаванго пур аз кӯлҳост, ки калонтаринаш —кӯли шӯри Нғами мебошад. Дар солҳои сербориш аз делтаи Окаванго ба дарёи [[Замбези]] об меравад.

Дар қисми ҷанубу шарқии Ботсвана дарёи [[Лимпопо]] ҷорист, ки қад - қади сарҳади [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] мегузарад.

=== Наботот ===
Қисми зиёди мамлакат [[саванна]] аст. Дар қисми ҷанубу ғарбӣ нимбиёбонӣо зиёданд. Дар наздикиҳои марзи Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ  &quot;сангҳои зинда&quot; - рустаниҳои намояндаи [[суперсуккулент]]ии ҷинси  [[литопс]] во мехӯранд. Саванна барои чорводорӣ ва кишорварзӣ истифода мешавад. Дар қисми шимол ҷангалзори тунук ва [[саванна]] ҳаст, ки дар онҷо дар водии дарёҳо дарахтони [[ақоқиё]], [[баобаб]], [[мерула]], [[мокутемо]], [[коммифора]] , [[дарахти нон]] ва ғайраҳо бисёранд. Барои делтаи дарёи [[Окаванго]] ботлоқзорҳои тропикии пур аз[[қамиш]], [[папирус]] ва [[алафи фил]] хос аст.

=== Ҳайвонот ===
Олами ҳайвоноти кишвар бой ва гуногун аст: [[Шер (ҷонвар)|шер]], [[леопард]], [[гепард]], [[шағол]], [[гиена]] (малла ва холдор), [[зарофа]], [[говмеш]], [[фили африкоӣ|фил]], [[гӯрхар]],  навъҳои гуногуни [[оҳу]] ([[гну]], [[канна (оҳу)|канна]], [[конгони]], [[орикс]], [[куду]], [[спрингбок]], [[стенбок]], [[дукер]] ва ғайраҳо.).

Парандаву хазандаҳо низ дар Ботсвана сершуморанд. [[шутурмурғи африкоӣ]], [[дрофa]], [[калтакалос]], [[каждум]] [[мор]]ҳо ([[питон]], [[кубро]], [[мори афъӣ]], [[мамбаи сиёҳ]] ва ғайра).

 
Барои ҳифзи табиат [[мамнӯъгоҳ]]ҳои Сентрал-Калаҳарӣ дар маркази мамлакат, [[боғи миллӣ|боғи миллии]] Чобе дар шимол, Калаҳарӣ-Гемсбок дар қисми ҷанубу шарқ ва [[парваришгоҳ]]и Мореми дар делтаи [[Окаванго]] бунёд шудаанд.

== Нигаред инчунин ==
* [[Шаҳрҳои Ботсвана]]
== Пайвандҳо ==
{{Commons|Botswana}}
* [http://www.afrikana.ru/?c=botswana#ci Роҳнамои Ботсвана]{{Пайванди мурда|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{ПБ}}
{{Кишварҳои Африқо}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Ботсвана| ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>860dhvp49i8ipw378yuk56iadvxmbn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калаҳарӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2173</id>
    <revision>
      <id>1492196</id>
      <parentid>1273806</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Колоҳорӣ]] to [[Калаҳарӣ]]: Дурусткунӣ ба талаффуз</comment>
      <origin>1273806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="m0alh04jbuzda9nf6i8mnsiqqvsl14l" xml:space="preserve">{{Биёбон}}
'''Колоҳорӣ''' — [[биёбон]]и нимахушк бо заминҳои регзор дар ҷануби қораи [[Африқо]] аст, ки 900 ҳазор км² масоҳат дорад. Дар ин биёбон, пас аз борон, паҳнаҳои бузурге аз чарогоҳҳои хуб падид меояд ва ҷонварону гиёҳони гуногуне метавонанд дар он зиндагӣ кунанд ва ба ин хотир бахшҳои бузурге аз Калоҳориро наметавон ба мафҳуми воқеъии калима, саҳро донист.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Биёбонҳои Африқо]]</text>
      <sha1>m0alh04jbuzda9nf6i8mnsiqqvsl14l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492201</id>
      <parentid>1492196</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46462" sha1="hod1qm215fchc3bkvjebke1bb34lz57" xml:space="preserve">{{Биёбон}}
'''Калаҳарӣ''' ({{lang-en|Kalahari Desert}}) — минтақаи васеи [[Биёбон|биёбонӣ]] ва [[Саванна|саваннаи]] нимахушк дар ҷануби қораи [[Африқо]] мебошад. Масоҳати он тақрибан 900 ҳазор км² буда, қисми зиёди [[Ботсвана]] ва бахшҳое аз [[Намибия]] ва [[Африқои Ҷанубӣ]]-ро фаро мегирад. Калаҳарӣ бо регҳои сурхтоб, теппаҳои регзор, водиҳои хушки дарёҳо, алафзорҳо ва дарахтони парокандааш шинохта мешавад.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.oneearth.org/ecoregions/kalahari-xeric-savanna/
 |title=Kalahari Xeric Savanna
 |publisher=One Earth
 |language=en
 |access-date=2026-11-04
}}&lt;/ref&gt;
Гарчанде Калаҳариро одатан биёбон меноманд, қисми зиёди он аз ҷиҳати иқлим ва пӯшиши наботот ба саваннаи нимахушк наздиктар аст. Баръакси биёбонҳои бисёр хушк, дар ин минтақа ҳангоми бориш алафҳои фаровон мерӯянд ва чарогоҳҳои васеъ ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, Калаҳарӣ макони зиндагии ҷонварони гуногун, аз ҷумла шер, паланг, гепард, кафтор, заррофа, ғизол ва дигар ширхӯрон мебошад.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

Дар шимолу ғарби Калаҳарӣ [[Делтаи Окаванго]] ҷойгир аст. Оби [[Дарёи Окаванго|дарёи Окаванго]] ба ин минтақа аз сарзаминҳои нисбатан сербориши [[Ангола]] ворид шуда, дар дохили ҳавзаи Калаҳарӣ ба ботлоқзорҳо, кӯлчаҳо ва алафзорҳои обгирифта паҳн мешавад. Ин низоми обӣ яке аз муҳимтарин маконҳои гуногунии биологии Африқои Ҷанубӣ ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://whc.unesco.org/en/list/1432/
 |title=Okavango Delta
 |publisher=UNESCO World Heritage Centre
 |language=en
 |access-date=2026-11-04
}}&lt;/ref&gt;

[[Акс:Kalahari Desert and Kalahari Basin map.svg|thumb|Мавқеи биёбони Калаҳарӣ ва ҳавзаи бузурги Калаҳарӣ дар ҷануби Африқо.]]

== Ном ==

Номи «Калаҳарӣ» аз забонҳои маҳаллии ҷануби Африқо гирифта шудааст. Онро одатан бо вожаҳои ''Kgala'' ва ''Kgalagadi'' алоқаманд медонанд, ки маънояшон ба хушкӣ, ташнагӣ ва сарзамини беоб вобаста аст. Дар забони мардуми маҳаллӣ номи ''Kgalagadi'' барои ишора ба ин минтақаи хушк истифода мешуд.&lt;ref name=&quot;SANHistory&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sanparks.org/parks/kgalagadi/explore/natural-cultural-history
 |title=Natural and Cultural History
 |publisher=South African National Parks
 |language=en
 |access-date=2026-11-04
}}&lt;/ref&gt;

Ин ном хусусияти асосии муҳити табиии минтақаро ифода мекунад: бо вуҷуди боришҳои мавсимӣ, дар қисматҳои зиёди Калаҳарӣ дарёҳо ва кӯлҳои доимӣ каманд ва дастрасӣ ба об яке аз мушкилоти асосии зиндагӣ мебошад.

== Ҷуғрофиё ==

Калаҳарӣ дар қисми дохилии Африқои Ҷанубӣ ҷойгир буда, сарзамини васеи ҳамвор ва каме мавҷдорро фаро мегирад. Қисми асосии он дар Ботсвана воқеъ аст ва ба самти ғарб то Намибия ва ба самти ҷануб то Африқои Ҷанубӣ тӯл мекашад.

Калаҳарӣ дар баландии нисбатан зиёди [[Паҳнкӯҳ|паҳнкӯҳи]] Африқои Ҷанубӣ ҷойгир аст. Баландии аксари минтақаҳои он тақрибан аз 800 то 1200 метр аз сатҳи баҳр мебошад, ҳарчанд дар баъзе ҷойҳо аз ин ҳудуд камтар ё бештар аст.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

Манзараи табиии Калаҳарӣ дар ҳама ҷо яксон нест. Дар ҷануб ва ғарб регзорҳо, теппаҳои регии дароз, буттазорҳо ва алафзорҳои камоб бартарӣ доранд. Дар шимол ва шарқ, ки бориш бештар аст, саваннаҳои сергиёҳ ва ҷангалзорҳои кушод низ вомехӯранд.

[[Акс:Kalahari E02 00.jpg|thumb|Манзараи Калаҳарӣ дар Намибия.]]

=== Регзорҳо ва релеф ===

Яке аз хусусиятҳои намоёни Калаҳарӣ қабатҳои васеи реги сурх ва норанҷӣ мебошад. Ин регҳо дар давраҳои тӯлонии геологӣ ҷамъ шуда, дар зери таъсири бод ва дигар равандҳои табиӣ ҷойивазкунӣ кардаанд. Ранги сурхтоби онҳо бештар ба мавҷудияти пайвастҳои оҳан дар рӯи зарраҳои рег вобаста аст.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

Дар ҷануби Калаҳарӣ теппаҳои регии дароз ва нисбатан мувозӣ паҳн шудаанд. Дар байни онҳо водиҳо ва пастиҳои ҳамвор ҷойгиранд. Қисми зиёди ин теппаҳо имрӯз бо алафу буттаҳо пӯшида шудаанд ва бар хилофи регзорҳои бисёр фаъоли баъзе биёбонҳо, доимо ҳаракат намекунанд.

Дар минтақа инчунин маҷроҳои қадимии дарёҳо, пастиҳои гилолуд ва ҳавзаҳои хушкшудаи кӯлҳо мавҷуданд. Баъзе аз ин пастиҳо ҳангоми бориш пур аз об мешаванд, вале баъди хушк шудани ҳаво дубора ба замини хушк табдил меёбанд.&lt;ref name=&quot;SANFeatures&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sanparks.org/conservation/transfrontier/kgalagadi/major-features
 |title=Major Features
 |publisher=South African National Parks
 |language=en
 |access-date=2026-11-04
}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳавзаи Калаҳарӣ ===

{{Асосӣ|Ҳавзаи Калаҳарӣ}}

Биёбони Калаҳариро набояд бо [[Ҳавзаи Калаҳарӣ|ҳавзаи геологии Калаҳарӣ]] яксон донист. Биёбон тақрибан 900 ҳазор км² масоҳат дорад, дар ҳоле ки ҳавзаи геологии он аз 2,5 миллион км² бештар буда, ба қисматҳои [[Ангола]], [[Замбия]] ва [[Зимбабве]] низ мерасад.

Ҳавзаи Калаҳарӣ пастхамии бузурги геологиест, ки дар тӯли миллионҳо сол бо рег, гил, таҳшинҳои дарёӣ ва дигар мавод пур шудааст. Қисми зиёди сатҳи онро қабатҳои регии аз ҷониби бод овардашуда ташкил медиҳанд.&lt;ref name=&quot;Groundwater&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=de Vries
 |first1=J. J.
 |last2=Selaolo
 |first2=E. T.
 |last3=Beekman
 |first3=H. E.
 |title=Groundwater recharge in the Kalahari, with reference to paleo-hydrologic conditions
 |journal=Journal of Hydrology
 |volume=238
 |issue=1–2
 |pages=110–123
 |year=2000
 |doi=10.1016/S0022-1694(00)00325-5
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Иқлим ==

[[Акс:Gewitter in der Kalahari.jpg|thumb|Раъду барқ ва борони сахт дар Калаҳарӣ, наздикии Стамприет.]]

Иқлими Калаҳарӣ асосан [[Иқлими нимахушк|нимахушк]] мебошад. Миқдори бориш дар минтақаҳои гуногуни он ба таври назаррас фарқ мекунад. Ҷанубу ғарби Калаҳарӣ хушктар аст, дар ҳоле ки шимол ва шарқи он нисбатан бештар борон мегиранд.

Дар қисматҳои хушктар миқдори солонаи бориш тақрибан 100–200 мм буда метавонад. Дар минтақаҳои нисбатан сернам ин нишондиҳанда ба 500 мм ва бештар мерасад.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

Бориш асосан дар тобистони нимкураи ҷанубӣ, аз тақрибан ноябр то март, ба амал меояд. Дар ин давра ҳаво гарм буда, боронҳо баъзан бо раъду барқ ҳамроҳ мешаванд. Моҳҳои зимистон, махсусан аз май то август, одатан хушктар мебошанд.

=== Ҳарорат ===

Ҳарорати Калаҳарӣ дар давоми сол ва ҳатто дар як шабонарӯз метавонад хеле тағйир ёбад. Рӯзҳои тобистон дар баъзе минтақаҳо ҳарорат аз 40 °C боло меравад. Дар зимистон бошад, шабҳо хеле сард шуда, баъзан ҳарорат аз 0 °C паст мефарояд.

Ин фарқияти ҳарорат қисман ба баландии минтақа аз сатҳи баҳр, хушкии ҳаво ва камии абрҳо вобаста аст. Дар шароити ҳавои хушк сатҳи замин рӯзона зуд гарм шуда, шабона гармии худро зуд аз даст медиҳад.&lt;ref name=&quot;SANFeatures&quot;/&gt;

Дар минтақаҳои ҷанубии Калаҳарӣ сардиҳои шабонаи зимистон ва ҳатто яхбандӣ рӯй дода метавонанд. Аз ин рӯ, тасаввуроти маъмул, ки ҳамаи биёбонҳои Африқо ҳамеша гарм мебошанд, ба Калаҳарӣ мувофиқат намекунад.

=== Сабабҳои хушкӣ ===

Ба иқлими хушк ва нимахушки Калаҳарӣ якчанд омили табиӣ таъсир мерасонанд:

* ҷойгиршавии минтақа дар паҳноҳои ҷуғрофие, ки дар онҳо фишори баланди атмосфера ва ҳаракати поёнрави ҳаво маъмул аст;
* дурӣ аз манбаъҳои бузурги намӣ ва тағйирёбии ҳаракати бодҳои намнок;
* таъсири кӯҳҳо ва баландкӯҳҳои Африқои Ҷанубӣ ба ҳаракати ҳавои сернам;
* бухоршавии зиёди об дар фасли гарм.

Дар тобистон гармшавии сатҳи замин ба ташаккули минтақаҳои фишори паст ва воридшавии ҳавои намнок мусоидат мекунад. Дар зимистон бошад, фишори баланд ва ҳавои нисбатан устувор боришро маҳдуд менамоянд.&lt;ref name=&quot;Climate&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Tyson
 |first1=P. D.
 |last2=Crimp
 |first2=S. J.
 |title=The Climate of the Kalahari Transect
 |journal=Transactions of the Royal Society of South Africa
 |volume=53
 |issue=2
 |pages=93–112
 |year=1998
 |doi=10.1080/00359199809520380
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Обҳо ==

Бо вуҷуди боришҳои мавсимӣ, дар қисми зиёди Калаҳарӣ дарёҳои доимӣ вуҷуд надоранд. Қабатҳои ғафси рег оби боронро зуд ба худ мекашанд. Қисме аз он дар хок нигоҳ дошта мешавад ва аз ҷониби растаниҳо истифода мегардад, қисми дигар бошад, бухор мешавад.

Дар зери замин захираҳои об мавҷуданд, вале онҳо дар ҳама ҷо ба осонӣ дастрас нестанд. Дар баъзе минтақаҳо сатҳи обҳои зеризаминӣ хеле чуқур аст ва пуршавии онҳо аз ҳисоби бориш суст сурат мегирад.&lt;ref name=&quot;Groundwater&quot;/&gt;

=== Делтаи Окаванго ===

{{Асосӣ|Делтаи Окаванго}}

[[Делтаи Окаванго]] дар шимолу ғарби Ботсвана яке аз муҳимтарин низомҳои обии ҳавзаи Калаҳарӣ мебошад. Дарёи Окаванго аз минтақаҳои сербориши Ангола сарчашма гирифта, ба дохили ҳавзаи Калаҳарӣ ҷорӣ мешавад.

Ин дарё ба баҳр ё уқёнус намерезад. Обҳои он дар пастхамиҳои дохилӣ паҳн шуда, ботлоқзорҳо, каналҳо, ҷазираҳо ва алафзорҳои мавсимии обгирифтаро ба вуҷуд меоранд.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

Яке аз хусусиятҳои ғайриодии делта он аст, ки обхезии солонааш асосан ба мавсими хушки Ботсвана рост меояд. Зеро оби боришҳое, ки дар саргаҳи дарё дар Ангола меборанд, пас аз чанд моҳ ба делта мерасад.

Ин ҳолат барои ҳайвонот аҳамияти калон дорад: замоне ки дар атроф об кам мешавад, делта ба манбаи муҳими об ва ғизо табдил меёбад. Соли 2014 Делтаи Окаванго ба [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] дохил карда шуд.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== Кӯлҳо ва пастиҳои шӯр ===

Дар дохили ҳавзаи Калаҳарӣ пастиҳои зиёде мавҷуданд, ки баъзеашон бо намак ва таҳшинҳои гилӣ пӯшида шудаанд.

Аз маъруфтарини онҳо [[Макгадикгади]] дар Ботсвана мебошад. Ин минтақа аз чандин пастии бузурги шӯр иборат аст. Дар фасли хушк қисми зиёди сатҳи онҳо беоб мемонад, вале ҳангоми бориш баъзе пастиҳо ба кӯлҳои камчуқури мавсимӣ табдил меёбанд.

Дар давраҳои сероб ин ҷойҳо макони ғизогирӣ ва афзоиши парандагони обӣ, аз ҷумла [[Фламинго|фламингоҳо]], мешаванд.

Дар ҳавзаи васеи Калаҳарӣ [[Пастии Этоша]] дар Намибия низ ҷойгир аст, ки он низ бо заминҳои шӯр ва обгирии мавсимӣ шинохта мешавад.

=== Маҷроҳои хушки дарёҳо ===

Дар ҷануби Калаҳарӣ маҷроҳои дарёҳои [[Нособ]] ва [[Ауоб]] ҷойгиранд. Ин маҷроҳо дар аксари солҳо хушк мебошанд ва танҳо дар шароити боришҳои истисноан зиёд метавонанд об дошта бошанд.

Бо вуҷуди беоб будани сатҳи онҳо, дар атрофи маҷроҳо баъзан намӣ бештар нигоҳ дошта мешавад. Аз ҳамин сабаб, дар ин ҷойҳо дарахтон ва дигар растаниҳо нисбат ба регзорҳои атроф беҳтар мерӯянд. Ҳайвонот низ барои ҷустуҷӯи ғизо ва соя ба чунин водиҳо меоянд.&lt;ref name=&quot;SANFeatures&quot;/&gt;

== Таърихи геологӣ ==

[[Акс:KalahariBirdView.jpg|thumb|Намуди Калаҳарӣ аз боло. Дар миёни регзорҳо дарахтон ва буттаҳои пароканда дида мешаванд.]]

Калаҳарӣ дар тӯли таърихи геологии худ ҳамеша ба шакли имрӯза хушк набудааст. Далелҳои геологӣ ва таҳқиқоти иқлими қадим нишон медиҳанд, ки дар давраҳои гуногун минтақа боришҳои бештар гирифта, дорои кӯлҳо, дарёҳо ва ботлоқзорҳои васеъ будааст.

Тағйирёбии иқлим, ҳаракатҳои заминсохт ва дигар шудани маҷроҳои дарёҳо ба ташаккули манзараи имрӯзаи Калаҳарӣ таъсир расондаанд.

=== Кӯли қадимии Макгадикгади ===

Дар гузашта қисми калони ҳавзаи Макгадикгадиро кӯли бузурге фаро мегирифт, ки онро [[Кӯли қадимии Макгадикгади]] меноманд. Ин кӯл дар давраҳои гуногун васеъ ва хурд шуда, сатҳи обаш чандин бор тағйир ёфтааст.

Таҳқиқоти таҳшинҳо ва боқимондаҳои организмҳои обӣ нишон медиҳанд, ки дар охири [[Плейстосен]] ва давоми [[Ҳолосен]] минтақа давраҳои нисбатан сернам ва давраҳои тӯлонии хушксолиро аз сар гузарондааст.&lt;ref name=&quot;Paleo&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Franchi
 |first1=Fulvio
 |last2=Cavalazzi
 |first2=Barbara
 |last3=Evans
 |first3=Mary
 |last4=Filippidou
 |first4=Sevasti
 |last5=Mackay
 |first5=Ruaraidh
 |last6=Malaspina
 |first6=Paolo
 |last7=Mosekiemang
 |first7=Goitse
 |last8=Price
 |first8=Alex
 |last9=Rossi
 |first9=Veronica
 |title=Late Pleistocene–Holocene Palaeoenvironmental Evolution of the Makgadikgadi Basin, Central Kalahari, Botswana: New Evidence From Shallow Sediments and Ostracod Fauna
 |journal=Frontiers in Ecology and Evolution
 |volume=10
 |year=2022
 |doi=10.3389/fevo.2022.818417
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар таҳқиқоти соли 2022 дар таҳшинҳои Макгадикгади боқимондаҳои [[Остракода|остракодаҳо]] — харчангшаклҳои хурди обӣ — омӯхта шуданд. Ин организмҳо ба тағйирёбии шӯрӣ ва шароити муҳити обӣ ҳассосанд. Таркиби боқимондаҳои онҳо ба муҳаққиқон имкон медиҳад, ки вазъи кӯлро дар давраҳои қадим барқарор кунанд.

Натиҷаҳои таҳқиқот аз давраи хушки тӯлонӣ тақрибан байни 16 ҳазор ва 2 ҳазор сол пеш ва марҳилаҳои нисбатан сернам дар давраҳои баъдӣ шаҳодат медиҳанд. Бо вуҷуди ин, таърихи пурраи тағйирёбии иқлими минтақа ҳанӯз мавриди омӯзиш қарор дорад.&lt;ref name=&quot;Paleo&quot;/&gt;

=== Ташаккули манзараи имрӯза ===

Бо кам шудани бориш, тағйир ёфтани маҷрои дарёҳо ва бухоршавии об, бисёр кӯлҳои қадимӣ тадриҷан хурд шуданд ё хушкиданд.

Бод таҳшинҳои хушкро ба ҷойҳои дигар бурда, дар баъзе минтақаҳо регзорҳо ва теппаҳои региро ба вуҷуд овард. Қисми дигар аз рӯи наботот мустаҳкам шуд ва ба манзараи саваннаи регзори имрӯза табдил ёфт.

Ҳамин равандҳо сабаб шудаанд, ки дар Калаҳарӣ нишонаҳои муҳити обии қадимӣ ва шароити хушки кунунӣ дар паҳлуи ҳам дида шаванд.&lt;ref name=&quot;Paleo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Groundwater&quot;/&gt;

== Наботот ==

[[Акс:Sand dune in the Kalahari Desert (Namibia).jpg|thumb|Дарахтони пароканда дар теппаҳои регии Калаҳарӣ.]]

Сарфи назар аз иқлими хушк, Калаҳарӣ дорои набототи гуногун мебошад. Навъ ва зичии растаниҳо бештар ба миқдори бориш, хусусияти хок ва мавҷудияти об вобаста аст.

Дар қисматҳои ҷанубӣ ва ғарбии минтақа асосан алафҳои ба хушкӣ тобовар, буттаҳои хордор ва дарахтони пароканда мерӯянд. Дар шимол ва шарқ, ки бориш бештар аст, алафзорҳои зичтар ва ҷангалзорҳои кушод вомехӯранд.

Дар саваннаҳои хушки Калаҳарӣ алафҳои ҷинсҳои ''[[Stipagrostis]]'', ''[[Aristida]]'', ''[[Eragrostis]]'' ва ''[[Schmidtia]]'' паҳн шудаанд.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

Аз дарахтони хоси минтақа инҳоро номбар кардан мумкин аст:

* ''[[Vachellia erioloba]]'' — дарахти хордоре, ки ба хушксолӣ тобовар буда, дар бисёр қисматҳои Калаҳарӣ мерӯяд;
* ''[[Vachellia haematoxylon]]'' — яке аз дарахтони хоси регзорҳои хушк;
* ''[[Boscia albitrunca]]'' — дарахти ба шароити камоб мутобиқшуда;
* ''[[Senegalia mellifera]]'' — бутта ё дарахти хордор;
* ''[[Terminalia sericea]]'' — дарахте, ки дар қисматҳои нисбатан сернам вомехӯрад.

Растаниҳои Калаҳарӣ барои мутобиқ шудан ба муҳити хушк хусусиятҳои гуногун пайдо кардаанд. Баъзеашон решаҳои чуқур ё паҳншуда доранд, ки ба онҳо барои гирифтани об аз қабатҳои гуногуни хок ёрӣ мерасонанд. Баъзеи дигар баргҳои хурд, хор ё давраи кӯтоҳи сабзиш доранд.

Алафҳои зиёде дар мавсими хушк хушк мешаванд, вале пас аз бориш дубора месабзанд. Ҳамин тавр, манзараи Калаҳарӣ метавонад аз як фасл то фасли дигар ба таври назаррас тағйир ёбад.

Дар қисматҳои шимолӣ ва шарқии ҳавза ҳамчунин дарахтзорҳои нисбатан хушк, аз ҷумла ҷангалзорҳои ''[[Baikiaea plurijuga]]'', паҳн шудаанд.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

== Олами ҳайвонот ==

[[Акс:Suricata.jpg|thumb|[[Сурикат]] — яке аз ҷонварони маъруфи минтақаҳои хушки Африқои Ҷанубӣ.]]

Калаҳарӣ дорои олами ҳайвоноти бой мебошад. Гарчанде об дар бисёр қисматҳои он кам аст, саваннаҳо ва алафзорҳо барои зиндагии ширхӯрон, парандагон, хазандагон ва ҳашароти гуногун шароит фароҳам меоранд.

Ҳайвоноти ин минтақа ба ҳарорати баланд, тағйирёбии мавсимии бориш ва норасоии об мутобиқ шудаанд.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

=== Ширхӯрон ===

Аз даррандагони калони Калаҳарӣ ин намудҳо вомехӯранд:

* [[Шер]] (''Panthera leo'');
* [[Гепард]] (''Acinonyx jubatus'');
* [[Паланг]] (''Panthera pardus'');
* [[Кафтари холдор]] (''Crocuta crocuta'');
* [[Кафтари қаҳваранг]] (''Parahyaena brunnea'');
* [[Саги ваҳшии африқоӣ]] (''Lycaon pictus'').

Шерҳои Калаҳарӣ махсусан бо он маъруфанд, ки баъзе наринаҳояшон ёли сиёҳи ғафс доранд. Дар шароити хушки минтақа онҳо барои ёфтани сайд метавонанд қаламравҳои васеъро тай кунанд.

Аз ҳайвоноти алафхӯр [[Орикси ҷанубиафриқоӣ|орикси ҷанубиафриқоӣ]] (''Oryx gazella''), [[Спрингбок|спрингбок]] (''Antidorcas marsupialis''), [[Гну|гну]], [[Эланд|эланд]] ва дигар намудҳои оҳуи африқоӣ зиндагӣ мекунанд.

Орикс яке аз ҷонварони хоси Калаҳарӣ мебошад. Ин антилопаи калон бо шохҳои дароз ва росташ шинохта мешавад ва ба шароити гарму хушк хеле хуб мутобиқ шудааст.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

Дар байни ширхӯрони хурд [[Сурикат|сурикатҳо]] (''Suricata suricatta''), рӯбоҳҳои биёбонӣ, [[Каракал|каракалҳо]], хояндагони гуногун ва дигар ҳайвонот вомехӯранд.

Сурикатҳо дар гурӯҳҳои иҷтимоӣ зиндагӣ мекунанд. Онҳо дар замин лонаҳои зеризаминӣ месозанд ва барои ҷустуҷӯи ҳашарот, дигар ҳайвоноти хурд ва ғизои растанӣ аз лона берун меоянд.

=== Парандагон ===

Дар Калаҳарӣ намудҳои гуногуни парандагон зиндагӣ мекунанд. Аз парандагони шикорӣ [[Уқоби ҷангӣ]] (''Polemaetus bellicosus''), [[Парандаи котиб]] (''Sagittarius serpentarius'') ва дигар уқобҳо, шоҳинҳо ва бумҳо дида мешаванд.

Яке аз парандагони ҷолиби минтақа [[Бофандаи иҷтимоӣ]] (''Philetairus socius'') мебошад. Ин парандаҳо лонаҳои бузурги ҷамъиятӣ месозанд, ки метавонанд даҳҳо ё садҳо парандаро дар бар гиранд. Сохтори чунин лонаҳо ҳарорати дохили онро нисбатан устувор нигоҳ медорад ва парандаҳоро аз гармии шадиди рӯзона ва сардиҳои шабона муҳофизат мекунад.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

Дар пастиҳои мавсимии обгирифта, аз ҷумла Макгадикгади, баъди бориш шумораи зиёди парандагони обӣ ҷамъ мешаванд.

=== Хазандагон ва дигар ҷонварон ===

Калаҳарӣ макони зиндагии намудҳои гуногуни морҳо, калтакалосҳо, сангпуштҳо, каждумҳо ва ҳашарот мебошад.

Бисёре аз ин ҷонварон рӯзҳои бисёр гармро дар зери рег, дар соя ё дар лонаҳои зеризаминӣ мегузаронанд. Фаъолияти баъзеи онҳо асосан ба шаб рост меояд, ки ҳаво нисбатан салқинтар аст.

Дар қисматҳои мавсиман обгирифта инчунин қурбоққаҳо ва дигар обхокиён зиндагӣ мекунанд. Онҳо метавонанд дар давраи бориш фаъол шуда, баъдан дар шароити хушк муддате камфаъол бошанд.

== Аҳолӣ ва таърих ==

[[Акс:San-Mann beim Sammeln der Teufelskralle (Namibia).jpg|thumb|Марде аз мардуми [[Сан]] ҳангоми ҷамъоварии растанӣ дар Намибия.]]

Калаҳарӣ танҳо муҳити табиии ҳайвонот нест. Ин минтақа аз замонҳои қадим макони зиндагии инсонҳо низ будааст.

Аз сокинони деринаи он гурӯҳҳои гуногуни [[Сан|мардуми сан]] мебошанд. Онҳо дорои забонҳо, урфу одатҳо ва фарҳангҳои гуногунанд ва таърихи зиндагии онҳо дар қисматҳои зиёди Африқои Ҷанубӣ ба ҳазорсолаҳо мерасад.

Дар Калаҳарӣ инчунин халқҳои [[Тсванаҳо|тсвана]], [[Бакгалагадиҳо|бакгалагади]], [[Герероҳо|гереро]] ва дигар гурӯҳҳои аҳолӣ зиндагӣ мекунанд.

=== Мардуми сан ===

Мардуми сан дар таърихи Калаҳарӣ ҷойгоҳи муҳим доранд. Бисёре аз ҷомеаҳои онҳо дар гузашта асосан бо шикор ва ҷамъоварии маҳсулоти табиӣ рӯз мегузаронданд.

Дониши анъанавии онҳо дар бораи растаниҳо, ҳайвонот, пайгирии изи ҷонварон ва манбаъҳои об ба зиндагӣ дар муҳити хушк мусоидат мекард.

Аз ҷумла, баъзе ҷомеаҳои сан барои ғизо аз решаҳо, меваҳои худрӯй, чормағзҳо ва дигар маҳсулоти табиӣ истифода мекарданд. Онҳо роҳҳои гуногуни ёфтани об ва нигоҳ доштани онро низ медонистанд.

Бо вуҷуди ин, тарзи зиндагии ҳамаи гурӯҳҳои сан яксон нест. Имрӯз намояндагони онҳо, монанди дигар сокинони минтақа, ба корҳои гуногун, аз ҷумла чорводорӣ, ҳунармандӣ, фаъолияти музднок ва дигар касбҳо машғуланд.

=== Тағйирёбии зиндагии мардум ===

Дар асрҳои охир рушди чорводорӣ, пайдоиши нуқтаҳои аҳолинишин, сохтмони роҳҳо, муайян шудани сарҳадҳои давлатӣ ва ташкили минтақаҳои муҳофизатшаванда ба зиндагии аҳолии Калаҳарӣ таъсир расонданд.

Дар баъзе ҷойҳо истифодаи замин барои чорводорӣ васеъ гардид. Ҳамзамон, қисме аз сокинони анъанавӣ бо маҳдуд шудани дастрасӣ ба чарогоҳ, об ва заминҳои аҷдодӣ рӯ ба рӯ шуданд.

Масъалаҳои ҳуқуқ ба замин ва истифодаи захираҳои табиӣ то имрӯз дар баъзе бахшҳои минтақа аҳамияти иҷтимоӣ ва сиёсӣ доранд.&lt;ref name=&quot;SanRights&quot;&gt;{{cite book
 |url=https://www.cambridge.org/core/books/land-rights-now/san-land-rights-in-botswana/CFBDF3A1860AA7487C8CCECB2DF1227D
 |chapter=San Land Rights in Botswana
 |title=Land Rights Now
 |publisher=Cambridge University Press
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Минтақаҳои муҳофизатшаванда ==

Барои ҳифзи ҳайвонот, растаниҳо ва манзараҳои табиии Калаҳарӣ якчанд мамнӯъгоҳ ва боғҳои миллӣ таъсис дода шудаанд.

=== Мамнӯъгоҳи марказии Калаҳарӣ ===

{{Асосӣ|Мамнӯъгоҳи марказии Калаҳарӣ}}

[[Мамнӯъгоҳи марказии Калаҳарӣ]] ({{lang-en|Central Kalahari Game Reserve}}) дар маркази Ботсвана ҷойгир аст. Он соли 1961 таъсис ёфта, тақрибан 52 ҳазор км² масоҳат дорад.

Ин мамнӯъгоҳ яке аз минтақаҳои бузурги муҳофизати ҳайвоноти ваҳшӣ дар Африқо ба шумор меравад. Дар он регзорҳо, алафзорҳои мавсимӣ, буттазорҳо ва водиҳои хушк ҷойгиранд.

Мамнӯъгоҳ барои ҳифзи шер, гепард, кафтор, ғизолҳо ва дигар ҳайвонот аҳамияти калон дорад. Ҳамчунин он бо таърихи зиндагии мардуми сан алоқаманд аст.&lt;ref name=&quot;SanCourt&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www3.saflii.org/bw/cases/BWHC/2006/1.html
 |title=Sesana and Others v Attorney General (52/2002)
 |publisher=High Court of Botswana
 |date=13 December 2006
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Боғи фаромарзии Кгалагади ===

{{Асосӣ|Боғи фаромарзии Кгалагади}}

[[Боғи фаромарзии Кгалагади]] ({{lang-en|Kgalagadi Transfrontier Park}}) дар сарҳади Ботсвана ва Африқои Ҷанубӣ ҷойгир мебошад.

Масоҳати он тақрибан 37 ҳазор км² аст. Ин боғ дар натиҷаи ҳамкории ду кишвар барои ҳифзи як низоми ягонаи табиӣ ташкил шудааст.

Дар он теппаҳои регии сурх, маҷроҳои хушки дарёҳои Нособ ва Ауоб, алафзорҳо ва дарахтони пароканда мавҷуданд.

Боғ махсусан бо шерҳои ёли сиёҳ, ориксҳо, спрингбокҳо, гепардҳо ва парандагони шикорӣ машҳур аст.&lt;ref name=&quot;SANPark&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sanparks.org/conservation/transfrontier/kgalagadi/overview
 |title=Kgalagadi Transfrontier Park
 |publisher=South African National Parks
 |language=en
 |access-date=2026-11-04
}}&lt;/ref&gt;

=== Дигар минтақаҳои муҳофизатшаванда ===

Аз дигар минтақаҳои муҳими ҳифзи табиат дар Калаҳарӣ [[Мамнӯъгоҳи Кутсе]] дар Ботсвана ва [[Мамнӯъгоҳи Тсвалу Калаҳарӣ]] дар Африқои Ҷанубӣ мебошанд.

Ҳифзи чунин минтақаҳо барои нигоҳ доштани пайвастагии муҳити зист, ҳаракати табиии ҳайвонот ва гуногунии биологӣ аҳамияти калон дорад.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

== Калаҳарӣ ва ҳуқуқи сокинони бумӣ ==

Яке аз масъалаҳои баҳсбарангези таърихи муосири Калаҳарӣ муносибати миёни ҳифзи табиат, фаъолияти иқтисодӣ ва ҳуқуқи ҷомеаҳои бумӣ мебошад.

Дар солҳои 1990 ва аввали солҳои 2000 қисми сокинони сан ва бакгалагади аз Мамнӯъгоҳи марказии Калаҳарӣ ба нуқтаҳои аҳолинишини берун аз он кӯчонида шуданд. Ин иқдом боиси баҳсҳои тӯлонӣ дар бораи ҳуқуқи онҳо ба заминҳои аҷдодӣ гардид.

Мақомоти Ботсвана кӯчонидан ва идоракунии мамнӯъгоҳро бо масъалаҳои рушди хизматрасонӣ, ҳифзи ҳайвонот ва идоракунии захираҳои табиӣ алоқаманд мекарданд. Намояндагони ҷомеаҳои маҳаллӣ ва созмонҳои ҳомии ҳуқуқ бошанд, ба маҳдуд шудани ҳуқуқи зиндагӣ дар сарзаминҳои анъанавӣ эътироз доштанд.&lt;ref name=&quot;SanRights&quot;/&gt;

13 декабри соли 2006 Додгоҳи олии Ботсвана дар парвандаи марбут ба кӯчонидани сокинони мамнӯъгоҳ қарор қабул кард. Додгоҳ дар масъалаҳои асосии баҳс ҳуқуқи даъвогаронро ба зиндагӣ дар минтақаи аҷдодӣ эътироф намуд.&lt;ref name=&quot;SanCourt&quot;/&gt;

Бо вуҷуди ин, баҳсҳо дар бораи дастрасӣ ба об, шикор, хизматрасониҳои иҷтимоӣ ва тарзи идоракунии мамнӯъгоҳ идома ёфтанд.

[[Комиссияи африқоӣ оид ба ҳуқуқи инсон ва халқҳо]] низ дар соли 2010 аз вазъи сокинони бумии Мамнӯъгоҳи марказии Калаҳарӣ изҳори нигаронӣ кард.&lt;ref name=&quot;AfricanCommission&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://achpr.au.int/sw/node/1398
 |title=Press Release on the situation facing the Bushmen of the Central Kalahari Game Reserve in Botswana
 |publisher=African Commission on Human and Peoples' Rights
 |date=10 August 2010
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ин баҳс нишон медиҳад, ки ҳифзи муҳити зист ва риояи ҳуқуқи ҷомеаҳои маҳаллӣ бояд якҷоя баррасӣ шаванд.

== Аҳамияти иқтисодӣ ==

Сарфи назар аз шароити хушк, Калаҳарӣ барои иқтисоди кишварҳои минтақа аҳамияти калон дорад.

Яке аз фаъолиятҳои муҳим [[Чорводорӣ|чорводорӣ]] мебошад. Дар қисматҳои дорои алафзор ва манбаъҳои об гову гӯсфанд ва дигар чорво парвариш мекунанд. Бо вуҷуди ин, имконияти истифодаи чарогоҳҳо ба бориш ва ҳолати наботот вобаста аст.

[[Сайёҳӣ]] низ яке аз бахшҳои муҳими иқтисоди маҳаллӣ мебошад. Мамнӯъгоҳҳо ва боғҳои миллӣ сайёҳонро барои тамошои ҳайвоноти ваҳшӣ, аксбардорӣ ва шиносоӣ бо манзараҳои табиӣ ҷалб мекунанд.

Дар баъзе қисматҳои ҳавза истихроҷи маъдан низ сурат мегирад. Рушди чунин фаъолиятҳо метавонад ҷойҳои корӣ ба вуҷуд оварад, вале ҳамзамон масъалаҳои истифодаи об, тағйирёбии муҳити зист ва ҳуқуқи сокинони маҳаллиро ба миён меорад.&lt;ref name=&quot;SanRights&quot;/&gt;

== Масъалаҳои экологӣ ==

Муҳити табиии Калаҳарӣ ба тағйирёбии бориш, ҳарорат ва истифодаи замин ҳассос мебошад.

Яке аз мушкилоти муҳим истифодаи аз ҳад зиёди чарогоҳҳо мебошад. Агар шумораи чорво аз имконияти барқароршавии наботот бештар бошад, пӯшиши алафӣ кам шуда, хок ба фарсоиш осебпазир мегардад.

Дигар масъала сохтмони деворҳо ва монеаҳои марбут ба хоҷагиҳои чорводорӣ ва назорати бемориҳои ҳайвонот аст. Чунин монеаҳо метавонанд роҳҳои муҳоҷирати ҳайвоноти ваҳширо банданд.

Дар гузашта ҳаракати мавсимии гну ва дигар алафхӯрони калон ба онҳо имкон медод, ки аз минтақаҳои хушк ба чарогоҳҳои сероб раванд. Маҳдуд шудани чунин ҳаракат метавонад ба шумораи онҳо таъсири манфӣ расонад.&lt;ref name=&quot;OneEarth&quot;/&gt;

=== Тағйирёбии иқлим ===

Баланд шудани ҳарорат ва тағйир ёфтани низоми бориш ба муҳити нимахушки Калаҳарӣ хатари иловагӣ эҷод мекунад.

Дар шароити гармшавии ҳаво бухоршавӣ метавонад бештар шуда, дастрасӣ ба об ва давомнокии нашъунамои растаниҳо тағйир ёбад. Аммо таъсири тағйирёбии иқлим дар тамоми минтақа яксон нест ва ба шароити маҳаллӣ вобаста мебошад.

Таҳқиқоти обҳои зеризаминӣ нишон медиҳанд, ки хушксолӣ ва тағйирёбии бориш ба захираҳои оби ҳавза таъсир мерасонанд. Аз ин рӯ, идоракунии оқилонаи об барои аҳолӣ, чорводорӣ ва ҳифзи табиат аҳамияти калон дорад.&lt;ref name=&quot;Groundwater&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ClimateGroundwater&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Identifying potential hotspots of groundwater-climate interaction in the Kalahari Aquifer System, Upper Zambezi Basin, Southern Africa
 |journal=Journal of Hydrology: Regional Studies
 |volume=60
 |year=2025
 |pages=102484
 |doi=10.1016/j.ejrh.2025.102484
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳифзи гуногунии биологӣ ===

Барои нигоҳ доштани экосистемаҳои Калаҳарӣ ҳифзи танҳо якчанд намуди ҳайвонот кофӣ нест. Муҳофизати чарогоҳҳо, растаниҳои маҳаллӣ, роҳҳои муҳоҷирати ҳайвонот ва манбаъҳои об низ зарур мебошад.

Ҳамкории байни Ботсвана, Намибия ва Африқои Ҷанубӣ дар ҳифзи муҳити табиӣ аҳамияти махсус дорад, зеро экосистемаҳои Калаҳарӣ бо сарҳадҳои давлатӣ маҳдуд намешаванд.

Боғи фаромарзии Кгалагади намунаи чунин ҳамкорӣ ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;SANPark&quot;/&gt;

== Аҳамияти илмӣ ==

Калаҳарӣ барои [[Ҷуғрофиё|ҷуғрофиё]], [[Геология|геология]], [[Иқлимшиносӣ|иқлимшиносӣ]], [[Биология|биология]] ва омӯзиши таърихи инсон аҳамияти калон дорад.

Таҳқиқоти геологӣ ба олимон имкон медиҳанд, ки тағйирёбии иқлими ҷануби Африқоро дар ҳазорсолаҳои гузашта омӯзанд. Таҳлили таҳшинҳо, боқимондаҳои ҷонварони қадимӣ ва нишонаҳои соҳилҳои кӯлҳои хушкшуда барои барқарор кардани муҳити табиии гузашта истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;Paleo&quot;/&gt;

Омӯзиши растаниҳо ва ҳайвоноти Калаҳарӣ ба фаҳмидани роҳҳои мутобиқшавии организмҳо ба хушксолӣ ва ҳарорати шадид мусоидат мекунад.

Ҳамчунин, таҳқиқоти бостоншиносӣ ва мардумшиносӣ дар минтақа барои омӯзиши таърихи сокиншавии инсон, шаклҳои анъанавии истифодаи захираҳои табиӣ ва муносибати ҷомеаҳо бо муҳити зист аҳамият доранд.

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Биёбон]]
* [[Саванна]]
* [[Ҳавзаи Калаҳарӣ]]
* [[Делтаи Окаванго]]
* [[Макгадикгади]]
* [[Биёбони Намиб]]
* [[Биёбони Саҳро]]
* [[Ботсвана]]
* [[Намибия]]
* [[Африқои Ҷанубӣ]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* Thomas, David S. G.; Shaw, Paul A. ''The Kalahari Environment''. Cambridge University Press, 1991.
* Goudie, Andrew. ''Great Warm Deserts of the World: Landscapes and Evolution''. Oxford University Press, 2002.
* Franchi, Fulvio ва дигарон. «Late Pleistocene–Holocene Palaeoenvironmental Evolution of the Makgadikgadi Basin, Central Kalahari, Botswana». ''Frontiers in Ecology and Evolution'', 2022. DOI: 10.3389/fevo.2022.818417.
* de Vries, J. J.; Selaolo, E. T.; Beekman, H. E. «Groundwater recharge in the Kalahari, with reference to paleo-hydrologic conditions». ''Journal of Hydrology'', 2000. DOI: 10.1016/S0022-1694(00)00325-5.

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://www.oneearth.org/ecoregions/kalahari-xeric-savanna/ Kalahari Xeric Savanna] — One Earth.
* [https://www.sanparks.org/conservation/transfrontier/kgalagadi/overview Боғи фаромарзии Кгалагади] — South African National Parks.
* [https://whc.unesco.org/en/list/1432/ Делтаи Окаванго] — Маркази мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО.
* [https://www.frontiersin.org/journals/ecology-and-evolution/articles/10.3389/fevo.2022.818417/full Таҳқиқоти илмӣ дар бораи таърихи иқлимии ҳавзаи Макгадикгади].

{{ПБ}}

{{coord|23|S|22|E|display=title}}

[[Гурӯҳ:Биёбонҳои Африқо]]</text>
      <sha1>hod1qm215fchc3bkvjebke1bb34lz57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таллин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2747</id>
    <revision>
      <id>1492092</id>
      <parentid>1477246</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7815" sha1="jkpj2znxiw43akgp318fh4q27f3bbwa" xml:space="preserve">{{МА}}
'''Таллин''' ({{lang-et|Tallinn}} [ˈtɑlʲˑinˑ]) — [[пойтахт]]и [[Ҷумҳурии Эстония]], мунисипалитети шаҳрӣ, маркази сиёсӣ, илмӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар. Дар шаҳр ҳамаи мақомоти марказии давлатии Эстония (ба ғайр аз Суди Олӣ ва Вазорати маориф) ва аксари муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ҷойгир шудаанд. Дар ҳудуди маъмурии шаҳр 16 бандари баҳрӣ ва бузургтарин фурудгоҳи кишвар мавҷуданд.

Бино ба маълумоти Департаменти статистикаи Эстония, то 1 январи соли 2025 аҳолии Таллин 456 518 нафарро ташкил дод, ки ин 33,32 % тамоми аҳолии Эстония мебошад.

== Ҷуғрофиё ==
Таллин дар Аврупои Шимолӣ, дар соҳили ҷанубии халиҷи Финланд, дар масофаи 80-километрии ҷануби [[Ҳелсинки]] ҷойгир аст. Бузургтарин кӯли Таллин — Кӯли Юлемисте (майдонаш 9,6 км²) буда, манбаи асосии оби ошомидании шаҳр ба ҳисоб меравад. Нуқтаи баландтарини шаҳр (64 метр аз сатҳи баҳр) дар қисми ҷанубу ғарбӣ — дар ноҳияи Нимме ҷойгир аст. Дарозии соҳили баҳрӣ дар ҳудуди шаҳр 46 километрро ташкил медиҳад.

== Таърих ==
Маскани қадимае, ки дар ҷойи Таллини муосир мавҷуд буд, бори аввал соли 1154 дар асари ҷуғрофиёдони араб [[Идрисӣ]] бо номи ''Қалувон'' (дар солномаҳои русӣ: ''Коливан'') зикр шудааст. Кишварҳои скандинавӣ ва немисҳо шаҳрро Ревал (русӣ: ''Ревель'') меномиданд.

Соли 1219 шаҳр аз ҷониби подшоҳи Дания Валдемари II ишғол карда шуд. Соли 1346 Дания қисми худро дар Эстляндия ба Ордени Тевтонӣ фурӯхт. Аз аввали асри XV то миёнаҳои асри XVI давраи тиллоии Ревели қадим ба шумор меравад. Шаҳр аъзои Иттиҳоди Ганза буд ва дар тиҷорати баҳри Болтик нақши калон мебозид.

Соли 1561 дар рафти Ҷанги Ливония шаҳр ба подшоҳи Швеция Эрики XIV савганди вафодорӣ ёд кард. Соли 1710 дар рафти Ҷанги Шимолӣ Ревел аз ҷониби қӯшунҳои Русия таслим карда шуд ва Пётри I имтиёзҳои шаҳрро нигоҳ дошт. Китоби аввал ба забони эстонӣ соли 1637 ва аввалин рӯзнома соли 1689 дар ҳамин шаҳр чоп шудаанд. Дар асри XIX саноат ба таври бузург рушд кард ва корхонаҳои «Двиconnect», «Волта» ва ғайра сохта шуданд.

24 феврали соли 1918 дар Ревел истиқлолияти Эстония эълон карда шуд. Соли 1919 шаҳр расман номи эстонии Таллин (Tallinn) — яъне «шаҳри даниягиҳо» (''taani linn'')-ро соҳиб шуд. Соли 1940 Эстония ба ҳайси ССР Эстония ба Созишноми ИҶШС (СССР) ҳамроҳ карда шуд.

=== Даврони Иттиҳоди Шӯравӣ ===
Дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ шаҳр аз ҷониби вермахти Олмон (1941—1944) ишғол шуда, дар рафти бомбаборонкуниҳо зарари калон дид. 22 сентябри соли 1944 шаҳр аз ҷониби Армияи Сурх озод карда шуд. Дар даврони шӯравӣ мавзеъҳои нави истиқоматӣ ба монанди Мустамяэ, Вяйке-Ойсмяэ ва Ласнамяэ сохта шуданд. Дар доираи Бозиҳои Олимпии соли 1980 дар Таллин мусобиқаҳои заврақронии олимпӣ (парусный спорт) баргузор гардиданд. Шаҳр бо Ордени Ленин (1970) ва Ордени Ҷанги Ватанӣ (1984) қадрдонӣ шудааст. Моҳи майи соли 2026 барои кумак ба гурезагон, шаҳр бо унвони «Шаҳри-наҷотбахш»-и Украина мукофотонида шуд.

=== Давраи истиқлол ===
Аз соли 1991, пас аз пошхӯрии ИҶШС, Таллин дубора пойтахти Эстонияи мустақил гардид. Соли 1997 қисми тарихии шаҳр — Шаҳри Кӯҳна (Vanalinn) ба Рӯйхати Мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.

== Маориф ва фарҳанг ==
Таллин маркази асосии таълимии Эстония мебошад. Дар ин ҷо муассисаҳои бузурги таълимӣ ҷойгиранд:
* Донишгоҳи технологии Таллин (TalTech)
* Донишгоҳи Таллин
* Академияи ҳунари Эстония
* Академияи мусиқӣ ва театри Эстония

Дар шаҳр Театри опера ва балети миллии «Эстония», Театри драмавии Эстонӣ ва Театри «Сюдалинна» (театри касбии русзабон) фаъолият мекунанд.

== Нақлиёт ==
Аз 1 январи соли 2013 нақлиёти ҷамъиятии шаҳрӣ (автобус ва трамвай) барои ҳамаи сокинони расмии шаҳри Таллин комилан ройгон (муфт) мебошад. Системаи троллейбусҳо 1 ноябри соли 2024 фаъолияти худро қатъ кард. Фурудгоҳи байналмилалии Таллин ба номи Леннарт Мери шаҳрро бо даҳҳо кишварҳои ҷаҳон мепайвандад. Хатти киштиҳои мусофиркаш (паром) байни Таллин ва шаҳрҳои Ҳелсинки, Стокгольм ва Росток мунтазам ҳаракат мекунад.

== Бародаршаҳрҳо ==
* {{flagicon|Ukraine}} [[Киев]], [[Украина]]
* {{flagicon|Latvia}} [[Рига]], [[Латвия]]
* {{flagicon|Lithuania}} [[Вилнюс]], [[Литва]]
* {{парчамбандӣ|Финланд}} [[Ҳелсинки]], [[Финляндия]]
* {{парчам|Шветсия}} [[Стокҳолм]], [[Шветсия]]
* {{flagicon|China}} [[Пекин]], [[Чин]]
* {{flagicon|USA}} [[Аннаполис]], [[ИМА]]

Моҳи марти соли 2022 бинобар ҳуҷуми Русия ба Украина, Таллин ҳамкориро бо шаҳрҳои Маскав ва Санкт-Петербург қатъ намуд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.tallinn.ee Сомонаи расмии шаҳри Таллин]
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Пойтахтҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эстония]]
[[Гурӯҳ:Таллин| ]]</text>
      <sha1>jkpj2znxiw43akgp318fh4q27f3bbwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иттиҳоди Аврупо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3127</id>
    <revision>
      <id>1492080</id>
      <parentid>1453424</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27962" sha1="oxt009voi01q4q83osy1p0qfb1rzn8a" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;width: 300px; border-collapse:collapse; font-size: 95%;&quot;
|-
|+ style=&quot;font-size: larger;&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Иттиҳоди Аврупо'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|2}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | [[Акс:Flag_of_Europe.svg|225px|Парчами Иттиҳодияи Урупо]] &lt;br /&gt; [[Парчами Иттиҳоди Аврупо]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;small&gt;[[Шиъори ИА#Motto|Motto]]: ''In varietate concordia''&lt;br /&gt;(&quot;Иттиҳод дар танаввӯъ&quot;)&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;small&gt;[[Суруди миллӣ]]: [[Симфонияи № 9 (Бетховен)|Ode to Joy]] (orchestral)
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #fff;&quot; | [[Акс:EUmap.png|225px]] 
|-
|'''[[Феҳристи мавзӯъҳои ба Иттиҳодияи Урупо муртабит#Structures that comprise the EU|Вебгоҳҳои сохторҳои ИУ]]'''
| [[Брюссел]] ([[Council of the European Union|CoEU]], [[European Commission|EC]], and [[European Parliament|EP]])&lt;br /&gt;[[Франкфорт ам Майн]] ([[European Central Bank|ECB]])&lt;br /&gt;[[Люксембург (Шаҳр)|Люксембург]] ([[European Court of Justice|ECoJ]] and [[European Court of Auditors|ECoA]])&lt;br /&gt;[[Strasbourg]] (2nd [[European Parliament|EP]])
|-
|'''[[Сохтори молӣ]]'''
| [[Бонки Марказии Урупо]]&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|3}}&lt;/sup&gt;
|-
|'''[[Маркази маъмурӣ]]''' 
|  [[Брюссел]] (de facto capital)&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|4}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
| '''[[БШаҳрҳои калотарини Иттиҳоди Аврупо аз рӯи аҳолӣ|Шаҳрҳои калонтарин]]''' 
| [[Берлин]], [[Ландан]], [[Модрид]], [[Порис]], [[Рум]] (аз рӯи алифбо)
|-
|'''[[Кишвар|Кишварҳои узв]]'''
| [[Кишварҳои аъзои ИА|27 кишварҳои аъзо]]
|-
| '''[[Забон]]ҳо'''
| [[Забонҳои Иттиҳодияи Аврупо|20 забонҳои расмӣ]]
|-
! colspan=2 | Presidencies
|-
| '''[[Раиси Шӯрои Аврупо]]'''
| [[Матти Ванҳанен]]
|-
| '''[[Шӯрои Иттиҳодияи Аврупо|Шӯрои ИА]]'''
| [[Финляндия]]
|-
| '''[[Коммиссияи Аврупо]]'''
| [[Хосе Мануэл Дурао Барросо]]
|-
| '''[[Праламенти Аврупо]]'''
| [[Ҷозеп Боррелл|Ҷозеп Боррелл Фонтеллес]]
|-
! colspan=2 height=&quot;5&quot; | History
|-
| '''[[Аломатҳои Аврупоӣ#Рӯзи Аврупо|Рӯзи Аврупо]]'''
| [[9 Май]], [[1950]]
|-
| '''Formation as [[European Economic Community|EEC]]'''&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- Signed&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- Enforced
| [[Treaty of Rome]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- [[March 25]], [[1957]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- [[January 1]], [[1958]]
|-
| '''Formation as EU'''&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- Signed&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- Enforced
| [[Maastricht Treaty]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- [[February 7]], [[1992]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- [[November 1]], [[1993]]
|-
! colspan=2 | Оморҳо
|- style=&quot;vertical-align: bottom;&quot;
| '''[[Масоҳат]]'''&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- Total
| [[List of countries by area|7th if ranked]]&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|5}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[1 E12 m²|3,976,372 km²]]&lt;br /&gt;1,5352,86&amp;nbsp;[[Square mile|sq&amp;nbsp;mi]]
|- style=&quot;vertical-align: bottom;&quot;
| '''[[Аҳолӣ]]'''&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- Total&amp;nbsp;(2006)&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- [[Зичии аҳолӣ|Зичӣ]]
| [[Феҳристи кишварҳо аз рӯи аҳолӣ|3rd if ranked]]&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|5}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;461,500,000&lt;br /&gt;115.6 people/km²&lt;br /&gt;299.4 people/sq&amp;nbsp;mi
|- style=&quot;vertical-align: bottom;&quot;
| '''[[Gross Domestic Product|GDP]]''' ([[Purchasing power parity|PPP]], 2005)&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- Total&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- Per capita
| [[List of countries by GDP (PPP)|1st if ranked]]&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{Fn|5}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;$12.43 trillion&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|6}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;$28,100&lt;sup&gt;{{Fn|6}}&lt;/sup&gt;
|-
|'''[[Human Development Index|HDI]]''' (2003) || 0.922 (est.) &lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|7}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;([[List of countries by Human Development Index|22nd if ranked]]&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|8}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;) – &lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;high&lt;/font&gt;
|-
! colspan=2 | Дигар маълумотҳо
|-
| style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | '''[[Асъор]]от'''
| [[Евро]] ([[ISO 4217|EUR]] or €)&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|3}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
'''Other currencies''':&lt;br /&gt;
[[Фунти Бритониё]] (GBP or GB£)&lt;br /&gt;
[[Фунти Кипр]] (CYP or C£)&lt;br /&gt;
[[Корунаи Чех]] (CZK or Kč)&lt;br /&gt;
[[Крони Дания]] (DKK or kr)&lt;br /&gt;
[[Кроони Эстония]] (EEK or kr)&lt;br /&gt;
[[Форинти Маҷористон]] (HUF or Ft)&lt;br /&gt;
[[Лати Латвия]] (LVL or Ls)&lt;br /&gt;
[[Литаси Литва]] (LTL or Lt)&lt;br /&gt;
[[Лираи Малта]] (MTL or Lm)&lt;br /&gt;
[[Злоти Полша]] (PLN or zł)&lt;br /&gt;
[[Корунаи Словакия]] (SKK or Sk)&lt;br /&gt;
[[Крони Шведсия]] (SEK or kr)
|-
| '''[[Соат]]'''
| [[Coordinated Universal Time|UTC]] 0 to +2&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|9}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
| '''[[Домен]]'''
| [[.eu]]
|-
| '''[[Кодҳои телефон]]'''
| Not standardised&lt;small&gt;&lt;sup&gt;{{ref|10}}&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
| '''Вебсайти расмӣ'''
|http://europa.eu/
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; | {{note|1}} [[List of names of the European Union in the official languages|See other official names]]&lt;br /&gt; {{note|2}} &quot;[http://europa.eu/abc/symbols/motto/index_en.htm The symbols of the EU]&quot;, Europa. &lt;br /&gt; {{note|3}} Only for [[Eurozone]] members and EU institutions &lt;br /&gt; {{note|4}}Not ''de jure'' - Brussels is unofficialy referred to as ''The Capital of the European Union'' because it is the hub of EU institutions: it hosts the European Commission, the European Council, and the European Parliament. &lt;br /&gt; {{note|5}} If counted as a single unit. &lt;br /&gt; {{note|6}} Total: According to IMF Estimations &amp; Reports for 2005; Per capita: According to the [[CIA World Factbook]] [https://cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ee.html#Econ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20061017231350/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ee.html#Econ |date=2006-10-17 }}. &lt;br /&gt; {{note|7}}Estimated using members' HDI, and weighted by estimated current population. &lt;br /&gt; {{note|8}}Would be 9th if member states were not counted. &lt;br /&gt; {{note|9}} +1 to +3 during [[Daylight saving time|DST]]; French [[overseas département]]s, UTC −4 to +4 &lt;br /&gt; {{note|10}} Plans for a EU-wide +3 prefix were abandoned. The [[ETNS|European Telephony Numbering Space, +388 3]] is somewhat similar. Current members' codes begin with either +3 or +4.
|}
'''Иттиҳоди Аврупо''' —  иттиҳоди сиёсӣ ва иқтисодии кишварҳои [[Аврупо]] аст, ки дар охири асри XX таъсис ёфтааст. Иттиҳоди Аврупо аз [[1 ноябр]]и [[соли 1993]] фаъолият мекунад. Иттиҳоди Аврупо 27 давлати Аврупоиро дар бар гирифтааст. [[Соли 2016]] сокинони [[Подшоҳии Муттаҳида]] (Британияи Кабир) дар натиҷаи гузаронидани раъйдиҳии умумӣ барои баромадан аз узвияти Иттиҳоди Аврупо овозҳояшоноро додаанд.

== Таърих ==
Иттиҳоди Аврупо (Ҷомеаи Аврупо) — аз якҷояшавии се ташкилоти мустақил, вале ба ҳам алоқаманд - [[Иттиҳоди аврупоии ангишт ва пӯлод]], ки [[соли 1951]] созмон дода шудааст, Ҷомеаи Аврупо оид ба энергияи атомй (Евратом) ва [[Ҷомеаи иқтисодии Аврупо]], ки [[соли 1957]] созмон ёфтааст, ба амал омадааст. Баъд аз бастани [[Аҳдномаи Маастрихт]] оид ба созмонёбии Иттиҳоди сиёсӣ дар охири асри XX, ки мудофиаи умумӣ ва иттифоқи асъорӣ-иқтисодиро дарбар мегирифт ва аз [[1 ноябр]]и [[соли 1993]] ба қувваи амал даромад, Ҷомеаи Аврупо номи Иттиҳоди Аврупоро гирифт.&lt;ref&gt;Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ   /  Зери  таҳрири  Маҳмудов М.А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. —  с. 563&lt;/ref&gt;

[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|center|European Commission (Brussels)]]

'''Иттиҳоди Аврупо''' — 27 кишвари узв дорад. Шакли ҳукмронӣ — иттиҳоди [[конфедеросиюн|конфедеросиюнӣ]].
 
== Феҳристи кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо == 
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Парчам
!Кишвар
!Номи пурра
!Пойтахт
! Санаи воридшавӣ
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Austria.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Австрия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ҷумҳурии Утриш]]
|[[Вена]]
|[[1 январ|1 январи]] [[соли 1995]]
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Belgium.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Белгия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Белгия]]
|[[Брюссел]]
|[[25 март|25 марти]] [[соли 1957]]
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Bulgaria.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Булғористон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Булғористон]]
|[[София]]
|[[1 январ|1 январи]] [[соли 2007]] 
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Hungary.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Маҷористон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Маҷористон]]
|[[Будапешт]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Greece.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Юнон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Юнон]]
|[[Афина (пойтахт)|Афина]]
|1 январи соли 1981
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Germany.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Олмон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Федеролии Олмон]]
|[[Берлин]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Denmark.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Дания]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Дания]]
|[[Копенҳаген]]
|1 январи соли 1973
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Italy.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Итолиё]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Итолиё]]
|[[Рум]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Ireland.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Ирландия|Ирландия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Ирландия]]
|[[Дублин]]
|1 январи соли 1973
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Spain.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Испониё]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Испониё]]
|[[Мадрид]]
|1 январи соли 1986
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Cyprus.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Кипр]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Кипр]]
|[[Никосия]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Luxembourg.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Люксембург]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҳерсогигарии бузурги Люксембург]]
|[[Люксембург (шаҳр)|Люксембург]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Latvia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Латвия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Латвия]]
|[[Рига]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Lithuania.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Литва]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Литва]]
|[[Вилнюс]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Malta.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Малта]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Малта]]
|[[Валлетта]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_Netherlands.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҳоланд|Нидерландия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Нидерланд]] 
|[[Амстердам]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Portugal.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Португалия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Португалия]]
|[[Лиссабон]]
|1 январи соли 1986
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Poland.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Лаҳистон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Лаҳистон]]
|[[Варшава]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Romania.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Руминия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Руминия]]
|[[Бухарест]]
|1 январи соли 2007
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Slovenia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Словения]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Словения]]
|[[Любляна]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Slovakia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Словакия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Словакия]]
|[[Братислава]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Фаронса]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Фаронса]]
|[[Порис]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Finland.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Финланд]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Финланд]]
|[[Ҳелсинкӣ]]
|1 январи соли 1995
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Croatia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Хорватия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Хорватия]]
|[[Загреб]]
|1 июли соли 2013
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Чехия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Чехия]]
|[[Прага]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Sweden.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Шветсия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Шветсия]]
|[[Стокҳолм]]
|1 январи соли 1995
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Estonia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Эстония]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Эстония]]
|[[Таллин]]
|1 майи соли 2004
|-
| colspan=&quot;5&quot; |
&lt;references group=&quot;~&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
|}


Пас аз [[31 январ]]и [[соли 2020]], [[Подшоҳии Муттаҳида]]  аз иттиҳод хориҷ шуд.

=== Собиқ аъзоёни Иттиҳоди Аврупо ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
! Парчам 
! [[Кишвар]] 
! Номи пурра 
! Сармоягузорӣ 
! Санаи воридшавӣ 
! рӯзи эълони баромадан
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Бритониё|Бритониё]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Подшоҳии Муттаҳида]] 
| [[Лондон]] 
| [[1 январ]]и соли [[1973]] 
| [[31 январ]]и соли [[2020]] 
|}

=== Қаламравҳои махсуси кишваҳои узви ИА ===
[[Акс:Map-Europe-Outermost-regions.PNG|мини|500x500пкс| '''Ҳудуди Итиҳоди Аврупо дар харитаи ҷаҳон''' {{Legend|#000a9f|Европейский союз}} {{Legend|#000eff|Отдалённые регионы — принадлежат членам ЕС и входят в него как их части}} {{Legend|#078002|Неевропейские государства и территории — принадлежат членам ЕС, но не входят в него}}]]
Минтақаҳои махсусе ки берун аз Аврупо ҷойгиранд, инчунин ба [[Иттиҳоди Аврупо]] дохил карда шудаанд: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Парчам 
! Кишвар 
! Парчам 
! Минтақаи махсус 
! Санаи воридшавӣ 
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Фаронса]] 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Реюнон 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[25 март]]и соли [[1957]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Saint-Martin_(local).svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Мартин 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 декабр]]и соли [[2009]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Martinique.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Мартиника 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[25 март]]и соли [[1957]]
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Mayotte_(local).svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Майотта 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[2014]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Гваделупа 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[25 март]]и соли [[1957]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Гвиана 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[25 март]]и соли [[1957]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Spain.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Испания 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_Ceuta.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Cеута 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[1 январ]]и соли [[1986]]  
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Spain.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Испания]]
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_Canary_Islands.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷазираҳои Канарӣ 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[1986]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Spain.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Испания 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Melilla.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Мела 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[1986]]  
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Portugal.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Португалия 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Madeira.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Мадейра 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[1986]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Portugal.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Португалия 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_Azores.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ҷазираҳои Азор|Азор]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[1986]] 
|-
|}

== Созишномаҳои [[Иттиҳоди Аврупо]] бо кишварҳои сеюм ==
[[Акс:Further_European_Union_Enlargement.svg|алт=|мини|400x400пкс| Созишномаҳои Иттиҳоди Аврупо бо кишварҳои сеюм, аз ҷумла созишномаҳои ассотсиатсия]]
Кишварҳое, ки [[Иттиҳоди Аврупо]] бо онҳо шартномаҳои ассотсиатсияро имзо кардаанд (қайд карда шуд: '''сиёҳи ғафс''' — номзадҳои расмӣ барои узвият, '''''курсивии ғафс''''' — номзадҳои эҳтимолӣ барои барномаи ҷории густариш): 
{| class=&quot;standard sortable&quot;
! Парчам
! Кишвар 
! Номи пурра 
! Сармоягузорӣ 
! Соли имзо &lt;br /&gt; созишнома &lt;br /&gt; дар бораи ассотсиатсия 
|-
|[[акс:Flag_of_Albania.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Албания]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Албания 
| [[Тирана]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |  2009 
|-
|[[акс:Flag_of_Algeria.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Алҷазоир]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Халқии Демократии Алҷазоир 
| [[Алҷазоир]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2005 
|-
|[[акс:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Босния ва Ҳерсеговина]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Босния ва Ҳерсеговина 
| [[Сараево]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2008 
|-
|[[акс:Flag_of_Georgia.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Гурҷистон]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Гурҷистон 
| [[Тифлис]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2014 
|-
|[[акс:Flag_of_Egypt.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Миср]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Арабии Миср 
| [[Қоҳира]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2004 
|-
|[[акс:Flag_of_Israel.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Исроил]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Исроил 
| [[Уршалим]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2000  
|-
|[[акс:Flag_of_Jordan.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Урдун|Урдун]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Подшоҳии Ҳошимии Урдун 
| [[Аммон|Амман]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2002 
|-
|[[акс:Flag_of_Canada.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Канада]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Канада 
| [[Оттава]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2013 
|-
|[[акс:Flag_of_Kosovo.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''''Косово''''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Косово 
| Приштина 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2015 
|-
|[[акс:Flag_of_Lebanon.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Лубнон]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Лубнон 
| [[Байрут]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2006 
|-
|[[акс:Flag_of_Morocco.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Марокаш]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Шоҳигарии Марокаш 
| [[Рабат|Работ]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2000  
|-
|[[акс:Flag_of_Moldova.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Молдова]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Молдова 
| [[Кишинёв|Кишинев]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2014 
|-
|[[акс:Flag_of_Mexico.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Мексика]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Иёлоти Муттаҳидаи Мексика 
| [[Мехико]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2000  
|-
|[[акс:Flag_of_Macedonia.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Мақдунияи Шимолӣ]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Мақдунияи Шимолӣ 
| [[Скопе|Скопле]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2001 
|-
|[[акс:Flag_of_Serbia.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Сербия]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Сербия 
| [[Белград]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2011  
|-
|[[акс:Flag_of_Tunisia.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Тунис]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Тунис 
| [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1998 
|-
|[[акс:Flag_of_Turkey.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Туркия]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Туркия 
| [[Анқара|Анкара]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1963 
|-
|[[акс:Flag_of_Ukraine.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Укроин]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Укроин 
| [[Киев]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2014 
|-
|[[акс:Flag_of_Montenegro.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Черногория]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Черногория|Монтенегро]] 
| [[Подгоритса]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2010 
|-
|[[акс:Flag_of_Chile.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Чили]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Чили 
| [[Сантияго]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |  2003 
|-
|[[акс:Flag_of_South_Africa.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои ҷанубӣ]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ 
| Претория,  шаҳри Кейп Блумфонтейн 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2000  
|-
|}

== Нигаред ==
* [[Аҳолии Иттиҳоди Аврупо|Феҳристи кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо аз рӯи аҳолӣ]] 
* [[Иттиҳодияи иқтисодии Аврупо]]
* [[Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо]]
* [[Бозори ягонаи Иттиҳоди Аврупо]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
 
{{хурд}}

{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Барандагони Ҷоизаи сулҳи Нобел}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Иттиҳоди Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 1 ноябр]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1993]]</text>
      <sha1>oxt009voi01q4q83osy1p0qfb1rzn8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шветсия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3202</id>
    <revision>
      <id>1492055</id>
      <parentid>1318150</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="8u4lf5n33m2pnxd02xs38hpaezsqh72" xml:space="preserve">{{Ҳазф|Суэд ин номи фаронсавии ин давлат аст, ки эрониҳо чун вомвожа ба кор мебаранд. Дар забони тоҷикӣ Шветсия мегӯянд.}}</text>
      <sha1>8u4lf5n33m2pnxd02xs38hpaezsqh72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492110</id>
      <parentid>1492055</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Вироиши [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:VASHGIRD|VASHGIRD]] анҷом дода буд</comment>
      <origin>1318150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="ooqglqbeaegxwezaoriq02k0y58fyn3" xml:space="preserve">{{Давлат}}
{{бознависӣ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|en|Sweden}}&lt;references /&gt;
'''Суэд''' ({{lang-sv|}}{{audio|Sv-Sverige.ogg|''Sverige''}}), номи расмӣ — '''Подшоҳии Суэд''' ({{lang-sv|}}{{Audio|Sv-Konungariket Sverige.ogg|''Konungariket Sverige''}}), '''Шветсия''' — [[давлат]] дар [[Аврупои Шимолӣ]] дар [[нимҷазираи Скандинавия]] воқеъ аст. Масоҳат — 449 964 км². Аҳолӣ — 10 380 491 ҳазор нафар ([[соли 2021]]). Шветсия бо [[Норвегия]] ва [[Финланд]] ҳамсарҳад аст.

== Таърих ==
{{васеъкунии фасл}}

== Сиёсат ва ҳукумат ==
{{васеъкунии фасл}}

== Бахшбандии кишварӣ ==
{{васеъкунии фасл}}

== Ҷуғрофия ==

== Иқтисод ==

== Мардум ==

== Фарҳанг ва маориф ==

== Инҷоро ҳам бингаред ==

== Пайвандҳо ==
{{Умуми}}
{{хурд}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Шветсия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>ooqglqbeaegxwezaoriq02k0y58fyn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492111</id>
      <parentid>1492110</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69853" sha1="eijc99lz5weizpdx3mjro2qa0fmpe5z" xml:space="preserve">{{Давлат
|Номи тоҷикӣ = Подшоҳии Шветсия
|Номи аслӣ = Konungariket Sverige
|Номи одӣ = Шветсия
|Парчам = Flag of Sweden.svg
|Нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|Номи суруди миллӣ = Du gamla, du fria
|Шакли ҳукумат = [[Подшоҳии конститутсионӣ|Подшоҳии конститутсионии парлумонӣ]]
|Дар харита = EU-Sweden.svg
|Забонҳо = [[Забони шведӣ|Шведӣ]]
|Пойтахт = [[Стокҳолм]]
|Шаҳри калонтарин = [[Стокҳолм]]
|Вазифаи роҳбар 1 = [[Подшоҳи Шветсия|Подшоҳ]]
|Роҳбар 1 = [[Карл XVI Густав]]
|Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Шветсия|Сарвазир]]
|Роҳбар 2 = [[Улф Кристерссон]] (иҷрокунандаи вазифа, ноябри 2026)
|Вазифаи роҳбар 3 = Раиси [[Риксдаг]]
|Роҳбар 3 = [[Андреас Норлен]]
|Масоҳат = 450 295 км²
|Фоизи об = 8,97
|Аҳолӣ = 10 621 103 нафар&lt;ref name=&quot;scb&quot;&gt;{{cite web |title=Population statistics |url=https://www.scb.se/en/BE0101-en |publisher=Statistics Sweden |language=en |access-date=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;
|Соли баҳодиҳӣ = августи 2026
|Зичии аҳолӣ = тақрибан 24 нафар/км²
|ММД (номинал) = 669 млрд доллари ИМА&lt;ref name=&quot;worldbank&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden |url=https://data.worldbank.org/country/sweden |publisher=World Bank |language=en |access-date=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;
|Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2025
|ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 63 133 доллари ИМА (2025)
|Воҳиди пул = [[Кронаи шведӣ]] (SEK)
|Домен/Доменҳо = [[.se]]
|Пешшумораи телефон = +46
|Минтақаи замонӣ = UTC+1 (зимистон), UTC+2 (тобистон)
}}
'''Шветсия''', '''Суэд''' ({{lang-sv|Sverige}}), расман '''Подшоҳии Шветсия''' ({{lang-sv|Konungariket Sverige}}) — давлатест дар [[Аврупои Шимолӣ]], ки қисми шарқии [[нимҷазираи Скандинавия]]ро ишғол мекунад. Он дар ғарб ва шимол бо [[Норвегия]], дар шимолу шарқ бо [[Финландия]] ҳамсарҳад буда, аз шарқ бо [[халиҷи Ботник]] ва [[баҳри Балтика]] иҳота шудааст. Дар ҷанубу ғарб Шветсия тавассути пули [[Эресунн]] бо [[Дания]] пайваст мебошад.

Шветсия бо масоҳати тақрибан 450 ҳазор километри мураббаъ яке аз калонтарин кишварҳои Аврупо аст. Аҳолии он дар моҳи августи соли 2026 тақрибан 10,62 миллион нафарро ташкил медод. Пойтахт ва шаҳри калонтарини мамлакат [[Стокҳолм]] мебошад. Ба шаҳрҳои бузурги дигар [[Гётеборг]], [[Малмё]] ва [[Уппсала]] дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;scb&quot;/&gt;

Шветсия [[подшоҳии конститутсионӣ]] ва [[демократияи парлумонӣ]] мебошад. Подшоҳ сарвари давлат аст, вале қудрати асосии сиёсӣ дар дасти парлумон ва ҳукумат қарор дорад. Парлумони кишвар '''Риксдаг''' ном дошта, аз 349 вакил иборат аст.

Шветсия яке аз кишварҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ пешрафта ба шумор меравад. Иқтисоди он ба саноат, хизматрасонӣ, тиҷорати байналмилалӣ, технология ва истеҳсоли маҳсулоти дорои арзиши баланди иловагӣ такя мекунад. Кишвар бо низоми густурдаи таъминоти иҷтимоӣ, маориф, тандурустӣ ва муассисаҳои демократии худ маъруф аст.

Шветсия соли 1995 ба [[Иттиҳоди Аврупо]] пайваст. Кишвар муддати тӯлонӣ сиёсати ҳамроҳ нашудан ба иттиҳодҳои низомиро пеш мебурд, вале пас аз ҳамлаи густурдаи Русия ба Украина дар соли 2022 ин сиёсатро тағйир дод ва 7 марти соли 2024 ба [[НАТО]] дохил шуд.&lt;ref name=&quot;nato&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/en/news-and-events/articles/news/2024/03/07/sweden-officially-joins-nato |publisher=NATO |date=2024-03-07 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Номгузорӣ ==
Номи кишвар дар забони шведӣ '''Sverige''' мебошад. Ин ном аз ду қисми таърихӣ — ''Svea'' ва ''rike'' — пайдо шудааст.

Қисми якум ба номи қабилаҳои қадимии '''свеар''' (''Svear'') ишора мекунад, ки дар минтақаҳои марказии Шветсияи имрӯза зиндагӣ мекарданд. Қисми дуюм, ''rike'', ба маънои «подшоҳӣ» ё «мамлакат» мебошад.

Аз ин рӯ, номи ''Sverige'' дар маънои таърихӣ тақрибан «Подшоҳии свеарҳо»-ро ифода мекунад.

Дар забонҳои гуногун номи ин кишвар шаклҳои мухталиф дорад. Дар англисӣ ''Sweden'', дар олмонӣ ''Schweden'', дар фаронсавӣ ''Suède'' ва дар русӣ ''Швеция'' истифода мешавад.

Дар забони тоҷикӣ шакли '''«Шветсия»''' дар санадҳои расмии давлатӣ, аз ҷумла дар сомонаи Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;mfa&quot;&gt;{{cite web |title=Муносибатҳои Тоҷикистон бо Шветсия |url=https://mfa.tj/tg/main/view/181/munosibathoi-tojikiston-bo-shvetsiya |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2024-01-18}}&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
Таърихи Шветсия аз ҳазорсолаҳо пеш оғоз мешавад. Қаламрави он аз замони паснишинии яхбандиҳои бузурги Аврупои Шимолӣ тадриҷан маскун гардид.

Дар давраҳои гуногун дар ин сарзамин гурӯҳҳои шикорчӣ, деҳқон ва чорводор зиндагӣ мекарданд. Баъдтар ҷомеаҳои германитабори шимолӣ ташаккул ёфтанд, ки дар пайдоиши халқи швед нақши муҳим доштанд.

=== Давраҳои қадим ===
[[Акс:Vendel I helmet 456057.jpg|thumb|Кулоҳи ҷангии давраи Вендел, ки дар Шветсия ёфт шудааст.]]

Пас аз ақибнишинии пиряхҳо, тақрибан 12 ҳазор сол пеш, одамон дар қисматҳои ҷанубии сарзамини Шветсияи имрӯза маскан гирифтанд.

Сокинони аввалия асосан аз шикор, моҳигирӣ ва ҷамъоварии рустаниҳои худрӯй рӯз мегузаронданд. Бо гузашти вақт кишоварзӣ ва чорводорӣ низ густариш ёфтанд.

Дар асрҳои аввали милодӣ дар ин минтақа қабилаҳои германитабори шимолӣ зиндагӣ мекарданд. Аз ҷумла, '''свеарҳо''' дар минтақаи марказӣ ва '''гётҳо''' дар ҷануби кишвар нуфуз доштанд.

Муаррихи румӣ [[Татсит]] дар асари ''Германия'' (соли 98 милодӣ) аз қавме бо номи ''Suiones'' ёд кардааст, ки одатан бо свеарҳои қадим алоқаманд дониста мешаванд.

Дар он давра минтақаҳои имрӯзаи Шветсия ҳанӯз давлати ягона надоштанд. Қудрати сиёсӣ дар дасти сарварони маҳаллӣ ва подшоҳони қабилавӣ буд.

Ёдгориҳои бостоншиносӣ, аз ҷумла қабрҳо, зарфҳо, силоҳҳо ва навиштаҷоти рунӣ, дар бораи зиндагӣ ва фарҳанги ин ҷомеаҳо маълумот медиҳанд.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;&gt;Elgán, Elisabeth; Scobbie, Irene. ''Historical Dictionary of Sweden''. Rowman &amp; Littlefield, 2015.&lt;/ref&gt;

=== Давраи викингҳо ===
[[Акс:Vikings-Voyages.png|thumb|Роҳҳои сафар ва тиҷорати викингҳо дар Аврупо ва минтақаҳои атрофи он.]]

Аз охири асри VIII то асри XI Шветсия яке аз марказҳои муҳими [[давраи викингҳо]] буд.

'''[[Викингҳо]]''' баҳрнавардон, тоҷирон ва ҷанговарони скандинавӣ буданд, ки ба минтақаҳои гуногуни Аврупо ва берун аз он сафар мекарданд.

Викингҳои сарзамини Шветсияи имрӯза бештар ба самти шарқ ҳаракат мекарданд. Онҳо тавассути баҳри Балтик ва дарёҳои Аврупои Шарқӣ ба минтақаҳои Руси қадим, баҳри Сиёҳ, баҳри Каспий ва сарзаминҳои дигар мерасиданд.

Ин сафарҳо танҳо юришҳои ҳарбӣ набуданд. Тиҷорат, муҳоҷират, хизмат дар нерӯҳои давлатҳои дигар ва мубодилаи фарҳангӣ низ нақши муҳим доштанд.

Яке аз марказҳои маъруфи тиҷоратии он давра '''[[Бирка]]''' буд, ки дар ҷазираи Бйёркё, дар наздикии Стокҳолми имрӯза, ҷойгир буд.

Дар Бирка тоҷирон аз минтақаҳои гуногун ҷамъ меомаданд. Бозёфтҳои бостоншиносӣ нишон медиҳанд, ки ин шаҳр бо Аврупои Шарқӣ, ҷаҳони ислом ва минтақаҳои дигар робитаҳои тиҷоратӣ дошт.

Баъзе гурӯҳҳои скандинавӣ дар ташаккули шабакаҳои тиҷоратӣ ва сохторҳои сиёсии [[Руси Киев]] иштирок карданд. Аммо пайдоиши ин давлат раванди мураккаб буда, нақши гурӯҳҳои славянӣ, скандинавӣ ва дигар аҳолии маҳаллӣ мавриди омӯзиши таърихшиносон қарор дорад.&lt;ref name=&quot;vikingbook&quot;&gt;Price, T. Douglas. ''Ancient Scandinavia: An Archaeological History from the First Humans to the Vikings''. Oxford University Press, 2015.&lt;/ref&gt;

=== Пайдоиши Подшоҳии Шветсия ===
Дар асрҳои IX—XI дар сарзамини Шветсия раванди муттаҳидшавии воҳидҳои сиёсии маҳаллӣ оғоз ёфт.

Подшоҳони аввалини таърихӣ тадриҷан минтақаҳои свеарҳо ва гётҳоро таҳти ҳокимияти ягона муттаҳид карданд.

Аз шахсиятҳои муҳими ин давра '''Эрики Ғолиб''' ва писари ӯ '''Улоф Шётконунг''' буданд.

Дар ҳамин давра [[масеҳият]] низ тадриҷан паҳн мешуд.

Пеш аз густариши масеҳият сокинони Шветсия ба эътиқодоти қадимии скандинавӣ пайравӣ мекарданд. Дар ин эътиқодот худоёне чун [[Один]], [[Тор]] ва [[Фрейя]] ҷойгоҳи муҳим доштанд.

Паҳн шудани масеҳият чанд аср идома ёфт. Калисоҳо, дайрҳо ва муассисаҳои нави динӣ ба вуҷуд омаданд.

Дар асрҳои XII—XIII Шветсия ба як подшоҳии нисбатан мутамарказ табдил ёфт. Қонунҳо, сохторҳои идорӣ ва низоми ҷамъоварии андоз тадриҷан инкишоф ёфтанд.

Дар ин давра нуфузи Шветсия ба сарзаминҳои Финланди имрӯза низ густариш ёфт. Қисматҳои зиёди Финланд барои чандин аср дар ҳайати Подшоҳии Шветсия қарор доштанд.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;/&gt;

=== Иттиҳоди Калмар ===
Соли 1397 Шветсия, Дания ва Норвегия дар доираи '''[[Иттиҳоди Калмар]]''' таҳти ҳокимияти як подшоҳи муштарак муттаҳид шуданд.

Ҳадафи ин иттиҳод таҳкими қудрати кишварҳои Скандинавия ва муқовимат ба рақибони сиёсию иқтисодии онҳо буд.

Бо вуҷуди ин, муносибатҳои байни ашрофони швед ва ҳокимияти марказии иттиҳод ҳамеша ором набуданд.

Дар Шветсия чандин бор шӯришҳо ва ҳаракатҳои мухолифи ҳукумати иттиҳод сар заданд.

Соли 1520, ҳангоми талоши подшоҳи Дания Кристиан II барои барқарор кардани ҳокимияти худ, шумораи зиёди намояндагони ашрофи швед дар Стокҳолм қатл карда шуданд.

Ин рӯйдод дар таърих бо номи '''«Хунрезии Стокҳолм»''' маъруф аст.

Ҳодиса муқовимати шведҳоро пурзӯр кард ва ба оғози муборизаи нави истиқлолхоҳӣ мусоидат намуд.

Соли 1523 '''[[Густав I Ваза]]''' подшоҳи Шветсия интихоб шуд ва кишвар аз Иттиҳоди Калмар ҷудо гардид.

Рӯзи 6 июн, ки ба интихоби Густав Ваза алоқаманд аст, имрӯз ҳамчун '''Рӯзи миллии Шветсия''' таҷлил мешавад.&lt;ref name=&quot;riksdaghistory&quot;&gt;{{cite web |title=The history of the Riksdag |url=https://www.riksdagen.se/en/how-the-riksdag-works/the-history-of-the-riksdag/ |publisher=Sveriges riksdag |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ислоҳоти динӣ ва ташаккули давлати нав ===
Дар замони ҳукмронии Густав Ваза Шветсия тағйироти бузурги сиёсӣ ва динӣ аз сар гузаронд.

Подшоҳ ҳокимияти марказиро мустаҳкам кард ва нуфузи ашрофи маҳаллӣ ва муассисаҳои калисоиро маҳдуд намуд.

Дар асри XVI [[ислоҳоти протестантӣ]] ба Шветсия роҳ ёфт.

Кишвар тадриҷан аз тобеияти калисои католикии Рум хориҷ шуда, таълимоти [[лютеранӣ]] густариш ёфт.

Ин дигаргунӣ ба идораи давлат, маориф, моликияти замин ва фаъолияти калисо таъсири амиқ расонд.

Дар баробари ин, подшоҳӣ низоми идорӣ ва молиявии худро такмил дод.

Ин ислоҳот барои табдил ёфтани Шветсия ба як қудрати муҳим дар Аврупои Шимолӣ замина фароҳам овард.

=== Шветсия ҳамчун қудрати бузурги Аврупо ===
[[Акс:Gustave Adolphe at Breitenfeld-Johann Walter-f3706497.jpg|thumb|Подшоҳ Густав II Адолф дар муҳорибаи Брейтенфелд, соли 1631.]]

Дар асри XVII Шветсия ба яке аз давлатҳои пурқудрати низомии Аврупо табдил ёфт.

Ин давра бештар бо ҳукмронии '''[[Густав II Адолф]]''' алоқаманд аст.

Подшоҳ артиши Шветсияро ислоҳ карда, усулҳои нави ҷангӣ ва ташкилоти ҳарбиро ҷорӣ намуд.

Шветсия дар [[Ҷанги сисола]] (1618—1648) ширкат варзид ва дар ҷангҳои муҳим дар сарзаминҳои Олмон иштирок кард.

Дар натиҷаи пирӯзиҳо ва созишномаҳои баъдӣ Шветсия як қатор қаламравҳоро дар соҳилҳои баҳри Балтик ва шимоли Олмон ба даст овард.

Дар миёнаи асри XVII қаламрави зери ҳокимияти Шветсия ба бузургтарин андозаи таърихии худ расид.

Аммо густариши пайваста бо хароҷоти зиёди низомӣ ва ҷангҳои давомдор ҳамроҳ буд.

Дар охири асри XVII ва аввали асри XVIII рақобати Шветсия бо Русия, Дания ва дигар давлатҳо шиддат гирифт.

=== Ҷанги бузурги шимолӣ ===
'''[[Ҷанги бузурги шимолӣ]]''' аз соли 1700 то 1721 идома ёфт.

Дар ин ҷанг Шветсия асосан бо иттиҳоди давлатҳое рӯ ба рӯ шуд, ки Русия яке аз қудратҳои асосии он буд.

Подшоҳи Шветсия '''[[Карл XII]]''' дар солҳои аввали ҷанг як қатор пирӯзиҳои муҳими низомӣ ба даст овард.

Аммо соли 1709 артиши Шветсия дар '''[[муҳорибаи Полтава]]''' аз артиши Русия таҳти фармондеҳии [[Пётри I]] шикаст хӯрд.

Ин шикаст ба заиф шудани нуфузи Шветсия дар минтақаи баҳри Балтик мусоидат кард.

Ҷанг соли 1721 бо имзои '''[[Созишномаи Ништад]]''' ба анҷом расид.

Дар натиҷа Шветсия қисми муҳими қаламравҳои худро аз даст дод ва Русия ҳамчун қудрати бузурги нави минтақа тақвият ёфт.

Аз ҳамин давра нуфузи байналмилалии Шветсия тадриҷан коҳиш ёфт.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;/&gt;

=== Асрҳои XVIII ва XIX ===
Дар асри XVIII Шветсия чандин ислоҳоти сиёсиро аз сар гузаронд.

Дар баъзе давраҳо ҳокимияти парлумон ва ашрофон афзоиш ёфт, вале подшоҳон низ барои барқарор кардани қудрати худ талош мекарданд.

Соли 1809 Шветсия пас аз ҷанг бо Русия [[Финланд]]ро аз даст дод.

Финланд, ки чандин аср дар ҳайати Шветсия буд, ба қисми Империяи Русия табдил ёфт.

Соли 1814 Шветсия пас аз ҷанги кӯтоҳе бо Норвегия ин кишварро ба иттиҳоди сулолавӣ ворид кард.

Иттиҳоди Шветсия ва Норвегия то соли 1905 идома ёфт, вақте ки Норвегия истиқлоли пурраи худро барқарор намуд.

Ҷанги соли 1814 охирин ҷанге ба шумор меравад, ки Шветсия ҳамчун давлати ҷангкунанда бевосита дар он иштирок кардааст.

Дар асри XIX дар кишвар тағйироти бузурги иқтисодӣ ба амал омаданд.

Рушди кишоварзӣ, беҳтар шудани роҳҳои нақлиётӣ ва оғози саноатикунонӣ ба тағйир ёфтани ҷомеа мусоидат карданд.

Бо вуҷуди ин, сатҳи зиндагии бисёре аз сокинон ҳанӯз паст буд.

Дар нимаи дуюми асри XIX ва аввали асри XX беш аз як миллион нафар аз Шветсия, асосан ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], муҳоҷират карданд.

Сабабҳои асосии ин муҳоҷират камбуди замин, мушкилоти иқтисодӣ ва ҷустуҷӯи имкониятҳои беҳтари зиндагӣ буданд.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;/&gt;

=== Асри XX ва ташаккули давлати иҷтимоӣ ===
Дар охири асри XIX ва аввали асри XX Шветсия тадриҷан аз кишвари асосан кишоварзӣ ба давлати саноатӣ табдил ёфт.

Рушди корхонаҳо, роҳи оҳан, истеҳсоли металл ва техника ба афзоиши шаҳрҳо мусоидат намуд.

Ҳамзамон, ҳаракатҳои коргарӣ, иттифоқҳои касаба ва созмонҳои сиёсӣ густариш ёфтанд.

Дар даҳсолаҳои аввали асри XX низоми демократии кишвар мустаҳкам шуд.

Ҳуқуқи умумии овоздиҳӣ барои мардон ва занон тадриҷан ҷорӣ гардид. Занон бори аввал дар интихоботи умумимиллии парлумонӣ соли 1921 иштирок карданд.

Дар солҳои минбаъда ҳукуматҳои Шветсия, махсусан ҳукуматҳои сотсиал-демократӣ, барои рушди низоми таъминоти иҷтимоӣ, маориф, тандурустӣ ва ҳифзи ҳуқуқҳои меҳнатӣ ислоҳот гузаронданд.

Ин раванд асоси низоми иҷтимоиеро гузошт, ки имрӯз бо номи '''модели скандинавӣ''' ё '''модели шимолии таъминоти иҷтимоӣ''' маъруф аст.

Дар ин низом фаъолияти бозори озод бо андозбандӣ, хизматрасониҳои ҷамъиятӣ ва барномаҳои дастгирии иҷтимоӣ якҷоя мешавад.&lt;ref name=&quot;modernhistory&quot;&gt;Koblik, Steven. ''Sweden’s Development from Poverty to Affluence, 1750—1970''. University of Minnesota Press, 1975.&lt;/ref&gt;

=== Шветсия дар ҷангҳои ҷаҳонӣ ===
Шветсия дар [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] (1914—1918) расман сиёсати бетарафиро пеш гирифт.

Дар [[Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]] (1939—1945) низ ҳукумати Шветсия расман бетараф буд.

Бо вуҷуди ин, сиёсати Шветсия дар ин давра мураккаб ва баҳсбарангез буд.

Ҳангоми ишғоли Дания ва Норвегия аз ҷониби Олмони фашистӣ, Шветсия барои ҳифзи истиқлоли худ аз баъзе гузаштҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ истифода кард.

Дар қисме аз давраи ҷанг ҳукумати Шветсия ба Олмон барои истифодаи баъзе роҳҳои нақлиётӣ иҷозат дод ва тиҷорати маъдани оҳан бо ин кишвар идома ёфт.

Дар айни замон Шветсия ба Финланд ёрӣ расонд, гурезагони зиёдеро қабул кард ва дар баъзе амалиётҳои наҷотдиҳии шаҳрвандони кишварҳои ишғолшуда иштирок намуд.

Аз ҷумла, соли 1943 ҳазорон яҳудии Дания ба Шветсия паноҳ бурданд.

Дар охири ҷанг низ гурӯҳҳои башардӯстонаи швед дар амалиёти наҷотдиҳии маҳбусони лагерҳои консентратсионӣ иштирок карданд.

Аз ин рӯ, таърихшиносон сиёсати бетарафии Шветсияро дар ҷангҳои ҷаҳонӣ бо назардошти ҳам маҳдудиятҳо ва ҳам қарорҳои баҳсбарангези он арзёбӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;modernhistory&quot;/&gt;

=== Шветсияи муосир ===
Баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ Шветсия рушди иқтисодии назаррасро аз сар гузаронд.

Саноати мошинсозӣ, коркарди металл, истеҳсоли таҷҳизоти барқӣ ва дигар соҳаҳо густариш ёфтанд.

Ҳамзамон, низоми ҳифзи иҷтимоӣ, хизматрасонии тиббӣ ва маориф тақвият дода шуд.

Дар даҳсолаҳои охири асри XX ва аввали асри XXI кишвар ба иқтисоди ҷаҳонӣ бештар ҳамгиро гардид.

Соли 1995 Шветсия ба Иттиҳоди Аврупо пайваст, вале пули миллии худ — кронаи шведиро нигоҳ дошт.

Баъди ҳамлаи густурдаи Русия ба Украина дар соли 2022, Шветсия ва Финланд барои пайвастан ба НАТО дархост пешниҳод карданд.

Шветсия 7 марти соли 2024 расман узви НАТО гардид. Ин қарор ба сиёсати чандиндаҳсолаи ҳамроҳ нашудани кишвар ба иттиҳодҳои низомӣ хотима дод.&lt;ref name=&quot;nato&quot;/&gt;

== Ҷуғрофия ==
[[Акс:Vy mot Stora Sjöfallet från Saltoluokta.jpg|thumb|Манзараи кӯҳистонӣ дар шимоли Шветсия.]]

Шветсия дар Аврупои Шимолӣ ҷойгир буда, қисми шарқии нимҷазираи Скандинавияро фаро мегирад.

Дар ғарб ва шимол онро кӯҳҳои Скандинавия аз Норвегия ҷудо мекунанд.

Дар шарқ кишвар ба халиҷи Ботник ва баҳри Балтик роҳ дорад.

Қисми ҷанубии Шветсия тавассути гулӯгоҳи Эресунн аз Дания ҷудо мешавад. Дар ин ҷо пули дароз ва нақби нақлиётӣ шаҳри Малмёро бо минтақаи [[Копенҳаген]] мепайванданд.

Соҳили Шветсия дорои халиҷҳо, ҷазираҳо ва нимҷазираҳои зиёд мебошад.

Аз ҷазираҳои калонтарини кишвар '''[[Готланд]]''' ва '''[[Эланд]]''' мебошанд.

Масоҳати умумии Шветсия тақрибан 450 295 км² буда, қисми зиёди он аз ҷангалҳо, кӯҳҳо, кӯлҳо ва заминҳои кишоварзӣ иборат аст.

=== Минтақаҳои табиӣ ===
Аз рӯйи ҷуғрофия Шветсияро одатан ба се минтақаи бузурги таърихию ҷуғрофӣ ҷудо мекунанд:

* '''Норрланд''' — қисми шимолии кишвар, ки бо ҷангалҳои васеъ, кӯҳҳо, дарёҳо ва зичии пасти аҳолӣ фарқ мекунад.
* '''Свеаланд''' — қисми марказии кишвар, ки Стокҳолм ва як қатор марказҳои муҳими таърихиро дар бар мегирад.
* '''Гёталанд''' — қисми ҷанубии кишвар, ки аҳолии нисбатан зиёд, заминҳои кишоварзӣ ва марказҳои бузурги саноатӣ дорад.

Ин минтақаҳо воҳидҳои асосии маъмурии имрӯза нестанд, вале дар таърих ва ҳувияти минтақавии сокинон аҳамият доранд.

Қисми зиёди аҳолии кишвар дар минтақаҳои марказӣ ва ҷанубӣ зиндагӣ мекунад.

Норрланд, бо вуҷуди ишғол кардани қисми бузурги масоҳати кишвар, нисбатан камаҳолӣ мебошад.

=== Кӯҳҳо ===
Қаторкӯҳҳои [[Скандинавия]] аз шимол ба ҷануб дар қисми ғарбии кишвар тӯл мекашанд.

Қуллаҳои баландтарини Шветсия дар ҳамин минтақа ҷойгиранд.

Яке аз кӯҳҳои маъруфи кишвар '''[[Кебнекайсе]]''' мебошад.

Баландии қуллаи яхпӯши Кебнекайсе бо сабаби обшавӣ ва тағйирёбии ҳаҷми ях сол ба сол тағйир меёбад.

Кӯҳҳои шимолии Шветсия бо пиряхҳо, водиҳои васеъ ва манзараҳои табиии худ маъруфанд.

Дар ин минтақа як қатор боғҳои миллӣ, аз ҷумла '''[[Сарек]]''' ва '''[[Абиску]]''', ҷойгиранд.

=== Кӯлҳо ва дарёҳо ===
[[Акс:Vanern lake.jpg|thumb|Кӯли Венерн яке аз калонтарин кӯлҳои Аврупо мебошад.]]

Шветсия кишвари серкӯл мебошад.

Дар қаламрави он даҳҳо ҳазор кӯли хурду калон мавҷуд аст.

Калонтарини онҳо '''[[Венерн]]''' (швед. ''Vänern'') мебошад, ки яке аз калонтарин кӯлҳои Аврупо ба шумор меравад.

Кӯлҳои дигари муҳим '''[[Веттерн]]''', '''[[Меларен]]''' ва '''[[Йелмарен]]''' мебошанд.

Кӯли Меларен дар наздикии Стокҳолм ҷойгир аст ва дар рушди таърихии пойтахт нақши муҳим доштааст.

Бисёре аз дарёҳои бузурги кишвар аз кӯҳҳои Скандинавия сарчашма гирифта, ба самти шарқ ҷорӣ мешаванд.

Дарёҳои шимолӣ барои истеҳсоли нерӯи барқи обӣ аҳамияти калон доранд.

=== Иқлим ===
Иқлими Шветсия вобаста ба ҷойгиршавии ҷуғрофӣ хеле фарқ мекунад.

Дар ҷануб зимистонҳо нисбатан мулоим ва тобистонҳо муътадиланд.

Қисми марказии кишвар дорои иқлими нисбатан континенталӣ мебошад, ки зимистонҳои сард ва тобистонҳои гармтар дорад.

Дар шимол иқлими субарктикӣ ҳукмфармост. Дар ин минтақа зимистонҳо дарозу сард ва тобистонҳо кӯтоҳ мебошанд.

Бо вуҷуди ҷойгиршавӣ дар арзҳои баланди шимолӣ, таъсири уқёнуси Атлантик ва ҷараёнҳои гарми баҳрӣ боиси мулоимтар шудани иқлими бисёр минтақаҳои Шветсия нисбат ба дигар минтақаҳои ҳамарзи қитъаҳои ҷаҳон мегардад.

Дар қисми шимолии кишвар, махсусан берун аз [[Доираи қутбии шимолӣ]], дар тобистон падидаи '''офтоби нимашаб''' мушоҳида мешавад.

Дар ин давра офтоб метавонад чанд шабонарӯз пайиҳам аз уфуқ поён наравад.

Зимистон бошад, дар қисматҳои шимолӣ давраҳое фаро мерасанд, ки офтоб аз уфуқ боло намебарояд.

Дар баъзе шабҳои зимистон дар шимоли Шветсия '''[[шафақи қутбӣ]]''' низ мушоҳида мешавад.&lt;ref name=&quot;climate&quot;&gt;Swedish Meteorological and Hydrological Institute. [https://www.smhi.se/en «Climate in Sweden»]. SMHI.&lt;/ref&gt;

=== Ҷангалҳо ва олами наботот ===
Қисми зиёди қаламрави Шветсияро ҷангалҳо фаро гирифтаанд.

Дар минтақаҳои марказӣ ва шимолӣ ҷангалҳои сӯзанбарг, аз ҷумла [[санавбар]] ва [[коҷ]], бештар паҳн шудаанд.

Дар ҷануб ҷангалҳои омехта ва баргрез низ вомехӯранд.

Ҷангалҳо барои иқтисоди кишвар аҳамияти калон доранд. Чӯб, селлюлоза ва маҳсулоти коғазӣ аз маҳсулоти муҳими саноати Шветсия мебошанд.

Ҳамзамон, ҷангалҳо макони зисти бисёр ҳайвонот буда, барои нигоҳ доштани гуногунии биологӣ аҳамият доранд.

Ба ҳайвоноти ваҳшии кишвар [[гавазн]], [[элк]], [[хирси малла]], [[гург]], [[силовсин]] ва намудҳои гуногуни паррандаҳо дохил мешаванд.

Дар шимоли кишвар гавазнҳои шимолӣ низ зиндагӣ мекунанд, ки барои фарҳанг ва зиндагии анъанавии мардуми сомӣ аҳамияти калон доранд.

=== Ҳифзи муҳити зист ===
Шветсия шабакаи боғҳои миллӣ, мамнуъгоҳҳо ва дигар минтақаҳои муҳофизатшаванда дорад.

Ҳукумати кишвар барои ҳифзи ҷангалҳо, кӯлҳо, ҳайвоноти ваҳшӣ ва кам кардани ифлосшавӣ барномаҳои гуногун амалӣ мекунад.

Дар баробари ин, масъалаҳои марбут ба истифодаи ҷангалҳо, истихроҷи маъдан, рушди саноат ва таъсири тағйирёбии иқлим ба муҳити зист баҳсҳои ҷамъиятиро ба вуҷуд меоранд.

Дар Шветсия анъанаи ҳуқуқие бо номи '''''Allemansrätten''''' мавҷуд аст, ки ба одамон имкон медиҳад дар доираи қоидаҳои муайян аз табиат истифода баранд.

Мувофиқи ин принсип одамон метавонанд дар бисёр ҷангалҳо ва минтақаҳои табиӣ сайругашт кунанд, баъзе меваҳою занбӯруғҳои худрӯйро ҷамъ оваранд ва дар ҷойҳои иҷозатдодашуда хайма зананд.

Аммо онҳо вазифадоранд ба табиат, моликияти дигарон ва ҳайвоноти ваҳшӣ зарар нарасонанд.&lt;ref name=&quot;nature&quot;&gt;{{cite web |title=The Right of Public Access – Swedish freedom to roam |url=https://visitsweden.com/what-to-do/nature-outdoors/nature/the-right-of-public-access/ |publisher=Visit Sweden |date=2025-06-10 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
Шветсия подшоҳии конститутсионӣ ва демократияи парлумонӣ мебошад.

Ин маънои онро дорад, ки кишвар подшоҳ дорад, вале салоҳиятҳои асосии сиёсӣ дар ихтиёри парлумон ва ҳукумат мебошанд.

Низоми давлатдорӣ бар асоси [[Конститутсия]], интихоботи озод, ҳокимияти қонун ва масъулияти ҳукумат дар назди парлумон амал мекунад.

=== Подшоҳ ===
Сарвари давлат дар Шветсия подшоҳ мебошад.

Аз соли 1973 ин вазифаро '''[[Карл XVI Густав]]''' иҷро мекунад.

Вазифаҳои подшоҳ асосан намояндагӣ ва ташрифотӣ мебошанд.

Ӯ дар маросимҳои давлатӣ иштирок мекунад, ҷаласаҳои муайянро ифтитоҳ менамояд ва дар муносибатҳои расмии байналмилалӣ кишварро намояндагӣ мекунад.

Подшоҳ ҳуқуқи мустақилона идора кардани ҳукумат ё қабули қонунҳоро надорад.

Мақоми подшоҳ ва тартиби ворисии тахт дар қонунҳои асосии кишвар муайян карда шудааст.&lt;ref name=&quot;king&quot;&gt;{{cite web |title=HM The King |url=https://www.kungahuset.se/english/royal-house/hm-the-king |publisher=Royal Court of Sweden |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Парлумон ===
Парлумони Шветсия '''[[Риксдаг]]''' (швед. ''Riksdag'') ном дорад.

Риксдаг аз 349 вакил иборат аст, ки барои чор сол интихоб мешаванд.

Вазифаҳои асосии он қабули қонунҳо, тасдиқи буҷети давлатӣ ва назорат аз фаъолияти ҳукумат мебошанд.

Парлумон инчунин дар интихоби сарвазир нақши марказӣ дорад.

Раиси Риксдаг ҷаласаҳои парлумонро роҳбарӣ карда, ҳангоми ташкили ҳукумати нав номзадеро барои вазифаи сарвазир пешниҳод мекунад.

Низоми интихоботии Шветсия ба намояндагии мутаносиб асос ёфтааст, яъне тақсими курсиҳои парлумон асосан ба ҳиссаи овозҳои бадастовардаи ҳизбҳо вобаста мебошад.&lt;ref name=&quot;riksdag&quot;&gt;{{cite web |title=How the Riksdag works |url=https://www.riksdagen.se/en/how-the-riksdag-works/ |publisher=Sveriges riksdag |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳукумат ===
Ҳукуматро сарвазир роҳбарӣ мекунад.

Сарвазир барои ташкили ҳайати ҳукумат ва пешбурди сиёсати он масъул аст.

Ҳукумат барномаҳои сиёсӣ пешниҳод мекунад, иҷрои қонунҳоро таъмин менамояд ва фаъолияти мақомоти марказии давлатиро ҳамоҳанг месозад.

Дар Шветсия ҳукумат бояд аз дастгирии кофии Риксдаг бархӯрдор бошад.

Агар парлумон ба сарвазир ё ҳукумат изҳори нобоварӣ кунад, онҳо метавонанд маҷбур ба истеъфо шаванд.

=== Вазъи сиёсӣ пас аз интихоботи соли 2026 ===
13 сентябри соли 2026 дар Шветсия интихоботи навбатии парлумонӣ баргузор шуд.

Дар натиҷаи интихобот ҳизбҳои мухолифи ҳукумати пешин дар маҷмуъ 176 курсии Риксдагро ба даст оварданд, дар ҳоле ки ҳизбҳои блоки ростгаро соҳиби 173 курсӣ шуданд.

17 сентябри соли 2026 сарвазир Улф Кристерссон истеъфои худро пешниҳод кард.

Азбаски ташкили ҳукумати нав ба анҷом нарасида буд, ӯ роҳбарии ҳукумати иҷрокунандаи вазифаро идома дод.

15 октябри соли 2026 парлумон номзадии Магдалена Андерссонро ба вазифаи сарвазир рад кард.

3 ноябри соли 2026 номзадии Элизабет Танд Рингквист низ аз ҷониби парлумон рад гардид.

То 3 ноябри соли 2026 музокироти сиёсӣ барои ташкили ҳукумати нав идома дошт ва Улф Кристерссон сарвазири ҳукумати иҷрокунандаи вазифа боқӣ мемонд.&lt;ref name=&quot;caretaker&quot;&gt;{{cite web |title=Prime Minister to lead caretaker government |url=https://www.government.se/articles/2026/09/prime-minister-to-lead-caretaker-government/ |publisher=Government Offices of Sweden |date=2026-09-17 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2026&quot;&gt;{{cite web |title=Nej till Elisabeth Thand Ringqvist (C) som statsminister |url=https://www.riksdagen.se/sv/aktuellt/aktuelltnotiser/2026/nov/3/nej-till-elisabeth-thand-ringqvist-c-som_cms6afacb7c-be00-432a-b75e-37e169872323sv/ |publisher=Sveriges riksdag |date=2026-11-03 |language=sv}}&lt;/ref&gt;

== Бахшбандии маъмурӣ ==
Шветсия давлати воҳид мебошад.

Аз ҷиҳати маъмурӣ он ба '''21 лен''' (швед. ''län'') ва '''290 коммуна''' (швед. ''kommun'') ҷудо мешавад.

Лен воҳиди маъмурии минтақавӣ аст, дар ҳоле ки коммунаҳо вазифаҳои муҳими худидоракунии маҳаллиро иҷро мекунанд.

Коммунаҳо дар идораи мактабҳо, хизматрасониҳои маҳаллӣ, банақшагирии шаҳрҳо ва дигар масъалаҳои рӯзмарраи аҳолӣ иштирок мекунанд.

Дар сатҳи минтақавӣ мақомоти интихобӣ дар масъалаҳое чун тандурустӣ ва нақлиёти ҷамъиятӣ масъулият доранд.

Шветсия инчунин дорои 25 вилояти таърихӣ мебошад, ки '''ландскап''' (швед. ''landskap'') ном доранд.

Ин вилоятҳои таърихӣ имрӯз воҳидҳои асосии идории давлат нестанд, вале дар фарҳанг, анъанаҳо ва ҳувияти маҳаллии сокинон ҷойгоҳи муҳим доранд.&lt;ref name=&quot;administration&quot;&gt;{{cite web |title=The Swedish model of government administration |url=https://www.government.se/how-sweden-is-governed/the-swedish-model-of-government-administration/ |publisher=Government Offices of Sweden |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Иқтисод ==
[[Акс:Stockholm skyline from Monteliusvägen.jpg|thumb|Стокҳолм яке аз марказҳои муҳими иқтисодӣ ва молиявии Шветсия мебошад.]]

Шветсия дорои иқтисоди пешрафта ва гуногунсоҳа мебошад.

Дар он саноат, хизматрасонӣ, технологияҳои рақамӣ, тиҷорати байналмилалӣ ва истеҳсоли маҳсулоти техникӣ нақши муҳим доранд.

Тибқи маълумоти Бонки ҷаҳонӣ, маҷмуи маҳсулоти дохилии номиналии Шветсия дар соли 2025 тақрибан 669 миллиард доллари ИМА буд.&lt;ref name=&quot;worldbank&quot;/&gt;

Иқтисоди кишвар бо бозори ҷаҳонӣ робитаи зич дорад. Қисми зиёди маҳсулоти саноатии Шветсия ба кишварҳои дигар содир мешавад.

Дар баробари ширкатҳои калон, корхонаҳои хурду миёна низ дар иқтисод нақши муҳим доранд.

=== Саноат ===
Шветсия дар истеҳсоли мошинҳо, таҷҳизоти саноатӣ, маҳсулоти электронӣ, маводи кимиёвӣ ва дигар маҳсулот таҷрибаи тӯлонӣ дорад.

Аз ширкатҳои маъруфи шведӣ метавон инҳоро ном бурд:

* '''[[Volvo]]''' — истеҳсоли мошинҳо, воситаҳои нақлиёт ва таҷҳизоти вазнин;
* '''[[Scania]]''' — истеҳсоли мошинҳои боркаш ва автобусҳо;
* '''[[Ericsson]]''' — таҷҳизот ва технологияҳои алоқа;
* '''[[IKEA]]''' — истеҳсол ва фурӯши мебел ва маҳсулоти рӯзгор;
* '''[[Electrolux]]''' — техникаи маишӣ;
* '''[[H&amp;M]]''' — саноати либос ва савдои чакана;
* '''[[Spotify]]''' — хадамоти рақамии шунидани мусиқӣ.

Ин ширкатҳо дар рушди иқтисоди Шветсия ва маъруфияти он дар бозори байналмилалӣ саҳм гузоштаанд.

=== Захираҳои табиӣ ===
Шветсия дорои захираҳои маъдани оҳан, ҷангал ва об мебошад.

Дар шимоли кишвар конҳои муҳими маъдани оҳан ҷойгиранд.

Яке аз марказҳои маъруфи истихроҷи маъдан '''[[Кируна]]''' мебошад.

Саноати коркарди чӯб, истеҳсоли коғаз ва селлюлоза низ барои иқтисоди кишвар аҳамияти калон дорад.

Дарёҳои шимолӣ барои истеҳсоли нерӯи барқи обӣ истифода мешаванд.

=== Энергетика ===
Барқ дар Шветсия аз манбаъҳои гуногун истеҳсол мешавад.

Нерӯгоҳҳои обӣ ва атомӣ дар таъмини кишвар бо нерӯи барқ нақши муҳим доранд.

Дар солҳои охир истифодаи нерӯи бодӣ низ афзоиш ёфтааст.

Дар баробари ин, масъалаҳои рушди нерӯгоҳҳои нав, амнияти энергетикӣ ва таъсири истеҳсоли нерӯ ба муҳити зист дар кишвар мавриди баҳс қарор доранд.

=== Кишоварзӣ ===
Кишоварзӣ бештар дар қисматҳои ҷанубӣ ва марказии Шветсия рушд кардааст.

Дар ин минтақаҳо гандум, ҷав, ҷавдор, картошка ва дигар зироатҳо парвариш карда мешаванд.

Чорводорӣ низ аҳамияти калон дорад. Парвариши говҳои ширдеҳ ва дигар ҳайвоноти хонагӣ яке аз самтҳои асосии кишоварзӣ мебошад.

Дар шимоли кишвар иқлими сард ва давраи кӯтоҳи нашъунамои рустаниҳо имкониятҳои кишоварзиро маҳдуд мекунанд.

=== Модели иҷтимоию иқтисодӣ ===
Шветсия бо низоми густурдаи хизматрасониҳои ҷамъиятӣ маъруф аст.

Бисёре аз хизматрасониҳои маориф, тандурустӣ ва дастгирии иҷтимоӣ аз ҳисоби андозҳо маблағгузорӣ мешаванд.

Дар кишвар низоми суғуртаи иҷтимоӣ, кумакпулӣ барои кӯдакон, рухсатии нигоҳубини кӯдак ва нафақа амал мекунад.

Бо вуҷуди ин, тамоми хизматрасониҳо барои ҳамаи сокинон ройгон нестанд. Масалан, барои баъзе хизматрасониҳои тиббӣ ё таҳсил дар донишгоҳҳо, вобаста ба мақоми шахс ва қоидаҳои амалкунанда, пардохт талаб карда мешавад.

Модели Шветсия кӯшиш мекунад фаъолияти иқтисоди бозориро бо дастгирии иҷтимоӣ ва паст кардани нобаробарии иқтисодӣ якҷоя намояд.

Дар баробари дастовардҳо, масъалаҳои андозбандӣ, арзиши манзил, муҳоҷират ва таъмини хизматрасониҳои иҷтимоӣ низ дар ҷомеа мавриди баҳс қарор доранд.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Шветсия дар моҳи августи соли 2026 тақрибан 10,62 миллион нафар буд.&lt;ref name=&quot;scb&quot;/&gt;

Зичии аҳолӣ нисбат ба бисёре аз кишварҳои Аврупои Ғарбӣ паст мебошад.

Қисми зиёди сокинон дар шаҳрҳо ва минтақаҳои ҷанубию марказии кишвар зиндагӣ мекунанд.

Дар шимоли Шветсия маҳалҳои васеи камаҳолӣ мавҷуданд.

Шветсия дар тӯли асри XX ва аввали асри XXI аз кишвари нисбатан якзабона ба ҷомеаи дорои аҳолии гуногунзабон ва гуногунфарҳанг табдил ёфтааст.

Муҳоҷират дар тағйирёбии таркиби аҳолӣ нақши муҳим дорад.

Дар кишвар гурӯҳҳои гуногуни муҳоҷирон ва фарзандони онҳо, аз ҷумла аҳолии дорои решаҳои финландӣ, суриягӣ, ироқӣ, сомолӣ ва дигар кишварҳо зиндагӣ мекунанд.

=== Забон ===
'''[[Забони шведӣ]]''' забони расмии Шветсия мебошад.

Он ба шохаи шимолии [[забонҳои германӣ]] мансуб аст ва бо забонҳои норвегӣ ва даниягӣ хешовандии наздик дорад.

Забонҳои шведӣ, норвегӣ ва даниягӣ то андозае барои гӯяндагони якдигар фаҳмо мебошанд, ҳарчанд дараҷаи фаҳмиш вобаста ба лаҳҷа ва таҷрибаи шахс фарқ мекунад.

Шветсия инчунин панҷ забони ақаллияти миллиро ба расмият мешиносад:

* '''финландӣ''';
* '''сомӣ''';
* '''меянкиелӣ''';
* '''романӣ''';
* '''идиш'''.

Ин забонҳо ба гурӯҳҳои таърихии ақаллияти кишвар мансубанд ва тибқи қонун дорои ҳуқуқҳои махсуси ҳифз ва рушд мебошанд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden's work with national minorities |url=https://www.government.se/government-policy/national-minorities-and-minority-languages/swedens-work-with-national-minorities/ |publisher=Government Offices of Sweden |date=2026-11-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Мардуми сомӣ ===
'''[[Сомиҳо]]''' (''Sámi'') яке аз халқҳои бумии минтақаҳои шимолии Скандинавия мебошанд.

Онҳо дар қисматҳои шимолии Шветсия, Норвегия, Финланд ва нимҷазираи Кола зиндагӣ мекунанд.

Мардуми сомӣ дорои забонҳо, анъанаҳо ва фарҳанги хоси худ мебошанд.

Дар ҳаёти анъанавии баъзе гурӯҳҳои сомӣ парвариши гавазни шимолӣ нақши муҳим дорад.

Дар баробари ин, сомӣҳо дар тамоми соҳаҳои ҷомеаи муосир фаъолият мекунанд.

Дар Шветсия '''Парлумони сомӣ''' (''Sametinget'') ҳамчун ниҳоди намояндагии ин мардум фаъолият дорад.

Масъалаҳои ҳифзи забон, заминҳои анъанавӣ ва ҳуқуқҳои фарҳангии сомӣҳо дар сиёсати кишвар аҳамияти махсус доранд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;/&gt;

=== Дин ===
То паҳн шудани масеҳият аҳолии сарзамини Шветсия асосан ба эътиқодоти қадимии скандинавӣ пайравӣ мекард.

Масеҳият дар асрҳои IX—XII тадриҷан густариш ёфт.

Дар асри XVI, баъди ислоҳоти протестантӣ, таълимоти лютеранӣ ба равияи асосии масеҳият дар Шветсия табдил ёфт.

'''[[Калисои Шветсия]]''' муддати тӯлонӣ мақоми махсуси давлатӣ дошт.

Соли 2000 муносибатҳои расмии давлат ва калисо тағйир ёфта, Калисои Шветсия аз сохтори мустақими давлатӣ ҷудо шуд.

Имрӯз дар кишвар озодии динӣ амал мекунад.

Дар Шветсия пайравони равияҳои гуногуни масеҳият, ислом, яҳудият ва дигар динҳо зиндагӣ мекунанд.

Дар баробари ин, қисми зиёди аҳолӣ худро ғайридинӣ мешуморад ё дар фаъолияти созмонҳои динӣ иштироки доимӣ надорад.

== Маориф ва илм ==
Маориф яке аз соҳаҳои муҳими сиёсати иҷтимоии Шветсия мебошад.

Дар кишвар низоми таҳсилоти томактабӣ, мактабӣ, касбӣ ва олӣ амал мекунад.

Таҳсилоти ҳатмии мактабӣ барои кӯдакон аз синни шашсолагӣ оғоз мешавад.

Дар баробари мактабҳои давлатӣ, муассисаҳои таълимии мустақил низ фаъолият доранд, ки фаъолияти онҳо тибқи қонун танзим мешавад.

Шветсия дорои як қатор донишгоҳҳои маъруф мебошад.

Аз ҷумла:

* '''[[Донишгоҳи Уппсала]]''' — яке аз қадимтарин донишгоҳҳои Скандинавия, ки соли 1477 таъсис ёфтааст;
* '''[[Донишгоҳи Лунд]]''' — яке аз марказҳои муҳими илмӣ ва таҳқиқотии кишвар;
* '''[[Донишгоҳи Стокҳолм]]''';
* '''[[Донишгоҳи Гётеборг]]''';
* '''[[Донишкадаи шоҳии технологии KTH]]''';
* '''[[Донишкадаи Каролинска]]''' — маркази маъруфи таҳқиқоти тиббӣ.

Шветсия дар рушди илм саҳми назаррас гузоштааст.

Аз олимони маъруфи ин кишвар '''[[Карл Линней]]''' мебошад, ки дар ташаккули низоми муосири тасниф ва номгузории организмҳои зинда нақши муҳим дошт.

Олими дигар '''[[Андерс Селсий]]''' аст, ки номи ӯ бо яке аз меъёрҳои маъруфи ченкунии ҳарорат — дараҷаи Селсий — алоқаманд мебошад.

'''[[Алфред Нобел]]''', ихтироъкор ва соҳибкори швед, бо таъсиси [[Ҷоизаи Нобел]] маъруф аст.

Аз соли 1901 ҷоизаҳои Нобел дар соҳаҳои гуногун супурда мешаванд.

Бисёре аз маросимҳои ҷоизасупорӣ дар Стокҳолм баргузор мегарданд, дар ҳоле ки Ҷоизаи сулҳи Нобел дар [[Осло]]и Норвегия супурда мешавад.

== Фарҳанг ==
Фарҳанги Шветсия зери таъсири таърихи скандинавӣ, масеҳият, рушди шаҳрҳо ва дигаргуниҳои иҷтимоии асрҳои охир ташаккул ёфтааст.

Дар ҳаёти фарҳангии кишвар адабиёт, мусиқӣ, театр, синамо, ҳунарҳои тасвирӣ ва тарроҳии саноатӣ ҷойгоҳи муҳим доранд.

=== Адабиёт ===
Адабиёти шведӣ таърихи тӯлонӣ дорад.

Аз адибони маъруфи кишвар '''[[Август Стриндберг]]''' мебошад, ки дар рушди драматургия ва адабиёти навини Аврупо саҳми муҳим гузоштааст.

'''[[Селма Лагерлёф]]''' соли 1909 барандаи Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт шуд.

Нависандаи дигари маъруфи швед '''[[Астрид Линдгрен]]''' аст, ки бо офаридани қаҳрамони машҳури адабиёти кӯдакон — '''[[Пиппи Ҷӯробдароз]]''' — шинохта мешавад.

Асарҳои Линдгрен ба забонҳои зиёди ҷаҳон тарҷума шудаанд.

Аз нависандагони дигари маъруфи швед метавон '''[[Ҳеннинг Манкелл]]''' ва '''[[Стиг Ларссон]]'''-ро ном бурд.

=== Синамо ===
Шветсия дар таърихи синамои ҷаҳон низ ҷойгоҳи муҳим дорад.

'''[[Ингмар Бергман]]''' яке аз коргардонҳои маъруфи асри XX мебошад.

Филмҳои ӯ бештар масъалаҳои муносибатҳои инсонӣ, марг, имон, танҳоӣ ва маънои зиндагиро баррасӣ мекунанд.

Аз асарҳои маъруфи ӯ '''«Муҳри ҳафтум»''' (''The Seventh Seal'') ва '''«Клубничное поле»''' (''Wild Strawberries'') мебошанд.

Синамои Шветсия инчунин бо ҳунарпешагони маъруфе чун '''[[Грета Гарбо]]''' ва '''[[Ингрид Бергман]]''' шинохта шудааст.

=== Мусиқӣ ===
Мусиқии шведӣ ҳам дар дохили кишвар ва ҳам дар саҳнаи байналмилалӣ маъруф аст.

Гурӯҳи '''[[ABBA]]''' яке аз машҳуртарин гурӯҳҳои мусиқии попи асри XX мебошад.

Он соли 1974 бо суруди ''Waterloo'' дар озмуни [[Евровидение]] ғолиб шуд.

Дар солҳои минбаъда мусиқии поп, рок ва электронӣ дар Шветсия рушди назаррас ёфт.

Дар кишвар инчунин ширкатҳо, оҳангсозон ва таҳиякунандагони мусиқӣ фаъолият мекунанд, ки дар саноати байналмилалии мусиқӣ саҳм доранд.

=== Идҳо ва анъанаҳо ===
Яке аз идҳои маъруфи Шветсия '''Мидсоммар''' (швед. ''Midsommar'') мебошад, ки ба миёнаи тобистон алоқаманд аст.

Дар ин рӯз одамон ҷамъ омада, суруд мехонанд, рақс мекунанд ва бо оилаю дӯстон вақт мегузаронанд.

Иди дигари маъруф '''Рӯзи Люсия''' мебошад, ки 13 декабр таҷлил мешавад.

Ин анъана бо рӯшноӣ ва омадани фасли зимистон алоқаманд аст.

Дар ҷомеаи шведӣ инчунин анъанаи '''фика''' (''fika'') маъмул мебошад.

Фика одатан танаффус барои нӯшидани қаҳва ё чой ва суҳбат бо дӯстон ё ҳамкорон аст.

Ин анъана дар зиндагии рӯзмарра ва муҳити кории бисёре аз сокинони кишвар ҷойгоҳи муҳим дорад.

=== Ошпазӣ ===
Ошпазии анъанавии Шветсия аз иқлими шимолӣ, захираҳои баҳрӣ ва маҳсулоти кишоварзӣ таъсир гирифтааст.

Аз таомҳои маъруф '''гӯштқимаҳои шведӣ''' (''köttbullar'') мебошанд, ки аксар вақт бо картошка ва мураббои брусника пешкаш мешаванд.

Моҳӣ, махсусан [[шоҳмоҳӣ]] ва озодмоҳӣ, дар ғизои анъанавии кишвар ҷойгоҳи муҳим дорад.

Нони тунуки хушк (''knäckebröd'') низ яке аз маҳсулоти маъмули ғизоии шведӣ мебошад.

Аз шириниҳои маъруф метавон кулчаҳои дорчиндор (''kanelbullar'')-ро ном бурд.

Дар идҳо ва ҷашнҳои оилавӣ таомҳои махсуси мавсимӣ омода мекунанд.

== Варзиш ==
Варзиш дар ҳаёти иҷтимоии Шветсия ҷойгоҳи муҳим дорад.

Аз намудҳои маъруфи варзиш [[футбол]], [[хоккейи рӯйи ях]], лижаронӣ, варзиши сабук ва ҳандбол мебошанд.

Шветсия дар мусобиқаҳои байналмилалии хоккей ва намудҳои зимистонаи варзиш натиҷаҳои назаррас ба даст овардааст.

Дар футбол тими миллии мардонаи Шветсия соли 1958 ба финали Ҷоми ҷаҳон роҳ ёфт.

Яке аз футболбозони маъруфи кишвар '''[[Златан Иброҳимович]]''' мебошад.

Варзишгарони швед инчунин дар Бозиҳои олимпии зимистона ва тобистона медалҳои зиёд ба даст овардаанд.

Фаъолияти варзишии кӯдакон ва ҷавонон тавассути клубҳо ва созмонҳои маҳаллӣ дастгирӣ карда мешавад.

== Муносибатҳои байналмилалӣ ==
Шветсия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Аврупо, [[Шурои Аврупо]], [[Шурои шимолӣ]], [[Созмони ҳамкории иқтисодӣ ва рушд]] ва дигар созмонҳои байналмилалӣ мебошад.

Кишвар дар масъалаҳои ҳуқуқи инсон, рушди устувор, кумакҳои башардӯстона ва ҳамкориҳои байналмилалӣ фаъолият мекунад.

Шветсия инчунин бо кишварҳои дигари Скандинавия робитаҳои наздики иқтисодӣ, сиёсӣ ва фарҳангӣ дорад.

Дар соли 2024 кишвар ба НАТО пайваст ва ҳамкориҳои низомии худро бо давлатҳои узви ин созмон густариш дод.

== Муносибатҳои Шветсия ва Тоҷикистон ==
Муносибатҳои дипломатӣ байни '''[[Тоҷикистон]]''' ва '''Шветсия''' 9 декабри соли 1992 барқарор шудаанд.

Ҳамкориҳои ду кишвар дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва башардӯстона инкишоф ёфтаанд.

Тибқи маълумоти Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон, аз самтҳои муҳими ҳамкорӣ дастгирии ҷомеаи шаҳрвандӣ, барномаҳои иҷтимоӣ, рушди кишоварзӣ ва лоиҳаҳои марбут ба паст кардани сатҳи камбизоатӣ мебошанд.

Шветсия тавассути барномаҳои байналмилалӣ ва созмонҳои ҳамкор низ дар баъзе ташаббусҳои рушди Тоҷикистон иштирок кардааст.

Муносибатҳои ду кишвар дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва ҳамкориҳои Аврупою Осиёи Марказӣ низ сурат мегиранд.&lt;ref name=&quot;mfa&quot;/&gt;

== Мероси ҷаҳонӣ ва ҷойҳои машҳур ==
[[Акс:Drottningholm Palace Sweden 2005.jpg|thumb|Қасри Дроттнингҳолм яке аз ёдгориҳои маъруфи таърихии Шветсия мебошад.]]

Шветсия дорои ёдгориҳои зиёди таърихӣ, меъморӣ ва табиӣ мебошад.

Як қатор ин ёдгориҳо ба [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] дохил шудаанд.

Аз ҷумла:

* '''[[Қасри Дроттнингҳолм]]''' — маҷмааи таърихии шоҳӣ дар наздикии Стокҳолм;
* '''[[Бирка ва Ҳовгорден]]''' — ёдгориҳои муҳими давраи викингҳо;
* '''[[Висбю]]''' — шаҳри таърихӣ дар ҷазираи Готланд;
* '''[[Минтақаи Лапония]]''' — минтақаи васеи табиӣ ва фарҳангӣ дар шимоли кишвар;
* '''[[Кандакориҳои сангии Танум]]''' — ёдгориҳои сангнигораи давраи қадим;
* '''[[Фалун]]''' — минтақаи таърихии истихроҷи маъдани мис.

Ин ёдгориҳо давраҳои гуногуни таърих, рушди фарҳанг ва муносибати инсон бо муҳити табииро инъикос мекунанд.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden — World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/se |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Шведҳо]]
* [[Забони шведӣ]]
* [[Стокҳолм]]
* [[Скандинавия]]
* [[Аврупои Шимолӣ]]
* [[Норвегия]]
* [[Дания]]
* [[Финланд]]
* [[Таърихи Шветсия]]
* [[Риксдаг]]
* [[Подшоҳии конститутсионӣ]]
* [[Иттиҳоди Калмар]]
* [[Викингҳо]]
* [[Модели шимолии таъминоти иҷтимоӣ]]
* [[Муносибатҳои Тоҷикистон ва Шветсия]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Elgán, Elisabeth; Scobbie, Irene. ''Historical Dictionary of Sweden''. Rowman &amp; Littlefield, 2015.
* Price, T. Douglas. ''Ancient Scandinavia: An Archaeological History from the First Humans to the Vikings''. Oxford University Press, 2015.
* Koblik, Steven. ''Sweden’s Development from Poverty to Affluence, 1750—1970''. University of Minnesota Press, 1975.
* Scott, Franklin D. ''Sweden: The Nation’s History''. University of Minnesota Press, 1977.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://sweden.se/ Сомонаи расмии иттилоотии Шветсия]
* [https://www.government.se/ Сомонаи ҳукумати Шветсия]
* [https://www.riksdagen.se/en/ Сомонаи парлумони Шветсия]
* [https://www.scb.se/en/ Идораи омори Шветсия]
* [https://www.mfa.tj/tg/main/view/181/munosibathoi-tojikiston-bo-shvetsiya Муносибатҳои Тоҷикистон бо Шветсия] — Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* [https://whc.unesco.org/en/statesparties/se Шветсия дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]

{{ПБ}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Шветсия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>eijc99lz5weizpdx3mjro2qa0fmpe5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492112</id>
      <parentid>1492111</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Суэд]] to [[Шветсия]]</comment>
      <origin>1492111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69853" sha1="eijc99lz5weizpdx3mjro2qa0fmpe5z" xml:space="preserve">{{Давлат
|Номи тоҷикӣ = Подшоҳии Шветсия
|Номи аслӣ = Konungariket Sverige
|Номи одӣ = Шветсия
|Парчам = Flag of Sweden.svg
|Нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|Номи суруди миллӣ = Du gamla, du fria
|Шакли ҳукумат = [[Подшоҳии конститутсионӣ|Подшоҳии конститутсионии парлумонӣ]]
|Дар харита = EU-Sweden.svg
|Забонҳо = [[Забони шведӣ|Шведӣ]]
|Пойтахт = [[Стокҳолм]]
|Шаҳри калонтарин = [[Стокҳолм]]
|Вазифаи роҳбар 1 = [[Подшоҳи Шветсия|Подшоҳ]]
|Роҳбар 1 = [[Карл XVI Густав]]
|Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Шветсия|Сарвазир]]
|Роҳбар 2 = [[Улф Кристерссон]] (иҷрокунандаи вазифа, ноябри 2026)
|Вазифаи роҳбар 3 = Раиси [[Риксдаг]]
|Роҳбар 3 = [[Андреас Норлен]]
|Масоҳат = 450 295 км²
|Фоизи об = 8,97
|Аҳолӣ = 10 621 103 нафар&lt;ref name=&quot;scb&quot;&gt;{{cite web |title=Population statistics |url=https://www.scb.se/en/BE0101-en |publisher=Statistics Sweden |language=en |access-date=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;
|Соли баҳодиҳӣ = августи 2026
|Зичии аҳолӣ = тақрибан 24 нафар/км²
|ММД (номинал) = 669 млрд доллари ИМА&lt;ref name=&quot;worldbank&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden |url=https://data.worldbank.org/country/sweden |publisher=World Bank |language=en |access-date=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;
|Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2025
|ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 63 133 доллари ИМА (2025)
|Воҳиди пул = [[Кронаи шведӣ]] (SEK)
|Домен/Доменҳо = [[.se]]
|Пешшумораи телефон = +46
|Минтақаи замонӣ = UTC+1 (зимистон), UTC+2 (тобистон)
}}
'''Шветсия''', '''Суэд''' ({{lang-sv|Sverige}}), расман '''Подшоҳии Шветсия''' ({{lang-sv|Konungariket Sverige}}) — давлатест дар [[Аврупои Шимолӣ]], ки қисми шарқии [[нимҷазираи Скандинавия]]ро ишғол мекунад. Он дар ғарб ва шимол бо [[Норвегия]], дар шимолу шарқ бо [[Финландия]] ҳамсарҳад буда, аз шарқ бо [[халиҷи Ботник]] ва [[баҳри Балтика]] иҳота шудааст. Дар ҷанубу ғарб Шветсия тавассути пули [[Эресунн]] бо [[Дания]] пайваст мебошад.

Шветсия бо масоҳати тақрибан 450 ҳазор километри мураббаъ яке аз калонтарин кишварҳои Аврупо аст. Аҳолии он дар моҳи августи соли 2026 тақрибан 10,62 миллион нафарро ташкил медод. Пойтахт ва шаҳри калонтарини мамлакат [[Стокҳолм]] мебошад. Ба шаҳрҳои бузурги дигар [[Гётеборг]], [[Малмё]] ва [[Уппсала]] дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;scb&quot;/&gt;

Шветсия [[подшоҳии конститутсионӣ]] ва [[демократияи парлумонӣ]] мебошад. Подшоҳ сарвари давлат аст, вале қудрати асосии сиёсӣ дар дасти парлумон ва ҳукумат қарор дорад. Парлумони кишвар '''Риксдаг''' ном дошта, аз 349 вакил иборат аст.

Шветсия яке аз кишварҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ пешрафта ба шумор меравад. Иқтисоди он ба саноат, хизматрасонӣ, тиҷорати байналмилалӣ, технология ва истеҳсоли маҳсулоти дорои арзиши баланди иловагӣ такя мекунад. Кишвар бо низоми густурдаи таъминоти иҷтимоӣ, маориф, тандурустӣ ва муассисаҳои демократии худ маъруф аст.

Шветсия соли 1995 ба [[Иттиҳоди Аврупо]] пайваст. Кишвар муддати тӯлонӣ сиёсати ҳамроҳ нашудан ба иттиҳодҳои низомиро пеш мебурд, вале пас аз ҳамлаи густурдаи Русия ба Украина дар соли 2022 ин сиёсатро тағйир дод ва 7 марти соли 2024 ба [[НАТО]] дохил шуд.&lt;ref name=&quot;nato&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/en/news-and-events/articles/news/2024/03/07/sweden-officially-joins-nato |publisher=NATO |date=2024-03-07 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Номгузорӣ ==
Номи кишвар дар забони шведӣ '''Sverige''' мебошад. Ин ном аз ду қисми таърихӣ — ''Svea'' ва ''rike'' — пайдо шудааст.

Қисми якум ба номи қабилаҳои қадимии '''свеар''' (''Svear'') ишора мекунад, ки дар минтақаҳои марказии Шветсияи имрӯза зиндагӣ мекарданд. Қисми дуюм, ''rike'', ба маънои «подшоҳӣ» ё «мамлакат» мебошад.

Аз ин рӯ, номи ''Sverige'' дар маънои таърихӣ тақрибан «Подшоҳии свеарҳо»-ро ифода мекунад.

Дар забонҳои гуногун номи ин кишвар шаклҳои мухталиф дорад. Дар англисӣ ''Sweden'', дар олмонӣ ''Schweden'', дар фаронсавӣ ''Suède'' ва дар русӣ ''Швеция'' истифода мешавад.

Дар забони тоҷикӣ шакли '''«Шветсия»''' дар санадҳои расмии давлатӣ, аз ҷумла дар сомонаи Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;mfa&quot;&gt;{{cite web |title=Муносибатҳои Тоҷикистон бо Шветсия |url=https://mfa.tj/tg/main/view/181/munosibathoi-tojikiston-bo-shvetsiya |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2024-01-18}}&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
Таърихи Шветсия аз ҳазорсолаҳо пеш оғоз мешавад. Қаламрави он аз замони паснишинии яхбандиҳои бузурги Аврупои Шимолӣ тадриҷан маскун гардид.

Дар давраҳои гуногун дар ин сарзамин гурӯҳҳои шикорчӣ, деҳқон ва чорводор зиндагӣ мекарданд. Баъдтар ҷомеаҳои германитабори шимолӣ ташаккул ёфтанд, ки дар пайдоиши халқи швед нақши муҳим доштанд.

=== Давраҳои қадим ===
[[Акс:Vendel I helmet 456057.jpg|thumb|Кулоҳи ҷангии давраи Вендел, ки дар Шветсия ёфт шудааст.]]

Пас аз ақибнишинии пиряхҳо, тақрибан 12 ҳазор сол пеш, одамон дар қисматҳои ҷанубии сарзамини Шветсияи имрӯза маскан гирифтанд.

Сокинони аввалия асосан аз шикор, моҳигирӣ ва ҷамъоварии рустаниҳои худрӯй рӯз мегузаронданд. Бо гузашти вақт кишоварзӣ ва чорводорӣ низ густариш ёфтанд.

Дар асрҳои аввали милодӣ дар ин минтақа қабилаҳои германитабори шимолӣ зиндагӣ мекарданд. Аз ҷумла, '''свеарҳо''' дар минтақаи марказӣ ва '''гётҳо''' дар ҷануби кишвар нуфуз доштанд.

Муаррихи румӣ [[Татсит]] дар асари ''Германия'' (соли 98 милодӣ) аз қавме бо номи ''Suiones'' ёд кардааст, ки одатан бо свеарҳои қадим алоқаманд дониста мешаванд.

Дар он давра минтақаҳои имрӯзаи Шветсия ҳанӯз давлати ягона надоштанд. Қудрати сиёсӣ дар дасти сарварони маҳаллӣ ва подшоҳони қабилавӣ буд.

Ёдгориҳои бостоншиносӣ, аз ҷумла қабрҳо, зарфҳо, силоҳҳо ва навиштаҷоти рунӣ, дар бораи зиндагӣ ва фарҳанги ин ҷомеаҳо маълумот медиҳанд.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;&gt;Elgán, Elisabeth; Scobbie, Irene. ''Historical Dictionary of Sweden''. Rowman &amp; Littlefield, 2015.&lt;/ref&gt;

=== Давраи викингҳо ===
[[Акс:Vikings-Voyages.png|thumb|Роҳҳои сафар ва тиҷорати викингҳо дар Аврупо ва минтақаҳои атрофи он.]]

Аз охири асри VIII то асри XI Шветсия яке аз марказҳои муҳими [[давраи викингҳо]] буд.

'''[[Викингҳо]]''' баҳрнавардон, тоҷирон ва ҷанговарони скандинавӣ буданд, ки ба минтақаҳои гуногуни Аврупо ва берун аз он сафар мекарданд.

Викингҳои сарзамини Шветсияи имрӯза бештар ба самти шарқ ҳаракат мекарданд. Онҳо тавассути баҳри Балтик ва дарёҳои Аврупои Шарқӣ ба минтақаҳои Руси қадим, баҳри Сиёҳ, баҳри Каспий ва сарзаминҳои дигар мерасиданд.

Ин сафарҳо танҳо юришҳои ҳарбӣ набуданд. Тиҷорат, муҳоҷират, хизмат дар нерӯҳои давлатҳои дигар ва мубодилаи фарҳангӣ низ нақши муҳим доштанд.

Яке аз марказҳои маъруфи тиҷоратии он давра '''[[Бирка]]''' буд, ки дар ҷазираи Бйёркё, дар наздикии Стокҳолми имрӯза, ҷойгир буд.

Дар Бирка тоҷирон аз минтақаҳои гуногун ҷамъ меомаданд. Бозёфтҳои бостоншиносӣ нишон медиҳанд, ки ин шаҳр бо Аврупои Шарқӣ, ҷаҳони ислом ва минтақаҳои дигар робитаҳои тиҷоратӣ дошт.

Баъзе гурӯҳҳои скандинавӣ дар ташаккули шабакаҳои тиҷоратӣ ва сохторҳои сиёсии [[Руси Киев]] иштирок карданд. Аммо пайдоиши ин давлат раванди мураккаб буда, нақши гурӯҳҳои славянӣ, скандинавӣ ва дигар аҳолии маҳаллӣ мавриди омӯзиши таърихшиносон қарор дорад.&lt;ref name=&quot;vikingbook&quot;&gt;Price, T. Douglas. ''Ancient Scandinavia: An Archaeological History from the First Humans to the Vikings''. Oxford University Press, 2015.&lt;/ref&gt;

=== Пайдоиши Подшоҳии Шветсия ===
Дар асрҳои IX—XI дар сарзамини Шветсия раванди муттаҳидшавии воҳидҳои сиёсии маҳаллӣ оғоз ёфт.

Подшоҳони аввалини таърихӣ тадриҷан минтақаҳои свеарҳо ва гётҳоро таҳти ҳокимияти ягона муттаҳид карданд.

Аз шахсиятҳои муҳими ин давра '''Эрики Ғолиб''' ва писари ӯ '''Улоф Шётконунг''' буданд.

Дар ҳамин давра [[масеҳият]] низ тадриҷан паҳн мешуд.

Пеш аз густариши масеҳият сокинони Шветсия ба эътиқодоти қадимии скандинавӣ пайравӣ мекарданд. Дар ин эътиқодот худоёне чун [[Один]], [[Тор]] ва [[Фрейя]] ҷойгоҳи муҳим доштанд.

Паҳн шудани масеҳият чанд аср идома ёфт. Калисоҳо, дайрҳо ва муассисаҳои нави динӣ ба вуҷуд омаданд.

Дар асрҳои XII—XIII Шветсия ба як подшоҳии нисбатан мутамарказ табдил ёфт. Қонунҳо, сохторҳои идорӣ ва низоми ҷамъоварии андоз тадриҷан инкишоф ёфтанд.

Дар ин давра нуфузи Шветсия ба сарзаминҳои Финланди имрӯза низ густариш ёфт. Қисматҳои зиёди Финланд барои чандин аср дар ҳайати Подшоҳии Шветсия қарор доштанд.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;/&gt;

=== Иттиҳоди Калмар ===
Соли 1397 Шветсия, Дания ва Норвегия дар доираи '''[[Иттиҳоди Калмар]]''' таҳти ҳокимияти як подшоҳи муштарак муттаҳид шуданд.

Ҳадафи ин иттиҳод таҳкими қудрати кишварҳои Скандинавия ва муқовимат ба рақибони сиёсию иқтисодии онҳо буд.

Бо вуҷуди ин, муносибатҳои байни ашрофони швед ва ҳокимияти марказии иттиҳод ҳамеша ором набуданд.

Дар Шветсия чандин бор шӯришҳо ва ҳаракатҳои мухолифи ҳукумати иттиҳод сар заданд.

Соли 1520, ҳангоми талоши подшоҳи Дания Кристиан II барои барқарор кардани ҳокимияти худ, шумораи зиёди намояндагони ашрофи швед дар Стокҳолм қатл карда шуданд.

Ин рӯйдод дар таърих бо номи '''«Хунрезии Стокҳолм»''' маъруф аст.

Ҳодиса муқовимати шведҳоро пурзӯр кард ва ба оғози муборизаи нави истиқлолхоҳӣ мусоидат намуд.

Соли 1523 '''[[Густав I Ваза]]''' подшоҳи Шветсия интихоб шуд ва кишвар аз Иттиҳоди Калмар ҷудо гардид.

Рӯзи 6 июн, ки ба интихоби Густав Ваза алоқаманд аст, имрӯз ҳамчун '''Рӯзи миллии Шветсия''' таҷлил мешавад.&lt;ref name=&quot;riksdaghistory&quot;&gt;{{cite web |title=The history of the Riksdag |url=https://www.riksdagen.se/en/how-the-riksdag-works/the-history-of-the-riksdag/ |publisher=Sveriges riksdag |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ислоҳоти динӣ ва ташаккули давлати нав ===
Дар замони ҳукмронии Густав Ваза Шветсия тағйироти бузурги сиёсӣ ва динӣ аз сар гузаронд.

Подшоҳ ҳокимияти марказиро мустаҳкам кард ва нуфузи ашрофи маҳаллӣ ва муассисаҳои калисоиро маҳдуд намуд.

Дар асри XVI [[ислоҳоти протестантӣ]] ба Шветсия роҳ ёфт.

Кишвар тадриҷан аз тобеияти калисои католикии Рум хориҷ шуда, таълимоти [[лютеранӣ]] густариш ёфт.

Ин дигаргунӣ ба идораи давлат, маориф, моликияти замин ва фаъолияти калисо таъсири амиқ расонд.

Дар баробари ин, подшоҳӣ низоми идорӣ ва молиявии худро такмил дод.

Ин ислоҳот барои табдил ёфтани Шветсия ба як қудрати муҳим дар Аврупои Шимолӣ замина фароҳам овард.

=== Шветсия ҳамчун қудрати бузурги Аврупо ===
[[Акс:Gustave Adolphe at Breitenfeld-Johann Walter-f3706497.jpg|thumb|Подшоҳ Густав II Адолф дар муҳорибаи Брейтенфелд, соли 1631.]]

Дар асри XVII Шветсия ба яке аз давлатҳои пурқудрати низомии Аврупо табдил ёфт.

Ин давра бештар бо ҳукмронии '''[[Густав II Адолф]]''' алоқаманд аст.

Подшоҳ артиши Шветсияро ислоҳ карда, усулҳои нави ҷангӣ ва ташкилоти ҳарбиро ҷорӣ намуд.

Шветсия дар [[Ҷанги сисола]] (1618—1648) ширкат варзид ва дар ҷангҳои муҳим дар сарзаминҳои Олмон иштирок кард.

Дар натиҷаи пирӯзиҳо ва созишномаҳои баъдӣ Шветсия як қатор қаламравҳоро дар соҳилҳои баҳри Балтик ва шимоли Олмон ба даст овард.

Дар миёнаи асри XVII қаламрави зери ҳокимияти Шветсия ба бузургтарин андозаи таърихии худ расид.

Аммо густариши пайваста бо хароҷоти зиёди низомӣ ва ҷангҳои давомдор ҳамроҳ буд.

Дар охири асри XVII ва аввали асри XVIII рақобати Шветсия бо Русия, Дания ва дигар давлатҳо шиддат гирифт.

=== Ҷанги бузурги шимолӣ ===
'''[[Ҷанги бузурги шимолӣ]]''' аз соли 1700 то 1721 идома ёфт.

Дар ин ҷанг Шветсия асосан бо иттиҳоди давлатҳое рӯ ба рӯ шуд, ки Русия яке аз қудратҳои асосии он буд.

Подшоҳи Шветсия '''[[Карл XII]]''' дар солҳои аввали ҷанг як қатор пирӯзиҳои муҳими низомӣ ба даст овард.

Аммо соли 1709 артиши Шветсия дар '''[[муҳорибаи Полтава]]''' аз артиши Русия таҳти фармондеҳии [[Пётри I]] шикаст хӯрд.

Ин шикаст ба заиф шудани нуфузи Шветсия дар минтақаи баҳри Балтик мусоидат кард.

Ҷанг соли 1721 бо имзои '''[[Созишномаи Ништад]]''' ба анҷом расид.

Дар натиҷа Шветсия қисми муҳими қаламравҳои худро аз даст дод ва Русия ҳамчун қудрати бузурги нави минтақа тақвият ёфт.

Аз ҳамин давра нуфузи байналмилалии Шветсия тадриҷан коҳиш ёфт.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;/&gt;

=== Асрҳои XVIII ва XIX ===
Дар асри XVIII Шветсия чандин ислоҳоти сиёсиро аз сар гузаронд.

Дар баъзе давраҳо ҳокимияти парлумон ва ашрофон афзоиш ёфт, вале подшоҳон низ барои барқарор кардани қудрати худ талош мекарданд.

Соли 1809 Шветсия пас аз ҷанг бо Русия [[Финланд]]ро аз даст дод.

Финланд, ки чандин аср дар ҳайати Шветсия буд, ба қисми Империяи Русия табдил ёфт.

Соли 1814 Шветсия пас аз ҷанги кӯтоҳе бо Норвегия ин кишварро ба иттиҳоди сулолавӣ ворид кард.

Иттиҳоди Шветсия ва Норвегия то соли 1905 идома ёфт, вақте ки Норвегия истиқлоли пурраи худро барқарор намуд.

Ҷанги соли 1814 охирин ҷанге ба шумор меравад, ки Шветсия ҳамчун давлати ҷангкунанда бевосита дар он иштирок кардааст.

Дар асри XIX дар кишвар тағйироти бузурги иқтисодӣ ба амал омаданд.

Рушди кишоварзӣ, беҳтар шудани роҳҳои нақлиётӣ ва оғози саноатикунонӣ ба тағйир ёфтани ҷомеа мусоидат карданд.

Бо вуҷуди ин, сатҳи зиндагии бисёре аз сокинон ҳанӯз паст буд.

Дар нимаи дуюми асри XIX ва аввали асри XX беш аз як миллион нафар аз Шветсия, асосан ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], муҳоҷират карданд.

Сабабҳои асосии ин муҳоҷират камбуди замин, мушкилоти иқтисодӣ ва ҷустуҷӯи имкониятҳои беҳтари зиндагӣ буданд.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;/&gt;

=== Асри XX ва ташаккули давлати иҷтимоӣ ===
Дар охири асри XIX ва аввали асри XX Шветсия тадриҷан аз кишвари асосан кишоварзӣ ба давлати саноатӣ табдил ёфт.

Рушди корхонаҳо, роҳи оҳан, истеҳсоли металл ва техника ба афзоиши шаҳрҳо мусоидат намуд.

Ҳамзамон, ҳаракатҳои коргарӣ, иттифоқҳои касаба ва созмонҳои сиёсӣ густариш ёфтанд.

Дар даҳсолаҳои аввали асри XX низоми демократии кишвар мустаҳкам шуд.

Ҳуқуқи умумии овоздиҳӣ барои мардон ва занон тадриҷан ҷорӣ гардид. Занон бори аввал дар интихоботи умумимиллии парлумонӣ соли 1921 иштирок карданд.

Дар солҳои минбаъда ҳукуматҳои Шветсия, махсусан ҳукуматҳои сотсиал-демократӣ, барои рушди низоми таъминоти иҷтимоӣ, маориф, тандурустӣ ва ҳифзи ҳуқуқҳои меҳнатӣ ислоҳот гузаронданд.

Ин раванд асоси низоми иҷтимоиеро гузошт, ки имрӯз бо номи '''модели скандинавӣ''' ё '''модели шимолии таъминоти иҷтимоӣ''' маъруф аст.

Дар ин низом фаъолияти бозори озод бо андозбандӣ, хизматрасониҳои ҷамъиятӣ ва барномаҳои дастгирии иҷтимоӣ якҷоя мешавад.&lt;ref name=&quot;modernhistory&quot;&gt;Koblik, Steven. ''Sweden’s Development from Poverty to Affluence, 1750—1970''. University of Minnesota Press, 1975.&lt;/ref&gt;

=== Шветсия дар ҷангҳои ҷаҳонӣ ===
Шветсия дар [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] (1914—1918) расман сиёсати бетарафиро пеш гирифт.

Дар [[Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]] (1939—1945) низ ҳукумати Шветсия расман бетараф буд.

Бо вуҷуди ин, сиёсати Шветсия дар ин давра мураккаб ва баҳсбарангез буд.

Ҳангоми ишғоли Дания ва Норвегия аз ҷониби Олмони фашистӣ, Шветсия барои ҳифзи истиқлоли худ аз баъзе гузаштҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ истифода кард.

Дар қисме аз давраи ҷанг ҳукумати Шветсия ба Олмон барои истифодаи баъзе роҳҳои нақлиётӣ иҷозат дод ва тиҷорати маъдани оҳан бо ин кишвар идома ёфт.

Дар айни замон Шветсия ба Финланд ёрӣ расонд, гурезагони зиёдеро қабул кард ва дар баъзе амалиётҳои наҷотдиҳии шаҳрвандони кишварҳои ишғолшуда иштирок намуд.

Аз ҷумла, соли 1943 ҳазорон яҳудии Дания ба Шветсия паноҳ бурданд.

Дар охири ҷанг низ гурӯҳҳои башардӯстонаи швед дар амалиёти наҷотдиҳии маҳбусони лагерҳои консентратсионӣ иштирок карданд.

Аз ин рӯ, таърихшиносон сиёсати бетарафии Шветсияро дар ҷангҳои ҷаҳонӣ бо назардошти ҳам маҳдудиятҳо ва ҳам қарорҳои баҳсбарангези он арзёбӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;modernhistory&quot;/&gt;

=== Шветсияи муосир ===
Баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ Шветсия рушди иқтисодии назаррасро аз сар гузаронд.

Саноати мошинсозӣ, коркарди металл, истеҳсоли таҷҳизоти барқӣ ва дигар соҳаҳо густариш ёфтанд.

Ҳамзамон, низоми ҳифзи иҷтимоӣ, хизматрасонии тиббӣ ва маориф тақвият дода шуд.

Дар даҳсолаҳои охири асри XX ва аввали асри XXI кишвар ба иқтисоди ҷаҳонӣ бештар ҳамгиро гардид.

Соли 1995 Шветсия ба Иттиҳоди Аврупо пайваст, вале пули миллии худ — кронаи шведиро нигоҳ дошт.

Баъди ҳамлаи густурдаи Русия ба Украина дар соли 2022, Шветсия ва Финланд барои пайвастан ба НАТО дархост пешниҳод карданд.

Шветсия 7 марти соли 2024 расман узви НАТО гардид. Ин қарор ба сиёсати чандиндаҳсолаи ҳамроҳ нашудани кишвар ба иттиҳодҳои низомӣ хотима дод.&lt;ref name=&quot;nato&quot;/&gt;

== Ҷуғрофия ==
[[Акс:Vy mot Stora Sjöfallet från Saltoluokta.jpg|thumb|Манзараи кӯҳистонӣ дар шимоли Шветсия.]]

Шветсия дар Аврупои Шимолӣ ҷойгир буда, қисми шарқии нимҷазираи Скандинавияро фаро мегирад.

Дар ғарб ва шимол онро кӯҳҳои Скандинавия аз Норвегия ҷудо мекунанд.

Дар шарқ кишвар ба халиҷи Ботник ва баҳри Балтик роҳ дорад.

Қисми ҷанубии Шветсия тавассути гулӯгоҳи Эресунн аз Дания ҷудо мешавад. Дар ин ҷо пули дароз ва нақби нақлиётӣ шаҳри Малмёро бо минтақаи [[Копенҳаген]] мепайванданд.

Соҳили Шветсия дорои халиҷҳо, ҷазираҳо ва нимҷазираҳои зиёд мебошад.

Аз ҷазираҳои калонтарини кишвар '''[[Готланд]]''' ва '''[[Эланд]]''' мебошанд.

Масоҳати умумии Шветсия тақрибан 450 295 км² буда, қисми зиёди он аз ҷангалҳо, кӯҳҳо, кӯлҳо ва заминҳои кишоварзӣ иборат аст.

=== Минтақаҳои табиӣ ===
Аз рӯйи ҷуғрофия Шветсияро одатан ба се минтақаи бузурги таърихию ҷуғрофӣ ҷудо мекунанд:

* '''Норрланд''' — қисми шимолии кишвар, ки бо ҷангалҳои васеъ, кӯҳҳо, дарёҳо ва зичии пасти аҳолӣ фарқ мекунад.
* '''Свеаланд''' — қисми марказии кишвар, ки Стокҳолм ва як қатор марказҳои муҳими таърихиро дар бар мегирад.
* '''Гёталанд''' — қисми ҷанубии кишвар, ки аҳолии нисбатан зиёд, заминҳои кишоварзӣ ва марказҳои бузурги саноатӣ дорад.

Ин минтақаҳо воҳидҳои асосии маъмурии имрӯза нестанд, вале дар таърих ва ҳувияти минтақавии сокинон аҳамият доранд.

Қисми зиёди аҳолии кишвар дар минтақаҳои марказӣ ва ҷанубӣ зиндагӣ мекунад.

Норрланд, бо вуҷуди ишғол кардани қисми бузурги масоҳати кишвар, нисбатан камаҳолӣ мебошад.

=== Кӯҳҳо ===
Қаторкӯҳҳои [[Скандинавия]] аз шимол ба ҷануб дар қисми ғарбии кишвар тӯл мекашанд.

Қуллаҳои баландтарини Шветсия дар ҳамин минтақа ҷойгиранд.

Яке аз кӯҳҳои маъруфи кишвар '''[[Кебнекайсе]]''' мебошад.

Баландии қуллаи яхпӯши Кебнекайсе бо сабаби обшавӣ ва тағйирёбии ҳаҷми ях сол ба сол тағйир меёбад.

Кӯҳҳои шимолии Шветсия бо пиряхҳо, водиҳои васеъ ва манзараҳои табиии худ маъруфанд.

Дар ин минтақа як қатор боғҳои миллӣ, аз ҷумла '''[[Сарек]]''' ва '''[[Абиску]]''', ҷойгиранд.

=== Кӯлҳо ва дарёҳо ===
[[Акс:Vanern lake.jpg|thumb|Кӯли Венерн яке аз калонтарин кӯлҳои Аврупо мебошад.]]

Шветсия кишвари серкӯл мебошад.

Дар қаламрави он даҳҳо ҳазор кӯли хурду калон мавҷуд аст.

Калонтарини онҳо '''[[Венерн]]''' (швед. ''Vänern'') мебошад, ки яке аз калонтарин кӯлҳои Аврупо ба шумор меравад.

Кӯлҳои дигари муҳим '''[[Веттерн]]''', '''[[Меларен]]''' ва '''[[Йелмарен]]''' мебошанд.

Кӯли Меларен дар наздикии Стокҳолм ҷойгир аст ва дар рушди таърихии пойтахт нақши муҳим доштааст.

Бисёре аз дарёҳои бузурги кишвар аз кӯҳҳои Скандинавия сарчашма гирифта, ба самти шарқ ҷорӣ мешаванд.

Дарёҳои шимолӣ барои истеҳсоли нерӯи барқи обӣ аҳамияти калон доранд.

=== Иқлим ===
Иқлими Шветсия вобаста ба ҷойгиршавии ҷуғрофӣ хеле фарқ мекунад.

Дар ҷануб зимистонҳо нисбатан мулоим ва тобистонҳо муътадиланд.

Қисми марказии кишвар дорои иқлими нисбатан континенталӣ мебошад, ки зимистонҳои сард ва тобистонҳои гармтар дорад.

Дар шимол иқлими субарктикӣ ҳукмфармост. Дар ин минтақа зимистонҳо дарозу сард ва тобистонҳо кӯтоҳ мебошанд.

Бо вуҷуди ҷойгиршавӣ дар арзҳои баланди шимолӣ, таъсири уқёнуси Атлантик ва ҷараёнҳои гарми баҳрӣ боиси мулоимтар шудани иқлими бисёр минтақаҳои Шветсия нисбат ба дигар минтақаҳои ҳамарзи қитъаҳои ҷаҳон мегардад.

Дар қисми шимолии кишвар, махсусан берун аз [[Доираи қутбии шимолӣ]], дар тобистон падидаи '''офтоби нимашаб''' мушоҳида мешавад.

Дар ин давра офтоб метавонад чанд шабонарӯз пайиҳам аз уфуқ поён наравад.

Зимистон бошад, дар қисматҳои шимолӣ давраҳое фаро мерасанд, ки офтоб аз уфуқ боло намебарояд.

Дар баъзе шабҳои зимистон дар шимоли Шветсия '''[[шафақи қутбӣ]]''' низ мушоҳида мешавад.&lt;ref name=&quot;climate&quot;&gt;Swedish Meteorological and Hydrological Institute. [https://www.smhi.se/en «Climate in Sweden»]. SMHI.&lt;/ref&gt;

=== Ҷангалҳо ва олами наботот ===
Қисми зиёди қаламрави Шветсияро ҷангалҳо фаро гирифтаанд.

Дар минтақаҳои марказӣ ва шимолӣ ҷангалҳои сӯзанбарг, аз ҷумла [[санавбар]] ва [[коҷ]], бештар паҳн шудаанд.

Дар ҷануб ҷангалҳои омехта ва баргрез низ вомехӯранд.

Ҷангалҳо барои иқтисоди кишвар аҳамияти калон доранд. Чӯб, селлюлоза ва маҳсулоти коғазӣ аз маҳсулоти муҳими саноати Шветсия мебошанд.

Ҳамзамон, ҷангалҳо макони зисти бисёр ҳайвонот буда, барои нигоҳ доштани гуногунии биологӣ аҳамият доранд.

Ба ҳайвоноти ваҳшии кишвар [[гавазн]], [[элк]], [[хирси малла]], [[гург]], [[силовсин]] ва намудҳои гуногуни паррандаҳо дохил мешаванд.

Дар шимоли кишвар гавазнҳои шимолӣ низ зиндагӣ мекунанд, ки барои фарҳанг ва зиндагии анъанавии мардуми сомӣ аҳамияти калон доранд.

=== Ҳифзи муҳити зист ===
Шветсия шабакаи боғҳои миллӣ, мамнуъгоҳҳо ва дигар минтақаҳои муҳофизатшаванда дорад.

Ҳукумати кишвар барои ҳифзи ҷангалҳо, кӯлҳо, ҳайвоноти ваҳшӣ ва кам кардани ифлосшавӣ барномаҳои гуногун амалӣ мекунад.

Дар баробари ин, масъалаҳои марбут ба истифодаи ҷангалҳо, истихроҷи маъдан, рушди саноат ва таъсири тағйирёбии иқлим ба муҳити зист баҳсҳои ҷамъиятиро ба вуҷуд меоранд.

Дар Шветсия анъанаи ҳуқуқие бо номи '''''Allemansrätten''''' мавҷуд аст, ки ба одамон имкон медиҳад дар доираи қоидаҳои муайян аз табиат истифода баранд.

Мувофиқи ин принсип одамон метавонанд дар бисёр ҷангалҳо ва минтақаҳои табиӣ сайругашт кунанд, баъзе меваҳою занбӯруғҳои худрӯйро ҷамъ оваранд ва дар ҷойҳои иҷозатдодашуда хайма зананд.

Аммо онҳо вазифадоранд ба табиат, моликияти дигарон ва ҳайвоноти ваҳшӣ зарар нарасонанд.&lt;ref name=&quot;nature&quot;&gt;{{cite web |title=The Right of Public Access – Swedish freedom to roam |url=https://visitsweden.com/what-to-do/nature-outdoors/nature/the-right-of-public-access/ |publisher=Visit Sweden |date=2025-06-10 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
Шветсия подшоҳии конститутсионӣ ва демократияи парлумонӣ мебошад.

Ин маънои онро дорад, ки кишвар подшоҳ дорад, вале салоҳиятҳои асосии сиёсӣ дар ихтиёри парлумон ва ҳукумат мебошанд.

Низоми давлатдорӣ бар асоси [[Конститутсия]], интихоботи озод, ҳокимияти қонун ва масъулияти ҳукумат дар назди парлумон амал мекунад.

=== Подшоҳ ===
Сарвари давлат дар Шветсия подшоҳ мебошад.

Аз соли 1973 ин вазифаро '''[[Карл XVI Густав]]''' иҷро мекунад.

Вазифаҳои подшоҳ асосан намояндагӣ ва ташрифотӣ мебошанд.

Ӯ дар маросимҳои давлатӣ иштирок мекунад, ҷаласаҳои муайянро ифтитоҳ менамояд ва дар муносибатҳои расмии байналмилалӣ кишварро намояндагӣ мекунад.

Подшоҳ ҳуқуқи мустақилона идора кардани ҳукумат ё қабули қонунҳоро надорад.

Мақоми подшоҳ ва тартиби ворисии тахт дар қонунҳои асосии кишвар муайян карда шудааст.&lt;ref name=&quot;king&quot;&gt;{{cite web |title=HM The King |url=https://www.kungahuset.se/english/royal-house/hm-the-king |publisher=Royal Court of Sweden |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Парлумон ===
Парлумони Шветсия '''[[Риксдаг]]''' (швед. ''Riksdag'') ном дорад.

Риксдаг аз 349 вакил иборат аст, ки барои чор сол интихоб мешаванд.

Вазифаҳои асосии он қабули қонунҳо, тасдиқи буҷети давлатӣ ва назорат аз фаъолияти ҳукумат мебошанд.

Парлумон инчунин дар интихоби сарвазир нақши марказӣ дорад.

Раиси Риксдаг ҷаласаҳои парлумонро роҳбарӣ карда, ҳангоми ташкили ҳукумати нав номзадеро барои вазифаи сарвазир пешниҳод мекунад.

Низоми интихоботии Шветсия ба намояндагии мутаносиб асос ёфтааст, яъне тақсими курсиҳои парлумон асосан ба ҳиссаи овозҳои бадастовардаи ҳизбҳо вобаста мебошад.&lt;ref name=&quot;riksdag&quot;&gt;{{cite web |title=How the Riksdag works |url=https://www.riksdagen.se/en/how-the-riksdag-works/ |publisher=Sveriges riksdag |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳукумат ===
Ҳукуматро сарвазир роҳбарӣ мекунад.

Сарвазир барои ташкили ҳайати ҳукумат ва пешбурди сиёсати он масъул аст.

Ҳукумат барномаҳои сиёсӣ пешниҳод мекунад, иҷрои қонунҳоро таъмин менамояд ва фаъолияти мақомоти марказии давлатиро ҳамоҳанг месозад.

Дар Шветсия ҳукумат бояд аз дастгирии кофии Риксдаг бархӯрдор бошад.

Агар парлумон ба сарвазир ё ҳукумат изҳори нобоварӣ кунад, онҳо метавонанд маҷбур ба истеъфо шаванд.

=== Вазъи сиёсӣ пас аз интихоботи соли 2026 ===
13 сентябри соли 2026 дар Шветсия интихоботи навбатии парлумонӣ баргузор шуд.

Дар натиҷаи интихобот ҳизбҳои мухолифи ҳукумати пешин дар маҷмуъ 176 курсии Риксдагро ба даст оварданд, дар ҳоле ки ҳизбҳои блоки ростгаро соҳиби 173 курсӣ шуданд.

17 сентябри соли 2026 сарвазир Улф Кристерссон истеъфои худро пешниҳод кард.

Азбаски ташкили ҳукумати нав ба анҷом нарасида буд, ӯ роҳбарии ҳукумати иҷрокунандаи вазифаро идома дод.

15 октябри соли 2026 парлумон номзадии Магдалена Андерссонро ба вазифаи сарвазир рад кард.

3 ноябри соли 2026 номзадии Элизабет Танд Рингквист низ аз ҷониби парлумон рад гардид.

То 3 ноябри соли 2026 музокироти сиёсӣ барои ташкили ҳукумати нав идома дошт ва Улф Кристерссон сарвазири ҳукумати иҷрокунандаи вазифа боқӣ мемонд.&lt;ref name=&quot;caretaker&quot;&gt;{{cite web |title=Prime Minister to lead caretaker government |url=https://www.government.se/articles/2026/09/prime-minister-to-lead-caretaker-government/ |publisher=Government Offices of Sweden |date=2026-09-17 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2026&quot;&gt;{{cite web |title=Nej till Elisabeth Thand Ringqvist (C) som statsminister |url=https://www.riksdagen.se/sv/aktuellt/aktuelltnotiser/2026/nov/3/nej-till-elisabeth-thand-ringqvist-c-som_cms6afacb7c-be00-432a-b75e-37e169872323sv/ |publisher=Sveriges riksdag |date=2026-11-03 |language=sv}}&lt;/ref&gt;

== Бахшбандии маъмурӣ ==
Шветсия давлати воҳид мебошад.

Аз ҷиҳати маъмурӣ он ба '''21 лен''' (швед. ''län'') ва '''290 коммуна''' (швед. ''kommun'') ҷудо мешавад.

Лен воҳиди маъмурии минтақавӣ аст, дар ҳоле ки коммунаҳо вазифаҳои муҳими худидоракунии маҳаллиро иҷро мекунанд.

Коммунаҳо дар идораи мактабҳо, хизматрасониҳои маҳаллӣ, банақшагирии шаҳрҳо ва дигар масъалаҳои рӯзмарраи аҳолӣ иштирок мекунанд.

Дар сатҳи минтақавӣ мақомоти интихобӣ дар масъалаҳое чун тандурустӣ ва нақлиёти ҷамъиятӣ масъулият доранд.

Шветсия инчунин дорои 25 вилояти таърихӣ мебошад, ки '''ландскап''' (швед. ''landskap'') ном доранд.

Ин вилоятҳои таърихӣ имрӯз воҳидҳои асосии идории давлат нестанд, вале дар фарҳанг, анъанаҳо ва ҳувияти маҳаллии сокинон ҷойгоҳи муҳим доранд.&lt;ref name=&quot;administration&quot;&gt;{{cite web |title=The Swedish model of government administration |url=https://www.government.se/how-sweden-is-governed/the-swedish-model-of-government-administration/ |publisher=Government Offices of Sweden |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Иқтисод ==
[[Акс:Stockholm skyline from Monteliusvägen.jpg|thumb|Стокҳолм яке аз марказҳои муҳими иқтисодӣ ва молиявии Шветсия мебошад.]]

Шветсия дорои иқтисоди пешрафта ва гуногунсоҳа мебошад.

Дар он саноат, хизматрасонӣ, технологияҳои рақамӣ, тиҷорати байналмилалӣ ва истеҳсоли маҳсулоти техникӣ нақши муҳим доранд.

Тибқи маълумоти Бонки ҷаҳонӣ, маҷмуи маҳсулоти дохилии номиналии Шветсия дар соли 2025 тақрибан 669 миллиард доллари ИМА буд.&lt;ref name=&quot;worldbank&quot;/&gt;

Иқтисоди кишвар бо бозори ҷаҳонӣ робитаи зич дорад. Қисми зиёди маҳсулоти саноатии Шветсия ба кишварҳои дигар содир мешавад.

Дар баробари ширкатҳои калон, корхонаҳои хурду миёна низ дар иқтисод нақши муҳим доранд.

=== Саноат ===
Шветсия дар истеҳсоли мошинҳо, таҷҳизоти саноатӣ, маҳсулоти электронӣ, маводи кимиёвӣ ва дигар маҳсулот таҷрибаи тӯлонӣ дорад.

Аз ширкатҳои маъруфи шведӣ метавон инҳоро ном бурд:

* '''[[Volvo]]''' — истеҳсоли мошинҳо, воситаҳои нақлиёт ва таҷҳизоти вазнин;
* '''[[Scania]]''' — истеҳсоли мошинҳои боркаш ва автобусҳо;
* '''[[Ericsson]]''' — таҷҳизот ва технологияҳои алоқа;
* '''[[IKEA]]''' — истеҳсол ва фурӯши мебел ва маҳсулоти рӯзгор;
* '''[[Electrolux]]''' — техникаи маишӣ;
* '''[[H&amp;M]]''' — саноати либос ва савдои чакана;
* '''[[Spotify]]''' — хадамоти рақамии шунидани мусиқӣ.

Ин ширкатҳо дар рушди иқтисоди Шветсия ва маъруфияти он дар бозори байналмилалӣ саҳм гузоштаанд.

=== Захираҳои табиӣ ===
Шветсия дорои захираҳои маъдани оҳан, ҷангал ва об мебошад.

Дар шимоли кишвар конҳои муҳими маъдани оҳан ҷойгиранд.

Яке аз марказҳои маъруфи истихроҷи маъдан '''[[Кируна]]''' мебошад.

Саноати коркарди чӯб, истеҳсоли коғаз ва селлюлоза низ барои иқтисоди кишвар аҳамияти калон дорад.

Дарёҳои шимолӣ барои истеҳсоли нерӯи барқи обӣ истифода мешаванд.

=== Энергетика ===
Барқ дар Шветсия аз манбаъҳои гуногун истеҳсол мешавад.

Нерӯгоҳҳои обӣ ва атомӣ дар таъмини кишвар бо нерӯи барқ нақши муҳим доранд.

Дар солҳои охир истифодаи нерӯи бодӣ низ афзоиш ёфтааст.

Дар баробари ин, масъалаҳои рушди нерӯгоҳҳои нав, амнияти энергетикӣ ва таъсири истеҳсоли нерӯ ба муҳити зист дар кишвар мавриди баҳс қарор доранд.

=== Кишоварзӣ ===
Кишоварзӣ бештар дар қисматҳои ҷанубӣ ва марказии Шветсия рушд кардааст.

Дар ин минтақаҳо гандум, ҷав, ҷавдор, картошка ва дигар зироатҳо парвариш карда мешаванд.

Чорводорӣ низ аҳамияти калон дорад. Парвариши говҳои ширдеҳ ва дигар ҳайвоноти хонагӣ яке аз самтҳои асосии кишоварзӣ мебошад.

Дар шимоли кишвар иқлими сард ва давраи кӯтоҳи нашъунамои рустаниҳо имкониятҳои кишоварзиро маҳдуд мекунанд.

=== Модели иҷтимоию иқтисодӣ ===
Шветсия бо низоми густурдаи хизматрасониҳои ҷамъиятӣ маъруф аст.

Бисёре аз хизматрасониҳои маориф, тандурустӣ ва дастгирии иҷтимоӣ аз ҳисоби андозҳо маблағгузорӣ мешаванд.

Дар кишвар низоми суғуртаи иҷтимоӣ, кумакпулӣ барои кӯдакон, рухсатии нигоҳубини кӯдак ва нафақа амал мекунад.

Бо вуҷуди ин, тамоми хизматрасониҳо барои ҳамаи сокинон ройгон нестанд. Масалан, барои баъзе хизматрасониҳои тиббӣ ё таҳсил дар донишгоҳҳо, вобаста ба мақоми шахс ва қоидаҳои амалкунанда, пардохт талаб карда мешавад.

Модели Шветсия кӯшиш мекунад фаъолияти иқтисоди бозориро бо дастгирии иҷтимоӣ ва паст кардани нобаробарии иқтисодӣ якҷоя намояд.

Дар баробари дастовардҳо, масъалаҳои андозбандӣ, арзиши манзил, муҳоҷират ва таъмини хизматрасониҳои иҷтимоӣ низ дар ҷомеа мавриди баҳс қарор доранд.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Шветсия дар моҳи августи соли 2026 тақрибан 10,62 миллион нафар буд.&lt;ref name=&quot;scb&quot;/&gt;

Зичии аҳолӣ нисбат ба бисёре аз кишварҳои Аврупои Ғарбӣ паст мебошад.

Қисми зиёди сокинон дар шаҳрҳо ва минтақаҳои ҷанубию марказии кишвар зиндагӣ мекунанд.

Дар шимоли Шветсия маҳалҳои васеи камаҳолӣ мавҷуданд.

Шветсия дар тӯли асри XX ва аввали асри XXI аз кишвари нисбатан якзабона ба ҷомеаи дорои аҳолии гуногунзабон ва гуногунфарҳанг табдил ёфтааст.

Муҳоҷират дар тағйирёбии таркиби аҳолӣ нақши муҳим дорад.

Дар кишвар гурӯҳҳои гуногуни муҳоҷирон ва фарзандони онҳо, аз ҷумла аҳолии дорои решаҳои финландӣ, суриягӣ, ироқӣ, сомолӣ ва дигар кишварҳо зиндагӣ мекунанд.

=== Забон ===
'''[[Забони шведӣ]]''' забони расмии Шветсия мебошад.

Он ба шохаи шимолии [[забонҳои германӣ]] мансуб аст ва бо забонҳои норвегӣ ва даниягӣ хешовандии наздик дорад.

Забонҳои шведӣ, норвегӣ ва даниягӣ то андозае барои гӯяндагони якдигар фаҳмо мебошанд, ҳарчанд дараҷаи фаҳмиш вобаста ба лаҳҷа ва таҷрибаи шахс фарқ мекунад.

Шветсия инчунин панҷ забони ақаллияти миллиро ба расмият мешиносад:

* '''финландӣ''';
* '''сомӣ''';
* '''меянкиелӣ''';
* '''романӣ''';
* '''идиш'''.

Ин забонҳо ба гурӯҳҳои таърихии ақаллияти кишвар мансубанд ва тибқи қонун дорои ҳуқуқҳои махсуси ҳифз ва рушд мебошанд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden's work with national minorities |url=https://www.government.se/government-policy/national-minorities-and-minority-languages/swedens-work-with-national-minorities/ |publisher=Government Offices of Sweden |date=2026-11-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Мардуми сомӣ ===
'''[[Сомиҳо]]''' (''Sámi'') яке аз халқҳои бумии минтақаҳои шимолии Скандинавия мебошанд.

Онҳо дар қисматҳои шимолии Шветсия, Норвегия, Финланд ва нимҷазираи Кола зиндагӣ мекунанд.

Мардуми сомӣ дорои забонҳо, анъанаҳо ва фарҳанги хоси худ мебошанд.

Дар ҳаёти анъанавии баъзе гурӯҳҳои сомӣ парвариши гавазни шимолӣ нақши муҳим дорад.

Дар баробари ин, сомӣҳо дар тамоми соҳаҳои ҷомеаи муосир фаъолият мекунанд.

Дар Шветсия '''Парлумони сомӣ''' (''Sametinget'') ҳамчун ниҳоди намояндагии ин мардум фаъолият дорад.

Масъалаҳои ҳифзи забон, заминҳои анъанавӣ ва ҳуқуқҳои фарҳангии сомӣҳо дар сиёсати кишвар аҳамияти махсус доранд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;/&gt;

=== Дин ===
То паҳн шудани масеҳият аҳолии сарзамини Шветсия асосан ба эътиқодоти қадимии скандинавӣ пайравӣ мекард.

Масеҳият дар асрҳои IX—XII тадриҷан густариш ёфт.

Дар асри XVI, баъди ислоҳоти протестантӣ, таълимоти лютеранӣ ба равияи асосии масеҳият дар Шветсия табдил ёфт.

'''[[Калисои Шветсия]]''' муддати тӯлонӣ мақоми махсуси давлатӣ дошт.

Соли 2000 муносибатҳои расмии давлат ва калисо тағйир ёфта, Калисои Шветсия аз сохтори мустақими давлатӣ ҷудо шуд.

Имрӯз дар кишвар озодии динӣ амал мекунад.

Дар Шветсия пайравони равияҳои гуногуни масеҳият, ислом, яҳудият ва дигар динҳо зиндагӣ мекунанд.

Дар баробари ин, қисми зиёди аҳолӣ худро ғайридинӣ мешуморад ё дар фаъолияти созмонҳои динӣ иштироки доимӣ надорад.

== Маориф ва илм ==
Маориф яке аз соҳаҳои муҳими сиёсати иҷтимоии Шветсия мебошад.

Дар кишвар низоми таҳсилоти томактабӣ, мактабӣ, касбӣ ва олӣ амал мекунад.

Таҳсилоти ҳатмии мактабӣ барои кӯдакон аз синни шашсолагӣ оғоз мешавад.

Дар баробари мактабҳои давлатӣ, муассисаҳои таълимии мустақил низ фаъолият доранд, ки фаъолияти онҳо тибқи қонун танзим мешавад.

Шветсия дорои як қатор донишгоҳҳои маъруф мебошад.

Аз ҷумла:

* '''[[Донишгоҳи Уппсала]]''' — яке аз қадимтарин донишгоҳҳои Скандинавия, ки соли 1477 таъсис ёфтааст;
* '''[[Донишгоҳи Лунд]]''' — яке аз марказҳои муҳими илмӣ ва таҳқиқотии кишвар;
* '''[[Донишгоҳи Стокҳолм]]''';
* '''[[Донишгоҳи Гётеборг]]''';
* '''[[Донишкадаи шоҳии технологии KTH]]''';
* '''[[Донишкадаи Каролинска]]''' — маркази маъруфи таҳқиқоти тиббӣ.

Шветсия дар рушди илм саҳми назаррас гузоштааст.

Аз олимони маъруфи ин кишвар '''[[Карл Линней]]''' мебошад, ки дар ташаккули низоми муосири тасниф ва номгузории организмҳои зинда нақши муҳим дошт.

Олими дигар '''[[Андерс Селсий]]''' аст, ки номи ӯ бо яке аз меъёрҳои маъруфи ченкунии ҳарорат — дараҷаи Селсий — алоқаманд мебошад.

'''[[Алфред Нобел]]''', ихтироъкор ва соҳибкори швед, бо таъсиси [[Ҷоизаи Нобел]] маъруф аст.

Аз соли 1901 ҷоизаҳои Нобел дар соҳаҳои гуногун супурда мешаванд.

Бисёре аз маросимҳои ҷоизасупорӣ дар Стокҳолм баргузор мегарданд, дар ҳоле ки Ҷоизаи сулҳи Нобел дар [[Осло]]и Норвегия супурда мешавад.

== Фарҳанг ==
Фарҳанги Шветсия зери таъсири таърихи скандинавӣ, масеҳият, рушди шаҳрҳо ва дигаргуниҳои иҷтимоии асрҳои охир ташаккул ёфтааст.

Дар ҳаёти фарҳангии кишвар адабиёт, мусиқӣ, театр, синамо, ҳунарҳои тасвирӣ ва тарроҳии саноатӣ ҷойгоҳи муҳим доранд.

=== Адабиёт ===
Адабиёти шведӣ таърихи тӯлонӣ дорад.

Аз адибони маъруфи кишвар '''[[Август Стриндберг]]''' мебошад, ки дар рушди драматургия ва адабиёти навини Аврупо саҳми муҳим гузоштааст.

'''[[Селма Лагерлёф]]''' соли 1909 барандаи Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт шуд.

Нависандаи дигари маъруфи швед '''[[Астрид Линдгрен]]''' аст, ки бо офаридани қаҳрамони машҳури адабиёти кӯдакон — '''[[Пиппи Ҷӯробдароз]]''' — шинохта мешавад.

Асарҳои Линдгрен ба забонҳои зиёди ҷаҳон тарҷума шудаанд.

Аз нависандагони дигари маъруфи швед метавон '''[[Ҳеннинг Манкелл]]''' ва '''[[Стиг Ларссон]]'''-ро ном бурд.

=== Синамо ===
Шветсия дар таърихи синамои ҷаҳон низ ҷойгоҳи муҳим дорад.

'''[[Ингмар Бергман]]''' яке аз коргардонҳои маъруфи асри XX мебошад.

Филмҳои ӯ бештар масъалаҳои муносибатҳои инсонӣ, марг, имон, танҳоӣ ва маънои зиндагиро баррасӣ мекунанд.

Аз асарҳои маъруфи ӯ '''«Муҳри ҳафтум»''' (''The Seventh Seal'') ва '''«Клубничное поле»''' (''Wild Strawberries'') мебошанд.

Синамои Шветсия инчунин бо ҳунарпешагони маъруфе чун '''[[Грета Гарбо]]''' ва '''[[Ингрид Бергман]]''' шинохта шудааст.

=== Мусиқӣ ===
Мусиқии шведӣ ҳам дар дохили кишвар ва ҳам дар саҳнаи байналмилалӣ маъруф аст.

Гурӯҳи '''[[ABBA]]''' яке аз машҳуртарин гурӯҳҳои мусиқии попи асри XX мебошад.

Он соли 1974 бо суруди ''Waterloo'' дар озмуни [[Евровидение]] ғолиб шуд.

Дар солҳои минбаъда мусиқии поп, рок ва электронӣ дар Шветсия рушди назаррас ёфт.

Дар кишвар инчунин ширкатҳо, оҳангсозон ва таҳиякунандагони мусиқӣ фаъолият мекунанд, ки дар саноати байналмилалии мусиқӣ саҳм доранд.

=== Идҳо ва анъанаҳо ===
Яке аз идҳои маъруфи Шветсия '''Мидсоммар''' (швед. ''Midsommar'') мебошад, ки ба миёнаи тобистон алоқаманд аст.

Дар ин рӯз одамон ҷамъ омада, суруд мехонанд, рақс мекунанд ва бо оилаю дӯстон вақт мегузаронанд.

Иди дигари маъруф '''Рӯзи Люсия''' мебошад, ки 13 декабр таҷлил мешавад.

Ин анъана бо рӯшноӣ ва омадани фасли зимистон алоқаманд аст.

Дар ҷомеаи шведӣ инчунин анъанаи '''фика''' (''fika'') маъмул мебошад.

Фика одатан танаффус барои нӯшидани қаҳва ё чой ва суҳбат бо дӯстон ё ҳамкорон аст.

Ин анъана дар зиндагии рӯзмарра ва муҳити кории бисёре аз сокинони кишвар ҷойгоҳи муҳим дорад.

=== Ошпазӣ ===
Ошпазии анъанавии Шветсия аз иқлими шимолӣ, захираҳои баҳрӣ ва маҳсулоти кишоварзӣ таъсир гирифтааст.

Аз таомҳои маъруф '''гӯштқимаҳои шведӣ''' (''köttbullar'') мебошанд, ки аксар вақт бо картошка ва мураббои брусника пешкаш мешаванд.

Моҳӣ, махсусан [[шоҳмоҳӣ]] ва озодмоҳӣ, дар ғизои анъанавии кишвар ҷойгоҳи муҳим дорад.

Нони тунуки хушк (''knäckebröd'') низ яке аз маҳсулоти маъмули ғизоии шведӣ мебошад.

Аз шириниҳои маъруф метавон кулчаҳои дорчиндор (''kanelbullar'')-ро ном бурд.

Дар идҳо ва ҷашнҳои оилавӣ таомҳои махсуси мавсимӣ омода мекунанд.

== Варзиш ==
Варзиш дар ҳаёти иҷтимоии Шветсия ҷойгоҳи муҳим дорад.

Аз намудҳои маъруфи варзиш [[футбол]], [[хоккейи рӯйи ях]], лижаронӣ, варзиши сабук ва ҳандбол мебошанд.

Шветсия дар мусобиқаҳои байналмилалии хоккей ва намудҳои зимистонаи варзиш натиҷаҳои назаррас ба даст овардааст.

Дар футбол тими миллии мардонаи Шветсия соли 1958 ба финали Ҷоми ҷаҳон роҳ ёфт.

Яке аз футболбозони маъруфи кишвар '''[[Златан Иброҳимович]]''' мебошад.

Варзишгарони швед инчунин дар Бозиҳои олимпии зимистона ва тобистона медалҳои зиёд ба даст овардаанд.

Фаъолияти варзишии кӯдакон ва ҷавонон тавассути клубҳо ва созмонҳои маҳаллӣ дастгирӣ карда мешавад.

== Муносибатҳои байналмилалӣ ==
Шветсия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Аврупо, [[Шурои Аврупо]], [[Шурои шимолӣ]], [[Созмони ҳамкории иқтисодӣ ва рушд]] ва дигар созмонҳои байналмилалӣ мебошад.

Кишвар дар масъалаҳои ҳуқуқи инсон, рушди устувор, кумакҳои башардӯстона ва ҳамкориҳои байналмилалӣ фаъолият мекунад.

Шветсия инчунин бо кишварҳои дигари Скандинавия робитаҳои наздики иқтисодӣ, сиёсӣ ва фарҳангӣ дорад.

Дар соли 2024 кишвар ба НАТО пайваст ва ҳамкориҳои низомии худро бо давлатҳои узви ин созмон густариш дод.

== Муносибатҳои Шветсия ва Тоҷикистон ==
Муносибатҳои дипломатӣ байни '''[[Тоҷикистон]]''' ва '''Шветсия''' 9 декабри соли 1992 барқарор шудаанд.

Ҳамкориҳои ду кишвар дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва башардӯстона инкишоф ёфтаанд.

Тибқи маълумоти Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон, аз самтҳои муҳими ҳамкорӣ дастгирии ҷомеаи шаҳрвандӣ, барномаҳои иҷтимоӣ, рушди кишоварзӣ ва лоиҳаҳои марбут ба паст кардани сатҳи камбизоатӣ мебошанд.

Шветсия тавассути барномаҳои байналмилалӣ ва созмонҳои ҳамкор низ дар баъзе ташаббусҳои рушди Тоҷикистон иштирок кардааст.

Муносибатҳои ду кишвар дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва ҳамкориҳои Аврупою Осиёи Марказӣ низ сурат мегиранд.&lt;ref name=&quot;mfa&quot;/&gt;

== Мероси ҷаҳонӣ ва ҷойҳои машҳур ==
[[Акс:Drottningholm Palace Sweden 2005.jpg|thumb|Қасри Дроттнингҳолм яке аз ёдгориҳои маъруфи таърихии Шветсия мебошад.]]

Шветсия дорои ёдгориҳои зиёди таърихӣ, меъморӣ ва табиӣ мебошад.

Як қатор ин ёдгориҳо ба [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] дохил шудаанд.

Аз ҷумла:

* '''[[Қасри Дроттнингҳолм]]''' — маҷмааи таърихии шоҳӣ дар наздикии Стокҳолм;
* '''[[Бирка ва Ҳовгорден]]''' — ёдгориҳои муҳими давраи викингҳо;
* '''[[Висбю]]''' — шаҳри таърихӣ дар ҷазираи Готланд;
* '''[[Минтақаи Лапония]]''' — минтақаи васеи табиӣ ва фарҳангӣ дар шимоли кишвар;
* '''[[Кандакориҳои сангии Танум]]''' — ёдгориҳои сангнигораи давраи қадим;
* '''[[Фалун]]''' — минтақаи таърихии истихроҷи маъдани мис.

Ин ёдгориҳо давраҳои гуногуни таърих, рушди фарҳанг ва муносибати инсон бо муҳити табииро инъикос мекунанд.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden — World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/se |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Шведҳо]]
* [[Забони шведӣ]]
* [[Стокҳолм]]
* [[Скандинавия]]
* [[Аврупои Шимолӣ]]
* [[Норвегия]]
* [[Дания]]
* [[Финланд]]
* [[Таърихи Шветсия]]
* [[Риксдаг]]
* [[Подшоҳии конститутсионӣ]]
* [[Иттиҳоди Калмар]]
* [[Викингҳо]]
* [[Модели шимолии таъминоти иҷтимоӣ]]
* [[Муносибатҳои Тоҷикистон ва Шветсия]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Elgán, Elisabeth; Scobbie, Irene. ''Historical Dictionary of Sweden''. Rowman &amp; Littlefield, 2015.
* Price, T. Douglas. ''Ancient Scandinavia: An Archaeological History from the First Humans to the Vikings''. Oxford University Press, 2015.
* Koblik, Steven. ''Sweden’s Development from Poverty to Affluence, 1750—1970''. University of Minnesota Press, 1975.
* Scott, Franklin D. ''Sweden: The Nation’s History''. University of Minnesota Press, 1977.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://sweden.se/ Сомонаи расмии иттилоотии Шветсия]
* [https://www.government.se/ Сомонаи ҳукумати Шветсия]
* [https://www.riksdagen.se/en/ Сомонаи парлумони Шветсия]
* [https://www.scb.se/en/ Идораи омори Шветсия]
* [https://www.mfa.tj/tg/main/view/181/munosibathoi-tojikiston-bo-shvetsiya Муносибатҳои Тоҷикистон бо Шветсия] — Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* [https://whc.unesco.org/en/statesparties/se Шветсия дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]

{{ПБ}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Шветсия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>eijc99lz5weizpdx3mjro2qa0fmpe5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492120</id>
      <parentid>1492112</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69354" sha1="146x7zb884appwpgtl0iqwp8ze828he" xml:space="preserve">{{Давлат
|Номи тоҷикӣ = Подшоҳии Шветсия
|Номи аслӣ = Konungariket Sverige
|Номи одӣ = Шветсия
|Парчам = Flag of Sweden.svg
|Нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|Номи суруди миллӣ = Du gamla, du fria
|Шакли ҳукумат = [[Подшоҳии конститутсионӣ|Подшоҳии конститутсионии парлумонӣ]]
|Дар харита = EU-Sweden.svg
|Забонҳо = [[Забони шведӣ|Шведӣ]]
|Пойтахт = [[Стокҳолм]]
|Шаҳри калонтарин = [[Стокҳолм]]
|Вазифаи роҳбар 1 = [[Подшоҳи Шветсия|Подшоҳ]]
|Роҳбар 1 = [[Карл XVI Густав]]
|Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Шветсия|Сарвазир]]
|Роҳбар 2 = [[Улф Кристерссон]] (иҷрокунандаи вазифа, ноябри 2026)
|Вазифаи роҳбар 3 = Раиси [[Риксдаг]]
|Роҳбар 3 = [[Андреас Норлен]]
|Масоҳат = 450 295 км²
|Фоизи об = 8,97
|Аҳолӣ = 10 621 103 нафар&lt;ref name=&quot;scb&quot;&gt;{{cite web |title=Population statistics |url=https://www.scb.se/en/BE0101-en |publisher=Statistics Sweden |language=en |access-date=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;
|Соли баҳодиҳӣ = августи 2026
|Зичии аҳолӣ = тақрибан 24 нафар/км²
|ММД (номинал) = 669 млрд доллари ИМА&lt;ref name=&quot;worldbank&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden |url=https://data.worldbank.org/country/sweden |publisher=World Bank |language=en |access-date=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;
|Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2025
|ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 63 133 доллари ИМА (2025)
|Воҳиди пул = [[Кронаи шведӣ]] (SEK)
|Домен/Доменҳо = [[.se]]
|Пешшумораи телефон = +46
|Минтақаи замонӣ = UTC+1 (зимистон), UTC+2 (тобистон)
}}
'''Шветсия''', '''Суэд''' ({{lang-sv|Sverige}}), расман '''Подшоҳии Шветсия''' ({{lang-sv|Konungariket Sverige}}) — давлатест дар [[Аврупои Шимолӣ]], ки қисми шарқии [[нимҷазираи Скандинавия]]ро ишғол мекунад. Он дар ғарб ва шимол бо [[Норвегия]], дар шимолу шарқ бо [[Финландия]] ҳамсарҳад буда, аз шарқ бо [[халиҷи Ботник]] ва [[баҳри Балтика]] иҳота шудааст. Дар ҷанубу ғарб Шветсия тавассути пули [[Эресунн]] бо [[Дания]] пайваст мебошад.

Шветсия бо масоҳати тақрибан 450 ҳазор км2 яке аз калонтарин кишварҳои Аврупо аст. Пойтахт ва шаҳри калонтарини мамлакат [[Стокҳолм]] буда, шаҳрҳои калони дигар [[Гётеборг]], [[Малмё]] ва [[Уппсала]] мебошанд.&lt;ref name=&quot;scb&quot;/&gt;

Шветсия [[подшоҳии конститутсионӣ]] ва [[демократияи парлумонӣ]] мебошад. Подшоҳ сарвари давлат бошад ҳам, қудрати асосии сиёсӣ дар дасти парлумон ва ҳукумат қарор дорад. Парлумони кишвар [[Риксдаг]] ном дошта, аз 349 вакил иборат аст.

Шветсия яке аз кишварҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ пешрафта ба шумор меравад. Иқтисоди он ба саноат, хизматрасонӣ, тиҷорати байналмилалӣ, технология ва истеҳсоли маҳсулоти дорои арзиши баланди иловагӣ такя мекунад. Кишвар бо вазъи болои иҷтимоӣ, маориф, тандурустӣ ва муассисаҳои демократии худ маъруф аст.

Шветсия соли 1995 ба [[Иттиҳоди Аврупо]] пас аз ҷанги Русия ва Украина дар соли 2022 ба [[НАТО]] дохил шуд.&lt;ref name=&quot;nato&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/en/news-and-events/articles/news/2024/03/07/sweden-officially-joins-nato |publisher=NATO |date=2024-03-07 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Номгузорӣ ==
Номи кишвар дар забони шведӣ Sverige мебошад. Ин ном аз ду қисми таърихӣ — ''Svea'' ва ''rike'' — пайдо шудааст.

Қисми якум ба номи қабилаҳои қадимии '''свеар''' (''Svear'') ишора мекунад, ки дар минтақаҳои марказии Шветсияи имрӯза зиндагӣ мекарданд. Қисми дуюм, ''rike'', ба маънои «подшоҳӣ» ё «мамлакат» мебошад.

Аз ин рӯ, номи ''Sverige'' дар маънои таърихӣ тақрибан «Подшоҳии свеарҳо»-ро ифода мекунад.

Дар забонҳои гуногун номи ин кишвар шаклҳои мухталиф дорад. Дар англисӣ ''Sweden'', дар олмонӣ ''Schweden'', дар фаронсавӣ ''Suède'' ва дар русӣ ''Швеция'' истифода мешавад.

Дар забони тоҷикӣ шакли '''«Шветсия»''' дар санадҳои расмии давлатӣ, аз ҷумла дар сомонаи Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;mfa&quot;&gt;{{cite web |title=Муносибатҳои Тоҷикистон бо Шветсия |url=https://mfa.tj/tg/main/view/181/munosibathoi-tojikiston-bo-shvetsiya |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2024-01-18}}&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
Таърихи Шветсия аз ҳазорсолаҳо пеш оғоз мешавад. Қаламрави он аз замони паснишинии яхбандиҳои бузурги Аврупои Шимолӣ тадриҷан маскун гардид.

Дар давраҳои гуногун дар ин сарзамин гурӯҳҳои шикорчӣ, деҳқон ва чорводор зиндагӣ мекарданд. Баъдтар ҷомеаҳои германитабори шимолӣ ташаккул ёфтанд, ки дар пайдоиши халқи швед нақши муҳим доштанд.

=== Давраҳои қадим ===
[[Акс:Vendel I helmet 456057.jpg|thumb|Кулоҳи ҷангии давраи Вендел, ки дар Шветсия ёфт шудааст.]]

Пас аз ақибнишинии пиряхҳо, тақрибан 12 ҳазор сол пеш, одамон дар қисматҳои ҷанубии сарзамини Шветсияи имрӯза маскан гирифтанд.

Сокинони аввалия асосан аз шикор, моҳигирӣ ва ҷамъоварии рустаниҳои худрӯй рӯз мегузаронданд. Бо гузашти вақт кишоварзӣ ва чорводорӣ низ густариш ёфтанд.

Дар асрҳои аввали милодӣ дар ин минтақа қабилаҳои германитабори шимолӣ зиндагӣ мекарданд. Аз ҷумла, '''свеарҳо''' дар минтақаи марказӣ ва '''гётҳо''' дар ҷануби кишвар нуфуз доштанд.

Муаррихи румӣ [[Татсит]] дар асари ''Германия'' (соли 98 милодӣ) аз қавме бо номи ''Suiones'' ёд кардааст, ки одатан бо свеарҳои қадим алоқаманд дониста мешаванд.

Дар он давра минтақаҳои имрӯзаи Шветсия ҳанӯз давлати ягона надоштанд. Қудрати сиёсӣ дар дасти сарварони маҳаллӣ ва подшоҳони қабилавӣ буд.

Ёдгориҳои бостоншиносӣ, аз ҷумла қабрҳо, зарфҳо, силоҳҳо ва навиштаҷоти рунӣ, дар бораи зиндагӣ ва фарҳанги ин ҷомеаҳо маълумот медиҳанд.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;&gt;Elgán, Elisabeth; Scobbie, Irene. ''Historical Dictionary of Sweden''. Rowman &amp; Littlefield, 2015.&lt;/ref&gt;

=== Давраи викингҳо ===
[[Акс:Vikings-Voyages.png|thumb|Роҳҳои сафар ва тиҷорати викингҳо дар Аврупо ва минтақаҳои атрофи он.]]

Аз охири асри VIII то асри XI Шветсия яке аз марказҳои муҳими [[давраи викингҳо]] буд.

[[Викингҳо]] дарёгардон, тоҷирон ва ҷанговарони скандинавӣ буданд, ки ба минтақаҳои гуногуни Аврупо ва берун аз он сафар мекарданд. Викингҳои сарзамини Шветсияи имрӯза бештар ба самти шарқ ҳаракат мекарданд. Онҳо тавассути баҳри Балтик ва дарёҳои [[Аврупои Шарқӣ]] ба минтақаҳои [[Руси Бостон]], баҳри Сиёҳ, баҳри Каспий ва сарзаминҳои дигар мерасиданд.

Ин сафарҳо танҳо юришҳои ҳарбӣ набуданд. Тиҷорат, муҳоҷират, хизмат дар нерӯҳои давлатҳои дигар ва мубодилаи фарҳангӣ низ нақши муҳим доштанд.

Яке аз марказҳои маъруфи тиҷоратии он давра '''[[Бирка]]''' буд, ки дар ҷазираи Бйёркё, дар наздикии Стокҳолми имрӯза, ҷойгир буд.

Дар Бирка тоҷирон аз минтақаҳои гуногун ҷамъ меомаданд. Бозёфтҳои бостоншиносӣ нишон медиҳанд, ки ин шаҳр бо Аврупои Шарқӣ, ҷаҳони ислом ва минтақаҳои дигар робитаҳои тиҷоратӣ дошт.

Баъзе гурӯҳҳои скандинавӣ дар ташаккули шабакаҳои тиҷоратӣ ва сохторҳои сиёсии [[Руси Киев]] иштирок карданд. Аммо пайдоиши ин давлат раванди мураккаб буда, нақши гурӯҳҳои славянӣ, скандинавӣ ва дигар аҳолии маҳаллӣ мавриди омӯзиши таърихшиносон қарор дорад.&lt;ref name=&quot;vikingbook&quot;&gt;Price, T. Douglas. ''Ancient Scandinavia: An Archaeological History from the First Humans to the Vikings''. Oxford University Press, 2015.&lt;/ref&gt;

=== Пайдоиши Подшоҳии Шветсия ===
Дар асрҳои IX—XI дар сарзамини Шветсия раванди муттаҳидшавии воҳидҳои сиёсии маҳаллӣ оғоз ёфт.

Подшоҳони аввалини таърихӣ тадриҷан минтақаҳои свеарҳо ва гётҳоро таҳти ҳокимияти ягона муттаҳид карданд.

Аз шахсиятҳои муҳими ин давра '''Эрики Ғолиб''' ва писари ӯ '''Улоф Шётконунг''' буданд.

Дар ҳамин давра [[масеҳият]] низ тадриҷан паҳн мешуд.

Пеш аз густариши масеҳият сокинони Шветсия ба эътиқодоти қадимии скандинавӣ пайравӣ мекарданд. Дар ин эътиқодот худоёне чун [[Один]], [[Тор]] ва [[Фрейя]] ҷойгоҳи муҳим доштанд.

Паҳн шудани масеҳият чанд аср идома ёфт. Калисоҳо, дайрҳо ва муассисаҳои нави динӣ ба вуҷуд омаданд.

Дар асрҳои XII—XIII Шветсия ба як подшоҳии нисбатан мутамарказ табдил ёфт. Қонунҳо, сохторҳои идорӣ ва низоми ҷамъоварии андоз тадриҷан инкишоф ёфтанд.

Дар ин давра нуфузи Шветсия ба сарзаминҳои Финланди имрӯза низ густариш ёфт. Қисматҳои зиёди Финланд барои чандин аср дар ҳайати Подшоҳии Шветсия қарор доштанд.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;/&gt;

=== Иттиҳоди Калмар ===
Соли 1397 Шветсия, Дания ва Норвегия дар доираи '''[[Иттиҳоди Калмар]]''' таҳти ҳокимияти як подшоҳи муштарак муттаҳид шуданд.

Ҳадафи ин иттиҳод таҳкими қудрати кишварҳои Скандинавия ва муқовимат ба рақибони сиёсию иқтисодии онҳо буд.

Бо вуҷуди ин, муносибатҳои байни ашрофони швед ва ҳокимияти марказии иттиҳод ҳамеша ором набуданд.

Дар Шветсия чандин бор шӯришҳо ва ҳаракатҳои мухолифи ҳукумати иттиҳод сар заданд.

Соли 1520, ҳангоми талоши подшоҳи Дания Кристиан II барои барқарор кардани ҳокимияти худ, шумораи зиёди намояндагони ашрофи швед дар Стокҳолм қатл карда шуданд.

Ин рӯйдод дар таърих бо номи '''«Хунрезии Стокҳолм»''' маъруф аст.

Ҳодиса муқовимати шведҳоро пурзӯр кард ва ба оғози муборизаи нави истиқлолхоҳӣ мусоидат намуд.

Соли 1523 '''[[Густав I Ваза]]''' подшоҳи Шветсия интихоб шуд ва кишвар аз Иттиҳоди Калмар ҷудо гардид.

Рӯзи 6 июн, ки ба интихоби Густав Ваза алоқаманд аст, имрӯз ҳамчун '''Рӯзи миллии Шветсия''' таҷлил мешавад.&lt;ref name=&quot;riksdaghistory&quot;&gt;{{cite web |title=The history of the Riksdag |url=https://www.riksdagen.se/en/how-the-riksdag-works/the-history-of-the-riksdag/ |publisher=Sveriges riksdag |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ислоҳоти динӣ ва ташаккули давлати нав ===
Дар замони ҳукмронии Густав Ваза Шветсия тағйироти бузурги сиёсӣ ва динӣ аз сар гузаронд.

Подшоҳ ҳокимияти марказиро мустаҳкам кард ва нуфузи ашрофи маҳаллӣ ва муассисаҳои калисоиро маҳдуд намуд.

Дар асри XVI [[ислоҳоти протестантӣ]] ба Шветсия роҳ ёфт.

Кишвар тадриҷан аз тобеияти калисои католикии Рум хориҷ шуда, таълимоти [[лютеранӣ]] густариш ёфт.

Ин дигаргунӣ ба идораи давлат, маориф, моликияти замин ва фаъолияти калисо таъсири амиқ расонд.

Дар баробари ин, подшоҳӣ низоми идорӣ ва молиявии худро такмил дод.

Ин ислоҳот барои табдил ёфтани Шветсия ба як қудрати муҳим дар Аврупои Шимолӣ замина фароҳам овард.

=== Шветсия ҳамчун қудрати бузурги Аврупо ===
[[Акс:Gustave Adolphe at Breitenfeld-Johann Walter-f3706497.jpg|thumb|Подшоҳ Густав II Адолф дар муҳорибаи Брейтенфелд, соли 1631.]]

Дар асри XVII Шветсия ба яке аз давлатҳои пурқудрати низомии Аврупо табдил ёфт.

Ин давра бештар бо ҳукмронии '''[[Густав II Адолф]]''' алоқаманд аст.

Подшоҳ артиши Шветсияро ислоҳ карда, усулҳои нави ҷангӣ ва ташкилоти ҳарбиро ҷорӣ намуд.

Шветсия дар [[Ҷанги сисола]] (1618—1648) ширкат варзид ва дар ҷангҳои муҳим дар сарзаминҳои Олмон иштирок кард.

Дар натиҷаи пирӯзиҳо ва созишномаҳои баъдӣ Шветсия як қатор қаламравҳоро дар соҳилҳои баҳри Балтик ва шимоли Олмон ба даст овард.

Дар миёнаи асри XVII қаламрави зери ҳокимияти Шветсия ба бузургтарин андозаи таърихии худ расид.

Аммо густариши пайваста бо хароҷоти зиёди низомӣ ва ҷангҳои давомдор ҳамроҳ буд.

Дар охири асри XVII ва аввали асри XVIII рақобати Шветсия бо Русия, Дания ва дигар давлатҳо шиддат гирифт.

=== Ҷанги бузурги шимолӣ ===
'''[[Ҷанги бузурги шимолӣ]]''' аз соли 1700 то 1721 идома ёфт.

Дар ин ҷанг Шветсия асосан бо иттиҳоди давлатҳое рӯ ба рӯ шуд, ки Русия яке аз қудратҳои асосии он буд.

Подшоҳи Шветсия '''[[Карл XII]]''' дар солҳои аввали ҷанг як қатор пирӯзиҳои муҳими низомӣ ба даст овард.

Аммо соли 1709 артиши Шветсия дар '''[[муҳорибаи Полтава]]''' аз артиши Русия таҳти фармондеҳии [[Пётри I]] шикаст хӯрд.

Ин шикаст ба заиф шудани нуфузи Шветсия дар минтақаи баҳри Балтик мусоидат кард.

Ҷанг соли 1721 бо имзои '''[[Созишномаи Ништад]]''' ба анҷом расид.

Дар натиҷа Шветсия қисми муҳими қаламравҳои худро аз даст дод ва Русия ҳамчун қудрати бузурги нави минтақа тақвият ёфт.

Аз ҳамин давра нуфузи байналмилалии Шветсия тадриҷан коҳиш ёфт.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;/&gt;

=== Асрҳои XVIII ва XIX ===
Дар асри XVIII Шветсия чандин ислоҳоти сиёсиро аз сар гузаронд.

Дар баъзе давраҳо ҳокимияти парлумон ва ашрофон афзоиш ёфт, вале подшоҳон низ барои барқарор кардани қудрати худ талош мекарданд.

Соли 1809 Шветсия пас аз ҷанг бо Русия [[Финланд]]ро аз даст дод.

Финланд, ки чандин аср дар ҳайати Шветсия буд, ба қисми Империяи Русия табдил ёфт.

Соли 1814 Шветсия пас аз ҷанги кӯтоҳе бо Норвегия ин кишварро ба иттиҳоди сулолавӣ ворид кард.

Иттиҳоди Шветсия ва Норвегия то соли 1905 идома ёфт, вақте ки Норвегия истиқлоли пурраи худро барқарор намуд.

Ҷанги соли 1814 охирин ҷанге ба шумор меравад, ки Шветсия ҳамчун давлати ҷангкунанда бевосита дар он иштирок кардааст.

Дар асри XIX дар кишвар тағйироти бузурги иқтисодӣ ба амал омаданд.

Рушди кишоварзӣ, беҳтар шудани роҳҳои нақлиётӣ ва оғози саноатикунонӣ ба тағйир ёфтани ҷомеа мусоидат карданд.

Бо вуҷуди ин, сатҳи зиндагии бисёре аз сокинон ҳанӯз паст буд.

Дар нимаи дуюми асри XIX ва аввали асри XX беш аз як миллион нафар аз Шветсия, асосан ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], муҳоҷират карданд.

Сабабҳои асосии ин муҳоҷират камбуди замин, мушкилоти иқтисодӣ ва ҷустуҷӯи имкониятҳои беҳтари зиндагӣ буданд.&lt;ref name=&quot;historybook&quot;/&gt;

=== Асри XX ва ташаккули давлати иҷтимоӣ ===
Дар охири асри XIX ва аввали асри XX Шветсия тадриҷан аз кишвари асосан кишоварзӣ ба давлати саноатӣ табдил ёфт.

Рушди корхонаҳо, роҳи оҳан, истеҳсоли металл ва техника ба афзоиши шаҳрҳо мусоидат намуд.

Ҳамзамон, ҳаракатҳои коргарӣ, иттифоқҳои касаба ва созмонҳои сиёсӣ густариш ёфтанд.

Дар даҳсолаҳои аввали асри XX низоми демократии кишвар мустаҳкам шуд.

Ҳуқуқи умумии овоздиҳӣ барои мардон ва занон тадриҷан ҷорӣ гардид. Занон бори аввал дар интихоботи умумимиллии парлумонӣ соли 1921 иштирок карданд.

Дар солҳои минбаъда ҳукуматҳои Шветсия, махсусан ҳукуматҳои сотсиал-демократӣ, барои рушди низоми таъминоти иҷтимоӣ, маориф, тандурустӣ ва ҳифзи ҳуқуқҳои меҳнатӣ ислоҳот гузаронданд.

Ин раванд асоси низоми иҷтимоиеро гузошт, ки имрӯз бо номи '''модели скандинавӣ''' ё '''модели шимолии таъминоти иҷтимоӣ''' маъруф аст.

Дар ин низом фаъолияти бозори озод бо андозбандӣ, хизматрасониҳои ҷамъиятӣ ва барномаҳои дастгирии иҷтимоӣ якҷоя мешавад.&lt;ref name=&quot;modernhistory&quot;&gt;Koblik, Steven. ''Sweden’s Development from Poverty to Affluence, 1750—1970''. University of Minnesota Press, 1975.&lt;/ref&gt;

=== Шветсия дар ҷангҳои ҷаҳонӣ ===
Шветсия дар [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] (1914—1918) расман сиёсати бетарафиро пеш гирифт.

Дар [[Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]] (1939—1945) низ ҳукумати Шветсия расман бетараф буд.

Бо вуҷуди ин, сиёсати Шветсия дар ин давра мураккаб ва баҳсбарангез буд.

Ҳангоми ишғоли Дания ва Норвегия аз ҷониби Олмони фашистӣ, Шветсия барои ҳифзи истиқлоли худ аз баъзе гузаштҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ истифода кард.

Дар қисме аз давраи ҷанг ҳукумати Шветсия ба Олмон барои истифодаи баъзе роҳҳои нақлиётӣ иҷозат дод ва тиҷорати маъдани оҳан бо ин кишвар идома ёфт.

Дар айни замон Шветсия ба Финланд ёрӣ расонд, гурезагони зиёдеро қабул кард ва дар баъзе амалиётҳои наҷотдиҳии шаҳрвандони кишварҳои ишғолшуда иштирок намуд.

Аз ҷумла, соли 1943 ҳазорон яҳудии Дания ба Шветсия паноҳ бурданд.

Дар охири ҷанг низ гурӯҳҳои башардӯстонаи швед дар амалиёти наҷотдиҳии маҳбусони лагерҳои консентратсионӣ иштирок карданд.

Аз ин рӯ, таърихшиносон сиёсати бетарафии Шветсияро дар ҷангҳои ҷаҳонӣ бо назардошти ҳам маҳдудиятҳо ва ҳам қарорҳои баҳсбарангези он арзёбӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;modernhistory&quot;/&gt;

=== Шветсияи муосир ===
Баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ Шветсия рушди иқтисодии назаррасро аз сар гузаронд.

Саноати мошинсозӣ, коркарди металл, истеҳсоли таҷҳизоти барқӣ ва дигар соҳаҳо густариш ёфтанд.

Ҳамзамон, низоми ҳифзи иҷтимоӣ, хизматрасонии тиббӣ ва маориф тақвият дода шуд.

Дар даҳсолаҳои охири асри XX ва аввали асри XXI кишвар ба иқтисоди ҷаҳонӣ бештар ҳамгиро гардид.

Соли 1995 Шветсия ба Иттиҳоди Аврупо пайваст, вале пули миллии худ — кронаи шведиро нигоҳ дошт.

Баъди ҳамлаи густурдаи Русия ба Украина дар соли 2022, Шветсия ва Финланд барои пайвастан ба НАТО дархост пешниҳод карданд.

Шветсия 7 марти соли 2024 расман узви НАТО гардид. Ин қарор ба сиёсати чандиндаҳсолаи ҳамроҳ нашудани кишвар ба иттиҳодҳои низомӣ хотима дод.&lt;ref name=&quot;nato&quot;/&gt;

== Ҷуғрофия ==
[[Акс:Vy mot Stora Sjöfallet från Saltoluokta.jpg|thumb|Манзараи кӯҳистонӣ дар шимоли Шветсия.]]

Шветсия дар Аврупои Шимолӣ ҷойгир буда, қисми шарқии нимҷазираи Скандинавияро фаро мегирад.

Дар ғарб ва шимол онро кӯҳҳои Скандинавия аз Норвегия ҷудо мекунанд.

Дар шарқ кишвар ба халиҷи Ботник ва баҳри Балтик роҳ дорад.

Қисми ҷанубии Шветсия тавассути гулӯгоҳи Эресунн аз Дания ҷудо мешавад. Дар ин ҷо пули дароз ва нақби нақлиётӣ шаҳри Малмёро бо минтақаи [[Копенҳаген]] мепайванданд.

Соҳили Шветсия дорои халиҷҳо, ҷазираҳо ва нимҷазираҳои зиёд мебошад.

Аз ҷазираҳои калонтарини кишвар '''[[Готланд]]''' ва '''[[Эланд]]''' мебошанд.

Масоҳати умумии Шветсия тақрибан 450 295 км² буда, қисми зиёди он аз ҷангалҳо, кӯҳҳо, кӯлҳо ва заминҳои кишоварзӣ иборат аст.

=== Минтақаҳои табиӣ ===
Аз рӯйи ҷуғрофия Шветсияро одатан ба се минтақаи бузурги таърихию ҷуғрофӣ ҷудо мекунанд:

* '''Норрланд''' — қисми шимолии кишвар, ки бо ҷангалҳои васеъ, кӯҳҳо, дарёҳо ва зичии пасти аҳолӣ фарқ мекунад.
* '''Свеаланд''' — қисми марказии кишвар, ки Стокҳолм ва як қатор марказҳои муҳими таърихиро дар бар мегирад.
* '''Гёталанд''' — қисми ҷанубии кишвар, ки аҳолии нисбатан зиёд, заминҳои кишоварзӣ ва марказҳои бузурги саноатӣ дорад.

Ин минтақаҳо воҳидҳои асосии маъмурии имрӯза нестанд, вале дар таърих ва ҳувияти минтақавии сокинон аҳамият доранд.

Қисми зиёди аҳолии кишвар дар минтақаҳои марказӣ ва ҷанубӣ зиндагӣ мекунад.

Норрланд, бо вуҷуди ишғол кардани қисми бузурги масоҳати кишвар, нисбатан камаҳолӣ мебошад.

=== Кӯҳҳо ===
Қаторкӯҳҳои [[Скандинавия]] аз шимол ба ҷануб дар қисми ғарбии кишвар тӯл мекашанд.

Қуллаҳои баландтарини Шветсия дар ҳамин минтақа ҷойгиранд.

Яке аз кӯҳҳои маъруфи кишвар '''[[Кебнекайсе]]''' мебошад.

Баландии қуллаи яхпӯши Кебнекайсе бо сабаби обшавӣ ва тағйирёбии ҳаҷми ях сол ба сол тағйир меёбад.

Кӯҳҳои шимолии Шветсия бо пиряхҳо, водиҳои васеъ ва манзараҳои табиии худ маъруфанд.

Дар ин минтақа як қатор боғҳои миллӣ, аз ҷумла '''[[Сарек]]''' ва '''[[Абиску]]''', ҷойгиранд.

=== Кӯлҳо ва дарёҳо ===
[[Акс:Vanern lake.jpg|thumb|Кӯли Венерн яке аз калонтарин кӯлҳои Аврупо мебошад.]]

Шветсия кишвари серкӯл мебошад.

Дар қаламрави он даҳҳо ҳазор кӯли хурду калон мавҷуд аст.

Калонтарини онҳо '''[[Венерн]]''' (швед. ''Vänern'') мебошад, ки яке аз калонтарин кӯлҳои Аврупо ба шумор меравад.

Кӯлҳои дигари муҳим '''[[Веттерн]]''', '''[[Меларен]]''' ва '''[[Йелмарен]]''' мебошанд.

Кӯли Меларен дар наздикии Стокҳолм ҷойгир аст ва дар рушди таърихии пойтахт нақши муҳим доштааст.

Бисёре аз дарёҳои бузурги кишвар аз кӯҳҳои Скандинавия сарчашма гирифта, ба самти шарқ ҷорӣ мешаванд.

Дарёҳои шимолӣ барои истеҳсоли нерӯи барқи обӣ аҳамияти калон доранд.

=== Иқлим ===
Иқлими Шветсия вобаста ба ҷойгиршавии ҷуғрофӣ хеле фарқ мекунад.

Дар ҷануб зимистонҳо нисбатан мулоим ва тобистонҳо муътадиланд.

Қисми марказии кишвар дорои иқлими нисбатан континенталӣ мебошад, ки зимистонҳои сард ва тобистонҳои гармтар дорад.

Дар шимол иқлими субарктикӣ ҳукмфармост. Дар ин минтақа зимистонҳо дарозу сард ва тобистонҳо кӯтоҳ мебошанд.

Бо вуҷуди ҷойгиршавӣ дар арзҳои баланди шимолӣ, таъсири уқёнуси Атлантик ва ҷараёнҳои гарми баҳрӣ боиси мулоимтар шудани иқлими бисёр минтақаҳои Шветсия нисбат ба дигар минтақаҳои ҳамарзи қитъаҳои ҷаҳон мегардад.

Дар қисми шимолии кишвар, махсусан берун аз [[Доираи қутбии шимолӣ]], дар тобистон падидаи '''офтоби нимашаб''' мушоҳида мешавад.

Дар ин давра офтоб метавонад чанд шабонарӯз пайиҳам аз уфуқ поён наравад.

Зимистон бошад, дар қисматҳои шимолӣ давраҳое фаро мерасанд, ки офтоб аз уфуқ боло намебарояд.

Дар баъзе шабҳои зимистон дар шимоли Шветсия '''[[шафақи қутбӣ]]''' низ мушоҳида мешавад.&lt;ref name=&quot;climate&quot;&gt;Swedish Meteorological and Hydrological Institute. [https://www.smhi.se/en «Climate in Sweden»]. SMHI.&lt;/ref&gt;

=== Ҷангалҳо ва олами наботот ===
Қисми зиёди қаламрави Шветсияро ҷангалҳо фаро гирифтаанд.

Дар минтақаҳои марказӣ ва шимолӣ ҷангалҳои сӯзанбарг, аз ҷумла [[санавбар]] ва [[коҷ]], бештар паҳн шудаанд.

Дар ҷануб ҷангалҳои омехта ва баргрез низ вомехӯранд.

Ҷангалҳо барои иқтисоди кишвар аҳамияти калон доранд. Чӯб, селлюлоза ва маҳсулоти коғазӣ аз маҳсулоти муҳими саноати Шветсия мебошанд.

Ҳамзамон, ҷангалҳо макони зисти бисёр ҳайвонот буда, барои нигоҳ доштани гуногунии биологӣ аҳамият доранд.

Ба ҳайвоноти ваҳшии кишвар [[гавазн]], [[элк]], [[хирси малла]], [[гург]], [[силовсин]] ва намудҳои гуногуни паррандаҳо дохил мешаванд.

Дар шимоли кишвар гавазнҳои шимолӣ низ зиндагӣ мекунанд, ки барои фарҳанг ва зиндагии анъанавии мардуми сомӣ аҳамияти калон доранд.

=== Ҳифзи муҳити зист ===
Шветсия шабакаи боғҳои миллӣ, мамнуъгоҳҳо ва дигар минтақаҳои муҳофизатшаванда дорад.

Ҳукумати кишвар барои ҳифзи ҷангалҳо, кӯлҳо, ҳайвоноти ваҳшӣ ва кам кардани ифлосшавӣ барномаҳои гуногун амалӣ мекунад.

Дар баробари ин, масъалаҳои марбут ба истифодаи ҷангалҳо, истихроҷи маъдан, рушди саноат ва таъсири тағйирёбии иқлим ба муҳити зист баҳсҳои ҷамъиятиро ба вуҷуд меоранд.

Дар Шветсия анъанаи ҳуқуқие бо номи '''''Allemansrätten''''' мавҷуд аст, ки ба одамон имкон медиҳад дар доираи қоидаҳои муайян аз табиат истифода баранд.

Мувофиқи ин принсип одамон метавонанд дар бисёр ҷангалҳо ва минтақаҳои табиӣ сайругашт кунанд, баъзе меваҳою занбӯруғҳои худрӯйро ҷамъ оваранд ва дар ҷойҳои иҷозатдодашуда хайма зананд.

Аммо онҳо вазифадоранд ба табиат, моликияти дигарон ва ҳайвоноти ваҳшӣ зарар нарасонанд.&lt;ref name=&quot;nature&quot;&gt;{{cite web |title=The Right of Public Access – Swedish freedom to roam |url=https://visitsweden.com/what-to-do/nature-outdoors/nature/the-right-of-public-access/ |publisher=Visit Sweden |date=2025-06-10 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Сиёсат ва ҳукумат ==
Шветсия подшоҳии конститутсионӣ ва демократияи парлумонӣ мебошад.

Ин маънои онро дорад, ки кишвар подшоҳ дорад, вале салоҳиятҳои асосии сиёсӣ дар ихтиёри парлумон ва ҳукумат мебошанд.

Низоми давлатдорӣ бар асоси [[Конститутсия]], интихоботи озод, ҳокимияти қонун ва масъулияти ҳукумат дар назди парлумон амал мекунад.

=== Подшоҳ ===
Сарвари давлат дар Шветсия подшоҳ мебошад.

Аз соли 1973 ин вазифаро '''[[Карл XVI Густав]]''' иҷро мекунад.

Вазифаҳои подшоҳ асосан намояндагӣ ва ташрифотӣ мебошанд.

Ӯ дар маросимҳои давлатӣ иштирок мекунад, ҷаласаҳои муайянро ифтитоҳ менамояд ва дар муносибатҳои расмии байналмилалӣ кишварро намояндагӣ мекунад.

Подшоҳ ҳуқуқи мустақилона идора кардани ҳукумат ё қабули қонунҳоро надорад.

Мақоми подшоҳ ва тартиби ворисии тахт дар қонунҳои асосии кишвар муайян карда шудааст.&lt;ref name=&quot;king&quot;&gt;{{cite web |title=HM The King |url=https://www.kungahuset.se/english/royal-house/hm-the-king |publisher=Royal Court of Sweden |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Парлумон ===
Парлумони Шветсия '''[[Риксдаг]]''' (швед. ''Riksdag'') ном дорад.

Риксдаг аз 349 вакил иборат аст, ки барои чор сол интихоб мешаванд.

Вазифаҳои асосии он қабули қонунҳо, тасдиқи буҷети давлатӣ ва назорат аз фаъолияти ҳукумат мебошанд.

Парлумон инчунин дар интихоби сарвазир нақши марказӣ дорад.

Раиси Риксдаг ҷаласаҳои парлумонро роҳбарӣ карда, ҳангоми ташкили ҳукумати нав номзадеро барои вазифаи сарвазир пешниҳод мекунад.

Низоми интихоботии Шветсия ба намояндагии мутаносиб асос ёфтааст, яъне тақсими курсиҳои парлумон асосан ба ҳиссаи овозҳои бадастовардаи ҳизбҳо вобаста мебошад.&lt;ref name=&quot;riksdag&quot;&gt;{{cite web |title=How the Riksdag works |url=https://www.riksdagen.se/en/how-the-riksdag-works/ |publisher=Sveriges riksdag |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳукумат ===
Ҳукуматро сарвазир роҳбарӣ мекунад.

Сарвазир барои ташкили ҳайати ҳукумат ва пешбурди сиёсати он масъул аст.

Ҳукумат барномаҳои сиёсӣ пешниҳод мекунад, иҷрои қонунҳоро таъмин менамояд ва фаъолияти мақомоти марказии давлатиро ҳамоҳанг месозад.

Дар Шветсия ҳукумат бояд аз дастгирии кофии Риксдаг бархӯрдор бошад.

Агар парлумон ба сарвазир ё ҳукумат изҳори нобоварӣ кунад, онҳо метавонанд маҷбур ба истеъфо шаванд.

=== Вазъи сиёсӣ пас аз интихоботи соли 2026 ===
13 сентябри соли 2026 дар Шветсия интихоботи навбатии парлумонӣ баргузор шуд.

Дар натиҷаи интихобот ҳизбҳои мухолифи ҳукумати пешин дар маҷмуъ 176 курсии Риксдагро ба даст оварданд, дар ҳоле ки ҳизбҳои блоки ростгаро соҳиби 173 курсӣ шуданд.

17 сентябри соли 2026 сарвазир Улф Кристерссон истеъфои худро пешниҳод кард.

Азбаски ташкили ҳукумати нав ба анҷом нарасида буд, ӯ роҳбарии ҳукумати иҷрокунандаи вазифаро идома дод.

15 октябри соли 2026 парлумон номзадии Магдалена Андерссонро ба вазифаи сарвазир рад кард.

3 ноябри соли 2026 номзадии Элизабет Танд Рингквист низ аз ҷониби парлумон рад гардид.

То 3 ноябри соли 2026 музокироти сиёсӣ барои ташкили ҳукумати нав идома дошт ва Улф Кристерссон сарвазири ҳукумати иҷрокунандаи вазифа боқӣ мемонд.&lt;ref name=&quot;caretaker&quot;&gt;{{cite web |title=Prime Minister to lead caretaker government |url=https://www.government.se/articles/2026/09/prime-minister-to-lead-caretaker-government/ |publisher=Government Offices of Sweden |date=2026-09-17 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2026&quot;&gt;{{cite web |title=Nej till Elisabeth Thand Ringqvist (C) som statsminister |url=https://www.riksdagen.se/sv/aktuellt/aktuelltnotiser/2026/nov/3/nej-till-elisabeth-thand-ringqvist-c-som_cms6afacb7c-be00-432a-b75e-37e169872323sv/ |publisher=Sveriges riksdag |date=2026-11-03 |language=sv}}&lt;/ref&gt;

== Бахшбандии маъмурӣ ==
Шветсия давлати воҳид мебошад.

Аз ҷиҳати маъмурӣ он ба '''21 лен''' (швед. ''län'') ва '''290 коммуна''' (швед. ''kommun'') ҷудо мешавад.

Лен воҳиди маъмурии минтақавӣ аст, дар ҳоле ки коммунаҳо вазифаҳои муҳими худидоракунии маҳаллиро иҷро мекунанд.

Коммунаҳо дар идораи мактабҳо, хизматрасониҳои маҳаллӣ, банақшагирии шаҳрҳо ва дигар масъалаҳои рӯзмарраи аҳолӣ иштирок мекунанд.

Дар сатҳи минтақавӣ мақомоти интихобӣ дар масъалаҳое чун тандурустӣ ва нақлиёти ҷамъиятӣ масъулият доранд.

Шветсия инчунин дорои 25 вилояти таърихӣ мебошад, ки '''ландскап''' (швед. ''landskap'') ном доранд.

Ин вилоятҳои таърихӣ имрӯз воҳидҳои асосии идории давлат нестанд, вале дар фарҳанг, анъанаҳо ва ҳувияти маҳаллии сокинон ҷойгоҳи муҳим доранд.&lt;ref name=&quot;administration&quot;&gt;{{cite web |title=The Swedish model of government administration |url=https://www.government.se/how-sweden-is-governed/the-swedish-model-of-government-administration/ |publisher=Government Offices of Sweden |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Иқтисод ==
[[Акс:Stockholm skyline from Monteliusvägen.jpg|thumb|Стокҳолм яке аз марказҳои муҳими иқтисодӣ ва молиявии Шветсия мебошад.]]

Шветсия дорои иқтисоди пешрафта ва гуногунсоҳа мебошад.

Дар он саноат, хизматрасонӣ, технологияҳои рақамӣ, тиҷорати байналмилалӣ ва истеҳсоли маҳсулоти техникӣ нақши муҳим доранд.

Тибқи маълумоти Бонки ҷаҳонӣ, маҷмуи маҳсулоти дохилии номиналии Шветсия дар соли 2025 тақрибан 669 миллиард доллари ИМА буд.&lt;ref name=&quot;worldbank&quot;/&gt;

Иқтисоди кишвар бо бозори ҷаҳонӣ робитаи зич дорад. Қисми зиёди маҳсулоти саноатии Шветсия ба кишварҳои дигар содир мешавад.

Дар баробари ширкатҳои калон, корхонаҳои хурду миёна низ дар иқтисод нақши муҳим доранд.

=== Саноат ===
Шветсия дар истеҳсоли мошинҳо, таҷҳизоти саноатӣ, маҳсулоти электронӣ, маводи кимиёвӣ ва дигар маҳсулот таҷрибаи тӯлонӣ дорад.

Аз ширкатҳои маъруфи шведӣ метавон инҳоро ном бурд:

* '''[[Volvo]]''' — истеҳсоли мошинҳо, воситаҳои нақлиёт ва таҷҳизоти вазнин;
* '''[[Scania]]''' — истеҳсоли мошинҳои боркаш ва автобусҳо;
* '''[[Ericsson]]''' — таҷҳизот ва технологияҳои алоқа;
* '''[[IKEA]]''' — истеҳсол ва фурӯши мебел ва маҳсулоти рӯзгор;
* '''[[Electrolux]]''' — техникаи маишӣ;
* '''[[H&amp;M]]''' — саноати либос ва савдои чакана;
* '''[[Spotify]]''' — хадамоти рақамии шунидани мусиқӣ.

Ин ширкатҳо дар рушди иқтисоди Шветсия ва маъруфияти он дар бозори байналмилалӣ саҳм гузоштаанд.

=== Захираҳои табиӣ ===
Шветсия дорои захираҳои маъдани оҳан, ҷангал ва об мебошад.

Дар шимоли кишвар конҳои муҳими маъдани оҳан ҷойгиранд.

Яке аз марказҳои маъруфи истихроҷи маъдан '''[[Кируна]]''' мебошад.

Саноати коркарди чӯб, истеҳсоли коғаз ва селлюлоза низ барои иқтисоди кишвар аҳамияти калон дорад.

Дарёҳои шимолӣ барои истеҳсоли нерӯи барқи обӣ истифода мешаванд.

=== Энергетика ===
Барқ дар Шветсия аз манбаъҳои гуногун истеҳсол мешавад.

Нерӯгоҳҳои обӣ ва атомӣ дар таъмини кишвар бо нерӯи барқ нақши муҳим доранд.

Дар солҳои охир истифодаи нерӯи бодӣ низ афзоиш ёфтааст.

Дар баробари ин, масъалаҳои рушди нерӯгоҳҳои нав, амнияти энергетикӣ ва таъсири истеҳсоли нерӯ ба муҳити зист дар кишвар мавриди баҳс қарор доранд.

=== Кишоварзӣ ===
Кишоварзӣ бештар дар қисматҳои ҷанубӣ ва марказии Шветсия рушд кардааст.

Дар ин минтақаҳо гандум, ҷав, ҷавдор, картошка ва дигар зироатҳо парвариш карда мешаванд.

Чорводорӣ низ аҳамияти калон дорад. Парвариши говҳои ширдеҳ ва дигар ҳайвоноти хонагӣ яке аз самтҳои асосии кишоварзӣ мебошад.

Дар шимоли кишвар иқлими сард ва давраи кӯтоҳи нашъунамои рустаниҳо имкониятҳои кишоварзиро маҳдуд мекунанд.

=== Модели иҷтимоию иқтисодӣ ===
Шветсия бо низоми густурдаи хизматрасониҳои ҷамъиятӣ маъруф аст.

Бисёре аз хизматрасониҳои маориф, тандурустӣ ва дастгирии иҷтимоӣ аз ҳисоби андозҳо маблағгузорӣ мешаванд.

Дар кишвар низоми суғуртаи иҷтимоӣ, кумакпулӣ барои кӯдакон, рухсатии нигоҳубини кӯдак ва нафақа амал мекунад.

Бо вуҷуди ин, тамоми хизматрасониҳо барои ҳамаи сокинон ройгон нестанд. Масалан, барои баъзе хизматрасониҳои тиббӣ ё таҳсил дар донишгоҳҳо, вобаста ба мақоми шахс ва қоидаҳои амалкунанда, пардохт талаб карда мешавад.

Модели Шветсия кӯшиш мекунад фаъолияти иқтисоди бозориро бо дастгирии иҷтимоӣ ва паст кардани нобаробарии иқтисодӣ якҷоя намояд.

Дар баробари дастовардҳо, масъалаҳои андозбандӣ, арзиши манзил, муҳоҷират ва таъмини хизматрасониҳои иҷтимоӣ низ дар ҷомеа мавриди баҳс қарор доранд.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Шветсия дар моҳи августи соли 2026 тақрибан 10,62 миллион нафар буд.&lt;ref name=&quot;scb&quot;/&gt;

Зичии аҳолӣ нисбат ба бисёре аз кишварҳои Аврупои Ғарбӣ паст мебошад.

Қисми зиёди сокинон дар шаҳрҳо ва минтақаҳои ҷанубию марказии кишвар зиндагӣ мекунанд.

Дар шимоли Шветсия маҳалҳои васеи камаҳолӣ мавҷуданд.

Шветсия дар тӯли асри XX ва аввали асри XXI аз кишвари нисбатан якзабона ба ҷомеаи дорои аҳолии гуногунзабон ва гуногунфарҳанг табдил ёфтааст.

Муҳоҷират дар тағйирёбии таркиби аҳолӣ нақши муҳим дорад.

Дар кишвар гурӯҳҳои гуногуни муҳоҷирон ва фарзандони онҳо, аз ҷумла аҳолии дорои решаҳои финландӣ, суриягӣ, ироқӣ, сомолӣ ва дигар кишварҳо зиндагӣ мекунанд.

=== Забон ===
'''[[Забони шведӣ]]''' забони расмии Шветсия мебошад.

Он ба шохаи шимолии [[забонҳои германӣ]] мансуб аст ва бо забонҳои норвегӣ ва даниягӣ хешовандии наздик дорад.

Забонҳои шведӣ, норвегӣ ва даниягӣ то андозае барои гӯяндагони якдигар фаҳмо мебошанд, ҳарчанд дараҷаи фаҳмиш вобаста ба лаҳҷа ва таҷрибаи шахс фарқ мекунад.

Шветсия инчунин панҷ забони ақаллияти миллиро ба расмият мешиносад:

* '''финландӣ''';
* '''сомӣ''';
* '''меянкиелӣ''';
* '''романӣ''';
* '''идиш'''.

Ин забонҳо ба гурӯҳҳои таърихии ақаллияти кишвар мансубанд ва тибқи қонун дорои ҳуқуқҳои махсуси ҳифз ва рушд мебошанд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden's work with national minorities |url=https://www.government.se/government-policy/national-minorities-and-minority-languages/swedens-work-with-national-minorities/ |publisher=Government Offices of Sweden |date=2026-11-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Мардуми сомӣ ===
'''[[Сомиҳо]]''' (''Sámi'') яке аз халқҳои бумии минтақаҳои шимолии Скандинавия мебошанд.

Онҳо дар қисматҳои шимолии Шветсия, Норвегия, Финланд ва нимҷазираи Кола зиндагӣ мекунанд.

Мардуми сомӣ дорои забонҳо, анъанаҳо ва фарҳанги хоси худ мебошанд.

Дар ҳаёти анъанавии баъзе гурӯҳҳои сомӣ парвариши гавазни шимолӣ нақши муҳим дорад.

Дар баробари ин, сомӣҳо дар тамоми соҳаҳои ҷомеаи муосир фаъолият мекунанд.

Дар Шветсия '''Парлумони сомӣ''' (''Sametinget'') ҳамчун ниҳоди намояндагии ин мардум фаъолият дорад.

Масъалаҳои ҳифзи забон, заминҳои анъанавӣ ва ҳуқуқҳои фарҳангии сомӣҳо дар сиёсати кишвар аҳамияти махсус доранд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;/&gt;

=== Дин ===
То паҳн шудани масеҳият аҳолии сарзамини Шветсия асосан ба эътиқодоти қадимии скандинавӣ пайравӣ мекард.

Масеҳият дар асрҳои IX—XII тадриҷан густариш ёфт.

Дар асри XVI, баъди ислоҳоти протестантӣ, таълимоти лютеранӣ ба равияи асосии масеҳият дар Шветсия табдил ёфт.

'''[[Калисои Шветсия]]''' муддати тӯлонӣ мақоми махсуси давлатӣ дошт.

Соли 2000 муносибатҳои расмии давлат ва калисо тағйир ёфта, Калисои Шветсия аз сохтори мустақими давлатӣ ҷудо шуд.

Имрӯз дар кишвар озодии динӣ амал мекунад.

Дар Шветсия пайравони равияҳои гуногуни масеҳият, ислом, яҳудият ва дигар динҳо зиндагӣ мекунанд.

Дар баробари ин, қисми зиёди аҳолӣ худро ғайридинӣ мешуморад ё дар фаъолияти созмонҳои динӣ иштироки доимӣ надорад.

== Маориф ва илм ==
Маориф яке аз соҳаҳои муҳими сиёсати иҷтимоии Шветсия мебошад.

Дар кишвар низоми таҳсилоти томактабӣ, мактабӣ, касбӣ ва олӣ амал мекунад.

Таҳсилоти ҳатмии мактабӣ барои кӯдакон аз синни шашсолагӣ оғоз мешавад.

Дар баробари мактабҳои давлатӣ, муассисаҳои таълимии мустақил низ фаъолият доранд, ки фаъолияти онҳо тибқи қонун танзим мешавад.

Шветсия дорои як қатор донишгоҳҳои маъруф мебошад.

Аз ҷумла:

* '''[[Донишгоҳи Уппсала]]''' — яке аз қадимтарин донишгоҳҳои Скандинавия, ки соли 1477 таъсис ёфтааст;
* '''[[Донишгоҳи Лунд]]''' — яке аз марказҳои муҳими илмӣ ва таҳқиқотии кишвар;
* '''[[Донишгоҳи Стокҳолм]]''';
* '''[[Донишгоҳи Гётеборг]]''';
* '''[[Донишкадаи шоҳии технологии KTH]]''';
* '''[[Донишкадаи Каролинска]]''' — маркази маъруфи таҳқиқоти тиббӣ.

Шветсия дар рушди илм саҳми назаррас гузоштааст.

Аз олимони маъруфи ин кишвар '''[[Карл Линней]]''' мебошад, ки дар ташаккули низоми муосири тасниф ва номгузории организмҳои зинда нақши муҳим дошт.

Олими дигар '''[[Андерс Селсий]]''' аст, ки номи ӯ бо яке аз меъёрҳои маъруфи ченкунии ҳарорат — дараҷаи Селсий — алоқаманд мебошад.

'''[[Алфред Нобел]]''', ихтироъкор ва соҳибкори швед, бо таъсиси [[Ҷоизаи Нобел]] маъруф аст.

Аз соли 1901 ҷоизаҳои Нобел дар соҳаҳои гуногун супурда мешаванд.

Бисёре аз маросимҳои ҷоизасупорӣ дар Стокҳолм баргузор мегарданд, дар ҳоле ки Ҷоизаи сулҳи Нобел дар [[Осло]]и Норвегия супурда мешавад.

== Фарҳанг ==
Фарҳанги Шветсия зери таъсири таърихи скандинавӣ, масеҳият, рушди шаҳрҳо ва дигаргуниҳои иҷтимоии асрҳои охир ташаккул ёфтааст.

Дар ҳаёти фарҳангии кишвар адабиёт, мусиқӣ, театр, синамо, ҳунарҳои тасвирӣ ва тарроҳии саноатӣ ҷойгоҳи муҳим доранд.

=== Адабиёт ===
Адабиёти шведӣ таърихи тӯлонӣ дорад.

Аз адибони маъруфи кишвар '''[[Август Стриндберг]]''' мебошад, ки дар рушди драматургия ва адабиёти навини Аврупо саҳми муҳим гузоштааст.

'''[[Селма Лагерлёф]]''' соли 1909 барандаи Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт шуд.

Нависандаи дигари маъруфи швед '''[[Астрид Линдгрен]]''' аст, ки бо офаридани қаҳрамони машҳури адабиёти кӯдакон — '''[[Пиппи Ҷӯробдароз]]''' — шинохта мешавад.

Асарҳои Линдгрен ба забонҳои зиёди ҷаҳон тарҷума шудаанд.

Аз нависандагони дигари маъруфи швед метавон '''[[Ҳеннинг Манкелл]]''' ва '''[[Стиг Ларссон]]'''-ро ном бурд.

=== Синамо ===
Шветсия дар таърихи синамои ҷаҳон низ ҷойгоҳи муҳим дорад.

'''[[Ингмар Бергман]]''' яке аз коргардонҳои маъруфи асри XX мебошад.

Филмҳои ӯ бештар масъалаҳои муносибатҳои инсонӣ, марг, имон, танҳоӣ ва маънои зиндагиро баррасӣ мекунанд.

Аз асарҳои маъруфи ӯ '''«Муҳри ҳафтум»''' (''The Seventh Seal'') ва '''«Клубничное поле»''' (''Wild Strawberries'') мебошанд.

Синамои Шветсия инчунин бо ҳунарпешагони маъруфе чун '''[[Грета Гарбо]]''' ва '''[[Ингрид Бергман]]''' шинохта шудааст.

=== Мусиқӣ ===
Мусиқии шведӣ ҳам дар дохили кишвар ва ҳам дар саҳнаи байналмилалӣ маъруф аст.

Гурӯҳи '''[[ABBA]]''' яке аз машҳуртарин гурӯҳҳои мусиқии попи асри XX мебошад.

Он соли 1974 бо суруди ''Waterloo'' дар озмуни [[Евровидение]] ғолиб шуд.

Дар солҳои минбаъда мусиқии поп, рок ва электронӣ дар Шветсия рушди назаррас ёфт.

Дар кишвар инчунин ширкатҳо, оҳангсозон ва таҳиякунандагони мусиқӣ фаъолият мекунанд, ки дар саноати байналмилалии мусиқӣ саҳм доранд.

=== Идҳо ва анъанаҳо ===
Яке аз идҳои маъруфи Шветсия '''Мидсоммар''' (швед. ''Midsommar'') мебошад, ки ба миёнаи тобистон алоқаманд аст.

Дар ин рӯз одамон ҷамъ омада, суруд мехонанд, рақс мекунанд ва бо оилаю дӯстон вақт мегузаронанд.

Иди дигари маъруф '''Рӯзи Люсия''' мебошад, ки 13 декабр таҷлил мешавад.

Ин анъана бо рӯшноӣ ва омадани фасли зимистон алоқаманд аст.

Дар ҷомеаи шведӣ инчунин анъанаи '''фика''' (''fika'') маъмул мебошад.

Фика одатан танаффус барои нӯшидани қаҳва ё чой ва суҳбат бо дӯстон ё ҳамкорон аст.

Ин анъана дар зиндагии рӯзмарра ва муҳити кории бисёре аз сокинони кишвар ҷойгоҳи муҳим дорад.

=== Ошпазӣ ===
Ошпазии анъанавии Шветсия аз иқлими шимолӣ, захираҳои баҳрӣ ва маҳсулоти кишоварзӣ таъсир гирифтааст.

Аз таомҳои маъруф '''гӯштқимаҳои шведӣ''' (''köttbullar'') мебошанд, ки аксар вақт бо картошка ва мураббои брусника пешкаш мешаванд.

Моҳӣ, махсусан [[шоҳмоҳӣ]] ва озодмоҳӣ, дар ғизои анъанавии кишвар ҷойгоҳи муҳим дорад.

Нони тунуки хушк (''knäckebröd'') низ яке аз маҳсулоти маъмули ғизоии шведӣ мебошад.

Аз шириниҳои маъруф метавон кулчаҳои дорчиндор (''kanelbullar'')-ро ном бурд.

Дар идҳо ва ҷашнҳои оилавӣ таомҳои махсуси мавсимӣ омода мекунанд.

== Варзиш ==
Варзиш дар ҳаёти иҷтимоии Шветсия ҷойгоҳи муҳим дорад.

Аз намудҳои маъруфи варзиш [[футбол]], [[хоккейи рӯйи ях]], лижаронӣ, варзиши сабук ва ҳандбол мебошанд.

Шветсия дар мусобиқаҳои байналмилалии хоккей ва намудҳои зимистонаи варзиш натиҷаҳои назаррас ба даст овардааст.

Дар футбол тими миллии мардонаи Шветсия соли 1958 ба финали Ҷоми ҷаҳон роҳ ёфт.

Яке аз футболбозони маъруфи кишвар '''[[Златан Иброҳимович]]''' мебошад.

Варзишгарони швед инчунин дар Бозиҳои олимпии зимистона ва тобистона медалҳои зиёд ба даст овардаанд.

Фаъолияти варзишии кӯдакон ва ҷавонон тавассути клубҳо ва созмонҳои маҳаллӣ дастгирӣ карда мешавад.

== Муносибатҳои байналмилалӣ ==
Шветсия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Аврупо, [[Шурои Аврупо]], [[Шурои шимолӣ]], [[Созмони ҳамкории иқтисодӣ ва рушд]] ва дигар созмонҳои байналмилалӣ мебошад.

Кишвар дар масъалаҳои ҳуқуқи инсон, рушди устувор, кумакҳои башардӯстона ва ҳамкориҳои байналмилалӣ фаъолият мекунад.

Шветсия инчунин бо кишварҳои дигари Скандинавия робитаҳои наздики иқтисодӣ, сиёсӣ ва фарҳангӣ дорад.

Дар соли 2024 кишвар ба НАТО пайваст ва ҳамкориҳои низомии худро бо давлатҳои узви ин созмон густариш дод.

== Муносибатҳои Шветсия ва Тоҷикистон ==
Муносибатҳои дипломатӣ байни '''[[Тоҷикистон]]''' ва '''Шветсия''' 9 декабри соли 1992 барқарор шудаанд.

Ҳамкориҳои ду кишвар дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва башардӯстона инкишоф ёфтаанд.

Тибқи маълумоти Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон, аз самтҳои муҳими ҳамкорӣ дастгирии ҷомеаи шаҳрвандӣ, барномаҳои иҷтимоӣ, рушди кишоварзӣ ва лоиҳаҳои марбут ба паст кардани сатҳи камбизоатӣ мебошанд.

Шветсия тавассути барномаҳои байналмилалӣ ва созмонҳои ҳамкор низ дар баъзе ташаббусҳои рушди Тоҷикистон иштирок кардааст.

Муносибатҳои ду кишвар дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва ҳамкориҳои Аврупою Осиёи Марказӣ низ сурат мегиранд.&lt;ref name=&quot;mfa&quot;/&gt;

== Мероси ҷаҳонӣ ва ҷойҳои машҳур ==
[[Акс:Drottningholm Palace Sweden 2005.jpg|thumb|Қасри Дроттнингҳолм яке аз ёдгориҳои маъруфи таърихии Шветсия мебошад.]]

Шветсия дорои ёдгориҳои зиёди таърихӣ, меъморӣ ва табиӣ мебошад.

Як қатор ин ёдгориҳо ба [[Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] дохил шудаанд.

Аз ҷумла:

* '''[[Қасри Дроттнингҳолм]]''' — маҷмааи таърихии шоҳӣ дар наздикии Стокҳолм;
* '''[[Бирка ва Ҳовгорден]]''' — ёдгориҳои муҳими давраи викингҳо;
* '''[[Висбю]]''' — шаҳри таърихӣ дар ҷазираи Готланд;
* '''[[Минтақаи Лапония]]''' — минтақаи васеи табиӣ ва фарҳангӣ дар шимоли кишвар;
* '''[[Кандакориҳои сангии Танум]]''' — ёдгориҳои сангнигораи давраи қадим;
* '''[[Фалун]]''' — минтақаи таърихии истихроҷи маъдани мис.

Ин ёдгориҳо давраҳои гуногуни таърих, рушди фарҳанг ва муносибати инсон бо муҳити табииро инъикос мекунанд.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Sweden — World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/se |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Шведҳо]]
* [[Забони шведӣ]]
* [[Стокҳолм]]
* [[Скандинавия]]
* [[Аврупои Шимолӣ]]
* [[Норвегия]]
* [[Дания]]
* [[Финланд]]
* [[Таърихи Шветсия]]
* [[Риксдаг]]
* [[Подшоҳии конститутсионӣ]]
* [[Иттиҳоди Калмар]]
* [[Викингҳо]]
* [[Модели шимолии таъминоти иҷтимоӣ]]
* [[Муносибатҳои Тоҷикистон ва Шветсия]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Elgán, Elisabeth; Scobbie, Irene. ''Historical Dictionary of Sweden''. Rowman &amp; Littlefield, 2015.
* Price, T. Douglas. ''Ancient Scandinavia: An Archaeological History from the First Humans to the Vikings''. Oxford University Press, 2015.
* Koblik, Steven. ''Sweden’s Development from Poverty to Affluence, 1750—1970''. University of Minnesota Press, 1975.
* Scott, Franklin D. ''Sweden: The Nation’s History''. University of Minnesota Press, 1977.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://sweden.se/ Сомонаи расмии иттилоотии Шветсия]
* [https://www.government.se/ Сомонаи ҳукумати Шветсия]
* [https://www.riksdagen.se/en/ Сомонаи парлумони Шветсия]
* [https://www.scb.se/en/ Идораи омори Шветсия]
* [https://www.mfa.tj/tg/main/view/181/munosibathoi-tojikiston-bo-shvetsiya Муносибатҳои Тоҷикистон бо Шветсия] — Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* [https://whc.unesco.org/en/statesparties/se Шветсия дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]

{{ПБ}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Шветсия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>146x7zb884appwpgtl0iqwp8ze828he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вилояти Ҳаккорӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3921</id>
    <revision>
      <id>1492142</id>
      <parentid>1303168</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaloliddin Madaminov</username>
        <id>14413</id>
      </contributor>
      <origin>1492142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="524" sha1="3cl09wrfxa5j085zayv8maflcjqzx2n" xml:space="preserve">{{ВМ|{{PAGENAME}}|Вилоят}}

'''Вилояти Ҳаккорӣ''' ({{Забон-тр|İl Hakkari}}) — яке аз вилоятҳои (илҳои) [[Туркия]] аст. Маркази маъмурӣ — шаҳри [[Ҳаккори|Ҳаккорӣ]].


== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{Умуми}}

{{Туркия-ҷуғ-нопурра}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Вилоятҳои Туркия}}
[[Гурӯҳ:Вилоятҳои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ]]</text>
      <sha1>3cl09wrfxa5j085zayv8maflcjqzx2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>6 июн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4130</id>
    <revision>
      <id>1492093</id>
      <parentid>1456096</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2845" sha1="bzzr7jbx35rxv648sm5o4v5lw9wehu2" xml:space="preserve">{{кулоҳи таърихи тақвимӣ}}

== Ҷашнҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои {{PAGENAME}}]]''

=== Ҷаҳонӣ ===
* {{Парчамбандӣ|СММ}} — [[Рӯзи забони русӣ]] ([[2010]])

=== Миллӣ ===
* {{Парчамбандӣ|Аргентина}} — Рӯзи муҳандис (ба ифтихори нахустин муҳандис {{нп3|Luis Huergo}})
* {{Парчамбандӣ|Боливия}} — [[Рӯзи омӯзгор]]&lt;ref&gt;[https://postila.ru/post/60569418 День учителя в Боливии]{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} — Рӯзи пулиси молӣ ([[2011]])
* {{Парчамбандӣ|Ҷумҳурии Корея}} — Рӯзи ёдбуд кушташудагони [[Ҷанги Корея]]
* {{Парчамбандӣ|Украина}} — Рӯзи рӯзноманигор ([[1994]])
* {{Парчамбандӣ|Шветсия}} — [[Рӯзи миллии Шветсия]] ([[1983]])

=== Динӣ ===

== Рӯйдодҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 6 июн]]''

== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 6 июн]]''
* [[1799]] — [[Александр Пушкин]], шоир, асосгузори адабиёти классикии рус.
* [[1947]] — [[Ҳикматулло Абдуллозода]], омӯзгор, биологи тоҷик, номзади илмҳои педагогика.
* [[1947]] — [[Сайидо Қурбонов]], ҳунарпеша ва коргардони синамои тоҷик.
* [[1948]] — [[Аъзам Пудинаев]], олими соҳаи [[педагогика]].
* [[1951]] — [[Набӣ Ҷумъа]], рӯзноманигор.

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 6 июн]]''
* [[2002]] — [[Абдулҳаким Ғафуров]], зистшинос, доктори илми биология, узви вобастаи [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ Тоҷикистон]].

== Тақвими мардумӣ ==
Ҷавзо ([[21 Май]] — [[21 Июн]]) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Хурдод]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст.
[[Акс:Gemini.svg|40px|none|Ҷавзо]]

== Нигаред низ ==
{{дарахти гурӯҳҳо}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}


== Пайвандҳо ==
* http://days.peoples.ru/0606.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060721202200/http://days.peoples.ru/0606.html |date=2006-07-21 }}
* http://www.calend.ru/day/06-06/ 


[[Гурӯҳ:6 июн| ]]</text>
      <sha1>bzzr7jbx35rxv648sm5o4v5lw9wehu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лукас Моодийссон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4528</id>
    <revision>
      <id>1492094</id>
      <parentid>1331346</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="7cutoibtzxemyo5x7r1f0cn7yyln6wj" xml:space="preserve">{{Синамогар}}
'''Карл Фредерик Лукас Мудиссон''' ({{lang-sv|Karl Frederik Lukas Moodysson}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[коргардон]]и aҳли [[Шветсия]].

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Коргардонҳо]]</text>
      <sha1>7cutoibtzxemyo5x7r1f0cn7yyln6wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Мардум</title>
    <ns>10</ns>
    <id>8158</id>
    <revision>
      <id>1492127</id>
      <parentid>1391771</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10336" sha1="p5ti0vls7ew8iq4t91xjjs891ibaff1" xml:space="preserve">{{Қуттӣ
|ном = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|from = {{{from|}}}
| болоӣ = {{Қуттӣ/ном|{{{ном|{{{Ном|}}}}}}|from={{{from|}}}}}

&lt;!-- Парчам --&gt;
|тасвир = {{#if:{{{парчам|}}}|[[File:{{{парчам|}}}|{{{андозаи парчам|100px}}}|border]]}}
|тавсифи тасвир = {{{зернависи парчам|}}}

&lt;!-- Тасвир --&gt;
|тасвир2 = {{#if:{{{тасвир|}}}|[[File:{{{тасвир|}}}|{{{паҳнои_тасвир|240px}}}|alt={{{image_alt|}}}]]}}
|имзо2 = {{{зернависи_тасвир|{{{image_caption|}}}}}}

&lt;!-- Номи қавмӣ --&gt;
|нишонагузорӣ1 = Худном
|матн1 = {{{худном|}}}
|викидода1 = p1705

&lt;!-- Аҳолӣ ва сукунат --&gt;
|сарлавҳа2 = {{#if:{{{численность|{{{population|}}}}}}{{{расселение|{{{popplace|{{{regions|}}}}}}}}}{{{region1|}}}{{{region2|}}}|Шумора ва густара}}

|нишонагузорӣ3 = Шумораи аҳолӣ
|матн3 = {{#if:{{{шумораи аҳолӣ|}}}|{{{total_ref|}}}{{#if:{{{total_year|}}}| ({{{total_year}}})}}|{{wikidata|p1082||from={{{from|}}}}}}}

|нишонагузорӣ4 = Сукунат
|матн4 = {{{расселение|{{{popplace|{{{regions|}}}}}}}}}
|стиль_текста4 = text-align:left;
|викидода4 = p17
|класс4 = {{#if:{{{расселение|{{{popplace|{{{regions|}}}}}}}}}|noplainlist}}

&lt;!-- Аҳолӣ аз рӯи кишвар ва минтақа --&gt;
|нишонагузорӣ5 = {{{region1|}}}
|матн5 = {{{pop1|}}}{{{ref1|}}}

|нишонагузорӣ6 = {{#if:{{{subregion2|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion2}}}''|{{{region2|}}}}}
|матн6 = {{{pop2|}}}{{{ref2|}}}

|нишонагузорӣ7 = {{#if:{{{subregion3|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion3}}}''|{{{region3|}}}}}
|матн7 = {{{pop3|}}}{{{ref3|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{#if:{{{subregion4|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion4}}}''|{{{region4|}}}}}
|матн8 = {{{pop4|}}}{{{ref4|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{#if:{{{subregion5|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion5}}}''|{{{region5|}}}}}
|матн9 = {{{pop5|}}}{{{ref5|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{#if:{{{subregion6|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion6}}}''|{{{region6|}}}}}
|матн10 = {{{pop6|}}}{{{ref6|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{#if:{{{subregion7|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion7}}}''|{{{region7|}}}}}
|матн11 = {{{pop7|}}}{{{ref7|}}}

|нишонагузорӣ12 = {{#if:{{{subregion8|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion8}}}''|{{{region8|}}}}}
|матн12 = {{{pop8|}}}{{{ref8|}}}

|нишонагузорӣ13 = {{#if:{{{subregion9|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion9}}}''|{{{region9|}}}}}
|матн13 = {{{pop9|}}}{{{ref9|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{#if:{{{subregion10|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion10}}}''|{{{region10|}}}}}
|матн14 = {{{pop10|}}}{{{ref10|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{#if:{{{subregion11|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion11}}}''|{{{region11|}}}}}
|матн15 = {{{pop11|}}}{{{ref11|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{#if:{{{subregion12|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion12}}}''|{{{region12|}}}}}
|матн16 = {{{pop12|}}}{{{ref12|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{#if:{{{subregion13|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion13}}}''|{{{region13|}}}}}
|матн17 = {{{pop13|}}}{{{ref13|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{#if:{{{subregion14|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion14}}}''|{{{region14|}}}}}
|матн18 = {{{pop14|}}}{{{ref14|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{#if:{{{subregion15|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion15}}}''|{{{region15|}}}}}
|матн19 = {{{pop15|}}}{{{ref15|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{#if:{{{subregion16|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion16}}}''|{{{region16|}}}}}
|матн20 = {{{pop16|}}}{{{ref16|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{#if:{{{subregion17|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion17}}}''|{{{region17|}}}}}
|матн21 = {{{pop17|}}}{{{ref17|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{#if:{{{subregion18|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion18}}}''|{{{region18|}}}}}
|матн22 = {{{pop18|}}}{{{ref18|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{#if:{{{subregion19|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion19}}}''|{{{region19|}}}}}
|матн23 = {{{pop19|}}}{{{ref19|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{#if:{{{subregion20|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion20}}}''|{{{region20|}}}}}
|матн24 = {{{pop20|}}}{{{ref20|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{#if:{{{subregion21|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion21}}}''|{{{region21|}}}}}
|матн25 = {{{pop21|}}}{{{ref21|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{#if:{{{subregion22|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion22}}}''|{{{region22|}}}}}
|матн26 = {{{pop22|}}}{{{ref22|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{#if:{{{subregion23|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion23}}}''|{{{region23|}}}}}
|матн27 = {{{pop23|}}}{{{ref23|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{#if:{{{subregion24|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion24}}}''|{{{region24|}}}}}
|матн28 = {{{pop24|}}}{{{ref24|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{#if:{{{subregion25|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion25}}}''|{{{region25|}}}}}
|матн29 = {{{pop25|}}}{{{ref25|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{#if:{{{subregion26|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion26}}}''|{{{region26|}}}}}
|матн30 = {{{pop26|}}}{{{ref26|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{#if:{{{subregion27|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion27}}}''|{{{region27|}}}}}
|матн31 = {{{pop27|}}}{{{ref27|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{#if:{{{subregion28|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion28}}}''|{{{region28|}}}}}
|матн32 = {{{pop28|}}}{{{ref28|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{#if:{{{subregion29|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion29}}}''|{{{region29|}}}}}
|матн33 = {{{pop29|}}}{{{ref29|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{#if:{{{subregion30|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion30}}}''|{{{region30|}}}}}
|матн34 = {{{pop30|}}}{{{ref30|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{#if:{{{subregion31|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion31}}}''|{{{region31|}}}}}
|матн35 = {{{pop31|}}}{{{ref31|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{#if:{{{subregion32|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion32}}}''|{{{region32|}}}}}
|матн36 = {{{pop32|}}}{{{ref32|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{#if:{{{subregion33|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion33}}}''|{{{region33|}}}}}
|матн37 = {{{pop33|}}}{{{ref33|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{#if:{{{subregion34|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion34}}}''|{{{region34|}}}}}
|матн38 = {{{pop34|}}}{{{ref34|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{#if:{{{subregion35|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion35}}}''|{{{region35|}}}}}
|матн39 = {{{pop35|}}}{{{ref35|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{#if:{{{subregion36|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion36}}}''|{{{region36|}}}}}
|матн40 = {{{pop36|}}}{{{ref36|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{#if:{{{subregion37|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion37}}}''|{{{region37|}}}}}
|матн41 = {{{pop37|}}}{{{ref37|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{#if:{{{subregion38|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion38}}}''|{{{region38|}}}}}
|матн42 = {{{pop38|}}}{{{ref38|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{#if:{{{subregion39|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion39}}}''|{{{region39|}}}}}
|матн43 = {{{pop39|}}}{{{ref39|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{#if:{{{subregion40|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion40}}}''|{{{region40|}}}}}
|матн44 = {{{pop40|}}}{{{ref40|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{#if:{{{subregion41|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion41}}}''|{{{region41|}}}}}
|матн45 = {{{pop41|}}}{{{ref41|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{#if:{{{subregion42|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion42}}}''|{{{region42|}}}}}
|матн46 = {{{pop42|}}}{{{ref42|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{#if:{{{subregion43|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion43}}}''|{{{region43|}}}}}
|матн47 = {{{pop43|}}}{{{ref43|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{#if:{{{subregion44|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion44}}}''|{{{region44|}}}}}
|матн48 = {{{pop44|}}}{{{ref44|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{#if:{{{subregion45|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion45}}}''|{{{region45|}}}}}
|матн49 = {{{pop45|}}}{{{ref45|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{#if:{{{subregion46|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion46}}}''|{{{region46|}}}}}
|матн50 = {{{pop46|}}}{{{ref46|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{#if:{{{subregion47|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion47}}}''|{{{region47|}}}}}
|матн51 = {{{pop47|}}}{{{ref47|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{#if:{{{subregion48|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion48}}}''|{{{region48|}}}}}
|матн52 = {{{pop48|}}}{{{ref48|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{#if:{{{subregion49|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion49}}}''|{{{region49|}}}}}
|матн53 = {{{pop49|}}}{{{ref49|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{#if:{{{subregion50|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{subregion50}}}''|{{{region50|}}}}}
|матн54 = {{{pop50|}}}{{{ref50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;

|нишонагузорӣ55 = Аз байн рафта
|матн55 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода55 = p576

|нишонагузорӣ56 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн56 = {{{архкультура|{{{arch_culture|}}}}}}

|нишонагузорӣ57 = Забон
|матн57 = {{{забон|}}}
|викидода57 = p103

|нишонагузорӣ58 = Динҳо
|матн58 = {{{динҳо|}}}
|викидода58 = p140

|нишонагузорӣ59 = Ҷузъе&amp;nbsp;аз
|матн59 = {{{входит|{{{parent_group|}}}}}}
|викидода59 = p361

|нишонагузорӣ60 = Халқҳои наздик
|матн60 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ61 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн61 = {{{включает|{{{subgroups|}}}}}}
|викидода61 = p527

|нишонагузорӣ62 = Пайдоиш
|матн62 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{қуттӣ/Викианбор|from={{{from|}}}}}
}}
{{#if:{{NAMESPACE}}||
  {{#if:{{{nocat|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
  {{#if:{{{раса|}}}|
    {{#if:{{{источник о расе|}}}
      |[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
      |[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
    }}
  }}
}}
&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p5ti0vls7ew8iq4t91xjjs891ibaff1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492132</id>
      <parentid>1492127</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12717" sha1="lw00vi285iycmf0bhp5f3cz76w7o0rr" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон|{{{ном|{{PAGENAME}}}}}|from={{{from|}}}}}

&lt;!-- Парчам --&gt;
|тасвир = {{#if:{{{парчам|}}}|[[File:{{{парчам}}}|{{{андозаи парчам|100px}}}|border|alt={{{матни ҷойгузини парчам|}}}]]}}
|имзо = {{{зернависи парчам|}}}

&lt;!-- Тасвир --&gt;
|тасвир2 = {{#if:{{{тасвир|}}}|[[File:{{{тасвир}}}|{{{андозаи тасвир|240px}}}|alt={{{матни ҷойгузини тасвир|}}}]]}}
|имзо2 = {{{зернависи тасвир|}}}

&lt;!-- Худном --&gt;
|нишонагузорӣ1 = Худном
|матн1 = {{{худном|}}}
|викидода1 = p1705

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа2 = Шумора ва густара

|нишонагузорӣ3 = Шумораи аҳолӣ
|матн3 = {{#if:{{{шумораи аҳолӣ|}}}|{{{шумораи аҳолӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}}}
|викидода3 = p1082

|нишонагузорӣ4 = Сокиншавӣ
|матн4 = {{{сокиншавӣ|{{{минтақаҳо|}}}}}}
|сабки_матн4 = text-align:left;
|синф4 = {{#if:{{{сокиншавӣ|}}}{{{минтақаҳо|}}}|noplainlist}}
|викидода4 = p17

&lt;!-- Аҳолӣ аз рӯи кишварҳо ва минтақаҳо --&gt;

|нишонагузорӣ5 = {{{минтақа1|}}}
|матн5 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ6 = {{#if:{{{зерминтақа2|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа2}}}''|{{{минтақа2|}}}}}
|матн6 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ7 = {{#if:{{{зерминтақа3|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа3}}}''|{{{минтақа3|}}}}}
|матн7 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{#if:{{{зерминтақа4|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа4}}}''|{{{минтақа4|}}}}}
|матн8 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{#if:{{{зерминтақа5|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа5}}}''|{{{минтақа5|}}}}}
|матн9 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{#if:{{{зерминтақа6|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа6}}}''|{{{минтақа6|}}}}}
|матн10 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{#if:{{{зерминтақа7|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа7}}}''|{{{минтақа7|}}}}}
|матн11 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ12 = {{#if:{{{зерминтақа8|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа8}}}''|{{{минтақа8|}}}}}
|матн12 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ13 = {{#if:{{{зерминтақа9|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа9}}}''|{{{минтақа9|}}}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{#if:{{{зерминтақа10|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа10}}}''|{{{минтақа10|}}}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{#if:{{{зерминтақа11|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа11}}}''|{{{минтақа11|}}}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{#if:{{{зерминтақа12|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа12}}}''|{{{минтақа12|}}}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{#if:{{{зерминтақа13|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа13}}}''|{{{минтақа13|}}}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{#if:{{{зерминтақа14|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа14}}}''|{{{минтақа14|}}}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{#if:{{{зерминтақа15|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа15}}}''|{{{минтақа15|}}}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{#if:{{{зерминтақа16|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа16}}}''|{{{минтақа16|}}}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{#if:{{{зерминтақа17|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа17}}}''|{{{минтақа17|}}}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{#if:{{{зерминтақа18|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа18}}}''|{{{минтақа18|}}}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{#if:{{{зерминтақа19|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа19}}}''|{{{минтақа19|}}}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{#if:{{{зерминтақа20|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа20}}}''|{{{минтақа20|}}}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{#if:{{{зерминтақа21|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа21}}}''|{{{минтақа21|}}}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{#if:{{{зерминтақа22|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа22}}}''|{{{минтақа22|}}}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{#if:{{{зерминтақа23|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа23}}}''|{{{минтақа23|}}}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{#if:{{{зерминтақа24|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа24}}}''|{{{минтақа24|}}}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{#if:{{{зерминтақа25|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа25}}}''|{{{минтақа25|}}}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{#if:{{{зерминтақа26|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа26}}}''|{{{минтақа26|}}}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{#if:{{{зерминтақа27|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа27}}}''|{{{минтақа27|}}}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{#if:{{{зерминтақа28|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа28}}}''|{{{минтақа28|}}}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{#if:{{{зерминтақа29|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа29}}}''|{{{минтақа29|}}}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{#if:{{{зерминтақа30|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа30}}}''|{{{минтақа30|}}}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{#if:{{{зерминтақа31|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа31}}}''|{{{минтақа31|}}}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{#if:{{{зерминтақа32|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа32}}}''|{{{минтақа32|}}}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{#if:{{{зерминтақа33|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа33}}}''|{{{минтақа33|}}}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{#if:{{{зерминтақа34|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа34}}}''|{{{минтақа34|}}}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{#if:{{{зерминтақа35|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа35}}}''|{{{минтақа35|}}}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{#if:{{{зерминтақа36|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа36}}}''|{{{минтақа36|}}}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{#if:{{{зерминтақа37|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа37}}}''|{{{минтақа37|}}}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{#if:{{{зерминтақа38|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа38}}}''|{{{минтақа38|}}}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{#if:{{{зерминтақа39|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа39}}}''|{{{минтақа39|}}}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{#if:{{{зерминтақа40|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа40}}}''|{{{минтақа40|}}}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{#if:{{{зерминтақа41|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа41}}}''|{{{минтақа41|}}}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{#if:{{{зерминтақа42|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа42}}}''|{{{минтақа42|}}}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{#if:{{{зерминтақа43|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа43}}}''|{{{минтақа43|}}}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{#if:{{{зерминтақа44|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа44}}}''|{{{минтақа44|}}}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{#if:{{{зерминтақа45|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа45}}}''|{{{минтақа45|}}}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{#if:{{{зерминтақа46|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа46}}}''|{{{минтақа46|}}}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{#if:{{{зерминтақа47|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа47}}}''|{{{минтақа47|}}}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{#if:{{{зерминтақа48|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа48}}}''|{{{минтақа48|}}}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{#if:{{{зерминтақа49|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа49}}}''|{{{минтақа49|}}}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{#if:{{{зерминтақа50|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа50}}}''|{{{минтақа50|}}}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа55 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ56 = Аз байн рафта
|матн56 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода56 = p576

|нишонагузорӣ57 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн57 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ58 = Забон
|матн58 = {{{забон|}}}
|викидода58 = p103

|нишонагузорӣ59 = Динҳо
|матн59 = {{{динҳо|}}}
|викидода59 = p140

|нишонагузорӣ60 = Ҷузъе аз
|матн60 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода60 = p361

|нишонагузорӣ61 = Халқҳои наздик
|матн61 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ62 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн62 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода62 = p527

|нишонагузорӣ63 = Пайдоиш
|матн63 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lw00vi285iycmf0bhp5f3cz76w7o0rr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492135</id>
      <parentid>1492132</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12869" sha1="du0fkke81wcpm4hmq0cbpovc19o5j6m" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон|{{{ном|{{PAGENAME}}}}}|from={{{шиносаи викидода|}}}}}{{#if:{{{худном|}}}
|&lt;br /&gt;''{{{худном}}}''
|{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{шиносаи викидода|}}}}}
|&lt;br /&gt;''{{wikidata|p1705||from={{{шиносаи викидода|}}}}}''
}}
}}

&lt;!-- Парчам --&gt;
|нишонагузорӣ1 = Парчам
|тасвир = {{#if:{{{парчам|}}}|[[File:{{{парчам}}}|{{{андозаи парчам|100px}}}|border|alt={{{матни ҷойгузини парчам|}}}]]}}
|имзо = {{{зернависи парчам|}}}

&lt;!-- Тасвир --&gt;
|тасвир2 = {{#if:{{{тасвир|}}}|[[File:{{{тасвир}}}|{{{андозаи тасвир|240px}}}|alt={{{матни ҷойгузини тасвир|}}}]]}}
|имзо2 = {{{зернависи тасвир|}}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа2 = Шумора ва густара

|нишонагузорӣ3 = Шумораи аҳолӣ
|матн3 = {{#if:{{{шумораи аҳолӣ|}}}|{{{шумораи аҳолӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}}}
|викидода3 = p1082

|нишонагузорӣ4 = Сокиншавӣ
|матн4 = {{{сокиншавӣ|{{{минтақаҳо|}}}}}}
|сабки_матн4 = text-align:left;
|синф4 = {{#if:{{{сокиншавӣ|}}}{{{минтақаҳо|}}}|noplainlist}}
|викидода4 = p17

&lt;!-- Аҳолӣ аз рӯи кишварҳо ва минтақаҳо --&gt;

|нишонагузорӣ5 = {{{минтақа1|}}}
|матн5 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ6 = {{#if:{{{зерминтақа2|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа2}}}''|{{{минтақа2|}}}}}
|матн6 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ7 = {{#if:{{{зерминтақа3|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа3}}}''|{{{минтақа3|}}}}}
|матн7 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{#if:{{{зерминтақа4|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа4}}}''|{{{минтақа4|}}}}}
|матн8 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{#if:{{{зерминтақа5|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа5}}}''|{{{минтақа5|}}}}}
|матн9 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{#if:{{{зерминтақа6|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа6}}}''|{{{минтақа6|}}}}}
|матн10 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{#if:{{{зерминтақа7|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа7}}}''|{{{минтақа7|}}}}}
|матн11 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ12 = {{#if:{{{зерминтақа8|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа8}}}''|{{{минтақа8|}}}}}
|матн12 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ13 = {{#if:{{{зерминтақа9|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа9}}}''|{{{минтақа9|}}}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{#if:{{{зерминтақа10|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа10}}}''|{{{минтақа10|}}}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{#if:{{{зерминтақа11|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа11}}}''|{{{минтақа11|}}}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{#if:{{{зерминтақа12|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа12}}}''|{{{минтақа12|}}}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{#if:{{{зерминтақа13|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа13}}}''|{{{минтақа13|}}}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{#if:{{{зерминтақа14|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа14}}}''|{{{минтақа14|}}}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{#if:{{{зерминтақа15|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа15}}}''|{{{минтақа15|}}}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{#if:{{{зерминтақа16|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа16}}}''|{{{минтақа16|}}}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{#if:{{{зерминтақа17|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа17}}}''|{{{минтақа17|}}}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{#if:{{{зерминтақа18|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа18}}}''|{{{минтақа18|}}}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{#if:{{{зерминтақа19|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа19}}}''|{{{минтақа19|}}}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{#if:{{{зерминтақа20|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа20}}}''|{{{минтақа20|}}}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{#if:{{{зерминтақа21|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа21}}}''|{{{минтақа21|}}}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{#if:{{{зерминтақа22|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа22}}}''|{{{минтақа22|}}}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{#if:{{{зерминтақа23|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа23}}}''|{{{минтақа23|}}}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{#if:{{{зерминтақа24|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа24}}}''|{{{минтақа24|}}}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{#if:{{{зерминтақа25|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа25}}}''|{{{минтақа25|}}}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{#if:{{{зерминтақа26|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа26}}}''|{{{минтақа26|}}}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{#if:{{{зерминтақа27|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа27}}}''|{{{минтақа27|}}}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{#if:{{{зерминтақа28|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа28}}}''|{{{минтақа28|}}}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{#if:{{{зерминтақа29|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа29}}}''|{{{минтақа29|}}}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{#if:{{{зерминтақа30|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа30}}}''|{{{минтақа30|}}}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{#if:{{{зерминтақа31|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа31}}}''|{{{минтақа31|}}}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{#if:{{{зерминтақа32|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа32}}}''|{{{минтақа32|}}}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{#if:{{{зерминтақа33|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа33}}}''|{{{минтақа33|}}}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{#if:{{{зерминтақа34|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа34}}}''|{{{минтақа34|}}}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{#if:{{{зерминтақа35|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа35}}}''|{{{минтақа35|}}}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{#if:{{{зерминтақа36|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа36}}}''|{{{минтақа36|}}}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{#if:{{{зерминтақа37|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа37}}}''|{{{минтақа37|}}}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{#if:{{{зерминтақа38|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа38}}}''|{{{минтақа38|}}}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{#if:{{{зерминтақа39|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа39}}}''|{{{минтақа39|}}}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{#if:{{{зерминтақа40|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа40}}}''|{{{минтақа40|}}}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{#if:{{{зерминтақа41|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа41}}}''|{{{минтақа41|}}}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{#if:{{{зерминтақа42|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа42}}}''|{{{минтақа42|}}}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{#if:{{{зерминтақа43|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа43}}}''|{{{минтақа43|}}}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{#if:{{{зерминтақа44|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа44}}}''|{{{минтақа44|}}}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{#if:{{{зерминтақа45|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа45}}}''|{{{минтақа45|}}}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{#if:{{{зерминтақа46|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа46}}}''|{{{минтақа46|}}}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{#if:{{{зерминтақа47|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа47}}}''|{{{минтақа47|}}}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{#if:{{{зерминтақа48|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа48}}}''|{{{минтақа48|}}}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{#if:{{{зерминтақа49|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа49}}}''|{{{минтақа49|}}}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{#if:{{{зерминтақа50|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа50}}}''|{{{минтақа50|}}}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа55 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ56 = Аз байн рафта
|матн56 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода56 = p576

|нишонагузорӣ57 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн57 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ58 = Забон
|матн58 = {{{забон|}}}
|викидода58 = p103

|нишонагузорӣ59 = Динҳо
|матн59 = {{{динҳо|}}}
|викидода59 = p140

|нишонагузорӣ60 = Ҷузъе аз
|матн60 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода60 = p361

|нишонагузорӣ61 = Халқҳои наздик
|матн61 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ62 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн62 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода62 = p527

|нишонагузорӣ63 = Пайдоиш
|матн63 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>du0fkke81wcpm4hmq0cbpovc19o5j6m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492136</id>
      <parentid>1492135</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12965" sha1="r2ke26ipyad5nca9dwj4shth72voxpc" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон|{{{ном|{{PAGENAME}}}}}|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
|болоӣ2 = {{#if:{{{худном|}}}
  |''{{{худном}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{шиносаи викидода|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{шиносаи викидода|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal; font-size:90%;


&lt;!-- Парчам --&gt;
|нишонагузорӣ1 = Парчам
|тасвир = {{#if:{{{парчам|}}}|[[File:{{{парчам}}}|{{{андозаи парчам|100px}}}|border|alt={{{матни ҷойгузини парчам|}}}]]}}
|имзо = {{{зернависи парчам|}}}

&lt;!-- Тасвир --&gt;
|тасвир2 = {{#if:{{{тасвир|}}}|[[File:{{{тасвир}}}|{{{андозаи тасвир|240px}}}|alt={{{матни ҷойгузини тасвир|}}}]]}}
|имзо2 = {{{зернависи тасвир|}}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа2 = Шумора ва густара

|нишонагузорӣ3 = Шумораи аҳолӣ
|матн3 = {{#if:{{{шумораи аҳолӣ|}}}|{{{шумораи аҳолӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}}}
|викидода3 = p1082

|нишонагузорӣ4 = Сокиншавӣ
|матн4 = {{{сокиншавӣ|{{{минтақаҳо|}}}}}}
|сабки_матн4 = text-align:left;
|синф4 = {{#if:{{{сокиншавӣ|}}}{{{минтақаҳо|}}}|noplainlist}}
|викидода4 = p17

&lt;!-- Аҳолӣ аз рӯи кишварҳо ва минтақаҳо --&gt;

|нишонагузорӣ5 = {{{минтақа1|}}}
|матн5 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ6 = {{#if:{{{зерминтақа2|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа2}}}''|{{{минтақа2|}}}}}
|матн6 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ7 = {{#if:{{{зерминтақа3|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа3}}}''|{{{минтақа3|}}}}}
|матн7 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{#if:{{{зерминтақа4|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа4}}}''|{{{минтақа4|}}}}}
|матн8 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{#if:{{{зерминтақа5|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа5}}}''|{{{минтақа5|}}}}}
|матн9 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{#if:{{{зерминтақа6|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа6}}}''|{{{минтақа6|}}}}}
|матн10 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{#if:{{{зерминтақа7|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа7}}}''|{{{минтақа7|}}}}}
|матн11 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ12 = {{#if:{{{зерминтақа8|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа8}}}''|{{{минтақа8|}}}}}
|матн12 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ13 = {{#if:{{{зерминтақа9|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа9}}}''|{{{минтақа9|}}}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{#if:{{{зерминтақа10|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа10}}}''|{{{минтақа10|}}}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{#if:{{{зерминтақа11|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа11}}}''|{{{минтақа11|}}}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{#if:{{{зерминтақа12|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа12}}}''|{{{минтақа12|}}}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{#if:{{{зерминтақа13|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа13}}}''|{{{минтақа13|}}}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{#if:{{{зерминтақа14|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа14}}}''|{{{минтақа14|}}}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{#if:{{{зерминтақа15|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа15}}}''|{{{минтақа15|}}}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{#if:{{{зерминтақа16|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа16}}}''|{{{минтақа16|}}}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{#if:{{{зерминтақа17|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа17}}}''|{{{минтақа17|}}}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{#if:{{{зерминтақа18|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа18}}}''|{{{минтақа18|}}}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{#if:{{{зерминтақа19|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа19}}}''|{{{минтақа19|}}}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{#if:{{{зерминтақа20|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа20}}}''|{{{минтақа20|}}}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{#if:{{{зерминтақа21|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа21}}}''|{{{минтақа21|}}}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{#if:{{{зерминтақа22|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа22}}}''|{{{минтақа22|}}}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{#if:{{{зерминтақа23|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа23}}}''|{{{минтақа23|}}}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{#if:{{{зерминтақа24|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа24}}}''|{{{минтақа24|}}}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{#if:{{{зерминтақа25|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа25}}}''|{{{минтақа25|}}}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{#if:{{{зерминтақа26|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа26}}}''|{{{минтақа26|}}}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{#if:{{{зерминтақа27|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа27}}}''|{{{минтақа27|}}}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{#if:{{{зерминтақа28|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа28}}}''|{{{минтақа28|}}}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{#if:{{{зерминтақа29|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа29}}}''|{{{минтақа29|}}}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{#if:{{{зерминтақа30|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа30}}}''|{{{минтақа30|}}}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{#if:{{{зерминтақа31|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа31}}}''|{{{минтақа31|}}}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{#if:{{{зерминтақа32|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа32}}}''|{{{минтақа32|}}}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{#if:{{{зерминтақа33|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа33}}}''|{{{минтақа33|}}}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{#if:{{{зерминтақа34|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа34}}}''|{{{минтақа34|}}}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{#if:{{{зерминтақа35|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа35}}}''|{{{минтақа35|}}}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{#if:{{{зерминтақа36|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа36}}}''|{{{минтақа36|}}}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{#if:{{{зерминтақа37|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа37}}}''|{{{минтақа37|}}}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{#if:{{{зерминтақа38|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа38}}}''|{{{минтақа38|}}}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{#if:{{{зерминтақа39|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа39}}}''|{{{минтақа39|}}}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{#if:{{{зерминтақа40|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа40}}}''|{{{минтақа40|}}}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{#if:{{{зерминтақа41|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа41}}}''|{{{минтақа41|}}}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{#if:{{{зерминтақа42|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа42}}}''|{{{минтақа42|}}}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{#if:{{{зерминтақа43|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа43}}}''|{{{минтақа43|}}}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{#if:{{{зерминтақа44|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа44}}}''|{{{минтақа44|}}}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{#if:{{{зерминтақа45|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа45}}}''|{{{минтақа45|}}}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{#if:{{{зерминтақа46|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа46}}}''|{{{минтақа46|}}}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{#if:{{{зерминтақа47|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа47}}}''|{{{минтақа47|}}}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{#if:{{{зерминтақа48|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа48}}}''|{{{минтақа48|}}}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{#if:{{{зерминтақа49|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа49}}}''|{{{минтақа49|}}}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{#if:{{{зерминтақа50|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа50}}}''|{{{минтақа50|}}}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа55 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ56 = Аз байн рафта
|матн56 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода56 = p576

|нишонагузорӣ57 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн57 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ58 = Забон
|матн58 = {{{забон|}}}
|викидода58 = p103

|нишонагузорӣ59 = Динҳо
|матн59 = {{{динҳо|}}}
|викидода59 = p140

|нишонагузорӣ60 = Ҷузъе аз
|матн60 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода60 = p361

|нишонагузорӣ61 = Халқҳои наздик
|матн61 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ62 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн62 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода62 = p527

|нишонагузорӣ63 = Пайдоиш
|матн63 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r2ke26ipyad5nca9dwj4shth72voxpc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492137</id>
      <parentid>1492136</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12942" sha1="sqzssmmxsf74rlfpmezukhrbye26smn" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон|{{{ном|{{PAGENAME}}}}}|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
|болоӣ2 = {{#if:{{{худном|}}}
  |{{{худном}}}
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{шиносаи викидода|}}}}}
    |{{wikidata|p1705||from={{{шиносаи викидода|}}}}}
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;


&lt;!-- Парчам --&gt;
|нишонагузорӣ1 = Парчам
|тасвир = {{#if:{{{парчам|}}}|[[File:{{{парчам}}}|{{{андозаи парчам|100px}}}|border|alt={{{матни ҷойгузини парчам|}}}]]}}
|имзо = {{{зернависи парчам|}}}

&lt;!-- Тасвир --&gt;
|тасвир2 = {{#if:{{{тасвир|}}}|[[File:{{{тасвир}}}|{{{андозаи тасвир|240px}}}|alt={{{матни ҷойгузини тасвир|}}}]]}}
|имзо2 = {{{зернависи тасвир|}}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа2 = Шумора ва густара

|нишонагузорӣ3 = Шумораи аҳолӣ
|матн3 = {{#if:{{{шумораи аҳолӣ|}}}|{{{шумораи аҳолӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}}}
|викидода3 = p1082

|нишонагузорӣ4 = Сокиншавӣ
|матн4 = {{{сокиншавӣ|{{{минтақаҳо|}}}}}}
|сабки_матн4 = text-align:left;
|синф4 = {{#if:{{{сокиншавӣ|}}}{{{минтақаҳо|}}}|noplainlist}}
|викидода4 = p17

&lt;!-- Аҳолӣ аз рӯи кишварҳо ва минтақаҳо --&gt;

|нишонагузорӣ5 = {{{минтақа1|}}}
|матн5 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ6 = {{#if:{{{зерминтақа2|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа2}}}''|{{{минтақа2|}}}}}
|матн6 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ7 = {{#if:{{{зерминтақа3|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа3}}}''|{{{минтақа3|}}}}}
|матн7 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{#if:{{{зерминтақа4|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа4}}}''|{{{минтақа4|}}}}}
|матн8 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{#if:{{{зерминтақа5|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа5}}}''|{{{минтақа5|}}}}}
|матн9 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{#if:{{{зерминтақа6|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа6}}}''|{{{минтақа6|}}}}}
|матн10 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{#if:{{{зерминтақа7|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа7}}}''|{{{минтақа7|}}}}}
|матн11 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ12 = {{#if:{{{зерминтақа8|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа8}}}''|{{{минтақа8|}}}}}
|матн12 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ13 = {{#if:{{{зерминтақа9|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа9}}}''|{{{минтақа9|}}}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{#if:{{{зерминтақа10|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа10}}}''|{{{минтақа10|}}}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{#if:{{{зерминтақа11|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа11}}}''|{{{минтақа11|}}}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{#if:{{{зерминтақа12|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа12}}}''|{{{минтақа12|}}}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{#if:{{{зерминтақа13|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа13}}}''|{{{минтақа13|}}}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{#if:{{{зерминтақа14|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа14}}}''|{{{минтақа14|}}}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{#if:{{{зерминтақа15|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа15}}}''|{{{минтақа15|}}}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{#if:{{{зерминтақа16|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа16}}}''|{{{минтақа16|}}}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{#if:{{{зерминтақа17|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа17}}}''|{{{минтақа17|}}}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{#if:{{{зерминтақа18|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа18}}}''|{{{минтақа18|}}}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{#if:{{{зерминтақа19|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа19}}}''|{{{минтақа19|}}}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{#if:{{{зерминтақа20|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа20}}}''|{{{минтақа20|}}}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{#if:{{{зерминтақа21|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа21}}}''|{{{минтақа21|}}}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{#if:{{{зерминтақа22|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа22}}}''|{{{минтақа22|}}}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{#if:{{{зерминтақа23|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа23}}}''|{{{минтақа23|}}}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{#if:{{{зерминтақа24|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа24}}}''|{{{минтақа24|}}}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{#if:{{{зерминтақа25|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа25}}}''|{{{минтақа25|}}}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{#if:{{{зерминтақа26|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа26}}}''|{{{минтақа26|}}}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{#if:{{{зерминтақа27|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа27}}}''|{{{минтақа27|}}}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{#if:{{{зерминтақа28|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа28}}}''|{{{минтақа28|}}}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{#if:{{{зерминтақа29|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа29}}}''|{{{минтақа29|}}}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{#if:{{{зерминтақа30|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа30}}}''|{{{минтақа30|}}}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{#if:{{{зерминтақа31|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа31}}}''|{{{минтақа31|}}}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{#if:{{{зерминтақа32|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа32}}}''|{{{минтақа32|}}}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{#if:{{{зерминтақа33|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа33}}}''|{{{минтақа33|}}}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{#if:{{{зерминтақа34|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа34}}}''|{{{минтақа34|}}}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{#if:{{{зерминтақа35|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа35}}}''|{{{минтақа35|}}}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{#if:{{{зерминтақа36|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа36}}}''|{{{минтақа36|}}}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{#if:{{{зерминтақа37|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа37}}}''|{{{минтақа37|}}}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{#if:{{{зерминтақа38|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа38}}}''|{{{минтақа38|}}}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{#if:{{{зерминтақа39|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа39}}}''|{{{минтақа39|}}}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{#if:{{{зерминтақа40|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа40}}}''|{{{минтақа40|}}}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{#if:{{{зерминтақа41|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа41}}}''|{{{минтақа41|}}}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{#if:{{{зерминтақа42|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа42}}}''|{{{минтақа42|}}}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{#if:{{{зерминтақа43|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа43}}}''|{{{минтақа43|}}}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{#if:{{{зерминтақа44|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа44}}}''|{{{минтақа44|}}}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{#if:{{{зерминтақа45|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа45}}}''|{{{минтақа45|}}}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{#if:{{{зерминтақа46|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа46}}}''|{{{минтақа46|}}}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{#if:{{{зерминтақа47|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа47}}}''|{{{минтақа47|}}}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{#if:{{{зерминтақа48|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа48}}}''|{{{минтақа48|}}}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{#if:{{{зерминтақа49|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа49}}}''|{{{минтақа49|}}}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{#if:{{{зерминтақа50|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа50}}}''|{{{минтақа50|}}}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа55 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ56 = Аз байн рафта
|матн56 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода56 = p576

|нишонагузорӣ57 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн57 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ58 = Забон
|матн58 = {{{забон|}}}
|викидода58 = p103

|нишонагузорӣ59 = Динҳо
|матн59 = {{{динҳо|}}}
|викидода59 = p140

|нишонагузорӣ60 = Ҷузъе аз
|матн60 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода60 = p361

|нишонагузорӣ61 = Халқҳои наздик
|матн61 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ62 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн62 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода62 = p527

|нишонагузорӣ63 = Пайдоиш
|матн63 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sqzssmmxsf74rlfpmezukhrbye26smn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492143</id>
      <parentid>1492137</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13502" sha1="hms71zamk8x3m9b13jj5yyh7q6r04d0" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон|{{{ном|{{PAGENAME}}}}}|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
|болоӣ2 = {{#if:{{{худном|}}}
  |{{{худном}}}
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{шиносаи викидода|}}}}}
    |{{wikidata|p1705||from={{{шиносаи викидода|}}}}}
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;


|матн1 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  | парчам = {{{парчам|}}}
  | андозаи парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  | зернависи парчам = {{#if:{{{пайванд ба парчам|}}}
    | [[{{{пайванд ба парчам}}}|Парчам]]
    | [[парчами {{{номи оддӣ|{{PAGENAME}}}}}|парчам]]
  }}

  | нишон = {{{нишон|}}}
  | бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  | зернависи нишон = {{#if:{{{зернависи нишон|}}}
    | {{{зернависи нишон}}}
    | {{#if:{{{ба ҷои нишон|}}}
      | [[{{{ба ҷои нишон}}} {{{номи оддӣ|{{PAGENAME}}}}}|{{{ба ҷои нишон}}}]]
      | [[нишони {{{номи оддӣ|{{PAGENAME}}}}}|нишон]]
    }}
  }}

  | from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Тасвир --&gt;
|тасвир2 = {{#if:{{{тасвир|}}}|[[File:{{{тасвир}}}|{{{андозаи тасвир|240px}}}|alt={{{матни ҷойгузини тасвир|}}}]]}}
|имзо2 = {{{зернависи тасвир|}}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа2 = Аҳолӣ

|нишонагузорӣ3 = Шумора
|матн3 = {{#if:{{{шумораи аҳолӣ|}}}|{{{шумораи аҳолӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}}}
|викидода3 = p1082

|нишонагузорӣ4 = Сокиншавӣ
|матн4 = {{{сокиншавӣ|{{{минтақаҳо|}}}}}}
|сабки_матн4 = text-align:left;
|синф4 = {{#if:{{{сокиншавӣ|}}}{{{минтақаҳо|}}}|noplainlist}}
|викидода4 = p17

&lt;!-- Аҳолӣ аз рӯи кишварҳо ва минтақаҳо --&gt;

|нишонагузорӣ5 = {{{минтақа1|}}}
|матн5 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ6 = {{#if:{{{зерминтақа2|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа2}}}''|{{{минтақа2|}}}}}
|матн6 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ7 = {{#if:{{{зерминтақа3|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа3}}}''|{{{минтақа3|}}}}}
|матн7 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{#if:{{{зерминтақа4|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа4}}}''|{{{минтақа4|}}}}}
|матн8 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{#if:{{{зерминтақа5|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа5}}}''|{{{минтақа5|}}}}}
|матн9 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{#if:{{{зерминтақа6|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа6}}}''|{{{минтақа6|}}}}}
|матн10 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{#if:{{{зерминтақа7|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа7}}}''|{{{минтақа7|}}}}}
|матн11 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ12 = {{#if:{{{зерминтақа8|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа8}}}''|{{{минтақа8|}}}}}
|матн12 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ13 = {{#if:{{{зерминтақа9|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа9}}}''|{{{минтақа9|}}}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{#if:{{{зерминтақа10|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа10}}}''|{{{минтақа10|}}}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{#if:{{{зерминтақа11|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа11}}}''|{{{минтақа11|}}}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{#if:{{{зерминтақа12|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа12}}}''|{{{минтақа12|}}}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{#if:{{{зерминтақа13|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа13}}}''|{{{минтақа13|}}}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{#if:{{{зерминтақа14|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа14}}}''|{{{минтақа14|}}}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{#if:{{{зерминтақа15|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа15}}}''|{{{минтақа15|}}}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{#if:{{{зерминтақа16|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа16}}}''|{{{минтақа16|}}}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{#if:{{{зерминтақа17|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа17}}}''|{{{минтақа17|}}}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{#if:{{{зерминтақа18|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа18}}}''|{{{минтақа18|}}}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{#if:{{{зерминтақа19|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа19}}}''|{{{минтақа19|}}}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{#if:{{{зерминтақа20|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа20}}}''|{{{минтақа20|}}}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{#if:{{{зерминтақа21|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа21}}}''|{{{минтақа21|}}}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{#if:{{{зерминтақа22|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа22}}}''|{{{минтақа22|}}}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{#if:{{{зерминтақа23|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа23}}}''|{{{минтақа23|}}}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{#if:{{{зерминтақа24|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа24}}}''|{{{минтақа24|}}}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{#if:{{{зерминтақа25|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа25}}}''|{{{минтақа25|}}}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{#if:{{{зерминтақа26|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа26}}}''|{{{минтақа26|}}}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{#if:{{{зерминтақа27|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа27}}}''|{{{минтақа27|}}}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{#if:{{{зерминтақа28|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа28}}}''|{{{минтақа28|}}}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{#if:{{{зерминтақа29|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа29}}}''|{{{минтақа29|}}}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{#if:{{{зерминтақа30|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа30}}}''|{{{минтақа30|}}}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{#if:{{{зерминтақа31|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа31}}}''|{{{минтақа31|}}}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{#if:{{{зерминтақа32|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа32}}}''|{{{минтақа32|}}}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{#if:{{{зерминтақа33|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа33}}}''|{{{минтақа33|}}}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{#if:{{{зерминтақа34|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа34}}}''|{{{минтақа34|}}}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{#if:{{{зерминтақа35|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа35}}}''|{{{минтақа35|}}}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{#if:{{{зерминтақа36|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа36}}}''|{{{минтақа36|}}}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{#if:{{{зерминтақа37|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа37}}}''|{{{минтақа37|}}}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{#if:{{{зерминтақа38|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа38}}}''|{{{минтақа38|}}}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{#if:{{{зерминтақа39|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа39}}}''|{{{минтақа39|}}}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{#if:{{{зерминтақа40|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа40}}}''|{{{минтақа40|}}}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{#if:{{{зерминтақа41|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа41}}}''|{{{минтақа41|}}}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{#if:{{{зерминтақа42|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа42}}}''|{{{минтақа42|}}}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{#if:{{{зерминтақа43|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа43}}}''|{{{минтақа43|}}}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{#if:{{{зерминтақа44|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа44}}}''|{{{минтақа44|}}}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{#if:{{{зерминтақа45|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа45}}}''|{{{минтақа45|}}}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{#if:{{{зерминтақа46|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа46}}}''|{{{минтақа46|}}}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{#if:{{{зерминтақа47|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа47}}}''|{{{минтақа47|}}}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{#if:{{{зерминтақа48|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа48}}}''|{{{минтақа48|}}}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{#if:{{{зерминтақа49|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа49}}}''|{{{минтақа49|}}}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{#if:{{{зерминтақа50|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа50}}}''|{{{минтақа50|}}}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа55 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ56 = Аз байн рафта
|матн56 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода56 = p576

|нишонагузорӣ57 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн57 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ58 = Забон
|матн58 = {{{забон|}}}
|викидода58 = p103

|нишонагузорӣ59 = Динҳо
|матн59 = {{{динҳо|}}}
|викидода59 = p140

|нишонагузорӣ60 = Ҷузъе аз
|матн60 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода60 = p361

|нишонагузорӣ61 = Халқҳои наздик
|матн61 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ62 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн62 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода62 = p527

|нишонагузорӣ63 = Пайдоиш
|матн63 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hms71zamk8x3m9b13jj5yyh7q6r04d0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492145</id>
      <parentid>1492143</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13650" sha1="e8xc0l0z687chewnt2ctk8iceibolb9" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}

&lt;!-- Номи аслӣ дар қисми сафед --&gt;
|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}
|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|матн1 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{#if:{{{зернависи парчам|}}}
    |{{{зернависи парчам}}}
    |{{#if:{{{пайванд ба парчам|}}}
      |[[{{{пайванд ба парчам}}}|Парчам]]
      |[[Парчами {{{номи оддӣ|{{PAGENAME}}}}}|Парчам]]
    }}
  }}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{#if:{{{зернависи нишон|}}}
    |{{{зернависи нишон}}}
    |{{#if:{{{ба ҷои нишон|}}}
      |[[{{{ба ҷои нишон}}} {{{номи оддӣ|{{PAGENAME}}}}}|{{{ба ҷои нишон}}}]]
      |[[Нишони {{{номи оддӣ|{{PAGENAME}}}}}|Нишон]]
    }}
  }}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Тасвир --&gt;
|тасвир2 = {{#if:{{{тасвир|}}}|[[File:{{{тасвир}}}|{{{андозаи тасвир|240px}}}|alt={{{матни ҷойгузини тасвир|}}}]]}}
|имзо2 = {{{зернависи тасвир|}}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа2 = Аҳолӣ

|нишонагузорӣ3 = Шумора
|матн3 = {{#if:{{{шумораи аҳолӣ|}}}|{{{шумораи аҳолӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}}}
|викидода3 = p1082

|нишонагузорӣ4 = Сокиншавӣ
|матн4 = {{{сокиншавӣ|{{{минтақаҳо|}}}}}}
|сабки_матн4 = text-align:left;
|синф4 = {{#if:{{{сокиншавӣ|}}}{{{минтақаҳо|}}}|noplainlist}}
|викидода4 = p17

&lt;!-- Аҳолӣ аз рӯи кишварҳо ва минтақаҳо --&gt;

|нишонагузорӣ5 = {{{минтақа1|}}}
|матн5 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ6 = {{#if:{{{зерминтақа2|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа2}}}''|{{{минтақа2|}}}}}
|матн6 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ7 = {{#if:{{{зерминтақа3|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа3}}}''|{{{минтақа3|}}}}}
|матн7 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{#if:{{{зерминтақа4|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа4}}}''|{{{минтақа4|}}}}}
|матн8 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{#if:{{{зерминтақа5|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа5}}}''|{{{минтақа5|}}}}}
|матн9 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{#if:{{{зерминтақа6|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа6}}}''|{{{минтақа6|}}}}}
|матн10 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{#if:{{{зерминтақа7|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа7}}}''|{{{минтақа7|}}}}}
|матн11 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ12 = {{#if:{{{зерминтақа8|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа8}}}''|{{{минтақа8|}}}}}
|матн12 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ13 = {{#if:{{{зерминтақа9|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа9}}}''|{{{минтақа9|}}}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{#if:{{{зерминтақа10|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа10}}}''|{{{минтақа10|}}}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{#if:{{{зерминтақа11|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа11}}}''|{{{минтақа11|}}}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{#if:{{{зерминтақа12|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа12}}}''|{{{минтақа12|}}}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{#if:{{{зерминтақа13|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа13}}}''|{{{минтақа13|}}}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{#if:{{{зерминтақа14|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа14}}}''|{{{минтақа14|}}}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{#if:{{{зерминтақа15|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа15}}}''|{{{минтақа15|}}}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{#if:{{{зерминтақа16|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа16}}}''|{{{минтақа16|}}}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{#if:{{{зерминтақа17|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа17}}}''|{{{минтақа17|}}}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{#if:{{{зерминтақа18|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа18}}}''|{{{минтақа18|}}}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{#if:{{{зерминтақа19|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа19}}}''|{{{минтақа19|}}}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{#if:{{{зерминтақа20|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа20}}}''|{{{минтақа20|}}}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{#if:{{{зерминтақа21|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа21}}}''|{{{минтақа21|}}}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{#if:{{{зерминтақа22|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа22}}}''|{{{минтақа22|}}}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{#if:{{{зерминтақа23|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа23}}}''|{{{минтақа23|}}}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{#if:{{{зерминтақа24|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа24}}}''|{{{минтақа24|}}}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{#if:{{{зерминтақа25|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа25}}}''|{{{минтақа25|}}}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{#if:{{{зерминтақа26|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа26}}}''|{{{минтақа26|}}}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{#if:{{{зерминтақа27|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа27}}}''|{{{минтақа27|}}}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{#if:{{{зерминтақа28|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа28}}}''|{{{минтақа28|}}}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{#if:{{{зерминтақа29|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа29}}}''|{{{минтақа29|}}}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{#if:{{{зерминтақа30|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа30}}}''|{{{минтақа30|}}}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{#if:{{{зерминтақа31|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа31}}}''|{{{минтақа31|}}}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{#if:{{{зерминтақа32|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа32}}}''|{{{минтақа32|}}}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{#if:{{{зерминтақа33|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа33}}}''|{{{минтақа33|}}}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{#if:{{{зерминтақа34|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа34}}}''|{{{минтақа34|}}}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{#if:{{{зерминтақа35|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа35}}}''|{{{минтақа35|}}}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{#if:{{{зерминтақа36|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа36}}}''|{{{минтақа36|}}}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{#if:{{{зерминтақа37|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа37}}}''|{{{минтақа37|}}}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{#if:{{{зерминтақа38|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа38}}}''|{{{минтақа38|}}}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{#if:{{{зерминтақа39|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа39}}}''|{{{минтақа39|}}}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{#if:{{{зерминтақа40|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа40}}}''|{{{минтақа40|}}}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{#if:{{{зерминтақа41|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа41}}}''|{{{минтақа41|}}}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{#if:{{{зерминтақа42|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа42}}}''|{{{минтақа42|}}}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{#if:{{{зерминтақа43|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа43}}}''|{{{минтақа43|}}}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{#if:{{{зерминтақа44|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа44}}}''|{{{минтақа44|}}}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{#if:{{{зерминтақа45|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа45}}}''|{{{минтақа45|}}}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{#if:{{{зерминтақа46|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа46}}}''|{{{минтақа46|}}}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{#if:{{{зерминтақа47|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа47}}}''|{{{минтақа47|}}}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{#if:{{{зерминтақа48|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа48}}}''|{{{минтақа48|}}}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{#if:{{{зерминтақа49|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа49}}}''|{{{минтақа49|}}}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{#if:{{{зерминтақа50|}}}|&amp;nbsp;&amp;nbsp;''{{{зерминтақа50}}}''|{{{минтақа50|}}}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа55 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ56 = Аз байн рафта
|матн56 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода56 = p576

|нишонагузорӣ57 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн57 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ58 = Забон
|матн58 = {{{забон|}}}
|викидода58 = p103

|нишонагузорӣ59 = Динҳо
|матн59 = {{{динҳо|}}}
|викидода59 = p140

|нишонагузорӣ60 = Ҷузъе аз
|матн60 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода60 = p361

|нишонагузорӣ61 = Халқҳои наздик
|матн61 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ62 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн62 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода62 = p527

|нишонагузорӣ63 = Пайдоиш
|матн63 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e8xc0l0z687chewnt2ctk8iceibolb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492147</id>
      <parentid>1492145</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9690" sha1="9k7vykt9sfpxop4bvq20pt1tof6ppj0" xml:space="preserve">
&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#b0c4de; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Аҳолӣ

|нишонагузорӣ4 = Умумӣ
|матн4 = {{#if:{{{умумӣ|}}}
  |{{{умумӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода4 = p1082

|нишонагузорӣ5 = Сокиншавӣ
|матн5 = {{{сокиншавӣ|}}}
|викидода5 = p17

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Ҷамоаҳои таърихӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Муҳоҷирон ва диаспора

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9k7vykt9sfpxop4bvq20pt1tof6ppj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492148</id>
      <parentid>1492147</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9713" sha1="l4mfayhe6rscai4345yj03gqhg4tei7" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#b0c4de; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Аҳолӣ

|нишонагузорӣ4 = Умумӣ
|матн4 = {{#if:{{{умумӣ|}}}
  |{{{умумӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода4 = p1082

|нишонагузорӣ5 = Сокиншавӣ
|матн5 = {{{сокиншавӣ|}}}
|викидода5 = p17

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Ҷамоаҳои таърихӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Шведтаборони бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4mfayhe6rscai4345yj03gqhg4tei7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492149</id>
      <parentid>1492148</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9705" sha1="srudq5qnujmihk9ibde2v0hzrtquf99" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#b0c4de; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Аҳолӣ

|нишонагузорӣ4 = Умумӣ
|матн4 = {{#if:{{{умумӣ|}}}
  |{{{умумӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода4 = p1082

|нишонагузорӣ5 = Сокиншавӣ
|матн5 = {{{сокиншавӣ|}}}
|викидода5 = p17

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Ҷамоаҳои таърихӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>srudq5qnujmihk9ibde2v0hzrtquf99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492150</id>
      <parentid>1492149</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9604" sha1="qjrfcxur9sc7eotarmy8tqbusnfubij" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#b0c4de; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Аҳолӣ

|нишонагузорӣ4 = Умумӣ
|матн4 = {{#if:{{{умумӣ|}}}
  |{{{умумӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода4 = p1082

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Сокиншавӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}
|викидода7 = p17

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjrfcxur9sc7eotarmy8tqbusnfubij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492152</id>
      <parentid>1492150</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9657" sha1="ogfvawdmk4tzjdhm2tqbk0swehux31s" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}
|сабки_болоӣ = background-color:##ccdfb0;

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:##ccdfb0; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Аҳолӣ

|нишонагузорӣ4 = Умумӣ
|матн4 = {{#if:{{{умумӣ|}}}
  |{{{умумӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода4 = p1082

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Сокиншавӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}
|викидода7 = p17

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ogfvawdmk4tzjdhm2tqbk0swehux31s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492153</id>
      <parentid>1492152</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9655" sha1="805c5sa6znl6x52do1cij1pmmmmyscd" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}
|сабки_болоӣ = background-color:#ccdfb0;

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#ccdfb0; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Аҳолӣ

|нишонагузорӣ4 = Умумӣ
|матн4 = {{#if:{{{умумӣ|}}}
  |{{{умумӣ}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода4 = p1082

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Сокиншавӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}
|викидода7 = p17

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>805c5sa6znl6x52do1cij1pmmmmyscd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492154</id>
      <parentid>1492153</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9676" sha1="7j1js1axlowxqyub1v3qatt5t1sapjz" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}
|сабки_болоӣ = background-color:#ccdfb0;

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#ccdfb0; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Аҳолӣ

|нишонагузорӣ4 = Дар ҷаҳон
|матн4 = {{#if:{{{дар ҷаҳон|}}}
  |{{{дар ҷаҳон}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода4 = p1082

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Сокиншавӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}
|викидода7 = p17

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7j1js1axlowxqyub1v3qatt5t1sapjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492156</id>
      <parentid>1492154</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9686" sha1="pa8nllwpf7ciuy531mxea6oedqovty1" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}
|сабки_болоӣ = background-color:#ccdfb0;
|сабки_поёнӣ = background-color:#ccdfb0;

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#ccdfb0; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Дар ҷаҳон
|матн3 = {{#if:{{{дар ҷаҳон|}}}
  |{{{дар ҷаҳон}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода3 = p1082

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Сокиншавӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}
|викидода7 = p17

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pa8nllwpf7ciuy531mxea6oedqovty1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492158</id>
      <parentid>1492156</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9686" sha1="0a9sig9c11e4nbuuli4nmjus6t3ha8e" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}
|сабки_болоӣ = background-color:#ccdfb0;
|сабки_поёнӣ = background-color:#ccdfb0;

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#ccdfb0; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Дар ҷаҳон
|матн4 = {{#if:{{{дар ҷаҳон|}}}
  |{{{дар ҷаҳон}}}{{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода4 = p1082

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Сокиншавӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}
|викидода7 = p17

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0a9sig9c11e4nbuuli4nmjus6t3ha8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492159</id>
      <parentid>1492158</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9698" sha1="8g1s6gcsl0an7u7i9njkgebi5c1ue9i" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}
|сабки_болоӣ = background-color:#ccdfb0;
|сабки_поёнӣ = background-color:#ccdfb0;

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#ccdfb0; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Шумора ва густара --&gt;
|сарлавҳа3 = Дар ҷаҳон
|матн4 = {{#if:{{{дар ҷаҳон|}}}
  |{{{дар ҷаҳон}}} нафар {{#if:{{{соли шумориш|}}}| ({{{соли шумориш}}})}}{{{манбаи шумора|}}}
}}
|викидода4 = p1082

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Сокиншавӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}
|викидода7 = p17

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8g1s6gcsl0an7u7i9njkgebi5c1ue9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492167</id>
      <parentid>1492159</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9417" sha1="78apuaprefnlndamlt1p287pzvyyg2y" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}
|сабки_болоӣ = background-color:#ccdfb0;
|сабки_поёнӣ = background-color:#ccdfb0;

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#ccdfb0; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = Парчам ва нишон

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Сокиншавии таърихӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}
|викидода7 = p17

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78apuaprefnlndamlt1p287pzvyyg2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492179</id>
      <parentid>1492167</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9470" sha1="0t4qjf9n05rdy3789jbq2u373oh652o" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Қуттӣ
|исм = Мардум
|сабки_бадан = {{{сабки бадан|}}}
|синфи_бадан = {{{синфи бадан|}}}
|ранг = {{{ранг|}}}
|from = {{{from|}}}

&lt;!-- Сарлавҳа --&gt;
|болоӣ = {{Қуттӣ/унвон
  |{{{ном|{{PAGENAME}}}}}
  |from={{{from|}}}
}}
|сабки_болоӣ = background-color:#ccdfb0;
|сабки_поёнӣ = background-color:#ccdfb0;

|болоӣ2 = {{#if:{{{номи аслӣ|}}}
  |''{{{номи аслӣ}}}''
  |{{#if:{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}
    |''{{wikidata|p1705||from={{{from|}}}}}''
  }}
}}

|сабки_болоӣ2 = text-align:center; font-weight:normal;
|сабки_сарлавҳаҳо = background-color:#ccdfb0; color:inherit; text-align:center;

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|сарлавҳа1 = {{#if:{{{парчам|}}}|Парчам ва нишон}}

|матн2 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон
  |парчам = {{{парчам|}}}
  |бари парчам = {{{андозаи парчам|160x160px}}}
  |зернависи парчам = {{{зернависи парчам|}}}

  |нишон = {{{нишон|}}}
  |бари нишон = {{{андозаи нишон|90x160px}}}
  |зернависи нишон = {{{зернависи нишон|}}}

  |from = {{{from|}}}
}}

&lt;!-- Ҷамоаҳои таърихии берун аз ватан --&gt;
|сарлавҳа6 = Таҳҷоии таърихӣ

|нишонагузорӣ7 = {{{минтақаи таърихӣ1|}}}
|матн7 = {{{аҳолии таърихӣ1|}}}{{{манбаи таърихӣ1|}}}
|викидода7 = p17

|нишонагузорӣ8 = {{{минтақаи таърихӣ2|}}}
|матн8 = {{{аҳолии таърихӣ2|}}}{{{манбаи таърихӣ2|}}}

|нишонагузорӣ9 = {{{минтақаи таърихӣ3|}}}
|матн9 = {{{аҳолии таърихӣ3|}}}{{{манбаи таърихӣ3|}}}

|нишонагузорӣ10 = {{{минтақаи таърихӣ4|}}}
|матн10 = {{{аҳолии таърихӣ4|}}}{{{манбаи таърихӣ4|}}}

|нишонагузорӣ11 = {{{минтақаи таърихӣ5|}}}
|матн11 = {{{аҳолии таърихӣ5|}}}{{{манбаи таърихӣ5|}}}

&lt;!-- Муҳоҷирон ва диаспора --&gt;
|сарлавҳа12 = {{#if:{{{минтақа1|}}}|Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора)}}

|нишонагузорӣ13 = {{{минтақа1|}}}
|матн13 = {{{аҳолӣ1|}}}{{{манбаъ1|}}}

|нишонагузорӣ14 = {{{минтақа2|}}}
|матн14 = {{{аҳолӣ2|}}}{{{манбаъ2|}}}

|нишонагузорӣ15 = {{{минтақа3|}}}
|матн15 = {{{аҳолӣ3|}}}{{{манбаъ3|}}}

|нишонагузорӣ16 = {{{минтақа4|}}}
|матн16 = {{{аҳолӣ4|}}}{{{манбаъ4|}}}

|нишонагузорӣ17 = {{{минтақа5|}}}
|матн17 = {{{аҳолӣ5|}}}{{{манбаъ5|}}}

|нишонагузорӣ18 = {{{минтақа6|}}}
|матн18 = {{{аҳолӣ6|}}}{{{манбаъ6|}}}

|нишонагузорӣ19 = {{{минтақа7|}}}
|матн19 = {{{аҳолӣ7|}}}{{{манбаъ7|}}}

|нишонагузорӣ20 = {{{минтақа8|}}}
|матн20 = {{{аҳолӣ8|}}}{{{манбаъ8|}}}

|нишонагузорӣ21 = {{{минтақа9|}}}
|матн21 = {{{аҳолӣ9|}}}{{{манбаъ9|}}}

|нишонагузорӣ22 = {{{минтақа10|}}}
|матн22 = {{{аҳолӣ10|}}}{{{манбаъ10|}}}

|нишонагузорӣ23 = {{{минтақа11|}}}
|матн23 = {{{аҳолӣ11|}}}{{{манбаъ11|}}}

|нишонагузорӣ24 = {{{минтақа12|}}}
|матн24 = {{{аҳолӣ12|}}}{{{манбаъ12|}}}

|нишонагузорӣ25 = {{{минтақа13|}}}
|матн25 = {{{аҳолӣ13|}}}{{{манбаъ13|}}}

|нишонагузорӣ26 = {{{минтақа14|}}}
|матн26 = {{{аҳолӣ14|}}}{{{манбаъ14|}}}

|нишонагузорӣ27 = {{{минтақа15|}}}
|матн27 = {{{аҳолӣ15|}}}{{{манбаъ15|}}}

|нишонагузорӣ28 = {{{минтақа16|}}}
|матн28 = {{{аҳолӣ16|}}}{{{манбаъ16|}}}

|нишонагузорӣ29 = {{{минтақа17|}}}
|матн29 = {{{аҳолӣ17|}}}{{{манбаъ17|}}}

|нишонагузорӣ30 = {{{минтақа18|}}}
|матн30 = {{{аҳолӣ18|}}}{{{манбаъ18|}}}

|нишонагузорӣ31 = {{{минтақа19|}}}
|матн31 = {{{аҳолӣ19|}}}{{{манбаъ19|}}}

|нишонагузорӣ32 = {{{минтақа20|}}}
|матн32 = {{{аҳолӣ20|}}}{{{манбаъ20|}}}

|нишонагузорӣ33 = {{{минтақа21|}}}
|матн33 = {{{аҳолӣ21|}}}{{{манбаъ21|}}}

|нишонагузорӣ34 = {{{минтақа22|}}}
|матн34 = {{{аҳолӣ22|}}}{{{манбаъ22|}}}

|нишонагузорӣ35 = {{{минтақа23|}}}
|матн35 = {{{аҳолӣ23|}}}{{{манбаъ23|}}}

|нишонагузорӣ36 = {{{минтақа24|}}}
|матн36 = {{{аҳолӣ24|}}}{{{манбаъ24|}}}

|нишонагузорӣ37 = {{{минтақа25|}}}
|матн37 = {{{аҳолӣ25|}}}{{{манбаъ25|}}}

|нишонагузорӣ38 = {{{минтақа26|}}}
|матн38 = {{{аҳолӣ26|}}}{{{манбаъ26|}}}

|нишонагузорӣ39 = {{{минтақа27|}}}
|матн39 = {{{аҳолӣ27|}}}{{{манбаъ27|}}}

|нишонагузорӣ40 = {{{минтақа28|}}}
|матн40 = {{{аҳолӣ28|}}}{{{манбаъ28|}}}

|нишонагузорӣ41 = {{{минтақа29|}}}
|матн41 = {{{аҳолӣ29|}}}{{{манбаъ29|}}}

|нишонагузорӣ42 = {{{минтақа30|}}}
|матн42 = {{{аҳолӣ30|}}}{{{манбаъ30|}}}

|нишонагузорӣ43 = {{{минтақа31|}}}
|матн43 = {{{аҳолӣ31|}}}{{{манбаъ31|}}}

|нишонагузорӣ44 = {{{минтақа32|}}}
|матн44 = {{{аҳолӣ32|}}}{{{манбаъ32|}}}

|нишонагузорӣ45 = {{{минтақа33|}}}
|матн45 = {{{аҳолӣ33|}}}{{{манбаъ33|}}}

|нишонагузорӣ46 = {{{минтақа34|}}}
|матн46 = {{{аҳолӣ34|}}}{{{манбаъ34|}}}

|нишонагузорӣ47 = {{{минтақа35|}}}
|матн47 = {{{аҳолӣ35|}}}{{{манбаъ35|}}}

|нишонагузорӣ48 = {{{минтақа36|}}}
|матн48 = {{{аҳолӣ36|}}}{{{манбаъ36|}}}

|нишонагузорӣ49 = {{{минтақа37|}}}
|матн49 = {{{аҳолӣ37|}}}{{{манбаъ37|}}}

|нишонагузорӣ50 = {{{минтақа38|}}}
|матн50 = {{{аҳолӣ38|}}}{{{манбаъ38|}}}

|нишонагузорӣ51 = {{{минтақа39|}}}
|матн51 = {{{аҳолӣ39|}}}{{{манбаъ39|}}}

|нишонагузорӣ52 = {{{минтақа40|}}}
|матн52 = {{{аҳолӣ40|}}}{{{манбаъ40|}}}

|нишонагузорӣ53 = {{{минтақа41|}}}
|матн53 = {{{аҳолӣ41|}}}{{{манбаъ41|}}}

|нишонагузорӣ54 = {{{минтақа42|}}}
|матн54 = {{{аҳолӣ42|}}}{{{манбаъ42|}}}

|нишонагузорӣ55 = {{{минтақа43|}}}
|матн55 = {{{аҳолӣ43|}}}{{{манбаъ43|}}}

|нишонагузорӣ56 = {{{минтақа44|}}}
|матн56 = {{{аҳолӣ44|}}}{{{манбаъ44|}}}

|нишонагузорӣ57 = {{{минтақа45|}}}
|матн57 = {{{аҳолӣ45|}}}{{{манбаъ45|}}}

|нишонагузорӣ58 = {{{минтақа46|}}}
|матн58 = {{{аҳолӣ46|}}}{{{манбаъ46|}}}

|нишонагузорӣ59 = {{{минтақа47|}}}
|матн59 = {{{аҳолӣ47|}}}{{{манбаъ47|}}}

|нишонагузорӣ60 = {{{минтақа48|}}}
|матн60 = {{{аҳолӣ48|}}}{{{манбаъ48|}}}

|нишонагузорӣ61 = {{{минтақа49|}}}
|матн61 = {{{аҳолӣ49|}}}{{{манбаъ49|}}}

|нишонагузорӣ62 = {{{минтақа50|}}}
|матн62 = {{{аҳолӣ50|}}}{{{манбаъ50|}}}

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|сарлавҳа63 = Маълумоти дигар

|нишонагузорӣ64 = Аз байн рафта
|матн64 = {{{аз байн рафта|}}}
|викидода64 = p576

|нишонагузорӣ65 = Фарҳанги бостоншиносӣ
|матн65 = {{{фарҳанги бостоншиносӣ|}}}

|нишонагузорӣ66 = Забон
|матн66 = {{{забон|}}}
|викидода66 = p103

|нишонагузорӣ67 = Динҳо
|матн67 = {{{динҳо|}}}
|викидода67 = p140

|нишонагузорӣ68 = Ҷузъе аз
|матн68 = {{{ҷузъе аз|}}}
|викидода68 = p361

|нишонагузорӣ69 = Халқҳои наздик
|матн69 = {{{халқҳои наздик|}}}

|нишонагузорӣ70 = Гурӯҳҳои қавмӣ
|матн70 = {{{гурӯҳҳои қавмӣ|}}}
|викидода70 = p527

|нишонагузорӣ71 = Пайдоиш
|матн71 = {{{пайдоиш|}}}

|поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|from={{{шиносаи викидода|}}}}}
}}{{#if:{{NAMESPACE}}||
{{#if:{{{бе гурӯҳ|}}}||[[Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо]]}}
{{#if:{{{нажод|}}}|{{#if:{{{манбаи нажод|}}}
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бо манбаъ дар шаблони Мардум]]
|[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои дорои нажод бидуни манбаъ дар шаблони Мардум]]
}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0t4qjf9n05rdy3789jbq2u373oh652o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Қуттии Гурӯҳ Этники</title>
    <ns>10</ns>
    <id>8161</id>
    <revision>
      <id>1492176</id>
      <parentid>890769</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Шаблон:Мардум]]</comment>
      <origin>1492176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="ku4oit8qf3ganrmff3epmck55mrt2nu" xml:space="preserve">Ҳамаи мақолаҳое, ки шаблонро ба кор мебурданд ба [[Шаблон:Мардум]] гузаронида шуданд.
{{ҳазф}}</text>
      <sha1>ku4oit8qf3ganrmff3epmck55mrt2nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ио (радиф)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10209</id>
    <revision>
      <id>1492232</id>
      <parentid>564832</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1492232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4988" sha1="34l5pwl76jxr546eao2h6uocc63kvek" xml:space="preserve">{{Радифҳои Галилей}}
'''Ио''' (аз {{забон-ел|Ῑώ}} — ио; {{АФБ|ˈaɪoʊ}}) — яке аз [[радифҳои Галилей]]и [[Муштарӣ]] аст.

== Номгузорӣ ==
Дар аввал ҳамчун «Муштарӣ I», баъдтар аз ҷониби мунаҷҷими олмонӣ С. Марий Ио номгузорӣ шуд (1614). Иоро Г. Галилео кашф кардааст (1610). Аз рӯи андоза чорумин радифи Муштарӣ ба шумор меравад. Қутри Ио ба 3640 км, зичии миёнааш ба 3,5 г/см&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, массааш ба 8,9х10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt; кг баробар аст. Даври гардиши Ио дар атрофи Муштарӣ ба 1,77 шаборӯзи заминӣ баробар буда, ҳаракаташ синхронӣ аст. Ио аз Муштарӣ дар масофаи 422000 км ҷойгир буда, эксентриситети мадораш ба 0,0041 баробар мебошад. Ҳангоми чархзанӣ дар атрофи Муштарӣ Ио ду бор мадори худро дар масофаи 10 км ба самти боло ва поин тағйир медиҳад. Сабаби чунин тағйирот дар масофаи муайян аз ''Европа'' ва ''Ганимед'' қарор доштани он мебошад. Мадори Ио дар қисми магнитосфераи Муштарӣ буда, сели зарраҳои барқнок зич аст. Мадори Ио тор (ҳалқа)-и плазмаи гарми ҳарораташ 5×10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; К дорад. Суръати ҳаракаташ дар мадор 17,3 км/с, тамоюли мадораш нисбат ба ҳамвории экватори Муштарӣ 0,05° ва эклиптика 2,21°-ро ташкил медиҳад. Шитоби афтиши озод дар сатҳи Ио ба 1,81 м/с&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ва албедоаш ба 0,63 баробар аст. Қадри ситоравии зоҳириаш 5,02&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;, ҳарорат дар сатҳаш аз 90 то 130 К. Иоро аввалин бор дастгоҳи байнисайёравии «Вояҷер-1» омӯхтааст. Бештар аз 250 қисми сатҳи Ио номгузорӣ шудааст. Сатҳи Ио нисбатан ҳамвор буда, танҳо дар баъзе минтақаҳои он баландкӯҳҳо мушоҳида шудаанд. Дар Ио тақрибан 150 кӯҳ мавҷуд аст. Баландии миёнаи кӯҳҳо 6 км ва бузургтарини онҳо 17 км аст. Андозаи бузурги кӯҳҳо аз он шаҳодат медиҳад, ки онҳо аз қабатҳои силикатӣ иборатанд. Дар сатҳи Ио доғҳои шиҳобсангӣ (метеоритӣ) мавҷуд нестанд, ки ин шаҳодати ҷавон будани он аст (тақрибан 1 млн сол). Сатҳи Ио аз ҳисоби сулфури бисёр доштанаш зардранг аст. Дар Ио беш аз 400 вулкани гуногунандоза (аксарашон фаъол) ба қайд гирифта шудаанд. Забонаи сели гудозаҳояшон аз 75 то 95 км тӯл кашида, дар баъзе минтақаҳо ҳарорати сатҳи Ио аз ҳисоби гудозаи вулканҳо то 1800 °С ва дар ҷойҳои вулканнадошта ё вулканашон хомӯшшуда ҳарорат то –160 °С мерасад. Сабаби амал кардани вулканҳои бузург дар Ио гармшавии қаъри он аз ҳисоби таъсири ҷазрии Муштарӣ, радифи ҳамсоя Европа ва қисман Ганимед мебошад. Даври гардишҳои Ио, Европа ва Ганимед таҳти резонанс қарор доранд: 1,77; 3,55 ва 7,15 шаборӯз, яъне 1:2:4 (як даври гардиши Ганимед ба ду даври гардиши Европа ва чор даври гардиши Ио рост меояд). Ио атмосфераи тунук дорад (асосан аз дуоксиди сулфур SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; бо миқдори ками SO, хлориди натрий NaCl, сулфури атомарӣ ва оксиген иборат аст). Зичӣ ва ҳарорати атмосфера ба вақти шаборӯз, арз ва фаъолнокии вулканҳо вобаста аст. Фишори бузургтарини атмосфераи Ио дар ҳудуди аз 0,33 ×10&lt;sup&gt;-4&lt;/sup&gt; Па то 3 ×10&lt;sup&gt;-4&lt;/sup&gt; Па воқеъ аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ио|8|муаллиф=А. Ғ. Сафаров.}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>34l5pwl76jxr546eao2h6uocc63kvek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷустуҷӯи иттилоотӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11114</id>
    <revision>
      <id>1492200</id>
      <parentid>1418624</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="phyejn4ckna3vaporo5r27kq8d7nu3p" xml:space="preserve">'''Ҷустуҷӯи иттилоот''' ({{lang-en|information retrieval}}) — раванди ҷустуҷӯи иттилооти ҳуҷҷатии сохторнашуда, ки ниёзҳои иттилоотиро қонеъ мекунад ва илми дар ҷустуҷӯ мебошад.

== Баҳодиҳии иҷроиш ==
=== Саҳеҳӣ (precision) ===
:&lt;math&gt; \mbox{precision}=\frac{|\{\mbox{relevant documents}\}\cap\{\mbox{retrieved documents}\}|}{|\{\mbox{retrieved documents}\}|} &lt;/math&gt;

=== Пурраг (recall) ===
:&lt;math&gt;\mbox{recall}=\frac{|\{\mbox{relevant documents}\}\cap\{\mbox{retrieved documents}\}|}{|\{\mbox{relevant documents}\}|} &lt;/math&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==
*[[Низомҳои ҷустуҷӯӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{книга|автор=Baeza-Yates R., Ribeiro-Neto B.|заглавие=Modern Information Retrieval|ссылка=https://archive.org/details/moderninformatio0000baez|издательство=Addison-Wesley|год=1999|isbn=0-201-39829-X}}
* {{книга|автор=Manning C., Raghavan P., Schütze H.|заглавие=Introduction to Information Retrieval|ссылка=https://web.archive.org/web/20241225170727/https://nlp.stanford.edu/IR-book/|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2008|isbn=0-521-86571-9}}
*: Перевод: {{книга
 |автор=Маннинг К., Рагхаван П., Шютце Х.
 |заглавие=Введение в информационный поиск
 |издательство=Вильямс
 |год=2011
 |isbn=978-5-8459-1623-5
 |ref=Manning et al
}}
* {{книга
   |автор=Ландэ Д. В., [[Снарский, Андрей Александрович|Снарский А. А.]], Безсуднов И. В.
   |заглавие=Интернетика: Навигация в сложных сетях: модели и алгоритмы
   |место=M.
   |издательство=[[Либроком]] (Editorial URSS)
   |год=2009
   |страниц=264
   |ссылка=http://webground.su/services.php?param=book&amp;part=internetica_content.htm
      &lt;!-- электронный вариант книги, есть ссылка на него с оф. авторского сайта книги (poiskbook.kiev.ua/) --&gt;
   |isbn=978-5-397-00497-8
   }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110727200246/http://webground.su/services.php?param=book&amp;part=internetica_content.htm |date=2011-07-27 }}

[[Гурӯҳ:Ҷустуҷӯи иттилоотӣ|*]]
[[Гурӯҳ:Низомҳои ҷустуҷӯӣ]]</text>
      <sha1>phyejn4ckna3vaporo5r27kq8d7nu3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тирукамон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13270</id>
    <revision>
      <id>1492068</id>
      <parentid>1456546</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T18:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10690" sha1="5kq38o4ssj9mq77s41a0agu14cwfqqg" xml:space="preserve">[[Акс:TakakkawFalls2.jpg|right|320px|thumb|Ранигнкамон аз ғубори шарашара [[Такаккау]], [[Канада]] ]]
[[Акс:Радуга над Гродно.jpg|right|thumb|470px|Рангинкамон дар саросари шаҳри Гродно, Белоруссия]]
[[Акс:Rainbow formation.png|thumb|250px]]

'''Тиру камон''', '''рангинкамон''' ({{lang-fa|رنگين‌کمان}}), '''камони Рустам''', '''қавси кузаҳ'''  — [[камон]]и ҳафтранге, ки аз таҷзияи нури [[Офтоб]] дар қатраҳои оби [[борон]] ва фаввораи об падид меояд&lt;ref&gt;Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 О – Я./ Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе 2008, - c. 147&lt;/ref&gt;.

== Физика ва тиру камон ==
Тиру камон як ҳодисаи оптикиест, ки дар гунбади осмон дар намуди камони ҳарранга намоён мешавад. Он дар мавриди пардаи борониро (ки дар муқобили Офтоб воқеъ аст) равшан кардани Офтоб ба аммал меояд. Маркази тиру камон дар тарафи хати росте мехобад, ки он аз маркази қурси Офтоб ва чашми мушоҳид мегузарад (яъне дар нуқтаи муқобили Офтоб воқеъ аст)&lt;ref&gt;[[Энсиклопедияи советии тоҷик]], Ҷилди 7. САҚОФӢ-ХОВАЛИНГ – Душанбе: Сарредацияи илмии Энциклопедияи Советии Тоҷик, 1987, - с.372&lt;/ref&gt;..

Қавси тиру камон қисми доираеро мемонад, ки дар атрофи ин нуқта бо радиуси 42° кашида шудааст, тартиби рангҳои спектри Офтоб як хел аст ва одатан, аз берун сурх ва аз дарун бунафш аст.

Баъзан аз тарафи канори дохилӣ камонҳои дуюмини ранга намоён мешаванд, ки онҳо ба тиру камони асосӣ ҳамҳудуданд. Қисми намоёнӣ тиру камон ба мавқеи Офтоб вобаста аст; агар Офтоб дар уфуқ воқеъ бошад, тиру камон шакли нимдоираеро мемонад ва баробари баландшавии Офтоб қисми намоёни камон хурд шуда, ҳангоми ба 42° расидани баландии Офтоб (нисбат ба уфуқ) ҳодисаи тиру камон ба охир мерасад. Ҳодисаи монанди тиру камонро дар назди фаввора ва шаршараҳо низ мушоҳида кардан мумкин аст. Он дар натиҷаи таъсири рӯшноии Моҳ ва манбаъҳои сунъии рӯшноӣ низ ба амал омаданаш мумкин аст.

== Таърихи пажуҳишот ==
[[Акс:Double-alaskan-rainbow.jpg|left|thumb|Рангинкамон дар [[Аляска]]|300px]]
Астрономи форс [[Қутбуддини Шерозӣ]] ([[1236]]—[[1311]]), эҳтимолан, шогирди ӯ [[:en:Kamal al-din al-Farisi|Камолуддини Форсӣ]]&lt;sup&gt;{{Ref-en}}&lt;/sup&gt; ([[1260]]—[[1320]]), зоҳиран аввалин нафар буд, ки ин зуҳуротро хеле дақиқ баён карда буд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Al-Farisi.html |title=Al-Farisi biography&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |accessdate=2016-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170721023203/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Al-Farisi.html |archivedate=2017-07-21 }}&lt;/ref&gt;. Дар худи ҳамон замон пешниҳоди мушобеҳе дар мавриди тиру камон олими олмонӣ [[:en:Theodoric of Freiberg|Дитер Фрейбургский]]&lt;sup&gt;{{Ref-en}}&lt;/sup&gt; пешниҳод кард.

Баъдан назарияи тиру камонро [[:ru:Декарт, Рене|Рене Декард]]&lt;sup&gt;{{Ref-ru}}&lt;/sup&gt; [[соли 1637]] баён кард. Назарияи бештар саҳеҳи тиру камонро соли 1836 астрономи англис Ҷ. Эрӣ пешниҳод ва онро охири садаи XIX геофизики австриягӣ Ч. М. Пернтер инкишоф дод. Ин назария ба ҳодисаҳои дифраксия ва интерференсияи нури Офтоб дар панҷараи қатраҳои борон асос ёфтааст.

== Ибороти ҳифзӣ ==
Рангҳо дар рангинкамон ба тартиби пайдарпайи рангҳои спектри Офтоб ҷойгиранд. Дар [[забони тоҷикӣ]]  ва чунин ибораи мнемоникӣ барои дар хотир доштани ин пайдарпайӣ вуҷуд дорад: 
* '''С'''айёд '''н'''ияти '''з'''адани '''с'''ад '''о'''ҳу '''к'''арда '''б'''уд. 
Дар ин ибора ҳарфи аввали ҳар калима ба ҳарфи аввали номи ранги муайян мувофиқ омадааст.
* '''''С'''айёд'' — сурх
* '''''Н'''ияти'' — норинҷӣ
* '''''З'''адани'' — зард
* '''''С'''ад'' — сабз
* '''''О'''ҳу'' — осмонӣ
* '''''К'''арда'' — кабуд
* '''''Б'''уд'' — бунафш

== Нигаред низ ==
[[File:Семь цветов радуги.webm|thumb|Видеодарс: ҳафт ранги тирукамон]]
* [[Ранг]]
* [[Рӯшноӣ]]
* [[Спектр]]
* [[Призма]]
{{commons|Category:Rainbows}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

== Адабиёт ==

=== Ба забони русӣ ===
* ''Афанасьев А. Н.'' [http://vrn-id.ru/filzaps650.htm Народные поэтические представления радуги] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131111104744/http://vrn-id.ru/filzaps650.htm |date=2013-11-11 }} // [[Филологические записки]]. 1865.
* [http://ufn.ru/ru/articles/1978/7/e/ X. Нуссенцвейг, ''Теория радуги'', «Успехи физических наук», т.125, вып.7, 1978.] (Перевод из Nussenzveig, H. Moyses, «The Theory of the Rainbow», ''Scientific American'', '''236''' (1977), 116.
* {{книга |автор=Миннарт М. |заглавие=Свет и цвет в природе |ответственный= |ссылка=http://www.yugzone.ru/book/minnart.htm |место=М. |издательство=«Наука» |год=1969 |том= |страниц=344 |страницы= |isbn=}}
* Тарасов Л. В., Тарасова А. Н., [http://math.ru/lib/bmkvant/18 Беседы о преломлении света,] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304131710/http://math.ru/lib/bmkvant/18 |date=2016-03-04 }} М.: Наука, 1982. 176 с., серия Библиотечка «Квант», выпуск 18.

=== Ба забони англисӣ ===
* Robert Greenler, ''Rainbows, Halos, and Glories'', (1980) ISBN 0-521-38865-1
* Raymond L. Lee and Alastair B. Fraser, ''The Rainbow Bridge: Rainbows in Art, Myth and Science'', (2001) Penn. State University Press and SPIE Press ISBN 0-271-01977-8
* David K. Lynch &amp; William Livingston, «Color and Light in Nature», 2nd edition (2001) ISBN 0-521-77504-3
* M.G.J. Minnaert, «Light and Color in the Outdoors», 1995 ISBN 0-387-97935-2
* M. Minnaert, «The Nature of Light and Color in the Open Air», 1973 ISBN 0-486-20196-1
* Naylor, John, «Out of the Blue», 2002, ISBN 0-521-80925-8
* Bleicher, Steven (2004) Contemporary Color: Theory &amp; Use p6. Delmar. ISBN 1-4018-3740-9: «However, most people can only discern six of these hues; they have trouble telling the difference between indigo and violet.»

== Пайвандҳо ==

=== Ба забони русӣ ===
* [http://www.sveticvet.ru/radugi/ Свет И Цвет] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160322023401/http://www.sveticvet.ru/radugi/ |date=2016-03-22 }}
* [http://ec-dejavu.ru/r/Rainbow.html Этимология и семантика слова 'радуга'] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101209063822/http://ec-dejavu.ru/r/Rainbow.html |date=2010-12-09 }}
* [http://znaniya-sila.narod.ru/people/003_02.htm Рене Декарт «О радуге»]
* [http://5thdimension.org/wp/magazine/022/raduga Хаскелевич Д.-Б. Оптико-мистический феномен радуги (Ноев Завет в толковании Каббалы)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304080236/http://5thdimension.org/wp/magazine/022/raduga |date=2016-03-04 }}

=== Ба забони ангилисӣ ===
* [http://eo.ucar.edu/rainbows/ About rainbows]
* [http://www.jal.cc.il.us/~mikolajsawicki/rainbows.htm Supernumerary and Multiple Rainbows] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060103070115/http://www.jal.cc.il.us/~mikolajsawicki/rainbows.htm |date=2006-01-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20120323163120/http://www.missouriskies.org/rainbow/february_rainbow_2006.html Spectacular rainbow at Elam Bend (McFall, Missouri)]
* [http://www.photocentric.net/rainbows_finding.htm Finding and Photographing rainbow] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170906054026/http://www.photocentric.net/rainbows_finding.htm |date=2017-09-06 }}
* [http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=939 Kamal Al-Din Al-Farisi’s Explanation of the Rainbow] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130316044906/http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=939 |date=2013-03-16 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=BU1n0mtB1xs Creating Circular and Double Rainbows!] - видео рассказывает основы физики радуги, показана искусственная радуга ночью, двойная радуга и круговая.

== Сарчашма ==
* {{ЭСТ|||муаллиф=}}

[[Гурӯҳ:Ранг]]</text>
      <sha1>5kq38o4ssj9mq77s41a0agu14cwfqqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шведсия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17224</id>
    <redirect title="Шветсия" />
    <revision>
      <id>1492054</id>
      <parentid>1319565</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Суэд]] to [[Шветсия]]</comment>
      <origin>1492054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="8owjisrkfte4nhtazgojzlgs4lxkbqk" xml:space="preserve">#равона [[Шветсия]]</text>
      <sha1>8owjisrkfte4nhtazgojzlgs4lxkbqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Country data SWE</title>
    <ns>10</ns>
    <id>20954</id>
    <redirect title="Шаблон:Country data Шветсия" />
    <revision>
      <id>1492096</id>
      <parentid>1334073</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Шаблон:Country data Суэд]]</comment>
      <origin>1492096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm" xml:space="preserve">{{ҳазф}}</text>
      <sha1>aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492097</id>
      <parentid>1492096</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Ботили нусхаи [[Special:Diff/1492096|1492096]] аз тарафи [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]])</comment>
      <origin>1492097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="1aeehaauj96ycdwb1hrfa2yyn0am0ud" xml:space="preserve">#равона [[Шаблон:Country data Шветсия]]
[[Гурӯҳ:country data redirects|SWE]]</text>
      <sha1>1aeehaauj96ycdwb1hrfa2yyn0am0ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:VASHGIRD</title>
    <ns>3</ns>
    <id>21323</id>
    <revision>
      <id>1492133</id>
      <parentid>1485817</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Номи давлатҳо ба забони тоҷикӣ */ бахши ҷадид</comment>
      <origin>1492133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11443" sha1="58vh7449olktl67i8drxcb6xelq3mr8" xml:space="preserve">{{-}}
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(357deg);-webkit-transform:rotate(357deg); transform:rotate(357deg); float:left&quot;&gt;
{{Бойгонӣ|2012|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(3deg);-webkit-transform:rotate(3deg); transform:rotate(3deg); float:left&quot;&gt;
__TOC__
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
{{-}}


== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Раъд ==

Номи мақоларо иваз кунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 18:33, 11 феврали 2026 (UTC)

== Даф кунед ==

Даф кунед, аз ночиз чизе насозед. Кай буд абар забони порс вожаи &quot;Мӯйлаб&quot; ? [[Мӯйлаб]] .

[https://vazhaju.tj/search/%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82 Бурут] гӯеду одамиро саргардон накунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 11:19, 22 феврали 2026 (UTC)

== Номи дастаҳо дар ҷадвал намоён нест ==

Дуруд @[[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]],
метавонед, лутфан, шаблони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ {{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ}}-ро бознигарӣ кунед. Дар ҷадвал номи дастаҳо дуруст намоён намешаванд.
Сипос! [[Корбар:Yoonoos.tj|Yoonoos.tj]] ([[Баҳси корбар:Yoonoos.tj|баҳс]]) 05:31, 25 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд! Феълан ман бо ин шаблону модулҳо хуб шинос нестам, дар Википедияи Русӣ ҳам ба назарам чунин намуд. Ё ман манзуратонро хуб дарк накардам? [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:16, 25 феврали 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, VASHGIRD. 

Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]]/[[:fa:منطقه فلگریا]] in Tajik Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Корбар:Kurcke|Kurcke]] ([[Баҳси корбар:Kurcke|баҳс]]) 12:11, 8 марти 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 апрели 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Тоҷикӣ ==

Hello. I'm looking for Tajik translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Корбар:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Баҳси корбар:Eurohunter|баҳс]]) 18:58, 21 май 2026 (UTC)

:Hello! Sure, I can help. Please provide the list of items or links here, and I will translate them into Tajik. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:28, 22 май 2026 (UTC)

== Шуллук ==

Салом,

Ман ин мақоларо аз шуллук ба зулук гузаронидам, чун шуллук ин номи лаҳҷавияш аст, на илмӣ. Калимаи зулук аз решаи ниёэронии *ȷ́aluš гирифта шудааст. Шуллук ин шакли вайроншудааш. Решаи ин калимаро дар инҷо метавонед бинед. Метавонам онро ба зулук баргардонам?

https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%B2%D8%B1%D9%88%DA%A9#Persian
https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:08, 10 июли 2026 (UTC)

:Дуруду сипос барои вироиш ва саҳмгузорӣ дар Википедияи Тоҷикӣ, аммо лутфан ба ҳангоми тағйир додани мақолот, ба сарчашмаву манобеъ ишора кунед. Дар ҳоли истидлоли қотеъ ҳатман вироиш шумо пазируфта хоҳад шуд.  [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 12:28, 10 июли 2026 (UTC)
::Дар китоби Фарҳанги забони тоҷикӣ (саҳифаи 316), барои тавсифи калимаи '''даллок''' устод Шакурӣ калимаи '''зулук'''мониро истифода мебаранд.
::Дар Энсиклопедияи Советии тоҷик (1980), ҷилди II, саҳифаи 54, ''Annelida'' '''зулукҳо''' тарҷума шудааст.
::Ҳатто, дар феҳристи номҳои тоҷикии ҳайвонону наботот (2023), ''Hirudo medicinalis'' зулук номида шудааст. https://www.academia.edu/106009942/Tajik_Plant_and_Animal_Names_2023
::Дар фанни зоология низ чун зулук хондаем. 
::Мақола низ ягон адабиёт надорад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:55, 10 июли 2026 (UTC)
:::Боз як манбаъи дигар: https://tadj_ru.academic.ru/11067/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA
:::Ҳатто ба забони ӯзбекӣ чун зулук даромадааст. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:57, 10 июли 2026 (UTC)
::::Аммо донишномаҳои тоҷикӣ то ҳол аз вожаи &quot;шуллук&quot; кор мегиранд, бигзор '''зулук''' ҳамчун номи дувум биистад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:32, 13 июли 2026 (UTC)
:::::Бисёре аз мардуми оддӣ зулук мегӯянд. Дар сӯзанию гулдӯзӣ ҳам нақши зулукро шунидаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 21:49, 14 июли 2026 (UTC)
::::::Аммо донишномаҳои куллию соҳавӣ ва адабиёти тоҷикии марбут ба зистишиносӣ ҳамагӣ '''шуллук''' навиштаанд. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:11, 16 июли 2026 (UTC)

== Шаблон:Таксон ==

Салом бори дигар,

Дидам, ки ин шаблоне, ки ман ҳам Lua ва матнҳояшро ба тоҷикӣ гузаронидам, баргардонида шудааст. Шаблон акнун ним англисӣ, ним лотинӣ, ним тоҷикию русӣ аст. Модули Lua вайрон нашуд?

Мехостам пурсам, ки номҳои табақабандии таксономӣ аз куҷо гирифта шудаанд? Аз рӯи китобҳои ботаника ва зоология (ҳам мактабӣ ҳам донишгоҳӣ) инчунинанд: Ҷонварон (Организмҳо) -&gt; Олам -&gt; Салтанат -&gt; Шӯъба (гиёҳҳо) ва Тип (ҷонварон) -&gt; Синф -&gt; Тартиб (гиёҳҳо) ва Қатор (ҷонварон) -&gt; Оила -&gt; Авлод -&gt; Намуд -&gt; Зернамуд. Дидам, ки гунаю сардаю ҷинс истифода шудаанд. Ин номҳо аз куҷо омадаанд, аввалинбор шунида истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 14:22, 10 июли 2026 (UTC)

:Салом. Даруни шаблон англисӣ аст, берунашро ҳарчи ки пур кунед дуруст кор мекунад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:31, 13 июли 2026 (UTC)

== Номи давлатҳо ба забони тоҷикӣ ==
Салом, VASHGIRD!

Мехостам бипурсам, ки чаро ба мақолаи «Шветсия» номи «Суэд»-ро илова мекунед? Дар Тоҷикистон ин кишварро «Шветсия» меноманд.

«Суэд» аз калимаи фаронсавии '''Suède''' гирифта шуда, асосан дар форсии Эрон роиҷ аст. Чаро бояд вомвожаи дигареро истифода барем, дар ҳоле ки аллакай номи маъмул ва пазируфташудаи «Шветсия»-ро дорем?

Ба назарам, Википедияи тоҷикӣ бояд аз истилоҳоти роиҷ дар забони тоҷикӣ истифода барад, то барои хонандагон фаҳмо бошад.

Мехостам назари шуморо бидонам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 03:47, 4 ноябри 2026 (UTC)</text>
      <sha1>58vh7449olktl67i8drxcb6xelq3mr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492184</id>
      <parentid>1492133</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Номи давлатҳо ба забони тоҷикӣ */ Посух додан</comment>
      <origin>1492184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12625" sha1="fjhm6b5vmwaa9itdyuvg0afqi1x3hk7" xml:space="preserve">{{-}}
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(357deg);-webkit-transform:rotate(357deg); transform:rotate(357deg); float:left&quot;&gt;
{{Бойгонӣ|2012|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(3deg);-webkit-transform:rotate(3deg); transform:rotate(3deg); float:left&quot;&gt;
__TOC__
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
{{-}}


== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Раъд ==

Номи мақоларо иваз кунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 18:33, 11 феврали 2026 (UTC)

== Даф кунед ==

Даф кунед, аз ночиз чизе насозед. Кай буд абар забони порс вожаи &quot;Мӯйлаб&quot; ? [[Мӯйлаб]] .

[https://vazhaju.tj/search/%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82 Бурут] гӯеду одамиро саргардон накунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 11:19, 22 феврали 2026 (UTC)

== Номи дастаҳо дар ҷадвал намоён нест ==

Дуруд @[[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]],
метавонед, лутфан, шаблони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ {{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ}}-ро бознигарӣ кунед. Дар ҷадвал номи дастаҳо дуруст намоён намешаванд.
Сипос! [[Корбар:Yoonoos.tj|Yoonoos.tj]] ([[Баҳси корбар:Yoonoos.tj|баҳс]]) 05:31, 25 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд! Феълан ман бо ин шаблону модулҳо хуб шинос нестам, дар Википедияи Русӣ ҳам ба назарам чунин намуд. Ё ман манзуратонро хуб дарк накардам? [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:16, 25 феврали 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, VASHGIRD. 

Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]]/[[:fa:منطقه فلگریا]] in Tajik Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Корбар:Kurcke|Kurcke]] ([[Баҳси корбар:Kurcke|баҳс]]) 12:11, 8 марти 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 апрели 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Тоҷикӣ ==

Hello. I'm looking for Tajik translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Корбар:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Баҳси корбар:Eurohunter|баҳс]]) 18:58, 21 май 2026 (UTC)

:Hello! Sure, I can help. Please provide the list of items or links here, and I will translate them into Tajik. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:28, 22 май 2026 (UTC)

== Шуллук ==

Салом,

Ман ин мақоларо аз шуллук ба зулук гузаронидам, чун шуллук ин номи лаҳҷавияш аст, на илмӣ. Калимаи зулук аз решаи ниёэронии *ȷ́aluš гирифта шудааст. Шуллук ин шакли вайроншудааш. Решаи ин калимаро дар инҷо метавонед бинед. Метавонам онро ба зулук баргардонам?

https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%B2%D8%B1%D9%88%DA%A9#Persian
https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:08, 10 июли 2026 (UTC)

:Дуруду сипос барои вироиш ва саҳмгузорӣ дар Википедияи Тоҷикӣ, аммо лутфан ба ҳангоми тағйир додани мақолот, ба сарчашмаву манобеъ ишора кунед. Дар ҳоли истидлоли қотеъ ҳатман вироиш шумо пазируфта хоҳад шуд.  [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 12:28, 10 июли 2026 (UTC)
::Дар китоби Фарҳанги забони тоҷикӣ (саҳифаи 316), барои тавсифи калимаи '''даллок''' устод Шакурӣ калимаи '''зулук'''мониро истифода мебаранд.
::Дар Энсиклопедияи Советии тоҷик (1980), ҷилди II, саҳифаи 54, ''Annelida'' '''зулукҳо''' тарҷума шудааст.
::Ҳатто, дар феҳристи номҳои тоҷикии ҳайвонону наботот (2023), ''Hirudo medicinalis'' зулук номида шудааст. https://www.academia.edu/106009942/Tajik_Plant_and_Animal_Names_2023
::Дар фанни зоология низ чун зулук хондаем. 
::Мақола низ ягон адабиёт надорад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:55, 10 июли 2026 (UTC)
:::Боз як манбаъи дигар: https://tadj_ru.academic.ru/11067/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA
:::Ҳатто ба забони ӯзбекӣ чун зулук даромадааст. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:57, 10 июли 2026 (UTC)
::::Аммо донишномаҳои тоҷикӣ то ҳол аз вожаи &quot;шуллук&quot; кор мегиранд, бигзор '''зулук''' ҳамчун номи дувум биистад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:32, 13 июли 2026 (UTC)
:::::Бисёре аз мардуми оддӣ зулук мегӯянд. Дар сӯзанию гулдӯзӣ ҳам нақши зулукро шунидаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 21:49, 14 июли 2026 (UTC)
::::::Аммо донишномаҳои куллию соҳавӣ ва адабиёти тоҷикии марбут ба зистишиносӣ ҳамагӣ '''шуллук''' навиштаанд. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:11, 16 июли 2026 (UTC)

== Шаблон:Таксон ==

Салом бори дигар,

Дидам, ки ин шаблоне, ки ман ҳам Lua ва матнҳояшро ба тоҷикӣ гузаронидам, баргардонида шудааст. Шаблон акнун ним англисӣ, ним лотинӣ, ним тоҷикию русӣ аст. Модули Lua вайрон нашуд?

Мехостам пурсам, ки номҳои табақабандии таксономӣ аз куҷо гирифта шудаанд? Аз рӯи китобҳои ботаника ва зоология (ҳам мактабӣ ҳам донишгоҳӣ) инчунинанд: Ҷонварон (Организмҳо) -&gt; Олам -&gt; Салтанат -&gt; Шӯъба (гиёҳҳо) ва Тип (ҷонварон) -&gt; Синф -&gt; Тартиб (гиёҳҳо) ва Қатор (ҷонварон) -&gt; Оила -&gt; Авлод -&gt; Намуд -&gt; Зернамуд. Дидам, ки гунаю сардаю ҷинс истифода шудаанд. Ин номҳо аз куҷо омадаанд, аввалинбор шунида истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 14:22, 10 июли 2026 (UTC)

:Салом. Даруни шаблон англисӣ аст, берунашро ҳарчи ки пур кунед дуруст кор мекунад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:31, 13 июли 2026 (UTC)

== Номи давлатҳо ба забони тоҷикӣ ==
Салом, VASHGIRD!

Мехостам бипурсам, ки чаро ба мақолаи «Шветсия» номи «Суэд»-ро илова мекунед? Дар Тоҷикистон ин кишварро «Шветсия» меноманд.

«Суэд» аз калимаи фаронсавии '''Suède''' гирифта шуда, асосан дар форсии Эрон роиҷ аст. Чаро бояд вомвожаи дигареро истифода барем, дар ҳоле ки аллакай номи маъмул ва пазируфташудаи «Шветсия»-ро дорем?

Ба назарам, Википедияи тоҷикӣ бояд аз истилоҳоти роиҷ дар забони тоҷикӣ истифода барад, то барои хонандагон фаҳмо бошад.

Мехостам назари шуморо бидонам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 03:47, 4 ноябри 2026 (UTC)

:Салом! Ташаккур барои таваҷҷуҳ ва ғамхориатон ба забони тоҷикӣ дар Википедия. Мо ин номро маҳз ҳамчун шакли иловагӣ ва фаронсавии он '''Суэд''' (Suède) истифода кардаем, зеро он дар баъзе расонаҳои бонуфуз, аз ҷумла дар матолиби бахши тоҷикии Би-би-сӣ низ истифода мешавад. Ин ба он хотир аст, ки хонандагон ҳангоми вохӯрдан бо ин истилоҳ дар сарчашмаҳои дигар бидонанд, ки сухан дар бораи ҳамин кишвар меравад. Яъне мо бояд ба мардуми тоҷик бишносонем, ки Суэд ҳамин Шветсия аст, то ки ҳангоми шунидани номи Суэд аз кадом як расонаи форсизабон ҳайрон нашавад, ки ин кишвар куҷост. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:59, 4 ноябри 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fjhm6b5vmwaa9itdyuvg0afqi1x3hk7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492187</id>
      <parentid>1492184</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Номи давлатҳо ба забони тоҷикӣ */ Посух додан</comment>
      <origin>1492187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12771" sha1="2xqrtoctjbi42h0z6m4tunsc6rug7ps" xml:space="preserve">{{-}}
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(357deg);-webkit-transform:rotate(357deg); transform:rotate(357deg); float:left&quot;&gt;
{{Бойгонӣ|2012|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-transform:rotate(3deg);-webkit-transform:rotate(3deg); transform:rotate(3deg); float:left&quot;&gt;
__TOC__
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
{{-}}


== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Раъд ==

Номи мақоларо иваз кунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 18:33, 11 феврали 2026 (UTC)

== Даф кунед ==

Даф кунед, аз ночиз чизе насозед. Кай буд абар забони порс вожаи &quot;Мӯйлаб&quot; ? [[Мӯйлаб]] .

[https://vazhaju.tj/search/%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82 Бурут] гӯеду одамиро саргардон накунед. [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-93966-6|&amp;#126;2026-93966-6]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-93966-6|talk]]) 11:19, 22 феврали 2026 (UTC)

== Номи дастаҳо дар ҷадвал намоён нест ==

Дуруд @[[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]],
метавонед, лутфан, шаблони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ {{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026. Марҳилаи гурӯҳӣ}}-ро бознигарӣ кунед. Дар ҷадвал номи дастаҳо дуруст намоён намешаванд.
Сипос! [[Корбар:Yoonoos.tj|Yoonoos.tj]] ([[Баҳси корбар:Yoonoos.tj|баҳс]]) 05:31, 25 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд! Феълан ман бо ин шаблону модулҳо хуб шинос нестам, дар Википедияи Русӣ ҳам ба назарам чунин намуд. Ё ман манзуратонро хуб дарк накардам? [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:16, 25 феврали 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, VASHGIRD. 

Can you translate and upload the article [[:ru:Флегрейские поля]]/[[:fa:منطقه فلگریا]] in Tajik Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Корбар:Kurcke|Kurcke]] ([[Баҳси корбар:Kurcke|баҳс]]) 12:11, 8 марти 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 апрели 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Тоҷикӣ ==

Hello. I'm looking for Tajik translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Корбар:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Баҳси корбар:Eurohunter|баҳс]]) 18:58, 21 май 2026 (UTC)

:Hello! Sure, I can help. Please provide the list of items or links here, and I will translate them into Tajik. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:28, 22 май 2026 (UTC)

== Шуллук ==

Салом,

Ман ин мақоларо аз шуллук ба зулук гузаронидам, чун шуллук ин номи лаҳҷавияш аст, на илмӣ. Калимаи зулук аз решаи ниёэронии *ȷ́aluš гирифта шудааст. Шуллук ин шакли вайроншудааш. Решаи ин калимаро дар инҷо метавонед бинед. Метавонам онро ба зулук баргардонам?

https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%B2%D8%B1%D9%88%DA%A9#Persian
https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:08, 10 июли 2026 (UTC)

:Дуруду сипос барои вироиш ва саҳмгузорӣ дар Википедияи Тоҷикӣ, аммо лутфан ба ҳангоми тағйир додани мақолот, ба сарчашмаву манобеъ ишора кунед. Дар ҳоли истидлоли қотеъ ҳатман вироиш шумо пазируфта хоҳад шуд.  [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 12:28, 10 июли 2026 (UTC)
::Дар китоби Фарҳанги забони тоҷикӣ (саҳифаи 316), барои тавсифи калимаи '''даллок''' устод Шакурӣ калимаи '''зулук'''мониро истифода мебаранд.
::Дар Энсиклопедияи Советии тоҷик (1980), ҷилди II, саҳифаи 54, ''Annelida'' '''зулукҳо''' тарҷума шудааст.
::Ҳатто, дар феҳристи номҳои тоҷикии ҳайвонону наботот (2023), ''Hirudo medicinalis'' зулук номида шудааст. https://www.academia.edu/106009942/Tajik_Plant_and_Animal_Names_2023
::Дар фанни зоология низ чун зулук хондаем. 
::Мақола низ ягон адабиёт надорад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:55, 10 июли 2026 (UTC)
:::Боз як манбаъи дигар: https://tadj_ru.academic.ru/11067/%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA
:::Ҳатто ба забони ӯзбекӣ чун зулук даромадааст. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 12:57, 10 июли 2026 (UTC)
::::Аммо донишномаҳои тоҷикӣ то ҳол аз вожаи &quot;шуллук&quot; кор мегиранд, бигзор '''зулук''' ҳамчун номи дувум биистад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:32, 13 июли 2026 (UTC)
:::::Бисёре аз мардуми оддӣ зулук мегӯянд. Дар сӯзанию гулдӯзӣ ҳам нақши зулукро шунидаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 21:49, 14 июли 2026 (UTC)
::::::Аммо донишномаҳои куллию соҳавӣ ва адабиёти тоҷикии марбут ба зистишиносӣ ҳамагӣ '''шуллук''' навиштаанд. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:11, 16 июли 2026 (UTC)

== Шаблон:Таксон ==

Салом бори дигар,

Дидам, ки ин шаблоне, ки ман ҳам Lua ва матнҳояшро ба тоҷикӣ гузаронидам, баргардонида шудааст. Шаблон акнун ним англисӣ, ним лотинӣ, ним тоҷикию русӣ аст. Модули Lua вайрон нашуд?

Мехостам пурсам, ки номҳои табақабандии таксономӣ аз куҷо гирифта шудаанд? Аз рӯи китобҳои ботаника ва зоология (ҳам мактабӣ ҳам донишгоҳӣ) инчунинанд: Ҷонварон (Организмҳо) -&gt; Олам -&gt; Салтанат -&gt; Шӯъба (гиёҳҳо) ва Тип (ҷонварон) -&gt; Синф -&gt; Тартиб (гиёҳҳо) ва Қатор (ҷонварон) -&gt; Оила -&gt; Авлод -&gt; Намуд -&gt; Зернамуд. Дидам, ки гунаю сардаю ҷинс истифода шудаанд. Ин номҳо аз куҷо омадаанд, аввалинбор шунида истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 14:22, 10 июли 2026 (UTC)

:Салом. Даруни шаблон англисӣ аст, берунашро ҳарчи ки пур кунед дуруст кор мекунад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:31, 13 июли 2026 (UTC)

== Номи давлатҳо ба забони тоҷикӣ ==
Салом, VASHGIRD!

Мехостам бипурсам, ки чаро ба мақолаи «Шветсия» номи «Суэд»-ро илова мекунед? Дар Тоҷикистон ин кишварро «Шветсия» меноманд.

«Суэд» аз калимаи фаронсавии '''Suède''' гирифта шуда, асосан дар форсии Эрон роиҷ аст. Чаро бояд вомвожаи дигареро истифода барем, дар ҳоле ки аллакай номи маъмул ва пазируфташудаи «Шветсия»-ро дорем?

Ба назарам, Википедияи тоҷикӣ бояд аз истилоҳоти роиҷ дар забони тоҷикӣ истифода барад, то барои хонандагон фаҳмо бошад.

Мехостам назари шуморо бидонам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 03:47, 4 ноябри 2026 (UTC)

:Салом! Ташаккур барои таваҷҷуҳ ва ғамхориатон ба забони тоҷикӣ дар Википедия. Мо ин номро маҳз ҳамчун шакли иловагӣ ва фаронсавии он '''Суэд''' (Suède) истифода кардаем, зеро он дар баъзе расонаҳои бонуфуз, аз ҷумла дар матолиби бахши тоҷикии Би-би-сӣ низ истифода мешавад. Ин ба он хотир аст, ки хонандагон ҳангоми вохӯрдан бо ин истилоҳ дар сарчашмаҳои дигар бидонанд, ки сухан дар бораи ҳамин кишвар меравад. Яъне мо бояд ба мардуми тоҷик бишносонем, ки Суэд ҳамин Шветсия аст, то ки ҳангоми шунидани номи Суэд аз кадом як расонаи форсизабон ҳайрон нашавад, ки ин кишвар куҷост. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 05:59, 4 ноябри 2026 (UTC)
::Ҳа фаҳмо. Раҳмат. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 06:02, 4 ноябри 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2xqrtoctjbi42h0z6m4tunsc6rug7ps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғаффор Валаматзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21582</id>
    <revision>
      <id>1492134</id>
      <parentid>1463982</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11214" sha1="t2lqskcnuq1qo36rjw0c33by14cjv9j" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
 |замина               = non_performing_personnel
 |ном                  = 
 |номи аслӣ            = Ғаффор Рустамович Валаматзода  
 |тасвир               =  
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       =  
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи пурра           = 
 |таърихи таваллуд     = [[9 май]]и [[Соли 1916|1916]]
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Гулистон (шаҳр)|Қайроққум}} ҶШС Тоҷикистон
 |таърихи даргузашт    = [[12 декабр]]и [[1993]]
 |маҳалли даргузашт    = {{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}}
 |солҳои фаъолият      = 
 |кишвар             = {{Рӯйхат|
* {{парчам|Иттиҳоди Шӯравӣ}}
* {{парчам|Тоҷикистон}}
}}
 |касб                 = раққос, балетмейстер 
 |навъи садо           = 
 |асбоб                = 
 |сабк                 = 
 |номи мустаъор        = 
 |гурӯҳ                = 
 |ҳамкорӣ              = 
 |ношир                = 
 |ҷоизаҳо            = [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] [[1945]]. [[Ҳунарпешаи халқии СССР]] [[1976]]). Дорандаи ҷоизаи Сталин, дараҷаи дуюм (1949) ва [[Ҷоизаи давлатии ба номи А. Рӯдакӣ]] ([[1969]]). 
 |викианбор            = 
 |викитека             = 
 |вебгоҳ               = 
}}

'''Ғаффор Рустамович Валаматзода ''' ([[9 май]]и [[1916]] — [[12 декабр]]и [[1993]]) — раққос ва балетмейстери тоҷик. [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] [[1945]]. [[Ҳунарпешаи халқии СССР]] ([[1976]]). Дорандаи ҷоизаи Сталин, дараҷаи дуюм (1949) ва [[Ҷоизаи давлатии ба номи А. Рӯдакӣ]] ([[1969]]).

== Зиндагинома ==
Ғаффор  Валаматзода соли 1932 омӯзишгоҳи мусиқии Ленинобод (ҳоз. Хуҷанд), 1946 омӯзишгоҳи хореографии назди Театри калони (Большой театр) шаҳри Маскав ва соли 1951 шуъбаи балетмейстерии Институти давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи шаҳри Маскавро хатм намудааст. Солҳои 1932-34 солисти дастаи Театри мусиқии ӯзбек дар шаҳри Тошканд. 1934-35 раққос ва балетмейстери Театри мусиқии тоҷик (аз соли 1940 Театри опера ва балет), 1951-63 сарбалетмейстери Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ, директор, 1963-72 роҳбари бадеии Филармонияи давлатии Тоҷикистон, аз соли 1965 сарбалаетмейстер ва роҳбари бадеии [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода|Ансамбли давлатии рақсии «Лола»]], 1984-87 раиси Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон буд. [[12 декабр]]и [[1993]] дар [[Боғи Лучоб|оромгоҳи «Лучоб»]] ба хок супорида шудааст. Вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 2, 4, 5, 7). Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1949) ва Мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1975). Бо 2 ордени Ленин, 3 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст».

Барои некдошти Валаматзода ба [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода|Ансамбли давлатии рақсии «Лола»]] номи Ғаффор Валаматзода гузошта шудааст.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[[Ҷӯрахон Обидпур|Обидпур Ҷ.]] Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 78-79. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2{{ref-tg}}&lt;/ref&gt;

==Эҷодиёт==
Ба қавли Н. Нурҷонов: «Дар драмаҳои мусиқии «Оршин-мол-олон»-и Уз. Ҳоҷибеков (1934, 1936, 1938), «Восеъ»-и Ғ. Абдулло (1937), «Гулсара»-и К. Яшин ва М. Муҳаммадов (1938), намоиши мусиқии «Лола»-и С. Баласанян, А. Баласанян, А. Ленский ва С. Урбах (1939) Валаматзода бо рақсҳои алоҳида ҳунарнамоӣ кардааст. Дар балети «Ду гул»-и А. Ленский нақши Раҷаб ва рақси «Салла», дар «Эҳтиёткории беҳуда»-и П. Гертел нақши Коленро иҷро намудааст. В. раққоси мумтоз буд, сабук ва мавзун мерақсид, ҳар ҳаракатро зебо ва бо услуби хос иҷро мекард. Дар рақсҳои ӯ мардонагӣ, чобукӣ ва зиндадилӣ таҷассум ёфтааст. Балетҳои ба саҳна гузоштаи Валаматзода дар Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ: «Лайли ва Маҷнун»-и С. Баласанян (1947, 1957), «Сарчашмаи бахт»-и Л. Книппер (1951), «Лауренсия»-и А. Крейн (1952), «Эсмералдо»-и С. Пуни (1953), «Фаввораи Боғчасарой»-и Б. Асафев (1954), «Дилбар»-и А. Ленский (1954), «Гилеми Кабуд»-и В. Волбер (1958) ва ғ. В. ҳамчун балетмейстери барҷаста дар инкишофи санъати операи тоҷик саҳми бузург гузоштааст. Ӯ режисёр – басаҳнагузорандаи операҳои миллии «Шуриши Восеъ» (1958), «Комде ва Мадан» (1960), «Домоди номдор» (1961), «Ғуломон» (1980), таҳиягари рақсҳои операҳои «Парии обӣ»-и А. Даргомижский (1951), «Аида»-и Ҷ. Верди (1954), «Шуриши Восеъ»-и С. Баласанян (1958), «Княз Игор»-и А. Бородин, «Ғуломон», «Комде ва Мадан»-и З. Шаҳидӣ (1960, 1979), «Домоди номдор»-и С. Урбах (1965) ва ғ. мебошад. Филми офаридаи Валаматзода – «Лайлӣ ва Маҷнун» нахустин филми тоҷик буд, ки соли 1960 дар кинофестивали аврупоӣ қадр шуд ва бо Грамотаи «Фестивали Венетсия» сарфароз гардид. Валаматзода басаҳнагузорандаи филми телевизионии «Ансамбли «Лола» ва таҳиягари рақсҳо барои ҳафт филми бадеӣ мебошад. Валаматзода асосгузори [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода|Ансамбли давлатии рақсии «Лола»]]буда, дар он рақсҳои «Сайри лолаҳо», «Синахурӯш», «Дарвозӣ», «Дугонаҳо», «Моҳигирон», «Нағорабазм», «Шодиёна», «Гулъузорам», «Туйи Помир» ва ғ. (дар маҷмӯъ зиёда аз 100 рақс)-ро таҳия намудааст. В. дар ансамбли «Лола» инчунин рақсҳои ӯзбекӣ, уйғурӣ, озарӣ, лазгӣ, туркманӣ, ҳиндӣ, афғонӣ, арабӣ ва ғ.-ро ба саҳна гузоштааст.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
===Коргардонӣ дар балет===
* 1941 — «Ду гул» [[Александр Степанович Ленский|А.С. Ленский]]  
* 1947 — [[«Лайлӣ ва Маҷнун» (Балет)]] [[Сергей Баласанян]]
* 1953 — «Эсмералда (балет)»  
* 1954 — «Бахчисарайский фонтан» Б.В. Асафева
* 1954, 1954 — «Дилбар» [[Александр Степанович Ленский|А.С. Ленский]] 
* 1958 — «Қолини кабуд» М. Волберг
* 1960 — «Корсар»

===Коргардонӣ дар опера=== 
* 1958 — «Шӯриши Восеъ» [[Сергей Баласанян]]
* 1959 — «Проделки Майсары» С.А. Юдаков
===Филмография=== 
* 1943 — Таджикский киноконцерт   
* 1959 — Лайлӣ ва Маҷнун

== Ҷоизаҳо ==
* [[Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] ([[1941]]),
* [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] ([[1945]]),
* [[Ҳунарпешаи халқии СССР]] ([[1976]])
* Дорандаи ҷоизаи Сталин, дараҷаи дуюм (1949) — барои ба саҳна гузоштани балети «Лайли ва Маҷнун» [[Сергей Баласанян]] (1947)
* [[Ҷоизаи давлатии ба номи А. Рӯдакӣ]] (1969)
* ду ордени Ленин

== Адабиёт ==
* Народные артисты СССР. В 2-х тт. / Авторы-составители М. В. Музалевский и В. Л. Иванов. — М.: РИЦ «Кавалер», 2007.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82-%D0%97%D0%B0%D0%B4%D0%B5,_%D0%93%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87]
* [https://web.archive.org/web/20160305004440/http://www.vfarhang.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=98&amp;Itemid=75&amp;lang=tj Сомонаи Вазорати Фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии ҶШС Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Балетмейстери театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]]
[[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]]</text>
      <sha1>t2lqskcnuq1qo36rjw0c33by14cjv9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳанифа Мавлонова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21620</id>
    <revision>
      <id>1492161</id>
      <parentid>1317007</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7876" sha1="hlusvdxwf4ibr9puhd7vgj2yncl4273" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
|замина               =  &lt;!--solo_singer / non_vocal_instrumentalist / non_performing_personnel--&gt;
|ном                  = Ҳанифа Мавлонова
|номи аслӣ            = Ҳанифа Мавлонова
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           =  
|таърихи таваллуд     = 30.01.1924
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Хуҷанд|шаҳри Хуҷанд}} ҶШС Тоҷикистон   
|таърихи даргузашт    = 2010
|маҳалли даргузашт    ={{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}} 
|солҳои фаъолият      =  
|кишвар               =  
|касб                 =  сароянда 
|навъи садо           =  
|асбоб                =  
|сабк                 =  
|номи мустаъор        =  
|гурӯҳ                =  
|ҳамкорӣ              =  
|ношир                =  
|ҷоизаҳо            =  
|викианбор            =  
|викитека             =  
|вебгоҳ               =  
}}

'''Мавлонова Ҳанифа Муҳиддиновна''' — [[30 январ]]и соли [[1924]] [[Ленинобод]] — соли [[2010]] [[ИМА]]) — сарояндаи тоҷик (сопранои лирикӣ-драмавӣ). [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]][[1951]]. [[Ҳунарпешаи халқии СССР]] ([[1968]]).&lt;ref&gt;http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0,_%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%84%D0%B0_%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B8%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0&lt;/ref&gt; 
==Зиндагинома==
Ҳанифа Муҳиддиновна Мавлонова [[30 январ]]и соли [[1924]] шаҳри [[Хуҷанд|Ленинобод]]) ба дунё омадааст. Духтари мутриби халқӣ Муҳиддин Мавлонов. Аз хурдсолӣ ба  мусиқӣ рағбат дошт. Омӯзишгоҳи мусиқии Ленинободро сjkb 1936 хатм карда, дар Консерваторияи давлатии Москва таҳсил намуд (1952-1959). Пас аз хатми омӯзишгоҳ с-ҳои 1937-1939 дар Театри тамошобинони ҷавонон, 1939-1943 дар Театри мусиқи Ленинобод кор кардааст. Дар ибтидои фаъолияти эҷодиаш Мавлонова роли Санавбарро дар драмаи мусиқии “Санавбар”-и Р. Ҷалил бозида, муваффақият пайдо мекунад. Аз соли 1943 ӯ ба ҳайси солисткаи [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] кор кардааст..
Мавлонова аз соли 1967 то нафақа доцент ва мудири кафедраи вокалӣ ва тайёрии операвии (1970) [[Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода]] кор кардааст.

Солҳои охири ҳаёташро Ҳанифа Мавлонова дар [[ИМА]] гузаронида онҷо соли [[2010]] вафот кардааст. Қабраш дар шаҳри [[Душанбе]] аст.

==Образҳои саҳнавӣ== 
Беҳтарин партияҳои ӯ дар саҳнаи ин театр: 
* Маҳин (“Тоҳир ва Зӯҳро”-и [[Александр Степанович Ленский]]), 
* Татьяна, Лиза, Мария (“Евгений Онегин”, “Моткаи қаромашшоқ”, “Мазепа”-и П. И. Чайковский), Аида, Дездемона, Леонора (“Аида”, “Отелло”, “Трубадур”-и Ҷ. Верди), 
* Гулрӯ (“Пӯлод ва Гулрӯ”-и [[Шарофиддин Сайфиддинов]]), 
* Малоҳат (“Бозгашт”-и [[Ёқуб Сабзанов]]), 
* Сурма (“Домоди номдор”-и С. Ю. Урбах), 
* Тоска (“Тоска”-и Ҷ. Пуччини), 
* Ярославна (Князь Игорь”-и А. П. Бородин) ва ғ. 
* 
Овози Мавлонова хеле бақувват ва ширадор буда, хушифодаву таъсирбахш аст. Ҳунарпеша ҳиссиёти ботинӣ ва олами маънавии қаҳрамонони худро табиӣ ва фасеҳ ифода мекунад. Қаҳрамонҳои Мавлонова занҳои дилрабо, пурҳарорат ва ҳасос буда, баҳри идеалҳои олӣ мардонавор мубориза мебаранд. М. дар консертҳо, радио ва телевизион мунтазам баромад карда, беҳтарин сурудҳои халқӣ ва классикии тоҷик, асарҳои бастакорони республика, рус ва ғарбро тарғиб менамояд. Мавлонова ба Муғулистон, Польша, Вьетнам, Канада, Афғонистон ва дигар мамлакатҳои ҷаҳон сафари ҳунарӣ кардааст. Ӯ на танҳо дар инкишофи опера, санъати мусиқӣ ва театри тоҷик, балки дар тайёр намудани кадрҳои ҷавон саҳми калон гузоштааст.&lt;ref&gt;Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷилди 4. – Душанбе: Сарредаксияи Энциклопедияи советии тоҷик, 1984, - с. 85&lt;/ref&gt; 
== Мукофоту ҷоиза ==
* Бо орденҳои Ленин,   
* Байрақи Сурхи Меҳнат,   
* “Нишони Фахрӣ”     
* ва медалҳо мукофотонида шудааст.

== Пайвандҳо ==
* [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0,_%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%84%D0%B0_%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B8%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0] 
*[https://web.archive.org/web/20160305004440/http://www.vfarhang.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=98&amp;Itemid=75&amp;lang=tj Сомонаи Вазорати Фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]
[https://www.youtube.com/watch?v=dM8kYJ2-llg Устодони санъати тоҷик - Ханифа Мавлонова]

== Адабиёт ==
* Народные артисты СССР. В 2-х тт. / Авторы-составители М. В. Музалевский и В. Л. Иванов. — М.: РИЦ «Кавалер», 2007.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи ҳунарпешагон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии ҶШС Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театр]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои театри Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХ]]</text>
      <sha1>hlusvdxwf4ibr9puhd7vgj2yncl4273</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>София Тӯйбоева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22052</id>
    <revision>
      <id>1492058</id>
      <parentid>1316695</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T17:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5401" sha1="kyypj4l20vph1lkw2gzcz8ff8l6koec" xml:space="preserve">{{Синамогар
|тасвир     = София Туйбоева.png
}}
'''София Эрҷоновна Тӯйбоева''' ([[30 январ]]и [[1913]], Қазалинск, [[Қазоқистон]] — [[25 октябр]]и [[1996]], [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]) — [[ҳунарпеша]]и театр ва синамои тоҷик. [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] ([[1941]]). Узви Иттифоқи кинематографистони СССР ([[1958]])

== Зиндагинома ==
София Тӯйбоева 30 январи 1913 дар шшаҳри Казалински Қазоқистон ба дунё омадааст.

== Корнома ==
* 1929—1931 — ҳунарпешаи театри ӯзбекии академӣ-драмавии ба номи Ҳамза Ҳакимзода Ниёзӣ,
* 1931—1991 — ҳунарпешаи [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], шаҳри [[Душанбе]].

== Нақшҳо дар театр ==
* Дилбар («Ду коммунист», 1931),
* Турсун («Ҳуҷум»,1931),
* Ширин («Мубориза»,1933),
* Луиза («Макр ва муҳаббат»),
* Дездемона; Бахтиёр («Тӯҳмат»),
* Гурдофарид («Рустам ва Суҳроб»),
* Лауренсия (1942), Джулетта (1947),
* Саодат (1948),
* Любов Яровая (1955),
* Ши Пин («Тӯфон»,1958),
* Сарвар («Ҳукми модар»,1962),
* Крупская («Гирдбод», 1957),
* Туанет («Бемори сохта»),
* Пошлёпкина («Ревизор»),
* Холнисо («Сӯзании абрешимӣ» Каҳҳор).

== Дар синамо ==
София Тӯйбоева аввалин ҳунарпешаи [[Синамои тоҷик|кинои тоҷик]] мебошад, ки дар филми [[«Муҳоҷир» (филм)]] (соли [[1934]], коргардон [[Комил Ёрматов]]) нақши асосии занонаро иҷро кардааст.

* Ман бо духтаре вохӯрдам :: Меҳриниссо (1957)&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AF_%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D1%83%D1%88%D0%BA%D1%8 Я встретил девушку ru.wikipedia.]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Вазифаи баланд :: Маҳмудова (1958),
* Қисмати шоир:: Малика (1959),
* Вақти зангирии писар расид :: ҳамсоя (1959),
* Ҳикояҳои хурд дар бораи кӯдаконе, ки… :: хола (1961),
* Оромӣ намешавад :: эпизод (1962),
* Ҳасан аробакаш (1965),
* Зери хокистар — оташ (1967),
* Тӯфон дар водӣ: Мастон-биби(1972)&lt;ref&gt;Энциклопедия кино Таджикистана. — Душанбе, 2012. — С. 206—207&lt;/ref&gt;

== Ҷоизаҳо ==
* 3 Ордени «Байрақи Сурхи Меҳнат» — [[Соли 1941|1941]], [[Соли 1949|1949]], [[Соли 1957|1957]],
* Ордени Ленин — [[Соли 1954|1954]],
* медалҳо ва ифтихорномаҳои [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] сарфароз гардидааст.&lt;ref&gt;[http://www.tojikfilm.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=660%3A2014-07-09-05-02-03&amp;catid=56%3A2014-02-10-17-35-38&amp;Itemid=218&amp;lang=ru Туйбаева София]&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/sov/30785/bio/ София Тӯйбоева ]
* [http://persons-info.com/index.php?v_ddb=30&amp;v_mmb=1&amp;res_mode=740&amp;sort=yb&amp;sord=d&amp;pid=55163 София Тӯйбоева] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304104814/http://persons-info.com/index.php?v_ddb=30&amp;v_mmb=1&amp;res_mode=740&amp;sort=yb&amp;sord=d&amp;pid=55163 |date=2016-03-04 }}
* [https://web.archive.org/web/20160305004440/http://www.vfarhang.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=98&amp;Itemid=75&amp;lang=tj Сомонаи Вазорати Фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Синамогарони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театр]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои киностудияи “Тоҷикфилм”]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии ҶШС Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи синамогарони ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Ленин]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Байрақи Сурхи Меҳнат]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]]
[[Гурӯҳ:Занҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>kyypj4l20vph1lkw2gzcz8ff8l6koec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурӯдгоҳи Куршевел</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31758</id>
    <revision>
      <id>1492069</id>
      <parentid>1438031</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T18:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Micigata</username>
        <id>164376</id>
      </contributor>
      <origin>1492069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3127" sha1="qer72w2vb27olmd5iqq9116pglsins5" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном         = Фурӯдгоҳи Куршевел
| номи маҳаллӣ  = Aérodrome de Courchevel 
| номи маҳаллӣ-1 = 
| номи маҳаллӣ-2 = 
| акс  = Courchevel aeroport.jpg 
| акс-арз  =  
| унвон  =
| акс2 = 
| акс2-арз =  
| унвон2     =
| IATA         =CVF 
| ICAO         =LFLJ 
| FAA          = 
| TC           = 
| LID          = 
| GPS          = 
| WMO          =
| навъ        = ҳамагона (умумӣ) 
| молик-муроқиб   = 
| молик        = 
| гардонанда     = 
| шаҳр  = [[Куршевел]]
| мавқеъият    = [[Фаронса]]
| марказ          =
| ҷузъ        = &lt;!-- фурӯдгоҳи низомӣ --&gt;
| бакор рафта дар         = 
| фармондеҳ/мудир    = 
| сокин    = 
| metric-elev  =
| аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси фут  =6588
| аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси метр  =2008
| Мухтасот  ={{Coord|45|23|51|N|06|38|04|E|type:airport_region:FR|display=inline,title}}
| вебгоҳ      =
| metric-rwy   =
| R1-шумора    =41021
| R1-тул-фут  =1788
| R1-тул-метр =545
| R1-сатҳ   = [[асфалт]]
| H1-шумора    =
| H1-тул-фут =
| H1-тул-метр  =
| H1-сатҳ  = 
| тавзеҳ-Сол    =
| тавзеҳ1-титр=
| тавзеҳ1-Иттилоот   = 
| понавис    =
}}

'''Фурӯдгоҳи Куршевел''' ({{lang-en|Courchevel Airport}}) (маҳаллӣ: Aérodrome de Courchevel) — фурӯдгоҳи ҳамагона (умумӣ) бо [[Коди ИОТО]]и CVF аст, ки як [[Бонд фурудгоҳ|бонди фурӯди]] [[асфалт]] дорад ва тӯли бонди он 545 метр аст. Ин фурӯдгоҳ дар шаҳри [[Куршевел]], кишвари [[Фаронса]] қарор дорад ва дар баландии 2008 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.

Соли 1961 шӯрои муниципалии Куршевел таъсиси майдони фурудро тасдиқ кард. 31 январи соли 1962 аввалин ҳавопаймо дар ин майдон фуруд омад.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.mairie-courchevel.com/decouvrir-courchevel/histoire-de-la-station.html
 |title=Histoire de la station
 |website=Mairie de Courchevel
 |language=fr
}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
*[[Коди ИОТО]]
*[[Коди ИКАО]]
*[[Феҳристи фурӯдгоҳҳои Фаронса]]

== Манобеъ ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
* [http://worldaerodata.com World Aeronautical Database. Retrieved 29 July 2013] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120525203926/http://worldaerodata.com/ |date=2012-05-25 }} {{ref-en}}
* [http://www.airport-data.com Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013] {{ref-en}}

{{Фурӯдгоҳҳои Фаронса}}
{{Фурӯдгоҳ-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Фурӯдгоҳҳо аз рӯи алифбо‎]]</text>
      <sha1>qer72w2vb27olmd5iqq9116pglsins5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492071</id>
      <parentid>1492069</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T18:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Micigata</username>
        <id>164376</id>
      </contributor>
      <comment>/* Илова кардани пайванди беруна */</comment>
      <origin>1492071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="hb1qyuazzjjgrtf3qqou4c18u4n9rlx" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном         = Фурӯдгоҳи Куршевел
| номи маҳаллӣ  = Aérodrome de Courchevel 
| номи маҳаллӣ-1 = 
| номи маҳаллӣ-2 = 
| акс  = Courchevel aeroport.jpg 
| акс-арз  =  
| унвон  =
| акс2 = 
| акс2-арз =  
| унвон2     =
| IATA         =CVF 
| ICAO         =LFLJ 
| FAA          = 
| TC           = 
| LID          = 
| GPS          = 
| WMO          =
| навъ        = ҳамагона (умумӣ) 
| молик-муроқиб   = 
| молик        = 
| гардонанда     = 
| шаҳр  = [[Куршевел]]
| мавқеъият    = [[Фаронса]]
| марказ          =
| ҷузъ        = &lt;!-- фурӯдгоҳи низомӣ --&gt;
| бакор рафта дар         = 
| фармондеҳ/мудир    = 
| сокин    = 
| metric-elev  =
| аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси фут  =6588
| аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси метр  =2008
| Мухтасот  ={{Coord|45|23|51|N|06|38|04|E|type:airport_region:FR|display=inline,title}}
| вебгоҳ      =
| metric-rwy   =
| R1-шумора    =41021
| R1-тул-фут  =1788
| R1-тул-метр =545
| R1-сатҳ   = [[асфалт]]
| H1-шумора    =
| H1-тул-фут =
| H1-тул-метр  =
| H1-сатҳ  = 
| тавзеҳ-Сол    =
| тавзеҳ1-титр=
| тавзеҳ1-Иттилоот   = 
| понавис    =
}}

'''Фурӯдгоҳи Куршевел''' ({{lang-en|Courchevel Airport}}) (маҳаллӣ: Aérodrome de Courchevel) — фурӯдгоҳи ҳамагона (умумӣ) бо [[Коди ИОТО]]и CVF аст, ки як [[Бонд фурудгоҳ|бонди фурӯди]] [[асфалт]] дорад ва тӯли бонди он 545 метр аст. Ин фурӯдгоҳ дар шаҳри [[Куршевел]], кишвари [[Фаронса]] қарор дорад ва дар баландии 2008 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.

Соли 1961 шӯрои муниципалии Куршевел таъсиси майдони фурудро тасдиқ кард. 31 январи соли 1962 аввалин ҳавопаймо дар ин майдон фуруд омад.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.mairie-courchevel.com/decouvrir-courchevel/histoire-de-la-station.html
 |title=Histoire de la station
 |website=Mairie de Courchevel
 |language=fr
}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
*[[Коди ИОТО]]
*[[Коди ИКАО]]
*[[Феҳристи фурӯдгоҳҳои Фаронса]]

== Манобеъ ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
* [http://worldaerodata.com World Aeronautical Database. Retrieved 29 July 2013] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120525203926/http://worldaerodata.com/ |date=2012-05-25 }} {{ref-en}}
* [http://www.airport-data.com Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013] {{ref-en}}

{{Фурӯдгоҳҳои Фаронса}}
{{Фурӯдгоҳ-нопурра}}

== Пайвандҳои беруна ==
* [https://bycar.su/en/blog/fr/history-of-courchevel/#altiport Таърихи алтипорти Куршевел] (англисӣ)

[[Гурӯҳ:Фурӯдгоҳҳо аз рӯи алифбо‎]]</text>
      <sha1>hb1qyuazzjjgrtf3qqou4c18u4n9rlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Озарбойҷониҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34440</id>
    <revision>
      <id>1492166</id>
      <parentid>1310733</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5533" sha1="3mxi154kmdkuxmji2y3r8kgtc5oad07" xml:space="preserve">{{Мардум
|номи аслӣ = {{lang-az|Azərbaycanlılar}} (آذربایجانلیلار), {{lang-az|Azərilər}} (آذری‌لر)

|тасвир = Azeri 7.jpg

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам = Flag of Azerbaijan.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Озарбойҷон]]

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Озарбойҷон}}
|аҳолии таърихӣ1 = 9 436 100 (2019)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;Azerbaijan2019&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.stat.gov.az/menu/6/statistical_yearbooks/source/stat-yearbook_2024.pdf
 |title=Statistical Yearbook of Azerbaijan 2024
 |publisher=State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan
 |pages=60–61
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эрон}}
|аҳолии таърихӣ2 = 12–22 миллион (тахминӣ)
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;IranAzerbaijanis&quot;&gt;{{cite report
 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/2017/09/2017-souleimanov-kraus-irans-azerbaijan-question-in-evolution.pdf
 |title=Iran's Azerbaijan Question in Evolution
 |publisher=Institute for Security and Development Policy
 |year=2017
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IranMinorities&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://minorityrights.org/country/iran/
 |title=Iran
 |publisher=Minority Rights Group
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Гурҷистон}}
|аҳолии таърихӣ3 = 268 832 (2024)
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;Georgia2024&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.geostat.ge/media/80541/Main-Results-of-the-2024-Population-and-Agricultural-Census.pdf
 |title=Main Results of the 2024 Population and Agricultural Census
 |publisher=National Statistics Office of Georgia
 |date=2026-06-22
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ1 = 474 576 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Russia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom5_Nacionalnyj_sostav_i_vladenie_yazykami
 |title=Итоги ВПН-2020. Том 5. Национальный состав и владение языками
 |publisher=Федеральная служба государственной статистики
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Қазоқистон}}
|аҳолӣ2 = 145 615 (2021)
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;Kazakhstan2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://unece.org/sites/default/files/2023-09/WS6BauzhanENG.pdf
 |title=2021 Population Census: Kazakhstan
 |publisher=United Nations Economic Commission for Europe
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа3 = {{парчамбандӣ|Туркманистон}}
|аҳолӣ3 = 26 576 (2022)
|манбаъ3 = &lt;ref name=&quot;Turkmenistan2022&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://stat.gov.tm/population-census-pdfs/results/en/4.pdf
 |title=Results of the Complete Population and Housing Census of Turkmenistan — 2022
 |publisher=State Committee of Turkmenistan on Statistics
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолӣ4 =
|манбаъ4 =

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолӣ5 =
|манбаъ5 =

|минтақа6 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}}
|аҳолӣ6 =
|манбаъ6 =

|минтақа7 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ7 =
|манбаъ7 =

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони озарбойҷонӣ]]

|динҳо = [[Ислом]] — асосан [[Шиа|шиъа]] ([[Шиаи дувоздаҳимомӣ|дувоздаҳимомӣ]]), инчунин [[Суннӣ|сунниҳо]]&lt;ref name=&quot;IranMinorities&quot;/&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои туркӣ|Халқҳои туркии оғузӣ]]

|халқҳои наздик = [[Туркҳо]], [[Туркманҳо]]

|пайдоиш = [[Қафқози Ҷанубӣ]] ва [[Озарбойҷони Эрон]]
}}

[[Акс:Azeri 7.jpg|thumb|Озарбойҷонҳо]]
'''Озарбойҷониҳо''' ({{lang-az|azərbaycanlılar|آذربایجانلیلار}}), ё ин ки '''озариҳо''' ({{lang-az|azərilər|آذری لر}}) — халқе, ки аҳолии асосии давлати [[Озарбойҷон]]ро ташкил мекунанд. Дар қисми шимолу-ғарбии [[Эрон]] ([[Устони Озарбойҷони Шарқӣ]], [[Устони Озарбойҷони ғарбӣ]]) ҳам истиқомат мекунанд. Бо ҳисоби умумӣ — тақрибан 23 миллион нафарро ташкил мекунанд (дар ҷаҳон).&lt;ref&gt;Helena Bani-Shoraka. «Language Policy and Language Planning: Some Definitions» in [http://books.google.com/books?id=rkRC5G2qMzMC&amp;pg=PA144 Annika Rabo, Bo Utas. ''The Role of the State in West Asia'', Swedish Research Institute in Istanbul, 2005, ISBN 91-86884-13-1, 9789186884130, p. 144]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;harvard&quot;&gt;Stephan Thernstrom, Ann Orlov, Oscar Handlin. [http://books.google.com/books?pg=PA171 ''Harvard Encyclopedia of American ethnic groups'', Harvard University Press, 1981, p. 171], quote: ''In their homeland the Azerbaijanis, or Azeri Turks as they are sometimes called…''&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]]</text>
      <sha1>3mxi154kmdkuxmji2y3r8kgtc5oad07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492169</id>
      <parentid>1492166</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5517" sha1="24b224zibjlduk3e12m2eyz88z1o462" xml:space="preserve">{{Мардум
|номи аслӣ = {{lang-az|Azərbaycanlılar}} (آذربایجانلیلار), {{lang-az|Azərilər}} (آذری‌لر)

|тасвир = Azeri 7.jpg

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам = Flag of Azerbaijan.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Озарбойҷон]]

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Озарбойҷон}}
|аҳолии таърихӣ1 = 9 436 100 (2019)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;Azerbaijan2019&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.stat.gov.az/menu/6/statistical_yearbooks/source/stat-yearbook_2024.pdf
 |title=Statistical Yearbook of Azerbaijan 2024
 |publisher=State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan
 |pages=60–61
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эрон}}
|аҳолии таърихӣ2 = ~12–22 миллион
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;IranAzerbaijanis&quot;&gt;{{cite report
 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/2017/09/2017-souleimanov-kraus-irans-azerbaijan-question-in-evolution.pdf
 |title=Iran's Azerbaijan Question in Evolution
 |publisher=Institute for Security and Development Policy
 |year=2017
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IranMinorities&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://minorityrights.org/country/iran/
 |title=Iran
 |publisher=Minority Rights Group
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Гурҷистон}}
|аҳолии таърихӣ3 = 268 832 (2024)
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;Georgia2024&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.geostat.ge/media/80541/Main-Results-of-the-2024-Population-and-Agricultural-Census.pdf
 |title=Main Results of the 2024 Population and Agricultural Census
 |publisher=National Statistics Office of Georgia
 |date=2026-06-22
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ1 = 474 576 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Russia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom5_Nacionalnyj_sostav_i_vladenie_yazykami
 |title=Итоги ВПН-2020. Том 5. Национальный состав и владение языками
 |publisher=Федеральная служба государственной статистики
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Қазоқистон}}
|аҳолӣ2 = 145 615 (2021)
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;Kazakhstan2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://unece.org/sites/default/files/2023-09/WS6BauzhanENG.pdf
 |title=2021 Population Census: Kazakhstan
 |publisher=United Nations Economic Commission for Europe
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа3 = {{парчамбандӣ|Туркманистон}}
|аҳолӣ3 = 26 576 (2022)
|манбаъ3 = &lt;ref name=&quot;Turkmenistan2022&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://stat.gov.tm/population-census-pdfs/results/en/4.pdf
 |title=Results of the Complete Population and Housing Census of Turkmenistan — 2022
 |publisher=State Committee of Turkmenistan on Statistics
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолӣ4 =
|манбаъ4 =

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолӣ5 =
|манбаъ5 =

|минтақа6 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}}
|аҳолӣ6 =
|манбаъ6 =

|минтақа7 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ7 =
|манбаъ7 =

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони озарбойҷонӣ]]

|динҳо = [[Ислом]] — асосан [[Шиа|шиъа]] ([[Шиаи дувоздаҳимомӣ|дувоздаҳимомӣ]]), инчунин [[Суннӣ|сунниҳо]]&lt;ref name=&quot;IranMinorities&quot;/&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои туркӣ|Халқҳои туркии оғузӣ]]

|халқҳои наздик = [[Туркҳо]], [[Туркманҳо]]

|пайдоиш = [[Қафқози Ҷанубӣ]] ва [[Озарбойҷони Эрон]]
}}

[[Акс:Azeri 7.jpg|thumb|Озарбойҷонҳо]]
'''Озарбойҷониҳо''' ({{lang-az|azərbaycanlılar|آذربایجانلیلار}}), ё ин ки '''озариҳо''' ({{lang-az|azərilər|آذری لر}}) — халқе, ки аҳолии асосии давлати [[Озарбойҷон]]ро ташкил мекунанд. Дар қисми шимолу-ғарбии [[Эрон]] ([[Устони Озарбойҷони Шарқӣ]], [[Устони Озарбойҷони ғарбӣ]]) ҳам истиқомат мекунанд. Бо ҳисоби умумӣ — тақрибан 23 миллион нафарро ташкил мекунанд (дар ҷаҳон).&lt;ref&gt;Helena Bani-Shoraka. «Language Policy and Language Planning: Some Definitions» in [http://books.google.com/books?id=rkRC5G2qMzMC&amp;pg=PA144 Annika Rabo, Bo Utas. ''The Role of the State in West Asia'', Swedish Research Institute in Istanbul, 2005, ISBN 91-86884-13-1, 9789186884130, p. 144]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;harvard&quot;&gt;Stephan Thernstrom, Ann Orlov, Oscar Handlin. [http://books.google.com/books?pg=PA171 ''Harvard Encyclopedia of American ethnic groups'', Harvard University Press, 1981, p. 171], quote: ''In their homeland the Azerbaijanis, or Azeri Turks as they are sometimes called…''&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]]</text>
      <sha1>24b224zibjlduk3e12m2eyz88z1o462</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492170</id>
      <parentid>1492169</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5526" sha1="tgehwjsd6hwnfmnl3gpvmnva1fl73zc" xml:space="preserve">{{Мардум
|номи аслӣ = {{lang-az|Azərbaycanlılar}} (آذربایجانلیلار), {{lang-az|Azərilər}} (آذری‌لر)

|тасвир = Azeri 7.jpg

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам = Flag of Azerbaijan.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Озарбойҷон]]

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Озарбойҷон}}
|аҳолии таърихӣ1 = 9 436 100 (2019)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;Azerbaijan2019&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.stat.gov.az/menu/6/statistical_yearbooks/source/stat-yearbook_2024.pdf
 |title=Statistical Yearbook of Azerbaijan 2024
 |publisher=State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan
 |pages=60–61
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эрон}}
|аҳолии таърихӣ2 = ~12–22 миллион
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;IranAzerbaijanis&quot;&gt;{{cite report
 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/2017/09/2017-souleimanov-kraus-irans-azerbaijan-question-in-evolution.pdf
 |title=Iran's Azerbaijan Question in Evolution
 |publisher=Institute for Security and Development Policy
 |year=2017
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IranMinorities&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://minorityrights.org/country/iran/
 |title=Iran
 |publisher=Minority Rights Group
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Гурҷистон}}
|аҳолии таърихӣ3 = 268 832 (2024)
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;Georgia2024&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.geostat.ge/media/80541/Main-Results-of-the-2024-Population-and-Agricultural-Census.pdf
 |title=Main Results of the 2024 Population and Agricultural Census
 |publisher=National Statistics Office of Georgia
 |date=2026-06-22
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ1 = 474 576 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Russia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom5_Nacionalnyj_sostav_i_vladenie_yazykami
 |title=Итоги ВПН-2020. Том 5. Национальный состав и владение языками
 |publisher=Федеральная служба государственной статистики
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Қазоқистон}}
|аҳолӣ2 = 145 615 (2021)
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;Kazakhstan2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://unece.org/sites/default/files/2023-09/WS6BauzhanENG.pdf
 |title=2021 Population Census: Kazakhstan
 |publisher=United Nations Economic Commission for Europe
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа3 = {{парчамбандӣ|Туркманистон}}
|аҳолӣ3 = 26 576 (2022)
|манбаъ3 = &lt;ref name=&quot;Turkmenistan2022&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://stat.gov.tm/population-census-pdfs/results/en/4.pdf
 |title=Results of the Complete Population and Housing Census of Turkmenistan — 2022
 |publisher=State Committee of Turkmenistan on Statistics
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолӣ4 =
|манбаъ4 =

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолӣ5 =
|манбаъ5 =

|минтақа6 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}}
|аҳолӣ6 =
|манбаъ6 =

|минтақа7 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ7 =
|манбаъ7 =

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони озарбойҷонӣ]]

|динҳо = [[Ислом]] — асосан [[Шиа|шиъа]] ([[Шиаи дувоздаҳимомӣ|дувоздаҳимомӣ]]), инчунин [[Суннӣ|сунниҳо]]&lt;ref name=&quot;IranMinorities&quot;/&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои туркӣ|Халқҳои туркии оғузӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Туркҳо]]|[[Туркманҳо]]}}

|пайдоиш = [[Қафқози Ҷанубӣ]] ва [[Озарбойҷони Эрон]]
}}

[[Акс:Azeri 7.jpg|thumb|Озарбойҷонҳо]]
'''Озарбойҷониҳо''' ({{lang-az|azərbaycanlılar|آذربایجانلیلار}}), ё ин ки '''озариҳо''' ({{lang-az|azərilər|آذری لر}}) — халқе, ки аҳолии асосии давлати [[Озарбойҷон]]ро ташкил мекунанд. Дар қисми шимолу-ғарбии [[Эрон]] ([[Устони Озарбойҷони Шарқӣ]], [[Устони Озарбойҷони ғарбӣ]]) ҳам истиқомат мекунанд. Бо ҳисоби умумӣ — тақрибан 23 миллион нафарро ташкил мекунанд (дар ҷаҳон).&lt;ref&gt;Helena Bani-Shoraka. «Language Policy and Language Planning: Some Definitions» in [http://books.google.com/books?id=rkRC5G2qMzMC&amp;pg=PA144 Annika Rabo, Bo Utas. ''The Role of the State in West Asia'', Swedish Research Institute in Istanbul, 2005, ISBN 91-86884-13-1, 9789186884130, p. 144]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;harvard&quot;&gt;Stephan Thernstrom, Ann Orlov, Oscar Handlin. [http://books.google.com/books?pg=PA171 ''Harvard Encyclopedia of American ethnic groups'', Harvard University Press, 1981, p. 171], quote: ''In their homeland the Azerbaijanis, or Azeri Turks as they are sometimes called…''&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]]</text>
      <sha1>tgehwjsd6hwnfmnl3gpvmnva1fl73zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Осетинҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35472</id>
    <revision>
      <id>1492172</id>
      <parentid>1414765</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7268" sha1="10vtnyguutw8udm7lfgdsl32rgttsf3" xml:space="preserve">{{Мардум
|ном = Осетинҳо
|номи аслӣ = ирӕттӕ, ирон адӕм; дигорӕнттӕ

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам =
|андозаи парчам =
|зернависи парчам =

|нишон =
|андозаи нишон =
|зернависи нишон =

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = [[Осетияи Шимолӣ]] ({{парчамбандӣ|Русия}})
|аҳолии таърихӣ1 = 439 949 (2021)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;Russia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://bigenc.ru/c/severnaia-osetiia-alaniia-5037b4
 |title=Республика Северная Осетия — Алания
 |publisher=Большая российская энциклопедия
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = [[Осетияи Ҷанубӣ]] ({{парчамбандӣ|Гурҷистон}})
|аҳолии таърихӣ2 = 48 146 (2015)
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;SouthOssetia2015&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/osw-commentary/2025-09-15/three-special-cases-demographic-processes-south-caucasus
 |title=The three special cases: demographic processes in the South Caucasus
 |author=Wojciech Górecki
 |publisher=Centre for Eastern Studies
 |date=15 September 2025
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Гурҷистон}} (берун аз Осетияи Ҷанубӣ)
|аҳолии таърихӣ3 = 12 611 (2024)
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;Georgia2024&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.geostat.ge/media/80541/Main-Results-of-the-2024-Population-and-Agricultural-Census.pdf
 |title=Main Results of the 2024 Population and Agricultural Census
 |publisher=National Statistics Office of Georgia
 |date=22 June 2026
 |page=13
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Русия}} (берун аз Осетияи Шимолӣ)
|аҳолӣ1 = 45 697 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Russia2021Total&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://genetik.pro/ru/narody/osetiny/
 |title=Осетины: численность по переписи, языки и происхождение
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Russia2021&quot;/&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолӣ2 = тақрибан 20 000–36 000
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;TurkeyOssetians&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://respublikarso.org/analytics/5075-turkm230-c230u230m-turkm230-c230u230m-razm230-c230u230m-f230st230m230-k230sg230.html
 |title=Туркмæ цæуæм, Туркмæ цæуæм. Размæ цæуæм, фæстæмæ кæсгæ…
 |publisher=Республика
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа3 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолӣ3 = 4 834 (2001)
|манбаъ3 = &lt;ref name=&quot;Ukraine2001&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.golos.com.ua/article/88916
 |title=Осетини та Україна: історія і сучасність
 |newspaper=Голос України
 |language=uk
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Қазоқистон}}
|аҳолӣ4 = 1 779 (2021)
|манбаъ4 = &lt;ref name=&quot;Kazakhstan2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://stat.gov.kz/ru/national/2021/
 |title=Перепись населения 2021 года
 |publisher=Бюро национальной статистики Республики Казахстан
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|аҳолӣ5 = 396 (2010)
|манбаъ5 = &lt;ref name=&quot;Tajikistan2010&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Towards Understanding Tajikistan’s Sociolinguistically Complex Language Ecology: Historical Development, Current Status, Issues, Research, Policy and Practice
 |author=Stephen A. Bahry
 |author2=Tojiniso Olimnazarova
 |year=2023
 |doi=10.1177/18793665231185795
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа6 = {{парчамбандӣ|Белоруссия}}
|аҳолӣ6 = 274 (2019)
|манбаъ6 = &lt;ref name=&quot;OtherCensuses&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://genetik.pro/ru/narody/osetiny/
 |title=Осетины: численность по переписи, языки и происхождение
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа7 = {{парчамбандӣ|Латвия}}
|аҳолӣ7 = 216 (2021)
|манбаъ7 = &lt;ref name=&quot;OtherCensuses&quot;/&gt;

|минтақа8 = {{парчамбандӣ|Литва}}
|аҳолӣ8 = 118 (2021)
|манбаъ8 = &lt;ref name=&quot;OtherCensuses&quot;/&gt;

|минтақа9 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолӣ9 = 78 (2021)
|манбаъ9 = &lt;ref name=&quot;OtherCensuses&quot;/&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони осетинӣ]] ([[Лаҳҷаи иронӣ|лаҳҷаи иронӣ]] ва [[Лаҳҷаи дигорӣ|лаҳҷаи дигорӣ]]), [[забони русӣ]]

|динҳо = Асосан [[Масеҳияти православӣ|масеҳияти православӣ]], инчунин [[Ислом]] (асосан [[Суннӣ|суннӣ]]) ва [[Дини анъанавии осетинҳо|эътиқодҳои анъанавии осетинҳо]]&lt;ref name=&quot;Digor&quot;&gt;{{cite encyclopedia
 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/digor/
 |title=Digor
 |author=Fridrik Thordarson
 |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica
 |year=1995
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои эронӣ]]

|халқҳои наздик = [[Аланиҳо]], [[Ясҳо]]

|гурӯҳҳои қавмӣ = [[Иронҳо (осетинҳо)|Иронҳо]], [[Дигорҳо]]

|пайдоиш = [[Қафқози Шимолӣ]], [[Осетия]], [[Аланиҳо]]
}}
[[File:Ossetian tribes.png|thumb|right|250px]]
'''Осетинҳо, ириҳо'''  ({{Lang-os|ирӕттӕ, дигорæнттæ}}) — халқест, ки аксарият дар [[Қафқоз]] зиндагӣ мекунад. Насли эронинажод аст, ки ба мисли тоҷикон яке аз мардумони [[Ориёӣ]] ба ҳисоб мераванд.

Забони осетинӣ ба забонҳои шимолу-шарқии эронӣ якҷоя шуда ба зергурҳи [[забонҳои Ҳинду-Эронӣ]] даромада ба [[забонҳои Ҳинду-Аврупоӣ]] дохил мешавад. Баъзеи онҳо дузабона ҳастанд, яъне осетинӣ - русӣ, каме осетинӣ - гурҷӣ ва осетинӣ - туркӣ.

== Таърихи пайдоиш ==
===Пайдоиши ном===

== Мавқеъи зист ==

== Расмҳои одатӣ ==
=== Либосҳои миллӣ ===

== Ташаккул ва инкишофи биологии осетинҳо ([[нажод]]) ==
== Адабиёт ==
* [http://osetini.com/ Osetini.com] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131202232358/http://osetini.com/ |date=2013-12-02 }} — Таърихи осетинҳо.{{ref-ru}}
* [http://www.alanica.ru/ alanica.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210225165702/http://www.alanica.ru/ |date=2021-02-25 }} — Аланҳо. Таърихи Аланҳо.{{ref-ru}}

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]]</text>
      <sha1>10vtnyguutw8udm7lfgdsl32rgttsf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мадори пойинии Замин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58929</id>
    <revision>
      <id>1492202</id>
      <parentid>1343181</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>2571</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1492202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1794" sha1="aivjo1127hnu75oo4iy4zta160352oh" xml:space="preserve">[[Акс:Orbits around earth scale diagram.svg|thumbnail|Мадорҳои гуногун перомуни замин бар пояи миқёси аслӣ. Мадор ба ранги оби дарёӣ, мадори наздики замин аст.]]
'''Мадори пойинии Замин''' ({{lang-en|low Earth orbit (LEO)}}) —  [[Мадор|мадори]] фазоӣ ба даври [[Замин]], ки дорои баландии аз сатҳи сайёра дар маҳдудаи 160 км (давраи гардиш ҳудудан 88 дақиқа) то 2000 км (давраи ҳудудан 127 дақиқа). Аҷсоми дар баландии камтар аз 160 км башиддат таҳти таъсири ҷавв қарор мегиранд ва нопойдор ҳастанд&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iadc-online.org/Documents/IADC-2002-01,%20IADC%20Space%20Debris%20Guidelines,%20Revision%201.pdf|title=IADC Space Debris Mitigation Guidelines|date=2002-10-15|format=PDF|publisher=Inter-Agency Space Debris Coordination Committee|deadlink=yes|accessdate=2014-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203014608/http://www.iadc-online.org/Documents/IADC-2002-01,%20IADC%20Space%20Debris%20Guidelines,%20Revision%201.pdf|archivedate=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.orbitaldebris.jsc.nasa.gov/library/NSS1740_14/nss1740_14-1995.pdf|title=NASA Safety Standard 1740.14, Guidelines and Assessment Procedures for Limiting Orbital Debris|date=1995-08-01|format=PDF|publisher=Office of Safety and Mission Assurance|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215143933/http://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/library/NSS1740_14/nss1740_14-1995.pdf|archivedate=2013-02-15}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Мадорҳо]]</text>
      <sha1>aivjo1127hnu75oo4iy4zta160352oh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59112</id>
    <revision>
      <id>1492130</id>
      <parentid>1491069</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5006" sha1="6s5ze353itgyyhdntrhcsx6lnr36xh5" xml:space="preserve">{{Интишор}}
«'''Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик'''» — [[донишнома]] дар бораи адабиёт ва ҳунару фарҳанги Тоҷикистон, ки дар 3 ҷилд ва бо фарогирифтани бештар аз нуҳ ҳазор мақола дар солҳои 1988—2004 ба нашр расидааст.

Аз соли 1986 сар карда таълифу тадвини «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик», дар [[Тоҷикистон]] шурӯъ шуда буд. Сармуҳаририри донишнома А. К. Қурбонов мебошад. Ҷилди аввали энсиклопедия аз ҳарфи «А»-и калимаи «АБАЙ» шурӯъ шуда, бо ҳарфи «К» -и калимаи «КАЛИМ» хотима ёфтааст ва соли 1988 аз нашр баромадааст. Ҷилди дуввум аз калимаи «КАЛИМ» шурӯъ шуда, бо калимаи «РАБОТ» хотима ёфтааст ва соли 1989 аз нашр баромадааст. Ҷилди сеюм аз калимаи «РАВЗАНА» шурӯъ шуда, бо калимаи «ҶӮРАЕВ» хотима ёфтааст ва соли 2004 аз нашр баромадааст.

== Мундариҷа ==
Донишномаи «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик» ҷанбаи илмию оммавӣ дошта нахуст донишномаи фарҳангист, ки ба забони муосири тоҷикӣ табъу тадвин шудааст.
Қомуси «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик» тавсифи давраҳои мухталиф — адабиёт ва санъати қадим, асрҳои миёна ва советии тоҷик, равияву ҷараёнҳои адабӣ, жанр, сабк, истилоҳот ва чехраҳои барҷастаи адабиёту санъат, фолклор, мусиқии халқӣ ва классикӣ, ҳунари тасвирию меъморӣ, театр, сирк ва кино, назария ва фарҳанги комусҳои адабии ниёгон ва соҳаҳои ба санъат барои бостоншиносӣ (археология) ва мардумшиносӣ (этнография)-ро дар бар мегирад. Дар донишнома оид ба олимону адабиётшиносон, адибону мутарҷимон аҳли санъату фарҳанги халқҳои ИҶШС (СССР) ва хориҷӣ, ки дар тарғиби осори гаронбаҳои адабиёту санъати тоҷик саҳм гузоштаанд низ мақолаҳо дарҷ шудаанд. Инчунин барои ташкилотҳою иттиходияҳои эҷодӣ, марказҳои таълимӣ, илмию тадқиқотӣ, театру муассисаҳои фарҳангӣ, осорхонаю китобхонаҳо, нашрияҳои адабӣ ва ғайра, ки дар тӯли мавҷудият барои инкишофи адабиёт ва санъати тоҷик ҳисса гузоштаанд мақолаҳо ба табъ расидаанд.

== Ҷилдҳои донишнома ==
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди I (АБАЙ — КАЛИМ)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kmt.tj/?book_id=81 |title=Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди I |accessdate=2014-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308200919/http://kmt.tj/?book_id=81 |archivedate=2016-03-08}}&lt;/ref&gt;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди II(КАЛИМ — РАБОТ)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kmt.tj/?book_id=82 |title=Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди II |accessdate=2014-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305140929/http://kmt.tj/?book_id=82 |archivedate=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди III(РАВЗАНА — ҶӮРАЕВ)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kmt.tj/?book_id=83 |title=Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди III |accessdate=2014-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305140953/http://kmt.tj/?book_id=83 |archivedate=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Энциклопедияи советии тоҷик]]
* [[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Донишномаҳои тоҷикӣ]]
[[Гурӯҳ:Донишномаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Донишномаҳои шӯравӣ]]</text>
      <sha1>6s5ze353itgyyhdntrhcsx6lnr36xh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷаҳони андеша ва назари файзи алам (китоб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60961</id>
    <revision>
      <id>1492185</id>
      <parentid>1208681</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="919" sha1="ac4r0rxpexjz1qnxz3rxu6xadktusfb" xml:space="preserve">Латиф Б. '''Ҷаҳони андеша ва назари файзи алам'''. – Душанбе: Бухоро, 2012.- 208 с.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=56 |title=Бойгонӣ/Китобҳои нав |accessdate=2015-01-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305141232/http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=56 |archivedate=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;

== Мундариҷа ==
 
== Тақризҳо ==
== Донистаниҳо ==
Китоби Латиф  Б.   Ҷаҳони  андеша  ва  назари  файзи  алам. –    Душанбе: Бухоро, 2012.- 208 с. дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] маҳфуз аст.
 
==Пайванди беруна==
&lt;references /&gt;
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>ac4r0rxpexjz1qnxz3rxu6xadktusfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таърихи Фирӯзшоҳӣ (дастхат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61046</id>
    <revision>
      <id>1492066</id>
      <parentid>1267722</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T18:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2388" sha1="gzjbqxfyj4kgvogsm6a03dsh2aqqsba" xml:space="preserve">'''Зиёи Баранӣ «Таърихи Фирӯзшоҳӣ» (Дастхат)'''
== Мундариҷа ==
Муаллифи китоб яке аз муаррихони намоёни асри XIV Ҳиндустон ба шумор меравад. Он иборат аз ду ҷилд буда, дар асоси ҷустуҷӯиҳои чандинсолаи муаллиф ва шиносоии ӯ бо аҳолии гуногуни Ҳиндустон соли 758 ҳ\1357 м, эҷод шудааст.
Асар дар бораи халқи ин мамлакати қадим, урфу одат, дин ва системаҳои фалсафавии он кишвар маълумоти муфассал медиҳад. Дар асар, инчунин, оид ба инкишофёбии илму фан ва фарҳанги Ҳиндустон, Хоразм ва ғайраҳо сухан меравад.
Махсусан, доир ба омӯхтани салтанати Деҳлии нимаи дуюми асри XIII ва нимаи аввали асри XIV сарчашмаи муҳим ба ҳисоб меравад. Дар бораи давраҳои ҳукмронии Ғиёсиддини Балбан, Муизиддини Қайқубод, Ҷалолиддин ва Алоуддини Хиҷӣ, Қутбиддини Муборакшоҳ, Ғиёсиддини Туғлак ва шаш соли давраи ҳукумронии Султон Фирӯзшоҳ (амакбачаи Муҳаммад Туғлақ) маълумот медиҳад. Дар варақҳои мобайнии нусха муҳри Тирандозхон гузошта шудааст.

== Тақризҳо ==
== Донистаниҳо ==
Китоби Зиёи Баранӣ «Таърихи Фирӯзшоҳӣ» (Дастхат) дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] маҳфуз аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2015-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305141352/http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 |archivedate=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;
==Пайванди беруна==
&lt;references /&gt;
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>gzjbqxfyj4kgvogsm6a03dsh2aqqsba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саъдии Шерозӣ «Куллиёт» (Дастхат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61050</id>
    <revision>
      <id>1492051</id>
      <parentid>1293111</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2123" sha1="gvup8lnlt9jyq00y2wq9tqard0mfuze" xml:space="preserve">'''Саъдии Шерозӣ «Куллиёт» (Дастхат)'''

== Мундариҷа ==
Асари мазкур аз ҷиҳати мазмун яке аз беҳтарин ёдгориҳои шоир ба ҳисоб меравад ва он зиёда 4000 байтро дар бар гирифта, аз 10 (даҳ) бобби алоҳида иборат аст.
Саъдӣ аз оғози асар то анҷоми он дар бораи масъалаҳои муҳимми ҷамъияти инсонӣ: тарғиби адлу адолат, некӯкорӣ, тавозӯъ ва хоксорӣ, ризою қаноат, тарбият, шукр ва тавбаю савоб сухан рондааст.
Матнаш дар ду сутун бо навъи настаъалиқи зебо навишта шудааст. Муқовааш саҳҳофии семуҳраи нақшу нигордори, қирмизӣ ва носӣ буда, онро саҳҳоф Мулло Муҳаммад Сайид иҷро кардааст. Дар варақи аввал лавҳаи зебо дорад ва дар бисёр саҳифаҳои ин китоб, ҳамчун баёз байтҳои мухталиф ба назар мерасанд. Дар ин ҷилд, инчунин, асари дигари Саъдӣ-«Гулистон» пешкаш мешавад.
== Тақризҳо ==
== Донистаниҳо ==
Китоби [[Саъдии Шерозӣ]] «Куллиёт» (Дастхат) дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] маҳфуз аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 |title=Шуъбаи дастхатҳои Шарқ ва китобҳои нодир |accessdate=2015-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305141352/http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 |archivedate=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;
==Пайванди беруна==
&lt;references /&gt;
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>gvup8lnlt9jyq00y2wq9tqard0mfuze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қитъаот (Дастхат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61051</id>
    <revision>
      <id>1492146</id>
      <parentid>1292925</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1491" sha1="s793dby591z099nze2x6g8llhsljpad" xml:space="preserve">'''Қитъаот (Дастхат)'''
== Мундариҷа ==
Дар ин ҷилд қитъаоти ҷамъкардаи Маҳдихон ва Мирзо Абдулфаттоҳ дохил гардидаанд. Ба ғайр аз намунаҳои ҳуснихати онҳо ба ҷилди мазкур, намунаи қитъаоти дигар хаттотони моҳири асри XIX ва ибтидои асри XX, ба монанди Нуруллои Авфӣ, Маҳмуд Нотиқи Урфӣ, Саид Умархоҷа, Мир Алӣ ва дигарон ҷамъбаст ёфтааст.
Ин ҷилд аз нав тармим гардида, гирдогирди матни он бо рангҳои гуногун ҷадвал кашида шудааст.
== Тақризҳо ==
== Донистаниҳо ==
Китоби Қитъаот (Дастхат) дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] маҳфуз аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 |title=Шуъбаи дастхатҳои Шарқ ва китобҳои нодир |accessdate=2015-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305141352/http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 |archivedate=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;
==Пайванди беруна==
&lt;references /&gt;
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>s793dby591z099nze2x6g8llhsljpad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳандаса (дастхат, Насируддини Тӯсӣ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61052</id>
    <revision>
      <id>1492160</id>
      <parentid>1292996</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1843" sha1="a92p03suzk04h88mkkc2n0mgjsh7id9" xml:space="preserve">'''Насриддини Тӯсӣ. «Ҳандаса» (Дастхат)'''
== Мундариҷа ==
Асари мазкур соли 644 ҳ\1246 м эҷод карда шуда ва дар он 496 шакли геометрӣ бо масъалаҳояш ҳал гардидааст. Бояд гуфт, ки таҳрири ҳандасаи муаллиф фикрҳои амиқи риёзии ӯро дарбар гирифта, аз нимаи дӯюми асри XII то нимаи охири қарни XIII дар кишвари Эронзамин яке аз дастурҳои беҳтарин ба ҳисоб мерафт.
Дар аввали нусха ду муҳри мудаввар, ки ба Мир Муҳаммад Халил ва Маҷид навишта шудаанд, гузошта шудаанд. Баъзе варақҳои китоб тармим гардида, варақҳои охири он даридаю фарсудашудааст. Матнаш мутлақ арабист. Гирдогирди матни нусха ҷадвал кашида шудаанд.
== Тақризҳо ==
== Донистаниҳо ==
Китоби Насриддини Тӯсӣ. «Ҳандаса». (Дастхат) дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] маҳфуз аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 |title=Шуъбаи дастхатҳои Шарқ ва китобҳои нодир |accessdate=2015-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305141352/http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 |archivedate=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;
==Пайванди беруна==
&lt;references /&gt;
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>a92p03suzk04h88mkkc2n0mgjsh7id9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хамса (Амир Хусрави Деҳлавӣ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61064</id>
    <revision>
      <id>1492105</id>
      <parentid>1491474</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3971" sha1="55aoip331fyqipl1erhz3pe3ga9gmzz" xml:space="preserve">{{Асар
|Ном              = Хамса
|Номи аслӣ        = {{lang-ar|خمسة}}
|Тасвир           = 
|Бар              = 
|Тавсифи тасвир   = 
|Муаллиф          = [[Амир Хусрави Деҳлавӣ]]
|Кишвар           = [[Султонати Деҳлӣ]]
|Забон            = [[забони форсӣ|форсӣ]]
|Жанр             = [[маснавӣ]], [[поэма]]
|Соли нашр        = 1298—1302 (698—701 ҳ.қ.)
|Манбаъ           = «[[Хамса (Низомии Ганҷавӣ)|Хамса]]»-и [[Низомии Ганҷавӣ]]
}}

'''«Хамса»''' ({{lang-ar|خمسهٔ}}; ё ''Панҷ ганҷ'') — маҷмӯае аз панҷ [[маснавӣ]] ба [[забони форсӣ]] аст, ки тавассути шоир ва орифи номдори порсигӯи Ҳиндустон [[Амир Хусрави Деҳлавӣ]] (651–725 ҳ.қ. / 1253–1325 м.) дар тақлид ва назирагӯӣ ба «[[Хамса (Низомии Ганҷавӣ)|Хамса]]»-и [[Низомии Ганҷавӣ]] суруда шудааст.

Бисёре аз тазкиранависон ва мунаққидони адабӣ муътақиданд, ки дар миёни даҳҳо шоире, ки саъй дар тақлид аз Низомӣ доштаанд, Амир Хусрави Деҳлавӣ муваффақтарин намунаро халқ кардааст. Вай ин панҷ маснавиро дар муддати замони кӯтоҳ (дар байни солҳои 698 то 701 ҳиҷрии қамарӣ / 1298—1302 милодӣ) сурудааст.

== Мундариҷа ==
«Хамса»-и шоир аз панҷ маснавии зерин иборат мебошад:
# «Матлаъу-л-анвор» (698 ҳ.қ. / 1298 м.) — дар посух ба «Махзану-л-асрор»-и Низомӣ;
# «Ширин ва Хусрав» (698 ҳ.қ. / 1298 м.) — дар посух ба «Хусрав ва Ширин»-и Низомӣ;
# «Маҷнун ва Лайлӣ» (699 ҳ.қ. / 1299 м.) — дар посух ба «Лайливу Маҷнун»-и Низомӣ;
# «Оинаи Искандарӣ» (699 ҳ.қ. / 1299 м.) — дар посух ба «Искандарнома»-и Низомӣ;
# «[[Ҳашт биҳишт]]» (701 ҳ.қ. / 1301 м.) — дар посух ба «Ҳафт пайкар»-и Низомӣ.

== Нусхаи дастхат ==
Як нусхаи хаттии нодири «Хамса»-и Амир Хусрави Деҳлавӣ дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] (дар Шуъбаи дастхатҳои Шарқ ва китобҳои нодир) маҳфуз аст&lt;ref name=&quot;kmt&quot;&gt;[http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 Шуъбаи дастхатҳои Шарқ ва китобҳои нодир] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160305141352/http://kmt.tj/?category=11&amp;article_id=57&amp;other_article=63 |date=2016-03-05 }} — Сомонаи расмии Китобхонаи миллии Тоҷикистон.&lt;/ref&gt;. 

Санаи китобати ин нусха ба соли 883 ҳиҷрии қамарӣ (1478 милодӣ) рост омада, бо қалами хаттоти моҳир Мирзо Муҳаммад Сомеъ ибни Мирзо Муҳаммад Ризои Исфаҳонӣ рӯйбардор шудааст. Матни нусха дар чаҳор сутун ҷойгир мебошад.

== Нигаред низ ==
* [[Хамса]]
* [[Хамса (Низомии Ганҷавӣ)]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Амир Хусрави Деҳлавӣ]]
[[Гурӯҳ:Хамса]]
[[Гурӯҳ:Дастхатҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои асри XIII]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо ба забони форсӣ]]</text>
      <sha1>55aoip331fyqipl1erhz3pe3ga9gmzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Вилояти Хакари</title>
    <ns>14</ns>
    <id>61717</id>
    <redirect title="Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ" />
    <revision>
      <id>1492144</id>
      <parentid>1229706</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Исправление двойного перенаправления с [[Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккори]] на [[Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ]]</comment>
      <origin>1492144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="da8pyp0pkx48kkpxfw1g3jj1gv8bwpn" xml:space="preserve">#равона [[:Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ]]</text>
      <sha1>da8pyp0pkx48kkpxfw1g3jj1gv8bwpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паштунҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62359</id>
    <revision>
      <id>1492183</id>
      <parentid>1273668</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8593" sha1="fzsiciiw4zaad7uvdb9pidm5lwyv4ec" xml:space="preserve">{{Мардум
|номи аслӣ = {{lang-ps|پښتانه}}

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Покистон}}
|аҳолии таърихӣ1 = 43 633 946 (2023; модарзабонони пашту)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;Pakistan2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbs.gov.pk/wp-content/uploads/2020/07/National-Census-Report-2023.pdf
 |title=7th Population and Housing Census 2023: National Census Report
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |year=2024
 |at=Table 4.14
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Афғонистон}}
|аҳолии таърихӣ2 = ~40–50% аҳолии кишвар (арзёбӣ)
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;AfghanistanEthnicity&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.euaa.europa.eu/es/node/23708
 |title=Country Guidance: Afghanistan — 3.14.1 Overview
 |publisher=European Union Agency for Asylum
 |date=May 2024
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ1 = 9 820 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Canada2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810034101
 |title=Religion by ethnic or cultural origins: Canada, provinces and territories and census metropolitan areas
 |publisher=Statistics Canada
 |date=10 May 2023
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ2 = 4 319 (2021)
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;Australia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7201_AUS
 |title=2021 Census: People in Australia who were born in Afghanistan
 |publisher=Australian Bureau of Statistics
 |year=2022
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони пашту]], инчунин [[забони дарӣ]] ва [[забони урду]]

|динҳо = Асосан [[Ислом]] — [[Суннӣ|суннӣ]] ([[Мазҳаби ҳанафӣ|ҳанафӣ]]); ақаллияти [[Шиа|шиъа]]&lt;ref name=&quot;PashtunReligion&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://dip-aws.euaa.europa.eu/pakistan-country-focus/611-ethnic-minorities
 |title=Pakistan: Country Focus — 6.1.1 Ethnic minorities
 |publisher=European Union Agency for Asylum
 |date=June 2026
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои эронӣ|Халқҳои эронии шарқӣ]]

|гурӯҳҳои қавмӣ = [[Дуррониҳо]], [[Ғилзоиҳо]], [[Юсуфзоиҳо]], [[Афридиҳо]], [[Вазирҳо]]

|пайдоиш = Минтақаҳои ҷанубӣ ва шарқии [[Афғонистон]] ва шимолу ғарбии [[Покистон]]
}}
[[Акс:Man from northern Pakistan.jpg|thumb|200px|Пуштун аз [[Покистони]] Шимолӣ]]
'''Афғóнҳо''' ({{lang-fa|افغان}}), '''паштунҳо''', '''пуштунҳо''', '''пухтунҳо'''; ({{lang|ps|پښتنه}}) — халқ дар Ҷумҳурии Исломии [[Афғонистон]] ва қисми шимолии ғарбии [[Покистон]]. Ҳамчунин дар [[Эрон]] ва [[Ҳиндустон]] зиндагӣ мекунанд. Афғонҳо гуруҳҳои этникии гуногун доранд: афридӣ, вазирӣ, ғилзуйӣ, дурронӣ, мумандӣ, хаттакӣ, шинварӣ, юсуфзайӣ ва амсоли инҳо. Ба лаҳҷаҳои ҷанубу ғарбӣ ва шимолу шарқии забони пашту ва лаҳҷаи дарии забони [[форсӣ]] такаллум мекунанд. Бо алифбо — [[хатти арабӣ]] менависанд. Шумораи умумиашон дар ибтидои садаи X00 тақрибан 1500 нафар, аз ҷумла дар Афғонистон наздики 2, Покистон 100 Эрон бештар аз 3 млн ва дар Ҳиндустон 8 ҳазор нафар зиндагӣ доранд. [[Акс:Афганец.jpg|thumb|left|150px| Афғон. Мусаввараи рассоми рус [[Верещагин, Василий Васильевич|В. В. Верешагин, 1868]]]]Эътиқодмандон мусулмонони аҳли суннату ҷамоатанд, қисми кам ба мазҳаби [[шиъа]] гаравидаанд. Этногенези Афғонҳо дақиқан таҳқиқ нашудааст, вале ба эҳтимоли қавӣ дар он [[тоҷикон]], ҳиндуҳо ва унсурҳои туркӣ ширкат доштаанд. Ватани аслиашон куҳдоманҳои Сулаймон, [[Ғазнӣ]] — [[Қандаҳор]] ва [[Кветта]] — [[Пишин]] мебошад.

== Решашиносӣ ва таърих ==
Истилоҳи «[[афғон]]» бори нахуст дар маъхазҳои таърихии аҳои 6-7 мелодӣ ёд мешавад. Тибқи ривоёт чор иттиҳоди қабилавии Афғонҳо вуҷуд доштаанд, ки бо номи асосгузорони ин қабоил маъруфанд: батанҳо, гаргуштҳо, карларнҳо ва сарбонҳо. Шумораи умумии қабоили Афғонҳо ба 400 адад мерасад. Аз оғози садаи XVI ба баъд Афғонҳо соҳиби давлатдории хеш (ҳокимияти қабилавӣ) мегарданд (Ахора, Ғилзуйӣ, Абдолӣ, Дурронӣ ва ғайра) &lt;br&gt;
[[Британияи Кабир]] борҳо кӯшид, ки Афғонистонро ба худ тобеъ кунад (1838-42, 1878—1880, 1919), вале ин мардумон дар натиҷаи муқовиматҳои шадид тавонистанд, ки дар иттиҳод бо мардумони дигар, аз ҷумла тоҷикон истиқлоли давлатию миллии аҳли мамлакаташонро ҳифз намоянд. Ҷанги шаҳрвандии солҳои 70 асрҳои 20 ба муҳоҷирати сершумори Афғонҳо ба Покистону Эрон мусоидат намуд. Асоси хоҷагидории Афғонҳо деҳқонӣ (ғалла, лӯбиёиҳо, сабзавот, пахта), боғдорӣ ва чорвопарварӣ (гӯсфанд, буз, зебу, говмеш, шутур, асп) мебошад. Афғонҳо аслан мардуми бадавиянд — баҳорон бо галлаҳояшон ба кӯҳҳо рафта, тирамоҳ ба бошишгоҳҳои зимистонӣ бармегарданд. Ҳамчунин ба шикор, оҳангарӣ, наҷҷорӣ, даббоғӣ, қолибофӣ ва заргарӣ машғуланд. Дар афғонҳо ҳанӯз ҳам аломатҳои сулолавӣ — авлод, хайл, қавм, ки аз тарафи доҳии (хон) қабила ва ҷирга (шӯрои обрӯмандон) сарварӣ мешаванд, мавҷуд мебошанд. Оилаҳо падаршоҳӣ буда, аксаран бо хешу табори наздик (бо фарзандони хола, амак ва амма) издивоҷ мекунанд. Афғонҳои муқимӣ дар хонаҳои хиштию похсагӣ ва афғонҳои бодиянишин дар хаймаҳо зиндагӣ доранд. &lt;br&gt; [[Акс:Major ethnic groups of Pakistan in 1980.jpg|thumb|Харитаи сукунати пуштунҳо (бо ранги сабз) дар [[Афғонистон]] ва [[Покистон]] дар соли 1980 ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
# Массон В. М. и Ромодин В. А. История Афганистана. М., 1965;
# [[Ромодин В. А.Генеалогическая структура основных групп афганских (пуштунских) племен и расселение в XVI–XVII вв. М., 1980]];
# Афганистан: Справочник. М., 2000;
# Шумеев С., Андреев А. История Афганистана. Киев, 2003;
# Ядгаров Ш. Н. Афганистан. Д., 2005.

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ||2}}

[[Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои Афғонистон]]
[[Гурӯҳ:Афғонистон]]</text>
      <sha1>fzsiciiw4zaad7uvdb9pidm5lwyv4ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларусҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62523</id>
    <revision>
      <id>1492173</id>
      <parentid>1211858</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10886" sha1="dbsse9ccbwe2jyvo9h9bb9cqwhi8b0d" xml:space="preserve">{{Мардум
|ном = Белорусҳо
|номи аслӣ = Беларусы

&lt;!-- Сокиншавии таърихӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Беларус}}
|аҳолии таърихӣ1 = 7 990 719 (2019)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;Belarus2019&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://data.un.org/Data.aspx?d=POP&amp;f=tableCode%3A26%3BsexCode%3A0%3BareaCode%3A0%3BcountryCode%3A112%3BrefYear%3A2019
 |title=Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence — Belarus, 2019
 |publisher=United Nations Statistics Division
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Лаҳистон}}
|аҳолии таърихӣ2 = 56 607 (2021)
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;Poland2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/wyniki-narodowego-spisu-powszechnego-ludnosci-i-mieszkan-2021---mniejszosci-narodowe-i-etniczne-oraz-jezyk-regionalny
 |title=Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 — mniejszości narodowe i etniczne
 |publisher=Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
 |language=pl
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Литва}}
|аҳолии таърихӣ3 = 28 183 (2021)
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;Lithuania2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://tmde.lrv.lt/en/national-minorities/
 |title=National Minorities in Lithuania
 |publisher=Department of National Minorities under the Government of the Republic of Lithuania
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ1 = 208 046 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Russia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom5_Nacionalnyj_sostav_i_vladenie_yazykami
 |title=Итоги ВПН-2020. Том 5. Национальный состав и владение языками
 |publisher=Федеральная служба государственной статистики
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолӣ2 = 275 763 (2001)
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;Ukraine2001&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/
 |title=All-Ukrainian Population Census 2001 — National composition of population
 |publisher=State Statistics Committee of Ukraine
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа3 = {{парчамбандӣ|Қазоқистон}}
|аҳолӣ3 = 76 484 (2021)
|манбаъ3 = &lt;ref name=&quot;Kazakhstan2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://stat.gov.kz/ru/national/2021/
 |title=Национальная перепись населения Республики Казахстан 2021 года
 |publisher=Бюро национальной статистики Республики Казахстан
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Латвия}}
|аҳолӣ4 = 58 632 (2021)
|манбаъ4 = &lt;ref name=&quot;Latvia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/tables/ire020-population-population-change-and-natural
 |title=Population, population change and natural increase by ethnicity
 |publisher=Central Statistical Bureau of Latvia
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ5 = 18 850 (2021)
|манбаъ5 = &lt;ref name=&quot;Canada2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810035601
 |title=Ethnic or cultural origin by gender and age: 2021 Census
 |publisher=Statistics Canada
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони беларусӣ]], [[забони русӣ]]

|динҳо = Асосан [[Масеҳият]] — [[Масеҳияти православӣ|православӣ]], [[Католикӣ|католикӣ]] ва [[Протестантӣ|протестантӣ]]

|ҷузъе аз = [[Халқҳои славянии шарқӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Украиниҳо]]|[[Русҳо]]}}

|пайдоиш = [[Аврупои Шарқӣ]], сарзамини имрӯзаи [[Беларус]]
}}
'''Беларусҳо''', беларус, русҳои сафед, халқият, аҳолии асосии [[Беларусия|Ҷумҳурии Беларус]], марбут ба славянҳои шарқӣ. Ба [[забони беларусӣ]] такаллум мекунанд. Теъдодашон бештар аз 9 млн нафар ([[2008|2009]]) буда, 83,7 дарсади аҳолии ҷумҳуриро ташкил медиҳад. Беларусҳо дар [[ИМА]] (750 000), [[Русия]] (521 443), [[Украина]] (275 763), [[Исроил]] (130 000), [[Канада]] (4 800) ва аксари ҷумҳуриҳои собиқи Шӯравӣ зиндагӣ мекунанд. Забонашон марбут ба хонаводаи ҳиндуаврупоӣ (гурӯҳи славянии шарқӣ), мазҳабашон масеҳӣ (80% православ, 15% католик, камтар аз 3% протестант) мебошад.&lt;br /&gt;
Ташаккули Белорусҳо ҳамчун этнос аз садаи XIII шурӯъ шудааст. Баъзе муаррихон муътақиданд, ки ин ҷараён аз асрҳои 17–18 оғоз ёфтааст. Чанд қавм дар асрҳои 10–12 (кривич, радимич, дрегович, волныян) аз сабабҳои гуногун муттаҳид гардида, боиси пайдоиши қавми Белорусҳо шудаанд. Ақидае низ вуҷуд дорад, ки асоси пайдоиши қавми Белорусҳо омезиши балтҳо бо славянҳои муҳоҷир мебошад. Роҷеъ ба ин масъала мулоҳизаҳои дигаре ҳам мавҷуданд.

Аввалин навиштаҳо дар бораи истилоҳи «белорус» (Leucorussus) ба соли 1586 тааллуқ доранд. Дар охири садаи XIX ин истилоҳ ба таври комил ба Белорусҳо мутааллиқ гардид. Пас аз ташкил ёфтани Белоруссия забони белорусӣ забони давлатӣ шуд. Соли 1933 ислоҳоти забони белорусӣ гузаронда шуд. Забону фарҳанги Белорусҳо дар охири солҳои 80 садаи XX дубора эҳё гардиданд. Машғулияти суннатии белорусҳо кишоварзӣ, чорводорӣ (парвариши хук, гов, гӯсфанд, асп), моҳипарварӣ, картошкапарварӣ, зағир, ғалла (гандум, ҷав, нахӯд), [[занбӯрпарварӣ]], [[карам]], [[бодиринг]], [[пиёз]], [[сирпиёз]], [[ҷуворӣ]], [[сабзӣ]], [[себ]], [[нок]], гелос, олу, тамашк ва ғайра мебошад. Дар байни Белоруссҳо ҳунармандӣ ва косибӣ хеле ривоҷ дорад. Фаршбофӣ, [[бӯрёбофӣ]], сохтани олоти кишоварзӣ, коркарди пӯст, пашм, пойафзор, воситаҳои нақлиёт, мебел, кулолгарӣ, зарфҳои сафолӣ аз ҷумлаи ҳунарҳои суннатии Белорусҳо мебошад. Ороиши хона аз матоъ, пӯст ва гулдӯзии миллӣ дар байни Белорусҳо хеле роиҷ аст. &lt;br /&gt;
Таърихан Белорусҳо бо ҳам якҷо мезистанд. Дар нимаи дувуми садаи XX деҳоти Белорусҳо обод гардида, марказҳои фарҳангӣ, қасрҳо, клубҳо, мактабҳо, китобхонаҳо сохта шуданд. Белорусҳо либоси миллии хоси худро доранд. Либоси занон махсусияти худро дошта, бо зебу зинати миллӣ ороиш меёбад. Баъзе таомҳои миллии Белорусҳо аз гиёҳҳои саҳроӣ таҳия мешаванд. Хӯроки суннатии Белорусҳо «билин» аст. Аз орду сабзавот хӯрокҳои мухталиф омода менамоянд. Дар маросимҳои Белорусҳо нони гирдаи махсус, тухми мурғи рангшуда ва дигар хӯрокҳои миллӣ мепазанд. Ҷашни арӯсии Белорусҳо хеле рангин мегузарад. Ба хусус, маросими мавсимӣ, монанди Мавлуди Исо (Рождество) бисёр ҷолибанд. Дар омади баҳор, маросими мазҳабӣ (пасха), Иван Купала ва иди дарав таронаҳои махсус месароянд. Фолклори Б. аз афсонаҳо, қиссаҳо, ривоятҳо, зарбулмасалҳо, чистонҳо, назми маросимӣ ва мавсимӣ, намоишномаҳои мардумӣ ва ғ. иборат аст. Созҳои хосси мусиқии Белорусҳо дуда, бастеля, жалейка, лира, дойра мебошанд. Асосгузорони адабиёти классикии Белорусҳо Янна Купала (1882–1942) ва Яқуб Колас (1882–1956) ба ҳамин забон асар офарида, мардум ашъорашонро бо муҳаббати тамом мехонанду месароянду тарғиб мекунанд. Намунаҳое аз осори адибони тоҷик ба [[Забони белорусӣ|белорусиву]] белорусӣ ба [[забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] тарҷумаву нашр шудаанд.
== Адабиёт ==
* {{ЭМТ||2|муаллиф=}} / Р. Раҳмонӣ
* Гринблат М. Я. Белорусы. Очерки происхождения и этнической истории. Минск., 1968;
* Зеленин Д. К. Восточнославянская этнография. Москва, 1991; 
* Носевич В. Л. Традиционная белорусская деревня в европейской перспективе. Минск, 2004; 
* Страны мира/ Под. ред. Д. И. Люри. Москва, 2007; 
* Белорусы // Народы России. Атлас культур и релегий. Москва, 2010.

[[Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Таърих]]
[[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]]</text>
      <sha1>dbsse9ccbwe2jyvo9h9bb9cqwhi8b0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492174</id>
      <parentid>1492173</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Белорусҳо]] to [[Беларусҳо]]</comment>
      <origin>1492173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10886" sha1="dbsse9ccbwe2jyvo9h9bb9cqwhi8b0d" xml:space="preserve">{{Мардум
|ном = Белорусҳо
|номи аслӣ = Беларусы

&lt;!-- Сокиншавии таърихӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Беларус}}
|аҳолии таърихӣ1 = 7 990 719 (2019)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;Belarus2019&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://data.un.org/Data.aspx?d=POP&amp;f=tableCode%3A26%3BsexCode%3A0%3BareaCode%3A0%3BcountryCode%3A112%3BrefYear%3A2019
 |title=Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence — Belarus, 2019
 |publisher=United Nations Statistics Division
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Лаҳистон}}
|аҳолии таърихӣ2 = 56 607 (2021)
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;Poland2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/wyniki-narodowego-spisu-powszechnego-ludnosci-i-mieszkan-2021---mniejszosci-narodowe-i-etniczne-oraz-jezyk-regionalny
 |title=Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 — mniejszości narodowe i etniczne
 |publisher=Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
 |language=pl
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Литва}}
|аҳолии таърихӣ3 = 28 183 (2021)
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;Lithuania2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://tmde.lrv.lt/en/national-minorities/
 |title=National Minorities in Lithuania
 |publisher=Department of National Minorities under the Government of the Republic of Lithuania
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ1 = 208 046 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Russia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom5_Nacionalnyj_sostav_i_vladenie_yazykami
 |title=Итоги ВПН-2020. Том 5. Национальный состав и владение языками
 |publisher=Федеральная служба государственной статистики
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолӣ2 = 275 763 (2001)
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;Ukraine2001&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/
 |title=All-Ukrainian Population Census 2001 — National composition of population
 |publisher=State Statistics Committee of Ukraine
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа3 = {{парчамбандӣ|Қазоқистон}}
|аҳолӣ3 = 76 484 (2021)
|манбаъ3 = &lt;ref name=&quot;Kazakhstan2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://stat.gov.kz/ru/national/2021/
 |title=Национальная перепись населения Республики Казахстан 2021 года
 |publisher=Бюро национальной статистики Республики Казахстан
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Латвия}}
|аҳолӣ4 = 58 632 (2021)
|манбаъ4 = &lt;ref name=&quot;Latvia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/tables/ire020-population-population-change-and-natural
 |title=Population, population change and natural increase by ethnicity
 |publisher=Central Statistical Bureau of Latvia
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ5 = 18 850 (2021)
|манбаъ5 = &lt;ref name=&quot;Canada2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810035601
 |title=Ethnic or cultural origin by gender and age: 2021 Census
 |publisher=Statistics Canada
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони беларусӣ]], [[забони русӣ]]

|динҳо = Асосан [[Масеҳият]] — [[Масеҳияти православӣ|православӣ]], [[Католикӣ|католикӣ]] ва [[Протестантӣ|протестантӣ]]

|ҷузъе аз = [[Халқҳои славянии шарқӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Украиниҳо]]|[[Русҳо]]}}

|пайдоиш = [[Аврупои Шарқӣ]], сарзамини имрӯзаи [[Беларус]]
}}
'''Беларусҳо''', беларус, русҳои сафед, халқият, аҳолии асосии [[Беларусия|Ҷумҳурии Беларус]], марбут ба славянҳои шарқӣ. Ба [[забони беларусӣ]] такаллум мекунанд. Теъдодашон бештар аз 9 млн нафар ([[2008|2009]]) буда, 83,7 дарсади аҳолии ҷумҳуриро ташкил медиҳад. Беларусҳо дар [[ИМА]] (750 000), [[Русия]] (521 443), [[Украина]] (275 763), [[Исроил]] (130 000), [[Канада]] (4 800) ва аксари ҷумҳуриҳои собиқи Шӯравӣ зиндагӣ мекунанд. Забонашон марбут ба хонаводаи ҳиндуаврупоӣ (гурӯҳи славянии шарқӣ), мазҳабашон масеҳӣ (80% православ, 15% католик, камтар аз 3% протестант) мебошад.&lt;br /&gt;
Ташаккули Белорусҳо ҳамчун этнос аз садаи XIII шурӯъ шудааст. Баъзе муаррихон муътақиданд, ки ин ҷараён аз асрҳои 17–18 оғоз ёфтааст. Чанд қавм дар асрҳои 10–12 (кривич, радимич, дрегович, волныян) аз сабабҳои гуногун муттаҳид гардида, боиси пайдоиши қавми Белорусҳо шудаанд. Ақидае низ вуҷуд дорад, ки асоси пайдоиши қавми Белорусҳо омезиши балтҳо бо славянҳои муҳоҷир мебошад. Роҷеъ ба ин масъала мулоҳизаҳои дигаре ҳам мавҷуданд.

Аввалин навиштаҳо дар бораи истилоҳи «белорус» (Leucorussus) ба соли 1586 тааллуқ доранд. Дар охири садаи XIX ин истилоҳ ба таври комил ба Белорусҳо мутааллиқ гардид. Пас аз ташкил ёфтани Белоруссия забони белорусӣ забони давлатӣ шуд. Соли 1933 ислоҳоти забони белорусӣ гузаронда шуд. Забону фарҳанги Белорусҳо дар охири солҳои 80 садаи XX дубора эҳё гардиданд. Машғулияти суннатии белорусҳо кишоварзӣ, чорводорӣ (парвариши хук, гов, гӯсфанд, асп), моҳипарварӣ, картошкапарварӣ, зағир, ғалла (гандум, ҷав, нахӯд), [[занбӯрпарварӣ]], [[карам]], [[бодиринг]], [[пиёз]], [[сирпиёз]], [[ҷуворӣ]], [[сабзӣ]], [[себ]], [[нок]], гелос, олу, тамашк ва ғайра мебошад. Дар байни Белоруссҳо ҳунармандӣ ва косибӣ хеле ривоҷ дорад. Фаршбофӣ, [[бӯрёбофӣ]], сохтани олоти кишоварзӣ, коркарди пӯст, пашм, пойафзор, воситаҳои нақлиёт, мебел, кулолгарӣ, зарфҳои сафолӣ аз ҷумлаи ҳунарҳои суннатии Белорусҳо мебошад. Ороиши хона аз матоъ, пӯст ва гулдӯзии миллӣ дар байни Белорусҳо хеле роиҷ аст. &lt;br /&gt;
Таърихан Белорусҳо бо ҳам якҷо мезистанд. Дар нимаи дувуми садаи XX деҳоти Белорусҳо обод гардида, марказҳои фарҳангӣ, қасрҳо, клубҳо, мактабҳо, китобхонаҳо сохта шуданд. Белорусҳо либоси миллии хоси худро доранд. Либоси занон махсусияти худро дошта, бо зебу зинати миллӣ ороиш меёбад. Баъзе таомҳои миллии Белорусҳо аз гиёҳҳои саҳроӣ таҳия мешаванд. Хӯроки суннатии Белорусҳо «билин» аст. Аз орду сабзавот хӯрокҳои мухталиф омода менамоянд. Дар маросимҳои Белорусҳо нони гирдаи махсус, тухми мурғи рангшуда ва дигар хӯрокҳои миллӣ мепазанд. Ҷашни арӯсии Белорусҳо хеле рангин мегузарад. Ба хусус, маросими мавсимӣ, монанди Мавлуди Исо (Рождество) бисёр ҷолибанд. Дар омади баҳор, маросими мазҳабӣ (пасха), Иван Купала ва иди дарав таронаҳои махсус месароянд. Фолклори Б. аз афсонаҳо, қиссаҳо, ривоятҳо, зарбулмасалҳо, чистонҳо, назми маросимӣ ва мавсимӣ, намоишномаҳои мардумӣ ва ғ. иборат аст. Созҳои хосси мусиқии Белорусҳо дуда, бастеля, жалейка, лира, дойра мебошанд. Асосгузорони адабиёти классикии Белорусҳо Янна Купала (1882–1942) ва Яқуб Колас (1882–1956) ба ҳамин забон асар офарида, мардум ашъорашонро бо муҳаббати тамом мехонанду месароянду тарғиб мекунанд. Намунаҳое аз осори адибони тоҷик ба [[Забони белорусӣ|белорусиву]] белорусӣ ба [[забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] тарҷумаву нашр шудаанд.
== Адабиёт ==
* {{ЭМТ||2|муаллиф=}} / Р. Раҳмонӣ
* Гринблат М. Я. Белорусы. Очерки происхождения и этнической истории. Минск., 1968;
* Зеленин Д. К. Восточнославянская этнография. Москва, 1991; 
* Носевич В. Л. Традиционная белорусская деревня в европейской перспективе. Минск, 2004; 
* Страны мира/ Под. ред. Д. И. Люри. Москва, 2007; 
* Белорусы // Народы России. Атлас культур и релегий. Москва, 2010.

[[Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Таърих]]
[[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]]</text>
      <sha1>dbsse9ccbwe2jyvo9h9bb9cqwhi8b0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Толиб Ваҳҳобов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73561</id>
    <revision>
      <id>1492062</id>
      <parentid>1320173</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T17:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7939" sha1="2jxuhlwfxx1cq4o0or95wi1jdjufgv3" xml:space="preserve">{{Олим
|ном                  = Толиб Ваҳҳобов
|номи аслӣ            = Толибҷон Ваҳҳобов
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|таърихи таваллуд     = 02.06.1950
|зодгоҳ               = деҳаи Ронҷ, [[ноҳияи Масчо]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 3.11.2026
|маҳалли даргузашт    = [[Хуҷанд]], [[Тоҷикистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ           = [[забоншиносӣ]], [[таърихи забон]]
|ҷойҳои кор           = [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|ИЗА ба номи Рӯдакӣ]], [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
|дараҷаи илмӣ         = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}} (2006)
|унвонҳои илмӣ        = {{унвонҳои илмӣ||0}} (2008)
|алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
|роҳбари илмӣ         = 
|шогирдони маъруф     = 
|маъруф ба            = пажӯҳиши ҷанбаҳои иҷтимоии забони тоҷикӣ дар солҳои 20-30-и асри XX
|мукофоту ҷоизаҳо     = Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2013)
|имзо                 = 
|бари имзо            = 
|сайт                 = 
|викитека             = 
|викианбор            = 
}}

'''Толибҷон Ваҳҳобов''' ([[2 июн]]и [[1950]], деҳаи Ронҷ, [[ноҳияи Масчо]] — [[3 ноябр]]и [[2026]], [[Хуҷанд]]) — [[забоншинос]]и тоҷик, доктори илмҳои филология (2006), профессор (2008), Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2013).

== Зиндагинома ==
Толибҷон Ваҳҳобов 2 июни соли 1950 дар деҳаи Ронҷи ноҳияи Масчо ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултаи филологияи тоҷики УДТ (1974) буд.

== Корнома ==
Ходими илмии Осорхонаи Айнӣ (1974-75), муҳаққиқ-коромӯзи ИЗА ба номи Рӯдакии АИ ҶШС Тоҷикистон (1975—1977), аспиранти Институти забоншиносии АИ ИҶШС (Маскав, 1977—1980), ходими хурди илмӣ (1981—1985), ходими калони илмӣ (1985—1989, 1992-97), докторант (1989—1992)-и ИЗА ба номи Рудакӣ. Солҳои 1981—1983 дар Афғонистон хидмат кардааст. Муаллими мактаби миёнаи № 17-и ноҳияи Масчо (1997—2003), дотсент (2003—2008) ва мудири кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд (аз 2008).

== Пажӯҳишҳо ==
Дар доираи пажӯҳиши Толиб Ваҳҳобов асосан ҷанбаҳои иҷтимоии забони адабии тоҷикӣ дар солҳои 20-30 асри 20, масъалаҳои ташаккул, рушду такомул ва амалкарди забони тоҷикӣ дар робита бо ҳаводиси ҷамъиятии он айём, демократикунонии забони адабии тоҷикӣ, таъйини меъёрҳои забон, манбаъҳои истилоҳот мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд рисолаҳои «Ҷанбаҳои функсионалии рушди забони адабии тоҷикӣ (дар мисоли маводди солҳои 20-30-юми қарни XX»). Д., 1989, ба забони русӣ; «Ҷанбаҳои сотсиолингвистии рушди забони адабии тоҷикӣ дар солҳои 20-30-юми асри XX» (иборат аз ду китоб — «Баҳс дар атрофи забони адабии тоҷикӣ дар солҳои 20-30 асри XX»; 2005; «Масоили ислоҳоти алифбо дар солҳои 20-30 асри XX», 2006).

Ҷанбаи дигари фаъолияти Толиб Ваҳҳобов баргардон, таҳия ва танзими маводди забоншиносии марбут ба давраи мазкури таърихӣ мебошад (маҷмуаи «Масоили сохтмони забони адабии тоҷикӣ дар солҳои 20-90-уми асри XX» (дар се китоб ва китоби 3 иборат аз ду ҷилд — «Нахустин Анҷумани илмӣ-забоншиносии тоҷик», «Мубоҳиса дар атрофи баъзе масъалаҳои забон дар солҳои 30-юми асри XX». Китоби III. Баҳс дар атрофи масоили мубрами ҳусни калом. Ҷилди 1 (солҳои 50-70) ва ҷилди 2 (солҳои 80-90). Толиб Ваҳҳобов дар пажӯҳиши масъалаҳои муҳимми назариявии забони тоҷикӣ ва рушди ҳамаҷонибаи он фаъолона ширкат варзида, бо мақолаи «Бозсозӣ ва статуси забони тоҷикӣ» (ноябри 1988) дар сафи нахустин ташаббускорони ба забони тоҷикӣ додани мақоми давлатӣ ҷой гирифт.

== Таълифот ==
Ба қалами ӯ китобҳои пурарзиши «Фарҳанги мухтасари русӣ ба дарӣ» (1983), «Фарди фарҳанг», «Муҳаққиқи ҳусни калом» (ҳар ду — 1992), «Ҳақиқат зодаи баҳс аст» (2010), дастурҳои таълимиву методии &quot;Асрори номҳо дар «Шоҳнома» (1989), «Мақоми филологҳои барҷаста дар забоншиносии тоҷик» (2010), «Муқаддимаи лексикологияи забони тоҷикии адабӣ» (2010, дар ҳаммуалифӣ), «Шефтаи илми забон» (2013), «Вазъи амалкарди забони тоҷикии адабӣ (пеш аз Инқилоби Октябр). Китоби I» (2013), «Вазъи амалкарди забони тоҷикии адабӣ (дар солҳои 20-30-и садаи XX), китоби II» (2013), таҳия ва танзими китобҳои «Забон ва замон» (1977, дар ҳаммуаллифӣ), «Ш. РустамоТолиб Ваҳҳобов Библиография» (1992) ва беш аз 150 мақола ва даҳ рисолаи илмӣ мутааллиқанд. Дар конференсияву ҳамоишҳои гуногуни илмии байналмилалӣ иштирок ва суханронӣ кардааст. Таҳти роҳбарии Толиб Ваҳҳобов даҳҳо аспиранту унвонҷӯён рисолаҳои номзадию докторӣ навишта, чанд нафарашон рисолаҳои хешро дифоъ кардаанд.

== Даргузашт ==
Толиб Ваҳҳобов 3 ноябри соли 2026 дар шаҳри Хуҷанд даргузашт.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ваҳҳобов Толиб|3|муаллиф=Ш. Шокирзода}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Масчо]]</text>
      <sha1>2jxuhlwfxx1cq4o0or95wi1jdjufgv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яғнобиҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74025</id>
    <revision>
      <id>1492178</id>
      <parentid>1462370</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4952" sha1="i7jx0zpgwew5a6g48ar3j5ha1ugnd8q" xml:space="preserve">{{Мардум
|номи аслӣ = {{lang-yai|yaγnōbī́t}}

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|аҳолии таърихӣ1 = ~8 972 (2019)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;YaghnobiPopulation&quot;/&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = [[Водии Яғноб]]
|аҳолии таърихӣ2 = ~400 (2019)
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;YaghnobValley&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://cabar.asia/en/how-do-yaghnobi-people-live-a-report-from-the-remote-area-of-tajikistan
 |title=How Do Yaghnobi People Live? A Report from the Remote Area of Tajikistan
 |publisher=CABAR.asia
 |year=2019
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = [[Ноҳияи Зафаробод]]
|аҳолии таърихӣ3 = Ҷамоаҳои кӯчонидашуда аз соли 1970
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;IranicaYaghnobi&quot;&gt;{{cite encyclopedia
 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/yaghnobi/
 |title=YAGHNOBI
 |author=Roland Bielmeier
 |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica
 |year=2006
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ4 = [[Варзоб]] ва [[Душанбе]]
|аҳолии таърихӣ4 = Ҷамоаҳои сокини ин минтақаҳо
|манбаи таърихӣ4 = &lt;ref name=&quot;YaghnobiPopulation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IranicaYaghnobi&quot;/&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = {{hlist|[[Забони яғнобӣ|Яғнобӣ]]|[[Забони тоҷикӣ|Тоҷикӣ]]}}&lt;ref name=&quot;YaghnobiLanguage&quot;&gt;{{cite journal
 |url=https://dspace.cuni.cz/handle/20.500.11956/104490
 |title=Yaghnobi: An Example of a Language in Contact
 |author=Ľubomír Novák
 |year=2018
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|динҳо = [[Ислом]] (асосан [[Суннӣ|суннӣ]])&lt;ref name=&quot;IranicaYaghnobi&quot;/&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои эронӣ|Халқҳои эронии шарқӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Суғдиён]] (таърихан ва аз ҷиҳати забонӣ)|[[Тоҷикон]]|[[Помириҳо]]}}&lt;ref name=&quot;IranicaYaghnobi&quot;/&gt;

|пайдоиш = [[Водии Яғноб]], мероси забонию фарҳангии [[Суғдиён|суғдиён]]&lt;ref name=&quot;IranicaYaghnobi&quot;/&gt;
}}
'''Яғнобиҳо''' — зергурӯҳи миллӣ-қавмии тоҷикон, ки шуморашон тақрибан 13 000 нафар тахмин зада мешавад&lt;ref&gt;[http://www.ozodi.org/content/remembering-abdullo-sulton-tajik-singer-died-in-2010/25129061.html Ёде аз Абдулло Султон ва Яғноби ӯ] // [[Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ]] 07.10.2013 16:05&lt;/ref&gt;. Насли эронинажод аст ва истиқомати таърихияш — водии [[дарёи Яғноб]] мебошад. Феълан, дар Яғноб беш аз 500 нафар ба сар мебаранд&lt;ref&gt;[http://www.ozodi.org/content/Yaghnob/717494.html &quot;Яғноба обаш ширин...&quot;] // [[Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ]] 19.10.2007 01:15&lt;/ref&gt;. Яғнобиён дар як минтақаи дурдасти кӯҳистони тоҷик аз таҳоҷуми [[Чингизхон]]у [[Искандари Мақдунӣ]] фарҳангу забони аҷдоди тоҷикон – [[суғдиён]]и қадимро то имрӯз ҳифз кардаанд.

== Нигористон ==
&lt;gallery&gt;

File:Yaghnobi girl.jpg|Кӯдакони яғнобӣ 

File:Yaghnobi boy.jpg|Писарбачаи яғнобӣ

File:11Yagnobi people.jpg|Кудакони яғнобӣ

File:1Yagnobi people.jpg|Мардони водии яғноб

File:12Yagnobi people.jpg|Мактаббачагони водии яғноб

File:Долина Ягноб.jpg|Водии яғноб

File:Санги Малик Ягнобская долина.jpg|Санги Малик Водии яғноб

&lt;/gallery&gt;

== Адабиёт ==
* {{ref-ru}} Мақолаи [http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/128/027.htm Ягнобцы] дар [[Рӯйхати энсиклопедияҳои бузурги советӣ]]
* ''Лилия Хафизова''. [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/7333/ Ягнобские затворники] // ''Вокруг света'' : Рубрика «Большое путешествие». — Январь 2011. — № 1 (2844). {{ref-ru}}
* Александр Миловский. [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/2279/ Последние из шестнадцатой сатрапии] // ''Вокруг света''. — Январь 1991. — № 1 (2604) {{ref-ru}}

== Эзоҳот ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://amikeco.ru/2013/09/video-iz-yagnoba.html Видео из Ягноба] {{ref-ru}} {{ref-tg}}

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]]
[[Гурӯҳ:Ақвоми Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>i7jx0zpgwew5a6g48ar3j5ha1ugnd8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Country data Sweden</title>
    <ns>10</ns>
    <id>74720</id>
    <revision>
      <id>1492075</id>
      <parentid>1334075</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T19:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Шаблон:Country data Суэд]]</comment>
      <origin>1492075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="2oh4p38jbahj7e96ct07dxj2igg475h" xml:space="preserve">{{Ҳазф}}

Ҳамаи саҳифаҳое, ки ин шаблонро ба кор мебаранд, ба Шаблон:Country data Шветсия гузаронида шудаанд.</text>
      <sha1>2oh4p38jbahj7e96ct07dxj2igg475h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедиа:List of infoboxes/Society and social science</title>
    <ns>4</ns>
    <id>76927</id>
    <revision>
      <id>1492180</id>
      <parentid>687939</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147524" sha1="bcdyj9vx8a1ai0ri7g53d7g4oo92i15" xml:space="preserve">==Society and social science== 
===Business and economics=== 
* [[Template:Infobox advertising]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_advertising&amp;namespace=10 Transclusion count]: 83)
* [[Template:Infobox agricultural production]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_agricultural_production&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox brand]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_brand&amp;namespace=10 Transclusion count]: 491)
* [[Template:Infobox certification mark]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_certification_mark&amp;namespace=10 Transclusion count]: 23)
* '''[[Template:Infobox company]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_company&amp;namespace=10 Transclusion count]: 52,291)
* [[Template:Infobox dot-com company]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_dot-com_company&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,496)
* [[Template:Infobox economy]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_economy&amp;namespace=10 Transclusion count]: 228)
* [[Template:Infobox electricity sector]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_electricity_sector&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)
* [[Template:Infobox exchange]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_exchange&amp;namespace=10 Transclusion count]: 172)
* [[Template:Infobox financial index]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_financial_index&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27)
* [[Template:Infobox fishery]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_fishery&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox interbank network]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_interbank_network&amp;namespace=10 Transclusion count]: 47)
* [[Template:Infobox livery company]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_livery_company&amp;namespace=10 Transclusion count]: 32)
* [[Template:Infobox mining]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_mining&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox network service provider]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_network_service_provider&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)
* [[Template:Infobox online music service]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_online_music_service&amp;namespace=10 Transclusion count]: 56)
* [[Template:Infobox product]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_product&amp;namespace=10 Transclusion count]: 99)
* [[Template:Infobox project]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_project&amp;namespace=10 Transclusion count]: 46)
* [[Template:Infobox rail company]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rail_company&amp;namespace=10 Transclusion count]: 99)
* [[Template:Infobox rail franchise]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rail_franchise&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox record label]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_record_label&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,780)
* [[Template:Infobox subnational economy]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_subnational_economy&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)
* [[Template:Infobox video game online service]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_video_game_online_service&amp;namespace=10 Transclusion count]: 44)
* [[Template:Infobox whisky distillery]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_whisky_distillery&amp;namespace=10 Transclusion count]: 129)

===Education=== 
* [[Template:Infobox academic division]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_academic_division&amp;namespace=10 Transclusion count]: 85)
* [[Template:Infobox Australian university ranking]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Australian_university_ranking&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox business school rankings]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_business_school_rankings&amp;namespace=10 Transclusion count]: 65)
* [[Template:Infobox Cambridge college]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Cambridge_college&amp;namespace=10 Transclusion count]: 38)
* [[Template:Infobox education in country]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_education_in_country&amp;namespace=10 Transclusion count]: 81)
* [[Template:Infobox examination]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_examination&amp;namespace=10 Transclusion count]: 23)
* [[Template:Infobox fraternity]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_fraternity&amp;namespace=10 Transclusion count]: 504)
* [[Template:Infobox India university ranking]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_India_university_ranking&amp;namespace=10 Transclusion count]: 82)
* [[Template:Infobox institute]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_institute&amp;namespace=10 Transclusion count]: 416)
* [[Template:Infobox Japanese university ranking]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Japanese_university_ranking&amp;namespace=10 Transclusion count]: 19)
* [[Template:Infobox Japanese university ranking (By Subject)]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Japanese_university_ranking_(By_Subject)&amp;namespace=10 Transclusion count]: 15)
* [[Template:Infobox laboratory]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_laboratory&amp;namespace=10 Transclusion count]: 228)
* [[Template:Infobox law school]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_law_school&amp;namespace=10 Transclusion count]: 203)
* [[Template:Infobox Oxford college]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Oxford_college&amp;namespace=10 Transclusion count]: 56)
* [[Template:Infobox residential college]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_residential_college&amp;namespace=10 Transclusion count]: 152)
* '''[[Template:Infobox school]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_school&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27,068)
* [[Template:Infobox school district]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_school_district&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,414)
* [[Template:Infobox technical university ranking]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_technical_university_ranking&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox UK school]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UK_school&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4,913)
* [[Template:Infobox UK university rankings]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UK_university_rankings&amp;namespace=10 Transclusion count]: 85)
* '''[[Template:Infobox university]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_university&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18,397)
* [[Template:Infobox US university ranking]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_US_university_ranking&amp;namespace=10 Transclusion count]: 270)
* [[Template:Infobox world university ranking]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_world_university_ranking&amp;namespace=10 Transclusion count]: 47)

===Food and drinks=== 
* [[Template:Infobox beer style]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_beer_style&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox beverage]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_beverage&amp;namespace=10 Transclusion count]: 836)
* [[Template:Infobox bottled water]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_bottled_water&amp;namespace=10 Transclusion count]: 39)
* [[Template:Infobox brewery]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_brewery&amp;namespace=10 Transclusion count]: 387)
* [[Template:Infobox cheese]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cheese&amp;namespace=10 Transclusion count]: 302)
* [[Template:Infobox cocktail]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cocktail&amp;namespace=10 Transclusion count]: 224)
* [[Template:Infobox coffee producer]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_coffee_producer&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox Italian wine]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Italian_wine&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox oil]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_oil&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Template:Infobox pepper]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_pepper&amp;namespace=10 Transclusion count]: 68)
* [[Template:Infobox food]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_food&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4,135)
* [[Template:Infobox tea]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tea&amp;namespace=10 Transclusion count]: 61)
* [[Template:Infobox wine region]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_wine_region&amp;namespace=10 Transclusion count]: 374)
* [[Template:Infobox winery]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_winery&amp;namespace=10 Transclusion count]: 323)

===Law=== 

* [[Template:Infobox court case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_court_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,987)
** [[Template:Infobox California Supreme Court case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_California_Supreme_Court_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 29)
** [[Template:Infobox English case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_English_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 25)
** [[Template:Infobox New York COA case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_New_York_COA_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 17)
** [[Template:Infobox SCI case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SCI_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
** [[Template:Infobox U.S. Courts of Appeals case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_U.S._Courts_of_Appeals_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 134)
** [[Template:Infobox UK Supreme Court case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UK_Supreme_Court_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
** [[Template:Infobox US court case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_US_court_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)
* [[Template:Infobox EU legislation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_EU_legislation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 76)
* [[Template:Infobox European case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_European_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 30)
* [[Template:Infobox high court]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_high_court&amp;namespace=10 Transclusion count]: 276)
* [[Template:Infobox home rule]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_home_rule&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox ICC situation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ICC_situation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox International Labour Organization convention]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_International_Labour_Organization_convention&amp;namespace=10 Transclusion count]: 152)
* [[Template:Infobox law enforcement agency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_law_enforcement_agency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,319)
* [[Template:Infobox law firm]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_law_firm&amp;namespace=10 Transclusion count]: 546)
* [[Template:Infobox legislation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_legislation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 493)
* [[Template:Infobox LGBT rights]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_LGBT_rights&amp;namespace=10 Transclusion count]: 283)
* [[Template:Infobox New York legislation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_New_York_legislation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox Oklahoma legislation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Oklahoma_legislation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox SCC]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SCC&amp;namespace=10 Transclusion count]: 403)
* [[Template:Infobox SCOTUS Appointments]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SCOTUS_Appointments&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox SCOTUS case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SCOTUS_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,693)
* [[Template:Infobox software license]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_software_license&amp;namespace=10 Transclusion count]: 74)
* [[Template:Infobox treaty]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_treaty&amp;namespace=10 Transclusion count]: 546)
* [[Template:Infobox U.S. court of appeals]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_U.S._court_of_appeals&amp;namespace=10 Transclusion count]: 17)
* [[Template:Infobox U.S. district court]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_U.S._district_court&amp;namespace=10 Transclusion count]: 98)
* [[Template:Infobox U.S. legislation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_U.S._legislation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 513)
* [[Template:Infobox UK legislation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UK_legislation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,248)
* [[Template:Infobox Uniform Crime Reports]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Uniform_Crime_Reports&amp;namespace=10 Transclusion count]: 38)
* [[Template:Infobox United States District Court case]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_United_States_District_Court_case&amp;namespace=10 Transclusion count]: 105)
* [[Template:Infobox United States federal proposed legislation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_United_States_federal_proposed_legislation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 216)

===Military and war=== 
* [[Template:Infobox command structure]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_command_structure&amp;namespace=10 Transclusion count]: 420)
* [[Template:Infobox EUCOM SPP]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_EUCOM_SPP&amp;namespace=10 Transclusion count]: 22)
* [[Template:Infobox firearm cartridge]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_firearm_cartridge&amp;namespace=10 Transclusion count]: 491)
* [[Template:Infobox Maginot Line]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Maginot_Line&amp;namespace=10 Transclusion count]: 115)
* [[Template:Infobox militant organization]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_militant_organization&amp;namespace=10 Transclusion count]: 133)
* '''[[Template:Infobox military conflict]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_military_conflict&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12,889)
* [[Template:Infobox military installation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_military_installation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4,811)
* [[Template:Infobox military memorial]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_military_memorial&amp;namespace=10 Transclusion count]: 389)
* [[Template:Infobox military operation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_military_operation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 247)
* [[Template:Infobox military rating]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_military_rating&amp;namespace=10 Transclusion count]: 62)
* [[Template:Infobox military unit]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_military_unit&amp;namespace=10 Transclusion count]: 15,062)
*[[Template:Infobox_military_person]]
* [[Template:Infobox national military]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_military&amp;namespace=10 Transclusion count]: 242)
* [[Template:Infobox nuclear weapons by country]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_nuclear_weapons_by_country&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Template:Infobox nuclear weapons test]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_nuclear_weapons_test&amp;namespace=10 Transclusion count]: 155)
* [[Template:Infobox service record]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_service_record&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,608)
* [[Template:Infobox US Field Artillery]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_US_Field_Artillery&amp;namespace=10 Transclusion count]: 58)
* [[Template:Infobox war faction]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_war_faction&amp;namespace=10 Transclusion count]: 293)
* [[Template:Infobox weapon]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_weapon&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5,114)

===Numismatics=== 
* [[Template:Infobox banknote]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_banknote&amp;namespace=10 Transclusion count]: 94)
* [[Template:Infobox coin]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_coin&amp;namespace=10 Transclusion count]: 260)
* [[Template:Infobox currency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_currency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 386)

===Organization=== 
* [[Template:Infobox accounting body]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_accounting_body&amp;namespace=10 Transclusion count]: 53)
* [[Template:Infobox architectural practice]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_architectural_practice&amp;namespace=10 Transclusion count]: 125)
* [[Template:Infobox criminal organization]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_criminal_organization&amp;namespace=10 Transclusion count]: 406)
* [[Template:Infobox Grand Lodge]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Grand_Lodge&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox Hall of Fame]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Hall_of_Fame&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
* '''[[Template:Infobox organization]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_organization&amp;namespace=10 Transclusion count]: 14,497)
* [[Template:Infobox space agency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_space_agency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 45)
* [[Template:Infobox sport governing body]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sport_governing_body&amp;namespace=10 Transclusion count]: 637)
* [[Template:Infobox sporting event organization]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sporting_event_organization&amp;namespace=10 Transclusion count]: 99)
* [[Template:Infobox students union]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_students_union&amp;namespace=10 Transclusion count]: 148)
* [[Template:Infobox union]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_union&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,631)
* [[Template:Infobox union by country]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_union_by_country&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)
* [[Template:Infobox WorldScouting]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WorldScouting&amp;namespace=10 Transclusion count]: 885)

===Politics and government===

====Cabinet==== 
* [[Template:Infobox cabinet members]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cabinet_members&amp;namespace=10 Transclusion count]: 110)
** [[Template:Infobox Chile Cabinet]] ([http://tools.wmflabs.org/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Chile_Cabinet&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)
** [[Template:Infobox Chile Cabinet Historical]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Chile_Cabinet_Historical&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
** [[Template:Infobox N.J. Cabinet]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_N.J._Cabinet&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
** [[Template:Infobox N.Y. Cabinet]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_N.Y._Cabinet&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
** [[Template:Infobox U.S. Cabinet]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_U.S._Cabinet&amp;namespace=10 Transclusion count]: 61)
** [[Template:Infobox Mexican Cabinet]]: 2
** [[Template:Infobox Philippines cabinet]]: 1
* [[Template:Infobox Central Committee outline]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Central_Committee_outline&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox government cabinet]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_government_cabinet&amp;namespace=10 Transclusion count]: 236)
* [[Template:Infobox presidential government]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_presidential_government&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)

====Constituency==== 
* [[Template:Infobox Australian Electorate]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Australian_Electorate&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,005)
* [[Template:Infobox California State Legislature district]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_California_State_Legislature_district&amp;namespace=10 Transclusion count]: 121)
* [[Template:Infobox Canada electoral district]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Canada_electoral_district&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,259)
* [[Template:Infobox constituency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_constituency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,260)
** [[Template:Infobox Ghana constituency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Ghana_constituency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 236)
** [[Template:Infobox Grand National Assembly of Turkey electoral district]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Grand_National_Assembly_of_Turkey_electoral_district&amp;namespace=10 Transclusion count]: 44)
** [[Template:Infobox Vidhan Sabha constituency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Vidhan_Sabha_constituency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 149)
* [[Template:Infobox European Parliament constituency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_European_Parliament_constituency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 209)
* [[Template:Infobox French constituency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_French_constituency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 179)
* [[Template:Infobox Lok Sabha Constituency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Lok_Sabha_Constituency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 99)
* [[Template:Infobox London Assembly constituency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_London_Assembly_constituency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 14)
* [[Template:Infobox New Jersey State Legislature district]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_New_Jersey_State_Legislature_district&amp;namespace=10 Transclusion count]: 20)
* [[Template:Infobox PL constituency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PL_constituency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox U.S. congressional district]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_U.S._congressional_district&amp;namespace=10 Transclusion count]: 451)
* [[Template:Infobox UK constituency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UK_constituency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 42)
* [[Template:Infobox United States legislative district]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_United_States_legislative_district&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)

====Legislature====
* [[Template:Infobox Canadian Parliament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Canadian_Parliament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 25)
* [[Template:Infobox European Parliament term]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_European_Parliament_term&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox House of Representatives of Puerto Rico]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_House_of_Representatives_of_Puerto_Rico&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox legislature]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_legislature&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,665)
* [[Template:Infobox legislative term]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_legislative_term&amp;namespace=10 Transclusion count]: 127)
* [[Template:Infobox National People's Congress]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_National_People's_Congress&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8)
* [[Template:Infobox New York Legislature]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_New_York_Legislature&amp;namespace=10 Transclusion count]: 164)
* [[Template:Infobox Philippine Congress]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Philippine_Congress&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox Romanian legislature]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Romanian_legislature&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox Senate of Puerto Rico]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Senate_of_Puerto_Rico&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox Singapore Parliament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Singapore_Parliament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox United States Congress]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_United_States_Congress&amp;namespace=10 Transclusion count]: 114)

====Party==== 
* [[Template:Infobox political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6,405)
** [[Template:Infobox American political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_American_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 56)
** [[Template:Infobox American State Political Party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_American_State_Political_Party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 179)
** [[Template:Infobox Australian political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Australian_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 44)
** [[Template:Infobox Canadian political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Canadian_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 174)
** [[Template:Infobox European political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_European_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 14)
** [[Template:Infobox French political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_French_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 22)
** [[Template:Infobox historical American political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_historical_American_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 33)
** [[Template:Infobox Icelandic political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Icelandic_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27)
** [[Template:Infobox Indian political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Indian_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 157)
** [[Template:Infobox Indonesian political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Indonesian_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 51)
** [[Template:Infobox Italian political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Italian_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)
** [[Template:Infobox Nepalese political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Nepalese_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 72)
** [[Template:Infobox New Caledonian political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_New_Caledonian_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 15)
** [[Template:Infobox New Zealand political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_New_Zealand_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)
** [[Template:Infobox Philippine political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Philippine_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 45)
** [[Template:Infobox Quebec political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Quebec_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27)
** [[Template:Infobox Romanian political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Romanian_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
** [[Template:Infobox Swiss political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Swiss_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 20)
** [[Template:Infobox Tunisian political party]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Tunisian_political_party&amp;namespace=10 Transclusion count]: 19)

===Other politics and government===
* [[Template:Infobox bilateral relations]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_bilateral_relations&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,388)
* [[Template:Infobox Canadian leadership election]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Canadian_leadership_election&amp;namespace=10 Transclusion count]: 75)
* [[Template:Infobox central bank]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_central_bank&amp;namespace=10 Transclusion count]: 148)
* [[Template:Infobox Colorado Legislation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Colorado_Legislation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 48)
* [[Template:Infobox diplomatic mission]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_diplomatic_mission&amp;namespace=10 Transclusion count]: 651)
* [[Template:Infobox election]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_election&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7,002)
* [[Template:Infobox Election Campaign]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Election_Campaign&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox EU accession bid]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_EU_accession_bid&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox European Parliament group]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_European_Parliament_group&amp;namespace=10 Transclusion count]: 34)
* [[Template:Infobox government agency]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_government_agency&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4,219)
* [[Template:Infobox government budget]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_government_budget&amp;namespace=10 Transclusion count]: 83)
* [[Template:Infobox Indian state government]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Indian_state_government&amp;namespace=10 Transclusion count]: 44)
* [[Template:Infobox Iranian election campaign]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Iranian_election_campaign&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox legislative election]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_legislative_election&amp;namespace=10 Transclusion count]: 30)
* [[Template:Infobox monarchy]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_monarchy&amp;namespace=10 Transclusion count]: 82)
* [[Template:Infobox motion]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motion&amp;namespace=10 Transclusion count]: 33)
* [[Template:Infobox multichoice referendum]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_multichoice_referendum&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox national political convention]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_political_convention&amp;namespace=10 Transclusion count]: 102)
* [[Template:Infobox noble house]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_noble_house&amp;namespace=10 Transclusion count]: 377)
* [[Template:Infobox Norwegian national political convention]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Norwegian_national_political_convention&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox official post]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_official_post&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,402)
* [[Template:Infobox peerage title]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_peerage_title&amp;namespace=10 Transclusion count]: 126)
* [[Template:Infobox political youth organization]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_political_youth_organization&amp;namespace=10 Transclusion count]: 218)
* [[Template:Infobox referendum]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_referendum&amp;namespace=10 Transclusion count]: 88)
* [[Template:Infobox state gun laws]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_state_gun_laws&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox U.S. federal election campaign]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_U.S._federal_election_campaign&amp;namespace=10 Transclusion count]: 99)
* [[Template:Infobox UN resolution]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UN_resolution&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,108)
* [[Template:Infobox United Nations]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_United_Nations&amp;namespace=10 Transclusion count]: 134)
* [[Template:Infobox United Nations membership]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_United_Nations_membership&amp;namespace=10 Transclusion count]: 29)
* [[Template:Infobox United States elections]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_United_States_elections&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)

===Transport=== 
====Air transport==== 
* [[Template:Infobox aircraft]] (Deprecated) ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aircraft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 172)
* '''[[Template:Infobox aircraft begin]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aircraft_begin&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11,019)
* [[Template:Infobox aircraft career]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aircraft_career&amp;namespace=10 Transclusion count]: 118)
* [[Template:Infobox aircraft engine]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aircraft_engine&amp;namespace=10 Transclusion count]: 915)
* [[Template:Infobox aircraft occurrence]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aircraft_occurrence&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,398)
* [[Template:Infobox aircraft program]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aircraft_program&amp;namespace=10 Transclusion count]: 19)
* [[Template:Infobox aircraft type]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aircraft_type&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9,943)
* [[Template:Infobox airline]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_airline&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3,384)
* [[Template:Infobox airline alliance]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_airline_alliance&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* '''[[Template:Infobox airport]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_airport&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13,718)
* [[Template:Infobox aviation in region]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aviation_in_region&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)

====Automotive==== 
* [[Template:Infobox automobile]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_automobile&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5,237)
* [[Template:Infobox automobile engine]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_automobile_engine&amp;namespace=10 Transclusion count]: 389)
* [[Template:Infobox automobile platform]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_automobile_platform&amp;namespace=10 Transclusion count]: 78)
* [[Template:Infobox monster truck]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_monster_truck&amp;namespace=10 Transclusion count]: 28)
* [[Template:Infobox motorcycle]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motorcycle&amp;namespace=10 Transclusion count]: 973)
* [[Template:Infobox tractor]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tractor&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27)

====Highway and street==== 
* [[Template:Infobox Australian road]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Australian_road&amp;namespace=10 Transclusion count]: 568)
* [[Template:Infobox highway system]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_highway_system&amp;namespace=10 Transclusion count]: 14)
* '''[[Template:Infobox road]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_road&amp;namespace=10 Transclusion count]: 17,547)
* [[Template:Infobox road junction]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_road_junction&amp;namespace=10 Transclusion count]: 139)
* [[Template:Infobox road small]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_road_small&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,083)
* [[Template:Infobox state highway system]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_state_highway_system&amp;namespace=10 Transclusion count]: 340)
* [[Template:Infobox street]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_street&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1195)

====Public transport==== 
* [[Template:Infobox bus company]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_bus_company&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,458)
* [[Template:Infobox bus line]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_bus_line&amp;namespace=10 Transclusion count]: 532)
** [[Template:Infobox London Tramlink route]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_London_Tramlink_route&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox public transit]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_public_transit&amp;namespace=10 Transclusion count]: 820)
* [[Template:Infobox UK Bus Corridor]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UK_Bus_Corridor&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5) – holding cell

====Rail transport==== 
* [[Template:Infobox British computerised railway ticket system]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_British_computerised_railway_ticket_system&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox China station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_China_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,655) '''Holding cell'''
* [[Template:Infobox GB station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GB_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,237)
* [[Template:Infobox German railway vehicle]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_German_railway_vehicle&amp;namespace=10 Transclusion count]: 299)
* [[Template:Infobox heritage railway]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_heritage_railway&amp;namespace=10 Transclusion count]: 185)
* [[Template:Infobox Japan station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Japan_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5,257)
* [[Template:Infobox locomotive]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_locomotive&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3,119)
* [[Template:Infobox London station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_London_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 766)
* [[Template:Infobox Manchester Metrolink station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Manchester_Metrolink_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 112)
* [[Template:Infobox model rail scale]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_model_rail_scale&amp;namespace=10 Transclusion count]: 38)
* [[Template:Infobox New York City Subway station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_New_York_City_Subway_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 684)
* [[Template:Infobox NYCS service]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NYCS_service&amp;namespace=10 Transclusion count]: 30)
* [[Template:Infobox rail]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rail&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,841)
* [[Template:Infobox rail line]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rail_line&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,886)
** [[Template:Infobox Paris Metro line]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Paris_Metro_line&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox rail network]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rail_network&amp;namespace=10 Transclusion count]: 44)
* [[Template:Infobox rail service]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rail_service&amp;namespace=10 Transclusion count]: 895)
* [[Template:Infobox rail standard gauge]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rail_standard_gauge&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,200)
* [[Template:Infobox railway depot]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_railway_depot&amp;namespace=10 Transclusion count]: 48)
* [[Template:Infobox route diagram]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_route_diagram&amp;namespace=10 Transclusion count]: 955)
* [[Template:Infobox SMS station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SMS_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 608)
* '''[[Template:Infobox station]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18,426)
** [[Template:Infobox Deutsche Bahn station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Deutsche_Bahn_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,010)
** [[Template:Infobox MTR]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_MTR&amp;namespace=10 Transclusion count]: 68)
** [[Template:Infobox Paris metro]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Paris_metro&amp;namespace=10 Transclusion count]: 302)
** [[Template:Infobox PKP station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PKP_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 347)
* [[Template:Infobox T&amp;W Metro station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_T&amp;26W_Metro_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 62)
* [[Template:Infobox train]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_train&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,230)
* [[Template:Infobox train consist]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_train_consist&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox tram]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tram&amp;namespace=10 Transclusion count]: 66)
* [[Template:Infobox tram network]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tram_network&amp;namespace=10 Transclusion count]: 451)
* [[Template:Infobox TransAdelaide station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_TransAdelaide_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 100)
* [[Template:Infobox UK disused station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UK_disused_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3,343)
* [[Template:Infobox UK heritage station]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UK_heritage_station&amp;namespace=10 Transclusion count]: 251)
* [[Template:Infobox UK railway]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UK_railway&amp;namespace=10 Transclusion count]: 260)
* [[Template:Infobox Victorian rail line]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Victorian_rail_line&amp;namespace=10 Transclusion count]: 101)

====Water transport==== 
* [[Template:Infobox aqueduct]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aqueduct&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)
* '''[[Template:Infobox ship begin]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ship_begin&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27,481)
* '''[[Template:Infobox ship career]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ship_career&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24,820)
* '''[[Template:Infobox ship characteristics]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ship_characteristics&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27,393)
* [[Template:Infobox ship class overview]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ship_class_overview&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,710)
* '''[[Template:Infobox ship image]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ship_image&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27,131)
* [[Template:Infobox water transit]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_water_transit&amp;namespace=10 Transclusion count]: 86)
* [[Template:Infobox waterlock]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_waterlock&amp;namespace=10 Transclusion count]: 128)
* [[Template:Infobox waterway]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_waterway&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8)

====Other transport====
* [[Template:Infobox aerial lift line]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_aerial_lift_line&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox intermodal freight transport]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_intermodal_freight_transport&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)

===Sports===

==== Generic sports ====

* [[Template:Infobox sport]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sport&amp;namespace=10 Transclusion count]: 215)
* [[Template:Infobox sport overview]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sport_overview&amp;namespace=10 Transclusion count]: 439)
* [[Template:Infobox sport supporter group]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sport_supporter_group&amp;namespace=10 Transclusion count]: 23)
* [[Template:Infobox sport tournament bid]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sport_tournament_bid&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox sport tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sport_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 67)
* [[Template:Infobox sports conference]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sports_conference&amp;namespace=10 Transclusion count]: 95)
* [[Template:Infobox sports draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sports_draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox sports in region]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sports_in_region&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox sports league]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sports_league&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,941)
* [[Template:Infobox sports rivalry]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sports_rivalry&amp;namespace=10 Transclusion count]: 378)
* [[Template:Infobox sports season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sports_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,597)
* [[Template:Infobox sports series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sports_series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox sports team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sports_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,438)

====American football==== 
* [[Template:Infobox Afbn team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Afbn_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox AFL2]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_AFL2&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
* [[Template:Infobox AFLChamp]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_AFLChamp&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox American football team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_American_football_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 84)
* [[Template:Infobox Arena Football League team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Arena_Football_League_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 19)
* [[Template:Infobox ArenaBowl]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ArenaBowl&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27)
* [[Template:Infobox ArenaFootballSingleGameHeader]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ArenaFootballSingleGameHeader&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox Belgian Bowl]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Belgian_Bowl&amp;namespace=10 Transclusion count]: 31)
* [[Template:Infobox BFL season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_BFL_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox bowl series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_bowl_series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox British American Football League team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_British_American_Football_League_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox college football bowl game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_football_bowl_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 119)
* [[Template:Infobox college football bowl season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_football_bowl_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 23)
* [[Template:Infobox college football game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_football_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,280)
** [[Template:Infobox college football single game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_football_single_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 100)
** [[Template:Infobox NCAA football yearly game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_football_yearly_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,180)
* [[Template:Infobox college football season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_football_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 106)
* [[Template:Infobox college football single game mini header]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_football_single_game_mini_header&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox IAAUS football season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_IAAUS_football_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox international American football tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_international_American_football_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Template:Infobox LNFA team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_LNFA_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 15)
* [[Template:Infobox NAIA Football Championship Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NAIA_Football_Championship_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Template:Infobox NCAA Division I FBS season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_I_FBS_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 39)
* [[Template:Infobox NCAA Division I FCS season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_I_FCS_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 36)
* [[Template:Infobox NCAA football rankings]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_football_rankings&amp;namespace=10 Transclusion count]: 81)
* [[Template:Infobox NCAA football school]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_football_school&amp;namespace=10 Transclusion count]: 374)
* [[Template:Infobox NCAA Football Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Football_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 43)
* [[Template:Infobox NFL]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NFL&amp;namespace=10 Transclusion count]: 95)
* [[Template:Infobox NFL Cheerleaders]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NFL_Cheerleaders&amp;namespace=10 Transclusion count]: 29)
* [[Template:Infobox NFL Draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NFL_Draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 82)
* [[Template:Infobox NFL event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NFL_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox NFL season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NFL_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3,120)
* [[Template:Infobox NFL single game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NFL_single_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 54)
* [[Template:Infobox NFL team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NFL_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 36)
* [[Template:Infobox NFL championship game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NFL_championship_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 37)
* [[Template:Infobox NFLE team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NFLE_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 17)
* [[Template:Infobox Pre-modern NFL team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Pre-modern_NFL_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 143)
* [[Template:Infobox Pro Bowl]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Pro_Bowl&amp;namespace=10 Transclusion count]: 72)
* [[Template:Infobox Super Bowl]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Super_Bowl&amp;namespace=10 Transclusion count]: 56)
* [[Template:Infobox UFL]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UFL&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox UFLchamp]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_UFLchamp&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox USFL team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_USFL_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 23)
* [[Template:Infobox World Bowl]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_World_Bowl&amp;namespace=10 Transclusion count]: 15)

====Association football (soccer)==== 
* [[Template:Infobox college soccer team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_soccer_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 117)
* [[Template:Infobox continental football]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_continental_football&amp;namespace=10 Transclusion count]: 51)
* [[Template:Infobox football association]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_association&amp;namespace=10 Transclusion count]: 269)
* '''[[Template:Infobox football club]]''' ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18,206)
* [[Template:Infobox football club season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_club_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7,208)
* [[Template:Infobox football country season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_country_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 194)
* [[Template:Infobox football league]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_league&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,303)
* [[Template:Infobox football league season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_league_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6,125)
* [[Template:Infobox football match]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_match&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,420)
* [[Template:Infobox football tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 813)
* [[Template:Infobox football tournament season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_tournament_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,558)
* [[Template:Infobox international football competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_international_football_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,444)
* [[Template:Infobox national football team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_football_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,287)
* [[Template:Infobox national football team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_football_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)
* [[Template:Infobox NCAA Division II season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_II_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 42)
* [[Template:Infobox NCAA soccer team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_soccer_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox soccer draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_soccer_draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)

====Athletics==== 
* [[Template:Infobox athletic conference]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_athletic_conference&amp;namespace=10 Transclusion count]: 326)
* [[Template:Infobox Athletics Championships]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Athletics_Championships&amp;namespace=10 Transclusion count]: 605)
* [[Template:Infobox athletics club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_athletics_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 54)
* [[Template:Infobox athletics event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_athletics_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 29)
* [[Template:Infobox athletics race]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_athletics_race&amp;namespace=10 Transclusion count]: 403)
* [[Template:Infobox college cross country team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_cross_country_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8)
* [[Template:Infobox cross country championships]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cross_country_championships&amp;namespace=10 Transclusion count]: 408)
* [[Template:Infobox Diamond League]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Diamond_League&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox Olympic athletics event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Olympic_athletics_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 19)
* [[Template:Infobox school athletics]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_school_athletics&amp;namespace=10 Transclusion count]: 698)
* [[Template:Infobox year in athletics]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_year_in_athletics&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)

====Australian rules football==== 
* [[Template:Infobox AFL club season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_AFL_club_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 87)
* [[Template:Infobox AFL Lightning Premiership]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_AFL_Lightning_Premiership&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox AFL National Cup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_AFL_National_Cup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 32)
* [[Template:Infobox AFL National Cup pool competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_AFL_National_Cup_pool_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox AFL pre-season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_AFL_pre-season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox Australian football club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Australian_football_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 380)
* [[Template:Infobox Australian rules football match]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Australian_rules_football_match&amp;namespace=10 Transclusion count]: 54)
* [[Template:Infobox Australian rules football season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Australian_rules_football_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 299)

====Canadian football==== 
* [[Template:Infobox Canadian football game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Canadian_football_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 155)
* [[Template:Infobox CIS football school]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_CIS_football_school&amp;namespace=10 Transclusion count]: 29)

====Badminton==== 
* [[Template:Infobox badminton event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_badminton_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 206)

====Baseball==== 
* [[Template:Infobox ABL postseason]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ABL_postseason&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox ABL team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ABL_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox Australian baseball season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Australian_baseball_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox Australian baseball team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Australian_baseball_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 22)
* [[Template:Infobox Asia Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Asia_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox baseball game]] ([http://tools.wmflabs.org/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_baseball_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox baseball league championship series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_baseball_league_championship_series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 90)
* [[Template:Infobox baseball league division series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_baseball_league_division_series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 42)
* [[Template:Infobox baseball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_baseball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 535)
* [[Template:Infobox Claxton Shield]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Claxton_Shield&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)
* [[Template:Infobox Climax Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Climax_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox College baseball season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_College_baseball_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 86)
* [[Template:Infobox college baseball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_baseball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 229)
* [[Template:Infobox international baseball tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_international_baseball_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 99)
* [[Template:Infobox Japan Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Japan_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 42)
* [[Template:Infobox Korean Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Korean_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox Little League World Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Little_League_World_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 68)
* [[Template:Infobox LLWSQualification]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_LLWSQualification&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
* [[Template:Infobox LLWSQualifiers]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_LLWSQualifiers&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox LLWSQualifiers-Pre2001]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_LLWSQualifiers-Pre2001&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)
* [[Template:Infobox LLWSQualifiers-Pre2011]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_LLWSQualifiers-Pre2011&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox Minor League Baseball]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Minor_League_Baseball&amp;namespace=10 Transclusion count]: 681)
* [[Template:Infobox Minor League Baseball season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Minor_League_Baseball_season&amp;namespace=10 Transclusion count])
* [[Template:Infobox MLB]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_MLB&amp;namespace=10 Transclusion count]: 40)
* [[Template:Infobox MLB All-Star Game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_MLB_All-Star_Game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 87)
* [[Template:Infobox MLB Draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_MLB_Draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 35)
* [[Template:Infobox MLB expansion draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_MLB_expansion_draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox MLB yearly]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_MLB_yearly&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,785)
* [[Template:Infobox national baseball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_baseball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 106)
* [[Template:Infobox NCAA Baseball Conference Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Baseball_Conference_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 343)
* [[Template:Infobox NCAA Baseball Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Baseball_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 26)
* [[Template:Infobox NCAA Division I Baseball Tournament (1999-Present)]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_I_Baseball_Tournament_(1999-Present)&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox NECBL All-Star Game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NECBL_All-Star_Game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox Negro League franchise]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Negro_League_franchise&amp;namespace=10 Transclusion count]: 83)
* [[Template:Infobox Negro World Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Negro_World_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox Nippon Professional Baseball season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Nippon_Professional_Baseball_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox Taiwan Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Taiwan_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox Wild Card]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Wild_Card&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox World Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_World_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 110)

====Basketball==== 

* [[Template:Infobox basketball club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_basketball_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,161)
* [[Template:Infobox basketball club season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_basketball_club_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
* [[Template:Infobox basketball Final Four]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_basketball_Final_Four&amp;namespace=10 Transclusion count]: 42)
* [[Template:Infobox basketball game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_basketball_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox basketball league season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_basketball_league_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 139)
* [[Template:Infobox basketball series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_basketball_series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox basketball tournament at games]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_basketball_tournament_at_games&amp;namespace=10 Transclusion count]: 23)
* [[Template:Infobox all-star basketball game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_all-star_basketball_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 25)
* [[Template:Infobox college basketball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_basketball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 493)
* [[Template:Infobox college basketball tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_basketball_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 209)
* [[Template:Infobox FIBA tourney]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_FIBA_tourney&amp;namespace=10 Transclusion count]: 569)
* [[Template:Infobox KHSAA Boys Regional Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_KHSAA_Boys_Regional_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox NAIA Basketball Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NAIA_Basketball_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 77)
* [[Template:Infobox NAIA D-II Basketball Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NAIA_D-II_Basketball_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox national basketball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_basketball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 285)
* [[Template:Infobox NBA All-Star Game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NBA_All-Star_Game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 79)
* [[Template:Infobox NBA draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NBA_draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 93)
* [[Template:Infobox NBA Finals summary]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NBA_Finals_summary&amp;namespace=10 Transclusion count]: 66)
* [[Template:Infobox NBA season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NBA_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,379)
* [[Template:Infobox NBA team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NBA_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 67)
* [[Template:Infobox NBL team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NBL_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 22)
* [[Template:Infobox NCAA Basketball Conference Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Basketball_Conference_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 448)
* [[Template:Infobox NCAA basketball rankings]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_basketball_rankings&amp;namespace=10 Transclusion count]: 44)
* [[Template:Infobox NCAA Division I men's basketball season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_I_men's_basketball_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 29)
* [[Template:Infobox NCAA Division I women's basketball season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_I_women's_basketball_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox NCAA Division II Basketball Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_II_Basketball_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 44)
* [[Template:Infobox NCAABasketballSingleGame]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAABasketballSingleGame&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox PBA conference]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PBA_conference&amp;namespace=10 Transclusion count]: 96)
* [[Template:Infobox PBA Draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PBA_Draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox PBA Fiesta Finals summary]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PBA_Fiesta_Finals_summary&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)
* [[Template:Infobox PBA PhilCup Finals summary]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PBA_PhilCup_Finals_summary&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox PBA season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PBA_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 282)
* [[Template:Infobox PBA season league]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PBA_season_league&amp;namespace=10 Transclusion count]: 57)
* [[Template:Infobox PBA team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PBA_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 23)
* [[Template:Infobox PBAAllStarGame]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PBAAllStarGame&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)
* [[Template:Infobox WNBA Draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WNBA_Draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
* [[Template:Infobox WNBA Finals summary]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WNBA_Finals_summary&amp;namespace=10 Transclusion count]: 15)
* [[Template:Infobox WNBA season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WNBA_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 19)
* [[Template:Infobox WNBA team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WNBA_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 22)

====Boxing==== 
* [[Template:Infobox boxing match]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_boxing_match&amp;namespace=10 Transclusion count]: 233)

====Cricket==== 
* [[Template:Infobox cricket club season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_club_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 136)
* [[Template:Infobox cricket ground]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_ground&amp;namespace=10 Transclusion count]: 723)
* [[Template:Infobox cricket season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 31)
* [[Template:Infobox cricket series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 128)
* [[Template:Infobox cricket series begin]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_series_begin&amp;namespace=10 Transclusion count]: 52)
* [[Template:Infobox cricket series one day internationals]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_series_one_day_internationals&amp;namespace=10 Transclusion count]: 46)
* [[Template:Infobox cricket series tests]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_series_tests&amp;namespace=10 Transclusion count]: 22)
* [[Template:Infobox cricket series twenty20]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_series_twenty20&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox cricket team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 470)
* [[Template:Infobox cricket tour]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_tour&amp;namespace=10 Transclusion count]: 340)
* [[Template:Infobox cricket tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 544)
* [[Template:Infobox cricket tournament main]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cricket_tournament_main&amp;namespace=10 Transclusion count]: 158)
* [[Template:Infobox domestic cricket season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_domestic_cricket_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox limited overs final]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_limited_overs_final&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27)
* [[Template:Infobox non Test cricket team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_non_Test_cricket_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 129)
* [[Template:Infobox Test team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Test_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox Twenty20 club season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Twenty20_club_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox women's national cricket team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_women's_national_cricket_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 33)

====Curling==== 
* [[Template:Infobox Continental Cup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Continental_Cup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
* [[Template:Infobox curling club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_curling_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 32)
* [[Template:Infobox curling competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_curling_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 546)
* [[Template:Infobox curling event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_curling_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)

====Cycling====
* [[Template:Infobox cycling championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cycling_championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 203)
* [[Template:Infobox cycling race]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cycling_race&amp;namespace=10 Transclusion count]: 577)
* [[Template:Infobox cycling race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cycling_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,078)
* [[Template:Infobox cycling season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cycling_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 103)
* [[Template:Infobox cycling team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cycling_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 255)
* [[Template:Infobox cycling team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cycling_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox cycling hill climb]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_cycling_hill_climb&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8)

====Field hockey==== 
* [[Template:Infobox college field hockey team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_field_hockey_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox field hockey club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_field_hockey_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 56)
* [[Template:Infobox field hockey league]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_field_hockey_league&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox field hockey league season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_field_hockey_league_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 19)
* [[Template:Infobox field hockey]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_field_hockey&amp;namespace=10 Transclusion count]: 185)
* [[Template:Infobox national field hockey team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_field_hockey_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 50)

====Figure skating==== 
* [[Template:Infobox figure skating competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_figure_skating_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,089)
* [[Template:Infobox figure skating element]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_figure_skating_element&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)

====Floorball==== 
* [[Template:Infobox Canadian Floorball Championships]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Canadian_Floorball_Championships&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox floorball club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_floorball_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 71)
* [[Template:Infobox floorball tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_floorball_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox international floorball competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_international_floorball_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 34)

====Gaelic games==== 
* [[Template:Infobox All-Ireland Hurling]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_All-Ireland_Hurling&amp;namespace=10 Transclusion count]: 173)
* [[Template:Infobox Camogie All-Ireland]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Camogie_All-Ireland&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox Football All-Ireland]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Football_All-Ireland&amp;namespace=10 Transclusion count]: 130)
* [[Template:Infobox GAA championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 141)
* [[Template:Infobox GAA club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 912)
* [[Template:Infobox GAA county]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_county&amp;namespace=10 Transclusion count]: 63)
* [[Template:Infobox GAA League]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_League&amp;namespace=10 Transclusion count]: 23)
* [[Template:Infobox GAA manager]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_manager&amp;namespace=10 Transclusion count]: 74)
* [[Template:Infobox GAA match]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_match&amp;namespace=10 Transclusion count]: 29)
* [[Template:Infobox GAA overseas club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_overseas_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox GAA province]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_province&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox GAA region]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_region&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)
* [[Template:Infobox GAA team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)
* [[Template:Infobox GAA tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GAA_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 211)
* [[Template:Infobox Hurling All-Ireland]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Hurling_All-Ireland&amp;namespace=10 Transclusion count]: 133)
* [[Template:Infobox hurling championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_hurling_championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 51)
* [[Template:Infobox Hurling National League]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Hurling_National_League&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)
* [[Template:Infobox Ladies' Football All-Ireland]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Ladies'_Football_All-Ireland&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox minor football All-Ireland]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_minor_football_All-Ireland&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)

====Golf==== 
* [[Template:Infobox college golf team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_golf_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8)
* [[Template:Infobox golf tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_golf_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 438)
* [[Template:Infobox individual golf tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_individual_golf_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 573)
* [[Template:Infobox team golf tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_team_golf_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 90)

====Handball==== 
* [[Template:Infobox handball club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_handball_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 385)
* [[Template:Infobox handball league]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_handball_league&amp;namespace=10 Transclusion count]: 61)
* [[Template:Infobox international handball competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_international_handball_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 234)
* [[Template:Infobox national handball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_handball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 133)

====Horse racing==== 
* [[Template:Infobox horse race]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_horse_race&amp;namespace=10 Transclusion count]: 300)
* [[Template:Infobox horseraces]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_horseraces&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,705)
* [[Template:Infobox racecourse]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_racecourse&amp;namespace=10 Transclusion count]: 219)
* [[Template:Infobox racehorse]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_racehorse&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3,375)

====Ice hockey==== 
* [[Template:Infobox CHL season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_CHL_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 92)
* [[Template:Infobox CIS University Cup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_CIS_University_Cup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox college ice hockey team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_ice_hockey_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 132)
* [[Template:Infobox GET team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GET_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Template:Infobox hockey league]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_hockey_league&amp;namespace=10 Transclusion count]: 25)
* [[Template:Infobox hockey team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_hockey_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,026)
* [[Template:Infobox ice hockey game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ice_hockey_game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 123)
* [[Template:Infobox ice hockey team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ice_hockey_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 148)
* [[Template:Infobox international hockey competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_international_hockey_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 507)
* [[Template:Infobox International Ice Hockey Federation nation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_International_Ice_Hockey_Federation_nation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 75)
* [[Template:Infobox KHL Draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_KHL_Draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox KHL team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_KHL_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 154)
* [[Template:Infobox KHL team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_KHL_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Template:Infobox Memorial Cup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Memorial_Cup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 32)
* [[Template:Infobox MontrealCanadiensSeason]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_MontrealCanadiensSeason&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox national hockey team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_hockey_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 244)
* [[Template:Infobox NCAA Division I ice hockey rankings]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_I_ice_hockey_rankings&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox NCAA Division I ice hockey season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_I_ice_hockey_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 30)
* [[Template:Infobox NCAA Ice Hockey Conference Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Ice_Hockey_Conference_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 91)
* [[Template:Infobox NCAA Ice Hockey Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Ice_Hockey_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 84)
* [[Template:Infobox NCAAIceHockeyTeamSeason]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAAIceHockeyTeamSeason&amp;namespace=10 Transclusion count]: 233)
* [[Template:Infobox NHL Draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NHL_Draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 68)
* [[Template:Infobox NHL season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NHL_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)
* [[Template:Infobox NHL team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NHL_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 69)
* [[Template:Infobox 1920s NHL team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_1920s_NHL_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 34) 
* [[Template:Infobox NHL team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NHL_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,368)
* [[Template:Infobox OHA team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_OHA_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 43)
* [[Template:Infobox OttawaHockeyClubSeason]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_OttawaHockeyClubSeason&amp;namespace=10 Transclusion count]: 49)
* [[Template:Infobox Pro hockey team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Pro_hockey_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 995)
* [[Template:Infobox ProHockeyTeamSeason]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ProHockeyTeamSeason&amp;namespace=10 Transclusion count]: 61)
* [[Template:Infobox Stanley Cup Finals]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Stanley_Cup_Finals&amp;namespace=10 Transclusion count]: 99)
* [[Template:Infobox WHA team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WHA_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 73)

====Lacrosse====
* [[Template:Infobox college lacrosse championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_lacrosse_championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 79)
* [[Template:Infobox college lacrosse team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_lacrosse_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 53)
* [[Template:Infobox International Lacrosse Competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_International_Lacrosse_Competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox lacrosse player]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_lacrosse_player&amp;namespace=10 Transclusion count]: 391)
* [[Template:Infobox lacrosse team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_lacrosse_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: n/a)
* [[Template:Infobox lacrosse team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_lacrosse_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 155)

====Martial arts==== 
* [[Template:Infobox Grappling hold]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Grappling_hold&amp;namespace=10 Transclusion count]: 48)
* [[Template:Infobox Judo technique]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Judo_technique&amp;namespace=10 Transclusion count]: 114)
* [[Template:Infobox koryu]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_koryu&amp;namespace=10 Transclusion count]: 49)
* [[Template:Infobox martial art]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_martial_art&amp;namespace=10 Transclusion count]: 268)
* [[Template:Infobox martial art form]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_martial_art_form&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Template:Infobox martial art school]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_martial_art_school&amp;namespace=10 Transclusion count]: 85)
* [[Template:Infobox martial arts tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_martial_arts_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox MMA event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_MMA_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 716)
* [[Template:Infobox MMA training association]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_MMA_training_association&amp;namespace=10 Transclusion count]: 49)

====Motorsports==== 
* [[Template:Infobox A1 Grand Prix team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_A1_Grand_Prix_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 31)
* [[Template:Infobox A1GP race summary]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_A1GP_race_summary&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox A1GP race summary v2]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_A1GP_race_summary_v2&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)
* [[Template:Infobox American championship car race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_American_championship_car_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 258)
* [[Template:Infobox American championship car season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_American_championship_car_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 157)
* [[Template:Infobox British Speedway League]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_British_Speedway_League&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox British Touring Car Championship record]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_British_Touring_Car_Championship_record&amp;namespace=10 Transclusion count]: 35)
* [[Template:Infobox Daytona 500]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Daytona_500&amp;namespace=10 Transclusion count]: 48)
* [[Template:Infobox F1 constructor]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_F1_constructor&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Template:Infobox F1 race]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_F1_race&amp;namespace=10 Transclusion count]: 76)
* [[Template:Infobox F1 team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_F1_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)
* [[Template:Infobox FIA Formula Two Championship race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_FIA_Formula_Two_Championship_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)
* [[Template:Infobox FIM Motocross World Championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_FIM_Motocross_World_Championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox GP2 Asia round report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GP2_Asia_round_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox GP2 round report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GP2_round_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 53)
* [[Template:Infobox Grand Prix Final report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Grand_Prix_Final_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox Grand Prix motorcycle race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Grand_Prix_motorcycle_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 510)
* [[Template:Infobox Grand Prix motorcycle team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Grand_Prix_motorcycle_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 25)
* [[Template:Infobox Grand Prix race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Grand_Prix_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,265)
* [[Template:Infobox hillclimb venue]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_hillclimb_venue&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)
* [[Template:Infobox Indy500]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Indy500&amp;namespace=10 Transclusion count]: 54)
* [[Template:Infobox Indy500 (1911-1941)]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Indy500_(1911-1941)&amp;namespace=10 Transclusion count]: 41)
* [[Template:Infobox Isle of Man TT races]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Isle_of_Man_TT_races&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Template:Infobox Long track national team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Long_track_national_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox motor race]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motor_race&amp;namespace=10 Transclusion count]: 161)
* [[Template:Infobox motor racing team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motor_racing_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 205)
* [[Template:Infobox motorcycle club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motorcycle_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 70)
* [[Template:Infobox motorsport championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motorsport_championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 363)
* [[Template:Infobox motorsport formula]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motorsport_formula&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox motorsport round]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motorsport_round&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox motorsport venue]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motorsport_venue&amp;namespace=10 Transclusion count]: 618)
* [[Template:Infobox NASCAR race]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NASCAR_race&amp;namespace=10 Transclusion count]: 174)
* [[Template:Infobox NASCAR race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NASCAR_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 610)
* [[Template:Infobox NASCAR team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NASCAR_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 88)
* [[Template:Infobox racing car]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_racing_car&amp;namespace=10 Transclusion count]: 683)
* [[Template:Infobox rally]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rally&amp;namespace=10 Transclusion count]: 185)
* [[Template:Infobox SEC Season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SEC_Season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox SGP Country]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SGP_Country&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)
* [[Template:Infobox SGP Season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SGP_Season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 20)
* [[Template:Infobox speedway grand prix event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_speedway_grand_prix_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 109)
* [[Template:Infobox speedway league season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_speedway_league_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox speedway league season 2]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_speedway_league_season_2&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6) '''Holding cell'''
* [[Template:Infobox national motorcycle speedway team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_motorcycle_speedway_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 46)
* [[Template:Infobox motorcycle speedway team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_motorcycle_speedway_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 76)
* [[Template:Infobox speedway team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_speedway_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox Sports Car Championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Sports_Car_Championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8)
* [[Template:Infobox Superbike race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Superbike_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 93)
* [[Template:Infobox Superbike team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Superbike_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox Superleague Formula race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Superleague_Formula_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 26)
* [[Template:Infobox SWC Event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SWC_Event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 47)
* [[Template:Infobox SWC Season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_SWC_Season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox V8 Supercar race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_V8_Supercar_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 111)
* [[Template:Infobox V8 Supercar record]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_V8_Supercar_record&amp;namespace=10 Transclusion count]: 47)
* [[Template:Infobox V8 Supercar team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_V8_Supercar_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 31)
* [[Template:Infobox V8 Supercar team closed]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_V8_Supercar_team_closed&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox WRC team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WRC_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 27)
* [[Template:Infobox WTCC race]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WTCC_race&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox WTCC race report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WTCC_race_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 81)

====Multi-sport competition==== 
* [[Template:Infobox games]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_games&amp;namespace=10 Transclusion count]: 620)
* [[Template:Infobox Olympic bid]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Olympic_bid&amp;namespace=10 Transclusion count]: 91)
* [[Template:Infobox Olympic event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Olympic_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3,649)
* [[Template:Infobox Olympic games]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Olympic_games&amp;namespace=10 Transclusion count]: 66)
* [[Template:Infobox Olympic sport]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Olympic_sport&amp;namespace=10 Transclusion count]: 58)
* [[Template:Infobox Olympic torch relay]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Olympic_torch_relay&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)
* [[Template:Infobox Pan American Games event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Pan_American_Games_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 748)
* [[Template:Infobox Paralympic event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Paralympic_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,496)
* [[Template:Infobox Paralympic sport]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Paralympic_sport&amp;namespace=10 Transclusion count]: 28)
* [[Template:Infobox Parapan American Games event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Parapan_American_Games_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox sports competition event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sports_competition_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,145)
* [[Template:Infobox Universiade event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Universiade_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 44)
* [[Template:Infobox winter sport world cup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_winter_sport_world_cup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 79)

====Netball==== 
* [[Template:Infobox ANZC team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ANZC_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
* [[Template:Infobox ANZC team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ANZC_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)
* [[Template:Infobox National netball association]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_National_netball_association&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox national netball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_netball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox netball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_netball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 20)
* [[Template:Infobox World Netball Championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_World_Netball_Championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)
* [[Template:Infobox World Netball Series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_World_Netball_Series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)

====Roller hockey==== 
* [[Template:Infobox college inline hockey team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_inline_hockey_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox International Inline Hockey Competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_International_Inline_Hockey_Competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox national roller hockey team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_roller_hockey_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 30)
* [[Template:Infobox NCRHA National Championships]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCRHA_National_Championships&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8)
* [[Template:Infobox NCRHA Regional Championship Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCRHA_Regional_Championship_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox NCRHA season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCRHA_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox professional inline hockey team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_professional_inline_hockey_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 47)
* [[Template:Infobox RHI All-Star Game]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_RHI_All-Star_Game&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)
* [[Template:Infobox RHI season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_RHI_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)

====Rowing==== 
* [[Template:Infobox rowing club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rowing_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 249)
* [[Template:Infobox college rowing team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_rowing_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)
* [[Template:Infobox University Boat Race]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_University_Boat_Race&amp;namespace=10 Transclusion count]: 16)

====Rugby league==== 
* [[Template:Infobox NRL Team Season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NRL_Team_Season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 99)
* [[Template:Infobox rugby football league season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_football_league_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 293)
* [[Template:Infobox rugby league]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league&amp;namespace=10 Transclusion count]: 41)
* [[Template:Infobox rugby league club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 504)
* [[Template:Infobox rugby league football competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league_football_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 305)
* [[Template:Infobox rugby league football match]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league_football_match&amp;namespace=10 Transclusion count]: 75)
* [[Template:Infobox rugby league football match (quarters)]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league_football_match_(quarters)&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox rugby league international tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league_international_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 83)
* [[Template:Infobox rugby league representative team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league_representative_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 79)
* [[Template:Infobox rugby league season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 138)
* [[Template:Infobox rugby league team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 25)
* [[Template:Infobox rugby league team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_league_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 133)
* [[Template:Infobox State of Origin series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_State_of_Origin_series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 36)

====Rugby union==== 
* [[Template:Infobox European Rugby Cup pool stage]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_European_Rugby_Cup_pool_stage&amp;namespace=10 Transclusion count]: 36)
* [[Template:Infobox European Rugby Cup season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_European_Rugby_Cup_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 78)
* [[Template:Infobox football club season2]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_football_club_season2&amp;namespace=10 Transclusion count]: 14)
* [[Template:Infobox Lions tour]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Lions_tour&amp;namespace=10 Transclusion count]: 32)
* [[Template:Infobox national rugby union]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_rugby_union&amp;namespace=10 Transclusion count]: 119)
* [[Template:Infobox national wheelchair rugby team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_wheelchair_rugby_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox rugby club season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_club_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox rugby match]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_match&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox Rugby Sevens]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Rugby_Sevens&amp;namespace=10 Transclusion count]: 56)
* [[Template:Infobox rugby team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,036)
* [[Template:Infobox rugby tour]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_tour&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox rugby tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 137)
* [[Template:Infobox rugby union season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_rugby_union_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 435)
* [[Template:Infobox Rugby World Cup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Rugby_World_Cup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 66)
* [[Template:Infobox Rugby World Sevens]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Rugby_World_Sevens&amp;namespace=10 Transclusion count]: 22)
* [[Template:Infobox Six Nations Championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Six_Nations_Championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 207)
* [[Template:Infobox Super Rugby season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Super_Rugby_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 34)
* [[Template:Infobox Tour Rugby]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Tour_Rugby&amp;namespace=10 Transclusion count]: 423)

====Sailing==== 
* [[Template:Infobox America's Cup team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_America's_Cup_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)
* [[Template:Infobox Americas Cup competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Americas_Cup_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox recurring sailing competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_recurring_sailing_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 14)
* [[Template:Infobox sailboat specifications]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sailboat_specifications&amp;namespace=10 Transclusion count]: 622)
* [[Template:Infobox sailing yacht]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sailing_yacht&amp;namespace=10 Transclusion count]: 44)
* [[Template:Infobox sailing competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_sailing_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8)
* [[Template:Infobox yacht club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_yacht_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)

====Skiing==== 

* [[Template:Infobox college ski team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_ski_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5
* [[Template:Infobox ski area]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ski_area&amp;namespace=10 Transclusion count]: 614)
* [[Template:Infobox ski jumping hill]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ski_jumping_hill&amp;namespace=10 Transclusion count]: 62)

====Softball==== 
* [[Template:Infobox college softball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_softball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 54)
* [[Template:Infobox international softball tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_international_softball_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)
* [[Template:Infobox NCAA Softball Season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Softball_Season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 25)
* [[Template:Infobox NPF Draft]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NPF_Draft&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)

====Squash====
* [[Template:Infobox squash championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_squash_championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 33)
* [[Template:Infobox squash tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_squash_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 142)
* [[Template:Infobox Squash WSF Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Squash_WSF_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 36)
* [[Template:Infobox squash team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_squash_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)

====Swimming==== 
* [[Template:Infobox college swim team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_swim_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox swim team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_swim_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 24)
* [[Template:Infobox swimming association]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_swimming_association&amp;namespace=10 Transclusion count]: 21)
* [[Template:Infobox swimming meet]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_swimming_meet&amp;namespace=10 Transclusion count]: 61)
* [[Template:Infobox swimming pool]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_swimming_pool&amp;namespace=10 Transclusion count]: 28)
* [[Template:Infobox swimming venue]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_swimming_venue&amp;namespace=10 Transclusion count]: 50)

====Tennis==== 
* [[Template:Infobox college tennis team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_tennis_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox tennis cup team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tennis_cup_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 90)
* [[Template:Infobox FedCup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_FedCup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 47)
* [[Template:Infobox GrandSlamTournaments]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GrandSlamTournaments&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox GrandSlamTournamentsDisciplines]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GrandSlamTournamentsDisciplines&amp;namespace=10 Transclusion count]: 9)
* [[Template:Infobox GrandSlamTournamentsFinals]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_GrandSlamTournamentsFinals&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox International Premier Tennis League team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_International_Premier_Tennis_League_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 0)
* [[Template:Infobox tennis circuit season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tennis_circuit_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 131)
* [[Template:Infobox tennis match]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tennis_match&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox tennis player season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tennis_player_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 48)
* [[Template:Infobox tennis tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tennis_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 660)
** [[Template:Infobox ATP Challenger Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ATP_Challenger_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 247)
** [[Template:Infobox ITF Women's Circuit Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ITF_Women's_Circuit_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 75)
** [[Template:Infobox joint Tennis Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_joint_Tennis_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 39)
* [[Template:Infobox tennis tournament event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tennis_tournament_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8,121)
* [[Template:Infobox tennis tournament year]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tennis_tournament_year&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4,335)
** [[Template:Infobox tennis at biannual multi sports events]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tennis_at_biannual_multi_sports_events&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
** [[Template:Infobox tennis at multi sports events]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tennis_at_multi_sports_events&amp;namespace=10 Transclusion count]: 19)
** [[Template:Infobox Wheelchair tennis at multi sports events]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Wheelchair_tennis_at_multi_sports_events&amp;namespace=10 Transclusion count]: 8)
* [[Template:Infobox Wightman Cup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Wightman_Cup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)

====Volleyball==== 
* [[Template:Infobox Beach Volleyball Olympic tourney]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Beach_Volleyball_Olympic_tourney&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox college volleyball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_volleyball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 35)
* [[Template:Infobox FIVB tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_FIVB_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 386)
* [[Template:Infobox national volleyball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_volleyball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 145)
* [[Template:Infobox NCAA Division I Women's Volleyball Tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Division_I_Women's_Volleyball_Tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 33)
* [[Template:Infobox volleyball club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_volleyball_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 259)
* [[Template:Infobox volleyball Olympic tourney]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_volleyball_Olympic_tourney&amp;namespace=10 Transclusion count]: 14)

====Wrestling==== 
* [[Template:Infobox FILA wrestling event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_FILA_wrestling_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 124)
* [[Template:Infobox pro wrestling championship]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_pro_wrestling_championship&amp;namespace=10 Transclusion count]: 578)
* [[Template:Infobox Wrestling event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Wrestling_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,032)
* [[Template:Infobox wrestling promotion]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Wrestling_promotion&amp;namespace=10 Transclusion count]: 230)
* [[Template:Infobox wrestling team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_wrestling_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 463)
* [[Template:Infobox WWE reality competition]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_WWE_reality_competition&amp;namespace=10 Transclusion count]: 5)
* [[Template:Infobox wrestling PPV series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_wrestling_PPV_series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 30)

====Other sports==== 

* [[Template:Infobox artificial fly]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_artificial_fly&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)
* [[Template:Infobox boat race]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_boat_race&amp;namespace=10 Transclusion count]: 15)
* [[Template:Infobox Cheerleading Squad]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Cheerleading_Squad&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
* [[Template:Infobox college gymnastics team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_gymnastics_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox college marching band]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_marching_band&amp;namespace=10 Transclusion count]: 146)
* [[Template:Infobox college sports rivalry]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_sports_rivalry&amp;namespace=10 Transclusion count]: 159)
* [[Template:Infobox college track and field]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_track_and_field&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox college track and field team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_track_and_field_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 10)
* [[Template:Infobox college wrestling team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_college_wrestling_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 26)
* [[Template:Infobox Commonwealth Youth Games Country]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Commonwealth_Youth_Games_Country&amp;namespace=10 Transclusion count]: 40)
* [[Template:Infobox Country Asian Games]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Country_Asian_Games&amp;namespace=10 Transclusion count]: 724)
* [[Template:Infobox Country Asian Para Games]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Country_Asian_Para_Games&amp;namespace=10 Transclusion count]: 82)
* [[Template:Infobox country at games]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_country_at_games&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2,335)
** See also list of related templates at [[User:Underlying_lk/Misc_infoboxes#Country_at_Games]]
* [[Template:Infobox Country at the Universiade]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Country_at_the_Universiade&amp;namespace=10 Transclusion count]: 134)
* [[Template:Infobox Country Mediterranean Games]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Country_Mediterranean_Games&amp;namespace=10 Transclusion count]: 157)
* [[Template:Infobox country Olympics]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_country_Olympics&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4,289)
* [[Template:Infobox country Paralympics]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_country_Paralympics&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1,434)
* [[Template:Infobox Country Youth Olympics]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Country_Youth_Olympics&amp;namespace=10 Transclusion count]: 427)
* [[Template:Infobox equestrian championships]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Equestrian_Championships&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox game score]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_game_score&amp;namespace=10 Transclusion count]: 548)
* [[Template:Infobox Gliding Grand Prix report]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Gliding_Grand_Prix_report&amp;namespace=10 Transclusion count]: 12)
* [[Template:Infobox hunt]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_hunt&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4)
* [[Template:Infobox league season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_league_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 98)
* [[Template:Infobox multigame series]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_multigame_series&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox national futsal team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_futsal_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 77)
* [[Template:Infobox national korfball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_korfball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 40)
* [[Template:Infobox National Olympic Committee]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_National_Olympic_Committee&amp;namespace=10 Transclusion count]: 132)
* [[Template:Infobox National Paralympic Committee]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_National_Paralympic_Committee&amp;namespace=10 Transclusion count]: 28)
* [[Template:Infobox national pitch and putt team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_pitch_and_putt_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 15)
* [[Template:Infobox national racquetball team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_racquetball_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7)
* [[Template:Infobox national sports federations]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_sports_federations&amp;namespace=10 Transclusion count]: 54)
* [[Template:Infobox national water polo team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_national_water_polo_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 60)
* [[Template:Infobox NCAA conference tournament]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_conference_tournament&amp;namespace=10 Transclusion count]: 113)
* [[Template:Infobox NCAA fencing school]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_fencing_school&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox NCAA team season]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_team_season&amp;namespace=10 Transclusion count]: 7,816)
* [[Template:Infobox NCAA Women's College Cup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_NCAA_Women's_College_Cup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox Oxford College Boat Club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Oxford_College_Boat_Club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 32)
* [[Template:Infobox PH collegiate finals]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PH_collegiate_finals&amp;namespace=10 Transclusion count]: 53)
* [[Template:Infobox PhilGenChamp]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_PhilGenChamp&amp;namespace=10 Transclusion count]: 38)
* [[Template:Infobox Philippine collegiate team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Philippine_collegiate_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 26)
* [[Template:Infobox roller derby club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_roller_derby_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 1)
* [[Template:Infobox roller derby league]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_roller_derby_league&amp;namespace=10 Transclusion count]: 334)
* [[Template:Infobox school marching band]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_school_marching_band&amp;namespace=10 Transclusion count]: 13)
* [[Template:Infobox shinty club]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_shinty_club&amp;namespace=10 Transclusion count]: 52)
* [[Template:Infobox shooting sport]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_shooting_sport&amp;namespace=10 Transclusion count]: 20)
* [[Template:Infobox skating event]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_skating_event&amp;namespace=10 Transclusion count]: 137)
* [[Template:Infobox Sri Lanka interschool tournaments]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Sri_Lanka_interschool_tournaments&amp;namespace=10 Transclusion count]: 18)
* [[Template:Infobox synchronized skating team]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_synchronized_skating_team&amp;namespace=10 Transclusion count]: 17)
* [[Template:Infobox Triathlon World Cup]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Triathlon_World_Cup&amp;namespace=10 Transclusion count]: 6)
* [[Template:Infobox World Equestrian Games country]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_World_Equestrian_Games_country&amp;namespace=10 Transclusion count]: 23)

===Other society and social sciences===
* [[Template:Infobox arab tribe]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_arab_tribe&amp;namespace=10 Transclusion count]: 2)
* [[Template:Infobox caste]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_caste&amp;namespace=10 Transclusion count]: 123)
* [[Template:Infobox clan]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_clan&amp;namespace=10 Transclusion count]: 210)
* [[Template:Infobox country demographics]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_country_demographics&amp;namespace=10 Transclusion count]: 38)
* [[Template:Infobox demographics]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_demographics&amp;namespace=10 Transclusion count]: 11)
* [[Шаблон:Мардум]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_ethnic_group&amp;namespace=10 Transclusion count]: 4,770)
* [[Template:Infobox family]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_family&amp;namespace=10 Transclusion count]: 184)
* [[Template:Infobox fire department]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_fire_department&amp;namespace=10 Transclusion count]: 250)
* [[Template:Infobox Iwi]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Iwi&amp;namespace=10 Transclusion count]: 85)
* [[Template:Infobox Japanese clan]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_Japanese_clan&amp;namespace=10 Transclusion count]: 22)
* [[Template:Infobox lottery]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_lottery&amp;namespace=10 Transclusion count]: 3)
* [[Template:Infobox occupation]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_occupation&amp;namespace=10 Transclusion count]: 161)
* [[Template:Infobox shipping job]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_shipping_job&amp;namespace=10 Transclusion count]: 17)
* [[Template:Infobox tribe]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_tribe&amp;namespace=10 Transclusion count]: 70)
* [[Template:Infobox waka]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_waka&amp;namespace=10 Transclusion count]: 49)
* [[Template:Infobox women by region]] ([http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox_women_by_region&amp;namespace=10 Transclusion count]: 111)</text>
      <sha1>bcdyj9vx8a1ai0ri7g53d7g4oo92i15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курдҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96186</id>
    <revision>
      <id>1492177</id>
      <parentid>1434583</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11674" sha1="61fsnif2v9l5lo0oamqwcok4n2ktimc" xml:space="preserve">{{Мардум
|ном = Курдҳо
|номи аслӣ = {{lang-ku|کورد}}

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам = Flag of Kurdistan.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Курдистон]]

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолии таърихӣ1 = ~15 миллион (2025)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;TurkeyKurds2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.uk/government/publications/turkey-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-kurds-turkey-october-2023-accessible
 |title=Country policy and information note: Kurds, Turkey
 |publisher=UK Home Office
 |date=July 2025
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эрон}}
|аҳолии таърихӣ2 = ~7–15 миллион (2025)
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;IranKurds2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.uk/government/publications/iran-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-kurds-and-kurdish-political-groups-iran-october-2025-accessible
 |title=Country policy and information note: Kurds and Kurdish political groups, Iran
 |publisher=UK Home Office
 |date=October 2025
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Ироқ}}
|аҳолии таърихӣ3 = ~8 миллион (2024)
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;IraqKurds2024&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/476.html
 |title=Monthly Liaison and Information Bulletin, No. 476
 |publisher=Kurdish Institute of Paris
 |year=2024
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ4 = {{парчамбандӣ|Сурия}}
|аҳолии таърихӣ4 = ~2–2,5 миллион (2026)
|манбаи таърихӣ4 = &lt;ref name=&quot;SyriaKurds2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://dip-aws.euaa.europa.eu/syria-country-focus/271-kurds
 |title=Syria: Country Focus — Kurds
 |publisher=European Union Agency for Asylum
 |date=July 2026
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ5 = {{парчамбандӣ|Озарбойҷон}}
|аҳолии таърихӣ5 = 6 100 (2009)
|манбаи таърихӣ5 = &lt;ref name=&quot;AzerbaijanKurds&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/mrgi/2018/en/65101
 |title=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples — Azerbaijan: Kurds
 |publisher=Minority Rights Group International
 |date=March 2018
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Олмон}}
|аҳолӣ1 = ~1,5 миллион (2026)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;GermanyKurds2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mediendienst-integration.de/bevoelkerung/kurden-in-deutschland/wie-viele-kurden-leben-in-deutschland/
 |title=Wie viele Kurden leben in Deutschland?
 |publisher=Mediendienst Integration
 |date=22 October 2026
 |language=de
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони курдӣ]] ([[Курманҷӣ|курманҷӣ]], [[Суронӣ|суронӣ]] ва лаҳҷаҳои дигар)

|динҳо = Асосан [[Ислом]] — [[Суннӣ|суннӣ]] (бештар [[Мазҳаби шофеӣ|шофеӣ]], инчунин [[Мазҳаби ҳанафӣ|ҳанафӣ]]); ҳамчунин [[Шиа|шиъа]], [[Алавиён]], [[Язидия|язидия]], [[Ёрсонӣ|ёрсонӣ]], [[Масеҳият]] ва [[Яҳудият]]&lt;ref name=&quot;IranKurds2025&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TurkeyKurds2025&quot;/&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои эронӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Зазаҳо]]|[[Лурҳо]]}}

|гурӯҳҳои қавмӣ = [[Курманҷҳо]], [[Сурониҳо]], [[Курдҳои фаилӣ]]

|пайдоиш = [[Курдистон]], минтақаҳои кӯҳистонии [[Кӯҳҳои Загрос|Загрос]] ва [[Кӯҳҳои Тавр|Тавр]]
}}
'''Курдҳо''' (''Kurd'') — [[гурӯҳи этникӣ]] дар [[Оиёи Ғарбӣ]]. Курдҳо дар 4 давлат ([[Туркия]], [[Эрон]] [[Ироқ]] ва [[Сурия]]) пароканда мебошанд ва аксари онҳо дар [[Туркия]] зиндагӣ мекунанд, асосан сокинони Туркияи шарқӣ—Курдистони Туркиё, Эрони ғарбӣ—Курдистони Эрон, Ироқи шимолӣ—Курдистони Ироқ ва Сурияи шимолӣ—Курдистони ғарбӣ мебошанд. Лаҳҷаҳои сершумори забони курдӣ  халқои ([[порсигӯ]]) ба зергурӯҳи шимолу-шарқии [[забонҳои эронӣ]] таалуқ доранд. Аксарияти кулли курдҳо мусулмонанд — [[суннӣ]]([[ҳанафӣ]] ва [[шофиъӣ]]), қисми ақал — [[яздӣ]], [[масеҳӣ]] и [[яҳудӣ]] эътиқод доранд.
== Кишварҳои маскуни курдҳо ==
{{TUR}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; 25—30 млн (2020)тан.&lt;ref&gt;[http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html Konda Poll]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html#People CIA World Factbook] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170920072149/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html#People |date=2017-09-20 }}: 30%-36% Kurds out of 83,6 million total population (2014 est.) — 30 млн.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bme&quot;&gt;Beverley Milton-Edwards, «Contemporary politics in the Middle East» Polity, 2006. pg 231: &quot;They form a population in all four states, making 30-36% percent in Turkey, 23 percent in Iraq, 10 percent in Iran and 8 percent in Syria (Mcdowell, 2003, p 3-4)&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
{{IRQ}}::&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;от 8,5 млн (2020)тан..&lt;ref name=&quot;bme&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Estimate based on 15 % to 20 % of 26,783,383: World Factbook&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
{{IRN}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; ок. 8-12 млн (2020)тан.&lt;ref name=&quot;bme&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Volume 2. Dabbagh – Kuwait University. — Iran, page 1111–1112. // Encyclopedia of Modern Middle East &amp; North Africa. Second Edition. Volume 1 — 4. Editor in Chief: Philip Mattar. Associate Editors: Charles E. Butterworth, Neil Caplan, Michael R. Fischbach, Eric Hooglund, Laurie King–Irani, John Ruedy. Farmington Hills: Gale, 2004, 2936 pages. ISBN 9780028657691 {{oq|en|With an estimated population of 67 million in 2004, Iran is one of the most populous countries in the Middle East. ... Iran’s second largest ethnolinguistic minority, the Kurds, make up an estimated 5 percent of the country’s population and reside in the provinces of Kerman and Kurdistan as well as in parts of West Azerbaijan and Ilam. Kurds in Iran are divided along religious lines as Sunni, Shi'ite, or Ahl-e Haqq.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;worldfactbook&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=The World Factbook - Iran|accessdate=2008-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|archivedate=2012-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.unpo.org/content/view/7882/115/ |title=UNPO — Iranian Kurdistan |accessdate=2017-04-24 |archivedate=2014-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023113349/http://www.unpo.org/content/view/7882/115/ }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
{{SYR}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;около 3,5 млн (2020)тан..&lt;ref&gt;[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm Syria]&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
{{GER}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;от 800 ҳаз. тан..&lt;ref name=&quot;d1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;d2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hamline.edu/cla/academics/international_studies/diaspora/kurds/paper.html#germ |title=The Kurdish Diaspora |accessdate=2017-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101230063005/http://www.hamline.edu/cla/academics/international_studies/diaspora/kurds/paper.html#germ |archivedate=2010-12-30 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
{{AZE}}&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;аз 150 ҳаз. тан.&lt;ref name=&quot;d1&quot; /&gt; &lt;br&gt;
{{LBN}}:&lt;br&gt;80 ҳаз.тан.&lt;ref name=&quot;d1&quot;&gt;[http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/ The Kurdish Diaspora]&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
{{RUS}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;63,8 ҳаз. 
{{GEO}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;12 ҳаз. тан.&lt;ref name=&quot;d1&quot; /&gt;&lt;br&gt;
{{ARM}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;32 ҳаз. тан.&lt;ref name=&quot;d1&quot; /&gt;&lt;br&gt;
{{KAZ}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;38,3 ҳаз. тан.. 
{{GBR}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;37 470 ҳаз. тан.&lt;ref name=&quot;d1&quot; /&gt;&lt;br&gt;
{{ISR}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; аз 11&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=sl4PIeyWriUC&amp;pg=PA3&amp;lpg=PA3&amp;dq=%22The+Kurds+and+Kurdistan:+A+General+Background%22&amp;source=bl&amp;ots=bi-xN5Xwcd&amp;sig=jxTkV_bhnEkpbxL2uRSZEIpp1c0&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=4&amp;ct=result#PPA4,M1 Kurdish culture and society: an … — Google Books&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt; то 32 ҳаз. тан.&lt;ref&gt;Чернин В. Этническая карта Израиля: история, проблемы и перспективы развития.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{TKM}}:&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;6 ҳаз. тан.&lt;ref name=&quot;d1&quot; /&gt;&lt;br&gt;

== Адабиёт ==
* Мела Махмуд Баязиди. Нравы и обычаи курдов. Пер., предисл. и примеч. [[Руденко Маргарита Борисовна|М. Б. Руденко]]. М. ИВЛ, 1963
* [http://www.countries.ru/library/orient/iraq/kurds.htm В. Ф. Минорский История курдов] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170508145618/http://www.countries.ru/library/orient/iraq/kurds.htm |date=2017-05-08 }}
* Абдулла Оджалан, В защиту народа, — М., 2007. — 528 с.
* В. Ф. Минорский, История Ширвана и Дербенда X—XI веков, М., 1963
* Мосаки Н. З. Турецкая образовательная политика и ассимиляционные процессы у курдов // Мосаки Н. З./ М.: Этнографическое обозрение, № 5.- 2012. C. 87-124.
== Сарчашма ==
* [http://static.iea.ras.ru/books/Narody_Rossii_atlas_kultur....pdf Народы России: Атлас культур и религий], 2008. — С. 75.
* [http://www.kurdistan.com.ua Курды и Курдистан: культурно-просветительный портал] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140802200219/http://kurdistan.com.ua/ |date=2014-08-02 }}
* [http://www.orientalstudies.ru/rus/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=196 История курдоведения в ИВР РАН]
* [http://www.narodru.ru/article1236.html Курды на сайте «Народы России»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170202045149/http://www.narodru.ru/article1236.html |date=2017-02-02 }}
* [http://www.budetinteresno.narod.ru/kraeved/kurdi.htm Курды на Кубани: из истории традиционной культуры]
* [http://www.kunstkamera.ru/kunst-catalogue/index.seam?path=62%3A3496087%3A3504499&amp;c=PHOTO&amp;cid=730326 Фотокаталог Музея антропологии и этнографии им. Петра Великого (Кунсткамера) РАН] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120210175204/http://www.kunstkamera.ru/kunst-catalogue/index.seam?path=62%3A3496087%3A3504499&amp;c=PHOTO&amp;cid=730326 |date=2012-02-10 }}
{{ПБ}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
[[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]] 
{{ҷуғрофия-нопурра}}</text>
      <sha1>61fsnif2v9l5lo0oamqwcok4n2ktimc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Country data Шветсия</title>
    <ns>10</ns>
    <id>150208</id>
    <revision>
      <id>1492078</id>
      <parentid>1350784</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Ивазкунии саҳифа бо '{{}}'</comment>
      <origin>1492078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4" sha1="0ew0e4nobvzn4rxc6ff4utuz9lbluka" xml:space="preserve">{{}}</text>
      <sha1>0ew0e4nobvzn4rxc6ff4utuz9lbluka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492114</id>
      <parentid>1492078</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Вироиши [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:VASHGIRD|VASHGIRD]] анҷом дода буд</comment>
      <origin>1350784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="611" sha1="26bp1cjkjyp3d2xr4qgljw2uggx495x" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Суэд
| flag alias = Flag of Sweden.svg
&lt;!-- 1562 variant removed:
| flag alias-1562 = Sweden-Flag-1562.svg
| border-1562 =
--&gt;
| flag alias-1818 = Swedish and Norwegian merchant flag 1818-1844.svg
| flag alias-1844 = Swedish civil ensign (1844–1905).svg
| flag alias-naval = Naval Ensign of Sweden.svg
| border-naval =
| link alias-naval = Swedish Navy
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var2 = 1818
| var3 = 1844
| redir1 = SWE
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>26bp1cjkjyp3d2xr4qgljw2uggx495x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492115</id>
      <parentid>1492114</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Шаблон:Country data Суэд]] to [[Шаблон:Country data Шветсия]]</comment>
      <origin>1350784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="611" sha1="26bp1cjkjyp3d2xr4qgljw2uggx495x" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Суэд
| flag alias = Flag of Sweden.svg
&lt;!-- 1562 variant removed:
| flag alias-1562 = Sweden-Flag-1562.svg
| border-1562 =
--&gt;
| flag alias-1818 = Swedish and Norwegian merchant flag 1818-1844.svg
| flag alias-1844 = Swedish civil ensign (1844–1905).svg
| flag alias-naval = Naval Ensign of Sweden.svg
| border-naval =
| link alias-naval = Swedish Navy
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var2 = 1818
| var3 = 1844
| redir1 = SWE
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>26bp1cjkjyp3d2xr4qgljw2uggx495x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Мардум/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>150462</id>
    <revision>
      <id>1492162</id>
      <parentid>1391758</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7637" sha1="2wkc5ovtewedl8vgsxmhmbgijhihrn8" xml:space="preserve">
Шаблони '''Мардум''' барои нишон додани маълумоти асосӣ дар бораи халқҳо ва гурӯҳҳои қавмӣ истифода мешавад. Он ном, рамзҳо, шумораи аҳолӣ, сокиншавӣ, ҷамоаҳои бурунмарзӣ, забон, дин ва пайдоиши халқро дар қуттии иттилоотӣ нишон медиҳад.

== Корбурд ==

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Мардум
|ном =
|номи аслӣ =

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам =
|андозаи парчам =
|зернависи парчам =
|нишон =
|андозаи нишон =
|зернависи нишон =

&lt;!-- Дар ҷаҳон --&gt;
|дар ҷаҳон =
|соли шумориш =
|манбаи шумора =

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 =
|аҳолии таърихӣ1 =
|манбаи таърихӣ1 =

|минтақаи таърихӣ2 =
|аҳолии таърихӣ2 =
|манбаи таърихӣ2 =

|минтақаи таърихӣ3 =
|аҳолии таърихӣ3 =
|манбаи таърихӣ3 =

|минтақаи таърихӣ4 =
|аҳолии таърихӣ4 =
|манбаи таърихӣ4 =

|минтақаи таърихӣ5 =
|аҳолии таърихӣ5 =
|манбаи таърихӣ5 =

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 =
|аҳолӣ1 =
|манбаъ1 =

|минтақа2 =
|аҳолӣ2 =
|манбаъ2 =

|минтақа3 =
|аҳолӣ3 =
|манбаъ3 =

&lt;!-- То минтақа50, аҳолӣ50 ва манбаъ50 --&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|аз байн рафта =
|фарҳанги бостоншиносӣ =
|забон =
|динҳо =
|ҷузъе аз =
|халқҳои наздик =
|гурӯҳҳои қавмӣ =
|пайдоиш =

&lt;!-- Параметрҳои иловагӣ --&gt;
|from =
|ранг =
|сабки бадан =
|синфи бадан =
|бе гурӯҳ =
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

== Параметрҳо ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Параметр
! Тавсиф
|-
| &lt;code&gt;ном&lt;/code&gt;
| Номи халқ ба забони тоҷикӣ.
|-
| &lt;code&gt;номи аслӣ&lt;/code&gt;
| Номе, ки халқ худро бо он меномад. Дар зери сарлавҳаи асосӣ бо ҳарфҳои моил (курсив) нишон дода мешавад.
|-
| &lt;code&gt;парчам&lt;/code&gt;
| Номи парвандаи парчам дар Викианбор.
|-
| &lt;code&gt;андозаи парчам&lt;/code&gt;
| Андозаи парчам; пешфарз 160x160px.
|-
| &lt;code&gt;зернависи парчам&lt;/code&gt;
| Матни зери парчам.
|-
| &lt;code&gt;нишон&lt;/code&gt;
| Номи парвандаи нишон дар Викианбор.
|-
| &lt;code&gt;андозаи нишон&lt;/code&gt;
| Андозаи нишон; пешфарз 90x160px.
|-
| &lt;code&gt;зернависи нишон&lt;/code&gt;
| Матни зери нишон.
|-
| &lt;code&gt;дар ҷаҳон&lt;/code&gt;
| Шумораи умумии намояндагони халқ дар ҷаҳон.
|-
| &lt;code&gt;соли шумориш&lt;/code&gt;
| Соли маълумоти оморӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаи шумора&lt;/code&gt;
| Манбаи шумораи умумии аҳолӣ.
|-
| &lt;code&gt;минтақаи таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии таърихии халқ.
|-
| &lt;code&gt;аҳолии таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Шумораи намояндагони халқ дар минтақаҳои таърихӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаи таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Манбаи маълумоти омории ҳар минтақаи таърихӣ.
|-
| &lt;code&gt;минтақа1–50&lt;/code&gt;
| Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии ҷамоаҳои бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;аҳолӣ1–50&lt;/code&gt;
| Шумораи намояндагони халқ дар ҳар кишвар ё минтақаи бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаъ1–50&lt;/code&gt;
| Манбаи маълумоти омории ҳар ҷамоаи бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;аз байн рафта&lt;/code&gt;
| Сана ё давраи аз байн рафтани халқ ё гурӯҳи қавмӣ.
|-
| &lt;code&gt;фарҳанги бостоншиносӣ&lt;/code&gt;
| Фарҳанги бостоншиносии марбут ба халқ.
|-
| &lt;code&gt;забон&lt;/code&gt;
| Забон ё забонҳои халқ.
|-
| &lt;code&gt;динҳо&lt;/code&gt;
| Динҳо ва эътиқодҳои халқ.
|-
| &lt;code&gt;ҷузъе аз&lt;/code&gt;
| Гурӯҳи бузургтаре, ки халқ ба он мансуб аст.
|-
| &lt;code&gt;халқҳои наздик&lt;/code&gt;
| Халқҳои аз ҷиҳати таърихӣ, забонӣ ё фарҳангӣ наздик.
|-
| &lt;code&gt;гурӯҳҳои қавмӣ&lt;/code&gt;
| Зергурӯҳҳои қавмии халқ.
|-
| &lt;code&gt;пайдоиш&lt;/code&gt;
| Сарзамин ё минтақаи пайдоиши халқ.
|-
| &lt;code&gt;from&lt;/code&gt;
| Шиносаи объекти Викидода.
|-
| &lt;code&gt;ранг&lt;/code&gt;
| Ранги иловагии қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;сабки бадан&lt;/code&gt;
| Сабки CSS-и қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;синфи бадан&lt;/code&gt;
| Синфи CSS-и қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;бе гурӯҳ&lt;/code&gt;
| Ғайрифаъол кардани гурӯҳбандии худкор.
|}

== Викидода ==

Шаблон барои баъзе параметрҳо маълумотро аз [[Викидода]] мегирад.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маълумот
! Хусусияти Викидода
|-
| Номи аслӣ
| [[d:Property:P1705|P1705]]
|-
| Шумораи аҳолӣ
| [[d:Property:P1082|P1082]]
|-
| Кишвар
| [[d:Property:P17|P17]]
|-
| Санаи аз байн рафтан
| [[d:Property:P576|P576]]
|-
| Забон
| [[d:Property:P103|P103]]
|-
| Дин
| [[d:Property:P140|P140]]
|-
| Ҷузъе аз
| [[d:Property:P361|P361]]
|-
| Гурӯҳҳои қавмӣ
| [[d:Property:P527|P527]]
|}

Маълумоти аз Викидода гирифташуда бояд ба мавзӯи мақола мувофиқ бошад. Масалан, шумораи аҳолии кишвар ҳатман шумораи намояндагони халқи ҳамноми он нест.

== Намуна ==

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Мардум
|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = Svenskar

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 90px
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ2 = 811 (2021)

|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ1 = 46 699 (2021; шведтаборон)

|забон = [[Забони шведӣ]]
|динҳо = [[Масеҳияти лютеранӣ]]
|ҷузъе аз = [[Халқҳои германии шимолӣ]]
|халқҳои наздик = [[Норвегиҳо]], [[Даниягиҳо]]
|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Рақамҳои намуна бояд ҳангоми истифода дар мақола бо манбаъҳои боэътимод тасдиқ карда шаванд.

&lt;includeonly&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои қуттии иттилоотии халқҳо]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>2wkc5ovtewedl8vgsxmhmbgijhihrn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492163</id>
      <parentid>1492162</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8656" sha1="bcryn62wlhtuvtdsu2lahe72o4bkt1n" xml:space="preserve">
Шаблони '''Мардум''' барои нишон додани маълумоти асосӣ дар бораи халқҳо ва гурӯҳҳои қавмӣ истифода мешавад. Он ном, рамзҳо, шумораи аҳолӣ, сокиншавӣ, ҷамоаҳои бурунмарзӣ, забон, дин ва пайдоиши халқро дар қуттии иттилоотӣ нишон медиҳад.

== Корбурд ==

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Мардум
|ном =
|номи аслӣ =

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам =
|андозаи парчам =
|зернависи парчам =
|нишон =
|андозаи нишон =
|зернависи нишон =

&lt;!-- Дар ҷаҳон --&gt;
|дар ҷаҳон =
|соли шумориш =
|манбаи шумора =

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 =
|аҳолии таърихӣ1 =
|манбаи таърихӣ1 =

|минтақаи таърихӣ2 =
|аҳолии таърихӣ2 =
|манбаи таърихӣ2 =

|минтақаи таърихӣ3 =
|аҳолии таърихӣ3 =
|манбаи таърихӣ3 =

|минтақаи таърихӣ4 =
|аҳолии таърихӣ4 =
|манбаи таърихӣ4 =

|минтақаи таърихӣ5 =
|аҳолии таърихӣ5 =
|манбаи таърихӣ5 =

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 =
|аҳолӣ1 =
|манбаъ1 =

|минтақа2 =
|аҳолӣ2 =
|манбаъ2 =

|минтақа3 =
|аҳолӣ3 =
|манбаъ3 =

&lt;!-- То минтақа50, аҳолӣ50 ва манбаъ50 --&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|аз байн рафта =
|фарҳанги бостоншиносӣ =
|забон =
|динҳо =
|ҷузъе аз =
|халқҳои наздик =
|гурӯҳҳои қавмӣ =
|пайдоиш =

&lt;!-- Параметрҳои иловагӣ --&gt;
|from =
|ранг =
|сабки бадан =
|синфи бадан =
|бе гурӯҳ =
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

== Параметрҳо ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Параметр
! Тавсиф
|-
| &lt;code&gt;ном&lt;/code&gt;
| Номи халқ ба забони тоҷикӣ.
|-
| &lt;code&gt;номи аслӣ&lt;/code&gt;
| Номе, ки халқ худро бо он меномад. Дар зери сарлавҳаи асосӣ бо ҳарфҳои моил (курсив) нишон дода мешавад.
|-
| &lt;code&gt;парчам&lt;/code&gt;
| Номи парвандаи парчам дар Викианбор.
|-
| &lt;code&gt;андозаи парчам&lt;/code&gt;
| Андозаи парчам; пешфарз 160x160px.
|-
| &lt;code&gt;зернависи парчам&lt;/code&gt;
| Матни зери парчам.
|-
| &lt;code&gt;нишон&lt;/code&gt;
| Номи парвандаи нишон дар Викианбор.
|-
| &lt;code&gt;андозаи нишон&lt;/code&gt;
| Андозаи нишон; пешфарз 90x160px.
|-
| &lt;code&gt;зернависи нишон&lt;/code&gt;
| Матни зери нишон.
|-
| &lt;code&gt;дар ҷаҳон&lt;/code&gt;
| Шумораи умумии намояндагони халқ дар ҷаҳон.
|-
| &lt;code&gt;соли шумориш&lt;/code&gt;
| Соли маълумоти оморӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаи шумора&lt;/code&gt;
| Манбаи шумораи умумии аҳолӣ.
|-
| &lt;code&gt;минтақаи таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии таърихии халқ.
|-
| &lt;code&gt;аҳолии таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Шумораи намояндагони халқ дар минтақаҳои таърихӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаи таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Манбаи маълумоти омории ҳар минтақаи таърихӣ.
|-
| &lt;code&gt;минтақа1–50&lt;/code&gt;
| Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии ҷамоаҳои бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;аҳолӣ1–50&lt;/code&gt;
| Шумораи намояндагони халқ дар ҳар кишвар ё минтақаи бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаъ1–50&lt;/code&gt;
| Манбаи маълумоти омории ҳар ҷамоаи бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;аз байн рафта&lt;/code&gt;
| Сана ё давраи аз байн рафтани халқ ё гурӯҳи қавмӣ.
|-
| &lt;code&gt;фарҳанги бостоншиносӣ&lt;/code&gt;
| Фарҳанги бостоншиносии марбут ба халқ.
|-
| &lt;code&gt;забон&lt;/code&gt;
| Забон ё забонҳои халқ.
|-
| &lt;code&gt;динҳо&lt;/code&gt;
| Динҳо ва эътиқодҳои халқ.
|-
| &lt;code&gt;ҷузъе аз&lt;/code&gt;
| Гурӯҳи бузургтаре, ки халқ ба он мансуб аст.
|-
| &lt;code&gt;халқҳои наздик&lt;/code&gt;
| Халқҳои аз ҷиҳати таърихӣ, забонӣ ё фарҳангӣ наздик.
|-
| &lt;code&gt;гурӯҳҳои қавмӣ&lt;/code&gt;
| Зергурӯҳҳои қавмии халқ.
|-
| &lt;code&gt;пайдоиш&lt;/code&gt;
| Сарзамин ё минтақаи пайдоиши халқ.
|-
| &lt;code&gt;from&lt;/code&gt;
| Шиносаи объекти Викидода.
|-
| &lt;code&gt;ранг&lt;/code&gt;
| Ранги иловагии қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;сабки бадан&lt;/code&gt;
| Сабки CSS-и қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;синфи бадан&lt;/code&gt;
| Синфи CSS-и қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;бе гурӯҳ&lt;/code&gt;
| Ғайрифаъол кардани гурӯҳбандии худкор.
|}

== Викидода ==

Шаблон барои баъзе параметрҳо маълумотро аз [[Викидода]] мегирад.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маълумот
! Хусусияти Викидода
|-
| Номи аслӣ
| [[d:Property:P1705|P1705]]
|-
| Шумораи аҳолӣ
| [[d:Property:P1082|P1082]]
|-
| Кишвар
| [[d:Property:P17|P17]]
|-
| Санаи аз байн рафтан
| [[d:Property:P576|P576]]
|-
| Забон
| [[d:Property:P103|P103]]
|-
| Дин
| [[d:Property:P140|P140]]
|-
| Ҷузъе аз
| [[d:Property:P361|P361]]
|-
| Гурӯҳҳои қавмӣ
| [[d:Property:P527|P527]]
|}

Маълумоти аз Викидода гирифташуда бояд ба мавзӯи мақола мувофиқ бошад. Масалан, шумораи аҳолии кишвар ҳатман шумораи намояндагони халқи ҳамноми он нест.


== Намуна ==

=== Код ===

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Мардум
|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = Svenskar

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 90px
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ2 = 811 (2021)

|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ1 = 46 699 (2021; шведтаборон)

|забон = [[Забони шведӣ]]
|динҳо = [[Масеҳияти лютеранӣ]]
|ҷузъе аз = [[Халқҳои германии шимолӣ]]
|халқҳои наздик = [[Норвегиҳо]], [[Даниягиҳо]]
|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

=== Натиҷа ===

{{Мардум
|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = Svenskar

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 90px
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ2 = 811 (2021)

|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ1 = 46 699 (2021; шведтаборон)

|забон = [[Забони шведӣ]]
|динҳо = [[Масеҳияти лютеранӣ]]
|ҷузъе аз = [[Халқҳои германии шимолӣ]]
|халқҳои наздик = [[Норвегиҳо]], [[Даниягиҳо]]
|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}

{{clear}}

Рақамҳои намуна бояд ҳангоми истифода дар мақола бо манбаъҳои боэътимод тасдиқ карда шаванд.

&lt;includeonly&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои қуттии иттилоотии халқҳо]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>bcryn62wlhtuvtdsu2lahe72o4bkt1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492164</id>
      <parentid>1492163</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8731" sha1="jenjbiuki616k7nccts00fznpzt1bvw" xml:space="preserve">Шаблони '''Мардум''' барои нишон додани маълумоти асосӣ дар бораи халқҳо ва гурӯҳҳои қавмӣ истифода мешавад. Он ном, рамзҳо, шумораи аҳолӣ, сокиншавӣ, ҷамоаҳои бурунмарзӣ, забон, дин ва пайдоиши халқро дар қуттии иттилоотӣ нишон медиҳад.

== Корбурд ==

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Мардум
|ном =
|номи аслӣ =

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам =
|андозаи парчам =
|зернависи парчам =
|нишон =
|андозаи нишон =
|зернависи нишон =

&lt;!-- Дар ҷаҳон --&gt;
|дар ҷаҳон =
|соли шумориш =
|манбаи шумора =

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 =
|аҳолии таърихӣ1 =
|манбаи таърихӣ1 =

|минтақаи таърихӣ2 =
|аҳолии таърихӣ2 =
|манбаи таърихӣ2 =

|минтақаи таърихӣ3 =
|аҳолии таърихӣ3 =
|манбаи таърихӣ3 =

|минтақаи таърихӣ4 =
|аҳолии таърихӣ4 =
|манбаи таърихӣ4 =

|минтақаи таърихӣ5 =
|аҳолии таърихӣ5 =
|манбаи таърихӣ5 =

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 =
|аҳолӣ1 =
|манбаъ1 =

|минтақа2 =
|аҳолӣ2 =
|манбаъ2 =

|минтақа3 =
|аҳолӣ3 =
|манбаъ3 =

&lt;!-- То минтақа50, аҳолӣ50 ва манбаъ50 --&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|аз байн рафта =
|фарҳанги бостоншиносӣ =
|забон =
|динҳо =
|ҷузъе аз =
|халқҳои наздик =
|гурӯҳҳои қавмӣ =
|пайдоиш =

&lt;!-- Параметрҳои иловагӣ --&gt;
|from =
|ранг =
|сабки бадан =
|синфи бадан =
|бе гурӯҳ =
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

== Параметрҳо ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Параметр
! Тавсиф
|-
| &lt;code&gt;ном&lt;/code&gt;
| Номи халқ ба забони тоҷикӣ.
|-
| &lt;code&gt;номи аслӣ&lt;/code&gt;
| Номе, ки халқ худро бо он меномад. Дар зери сарлавҳаи асосӣ бо ҳарфҳои моил (курсив) нишон дода мешавад.
|-
| &lt;code&gt;парчам&lt;/code&gt;
| Номи парвандаи парчам дар Викианбор.
|-
| &lt;code&gt;андозаи парчам&lt;/code&gt;
| Андозаи парчам; пешфарз 160x160px.
|-
| &lt;code&gt;зернависи парчам&lt;/code&gt;
| Матни зери парчам.
|-
| &lt;code&gt;нишон&lt;/code&gt;
| Номи парвандаи нишон дар Викианбор.
|-
| &lt;code&gt;андозаи нишон&lt;/code&gt;
| Андозаи нишон; пешфарз 90x160px.
|-
| &lt;code&gt;зернависи нишон&lt;/code&gt;
| Матни зери нишон.
|-
| &lt;code&gt;дар ҷаҳон&lt;/code&gt;
| Шумораи умумии намояндагони халқ дар ҷаҳон.
|-
| &lt;code&gt;соли шумориш&lt;/code&gt;
| Соли маълумоти оморӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаи шумора&lt;/code&gt;
| Манбаи шумораи умумии аҳолӣ.
|-
| &lt;code&gt;минтақаи таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии таърихии халқ.
|-
| &lt;code&gt;аҳолии таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Шумораи намояндагони халқ дар минтақаҳои таърихӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаи таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Манбаи маълумоти омории ҳар минтақаи таърихӣ.
|-
| &lt;code&gt;минтақа1–50&lt;/code&gt;
| Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии ҷамоаҳои бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;аҳолӣ1–50&lt;/code&gt;
| Шумораи намояндагони халқ дар ҳар кишвар ё минтақаи бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаъ1–50&lt;/code&gt;
| Манбаи маълумоти омории ҳар ҷамоаи бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;аз байн рафта&lt;/code&gt;
| Сана ё давраи аз байн рафтани халқ ё гурӯҳи қавмӣ.
|-
| &lt;code&gt;фарҳанги бостоншиносӣ&lt;/code&gt;
| Фарҳанги бостоншиносии марбут ба халқ.
|-
| &lt;code&gt;забон&lt;/code&gt;
| Забон ё забонҳои халқ.
|-
| &lt;code&gt;динҳо&lt;/code&gt;
| Динҳо ва эътиқодҳои халқ.
|-
| &lt;code&gt;ҷузъе аз&lt;/code&gt;
| Гурӯҳи бузургтаре, ки халқ ба он мансуб аст.
|-
| &lt;code&gt;халқҳои наздик&lt;/code&gt;
| Халқҳои аз ҷиҳати таърихӣ, забонӣ ё фарҳангӣ наздик.
|-
| &lt;code&gt;гурӯҳҳои қавмӣ&lt;/code&gt;
| Зергурӯҳҳои қавмии халқ.
|-
| &lt;code&gt;пайдоиш&lt;/code&gt;
| Сарзамин ё минтақаи пайдоиши халқ.
|-
| &lt;code&gt;from&lt;/code&gt;
| Шиносаи объекти Викидода.
|-
| &lt;code&gt;ранг&lt;/code&gt;
| Ранги иловагии қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;сабки бадан&lt;/code&gt;
| Сабки CSS-и қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;синфи бадан&lt;/code&gt;
| Синфи CSS-и қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;бе гурӯҳ&lt;/code&gt;
| Ғайрифаъол кардани гурӯҳбандии худкор.
|}

== Викидода ==

Шаблон барои баъзе параметрҳо маълумотро аз [[Викидода]] мегирад.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маълумот
! Хусусияти Викидода
|-
| Номи аслӣ
| [[d:Property:P1705|P1705]]
|-
| Шумораи аҳолӣ
| [[d:Property:P1082|P1082]]
|-
| Кишвар
| [[d:Property:P17|P17]]
|-
| Санаи аз байн рафтан
| [[d:Property:P576|P576]]
|-
| Забон
| [[d:Property:P103|P103]]
|-
| Дин
| [[d:Property:P140|P140]]
|-
| Ҷузъе аз
| [[d:Property:P361|P361]]
|-
| Гурӯҳҳои қавмӣ
| [[d:Property:P527|P527]]
|}

Маълумоти аз Викидода гирифташуда бояд ба мавзӯи мақола мувофиқ бошад. Масалан, шумораи аҳолии кишвар ҳатман шумораи намояндагони халқи ҳамноми он нест.


== Намуна ==

&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap; gap:20px; align-items:flex-start;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1 1 350px; min-width:0;&quot;&gt;
=== Код ===

&lt;pre style=&quot;overflow-x:auto;&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Мардум
|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = Svenskar

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 90px
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ2 = 811 (2021)

|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ1 = 46 699 (2021; шведтаборон)

|забон = [[Забони шведӣ]]
|динҳо = [[Масеҳияти лютеранӣ]]
|ҷузъе аз = [[Халқҳои германии шимолӣ]]
|халқҳои наздик = [[Норвегиҳо]], [[Даниягиҳо]]
|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1 1 300px; min-width:0;&quot;&gt;
=== Натиҷа ===

{{Мардум
|сабки бадан = float:none; margin:0;

|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = Svenskar

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 90px
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ2 = 811 (2021)

|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ1 = 46 699 (2021; шведтаборон)

|забон = [[Забони шведӣ]]
|динҳо = [[Масеҳияти лютеранӣ]]
|ҷузъе аз = [[Халқҳои германии шимолӣ]]
|халқҳои наздик = [[Норвегиҳо]], [[Даниягиҳо]]
|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;includeonly&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои қуттии иттилоотии халқҳо]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>jenjbiuki616k7nccts00fznpzt1bvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492165</id>
      <parentid>1492164</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8702" sha1="5ykt19n7w8oc98nl3trfcalllsjqkss" xml:space="preserve">Шаблони '''Мардум''' барои нишон додани маълумоти асосӣ дар бораи халқҳо ва гурӯҳҳои қавмӣ истифода мешавад. Он ном, рамзҳо, шумораи аҳолӣ, сокиншавӣ, ҷамоаҳои бурунмарзӣ, забон, дин ва пайдоиши халқро дар қуттии иттилоотӣ нишон медиҳад.

== Корбурд ==

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Мардум
|ном =
|номи аслӣ =

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам =
|андозаи парчам =
|зернависи парчам =
|нишон =
|андозаи нишон =
|зернависи нишон =

&lt;!-- Дар ҷаҳон --&gt;
|дар ҷаҳон =
|соли шумориш =
|манбаи шумора =

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 =
|аҳолии таърихӣ1 =
|манбаи таърихӣ1 =

|минтақаи таърихӣ2 =
|аҳолии таърихӣ2 =
|манбаи таърихӣ2 =

|минтақаи таърихӣ3 =
|аҳолии таърихӣ3 =
|манбаи таърихӣ3 =

|минтақаи таърихӣ4 =
|аҳолии таърихӣ4 =
|манбаи таърихӣ4 =

|минтақаи таърихӣ5 =
|аҳолии таърихӣ5 =
|манбаи таърихӣ5 =

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 =
|аҳолӣ1 =
|манбаъ1 =

|минтақа2 =
|аҳолӣ2 =
|манбаъ2 =

|минтақа3 =
|аҳолӣ3 =
|манбаъ3 =

&lt;!-- То минтақа50, аҳолӣ50 ва манбаъ50 --&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|аз байн рафта =
|фарҳанги бостоншиносӣ =
|забон =
|динҳо =
|ҷузъе аз =
|халқҳои наздик =
|гурӯҳҳои қавмӣ =
|пайдоиш =

&lt;!-- Параметрҳои иловагӣ --&gt;
|from =
|ранг =
|сабки бадан =
|синфи бадан =
|бе гурӯҳ =
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

== Параметрҳо ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Параметр
! Тавсиф
|-
| &lt;code&gt;ном&lt;/code&gt;
| Номи халқ ба забони тоҷикӣ.
|-
| &lt;code&gt;номи аслӣ&lt;/code&gt;
| Номе, ки халқ худро бо он меномад. Дар зери сарлавҳаи асосӣ бо ҳарфҳои моил (курсив) нишон дода мешавад.
|-
| &lt;code&gt;парчам&lt;/code&gt;
| Номи парвандаи парчам дар Викианбор.
|-
| &lt;code&gt;андозаи парчам&lt;/code&gt;
| Андозаи парчам; пешфарз 160x160px.
|-
| &lt;code&gt;зернависи парчам&lt;/code&gt;
| Матни зери парчам.
|-
| &lt;code&gt;нишон&lt;/code&gt;
| Номи парвандаи нишон дар Викианбор.
|-
| &lt;code&gt;андозаи нишон&lt;/code&gt;
| Андозаи нишон; пешфарз 90x160px.
|-
| &lt;code&gt;зернависи нишон&lt;/code&gt;
| Матни зери нишон.
|-
| &lt;code&gt;дар ҷаҳон&lt;/code&gt;
| Шумораи умумии намояндагони халқ дар ҷаҳон.
|-
| &lt;code&gt;соли шумориш&lt;/code&gt;
| Соли маълумоти оморӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаи шумора&lt;/code&gt;
| Манбаи шумораи умумии аҳолӣ.
|-
| &lt;code&gt;минтақаи таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии таърихии халқ.
|-
| &lt;code&gt;аҳолии таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Шумораи намояндагони халқ дар минтақаҳои таърихӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаи таърихӣ1–5&lt;/code&gt;
| Манбаи маълумоти омории ҳар минтақаи таърихӣ.
|-
| &lt;code&gt;минтақа1–50&lt;/code&gt;
| Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии ҷамоаҳои бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;аҳолӣ1–50&lt;/code&gt;
| Шумораи намояндагони халқ дар ҳар кишвар ё минтақаи бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;манбаъ1–50&lt;/code&gt;
| Манбаи маълумоти омории ҳар ҷамоаи бурунмарзӣ.
|-
| &lt;code&gt;аз байн рафта&lt;/code&gt;
| Сана ё давраи аз байн рафтани халқ ё гурӯҳи қавмӣ.
|-
| &lt;code&gt;фарҳанги бостоншиносӣ&lt;/code&gt;
| Фарҳанги бостоншиносии марбут ба халқ.
|-
| &lt;code&gt;забон&lt;/code&gt;
| Забон ё забонҳои халқ.
|-
| &lt;code&gt;динҳо&lt;/code&gt;
| Динҳо ва эътиқодҳои халқ.
|-
| &lt;code&gt;ҷузъе аз&lt;/code&gt;
| Гурӯҳи бузургтаре, ки халқ ба он мансуб аст.
|-
| &lt;code&gt;халқҳои наздик&lt;/code&gt;
| Халқҳои аз ҷиҳати таърихӣ, забонӣ ё фарҳангӣ наздик.
|-
| &lt;code&gt;гурӯҳҳои қавмӣ&lt;/code&gt;
| Зергурӯҳҳои қавмии халқ.
|-
| &lt;code&gt;пайдоиш&lt;/code&gt;
| Сарзамин ё минтақаи пайдоиши халқ.
|-
| &lt;code&gt;from&lt;/code&gt;
| Шиносаи объекти Викидода.
|-
| &lt;code&gt;ранг&lt;/code&gt;
| Ранги иловагии қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;сабки бадан&lt;/code&gt;
| Сабки CSS-и қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;синфи бадан&lt;/code&gt;
| Синфи CSS-и қуттӣ.
|-
| &lt;code&gt;бе гурӯҳ&lt;/code&gt;
| Ғайрифаъол кардани гурӯҳбандии худкор.
|}

== Викидода ==

Шаблон барои баъзе параметрҳо маълумотро аз [[Викидода]] мегирад.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маълумот
! Хусусияти Викидода
|-
| Номи аслӣ
| [[d:Property:P1705|P1705]]
|-
| Шумораи аҳолӣ
| [[d:Property:P1082|P1082]]
|-
| Кишвар
| [[d:Property:P17|P17]]
|-
| Санаи аз байн рафтан
| [[d:Property:P576|P576]]
|-
| Забон
| [[d:Property:P103|P103]]
|-
| Дин
| [[d:Property:P140|P140]]
|-
| Ҷузъе аз
| [[d:Property:P361|P361]]
|-
| Гурӯҳҳои қавмӣ
| [[d:Property:P527|P527]]
|}

Маълумоти аз Викидода гирифташуда бояд ба мавзӯи мақола мувофиқ бошад. Масалан, шумораи аҳолии кишвар ҳатман шумораи намояндагони халқи ҳамноми он нест.
== Намуна ==
&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap; gap:10px; align-items:flex-start; width: 100%;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1 1 350px; min-width:0;&quot;&gt;
&lt;pre style=&quot;overflow-x:auto;&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Мардум
|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = Svenskar

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 90px
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ2 = 811 (2021)

|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ1 = 46 699 (2021; шведтаборон)

|забон = [[Забони шведӣ]]
|динҳо = [[Масеҳияти лютеранӣ]]
|ҷузъе аз = [[Халқҳои германии шимолӣ]]
|халқҳои наздик = [[Норвегиҳо]], [[Даниягиҳо]]
|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1 1 300px; min-width:0;&quot;&gt;
{{Мардум
|сабки бадан = float:none; margin:0;

|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = Svenskar

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 90px
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ2 = 811 (2021)

|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ1 = 46 699 (2021; шведтаборон)

|забон = [[Забони шведӣ]]
|динҳо = [[Масеҳияти лютеранӣ]]
|ҷузъе аз = [[Халқҳои германии шимолӣ]]
|халқҳои наздик = [[Норвегиҳо]], [[Даниягиҳо]]
|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;includeonly&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои қуттии иттилоотии халқҳо]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>5ykt19n7w8oc98nl3trfcalllsjqkss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Қуттии Гурӯҳи Этники</title>
    <ns>10</ns>
    <id>150465</id>
    <revision>
      <id>1492128</id>
      <parentid>890766</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Шаблон:Мардум]]</comment>
      <origin>1492128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm" xml:space="preserve">{{ҳазф}}</text>
      <sha1>aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андони Ираола</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163602</id>
    <revision>
      <id>1492100</id>
      <parentid>1145455</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zafer</username>
        <id>20028</id>
      </contributor>
      <comment>Photo changed</comment>
      <origin>1492100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4104" sha1="39mv1zucdr82mrf0ogmp4eci73sl84l" xml:space="preserve">{{Варақаи футболбоз
 |embed = no
 |ном = Андони Ираола
 |акс = Andoni Iraola Liverpool FC 20261103 (3).JPG
 |андозаи_акс = 200
 |alt = 
 |шарҳи_акс = Iraola with [[Liverpool FC]] in 2026
 |номи_пурра = Андони Ираола Сагарна&lt;br&gt;(Andoni Iraola Sagarna)
 |ном_ҳангоми_таваллуд = 
 |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1982|6|22|df=y}}
 |макони_таваллуд = [[Усурбил]], [[Испания]]&lt;ref group=қайд&gt;[[:en:Spain|Spain]], [[:en:Usurbil|Usurbil]]&lt;/ref&gt;
 |санаи_вафот = 
 |макони_вафот = 
 |қад = {{convert|1.82|m|abbr=on}}
 |мавқеъ = {{afp|RB|DF}}
 |бошгоҳи_кунунӣ = 
 |рақам =

 |солҳои_ҷавонӣ1 = 1991–1999
 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = Antiguoko[[:en:Antiguoko|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |солҳои_ҷавонӣ2 = 1999–2000
 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ2 = Athletic Bilbao cantera[[:en:Athletic Bilbao cantera|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]

 |солҳо1 = 2000–2001
 |бошгоҳҳо1 = CD Basconia[[:en:CD Basconia|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо1 = 35
 |голҳо1 = 4
 |солҳо2 = 2001–2003
 |бошгоҳҳо2 = Bilbao Athletic[[:en:Bilbao Athletic|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо2 = 75
 |голҳо2 = 15
 |солҳо3 = 2003–2015
 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Испания}} [[Атлетик Билбао]][[:en:Athletic Bilbao|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо3 = 406
 |голҳо3 = 33
 |солҳо4 = 2015–2016
 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|ИМА}} [[НЮ Йорк Сити (бошгоҳи футбол)|НЮ Йорк Сити]][[:en:New York City FC|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо4 = 40
 |голҳо4 = 0

 |солҳои_умумӣ = 
 |баромадҳои_умумӣ = 556
 |голҳои_умумӣ = 52

 |солҳои_миллӣ1 = 2001
 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол то|18|Spain}}[[:en:Spain national under-18 football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ1 = 1
 |голҳои_миллӣ1 = 0
 |солҳои_миллӣ2 = 2003
 |дастаи_миллӣ2 = {{Футбол то|21|Spain}}[[:en:Spain national under-21 football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ2 = 1
 |голҳои_миллӣ2 = 0
 |солҳои_миллӣ3 = 2008–2011
 |дастаи_миллӣ3 = {{Футбол|Spain}}[[:en:Spain national football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ3 = 7
 |голҳои_миллӣ3 = 0
 |солҳои_миллӣ4 = 2003–2013
 |дастаи_миллӣ4 = {{Футбол|}}[[:en:Basque Country national football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ4 = 8
 |голҳои_миллӣ4 = 0

 |шаблонҳои_медал-title = 
 |шаблонҳои_медал = 
 |шаблонҳои_медал-expand = 
 |module = 
 |азнавсозии_бошгоҳ = 
 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 
 }}
'''Андони Ираола Сагарна''' ({{lang-es|''Andoni Iraola Sagarna''}}; [[22 июн]]и [[1982]], [[Усурбил]], [[Испания]]) —  футболбози [[Испания|испанӣ]], {{afp|rb|df}}.&lt;ref&gt;[[:en:Andoni Iraola|Andoni Iraola]]&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
{{васеъкунии фасл}}

== Маснади бошгоҳӣ ==

== Мунтахаби миллӣ ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}}
== Пайвандҳо ==
{{эзоҳ}}

__FORCETOC__

[[Гурӯҳ:Зодагони 22 июн]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1982]]
[[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Basconia]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Bilbao Athletic]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Атлетик Билбао]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ НЮ Йорк Сити]]


{{Spain-footy-bio-stub}}</text>
      <sha1>39mv1zucdr82mrf0ogmp4eci73sl84l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Гурӯҳи мазҳабӣ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>200653</id>
    <revision>
      <id>1492182</id>
      <parentid>972382</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4294" sha1="azamm1fbw0s3ufsaxxasjt3xjxrdkrl" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| title       = {{{name|{{{group|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}
| image1      = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{flag|}}}|size={{{flag_size|150x150px}}}|sizedefault=frameless|alt={{{flag_alt|{{{flag_caption|}}}}}}|suppressplaceholder=yes}}
| caption1    = {{{flag_caption|}}}
| image2      = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}}|size={{{image_size|250x250px}}}|sizedefault=frameless|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|suppressplaceholder=yes}}
| caption2    = {{{image_caption|{{{caption|}}}}}}

| headerstyle = background-color: #d2ccb9

| header1     = {{#if:{{{population|}}}{{{pop|}}}{{{poptime|}}}|Ҷамъияти кул}}
| data2       = {{{population|}}}{{{pop|}}}{{{poptime|}}}

| header3     = {{#if:{{{founder|}}}|Бунёнгузор}}
| data4       = {{{founder|}}}

| header5     = {{#if:{{{popplace|}}}{{{regions|}}}{{{region1|}}}|Минтақаҳои дорои ҷамъияти қобили таваҷҷуҳ}}

| data6       = {{#if:{{{popplace|}}}{{{regions|}}}|{{{popplace|}}}{{{regions|}}} }}

| header7     = {{{tablehdr|}}}

| label8      = {{{region1|}}}
| data8       = {{{pop1|}}}{{{ref1|}}}
| label9      = {{{region2|}}}
| data9       = {{{pop2|}}}{{{ref2|}}}
| label10     = {{{region3|}}}
| data10      = {{{pop3|}}}{{{ref3|}}}
| label11     = {{{region4|}}}
| data11      = {{{pop4|}}}{{{ref4|}}}
| label12     = {{{region5|}}}
| data12      = {{{pop5|}}}{{{ref5|}}}
| label13     = {{{region6|}}}
| data13      = {{{pop6|}}}{{{ref6|}}}
| label14     = {{{region7|}}}
| data14      = {{{pop7|}}}{{{ref7|}}}
| label15     = {{{region8|}}}
| data15      = {{{pop8|}}}{{{ref8|}}}
| label16     = {{{region9|}}}
| data16      = {{{pop9|}}}{{{ref9|}}}
| label17     = {{{region10|}}}
| data17      = {{{pop10|}}}{{{ref10|}}}
| label18     = {{{region11|}}}
| data18      = {{{pop11|}}}{{{ref11|}}}
| label19     = {{{region12|}}}
| data19      = {{{pop12|}}}{{{ref12|}}}
| label20     = {{{region13|}}}
| data20      = {{{pop13|}}}{{{ref13|}}}
| label21     = {{{region14|}}}
| data21      = {{{pop14|}}}{{{ref14|}}}
| label22     = {{{region15|}}}
| data22      = {{{pop15|}}}{{{ref15|}}}
| label23     = {{{region16|}}}
| data23      = {{{pop16|}}}{{{ref16|}}}
| label24     = {{{region17|}}}
| data24      = {{{pop17|}}}{{{ref17|}}}
| label25     = {{{region18|}}}
| data25      = {{{pop18|}}}{{{ref18|}}}
| label26     = {{{region19|}}}
| data26      = {{{pop19|}}}{{{ref19|}}}
| label27     = {{{region20|}}}
| data27      = {{{pop20|}}}{{{ref20|}}}
| label28     = {{{region21|}}}
| data28      = {{{pop21|}}}{{{ref21|}}}
| label29     = {{{region22|}}}
| data29      = {{{pop22|}}}{{{ref22|}}}
| label30     = {{{region23|}}}
| data30      = {{{pop23|}}}{{{ref23|}}}
| label31     = {{{region24|}}}
| data31      = {{{pop24|}}}{{{ref24|}}}
| label32     = {{{region25|}}}
| data32      = {{{pop25|}}}{{{ref25|}}}
| label33     = {{{region26|}}}
| data33      = {{{pop26|}}}{{{ref26|}}}
| label34     = {{{region27|}}}
| data34      = {{{pop27|}}}{{{ref27|}}}
| label35     = {{{region28|}}}
| data35      = {{{pop28|}}}{{{ref28|}}}
| label36     = {{{region29|}}}
| data36      = {{{pop29|}}}{{{ref29|}}}
| label37     = {{{region30|}}}
| data37      = {{{pop30|}}}{{{ref30|}}}
| label38     = {{{region31|}}}
| data38      = {{{pop31|}}}{{{ref31|}}}

| header39    = {{#if:{{{rels|}}}{{{religions|}}}|Динҳо}}
| data40      = {{{rels|}}}{{{religions|}}}

| header41    = {{#if:{{{scrips|}}}{{{scriptures|}}}|Китобҳои муқаддас}}
| data42      = {{{scrips|}}}{{{scriptures|}}}

| header43    = {{#if:{{{langs|}}}{{{languages|}}}|Забонҳо}}
| data44      = {{{langs|}}}{{{languages|}}}

| data45      = {{#if:{{{related|}}}|&lt;span style=&quot;font-size: small; font-style; italics; color: red&quot;&gt;An entry was temporarily removed here. Please see [[:Template:Infobox Мардум/doc#Related groups|here]] for what to do.&lt;/span&gt;}}

| header46    = {{#if:{{{related-c|}}}|Гурӯҳҳои марбут}}
| data47      = {{{related-c|}}}

| header48    = {{#if:{{{website|}}}|Веб-сайт}}
| data49      = {{{website|}}}

| below       = {{{notes|}}}

}}{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azamm1fbw0s3ufsaxxasjt3xjxrdkrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Гурӯҳи мазҳабӣ/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>200654</id>
    <revision>
      <id>1492181</id>
      <parentid>972376</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="chn05u60zqdvjzovahbkwcu17b42ns3" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[&lt;/nowiki&gt;[[Wikipedia:Wikidata]]&lt;nowiki&gt;]]) --&gt;
{{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}}
{{Tracks Wikidata|P18|cat=No local image but image on Wikidata}}

== Usage ==
{{Parameter names example|_template=|group|flag|flag_caption|image|image_caption|caption|population|pop|poptime|founder|popplace|regions|region1|tablehdr|pop1|ref1|region2|pop2|ref2|region3|pop3|ref3|region4|pop4|ref4|region5|pop5|ref5|region6|pop6|ref6|region7|pop7|ref7|region8|pop8|ref8|region9|pop9|ref9|region10|pop10|ref10|region11|pop11|ref11|region12|pop12|ref12|region13|pop13|ref13|region14|pop14|ref14|region15|pop15|ref15|region16|pop16|ref16|region17|pop17|ref17|region18|pop18|ref18|region19|pop19|ref19|region20|pop20|ref20|region21|pop21|ref21|region22|pop22|ref22|region23|pop23|ref23|region24|pop24|ref24|region25|pop25|ref25|region26|pop26|ref26|region27|pop27|ref27|region28|pop28|ref28|region29|pop29|ref29|region30|pop30|ref30|region31|pop31|ref31|rels|religions|scrips|scriptures|langs|languages|related|related-c|website|notes}}

&lt;pre style=&quot;overflow: auto&quot;&gt;
{{Infobox religious group
| group         = 
| flag          = 
| flag_caption  = 
| flag_size     = 
| image         = 
| image_caption = 
| image_size    = 

| population    = 
| founder       = 
| regions       = 
| tablehdr      = 

| region1       = 
| pop1          = 
| ref1          = 
| region2       = 
| pop2          = 
| ref2          = 
| region3       = 
| pop3          = 
| ref3          = 

| religions     = 
| scriptures    = 
| languages     = 
| related-c     = 
| website       =
| notes         = 
}}
&lt;/pre&gt;

== See also ==
* {{tl|Infobox deity}}
* {{tl|Infobox epic character}}
* {{tl|Мардум}}
* {{tl|Infobox religious biography}}
* {{tl|Infobox religious building}}
* {{tl|Infobox religious text}}

&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||
&lt;!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Religion and belief infobox templates|Religious Group]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>chn05u60zqdvjzovahbkwcu17b42ns3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Ferulinae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>205982</id>
    <revision>
      <id>1492098</id>
      <parentid>1467991</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="g6f8r56a37abrg58pj0l5sxq6spx3xb" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Apiaceae |rang=Зертриба|latin=Ferulinae|name=}}
{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>g6f8r56a37abrg58pj0l5sxq6spx3xb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492099</id>
      <parentid>1492098</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm" xml:space="preserve">{{ҳазф}}</text>
      <sha1>aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492108</id>
      <parentid>1492099</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Вироиши [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:VASHGIRD|VASHGIRD]] анҷом дода буд</comment>
      <origin>984192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="mh22qx8rsp1t09vdc9jc7zmc10czj5a" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Scandiceae|rang=Зертриба|latin=Ferulinae|name=}}</text>
      <sha1>mh22qx8rsp1t09vdc9jc7zmc10czj5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Scandiceae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>205983</id>
    <revision>
      <id>1492103</id>
      <parentid>1467992</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm" xml:space="preserve">{{ҳазф}}</text>
      <sha1>aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492107</id>
      <parentid>1492103</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Вироиши [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:VASHGIRD|VASHGIRD]] анҷом дода буд</comment>
      <origin>984193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="b8sc8y4w52zot72qggzfdn6vkmb5mft" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Apioideae|rang=Триба|latin=Scandiceae|name=}}</text>
      <sha1>b8sc8y4w52zot72qggzfdn6vkmb5mft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карл Линней</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206168</id>
    <revision>
      <id>1492076</id>
      <parentid>1470715</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T20:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5490" sha1="hduay6no4bgxk9j1dt5s6fdpsrf00zm" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном               = Карл Линней
 |номи аслӣ         = 
 |тасвир            = Carl von Linné, 1707-1778, botanist, professor (Alexander Roslin) - Nationalmuseum - 15723 (cropped).tif
 |бар               = 
 |тавсифи тасвир    = Расми аз тарафи [[Александр Рослин]], 1775
 |таърихи таваллуд  = 
 |зодгоҳ            = [[Росҳулт]], [[Шветсия]]
 |таърихи даргузашт = 
 |маҳалли даргузашт = [[Ҳаммарбӣ]], [[Шведсия|Шведсия]]
 |шаҳрвандӣ         = {{парчамбандӣ|Шветсия}}
 |фазои илмӣ        = [[Биология|Биология]], [[ботаника]] ва [[зоология]]
 |ҷойҳои кор        = 
 |дараҷаи илмӣ      = 
 |унвонҳои илмӣ     = 
 |алма-матер        = [[Донишгоҳи Лунд]], [[Донишгоҳи Уппсала]] ва [[Донишгоҳи Ҳардервийк]]
 |роҳбари илмӣ      = 
 |шогирдони маъруф  = Peter Ascanius, Johann Friedrich Gmelin ва Johan Grysselius
 |маъруф ба         = [[Номи илмӣ]] 
 |ҷоизаҳо           = 
 |имзо              = 
 |бари имзо         = 
 |сайт              = 
}}
'''Карл Линней''' ({{lang-sv|Carl Linnaeus, Carl Linné}}, {{lang-la|Carolus Linnaeus}}; [[23 май]]и [[1707]] — [[10 январ]]и [[1778]]) — [[гиёҳшинос]] ва [[пизишк]]и [[Суэд|шведӣ]], асосгузори низоми [[Номи илмӣ|номи илмии]] ҳайвонот ва растаниҳо, роҳи имрӯзаи номгузории [[Организм|организмҳо]]. Ӯро ҳамчун &quot;падари систематика&quot; низ мешиносанд.
== Зиндагинома ==
Линней, 23 майи соли 1707 дар деҳаи [[Росҳулт]], дар Смаланд, [[Шветсия]] ба дунё омадааст. Ӯ фарзанди калонии Николас (Нилс) Линней ва Кристина Бродерсония буда, падараш аз хурдияш забони лотиниро омӯзондааст. Гузаштагони падарияш деҳқонону  

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо==
{{Навигатсия|Мавзуъ = Карл Линней
|Викигуфтовард = Карл Линней
|Викинамуд = Carolus Linnaeus}}

* [http://gallica.bnf.fr/Search?ArianeWireIndex=index&amp;p=1&amp;lang=EN&amp;q=Linn%C3%A9%2C+Carl+von Труды Карла Линнея] в интернет-библиотеке [[Галлика|Gallica]] (Национальная библиотека Франции)
* [http://linnaeus.c18.net/ The Linnaean correspondence] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110119125502/http://linnaeus.c18.net/ |date=2011-01-19 }} (Онлайн-издание эпистолярного наследия Линнея)
* {{cite web|url=http://www.linnaeus.uu.se/LTeng.html|title=The Linnaeus Garden|publisher=[[Уппсальский университет|Uppsala universitet]]|accessdate=2014-06-05|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Q6RyWt1O?url=http://www.linnaeus.uu.se/LTeng.html|archivedate=2014-06-05}}
* [http://linnaeus.nrm.se/botany/fbo/welcome.html.en Linnean herbarium (S-LINN)] // Department of Phanerogamic Botany, Swedish Museum of Natural History.{{ref-en}} (Проект оцифровки гербария Линнея в Шведском музее естественной истории в Стокгольме)
* {{cite web|url=http://www.egs.uu.se/sysbiol/information/history/linnaeus.htm|author=Anders Backlund|title=Carl Linnaeus - Carl von Linné|publisher=[[Уппсальский университет|Uppsala universitet]], Systematic Botany|date=2005|accessdate=2014-06-05|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Q6SgLt5L?url=http://www.egs.uu.se/sysbiol/information/history/linnaeus.htm|archivedate=2014-06-05}}
* {{cite web|url=http://www.linnean.org/Education+Resources/who_was_linnaeus|title=Who was Linnaeus?|date=2013|publisher=[[Лондонское Линнеевское общество|The Linnean Society of London]]|accessdate=2014-06-05|lang=en|archiveurl=https://archive.today/20140605123326/http://www.linnean.org/Education+Resources/who_was_linnaeus|archivedate=2014-06-05}}
* {{cite web|url=http://www.linnean.org/Resources/LinneanSociety/Documents/Education/Primary/Carl%20Linnaeus.pdf|title=Who was Carl Linnaeus?|publisher=[[Лондонское Линнеевское общество|The Linnean Society of London]]|accessdate=2014-06-05|lang=en|format=pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Q6UucQFe?url=http://www.linnean.org/Resources/LinneanSociety/Documents/Education/Primary/Carl%20Linnaeus.pdf|archivedate=2014-06-05}}
* {{cite web|url=http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/February+2014+Linnaeus+in+love|title=Linnaeus in Love: the Almanach På Åhretefter Iesu Christi nåderika Födelse 1735|publisher=[[Лондонское Линнеевское общество|The Linnean Society of London]]|date=2014-02|accessdate=2014-06-05|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Q6WOsVYl?url=http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/February+2014+Linnaeus+in+love|archivedate=2014-06-05}}

{{олим-нопурра}}
{{пайвандҳои беруна}}</text>
      <sha1>hduay6no4bgxk9j1dt5s6fdpsrf00zm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шукрулло Ғаюров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206647</id>
    <revision>
      <id>1492121</id>
      <parentid>1420593</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5226" sha1="qlk8e3j7l2qm9gfqyfnsnvcz8221xk8" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = 
 | номи аслӣ                 = Шукрулло Кароматуллоевич Ғаюров
|тасвир                 =  
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          =Очилбой Усмонов 
 |таърихи таваллуд       = 04.11.1967
| зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|ноҳияи Рӯдакӣ|ноҳияи Рӯдакӣ}} [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            =  {{Парчами Тоҷикистон}} [[Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт	=  
 |маҳалли даргузашт	=  
|фазои илмӣ          = ҳуқуқшиносӣ
 |ҷойҳои кор          =  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]  
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои ҳуқуқшиносӣ}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин]] 
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |мукофоту ҷоизаҳо =   
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}

'''Шукрулло Кароматуллоевич Ғаюров''' (зод. 4 ноябри 11.1967, ноҳияи Рӯдакӣ) — доктори илми ҳуқуқ (2010), профессор (2014).

== Зиндагинома ==
Соли 1990 факултаи ҳуқуқшиносии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] хатм намуда, дар ҳамин ҷо фаъолият менамояд, вазифаҳои муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи асосҳои давлат ва ҳуқуқро дар [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] адо намудааст.
Баробари омӯзгорӣ ба корҳои таҳқиқотӣ пайваста шуғл меварзад, дар таҳияи «Ҳуқуқи молияи Тоҷикистон», «Ҳуқуқи гражданӣ», «Фарҳанги ҳуқуқ», Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи гарави амволи манқула» ва ғайра иштирок доштааст. Ӯ шогирди Узви вобастаи [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶТ]] [[Очилбой Усмонов]] буда ва рисолаҳои илмиашро дифоъ намудааст. Ҳамзамон бобати ҷиҳатҳои ҳуқуқии мушкилоти хусусигардонии корхонаҳо, ба танзим даровардани фаъолияти судҳои ҳакамӣ, танзими ҳуқуқии арбитражи байналмилалӣ дар Тоҷикистон ва ғайра беш аз ҳаштод асару мақола ба табъ расондааст.

== Осор ==
Проблемы гражданско-правового регулирования акционирования государствен-ных предприятий в Республике Таджикистан. — Д., 1996; Основные проблемы приватизации предприятий: гражданско-правовой аспект. — Д., 1997; Гражданско-правовые проблемы акционирование. — Д., 1997; Информационные обязательства ликвидируемого юридического лица: Основные вопросы теории и практики. — Д., 1999;Ба танзимдарории фаъолияти судҳои ҳакамӣ дар Тоҷикистон. — Д., 2004 (ҳаммуаллиф); Танзими ҳуқуқии арбитражи байналмилалӣ дар Тоҷикистон. — Д,, 2007; Личноеинформационное право граждан: проблемы гражданско-правового регулирования в Республике Таджикистан: Дисс… доктора юрид. наук. — М., 2010.&lt;ref&gt;Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб [[Ёрмуҳаммади Сучонӣ]]. — Душанбе, 2017. — С. 152.&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>qlk8e3j7l2qm9gfqyfnsnvcz8221xk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сӯми Ӯзбекистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215238</id>
    <revision>
      <id>1492064</id>
      <parentid>1255730</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T17:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12650" sha1="30l8vosnlkkhv8rf2v2br1txwbyozsd" xml:space="preserve">'''Сӯм''' ([[Забони ӯзбакӣ|ӯзб]]. ''So‘m / Cӯм'') — [[пул]]и [[асъор]]и расмии [[Ӯзбекистон|Ҷумҳурии Ӯзбекистон]]. Сӯм аз [[1 июл]]и [[соли 1994]] пули расмии Ӯзбекистон эълом ва ҷойнишини [[:ru:Сум-купон|купони сӯмӣ]] шуд. 1 сӯм баробар ба 100 [[:ru:Тийин|тийин]] ([[Забони ӯзбакӣ|ӯзб]]. ''Tiyin / Тийин'') мебошад. Аз ҷониби [[:ru:Центральный банк Республики Узбекистан|Бонки марказии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] бароварда мешавад. Коди ISO 4217 ин пул — UZS.

== Банкнотаҳои сӯм ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
!colspan=&quot;9&quot;|1994-2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbu.uz/uzc/section/nat_currency/notes|title=banknotes|publisher=|accessdate=12 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Тасвир !!rowspan=&quot;2&quot;| Арзиш !!rowspan=&quot;2&quot;| Рангҳои асосӣ !!colspan=&quot;2&quot;| Маълумот !!rowspan=&quot;2&quot;| Соли интишор  !!rowspan=&quot;2&quot;| Санаи интишор  !!rowspan=&quot;2&quot; | Барҳамдиҳии истофода
|-
! Пушт !! Рӯй !! Пушт !! Рӯй
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS1 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS1 1994 back.jpg|120px]]
| 1 сӯм
| Сабз ва гу­лоб 
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ
| [[:ru:Большой театр имени Алишера Навои|Театри калон ба номи Алишер Навоӣ]] дар [[Тошканд]]
|rowspan=&quot;7&quot;| &lt;center&gt;1994&lt;/center&gt;
|rowspan=&quot;7&quot;| 1 июли 1994
|rowspan=&quot;5&quot;| 1 январи 2012
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS3 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS3 1994 back.jpg|120px]]
| 3 сӯм
| Сурх ва сабз
| [[:ru:Мавзолей Чашма-Аюб|Мақбараи Чашмаи Аюб]] дар [[Бухоро]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS5 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS5 1994 back.jpg|120px]]
| 5 сӯм
| Кабуд, обиранг ва сурх
|rowspan=&quot;5&quot;| [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ
| Ёдгории ва боғи [[Алишер Навоӣ]] дар [[Тошканд]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS10 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS10 1994 back.jpg|120px]]
| 10 сӯм
| Бунафшаранг ва кабуд
| [[Гӯри Амир|Оромгоҳи Амири Темур]] дар [[Самарқанд]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS25 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS25 1994 back.jpg|120px]]
| 25 сӯм
| Кабуд, бунафшаранг ва норанҷӣ
| [[Шоҳи Зинда|Маҷмааи Шоҳи Зинда]] дар [[Самарқанд]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS50 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS50 1994 back.jpg|120px]]
| 50 сӯм
| Қаҳваранг ва норанҷӣ
| [[Регистон|Майдони ва ансамбли Регистон]] дар [[Самарқанд]]
|rowspan=&quot;2&quot;| 1 июли 2019&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://cbu.uz/ru/press-tsentr/press-relizy/2018/05/116495/|title=Центральный банк Республики Узбекистан — Сообщение Центрального банка Республики Узбекистан|publisher=cbu.uz|lang=ru|accessdate=2018-05-26}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS100 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS100 1994 back.jpg|120px]]
| 100 сӯм
| Бунафшаранг ва обиранг
| [[:ru:Дворец «Дружбы народов»|Кохи Дӯстии Халқҳо]] дар [[Тошканд]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS200 1997 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UzbekistanP80-200sum-1997-donatedoy b.jpg|120px]]
| 200 сӯм
| Сабз
| rowspan=&quot;5&quot; | [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ
| Фиқра аз намои [[мадрасаи Шердор]] дар [[Самарқанд]] — тасвири [[:ru:Лев и Солнце|Шеру Хуршед]]
| &lt;center&gt;1997&lt;/center&gt;
| 1 марти 1997
|rowspan=&quot;2&quot;| 1 июли 2020
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS500 1999 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UzbekistanP81-500sum-1999-donatedoy b.jpg|120px]]
| 500 сӯм
| Сурх
| [[:ru:Памятник Эмиру Тимуру (Ташкент)|Ҳайкали Амир Темур]] дар [[Тошканд]]
| &lt;center&gt;1999&lt;/center&gt;
| 1 июни 2000
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS1000 2001 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS1000 2001 back.jpg|120px]]
| 1,000 сӯм
| Бунафшаранги паст ва қаҳваранг
| [[:ru:Государственный музей истории Тимуридов|Осорхонаи давлатии Темуриён]] дар [[Тошканд]]
| &lt;center&gt;2001&lt;/center&gt;
| 1 сентябри 2001
|rowspan=&quot;5&quot;| &lt;center&gt;То ҳоло&lt;/center&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS5000 2013 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS5000 2013 rear.jpg|120px]]
| 5,000 сӯм
| Сабзи паст
| Бинои [[:ru:Олий Мажлис|Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] дар [[Тошканд]]
| &lt;center&gt;2013&lt;/center&gt;
| 1 июли 2013
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:GerbFace.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:10000 soms of Uzbekistan (2017) reverse.jpg|120px]]
| 10,000 сӯм
| Обиранг ва кабуди паст
| Бинои [[:ru:Сенат Олий Мажлиса Республики Узбекистан|Сенати Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] дар [[Тошканд]]
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;center&gt;2017&lt;/center&gt;
| 10 марти 2017
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:50000 soms of Uzbekistan (2017) obverse.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:Revers 50 000.jpg|120px]]
| 50,000 сӯм
| Бунафшаранг
|  [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ, Муҷассамаи Некӣ дар [[:ru:Площадь Мустакиллик|майдони Истиқлолият]] дар [[Тошканд]], харитаи [[Ӯзбекистон]].
| Кохи Форумҳо дар [[Тошканд]]
| 22 августи 2017
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:100 000 SUM FRONT.png|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:100 000 SUM REVERS.png|120px]]
| 100,000 сӯм
| Норанҷӣ ва қаҳваранг
| [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ, Ҳайкали Мирзо Улуғбек дар [[Самарқанд]], тасвири [[коинот]] 
| [[Расадхонаи Улуғбек|Расадхонаи Мирзо Улуғбек]] дар [[Самарқанд]], харитаи [[Ӯзбекистон]] ва тасвири квадрант.
| &lt;center&gt;2019&lt;/center&gt; 
| 25 феврали 2019
|}

=== Банкнотаҳои купони сӯмӣ (1992-1994) ===
Дар бораи ин купони сӯмӣ ин мақоларо бинед: [[:ru:Сум-купон|Сум-купон]].
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Тасвир
!rowspan=&quot;2&quot;| Арзиш
|-
! Рӯй
! Пушт
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:1 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:1 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;1 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:3 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:3 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;3 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:5 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:5 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;5 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:10 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:10 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;10 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:25 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:25 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;25 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:50 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:50 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;50 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:100 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:100 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;100 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:200 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:200 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;200 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:500 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:500 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;500 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:1000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:1000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;1000 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:5000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:5000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;5000 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:10000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:10000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;10 000 сӯм
|}

== Тангаҳои сӯм ва тийин ==
Дар бораи тангаҳои сӯми қиматбаҳо ва камьёб дар ин мақола нигоҳ кунед: [[:ru:Памятные монеты Узбекистана|Памятные монеты Узбекистана]].
=== Барориши тангаҳои соли 2018 ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! тасвир
! Арзиш
! Материал
! Соли интишор
|-
| [[File:50 SUM 2018.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;50 сӯм
|rowspan=&quot;4&quot;| пӯлод ва никел
| 2018
|-
| [[File:100 SUM 2018.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;100 сӯм
| 2018
|-
| [[File:200 SUM 2018.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;200 сӯм
| 2018
|-
| [[File:500 SUM 2018.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;500 сӯм
| 2018
|}

=== Барориши тангаҳои солҳои 2000—2004 ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! Тасвир
! Арзиш
! Материал
! Соли интишор
|-
| [[File:UZ-2000sum01.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;1 сӯм
| пӯлод ва никел
| 2000
|-
| [[File:UZ-2001sum05.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;5 сӯм
| пӯлод ва биринҷӣ
|rowspan=&quot;3&quot;| 2001
|-
| [[File:UZ-2001sum10.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;10 сӯм
| пӯлод ва никел
|-
| [[File:UZ-2001sum50.jpg|63px]][[File:UZ-2001sum50-obv.jpg|63px]]
| &lt;big&gt;50 сӯм
|rowspan=&quot;2&quot;| мис ва никел
|-
| [[File:UZ-2004sum100.jpg|63px]][[File:UZ-2004sum100-obv.jpg|63px]]
| &lt;big&gt;100 сӯм
| 2004
|}

=== Барориши тангаҳои солҳои 1994—2000 ===
[[File:Uz1.jpg|thumb|600px|Қиёси вусъат]][[File:Uz2.jpg|thumb|600px|Қиёси вусъат]]
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! Тасвир
! Арзиш
! Материал
! Соли&lt;br&gt;интишор
|-
| [[File:UZ-1994tiin01.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;1 тийин
|rowspan=&quot;3&quot;| пӯлод ва биринҷӣ
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin03.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;3 тийин
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin05.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;5 тийин
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin10.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;10 тийин
|rowspan=&quot;6&quot;| пӯлод ва никел
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin20.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;20 тийин
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin50.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;50 тийин
| 1994
|-
| [[File:UZ-1998sum01.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;1 сӯм
| 1997 1998&lt;br&gt;1999
|-
| [[File:UZ-1999sum05.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;5 сӯм
| 1997, 1998,&lt;br&gt;1999
|-
| [[File:UZ-1998sum10.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;10 сӯм
| 1997, 1998,&lt;br&gt;1999, 2000
|}

Дар бораи тангаҳои сӯми қиматбаҳо ва камьёб дар ин мақола нигоҳ кунед: [[:ru:Памятные монеты Узбекистана|Памятные монеты Узбекистана]].

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20190326134348/http://cbu.uz/ru/ Сайти расмии Бонки марказии Ҷумҳурии Ӯзбекистон — cbu.uz]

[[Гурӯҳ:Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои асъор аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Пулҳои дар муомилот истифодабаранда]]
[[Гурӯҳ:Асъори Осиё]]</text>
      <sha1>30l8vosnlkkhv8rf2v2br1txwbyozsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Савригул Қурбонова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220446</id>
    <revision>
      <id>1492048</id>
      <parentid>1465063</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="2y77rd9q32t47wccfeulq5xc474jn85" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Савригул Қурбонова
|номи аслӣ            = Қурбонова Савригул Қаландаровна
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Селбӣ Қурбонова
|таърихи таваллуд     = 12.04.1961
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Норак|шаҳри Норак}}
|таърихи даргузашт     = 
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|касб                 = [[раққоса]], [[ҳунарпеша]]и синамо
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|ҷоизаҳо              = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] ([[1990]])
|imdb_id              = 3868746
|anim_id              = 
|сайт                 = 
}}
'''Савригул Қурбонова''' (''Қурбонова Савригул Қаландаровна''; [[12 апрел]]и [[1961]], [[Норак]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[раққоса]] ва [[ҳунарпеша]]и синамои тоҷик, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] ([[1990]]).

== Зиндагинома ==
Хатмкардаи Донишкадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзода (1988). 

* Солҳои 1978—1981 раққосаи Ансамбли  давлатии рақсии  «Зебо» назди [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (пештар Кумитаи телевизион ва радиои назди Совети вазирони ҶШС Тоҷикистон&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mmifs.tj/index.php/e-biblioteka/194-natsionalnye-artisty-baleta |title=Национальные артисты балета |accessdate=2016-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150225125020/http://mmifs.tj/index.php/e-biblioteka/194-natsionalnye-artisty-baleta |archivedate=2015-02-25 }}&lt;/ref&gt;. 
* 1981—1985 — раққосаи Филармонияи давлатии Тоҷикистон. 
* 1985—2000 — сарбалетмейстери [[Ансамбли «Лола»]]. 
* 2000—2003 — роҳбари бадеии ансамбли «Сомон» кор кардааст.

Савригул Қурбонова дорои эҳсоси баланди дарки мусиқӣ ва маҳорати олии санъати рақсӣ буда, ҷиҳатҳои нозуки рақси миллии тоҷикиро ба воситаи иҷрои ҳаракатҳои мавзун дар рақс ифода мекард.

== Синамо ==
Савригул Қурбонова аз 15 солагӣ дар филмҳо нақш офаридааст. Дар филмҳои «[[Агар дӯст дорӣ… (филм, 1982)|Агар дӯст дорӣ…]]», «Хоҷа Насриддин», «[[Муҷассамаи ишқ]]», «Худкуш», «Бигзор ҳамаи ин хоб бошад» ва дар студияи «Ленфилм» чанд нақши марказиро бозидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bonuvon.tj/index.php/tj/fe-rist/muso-iba/1438-2013-03-18-06-22-16|title=МАРО БО НОМИ САНАМ МЕШИНОСАНД…|author=Раҳимаи Аъзам|website=www.bonuvon.tj|date=2013-03-18|publisher=Бонувони Тоҷикистон|accessdate=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20160305004440/http://www.vfarhang.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=98&amp;Itemid=75&amp;lang=tj Сомонаи Вазорати Фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]
*[http://gulzebpam.blogspot.ru/&quot;ГУЛЬШАН,ЗЕБО,ПАМИР&quot;]

[[Гурӯҳ:Раққосаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>2y77rd9q32t47wccfeulq5xc474jn85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳаккорӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274501</id>
    <revision>
      <id>1492138</id>
      <parentid>1303169</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaloliddin Madaminov</username>
        <id>14413</id>
      </contributor>
      <origin>1492138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="q8b2uj50bnboq5rs7m4q9f0ld7dfh45" xml:space="preserve">{{ВМ|{{PAGENAME}}|Шаҳр}} 
[[Image: Hakkari...Şehir.. - panoramio.jpg |thumb|300px|right|Ҳаккорӣ]]	

'''Ҳаккорӣ,''' номи собиқ '''Чолимерг''' &lt;ref&gt;http://nisanyanmap.com/?y=hakkari&amp;t=&amp;lv=1&amp;u=1&amp;ua=0&lt;/ref&gt; ( [[Забони курдӣ|курдӣ]]: colemerg, Süryanice : ܐܰܟ݁ܳܪܳܐ Aqqar) — шаҳр ва маркази маъмурии [[вилояти Ҳаккорӣ]].

Дар ноҳия — 4 шаҳр Ҳаккори Марказ, Юксекова, Шемдинли ва Чукурка, 122 деҳа, 368 ҷойгоҳ мавҷуд аст. Шумораи аҳолӣ: дар шаҳр 239,455 нафар, дар деҳот 97,126 нафар ва ҷамъ 336,581 нафарро дарбар мегирад. 87,6% минтақа  кӯҳистон, 10,3% доманакӯҳ ва 2,1% ҳамвории байзашакл мебошад.

Аз рӯи мавқеъ ва сохтори ҷуғрофии худ Ҳаккори дар ҳайати бисёр тамаддунҳо будааст. Ҳаккори дар ҳайати  Мидия, [[Ҳахоманишиён]]и форс, [[Селевкиён]], [[Аббосиён]], [[Салҷуқиён]], Чингизиёни муғул, Қарокуюнлу, Оқкуюнлу ва [[Имперотурии Усмонӣ]] бартарӣ доштааст. Он ба мероси ҷаҳонӣ аз ҷониби [[ЮНЕСКО]] дохил карда шудааст. Ҳаккори дар тамоми кишвар дар соҳаи моҳипарварӣ саҳм мегузорад. Инчунин дар атрофи шаҳр маркази лижаронӣ мавҷуд аст.

== Иқлим ==
Иклими субтропикӣ дар Ҳаккарӣ дида мешавад. Тобистон хушк ва гарм аст, зимистонҳо хунук ва барфӣ. Ҳарорати миёнаи давраи зимистон −5 &amp;nbsp; °C ва 25 дар тобистон &amp;nbsp; $ C °. Ҳарорати пасттарин −22.7  C ° ба қайд гирифта шудааст, ҳарорати баландтарин 37  C ° сабт шудааст &amp;nbsp;.

== Бародаршаҳрҳо ==
* {{Flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Mostar]], [[Босния ва Ҳерсеговина|Bosna-Hersek]]
* {{Flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Баня Лука|Banja Luka]], [[Босния ва Ҳерсеговина|Bosna-Hersek]]
* {{Flagicon|Croatia}} [[Dubrovnik]], [[Хорватия|Hırvatistan]]
* {{Flagicon|Latvia}} [[Kraslava]], [[Латвия|Letonya]]
* {{Flagicon|Uganda}} [[Oyam]], [[Уганда|Uganda]]
* {{Flagicon|Sweden}} [[Boden]], [[Шветсия|İsveç]]
* {{Flagicon|Australia}} [[Сидней|Sidney]], [[Австралия|Avustralya]]
* {{Flagicon|Poland}} [[Lublin]], [[Лаҳистон|Polonya]]
* {{Flagicon|Lebanon}} [[Эд|Edde]], [[Лубнон|Lübnan]]
* {{Flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[Lubumbashi]], [[Ҷумҳурии Демократии Конго|Kongo DC]]

== Пайвандҳо ==
* [http://www.hakkari.gov.tr/ Сайти шаҳри Ҳаккори]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Туркия}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккори]]</text>
      <sha1>q8b2uj50bnboq5rs7m4q9f0ld7dfh45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492141</id>
      <parentid>1492138</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaloliddin Madaminov</username>
        <id>14413</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */</comment>
      <origin>1492141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="s7guiv1n4wc7cimqacyowzet6jxll28" xml:space="preserve">{{ВМ|{{PAGENAME}}|Шаҳр}} 
[[Image: Hakkari...Şehir.. - panoramio.jpg |thumb|300px|right|Ҳаккорӣ]]	

'''Ҳаккорӣ,''' номи собиқ '''Чолимерг''' &lt;ref&gt;http://nisanyanmap.com/?y=hakkari&amp;t=&amp;lv=1&amp;u=1&amp;ua=0&lt;/ref&gt; ( [[Забони курдӣ|курдӣ]]: colemerg, Süryanice : ܐܰܟ݁ܳܪܳܐ Aqqar) — шаҳр ва маркази маъмурии [[вилояти Ҳаккорӣ]].

Дар ноҳия — 4 шаҳр Ҳаккори Марказ, Юксекова, Шемдинли ва Чукурка, 122 деҳа, 368 ҷойгоҳ мавҷуд аст. Шумораи аҳолӣ: дар шаҳр 239,455 нафар, дар деҳот 97,126 нафар ва ҷамъ 336,581 нафарро дарбар мегирад. 87,6% минтақа  кӯҳистон, 10,3% доманакӯҳ ва 2,1% ҳамвории байзашакл мебошад.

Аз рӯи мавқеъ ва сохтори ҷуғрофии худ Ҳаккори дар ҳайати бисёр тамаддунҳо будааст. Ҳаккори дар ҳайати  Мидия, [[Ҳахоманишиён]]и форс, [[Селевкиён]], [[Аббосиён]], [[Салҷуқиён]], Чингизиёни муғул, Қарокуюнлу, Оқкуюнлу ва [[Имперотурии Усмонӣ]] бартарӣ доштааст. Он ба мероси ҷаҳонӣ аз ҷониби [[ЮНЕСКО]] дохил карда шудааст. Ҳаккори дар тамоми кишвар дар соҳаи моҳипарварӣ саҳм мегузорад. Инчунин дар атрофи шаҳр маркази лижаронӣ мавҷуд аст.

== Иқлим ==
Иклими субтропикӣ дар Ҳаккарӣ дида мешавад. Тобистон хушк ва гарм аст, зимистонҳо хунук ва барфӣ. Ҳарорати миёнаи давраи зимистон −5 &amp;nbsp; °C ва 25 дар тобистон &amp;nbsp; $ C °. Ҳарорати пасттарин −22.7  C ° ба қайд гирифта шудааст, ҳарорати баландтарин 37  C ° сабт шудааст &amp;nbsp;.

== Бародаршаҳрҳо ==
* {{Flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Mostar]], [[Босния ва Ҳерсеговина|Bosna-Hersek]]
* {{Flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Баня Лука|Banja Luka]], [[Босния ва Ҳерсеговина|Bosna-Hersek]]
* {{Flagicon|Croatia}} [[Dubrovnik]], [[Хорватия|Hırvatistan]]
* {{Flagicon|Latvia}} [[Kraslava]], [[Латвия|Letonya]]
* {{Flagicon|Uganda}} [[Oyam]], [[Уганда|Uganda]]
* {{Flagicon|Sweden}} [[Boden]], [[Шветсия|İsveç]]
* {{Flagicon|Australia}} [[Сидней|Sidney]], [[Австралия|Avustralya]]
* {{Flagicon|Poland}} [[Lublin]], [[Лаҳистон|Polonya]]
* {{Flagicon|Lebanon}} [[Эд|Edde]], [[Лубнон|Lübnan]]
* {{Flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[Lubumbashi]], [[Ҷумҳурии Демократии Конго|Kongo DC]]

== Пайвандҳо ==
* [http://www.hakkari.gov.tr/ Сайти шаҳри Ҳаккори]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Туркия}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ]]</text>
      <sha1>s7guiv1n4wc7cimqacyowzet6jxll28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наргис Усмонова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277001</id>
    <revision>
      <id>1492129</id>
      <parentid>1336277</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4264" sha1="ak9s2wmrt5b7kaccc721nmnpvuwhvme" xml:space="preserve">{{Олим
|ном               = Усмонова Наргис Кучаровна
|номи аслӣ         = 
|тасвир            = 
|бар               = 
|тавсифи тасвир    = 
|таърихи таваллуд  = 4.11.1984
|зодгоҳ            = {{Зодгоҳ|ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]   
|таърихи даргузашт = 
|маҳалли даргузашт = 
|шаҳрвандӣ         = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ        = журналистика
|ҷойҳои кор        = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
|дараҷаи илмӣ      = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои филология}}
|унвонҳои илмӣ     = {{Унвонҳои илмӣ ||}}
|алма-матер        = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
|роҳбари илмӣ      = 
|шогирдони маъруф  = 
|маъруф ба         = 
|мукофоту ҷоизаҳо  =  
|имзо              = 
|бари имзо         = 
|сайт              = 
|викитека          = 
|викианбор         = 
}}

'''Наргис Кучаровна Усмонова''' (зод. [[4 ноябр]]и [[1984]], [[ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ]], [[Вилояти Хатлон]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[журналист]], [[олим]], номзади илмҳои филология (2013), дотсенти кафедраи матбуоти факултети журналистикаи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]].

== Зиндагинома ==
Наргис Усмонова 4 ноябри соли 1984 дар ноҳияи Абдураҳмони Ҷомии вилояти Хатлон ба дунё омадааст. Соли 2002 мактаб-литсейи ноҳияи номбурдаро хатм намуда, тавассути квотаи президентӣ ба факултети журналистикаи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] дохил гардид ва онро соли 2007 бо ихтисоси журналист хатм намуд.

Аз соли 2008 дар кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ ба ҳайси муаллими соатбай ва сипас ассистент ба фаъолият оғоз кард.

Моҳи феврали соли 2016 мудири кафедраи матбуоти факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таъйин гардид&lt;ref name=&quot;kafedra&quot;&gt;{{Cite web|url=http://journalism.tnu.tj/index.php/2016-10-08-16-53-01/2016-10-08-16-53-52/mudiri-kafedra|title=Мудири кафедраи матбуоти факултети журналистика|website=www.philol.tnu.tj|publisher=ДМТ|accessdate=2020-05-31|archivedate=2020-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603060452/http://journalism.tnu.tj/index.php/2016-10-08-16-53-01/2016-10-08-16-53-52/mudiri-kafedra|lang=tg}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2013 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи «Ҳақиқати таърихӣ ва оҳанги публитсистии романи Ҷумъа Одина «Гузашти айём» дифоъ намуда, соҳиби дараҷаи илмии номзади илмҳои филология гардид.

Муаллифи даҳҳо мақолаҳои илмиву публитсистӣ ва дастурҳои таълимиву методӣ оид ба масъалаҳои мубрами матбуот ва журналистикаи тоҷик мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Журналистони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>ak9s2wmrt5b7kaccc721nmnpvuwhvme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277199</id>
    <revision>
      <id>1492081</id>
      <parentid>1300675</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20595" sha1="2k1emkp54r4uljzv1oea5vgafcy2y1b" xml:space="preserve">'''Кишварҳои аъзои Иттиҳоди Аврупо''' — [[давлат]]ҳое мебошанд, ки узви [[Иттиҳоди Аврупо]] ҳастанд, ва ҳадафи иттиҳод ҳамгироии кишварҳои Аврупо,  дар танзими бозори ягонаи иқтисодӣ, набудани  назорати шиносномаҳо ва раводидҳо дар гузаргоҳҳои марзӣ ва истифодаи пули умумӣ мебошад.

Давлате, ки ба меъёрҳои Копенгаген ҷавобгӯ аст, метавонад узви '''Иттиҳоди Аврупо''' гардад. Пас аз [[31 январ]]и [[соли 2020]], [[Бритониё]] аз иттиҳод хориҷ шуд.

'''Иттиҳоди Аврупо''' 27 кишвари узв дорад.

[[Акс:Further_European_Union_Enlargement.svg|мини|250x250пкс| {{Legend|#3F48CC|Страны-члены}} {{Legend|#00BFFF|Официальные кандидаты: [[Республика Македония|Македония]], [[Албания]], [[Сербия]], [[Турция]] и [[Черногория]]}} {{Legend|#86FDF1|Потенциальные кандидаты, подавшие заявку на вступление: [[Босния и Герцеговина]]}} {{Legend|#FFF200|Потенциальные кандидаты, не подавшие заявку на вступление: [[Республика Косово|Косово]]}} {{Legend|#FF8C00|Отменили заявку: [[Исландия]], [[Норвегия]], [[Швейцария]]}} {{Legend|#48CC3F|Страны, подписавшие Соглашение об ассоциации с ЕС: [[Грузия]], [[Молдавия]], [[Украина]]}} {{Legend|#FF1493|Страны-бывшие члены ЕС: [[Великобритания]]}} ]]

== Феҳристи кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо ==
 
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Парчам
!Кишвар
!Номи пурра
!Пойтахт
! Санаи воридшавӣ
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Austria.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Австрия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ҷумҳурии Утриш]]
|[[Вена]]
|1 январи соли 1995
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Belgium.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Белгия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Белгия]]
|[[Брюссел]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Bulgaria.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Булғористон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Булғористон]]
|[[София]]
|1 январи соли 2007
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Hungary.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Маҷористон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Маҷористон]]
|[[Будапешт]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Greece.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Юнон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Юнон]]
|[[Афина (пойтахт)|Афина]]
|1 январи соли 1981
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Germany.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Олмон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Федеролии Олмон]]
|[[Берлин]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Denmark.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Дания]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Дания]]
|[[Копенҳаген]]
|1 январи соли 1973
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Italy.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Итолиё]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Итолиё]]
|[[Рум]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Ireland.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Ирландия|Ирландия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Ирландия]]
|[[Дублин]]
|1 январи соли 1973
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Spain.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Испониё]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Испониё]]
|[[Мадрид]]
|1 январи соли 1986
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Cyprus.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Кипр]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Кипр]]
|[[Никосия]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Luxembourg.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Люксембург]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҳерсогигарии бузурги Люксембург]]
|[[Люксембург (шаҳр)|Люксембург]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Latvia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Латвия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Латвия]]
|[[Рига]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Lithuania.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Литва]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Литва]]
|[[Вилнюс]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Malta.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Малта]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Малта]]
|[[Валлетта]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_Netherlands.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҳоланд|Нидерландия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Нидерланд]] 
|[[Амстердам]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Portugal.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Португалия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Португалия]]
|[[Лиссабон]]
|1 январи соли 1986
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Poland.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Лаҳистон]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Лаҳистон]]
|[[Варшава]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Romania.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Руминия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Руминия]]
|[[Бухарест]]
|1 январи соли 2007
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Slovenia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Словения]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Словения]]
|[[Любляна]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Slovakia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Словакия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Словакия]]
|[[Братислава]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Фаронса]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Фаронса]]
|[[Порис]]
|25 марти соли 1957
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Finland.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Финланд]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Финланд]]
|[[Ҳелсинкӣ]]
|1 январи соли 1995
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Croatia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Хорватия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Хорватия]]
|[[Загреб]]
|1 июли соли 2013
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Чехия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Чехия]]
|[[Прага]]
|1 майи соли 2004
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Sweden.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Шветсия]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Подшоҳии Шветсия]]
|[[Стокҳолм]]
|1 январи соли 1995
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Estonia.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Эстония]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ҷумҳурии Эстония]]
|[[Таллин]]
|1 майи соли 2004
|-
| colspan=&quot;5&quot; |
&lt;references group=&quot;~&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
|}

=== Собиқ аъзоёни Иттиҳоди Аврупо ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
! Парчам 
! [[Кишвар]] 
! Номи пурра 
! Сармоягузорӣ 
! Санаи воридшавӣ 
! рӯзи эълони баромадан
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Бритониё|Инглистон]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Подшоҳии Муттаҳида]] 
| [[Лондон]] 
| [[1 январ]]и соли [[1973]] 
| [[31 январ]]и соли [[2020]] 
|}

=== Қаламравҳои махсуси кишваҳои узви ИА ===
[[Акс:Map-Europe-Outermost-regions.PNG|мини|500x500пкс| '''Ҳудуди Итиҳоди Аврупо дар харитаи ҷаҳон''' {{Legend|#000a9f|Европейский союз}} {{Legend|#000eff|Отдалённые регионы — принадлежат членам ЕС и входят в него как их части}} {{Legend|#078002|Неевропейские государства и территории — принадлежат членам ЕС, но не входят в него}}]]
Минтақаҳои махсусе ки берун аз Аврупо ҷойгиранд, инчунин ба [[Иттиҳоди Аврупо]] дохил карда шудаанд: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Парчам 
! Кишвар 
! Парчам 
! Минтақаи махсус 
! Санаи воридшавӣ 
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Фаронса]] 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Реюнон 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[25 март]]и соли [[1957]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Saint-Martin_(local).svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Мартин 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 декабр]]и соли [[2009]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Martinique.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Мартиника 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[25 март]]и соли [[1957]]
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Mayotte_(local).svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Майотта 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[2014]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Гваделупа 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[25 март]]и соли [[1957]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_France.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фаронса 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Гвиана 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[25 март]]и соли [[1957]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Spain.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Испания 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_Ceuta.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Cеута 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[1 январ]]и соли [[1986]]  
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Spain.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Испания]]
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_Canary_Islands.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷазираҳои Канарӣ 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[1986]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Spain.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Испания 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Melilla.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Мела 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[1986]]  
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Portugal.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Португалия 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Madeira.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Мадейра 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[1986]] 
|-
|-
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_Portugal.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Португалия 
| scope=&quot;row&quot; valign=&quot;top&quot; |[[акс:Flag_of_the_Azores.svg|45x45пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ҷазираҳои Азор|Азор]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[1 январ]]и соли [[1986]] 
|-
|}

== Созишномаҳои ИА бо кишварҳои сеюм ==
[[Акс:Further_European_Union_Enlargement.svg|алт=|мини|400x400пкс| Созишномаҳои Иттиҳоди Аврупо бо кишварҳои сеюм, аз ҷумла созишномаҳои ассотсиатсия]]
Кишварҳое, ки [[Иттиҳоди Аврупо]] бо онҳо шартномаҳои ассотсиатсияро имзо кардаанд (қайд карда шуд: '''сиёҳи ғафс''' — номзадҳои расмӣ барои узвият, '''''курсивии ғафс''''' — номзадҳои эҳтимолӣ барои барномаи ҷории густариш): 
{| class=&quot;standard sortable&quot;
! Флаг 
! Кишвар 
! Номи пурра 
! Сармоягузорӣ 
! Соли имзо &lt;br /&gt; созишнома &lt;br /&gt; дар бораи ассотсиатсия 
|-
|[[акс:Flag_of_Albania.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Албания]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Албания 
| [[Тирана]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |  2009 
|-
|[[акс:Flag_of_Algeria.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Алҷазоир]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Халқии Демократии Алҷазоир 
| [[Алҷазоир]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2005 
|-
|[[акс:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''''[[Босния ва Ҳерсеговина]]''''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Босния ва Ҳерсеговина 
| [[Сараево]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2008 
|-
|[[акс:Flag_of_Georgia.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Гурҷистон]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Гурҷистон 
| [[Тифлис]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2014 
|-
|[[акс:Flag_of_Egypt.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Миср]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Арабии Миср 
| [[Қоҳира]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2004 
|-
|[[акс:Flag_of_Israel.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Исроил]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Исроил 
| [[Уршалим]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2000  
|-
|[[акс:Flag_of_Jordan.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Урдун|Ӯрдун]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Подшоҳии Ҳошимии Урдун 
| [[Аммон|Амман]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2002 
|-
|[[акс:Flag_of_Canada.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Канада]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Канада 
| [[Оттава]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2013 
|-
|[[акс:Flag_of_Kosovo.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''''Косово''''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Косово 
| Приштина 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2015 
|-
|[[акс:Flag_of_Lebanon.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Лубнон]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Лубнон 
| [[Байрут]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2006 
|-
|[[акс:Flag_of_Morocco.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Марокаш]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Шоҳигарии Марокаш 
| [[Рабат|Работ]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2000  
|-
|[[акс:Flag_of_Moldova.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Молдова]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Молдова 
| [[Кишинёв|Кишинев]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2014 
|-
|[[акс:Flag_of_Mexico.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Мексика]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Иёлоти Муттаҳидаи Мексика 
| [[Мехико]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2000  
|-
|[[акс:Flag_of_Macedonia.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Мақдунияи Шимолӣ]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Мақдунияи Шимолӣ 
| [[Скопе|Скопле]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2001 
|-
|[[акс:Flag_of_Serbia.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Сербия]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Сербия 
| [[Белград]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2011  
|-
|[[акс:Flag_of_Tunisia.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Тунис]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Тунис 
| [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1998 
|-
|[[акс:Flag_of_Turkey.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Туркия]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Туркия 
| [[Анқара|Анкара]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1963 
|-
|[[акс:Flag_of_Ukraine.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Укроин]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Укроин 
| [[Киев]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2014 
|-
|[[акс:Flag_of_Montenegro.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[Черногория]]''' 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Черногория|Монтенегро]] 
| [[Подгоритса]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2010 
|-
|[[акс:Flag_of_Chile.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Чили]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Чили 
| [[Сантяго]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |  2003 
|-
|[[акс:Flag_of_South_Africa.svg|35x35пкс]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои ҷанубӣ]] 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ 
| Претория,  шаҳри Кейп Блумфонтейн 
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2000  
|-
|}

== Нигаред ==
* Феҳристи давлатҳои аъзои Иттиҳоди Аврупо  
* [[Аҳолии Иттиҳоди Аврупо|Феҳристи кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо аз рӯи аҳолӣ]] 
* Васеъгардонии ИА 
* Инкишофи минбаъдаи Иттиҳоди Аврупо

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}

[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо]]</text>
      <sha1>2k1emkp54r4uljzv1oea5vgafcy2y1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шоҳигарии Суэд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277217</id>
    <revision>
      <id>1492095</id>
      <parentid>1319566</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Суэд]]</comment>
      <origin>1492095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm" xml:space="preserve">{{ҳазф}}</text>
      <sha1>aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Подшоҳии Суэд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277218</id>
    <redirect title="Шветсия" />
    <revision>
      <id>1492079</id>
      <parentid>1319555</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Суэд]]</comment>
      <origin>1492079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm" xml:space="preserve">{{ҳазф}}</text>
      <sha1>aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492109</id>
      <parentid>1492079</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Вироиши [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:Xqbot|Xqbot]] анҷом дода буд</comment>
      <origin>1319555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="kgs9yag62zatbihb73536mll9hblav0" xml:space="preserve">#равона [[Суэд]]</text>
      <sha1>kgs9yag62zatbihb73536mll9hblav0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492119</id>
      <parentid>1492109</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Исправление двойного перенаправления с [[Суэд]] на [[Шветсия]]</comment>
      <origin>1492119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="8owjisrkfte4nhtazgojzlgs4lxkbqk" xml:space="preserve">#равона [[Шветсия]]</text>
      <sha1>8owjisrkfte4nhtazgojzlgs4lxkbqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурҷиҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277675</id>
    <revision>
      <id>1492186</id>
      <parentid>1223477</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4740" sha1="33re96dai89xcdaujq5i89i47x5xk60" xml:space="preserve">{{Мардум
|номи аслӣ = {{lang-ka|ქართველები}}

&lt;!-- Парчам ва нишон --&gt;
|парчам = Flag of Georgia.svg
|андозаи парчам = 100px
|зернависи парчам = [[Парчами Гурҷистон]]

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Гурҷистон}}
|аҳолии таърихӣ1 = 3 304 075 (2024)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;Georgia2024&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.geostat.ge/media/80541/Main-Results-of-the-2024-Population-and-Agricultural-Census.pdf
 |title=Main Results of the 2024 Population and Agricultural Census
 |publisher=National Statistics Office of Georgia
 |date=22 June 2026
 |page=13
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолии таърихӣ2 = Ҷамоаҳои таърихии [[Тао-Кларҷетӣ]]; шумораи дақиқ маълум нест
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;TurkeyGeorgians&quot;&gt;{{cite journal
 |url=https://geo.sourcestudies.ge/index.php/papers/article/view/65
 |title=Terminological Model of Kinship of the Georgian Population of Tao-Klarjeti (Ethnocultural and Sociolinguistic Problems)
 |author=Nugzar Mgeladze
 |journal=Georgian Source-Studies
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Озарбойҷон}}
|аҳолии таърихӣ3 = 14 900 (1999; аз ҷумла [[Ингилойҳо|ингилойҳо]])
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;Azerbaijan1999&quot;&gt;{{cite report
 |url=https://rm.coe.int/168008b618
 |title=Second Report Submitted by Azerbaijan Pursuant to Article 25 of the Framework Convention for the Protection of National Minorities
 |publisher=Council of Europe
 |date=10 January 2007
 |page=7
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ1 = 112 765 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Russia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom5_Nacionalnyj_sostav_i_vladenie_yazykami
 |title=Итоги ВПН-2020. Том 5. Национальный состав и владение языками
 |publisher=Федеральная служба государственной статистики
 |year=2022
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Юнон}}
|аҳолӣ2 = тақрибан 85 000 (2020)
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;OECD2022&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.oecd.org/en/publications/a-review-of-georgian-emigrants_00df3f32-en/full-report/component-5.html
 |title=A Review of Georgian Emigrants
 |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development
 |year=2022
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа3 = {{парчамбандӣ|Олмон}}
|аҳолӣ3 = тақрибан 25 000 (2020)
|манбаъ3 = &lt;ref name=&quot;OECD2022&quot;/&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Италия}}
|аҳолӣ4 = тақрибан 16 000 (2020)
|манбаъ4 = &lt;ref name=&quot;OECD2022&quot;/&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони гурҷӣ]]

|динҳо = Асосан [[Масеҳияти православӣ]] ([[Калисои православии Гурҷистон]]); инчунин [[Ислом]], [[Католикӣ|католикӣ]] ва [[Протестантӣ|протестантӣ]]&lt;ref name=&quot;GeorgianReligion&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://georgia.travel/ethnic-groups-and-religions-in-georgia
 |title=Ethnic Groups and Religions in Georgia
 |publisher=Georgian National Tourism Administration
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои картвелӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Мегрелҳо]]|[[Сванҳо]], [[Лазҳо]]}}

|пайдоиш = [[Қафқози Ҷанубӣ]], сарзамини таърихии [[Гурҷистон]]
}}
'''Гурҷиҳо''' ({{lang-ka|ქართველები}}) — [[халқ]] дар [[Кавказ]], аҳолии асосии [[Гурҷистон]].

==Эзоҳ==
*Toumanoff, C. : ''Studies in Christian Caucasian History'', Georgetown University Press, 1963
*Lang, D. M. : ''The Georgians'', Praeger, 1966
*Suny, Ronald Grigor : ''The Making of the Georgian Nation'', Indiana University Press, 1994 ISBN 978-0-253-20915-3
*Rapp, Stephen H. Jr. : ''The Sasanian World Through Georgian Eyes, Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature'', Routledge, 2014 ISBN 978-1-4724-2552-2
*Rayfield, Donald : ''Edge of Empires: A History of Georgia'', Reaktion Books, 2019 ISBN. 978-1-78914-059-0
[[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]]
[[Гурӯҳ:Гурҷистон]]</text>
      <sha1>33re96dai89xcdaujq5i89i47x5xk60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>285073</id>
    <revision>
      <id>1492139</id>
      <parentid>1229705</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaloliddin Madaminov</username>
        <id>14413</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Jaloliddin Madaminov moved page [[Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккори]] to [[Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ]]</comment>
      <origin>1229705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="9amfwx266i64rmu7zxrybat4mdn8o1i" xml:space="preserve">{{Cat main|Вилояти Ҳаккори}}
[[Гурӯҳ:Вилоятҳои Туркия]]</text>
      <sha1>9amfwx266i64rmu7zxrybat4mdn8o1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сергей Брин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285579</id>
    <revision>
      <id>1492056</id>
      <parentid>1491737</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47961" sha1="rx0l8fs8n8hwj7qvjukdgmy3w7c6is1" xml:space="preserve">{{Корофарин}}
'''Серге́й Миха́йлович Брин''' ({{lang-en|Sergey Brin}}; {{ВД-Дебоча}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.biography.com/people/sergey-brin-12103333|title=Sergey Brin biography|publisher=biography.com|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GVrjmZjp?url=http://www.biography.com/people/sergey-brin-12103333|archivedate=2013-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bornrich.com/sergey-brin.html|title=Sergey Brin - bio|publisher=bornrich.com|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GVrlTNsa?url=http://www.bornrich.com/sergey-brin.html|archivedate=2013-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/lib/14191274/|title=Брин, Сергей — президент по технологии компании Google Inc|publisher=''[[Лента.ru]]''|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HLyyQ0Va?url=http://lenta.ru/lib/14191274/|archivedate=2013-06-13}}&lt;/ref&gt; — муҳандиси роёна ва соҳибкори интернетии амрикоӣ ба ҳисоб меравад. Ҳамҷоя ӯ  бо Ларри Пейҷ,  [[Google]] -ро таъсис додааст. Брин президенти ширкати модарии Google, Alphabet Inc., ба ҳисоб рафта ӯ аз ин мақомаш  3 декабри соли 2019 ба истеъфо баромадаст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Business/google-founders-larry-page-sergey-brin-stepping-company/story?id=67472607|title=Google founders Larry Page and Sergey Brin stepping down as CEO and president|website=ABC News|lang=en|accessdate=2020-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203232254/https://abcnews.go.com/Business/google-founders-larry-page-sergey-brin-stepping-company/story?id=67472607|archivedate=December 3, 2019}}&lt;/ref&gt; Брин ва Пейҷ ҳамчун ҳаммуассис, саҳмдорони назирӣ, аъзои раёсат ва кормандон дар Alphabet боқӣ мондаанд. Мувовифиқи омори соҳи январи соли 2021, Брин 9-умин сарватманди ҷаҳон аст, ки дороиаш  тақрибан 75 миллиард доллари амрикоиро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.forbes.com/profile/sergey-brin/?list=forbes-400#7e425cde4b43 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200722002146/https://www.forbes.com/profile/sergey-brin/?list=forbes-400#7e425cde4b43}} Retrieved 22/7/2020&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Profile Sergey Brin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/sergey-brin/?list=rtb|title=Sergey Brin profile|website=Forbes|accessdate=January 24, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170909010328/https://www.forbes.com/profile/sergey-brin/?list=rtb|archivedate=September 9, 2017}}&lt;/ref&gt;

Брин дар синни шашсолагӣ бо аҳли оилааш аз Иттиҳоди Шӯравӣ ба ИМА муҳоҷират карда аст. Вай дараҷаи бакалаврии худро дар Донишгоҳи Мэриленд, Коллеҷи Парк ба даст оварда, бо пайравӣ аз  падар ва бобояш бо омӯзиши математика ва ҳамчунин информатика ба рӯй овардааст. Пас аз хатм, ӯ   барои ба даст оварани унвони докторӣ ба Донишгоҳи Стэнфорд  дар риштаи информатика дохил шуд. Дар он ҷо ӯ бо Пейҷ ошноӣ пайдо кард, ки бо ӯ системаи ҷустуҷӯии веб сохта буданд. Барномаи ҷустуҷӯии онҳо дар Стенфорд маъруфият ба даст овард ва онҳо таҳсилоти доктории худро қатъ карданд, то стартапи  Google-ро дар гаражи Сюзан Войчики дар Менло Парк   боз кунанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/google-cofounders-paid-1700-garage-rent-2015-9?r=UK&amp;IR=T|title=Larry Page and Sergey Brin paid $1,700 a month to rent the garage where Google was born|website=Business Insider|accessdate=October 17, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181018043300/https://www.businessinsider.com/google-cofounders-paid-1700-garage-rent-2015-9?r=UK&amp;IR=T|archivedate=October 18, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагӣ ва таҳсил ==
Брин 21 августи соли 1973, дар шаҳри Москва, дар [[Иттиҳоди Шӯравӣ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2018/06/19/us/immigrants-who-made-america-great-cfc/index.html|title=Nine immigrants who helped make America great|author=Jimison|first=Robert|date=July 31, 2019|publisher=CNN|accessdate=August 18, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818102346/https://www.cnn.com/2018/06/19/us/immigrants-who-made-america-great-cfc/index.html|archivedate=August 18, 2019}}&lt;/ref&gt; дар оилаи яҳудӣ таваллуд шудааст,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/sergey-brin|title=Archived copy|accessdate=February 20, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190321094557/https://www.jewishvirtuallibrary.org/sergey-brin|archivedate=March 21, 2019}}&lt;/ref&gt; Михаил ва Евгения Брин, ҳардуяшон хатмкардаи [[Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов|Донишгоҳи давлатии Маскав]]  ба номи Ломоносов (MSU) мебошанд.&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Rolnik|first=Guy|title='I've Been Very Lucky in My Life'|url=https://www.haaretz.com/1.4983416|work=Haaretz|date=May 22, 2008|accessdate=March 10, 2020|archivedate=November 12, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191112103329/https://www.haaretz.com/1.4983416}}&lt;/ref&gt; Падараш  профессори бознишастаи математика дар Донишгоҳи Мэриленд ва модараш пажӯҳишгар дар Маркази парвозҳои кайҳонии Годдард НАСА мебошанд.&lt;ref name=&quot;Moment&quot;&gt;{{Cite journal|author=Malseed|first=Mark|date=February 2007|title=The Story of Sergey Brin|journal=[[Moment Magazine]]|url=http://www.oldsite.momentmag.net/moment/issues/2007/02/200702-BrinFeature.html|=https://web.archive.org/web/20130121055147/http://www.oldsite.momentmag.net/moment/issues/2007/02/200702-BrinFeature.html}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130121055147/http://www.oldsite.momentmag.net/moment/issues/2007/02/200702-BrinFeature.html |date=2013-01-21 }}&lt;/ref&gt;

Оилаи Брин дар як хонаи сеҳуҷрагӣ дар маркази Маскав зиндагӣ мекард, ки  бо онҳо бибии падарии Сергей ҳам  якҷоя зиндагонӣ  мекард.&lt;ref name=&quot;Moment&quot;/&gt; Соли 1977, пас аз баргаштани падараш аз як конфронси математика дар шаҳри [[Варшава]]и Полша, Михаил Брин гуфт , ки ҳоло вақти муҳоҷирати оилааш фаро  расидааст.  Оилаи онҳо моҳи сентябри соли 1978 барои гирифтани раводиди хуруҷи худ расман муроҷиат кард ва дар натиҷа падари ӯ &quot;фавран аз кор ронда шуд&quot;. Бо сабабҳои маълум, модараш ҳам маҷбур шуд, ки корашро тарк кунад. Дар тӯли ҳашт моҳи оянда, бидуни ягон даромади доимӣ, онҳо маҷбур шуданд, ки интизори кори муваққатӣ шаванд, зеро метарсиданд, ки дархости онҳо рад карда шавад, зеро он барои бисёре аз радикалҳо буд. Моҳи майи соли 1979 ба онҳо раводидҳои расмии хуруҷ дода шуд ва иҷозат доданд, ки кишварро тарк кунанд.

Оилаи Брин дар шаҳри  [[Вена]] ва Париж зиндагӣ мекарданд, дар ҳоле ки Михаил Брин бо кумаки Анатоле Каток дар Донишгоҳи Мэриленд вазифаи омӯзгор пешбарӣ шуда буд. Дар ин муддат, оилаи Брин аз Ҷамъияти муҳоҷирони яҳудӣ  дастгирӣ ва кумак дарёт кард. Онҳо 25-уми октябри соли 1979 ба Иёлоти Муттаҳида омада расиданд.&lt;ref name=&quot;Moment&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hias&quot;&gt;{{Cite news|author=Strom|first=Stephanie|title=Billionaire Aids Charity That Aided Him|url=https://www.nytimes.com/2009/10/25/us/25donate.html|work=The New York Times|date=October 24, 2009|accessdate=October 31, 2018|archivedate=October 31, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181031133141/https://www.nytimes.com/2009/10/25/us/25donate.html}}&lt;/ref&gt;

Брин дар мактаби ибтидоӣ дар Мактаби Paint Branch Montessori дар Аделфи, Мэриленд таҳсил мекард, аммо дар хона таҳсилоти иловагӣ мегирифт; падари ӯ, профессори кафедраи математикаи Донишгоҳи Мэриленд ӯро ба омӯхтани математика ташвиқ мекард ва оилааш ба ӯ дар нигоҳ доштани малакаҳои забони русӣ кумак мекард. Вай дар мактаби миёнаи Элеонора Рузвелт, Гринбелт, Мэриленд таҳсил кардааст. Моҳи сентябри соли 1990 Брин ба Донишгоҳи Мэриленд номнавис шуд ва дар он ҷо соли 1993 дараҷаи  бакалаври илмро аз шуъбаи информатика бо дипломи аъло дар риштаи информатика ва математика дар синни 19-солагӣ соҳиб шуд.&lt;ref name=&quot;resume&quot;&gt;{{Cite web|url=http://infolab.stanford.edu/~sergey/resume.html|title=Resume|author=Brin|first=Sergey|date=January 7, 1997|accessdate=March 9, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080322000250/http://infolab.stanford.edu/~sergey/resume.html|archivedate=March 22, 2008}}&lt;/ref&gt;

Брин таҳсили баъдидипломии худро дар соҳаи улуми компютерӣ дар Донишгоҳи Стэнфорд бо стипендияи  баъдидипломии Бунёди Миллии Илм оғоз кард. Дар соли 1993, ӯ дар [[Тадқиқоти Wolfram|Wolfram Research]] , таҳиягарони Mathematica таҷриба омӯхтааст.&lt;ref name=&quot;resume&quot;/&gt; То ҷое ки ӯ ҳанӯз  дар соли 2008  низ, аз омӯзиши риштаи PhD дар Стэнфорд дар рухсатӣ буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://investing.businessweek.com/businessweek/research/stocks/people/person.asp?personId=534604&amp;symbol=GOOG|title=Sergey Brin: Executive Profile &amp; Biography|website=[[Business Week]]|quote=He is currently on leave from the PhD program in computer science at Stanford university...|accessdate=March 9, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090308131028/http://investing.businessweek.com/businessweek/research/stocks/people/person.asp?personId=534604&amp;symbol=GOOG|archivedate=March 8, 2009}}&lt;/ref&gt;

== Рушди системаи ҷустуҷӯӣ ==
Ҳангоми роҳнамоӣ барои донишҷӯёни нав дар Стэнфорд, ӯ бо Ларри Пейҷ ошноӣ пайдо кард. Чунин ба назар мерасид, ки ин ду шахсият дар аксари мавзӯъҳо ихтилофи назар доштанд, аммо пас аз он ки онҳо якҷоя вақт гузарониданд, &quot;ҳамдами рӯҳонӣ- интеллектуалӣ ва дӯстони самимӣ шуданд&quot;. Таваҷҷуҳи Брин ба рушди системаҳои истихроҷи маълумот равона шуда буд, дар ҳоле ки Пейдж &quot;консепсияи баровардани муҳимяити  кори илмиро аз иқтибосҳояш дар ҳуҷҷатҳои дигар&quot; пажӯҳиш мекард.&lt;ref name=&quot;Economist&quot;&gt;{{Cite news|title=Enlightenment Man|work=[[The Economist]]|date=December 6, 2008|url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=12673407|accessdate=February 20, 2020|archivedate=February 3, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090203054616/http://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=12673407}}&lt;/ref&gt; Онҳо якҷоя мақолаи илмиеро  бо номи &quot;Анатомияи василаи ҷустуҷӯии гиперматнии (фароматнӣ) миқёси бузург &quot; навиштанд.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Brin|first=S.|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–17|year=1998|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|issn=0169-7552|accessdate=August 28, 2015}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150927004511/http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf |date=2015-09-27 }}&lt;/ref&gt;

Барои табдил додани иттилооти қафо, ки аз ҷониби веб -сайти BackRub ҷамъ оварда шудааст, ба андозаи муҳим барои як сафҳаи веб, Брин ва Пейҷ алгоритми PageRank-ро таҳия карданд ва фаҳмиданд, ки он метавонад барои сохтани системаи ҷустуҷӯӣ нисбат ба драйвери дар он замон мавҷудбуда истифода шавад.&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;&gt;{{Cite journal|author=John Battelle|title=The Birth of Google|url=https://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html?tw=wn_tophead_4|journal=Wired|accessdate=February 12, 2018|date=August 13, 2005}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20121030122436/http://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html |date=2012-10-30 }}&lt;/ref&gt; Алгоритми нав ба як навъи нави технология такя кард, ки мутобиқати пайвандҳои ақибро, ки як веб саҳифаро ба сафҳаи дигар пайваст мекарданд, таҳлил кард ва имкон дод, ки шумораи пайвандҳо ва дараҷаи  онҳо дараҷаи саҳифаро муайян кунад.&lt;ref name=&quot;Moschovitis&quot;&gt;Moschovitis Group. ''The Internet: A Historical Encyclopedia'', ABC-CLIO, 2005.&lt;/ref&gt;
[[Акс:Page+brin_by_origa.jpg|мини|155x155пкс| Пейҷ ва Брин]]
Ғояҳои худро бо ҳам омезиш дода, онҳо ба истифодаи ҳуҷраи хобгоҳи Пейҷ ҳамчун лабораторияи мошинсозӣ шурӯъ карданд ва аз компютерҳои арзон қисмҳои эҳтиётӣ барои сохтани дастгоҳе кашиданд, ки онҳо системаи ҷустуҷӯии навбунёдро бо шабакаи кампуси фарохмаҷрои Стэнфорд пайваст мекарданд.&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;/&gt;

Пас аз пур кардани ҳуҷраи Пейҷ бо таҷҳизот, онҳо сипас утоқи хобгоҳи Бринро ба як офис ва маркази барномарезӣ табдил доданд ва дар он ҷо тарҳҳои нави системаи ҷустуҷӯии худро дар веб санҷиданд. Афзоиши босуръати лоиҳаи онҳо боис шуд, ки инфрасохтори компютерии Стэнфорд ба мушкилоти зиёд рӯ ба рӯ шавад.&lt;ref name=&quot;economist.com&quot;&gt;{{Cite journal|title=Enlightenment man|url=https://www.economist.com/node/12673407|journal=The Economist|accessdate=February 2, 2015|date=December 4, 2008}}&lt;/ref&gt;

Пейҷ ва Брин малакаҳои оддии барномасозии [[HTML|HTML-]] и собиқро барои ташкили як сафҳаи соддаи ҷустуҷӯ барои корбарон истифода карданд, зеро онҳо як созандаи веберо надоштанд, ки ягон чизи қобили таваҷҷуҳеро таҳия кунад. Онҳо инчунин ба истифодаи ҳама гуна қисматҳои компютер, ки пайдо карда метавонистанд, қудрати зарурии компютериро барои коркарди ҷустуҷӯҳои корбарони сершумор истифода мебурданд. Вақте ки системаи ҷустуҷӯии онҳо дар байни корбарони Стэнфорд шуҳрат пайдо кард, барои коркарди дархостҳо [[Сервер (барнома)|серверҳои]] иловагӣ лозим буданд. Моҳи августи соли 1996, версияи аввали Google дар сайти Стэнфорд дастрас шуд.&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;/&gt;

То аввали соли 1997, саҳифаи BackRub ин ҳолатро чунин шарҳ дод:
[[Акс:Websites_interlinking_to_illustrate_PageRank_percents.png|мини|179x179пкс| Вебсайти математикии бо ҳам алоқаманд, ки алгоритми PageRank мусоидат мекунад, бо таносуби андоза-фоизи давраҳо нишон дода шавад. [[Алгоритм]] бо номи худи Пейҷ гузошта шудааст.]]

:: Баъзе оморҳо (аз 29 августи соли 1996)
:: Ҷамъи умуми URL-ҳои индексатсионии: 75.2306&amp;nbsp;Миллион
:: Ҳаҷми мундариҷаи богиришуда: 207.022&amp;nbsp;гигабайт
::...

:: BackRub бо забонҳои Java ва Python навишта шудааст ва дар якчанд Sun Ultras ва Intel Pentiums, ки Linux кор мекунанд, кор мекунад. Пойгоҳи додаҳо дар як Sun Ultra series II бо 28GB диск нигоҳ дошта мешавад. Скотт Ҳасан ва Алан Стеремберг кумакҳои зиёде барои татбиқи ин лоиҳа карданд. Сергей Брин низ хеле саҳм гузоштааст  ва сазовори сипосномаҳои бепоён аст.
::: - Лерри Пейҷ page&lt;/img&gt; page &lt;ref&gt;[http://backrub.c63.be/1997/backrub.htm Downloaded 11 – February 2009]. Backrub.c63.be. Retrieved May 29, 2011 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130613155605/http://backrub.c63.be/1997/backrub.htm|date=June 13, 2013}}&lt;/ref&gt;

BackRub аллакай функсияҳо ва хусусиятҳои ибтидоии системаи ҷустуҷӯиро намоиш медод: вуруди пурсиш ворид карда шуд ва он рӯйхати бозгашти аз рӯи аҳамият пешбинишударо пешниҳод кард. Саҳифа ба ёд овард: &quot;Мо фаҳмидем, ки мо як воситаи пурсиш дорем. Он ба шумо рейтинги хуби умумии саҳифаҳо ва тартиб додани сафҳаҳои минбаъдаро дод. &quot;  Пейдж гуфт, ки дар миёнаҳои соли 1998 онҳо билохира иқтидори минбаъдаи лоиҳаи худро дарк карданд: &quot;Ба қарибӣ, мо дар як рӯз 10 000 ҷустуҷӯ анҷом додем. Ва мо тасаввур кардем, шояд ин ба дар ҳақиқат воқан ба назар биёяд. &quot; &lt;ref name=&quot;economist.com&quot;/&gt;

Баъзеҳо рӯъёи Пейҷ ва Бринро ба таъсири Йоханес Гутенберг, ихтироъкори дастгоҳи чопии муосир муқоиса карданд:

'''''&quot;Дар соли 1440, Йоханнес Гутенберг Аврупоро бо чопхонаи механикӣ ошно кард, Инҷилро барои истифодаи оммавӣ ба чоп расонид. Технология имкон дод, ки китобҳо ва дастхатҳо бо асли худ нусхабардорӣ карда шуда, бо суръати хеле тезтар чоп шаванд ва бадин васила донишро паҳн карда, ба раванди  эҳёи Аврупои Аврупо муосидат кунад... Google низ чунин кореро анҷом додааст.'''''&quot; иқтибос аз (&quot;'''Google the Gutenberg&quot; Archived January 19, 2015, at the Wayback Machine. ''Information Technology''. October 1, 2009)'''

Ин муқоисаро муаллифони ''The Google Story'' низ қайд кардаанд: «На аз он вақте ки Гуттенберг{{Фосила}}... ягон ихтирооти нав ба шахсони алоҳида қудрат бахшид ва дастрасиро ба иттилоот, ба монанди Google, амиқ табдил дод. &quot; &lt;ref name=&quot;Vise&quot;&gt;[[Vise, David]], and [[Malseed, Mark]]. ''[[The Google Story]]'', Delta Publ. (2006)&lt;/ref&gt; Инчунин, чанде пас аз он ки ин ду &quot;муҳаррики нави худро барои ҷустуҷӯҳои веб сохтанд, онҳо дар бораи маълумоте, ки он замон берун аз веб буд, фикр мекарданд, ба монанди рақамӣ кардани китобҳо ва тавсеаи иттилооти дуруст.&lt;ref name=&quot;economist.com&quot;/&gt;

== Манфиатҳои дигарон ==
Брин дар бештар рӯи лоиҳаҳои шахсӣ, ки берун аз Google ҳам ҳастанд, кор мекунад. Масалан, ӯ ва Пейҷ талош доранд дар ҳалли мушкилоти энержӣ ва иқлими ҷаҳон дар бахши хайриявии Google, Google.org, ки ба соҳаи энергетикаи алтернативӣ барои дарёфти манбаъҳои бузургтари энергияи барқароршаванда сармоягузорӣ мекунанд, кумак расонанд. Ширкат эътироф мекунад, ки муассисони он мехоҳанд &quot;бо истифода аз технология мушкилоти воқеан бузургро ҳал кунанд&quot;.&lt;ref name=&quot;windpower&quot;&gt;[http://voices.washingtonpost.com/posttech/2010/10/google_a_vanguard_of_the.html &quot;Cars and Wind: What's next for Google as it pushes beyond the Web?&quot;] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180219210737/http://voices.washingtonpost.com/posttech/2010/10/google_a_vanguard_of_the.html|date=February 19, 2018}} ''The Washington Post'', October 12, 2010&lt;/ref&gt;

Масалан, дар моҳи октябри соли 2010, онҳо бароии рушди як нерӯи барқии бодии бузурги оффшорӣ барои кумак ба шабакаи барқии соҳили Шарқ сармоягузорӣ карданд  ки дар ниҳоят ба яке аз даҳҳо хоҷагиҳои бодии оффшорӣ, ки барои минтақа пешниҳод карда мешаванд, табдил хоҳанд ёфт.  Як ҳафта қабл онҳо мошинеро муаррифӣ карданд, ки бо &quot;зеҳни сунъӣ&quot; метавонад худро бо истифода аз видеокамераҳо ва сенсорҳои радар идора кунад.  Дар оянда ронандагони мошинҳои дорои сенсорҳои ба ҳам монанд камтар  ба садама дучор хоҳанд шуд. Аз ин рӯ, ин мошинҳои бехатар метавонанд сабуктар сохта шаванд ва масрафи ками сӯзишвориро талаб кунанд.  Онҳо мекӯшанд, ки ширкатҳоро барои эҷоди қарорҳои инноватсионӣ барои афзоиши таъминоти энергетикии ҷаҳон ҷалб кунанд.  Вай яке аз сармоягузорон дар Tesla Motors аст,&lt;ref name=&quot;tesla-motors-investment&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.eweek.com/c/a/Green-IT/Tesla-Motors-Model-S-Backed-By-Google-Founders-Brin-Page-336717/|title=Brin &amp; Page invest in Tesla Motors|publisher=eweek}}&lt;/ref&gt; ки ширкати мазкур Tesla Roadster (2008) - {{Convert|244|mi|km|adj=on}} ва худрави барқии бо  батарея, коркунанда ва  инчунин Tesla Model S, {{Convert|265|mi|km|adj=on}}-ро сохтааст.

Дар соли 2004, ӯ ва Пейҷ аз ҷониби ''ABC World News Tonight &quot;Афроди'' ҳафта&quot; номида шуданд. Дар моҳи январи соли 2005 ӯ ба яке аз &quot;Пешвоёни Ҷаҳонии Ҷаҳон &quot; ба Форуми Умумиҷаҳонии Иқтисодӣ пешбарӣ карда шуд. Дар моҳи июни соли 2008, Брин 4,5 доллар сармоягузорӣ кард&amp;nbsp;миллион дар Adventures Space, як ширкати сайёҳии кайҳонӣ дар [[Вирҷиния]]. Сармоягузории ӯ ҳамчун амонат барои фармоиш дар яке аз парвозҳои пешниҳодшудаи Space Adventures дар соли 2011 хидмат хоҳад кард. Space Adventures, ягона ширкате, ки сайёҳонро ба кайҳон мефиристад, то имрӯз панҷ нафари онҳоро фиристодааст.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=John|author=Schwartz|title=Google Co-Founder Books a Space Flight|work=The New York Times|date=June 11, 2008|url=https://www.nytimes.com/2008/06/11/technology/11soyuz.html|accessdate=June 11, 2008|archivedate=April 25, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130425092828/http://www.nytimes.com/2008/06/11/technology/11soyuz.html}}&lt;/ref&gt;

Брин ва Пейҷ якҷоя соҳиби фармоишгари Boeing 767-200 ва Dornier Alpha Jet мебошанд,&lt;ref name=&quot;dornierjet&quot;&gt;{{Cite news|title=Dornier Alpha Jet for Google's Founders|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2008/10/23/a-new-fighter-jet-for-googles-founders|work=The New York Times|first=Miguel|author=Helft|date=October 23, 2008|accessdate=September 29, 2012|archivedate=October 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121004200919/http://bits.blogs.nytimes.com/2008/10/23/a-new-fighter-jet-for-googles-founders/}}&lt;/ref&gt; ва пардохти 1,3 доллар&amp;nbsp;миллион дар як сол барои онҳо ва ду ҳавопаймои Gulfstream V, ки ба роҳбарони Google дар [[Фурудгоҳи саҳро фидирол муфт|Moffett Federal Airfield тааллуқ доранд]]. Дар ҳавопаймо таҷҳизоти илмии аз ҷониби НАСА насбшуда гузошта шудааст, ки имкон медиҳад маълумоти парвозҳои тафрибавиро  ҷамъ оварад.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/09/13/technology/13google.html|title=Google Founders' Ultimate Perk: A NASA Runway|first=Miguel|author=Helft|date=September 13, 2007|work=The New York Times|accessdate=September 13, 2007|archivedate=April 25, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090425092726/http://www.nytimes.com/2007/09/13/technology/13google.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/09/13/BUPRS4MHA.DTL|title=Google founders pay NASA $1.3&amp;nbsp;million to land at Moffett Airfield|first=Verne|author=Kopytoff|date=September 13, 2007|accessdate=September 13, 2007|work=San Francisco Chronicle|archivedate=May 16, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120516185454/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F09%2F13%2FBUPRS4MHA.DTL}}&lt;/ref&gt;

Дар 2012, Брин ба барномаи Project Glass ҳамроҳ шуд ва намунаҳои прототипи айнакро намоиш дод. Project Glass як барномаи пажуҳишӣ ва инкишофӣ аз ҷониби ширкати Google барои таҳияи як дисплеяи ба сар васлшуда (HMD) мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://money.cnn.com/2012/04/04/technology/google-project-glass/?source=cnn_bin|work=Money|publisher=[[CNN]]|title=Google unveils 'Project Glass' virtual-reality glasses|author=Goldman|first=David|date=April 4, 2012|accessdate=August 3, 2020|archivedate=June 26, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190626024017/https://money.cnn.com/2012/04/04/technology/google-project-glass/?source=cnn_bin}}&lt;/ref&gt; Мақсади пешбинигардидаи маҳсулоти Project Glass ин намоиш додани дастҳои ройгон мебошад, ки айни замон барои аксарияти корбарони [[Телефони ҳушманд|смартфонҳо]] дастрасанд  ва истифода аз Интернет тавассути фармонҳои овозии забони табиӣ  ин имкониятро фароҳам меоварад.&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Hubbard|first=Amy|title=Sergey Brin wears Project Glass; Google specs spur fear, punch lines|url=https://www.latimes.com/business/technology/la-na-nn-sergey-brin-project-glass-20120406,0,6029276.story|work=Los Angeles Times|accessdate=September 19, 2012|date=April 6, 2012|archivedate=April 20, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120420053247/http://www.latimes.com/business/technology/la-na-nn-sergey-brin-project-glass-20120406,0,6029276.story}}&lt;/ref&gt;

Брин инчунин дар лоиҳаи мошинҳои бе ронандаи Google ширкат кардааст. Дар моҳи сентябри соли 2012, ҳангоми имзои лоиҳаи қонун дар бораи автомобилҳои бидуни ронандаи Калифорния,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sd20.senate.ca.gov/news/2012-08-29-california-legislature-approves-driverless-vehicle-bill-senator-padilla-s-legislatio|title=California Legislature Approves Driverless Vehicle Bill – Senator Padilla's Legislation Establishes Performance and Safety Standards &amp;#124; Senator Alex Padilla|website=sd20.senate.ca.gov|accessdate=October 31, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120929011210/http://sd20.senate.ca.gov/news/2012-08-29-california-legislature-approves-driverless-vehicle-bill-senator-padilla-s-legislatio|archivedate=September 29, 2012}}&lt;/ref&gt; Брин пешбинӣ карда буд, ки дар тӯли панҷ сол мошинҳои роботикунанда барои оммаи васеъ дастрас хоҳанд шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.cnet.com/8301-11386_3-57520188-76/googles-sergey-brin-youll-ride-in-robot-cars-within-5-years/|title=Google's Sergey Brin: You'll ride in robot cars within 5 years &amp;#124; Cutting Edge – CNET News|website=[[CNET News]]|location=San Francisco|publisher=[[CBS Interactive|CBS]]|accessdate=October 31, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105155343/http://news.cnet.com/8301-11386_3-57520188-76/googles-sergey-brin-youll-ride-in-robot-cars-within-5-years/|archivedate=November 5, 2012}}&lt;/ref&gt;

== Ҳаёти шахсӣ ==
[[Акс:Sergey_Brin,_Web_2.0_Conference.jpg|мини|250x250пкс| Брин дар соли 2005 дар Конфронси [[Веб 2.0|Web 2.0]]]]
Дар моҳи майи соли 2007, Брин бо [[Биотехнология|таҳлилгари биотехникӣ]] ва соҳибкор Энн Войчики дар [[Ҷазираҳои Бағам|Бағам]] издивоҷ кард.&lt;ref name=&quot;WP&quot;&gt;{{Cite news|first=Amy|author=Argetsinger|title=Amy Argetsinger and Roxanne Roberts&amp;nbsp;– Oprah Winfrey's Degrees of Communication at Howard|work=[[The Washington Post]]|date=May 13, 2007|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/12/AR2007051201168.html|accessdate=October 20, 2007|archivedate=August 21, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110821233857/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/12/AR2007051201168.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cosmetic-makeovers.com/2007/05/18/anne-wojcicki-marries-the-richest-bachelor|title=Anne Wojcicki Marries the Richest Bachelor|publisher=Cosmetic Makovers|accessdate=October 20, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028080241/http://www.cosmetic-makeovers.com/2007/05/18/anne-wojcicki-marries-the-richest-bachelor|archivedate=October 28, 2007}}&lt;/ref&gt; Онҳо дар охири соли 2008 соҳиби писар ва дар охири соли 2011 соҳиби духтар доштанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.inc.com/magazine/201206/liz-welch/the-way-i-work-anne-wojcicki-23andme.html|title=The Way I Work: Anne Wojcicki, 23andMe|website=Inc.com|date=May 29, 2012|accessdate=March 16, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130301033930/http://www.inc.com/magazine/201206/liz-welch/the-way-i-work-anne-wojcicki-23andme.html|archivedate=March 1, 2013}}&lt;/ref&gt; Гарчанде ки Брин яҳудӣ ҳам бошад, вале мазҳабӣ нест.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jewishtampa.com/jews-in-the-news/jews-in-the-news-diane-von-furstenburg-michael-kors-and-barbara-hershey|title=Jews in the News: Diane Von Furstenburg, Michael Kors and Barbara Hershey|author=Bloom|first=Nate|website=Tampa Jewish Federation|quote=Brin’s Jewish parents left the former Soviet Union in 1979, tired of the anti-Semitism which had impeded their respective academic careers and despairing of the prospects for their son. Brin wed biologist Wojcicki in 2007 and the couple now have two children. Neither Brin nor Wojcicki (whose mother is Jewish) are religious, but they did have some Jewish touches at their secular wedding: a chuppah-- and Brin stepped on a glass|date=September 10, 2013|accessdate=November 5, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105023447/https://www.jewishtampa.com/jews-in-the-news/jews-in-the-news-diane-von-furstenburg-michael-kors-and-barbara-hershey|archivedate=November 5, 2019}}&lt;/ref&gt; Дар моҳи августи соли 2013, эълом шуд, ки Брин ва ҳамсари ӯ пас аз он ки Брин бо мудири маркетинги Google Glass Аманда Розенберг як робитаи берун аз издивоҷ доштаст, алоҳида зиндагӣ мекунанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vanityfair.com/style/2014/04/sergey-brin-amanda-rosenberg-affair|title=Sergey Brin and Amanda Rosenberg: Inside the Google Co-Founder's Romance with the Google Glass Marketing Manager|author=Grigoriadis|first=Vanessa|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|accessdate=April 24, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181026214338/https://www.vanityfair.com/style/2014/04/sergey-brin-amanda-rosenberg-affair|archivedate=October 26, 2018}}&lt;/ref&gt; Дар моҳи июни соли 2015, Брин ва Войчиски аз ҳам талоқ гирфтанд ва ба зиндагии якҷояашон хотима бахшиданд.&lt;ref name=&quot;Grigoriadis&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.vanityfair.com/style/2014/04/sergey-brin-amanda-rosenberg-affair#~o|title=Sergey Brin and Amanda Rosenberg:&amp;nbsp;Inside the Google Co-Founder's Romance with the Google Glass Marketing Manager|author=Grigoriadis|first=Vanessa|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|accessdate=August 10, 2018|archivedate=October 26, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181026214338/https://www.vanityfair.com/style/2014/04/sergey-brin-amanda-rosenberg-affair#~o}}&lt;/ref&gt;

Дар 2018, ӯ Никол Шанахан, муассиси технологияи ҳуқуқӣ издивоҷ кард. Онҳо як духтар доранд, ки дар охири соли 2018 таваллуд шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/entertainment/news/googles-sergey-brin-has-been-married-to-the-founder-of-a-legal-tech-startup-since-2018/articleshow/71430460.cms|title=Google's Sergey Brin has been married to the founder of a legal tech startup since 2018|author=Leskin|first=Paige|website=Business Insider|date=October 3, 2019|accessdate=April 10, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191223005422/https://www.businessinsider.in/entertainment/news/googles-sergey-brin-has-been-married-to-the-founder-of-a-legal-tech-startup-since-2018/articleshow/71430460.cms|archivedate=December 23, 2019}}&lt;/ref&gt;

Модари Брин Евгения ташхис шудааст, ки бемории Паркинсон дорад. Дар соли 2008, ӯ қарор кард, ки ба Мактаби тиббии Донишгоҳи Мэриленд, ки модараш табобат мегирад, хайрия кунад.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Google Co-Founder Has Genetic Code Linked to Parkinson's|url=https://www.nytimes.com/2008/09/19/technology/19google.html?_r=1&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss&amp;oref=slogin|accessdate=September 18, 2008|work=The New York Times|first=Miguel|author=Helft|date=September 19, 2008|archivedate=December 13, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171213084840/http://www.nytimes.com/2008/09/19/technology/19google.html?_r=1&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss&amp;oref=slogin}}&lt;/ref&gt;

Брин ва Войчики, гарчанде ки онҳо ҷудошуда бошанд ҳам, ҳамзамон '''Бунёди Брин Войчикиро роҳбарӣ мекунанд'''.&lt;ref name=&quot;dynamodata&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dynamodata.fdncenter.org/990s/990search/ffindershow.cgi?id=RINF001|title=Dynamodata|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926225622/http://dynamodata.fdncenter.org/990s/990search/ffindershow.cgi?id=RINF001|archivedate=September 26, 2013}}&lt;/ref&gt; Онҳо ба Бунёди Майкл Ҷ.Фокс ба таври васеъ кумак кардаанд ва дар соли 2009 1 миллион доллар  барои дастгирии Ҷамъияти кумаки муҳоҷирони ибрӣ  маблағи хайрия ҷудо кардаанд.&lt;ref name=&quot;hias&quot;/&gt;

Сергей Брин донор барои номзадҳо ва созмонҳои Ҳизби Демократ мебошад, ки барои маъракаи интихобии [[Барак Обама]] $ 5,000 ва ба DNC $ 30,800 хайр кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.opensecrets.org/search?q=sergey+brin&amp;type=donors|title=OpenSecrets|website=Open Secrets|accessdate=March 11, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327101159/https://www.opensecrets.org/search?q=sergey+brin&amp;type=donors|archivedate=March 27, 2019}}&lt;/ref&gt;

Тибқи иттилои CNBC, Брин пас аз сохтани компютери бозӣ бо писари худ барои истихроҷи ethereum ба технологияи блокчейн таваҷҷуҳ зоҳир кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2018/07/09/brin-says-google-failed-the-bleeding-edge-blockchain.html/|title=Sergey Brin says Google 'failed to be on the bleeding edge' of blockchain|author=Aiello|first=Chloe|publisher=CNBC|accessdate=September 26, 2019|archivedate=September 3, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190903025234/https://www.cnbc.com/2018/07/09/brin-says-google-failed-the-bleeding-edge-blockchain.html}}&lt;/ref&gt;

== Мукофотҳо ва сипосномаҳо ==

* Дар соли 2002, Брин дар якҷоягӣ бо Ларри Пейҷ, ҳамчун яке аз 100 навоварони беҳтарини ҷаҳон то синни 35-солагӣ MIT Technology Review TR100 номида шуд. 
* Дар соли 2003, Брин ва Пейҷ аз IE Business School MBA &quot;барои инъикоси  рӯҳияи соҳибкорӣ ва имконоти вомдиҳӣбарои таъсиси корхонаҳои нав&quot;  ифтихорнома гирифтанд...&lt;ref&gt;[http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 Brin and Page Awarded MBAs] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090226171611/http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225|date=February 26, 2009}}, Press Release, September 9, 2003&lt;/ref&gt;
* Дар соли 2004, онҳо ҷоизаи Бунёди Маркони, &quot;Ҷоизаи баландтаринро дар соҳаи муҳандисӣ&quot; гирифтанд ва аъзои Фонди Маркони дар Донишгоҳи Колумбия интихоб шуданд. &quot;Ҳангоми эълони интихоби худ, Ҷон Ҷей Иселин, президенти Бунёд, ин ду нафарро барои ихтирооти онҳо, ки усули ҷустуҷӯи иттилоотро ба куллӣ тағйир додааст, табрик гуфт.&quot;
* Дар соли 2003, Брин ва Пейҷ ҳам гирандаи ҷоиза ва ҳам финалисти ниҳоии миллӣ барои ҷоизаи(EY) соҳибкори сол буданд &lt;ref&gt;&quot;15 Local Business Leaders Receive Awards for Their Success in Business and the Community.&quot; 15 Local Business Leaders Receive Awards for Their Success in Business... PR NewsWire, June 23, 2003. Web. April 10, 2015. {{Cite web |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/15-local-business-leaders-receive-awards-for-their-success-in-business-and-the-community-71384622.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414022039/http://www.prnewswire.com/news-releases/15-local-business-leaders-receive-awards-for-their-success-in-business-and-the-community-71384622.html |archivedate=2015-04-14 }}&lt;/ref&gt;
* Дар соли 2004, Брин дар маросиме дар Чикаго, Иллинойс Ҷоизаи тилои Академияи дастовардҳои Амрикоро бо Ларри Пейҷ гирифт аст.&lt;ref name=&quot;Goldenplate&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.achievement.org/achiever/sergey-brin/#biography|title=Sergey Brin Biography and Interview|website=achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|accessdate=April 1, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190205004130/http://www.achievement.org/achiever/sergey-brin/#biography|archivedate=February 5, 2019}}&lt;/ref&gt;

=== 2009 - то ҳоло ===

* Дар моҳи ноябри соли 2009, ''[[Forbes]]'' ба чунин хулосае омад, ки Брин ва Пейҷ панҷумин одамони тавоно дар ҷаҳон ба ҳисоб мераванд.&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/lists/2009/20/power-09_Sergey-Brin-and-Larry-Page_D664.html &quot;The World's Most Powerful People: #5 Sergey Brin and Larry Page&quot;] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170729114714/https://www.forbes.com/lists/2009/20/power-09_Sergey-Brin-and-Larry-Page_D664.html|date=July 29, 2017}} ''Forbes'', November 11, 2009&lt;/ref&gt;
* Аввали ҳамон сол, дар моҳи феврал, Брин ба Академияи миллии муҳандисӣ шомил карда шуд, ки &quot;дар байни фарқиятҳои олии касбии муҳандис... [ва] онҳоеро, ки дар таҳқиқоти муҳандисӣ, амалия саҳми барҷаста гузоштанд, қадр мекунад... &quot;. Вай махсус &quot;барои роҳбарӣ дар рушди индексатсияи фаврӣ ва дарёфти маълумоти дахлдор аз Шабакаи Умумиҷаҳонии Веб&quot; интихоб шудааст.&lt;ref&gt;[http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02062009 National Academy of Engineering] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110312195209/http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02062009|date=March 12, 2011}}, Press Release, February 6, 2009&lt;/ref&gt;
* Дар &quot;Профилҳо&quot; -и стипендиатҳо, Бунёди Миллии Илм як қатор мукофотҳои қаблиро дар бар мегирад:{{Гуфтовард|he was a featured speaker at the [[World Economic Forum]] and the Technology, Entertainment and Design Conference.... ''[[PC Magazine]]'' has praised Google in the Top 100 Web Sites and Search Engines (1998) and awarded Google the Technical Excellence Award, for Innovation in Web Application Development in 1999. In 2000, Google earned a [[Webby Award]], a People's Voice Award for technical achievement, and in 2001, was awarded Outstanding Search Service, Best Image Search Engine, Best Design, Most Webmaster Friendly Search Engine, and Best Search Feature at the Search Engine Watch Awards.&lt;ref&gt;[http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin National Science Foundation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513191112/http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin |date=May 13, 2011}}, Fellow Profiles&lt;/ref&gt;}}&lt;blockquote class=&quot;templatequote&quot;&gt;ӯ дар [[World Economic Forum|Форуми Умумиҷаҳонии Иқтисодӣ]] ва Конфронси Технология, Вақтхушӣ ва Тарроҳӣ маърӯзачӣ буд.... ''[[PC Magazine]]'' Google-ро дар Toп 100 веб-сайтҳо ва мошинаҳои ҷустуҷӯӣ ситоиш кардааст (1998) ва ба Google ҷоизаи техникии аъло, барои навоварӣ дар рушди веб-барномаро дар соли 1999 супурд. Дар соли 2000, Google [[Webby Award|ҷоизаи Вебби, Ҷоизаи]] овоздиҳии мардумро барои дастовардҳои техникӣ ба даст овард ва дар соли 2001, Хидмати барҷастаи ҷустуҷӯ, Беҳтарин системаи ҷустуҷӯии тасвир, Беҳтарин тарроҳӣ, Аксари системаи ҷустуҷӯии вебмастер ва Беҳтарин Хусусияти Ҷустуҷӯ дар Соатҳои Ҷустуҷӯи Ҷоизаҳои.&lt;ref&gt;[http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin National Science Foundation] [https://web.archive.org/web/20110513191112/http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin Archived] May 13, 2011, at the [[Wayback Machine]], Fellow Profiles&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
* Аз моҳи январи соли 2021 Брин 9-умин сарватманд дар ҷаҳон аз рӯи мувофиқи додаҳои Форбс мебошад, ки дороиаш тахминан 75 млрд доллари ИМА-ро ташкил медиҳад&amp;nbsp;миллиард.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== Намоишҳо дар филм ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Соли
! Унвон
! Нақш
|-
| 2013
|The intership
|худи (cameo)
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|3}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://plus.google.com/u/0/+SergeyBrin Сергей Брин] дар Google＋
* [https://www.forbes.com/profile/sergey-brin/ Сергей Брин] дар [[Forbes]]
* Appearances  
* Sergey Brin

[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Миллиардерҳои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1973]]</text>
      <sha1>rx0l8fs8n8hwj7qvjukdgmy3w7c6is1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фахрия Эвҷан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286725</id>
    <revision>
      <id>1492077</id>
      <parentid>1488857</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T20:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13948" sha1="tfh2qqsz918d2e38csui6aqvquu3gdn" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Фахрия Эвҷан 
|номи аслӣ            = {{lang-tr|Fahriye Evcen Özçivit}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Фахрия Эвҷан
|таърихи таваллуд     = 04.06.1986
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Золинген}}, [[Олмон]]
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли марг         = 
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Туркия}}
|касб                 = [[ҳунарпеша]] 
|солҳои фаъолият      = 2005-то ҳол
|самт                 = [[синамо]], [[телевизион]]
|мукофотҳо            = 
}}
'''Фахрия Эвҷан Озчивит''' ({{lang-tr|Fahriye Evcen Özçivit}}, тав. [[4 июн]]и [[соли 1986]]; [[Золинген]], [[Олмон]]) — [[ҳунарпеша]]и [[синамо]] ва [[телевизион]]и [[Туркия|турк]].

== Зиндагинома ==
Фахрия соли 1986 таваллуд шудааст.  Дуруст аст, ки ӯ на дар [[Туркия]], балки дар [[Олмон]], дар шаҳраки [[Золинген]] таваллуд шудааст. Падари ӯ аз [[Солоникҳо]]и [[Юнон]] ва модараш аз [[Карачай-Черкесия]] буданд.

Кӯдакии ӯ ба солҳои душвор барои туркҳои олмонӣ рост омад - Фахрия то ҳол погромҳои даҳшатноки хонаҳои ҳамватанонро дар ёд дорад, вақтҳое ки оилаҳо дар таҳхонаҳои торик пинҳон шуда, аз таъқиботи миллатгароён мегурехтанд. Пас аз рафъи муноқиша, зиндагии Фахрия беҳтар шуд. Духтарак дар мактаб хуб таҳсил мекард ва дар омӯзиши забонҳо қобилияти фавқулодда зоҳир кардааст. Ҳоло ҳунарпеша ба ғайр аз забони модарии худ [[Забони туркӣ|туркӣ]] ва [[Забони олмонӣ|олмонӣ]], инчунин донандаи [[Забони испанӣ|забонҳои испанӣ]] ва [[Забони англисӣ|англисӣ]] мебошад.

Дар солҳои мактабхонӣ, Фахрия бори аввал дар саҳнаи театр баромад кард, ки онҷо фаъолият мекард. Аммо пас аз он духтар дар бораи касби актёрӣ фикр намекард. Фахрия ба Донишгоҳи Генрих Гейнеи Дюсселдорф дохил шуда, ба омӯзиши ҷомеашиносӣ ва менеҷмент шурӯъ кард. Аммо ин ихтисос ба ӯ писанд наомад. Аз ин рӯ, вақте ки дар рӯзҳои таътил ба ӯ пешниҳод шуд, ки дар сабти филм ширкат варзад, Фахрия Эвҷан хушҳолона розӣ шуд ва донишгоҳро тарк кард.

Баъдтар, духтар маълумоти олӣ гирифт, аммо боз бо ҳунар алоқаманд набуд. Фахрия соли 2014 [[Донишгоҳи Босфор]]ро хатм карда, муаррихи соҳибихтисос шуд.

== Фаъолият ==
Соли 2005 Фахрия Эвҷан ҳамроҳ бо модараш дар таътил ба [[Истанбул]] рафт, ки духтарро тасодуфан намояндагони киностудия дидаанд ва ба ӯ нақши хурд дар силсилафилми &quot;Asla Unutma&quot; пешниҳод карданд&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sinematurk.com/film/9001-asla-unutma/ |title=Asla Unutma |publisher=SinemaТürk.com |accessdate=2014-12-08 |lang=tr}}&lt;/ref&gt;.  Тақрибан пас аз ба охир расидани филм, Фахрия ба лоиҳаи калонҳаҷми &quot;Хазон&quot; даъват карда шуд, ки ҳунарпешаи навкасб тақрибан чор сол дар он ширкат варзид.

Филм дар заминаи сюжети достони нависандаи турк Рашид Гюнтекин, муаллифи &quot;Çalıkuşu&quot; офарида шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hurriyet.com.tr/cumartesi/24754934.asp |title=Feride,Fahriye'nin gözlerinde canlandı |author=Hakan Gence |date=21 Eylül 2013 |work= |publisher=Hürriyet |accessdate=2014-12-08 |lang=tr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005052112/http://www.hurriyet.com.tr/cumartesi/24754934.asp |archivedate=2015-10-05}}&lt;/ref&gt;. Дар қисса, як оилаи патриархалии серфарзанд тасмим мегирад, ки аз деҳот ба Истанбул кӯч бандад, дар онҷо фарзандон арзишҳои ахлоқиро аз даст дода, тадриҷан аз волидони худ дур мешаванд. Дар ватан силсилафилм баҳои баланд гирифт ва ҳунарпешаҳо, иҷрокунандагони нақшҳои асосӣ, ташвиқи тамошобинонро ба даст оварданд.

Аммо Фахрия танҳо бо ин кор маҳдуд набуд. Дар баробари ин, ҳунарпеша дар драмаҳои равонии &quot;Hasret&quot; ва мелодрамаи &quot;Aşk Tutulması&quot; нақш офаридааст. Дар филмномаи Фахрия на танҳо нақшҳои мелодрамавӣ, ҳунарпешаи ҷавон қувваи худро дар жанри мазҳака низ санҷидааст. Дар силсилафилми &quot;Ҳадафи ҳаёти ман&quot; ҳунарпеша дар нақши Пинор, ки наздиконаш орзуи дар тӯйи ӯ буданро доранд, зоҳир шуд. Ҳангоми ба садама дучор шудан, духтар бо як корманди хоксор Угур ([[Толгахон Сайишман]]), ки волидонаш низ ӯро оиладор карданиянд, вомехӯрад. Дар фикри ҷавонон нақшае пайдо мешавад.

Баъдтар, дар филмномаи ӯ триллери &quot;Takiye: Allah'ın Yolunda&quot;, филми амалии &quot;Баҳори дурӯғин&quot; ва мелодрамаи &quot;Ту, хонаи манӣ&quot; пайдо шуд.

Соли 2010 мазҳакаи ошиқонаи &quot;Сенёра Энрико&quot; ба намоиш баромад, ки дар он Фахрия Эвҷан қаҳрамони Клавдия Кардинал Энрикаро дар овони ҷавонӣ бозидааст. Актрисаи турк хушбахт буд, ки дар як маҷмӯъа бо ситораҳои ҷаҳонӣ кор мекунад.

То соли 2013 исми Фахрия Эвҷан аллакай дар Туркия маълум гашта буд, аммо пас аз ба охир расидани силсилафилми &quot;Çalıkuşu&quot; ҳунарпеша дар хориҷи кишвар низ шинохта шуд.  Дуэти ҳунарпеша бо [[Бурак Озчивит]] дар даҳсолаи охир яке аз беҳтаринҳо дар [[синамои Туркия]] шинохта шудааст.

Пас аз он, ҳунарпеша дар драмаи таърихии &quot;Курт Сеит ва Александра&quot; баромад кард, ки он дар бораи муҳаббати фоҷиабори як афсари артиши [[Русия]] Курт Сейт ([[Киванч Татлитуғ]]) ва зани ашроф Шура ([[Фараҳ Зайнаб Абдуллоҳ]]) сухан мерафт. Ҷавонон бояд суқути империяи Русия, инқилоб ва солҳои муҳоҷиратро паси сар кунанд. Дар кори навор ба ғайр аз ҳунарпешаҳои Туркия, ҳунармандони Русия низ ширкат варзиданд - Юрий Чулков, ки нақши Николаи II, Сергей Тэсслерро, ки ҳамчун Барон Константин дубора зинда шудааст ва дигарон нақш бозидаанд.

Дар силсилафилми ошиқонаи &quot;Aşk Sana Benzer&quot;, тамошобинон дидори Фахрия Эвҷанро бо &quot;шарики идеалӣ&quot; [[Бурак Озчивит]] диданд&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://gecce.com/magazin/haber/fahriye-evcen-ile-burak-ozcivitin-ask-hikayesi |title=Fahriye Evcen ile Burak Özçivit'in aşk hikayesi |publisher=gecce.com |accessdate=2014-12-08 |lang=tr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018025822/http://gecce.com/magazin/haber/fahriye-evcen-ile-burak-ozcivitin-ask-hikayesi |archivedate=2014-10-18 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Дар оғози соли 2015, ҳангоми наворбардории филми &quot;Ишқ ба ту монанд аст&quot;, бо ҳунарпеша [[Бурак Озчивит]], ки соли 2013 бо ӯ дар силсилафилми телевизионии &quot;Çalıkuşu&quot; шинос шуда буд, робитаро шурӯъ кард&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ntv.com.tr/yasam/fahriye-evcen-ve-burak-ozcivit-galaya-el-ele-geldi,7creLTPXukuxw6MRDKGW2Q |title=Fahriye Evcen ve Burak Özçivit galaya el ele geldi {{!}} Ntv.com.tr&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |accessdate=2021-02-12 |archivedate=2017-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170801160437/http://www.ntv.com.tr/yasam/fahriye-evcen-ve-burak-ozcivit-galaya-el-ele-geldi,7creLTPXukuxw6MRDKGW2Q }}&lt;/ref&gt;. Онҳо 9 марти соли 2017 дар [[Олмон]] арӯсӣ карданд ва 29 июни соли 2017 дар [[Истанбул]] издивоҷ карданд&lt;ref&gt;[https://lady.mail.ru/article/495856-32-letnij-burak-ozchivit-iz-velikolepnogo-veka-zhenilsja/?from=mr_news 32-летний Бурак Озчивит из «Великолепного века» женился] Леди@mail.ru&lt;/ref&gt;. 13 апрели 2019, ҳамсарон дар беморхонаи амрикоии Истанбул писардор шуданд, ки ба ӯ Каран ном гузоштанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.ua/news/976701-seks-simvol-turtsii-burak-ozchivit-vpervye-stal-ottsom|title=Секс-символ Турции Бурак Озчивит впервые стал отцом|author=tv.ua|website=|date=2019-04-15|publisher=tv.ua|lang=ru|accessdate=2019-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190416225525/https://tv.ua/news/976701-seks-simvol-turtsii-burak-ozchivit-vpervye-stal-ottsom|archivedate=2019-04-16}}&lt;/ref&gt;.
== Филмнома ==

=== Синамо ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot; |Филм
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
|'''Сол'''
|'''Номгӯй '''
|'''Нақш'''
|'''Шарҳҳо'''
|-
|2007
|''[[Cennet]]''
|Духтар
|Нақши асосӣ 
|-
|2008
|''[[Aşk Tutulması]]''
|Пинор
|Нақши асосӣ
|-
|2009
|''[[Alvin ve Sincaplar 2]]''
| -
|
|-
|2010
|''[[Takiye: Allah Yolunda]]''
|Савдо Аксу
|Нақши асосӣ
|-
|2011
|''[[Sinyora Enrica ile İtalyan Olmak]]''
|Ганҷ Синёра Энрика
|Нақши асосӣ
|-
|2012
|''[[Evim Sensin]]''
|Лайло
|Нақши асосӣ
|-
|2015
|''[[Aşk Sana Benzer]]''
|Дениз/Дафна
|Нақши асосӣ
|-
|2017
|[[Sonsuz Aşk]]
|Зайнаб
|Нақши асосӣ
|}

=== Телевизион ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot; |Силсилафилм
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
|'''Сол'''
|'''Номгӯй '''
|'''Нақш'''
|'''Шарҳҳо'''
|-
|2005
|''[[Asla Unutma]]''
|Пинор
|Нақши дуюмдараҷа 
|-
|2006
|''Hasret''
|Сонгул
|Нақши асосӣ
|-
|2006-2010
|''[[Yaprak Dökümü]]''
|Наҷло Текин
|Нақши асосӣ 
|-
|2011
|''[[Yalancı Bahar]]''
|Зайнаб Қаҳрамон
|Нақши асосӣ
|-
|2012
|''[[Veda]]''
|Моҳпора
|Нақши асосӣ
|-
|2013-2014
|''[[Çalıkuşu]]''
|Фарида
|Нақши асосӣ
|-
|2014
|''[[Kurt Seyit ve Şura]]''
|Мурка/Мурват
|Нақши асосӣ
|-
|2017
|Ölene Kadar
|Селвӣ/Вилдон
|Нақши асосӣ
|}

=== Таблиғот ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot; |Таблиғ
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
|'''Сол'''
|'''Ширкат'''
|'''Шарҳҳо'''
|-
|2011
|[[Ülker|''Ülker Golf Bravo'']]
|
|-
|2015 
|[[L'Oréal|''L'Oreal Paris Elseve'']]
|
|-
|2016-2019
|''[[Koton]]''
|
|}
== Нигаред низ ==
[[Феҳристи ҳунарпешазанҳои Туркия]] 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Туркия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI]]
[[Гурӯҳ:Муделҳои Туркия]]</text>
      <sha1>tfh2qqsz918d2e38csui6aqvquu3gdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ТВ Илм ва табиат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288643</id>
    <revision>
      <id>1492226</id>
      <parentid>1481514</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58647-62</username>
        <id>164475</id>
      </contributor>
      <comment>Роҳбари навро қайд намудем ва роҳбари пешинро ҳам</comment>
      <origin>1492226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7931" sha1="mcx2jlfdbp5q71xpkwozapudl1u0ibv" xml:space="preserve">{{Шабакаи телевизионӣ
 |ном              = Илм ва табиат
 |номи пурра       = Муассисаи давлатии «Илм ва табиат»
 |логотип          = 
 |логоном          = 
 |бар              = 
  |мамлакат         = {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Тоҷикистон]]
 |минтақаи пахш    = {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Тоҷикистон]]&lt;br&gt;{{Парчами Замин|20px}} [[Замин]]
 |замони пахш      = шабонарӯзӣ
 |забон            = асосан [[забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]], ҳамчунин [[забони русӣ|русӣ]] ва [[забони англисӣ|англисӣ]]
 |марказ           = [[Душанбе]] [[Тоҷикистон]]
 |формат           = 
 |мавзӯъ           = иттилоотӣ, ҷамъиятӣ
 |оғоз             = [[14 апрел]]и [[соли 2021]]
 |анҷом            = 
 |сабаби басташавӣ = 
 |ҷойгузин кардан  =Шарифзода Саймукарам Ислом 
 |ҷойгузиншуда     =Зинатуллоҳ Исмоилзода 
 |ҷойгузинӣ        = 
 |иҷозатнома       = 
 |бинандагон       = тақрибан 8 миллион  
 |саҳм             = 
 |саҳм-сана        = 
 |саҳм-манбаъ      = 
 |асосгузор        = Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |молик            = Ҳукумати Ҷумхурии Тоҷикистон 
 |роҳбарон         = Зинатуллоҳ Исмоилзода
 |номҳои пештара   = 
 |каналҳои хоҳар   = {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[ТВ Тоҷикистон]]&lt;br&gt;{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[ТВ Сафина]]&lt;br&gt;{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[ТВ Баҳористон]]&lt;br&gt;{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Варзиш ТВ]]&lt;br&gt;{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[ТВ Синамо]]&lt;br&gt;{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ]]
 |овози канал      = 
 |шарикони шабака  = 
 |шиор             = 
 |сайт             = https://ivt.tj
}}
'''ТВ Илм ва табиат''' — шабакаи телевизионии Тоҷикистон, ки  бахшида ба Рӯзи илми тоҷик дар мамлакат [[14 апрел]]и [[соли 2021]] Муассисаи давлатии телевизиони Тоҷикистон — ТВ «Илм ва табиат» ба фаъолият оғоз намуд.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/04/imr-z-dar-dushanbe-shabakai-navi-televizioni-to-ikiston-ilm-va-tabiat-iftito-gardid/|title=Имрӯз дар Душанбе Шабакаи нави телевизиони Тоҷикистон «Илм ва табиат» ифтитоҳ гардид|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-14|archivedate=2021-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420170901/https://khovar.tj/2021/04/imr-z-dar-dushanbe-shabakai-navi-televizioni-to-ikiston-ilm-va-tabiat-iftito-gardid/}}&lt;/ref&gt;.

Аз 17 августи соли 2022 то ҳол бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон  Шарифзода Саймукарам Ислом директори муассисаи мазкур таъин карда шудааст. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prezident.tj/event/documents/resolutions/26404|title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|lang=tj|accessdate=2025-06-09}}&lt;/ref&gt;

== Таъсис ==
Таъсиси телевизиони мазкур бо [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз 30 июли соли 2020 тибқи «Барномаи давлатии рушди телевизион ва радио дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021—2025» тасдиқ гардид. Дар баробари ин, Қарори Ҳукумати мамлакат &quot;Дар бораи таъсиси Муассисаи давлатии телевизиони «Илм ва табиат» ба тасвиб расида буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=137136|title=Оинномаи муассисаи давлатии телевизиони &quot;Илм ва табиат&quot; аз 25 августи соли 2020, № 452|author=|website=www.adlia.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-14|archivedate=2021-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420171748/http://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=137136}}&lt;/ref&gt;.

Тамоми барномаҳо ва филмҳое, ки дар ин шабакаи ТВ Илм ва табиат нашр мешаванд, ҳама ба забони тоҷикӣ буда, дастовардҳои олимони тоҷик, ҳамзамон табиату манзараҳои нотакрори мамлакатро инъикос менамоянд. Аз ҷумла, «Арса» дар мавриди навгониҳои илмии ҷаҳонӣ, «Арши илм» дар бораи нобиғаи илм, «Сайри кайҳон» дар мавриди кайҳон ва нуҷум, «Чор унсур», «Дар оғӯши табиат», «Парвезан», «Сайёраи умед», «Мададгор», «Теғи Сино» ва «Дар дили санг» барномаҳое ҳастанд, ки таҳия ва дар ин шабака нашр мешаванд.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;/&gt;.

Минбаъд ҳамаи чорабиниҳои илмиву маърифатӣ ба монанди «Фурӯғи субҳи доноӣ», «Илм чароғи маърифат» ва дигар олимпиадаҳо тариқи ин телевизион пахш карда мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://halva.tj/tj/news/tasisi_televizioni_nav_bakhshida_ba_r_zi_ilm_dar_to_ikiston/|title=Таъсиси телевизиони нави “Илм ва табиат” дар Тоҷикистон|author=|website=halva.tj/tj/news|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-14|archivedate=2021-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420171748/https://halva.tj/tj/news/tasisi_televizioni_nav_bakhshida_ba_r_zi_ilm_dar_to_ikiston/}}&lt;/ref&gt;.

== Барномаҳо ==
* «Арса» — дар мавриди навгониҳои илмии ҷаҳонӣ,
* «90 сония»,
* «Теғи Сино»,
* «Дар оғӯши табиат»,
* «Парвезан»,
* «Арши илм» — дар бораи нобиғаи илм,
* «Мададгор»,
* «Умри дубора»,
* «Тавсия»,
* «Дар дили санг»,
* «Нобига»
* «Чор унсур»,
* «Чаманистон»,
* «Сайёраи умед»,
* «Сайри кайҳон» — дар мавриди кайҳон ва нуҷум,
* «Саводи молиявӣ»,
* «Омӯзиши фанҳои дақиқ»
* 
Дар айни замон шабака 18 соати нашр дошта, қарор аст давоми сол ба 24 соат расонида шавад.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;/&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 2021 дар Тоҷикистон ]]
[[Гурӯҳ:Муассисаҳои телевизионии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии тоҷикизабон]]
[[Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>mcx2jlfdbp5q71xpkwozapudl1u0ibv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санна Марин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289402</id>
    <revision>
      <id>1492050</id>
      <parentid>1441506</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21056" sha1="nn6pe6mbghxr2gkzs7h215k4mw0gsg0" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| вазифа_2 = [[Сарвазири Финляндия]]
| парчам_2 = Flag of Finland.svg
| аввалдавр_2 = 10 декабри 2019
| пеггузашта_2 = [[Антти Ринне]]
| президент_2 = [[Саулӣ Ниинистё]]
| вазифа_4 = Вазири нақлиёт ва алоқаи Финланд
| парчам_4 = Flag of Finland.svg
| аввалдавр_4 = 6 июн
| охирдавр_4 = 10 декабри 2019
| пешгузашта_4 = [[Ану Вехвиляйнен]]
| ҷонишин_4 = {{iw|Тимо Ҳаракка|||Timo Harakka}}
| нахуствазир_4 = [[Анттӣ Ринне]]
| вазифа_5 = Вакили [[Эдускунта]]
| аввалдавр_5 = 22 апрели 2015
| охирдавр_5 =
| вазифа_6 = Роаҳбари [[Ҳизби сотсиал-демократи Финляндия|Ҳизби сотсиал-демократ]]
| парчам_6 = Sozialdemokratische Partei Finnlands Logo.svg
| парчам2_6 = Flag of Finland.svg
| авваодавр_6 = 23 августи 2020
| пешгузашта_6 = [[Анттӣ Ринне]]
}}
'''Санна Мирелла Марин''' (фин. Sanna Mirella Marin; {{ВД-Дебоча}}) — ходими давлативу ҳизбии Финланд. Раиси [[Ҳизби сотсиал-демократи Финландия|Ҳизби Сотсиал-Демократӣ]] аз 23 августи соли 2020. [[Сарвазири Финляндия|Сарвазири]] кунунии Финляндия аз 10 декабри соли 2019&lt;ref name=&quot;dw&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/в-финляндии-выбран-новый-премьер-министр/a-51581829|title=В Финляндии выбран новый премьер-министр|author=Дмитрий Вачедин|website=[[Deutsche Welle]]|date=2019-12-08|accessdate=2019-12-09}}&lt;/ref&gt;. Зани сеюм дар мансаби сарвазири [[Финланд]] пас аз [[Анелли Яаттенмяки]] ва [[Мари Кивиниемӣ]]. Узви [[эдускунта]] (парламент) аз 22 апрели соли 2015&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.eduskunta.fi/FI/kansanedustajat/Sivut/1297.aspx|title=Sanna Marin|publisher=[[Эдускунта|Eduskunta]]|lang=fi|accessdate=2019-12-13}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==

=== Оила. Солҳои аввал ===
Санна Марин 16 ноябри соли 1985 дар Ҳелсинкӣ таваллуд шудааст&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt;. Оила камбизоат ва номутаносиб буд, падари Марин зиёд менӯшид. Солҳои аввали ҳаёти ӯ дар манзилҳои иҷора дар {{Бе тарҷума 5|Весала (ноҳияи Ҳелсинкӣ)|Весала||Vesala}}, минтақаи истиқоматии номувофиқи Ҳелсинки,&lt;ref name=&quot;forb&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/forbes-woman/389353-finskoe-chudo-kak-zhenshchiny-zahvatili-vlast-v-finlyandii|title=Финское чудо: как женщины захватили власть в Финляндии|author=Копылова, Полина|date=2019-12-13|publisher=[[Forbes (Россия)|Forbes]]|accessdate=2019-12-13}}&lt;/ref&gt; гузашт. Падар ва модари Санна Марин дар хурдӣ аз ҳам ҷудо шуданд. Пас аз талоқ, модари биологии ӯ бо зане муносибат дошт ва Марин дар оилаи ҳамҷинс ба воя расидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tamperelainen.fi/artikkeli/215689-uusi-valtuuston-puheenjohtaja-jakoi-nuorena-tamperelaista|title=Uusi valtuuston puheenjohtaja jakoi nuorena Tamperelaista|date=26 September 2013|publisher=Tamperelainen|lang=fi|deadlink=yes|accessdate=2019-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209214059/https://www.tamperelainen.fi/artikkeli/215689-uusi-valtuuston-puheenjohtaja-jakoi-nuorena-tamperelaista|archivedate=2019-12-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.volgograd.kp.ru/daily/27065/4134371/|title=Финское правительство возглавит дочь двух мам|author=Варенов, Алексей|date=2019-12-09|publisher=[[Комсомольская правда]]|accessdate=2019-12-13}}&lt;/ref&gt;. Он вақт дар Финляндия одати хомӯшӣ нисбати оилаҳои ҳамҷинс ба амал омада буд ва Марин ошкоро дар бораи оилааш ҳарф намезад&lt;ref name=&quot;fin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inosmi.ru/social/20191211/246419501.html|title=Российская пресса: «Финское правительство возглавит дочь двух мам» (Ilta-Sanomat, Финляндия)|author=Паананен, Арья|date=2019-12-11|publisher=[[ИноСМИ.ru]]|accessdate=2019-12-13}}&lt;/ref&gt;.

Оила ба [[Тампере]] кӯчид, соли 2004 Марин мактаби миёнаро дар ҷамоати Пирккала тамом кард&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;forb&quot;/&gt;. Марин дар солҳои мактабхонияш ба кор шурӯъ кард: аввал дар нонвойхона, баъд ба ҳайси кассир дар мағозаи калон&lt;ref name=&quot;kp&quot;/&gt;.

Дар соли 2012, ӯ Донишгоҳи Тампераро бо дараҷаи [[бакалавр]] хатм намуда, идораи маъмуриро омӯхт&lt;ref name=&quot;kp&quot;/&gt;. Дар соли 2017 вай унвони магистрро&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt; гирифт. Марин дар оила аввалине шуд, ки хатм кардааст&lt;ref name=&quot;fin&quot;/&gt;.

=== Карераи сиёсӣ ===
Марин касби сиёсии худро дар синни 20-солагӣ&lt;ref name=&quot;bbc-9dec2019&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50712230|title=Sanna Marin: The rising star set to lead Finland's 5.5 million|author=Greenall, Robert|date=2019-12-09|publisher=[[Би-би-си|BBC News]]|lang=en|accessdate=2019-12-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MT&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.maaseuduntulevaisuus.fi/politiikka/artikkeli-1.235456|title=SDP:n uraohjus nousi 10 vuodessa Pirkanmaan ääniharavaksi – Sanna Marin haluaa ravistella puolueita|author=Hemmilä, Ilkka|website=Maaseudun Tulevaisuus|date=2018-05-18|lang=fi|accessdate=2019-12-10}}&lt;/ref&gt; чанде пас аз хатми мактаби миёна бо пайваст шудан ба ҷавонони Сотсиал-демократ, оғоз кард.

Дар соли 2006, Марин ба Ҳизби Сотсиал-Демократии Финляндия пайваст&lt;ref name=&quot;forb&quot;/&gt;. Соли 2012 вай ба Шӯрои шаҳри [[Тампере]] интихоб шуд . Дар солҳои 2013—2017 вай ба ҳайси раиси шӯрои шаҳрӣ кор кардааст. Дар соли 2017 вай дубора ба маҷлиси шаҳрӣ интихоб шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tulospalvelu.vaalit.fi/KV-2017/en/val837.html|title=Elected|website=Municipal Elections 2017|publisher=Ministry of Justice|lang=en|accessdate=2017-07-03}}&lt;/ref&gt;. Марин инчунин узви Ассамблеяи Шӯрои вилояти Тампере буд&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt;.

Дар интихоботи парлумонии 19 апрели соли 2015, вай аз ҳавзаи интихоботии Пирканмаа ба узвияти эдускунта (парламент) интихоб шуд&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt;. Пас аз интихоботи парлумонии 14 апрели соли 2019 дубора интихоб карда шуд. Аз соли 2014 — муовини дуюми раиси Ҳизби сотсиал-демократ.

Марин портфоли вазири нақлиёт ва алоқаро дар Девони Ринне&lt;ref name=&quot;kp&quot;/&gt; ки 6 июни соли 2019 ташкил шуда буд, соҳиб шуд&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt;. Тобистони соли 2019, дар 120-умин солгарди Ҳизби Сотсиал-Демократ, он ҷонибдории худро аз идеяи кам кардани ҳафтаи корӣ (ё рӯзи корӣ то 6 соат) изҳор дошт, ки пас аз интихоб шуданаш ба мақоми сарвазир, иштибоҳан аз ҷониби баъзе ВАО ҳамчун сиёсати ҳукумати нав тафсир карда шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/finland-four-day-week-sanna-marin-prime-minister-truth-fake-news-a9273971.html|title=The truth about Finland's PM Sanna Marin and the plan for a four-day week|date=2020-01-07|publisher=[[The Independent]]|accessdate=2020-04-16}}&lt;/ref&gt;.

8 декабри соли 2019, вай бо овоздиҳии дохилии ҳизб сарвазир интихоб шуд, ба ҷои Анти Ринне, ки 3 декабр дар натиҷаи бӯҳрони сиёсӣ истеъфо дод интихоб шуд&lt;ref name=&quot;dw&quot;/&gt;. Номзади дуюм {{Бе тарҷума 5|Линдтман, Антти|Антти Линдтман||Antti Lindtman}}, роҳбари фраксияи парлумонӣ буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7294685|title=Партии ушедшего в отставку правительства Финляндии войдут в его новый состав|date=2019-12-08|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2019-12-13}}&lt;/ref&gt;. Марин 32 овоз, Линдтман 29 овоз гирифтанд&lt;ref name=&quot;forb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2019/12/09/003/|title=Кабмин Финляндии возглавит самый молодой премьер-министр в мире|date=2019-12-09|publisher=[[Фонтанка.Ру]]|accessdate=2019-12-13}}&lt;/ref&gt;. 10 декабр эдускунта (парламент) номзадии Санна Маринро ба вазифаи сарвазир тасдиқ кард&lt;ref name=&quot;edu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ria&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20191210/1562217761.html|title=Парламент Финляндии утвердил кандидатуру Санны Марин на пост премьера|date=2019-12-10|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2019-12-10}}&lt;/ref&gt;. 10 декабри соли 2019, Марин Сарвазири Финляндия таъйин шуд. Кабинети Марин, аз намояндагони 5 ҳизб ташкил шуда буд, 12 зан ва 7 мард дошт. Вай аз 10 декабри соли 2019 ҷавонтарин иҷрокунандаи сарвазир дар ҷаҳон буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20191210/1562229971.html|title=Медведев поздравил Санну Марин с назначением премьером Финляндии|date=2019-12-10|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2019-12-11}}&lt;/ref&gt; то 7 январи соли 2020 (дар он рӯз [[Себастиан Куртс|Себастян Курси]] 33-сола канслери федералии Австрия шуд).

23 августи соли 2020, дар анҷумани ҳизб дар Тампере, вай овозҳои бидуни зид раиси Ҳизби сотсиал-демократ интихоб шуд. Ӯ Анти Ринро иваз кард.

Ҳангоми пандемияи [[КОВИД-19]] дар соли 2020, кобинаи Марин дар Финляндия вазъияти фавқулодда ҷорӣ кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/politics/17496-poll-social-democrats-overtakes-finns-party-as-most-popular-party-in-finland.html|title=Poll: Social Democrats overtakes Finns Party as most popular party in Finland|author=Teivainen, Aleksi|last=|website=Uusi Suomi|date=2020-04-01|publisher=[[Helsinki Times]]|lang=en|accessdate=2020-04-02}}&lt;/ref&gt;.

Вақте ки сарвазири Шветсия Стефан Лёфвен бо сабаби дафни модараш натавонист дар ҷаласаи Шӯрои Аврупо дар моҳи октябри соли 2020 ширкат варзад, Марин Шветсияро дар ҷаласа намояндагӣ мекард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/finlands-sanna-marin-to-represent-sweden-at-eu-summit|title=Finland’s Sanna Marin to represent Sweden at EU summit|author=Heikkilä, Melissa|date=2020-09-29|publisher=Politico Europe|lang=en}}&lt;/ref&gt; Дар навбати худ, Марин аз Лёвен хоҳиш кард, ки Финляндияро дар ҷаласаи Шӯро охири ҳамон моҳ намояндагӣ кунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/finnish-pm-sanna-marin-leaves-eu-summit-as-coronavirus-precaution|title=Finnish PM Sanna Marin leaves EU summit as coronavirus precaution|author=Heikkilä, Melissa|date=2020-10-16|publisher=Politico Europe|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҳаёти шахсӣ ==
1 августи 2020, Марин бо Маркус Райкёнен издивоҷ карданд. Зану шавҳар аз соли 2004 инҷониб робита доранд. 20 январи соли 2018, онҳо духтаре доштанд, Эмма&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/3-10050453|title=Kansanedustaja Sanna Marinille syntyi vauva|first=Kirsi|last=Matson-Mäkelä|website=Yle Uutiset|date=2019-01-31|lang=fi|accessdate=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;, падари духтар ҳангоми таъйини Марин ба вазифаи сарвазир дар таътили декретӣ буд&lt;ref name=&quot;kp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;fin&quot;/&gt;.

Санна Марин [[Гиёҳхорӣ|гиёҳхор]] аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.satakunnankansa.fi/a/c1dd11b8-1e78-4a91-8de9-dcc370491b33|title=Aatteen nainen|first=Lauri|last=Nurmi|website=www.satakunnankansa.fi|date=23 December 2019|lang=fi|accessdate=4 January 2020|archivedate=2019-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191224012735/https://www.satakunnankansa.fi/a/c1dd11b8-1e78-4a91-8de9-dcc370491b33}}&lt;/ref&gt;.

== Танқид ==
Таъиноти Марин ба мақоми сарвазир аз ҷониби вазири корҳои дохилии Эстония Марта Ҳелме танқид шуд ва гуфт, ки «мӯи ӯ аз он чӣ дар Финляндия рух дод, рост истодааст». Ба гуфтаи ӯ, «фурӯшанда то дараҷаи сарвазир расидааст ва… дигар фаъолони кӯча ва одамони бесавод низ узви ҳукумат шуданд»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20191216/1562423071.html|title=Глава МВД Эстонии назвал нового премьера Финляндии «продавщицей»|date=2019-12-16|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2020-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191216162913/https://ria.ru/20191216/1562423071.html|archivedate=2019-12-16}}&lt;/ref&gt;. Санна Марин дар сафҳаи [[Твиттер]]и худ ба суханони Ҳелме посух дод, ки вай аз Финландия хеле ифтихор дорад, зеро «дар ин ҷо кӯдак аз оилаи камбизоат метавонад маълумот гирад ва дар ҳаёти худ ба бисёр чизҳо ноил гардад. Кассири мағоза метавонад сарвазир шавад. Финляндия бидуни синфи коргар зиндагӣ карда наметавонад. Ман меҳнати ҳар як корманд, мутахассис ва соҳибкорро қадр мекунам!»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20191216/1562431958.html|title=Финский премьер ответила главе МВД Эстонии, назвавшему ее продавщицей|date=2019-12-16|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2019-12-16}}&lt;/ref&gt;. Барои суханони таҳқиромези Ҳелме, Президенти Эстония [[Керстӣ Калюлайд]] аз Марин шахсан бахшиш пурсид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20191216/1562438391.html|title=Глава Эстонии извинилась за министра, оскорбившего финского премьера|date=2019-12-16|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2020-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200101045526/https://ria.ru/20191216/1562438391.html|archivedate=2020-01-01}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* Моҳи ноябри соли 2020 Марин дар ''рӯйхати 100 зани'' [[Би-би-сӣ]] сабт шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-55042935|title=BBC 100 Women 2020: Who is on the list this year?|date=2020-11-23|publisher=[[Би-би-си|BBC News]]|lang=en|accessdate=2020-11-23}}&lt;/ref&gt;
* Моҳи декабри соли 2020, аз рӯи ''[[Forbes|Форбс,]]'' Марин дар рӯйхати 100 зани бонуфуз дар ҷаҳон дар ҷои 85-ум қарор гирифт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/sanna-marin/?sh=14df74221428|title=#85 Sanna Marin|publisher=[[Forbes]]|lang=en|accessdate=2021-03-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pledgetimes.com/power-forbes-selected-prime-minister-sanna-marini-as-one-of-the-most-influential-women-in-the-world/|title=Power Forbes selected Prime Minister Sanna Marin as one of the most influential women in the world|author=Mandalia, Bhavi|website=PledgeTimes|date=2020-12-09|lang=en|accessdate=2020-12-09}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Дар соли 2020, Марин «Пешвои ҷавони ҷаҳонӣ»-и Форуми Умумиҷаҳонии Иқтисодӣ гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.younggloballeaders.org/community?utf8=✓&amp;q=Sanna+Marin&amp;status=&amp;class_year=2020&amp;sector=Public+Figure&amp;region=a0Tb00000000DCLEA2#results|title=World Economic Forum's Young Global Leaders Community - Sanna Marin|website=World Economic Forum|lang=en|accessdate=2020-12-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210322071759/https://www.younggloballeaders.org/community?utf8=%E2%9C%93&amp;q=Sanna+Marin&amp;status=&amp;class_year=2020&amp;sector=Public+Figure&amp;region=a0Tb00000000DCLEA2#results|archivedate=2021-03-22}}&lt;/ref&gt;.
* Соли 2021 Марин дар муқоваи шумораи мавзӯии маҷаллаи ''Time The'' «Time100 The Next» баромад кард, ки садҳо роҳбарони бонуфузро аз соҳаҳои мухталиф ва тамоми ҷаҳон намояндагӣ мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://time.com/collection/time100-next-2021/5937699/sanna-marin/|title=Sanna Marin is on the TIME100 Next 2021 List|author=Solberg, Erna|website=[[Time]]|date=2021-02-17|lang=en|accessdate=2021-02-17|archivedate=2021-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217122922/https://time.com/collection/time100-next-2021/5937699/sanna-marin/}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|30em|refs=&lt;ref name=&quot;Yle11476577&quot;&gt;{{cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/premer-ministr_finlyandii_sanna_marin_vyshla_zamuzh/11476577|title=Премьер-министр Финляндии Санна Марин вышла замуж|date=2020-08-02|publisher=Сайт телерадиокомпании [[Yle|Yleisradio Oy]]. Служба новостей Yle|accessdate=2020-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803164626/https://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/premer-ministr_finlyandii_sanna_marin_vyshla_zamuzh/11476577|archivedate=2020-08-03}}&lt;/ref&gt;}}

== Пайвандҳо ==
* {{Вебгоҳи расмӣ|http://www.sannamarin.net|Санны Марин}}{{ref-fi}}
* {{Cite web|url=https://www.eduskunta.fi/FI/kansanedustajat/Sivut/1297.aspx|title=Sanna Marin|publisher=[[Эдускунта|Eduskunta]]|lang=fi|accessdate=2019-12-13}}
* {{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2019/12/09/090/|title=Самый молодой премьер в мире Санна Марин: Я из бедной семьи, мне помогли государство и финское образование|date=2019-12-09|publisher=[[Фонтанка.ру]]|accessdate=2020-08-02}}{{Пайвандҳои берунӣ
}}

[[Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Сарварони Аврупо асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Бонувони сарвазир]]
[[Гурӯҳ:Сотсиал-демократҳои Финланд]]
[[Гурӯҳ:Сарвазирони Финланд]]</text>
      <sha1>nn6pe6mbghxr2gkzs7h215k4mw0gsg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Африканерҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291848</id>
    <revision>
      <id>1492188</id>
      <parentid>1262309</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6312" sha1="6f4yrg1zjjiq4gkr5gvdwawm6nisfjn" xml:space="preserve">{{Мардум
|номи аслӣ = {{lang|af|Afrikaners}}

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Африқои Ҷанубӣ}}
|аҳолии таърихӣ1 = ~2,6 миллион (2022; сафедпӯстони африкаансзабон)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;SouthAfrica2022&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.statssa.gov.za/?p=18173
 |title=South Africa's Evolving Cultural Landscape: A 26-Year Transformation
 |publisher=Statistics South Africa
 |year=2025
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/article/afrikaner
 |title=Afrikaner
 |publisher=South African History Online
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Намибия}}
|аҳолии таърихӣ2 = Шумораи дақиқ маълум нест
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;NamibiaAfrikaners&quot;&gt;{{cite journal
 |url=https://namibian-studies.com/index.php/JNS/article/view/9
 |title=Internal Colonisation and an Oppressed Minority? The Dynamics of Relations between Germans and Afrikaners against the Background of Constructing a Colonial State in Namibia, 1884–1990
 |author=Christo Botha
 |journal=Journal of Namibian Studies
 |volume=2
 |pages=7–50
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Ботсвана}}
|аҳолии таърихӣ3 = Ҷамоаҳои деринаи африканерҳо дар [[Калахарӣ]]
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;KalahariAfrikaners&quot;&gt;{{cite book
 |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/afrikaners-of-the-kalahari/mundane-kalahari-an-introduction/F25A0EE04F027001C8320C0F3DB64175
 |title=Afrikaners of the Kalahari: White Minority in a Black State
 |publisher=Cambridge University Press
 |year=1979
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ1 = 6 153 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Australia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://theculturalatlas.org/south-african-culture/south-african-culture-population-statistics
 |title=South African Culture — Population Statistics
 |publisher=Cultural Atlas
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Британияи Кабир}}
|аҳолӣ2 = Ҷамоаи муҳоҷирӣ; шумораи қавмӣ маълум нест
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

|минтақа3 = {{парчамбандӣ|Зеландияи Нав}}
|аҳолӣ3 = Ҷамоаи муҳоҷирӣ; шумораи қавмӣ маълум нест
|манбаъ3 = &lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ4 = Ҷамоаи муҳоҷирӣ; шумораи қавмӣ маълум нест
|манбаъ4 = &lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}}
|аҳолӣ5 = Ҷамоаи муҳоҷирӣ; шумораи қавмӣ маълум нест
|манбаъ5 = &lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони африкаанс|Африкаанс]], инчунин [[забони англисӣ]]

|динҳо = Таърихан асосан [[Масеҳият]] — [[Протестантӣ|протестантӣ]], бахусус [[Калвинизм|калвинизм]] ва [[Калисои ислоҳшудаи Нидерланд|калисоҳои ислоҳшудаи нидерландӣ]]&lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои германии ғарбӣ]]

|халқҳои наздик = [[Нидерландиҳо]], [[Фламандҳо]]

|пайдоиш = [[Колонияи Кап]], [[Африқои Ҷанубӣ]]; ташаккул аз муҳоҷирони аврупоӣ ва аҳолии дигари минтақа аз асри XVII&lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AfrikaansCommunity&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/article/afrikaans-community-1652-1795
 |title=Afrikaans Community 1652–1795
 |publisher=South African History Online
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Африканерҳо''' ({{lang-af|Afrikaners}}, тарҷ. &quot;африкоиҳо&quot;) — [[Мардум|халқе]] дар Африқои Ҷанубӣ, насли мустамликадорони асли [[Голландӣ|ҳолландиҳо]], [[олмониҳо]] ва [[фаронсавиҳо]]&lt;ref&gt;История Тропической и Южной Африки в новое и новейшее время: учебное пособие / Отв. ред. [[Балезин, Александр Степанович|А. С. Балезин]]. — М.: [[ИВИ РАН]], 2010. С. 80.&lt;/ref&gt;. Аксари онҳо дар [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Намибия]] зиндагӣ мекунанд. Дар доираи худ африканерҳо ба [[бурҳо]] ҷудо мешаванд. Аз рӯи дин — [[протестантизм|протестантҳо]]. [[забони модарӣ|Забони модарӣ]] — [[африкаанс]], ки дар асоси лаҳҷаҳои ҷанубии [[Забони ҳоландӣ|забони ҳолландӣ]] ташаккул ёфтааст (то ибтидои [[Садаи XX|асри 20]] [[Забони ҳоландӣ|ҳолландӣ]] ҳамчун забони адабӣ истифода мешуд). Шумораи умумии онҳо тақрибан 3,6 миллион нафар аст. То [[Соли 1990|соли 1990 онҳо]] 60% аҳолии сафедпӯсти Африқои Ҷанубиро ташкил медоданд; 40%-и боқимонда инглисафриқоиҳоянд, ҳоло таносуб ба фоидаи африкоиён тағйир ёфтааст, зеро инглис-африқоиҳо нисбат ба африкоиҳое, ки [[Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубиро]] ватани қавмии худ медонанд, бештар ба муҳоҷират майл доранд.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ
}}
{{Хурд}}</text>
      <sha1>6f4yrg1zjjiq4gkr5gvdwawm6nisfjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492192</id>
      <parentid>1492188</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6312" sha1="0gn2mr9ekfcx0zusxgd9wxhr3bflxde" xml:space="preserve">{{Мардум
|номи аслӣ = {{lang|af|Afrikaners}}

&lt;!-- Сокиншавӣ --&gt;
|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Африқои Ҷанубӣ}}
|аҳолии таърихӣ1 = ~2,6 миллион (2022; сафедпӯстони африкаансзабон)
|манбаи таърихӣ1 = &lt;ref name=&quot;SouthAfrica2022&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.statssa.gov.za/?p=18173
 |title=South Africa's Evolving Cultural Landscape: A 26-Year Transformation
 |publisher=Statistics South Africa
 |year=2025
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/article/afrikaner
 |title=Afrikaner
 |publisher=South African History Online
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Намибия}}
|аҳолии таърихӣ2 = Шумораи дақиқ маълум нест
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref name=&quot;NamibiaAfrikaners&quot;&gt;{{cite journal
 |url=https://namibian-studies.com/index.php/JNS/article/view/9
 |title=Internal Colonisation and an Oppressed Minority? The Dynamics of Relations between Germans and Afrikaners against the Background of Constructing a Colonial State in Namibia, 1884–1990
 |author=Christo Botha
 |journal=Journal of Namibian Studies
 |volume=2
 |pages=7–50
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Ботсвана}}
|аҳолии таърихӣ3 = Ҷамоаҳои деринаи африканерҳо дар [[Калаҳарӣ]]
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref name=&quot;KalahariAfrikaners&quot;&gt;{{cite book
 |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/afrikaners-of-the-kalahari/mundane-kalahari-an-introduction/F25A0EE04F027001C8320C0F3DB64175
 |title=Afrikaners of the Kalahari: White Minority in a Black State
 |publisher=Cambridge University Press
 |year=1979
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --&gt;
|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ1 = 6 153 (2021)
|манбаъ1 = &lt;ref name=&quot;Australia2021&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://theculturalatlas.org/south-african-culture/south-african-culture-population-statistics
 |title=South African Culture — Population Statistics
 |publisher=Cultural Atlas
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Британияи Кабир}}
|аҳолӣ2 = Ҷамоаи муҳоҷирӣ; шумораи қавмӣ маълум нест
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

|минтақа3 = {{парчамбандӣ|Зеландияи Нав}}
|аҳолӣ3 = Ҷамоаи муҳоҷирӣ; шумораи қавмӣ маълум нест
|манбаъ3 = &lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ4 = Ҷамоаи муҳоҷирӣ; шумораи қавмӣ маълум нест
|манбаъ4 = &lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}}
|аҳолӣ5 = Ҷамоаи муҳоҷирӣ; шумораи қавмӣ маълум нест
|манбаъ5 = &lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

&lt;!-- Маълумоти дигар --&gt;
|забон = [[Забони африкаанс|Африкаанс]], инчунин [[забони англисӣ]]

|динҳо = Таърихан асосан [[Масеҳият]] — [[Протестантӣ|протестантӣ]], бахусус [[Калвинизм|калвинизм]] ва [[Калисои ислоҳшудаи Нидерланд|калисоҳои ислоҳшудаи нидерландӣ]]&lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои германии ғарбӣ]]

|халқҳои наздик = [[Нидерландиҳо]], [[Фламандҳо]]

|пайдоиш = [[Колонияи Кап]], [[Африқои Ҷанубӣ]]; ташаккул аз муҳоҷирони аврупоӣ ва аҳолии дигари минтақа аз асри XVII&lt;ref name=&quot;AfrikanerHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AfrikaansCommunity&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/article/afrikaans-community-1652-1795
 |title=Afrikaans Community 1652–1795
 |publisher=South African History Online
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Африканерҳо''' ({{lang-af|Afrikaners}}, тарҷ. &quot;африкоиҳо&quot;) — [[Мардум|халқе]] дар Африқои Ҷанубӣ, насли мустамликадорони асли [[Голландӣ|ҳолландиҳо]], [[олмониҳо]] ва [[фаронсавиҳо]]&lt;ref&gt;История Тропической и Южной Африки в новое и новейшее время: учебное пособие / Отв. ред. [[Балезин, Александр Степанович|А. С. Балезин]]. — М.: [[ИВИ РАН]], 2010. С. 80.&lt;/ref&gt;. Аксари онҳо дар [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Намибия]] зиндагӣ мекунанд. Дар доираи худ африканерҳо ба [[бурҳо]] ҷудо мешаванд. Аз рӯи дин — [[протестантизм|протестантҳо]]. [[забони модарӣ|Забони модарӣ]] — [[африкаанс]], ки дар асоси лаҳҷаҳои ҷанубии [[Забони ҳоландӣ|забони ҳолландӣ]] ташаккул ёфтааст (то ибтидои [[Садаи XX|асри 20]] [[Забони ҳоландӣ|ҳолландӣ]] ҳамчун забони адабӣ истифода мешуд). Шумораи умумии онҳо тақрибан 3,6 миллион нафар аст. То [[Соли 1990|соли 1990 онҳо]] 60% аҳолии сафедпӯсти Африқои Ҷанубиро ташкил медоданд; 40%-и боқимонда инглисафриқоиҳоянд, ҳоло таносуб ба фоидаи африкоиён тағйир ёфтааст, зеро инглис-африқоиҳо нисбат ба африкоиҳое, ки [[Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубиро]] ватани қавмии худ медонанд, бештар ба муҳоҷират майл доранд.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ
}}
{{Хурд}}</text>
      <sha1>0gn2mr9ekfcx0zusxgd9wxhr3bflxde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калахари</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293635</id>
    <revision>
      <id>1492191</id>
      <parentid>1273802</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Колоҳорӣ]]</comment>
      <origin>1492191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm" xml:space="preserve">{{ҳазф}}</text>
      <sha1>aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Феҳристи кишварҳо ва қаламравҳои вобастаи Амрикои Ҷанубӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298149</id>
    <revision>
      <id>1492203</id>
      <parentid>1431113</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>163</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing COL_orthographic.svg with [[File:Mapa_de_Colombia_con_límites_marítimos.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Mapa de Colombia con límites maríti</comment>
      <origin>1492203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10183" sha1="ljvk0ykf7xehqq6fbvfmj1n1lawd5r6" xml:space="preserve">[[Акс:South_America_(orthographic_projection).svg|мини| Амрикои Ҷанубӣ дар харитаи ҷаҳон]]
'''[[Амрикои Ҷанубӣ]]''' як [[Қитъа|қитъаест]], ки дар якҷоягӣ бо [[Амрикои Шимолӣ]] як қисми [[Амрико|Амрикои]] ҷаҳониро ташкил медиҳад.

Дар Амрикои Ҷанубӣ 12 [[давлат]] ва 3 қаламрави вобаста мавҷуд аст. Дар айни замон, танҳо ду давлат дар дохили қитъа ҳастанд ва ду қаламрави тобеи онҳо  —  ҷазираҳо мебошанд. Калонтарин кишвар дар Амрикои Ҷанубӣ [[Бразилия]] ва хурдтарин кишвар [[Суринам]] аст.

== [[Кишвар]]&lt;nowiki/&gt;ҳо ==
Феҳристи  кишварҳои Амрикои Ҷанубӣ бо нишон додани [[Пойтахт|пойтахтҳо]], [[Забон|забонҳои расмӣ]], [[асъор]], минтақа, аҳолӣ ва [[Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ|ММД]] (арзишҳои 2008 дода шудаанд), инчунин тасвири [[Парчам|парчамҳо]] ва мавқеи онҳо дар харита.
{| class=&quot;wikitable&quot;
![[Парчам]]
!Ном&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Номи расмӣ)''&lt;/small&gt;
![[Пойтахт]]
![[Забони расмӣ]]
!Воҳиди асъор
![[Масоҳат]], [[Километри мураббаъ|км²]]&lt;br /&gt;Ҷой дар ҷаҳон&lt;br /&gt;
![[Аҳолӣ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Зичии аҳолӣ]], [[Инсон|одам.]]/[[Километри мураббаъ|км²]]&lt;/small&gt;
![[Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ|ММД]], млрд [[Доллари ИМА|$]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ММД барои ҳар як тан аҳолӣ, [[Доллари ИМА|$]]&lt;/small&gt;
![[Харита]]
|-
|[[File:Flag of Argentina.svg|border|centre|100px|link=Flag of Argentina|alt=Flag of Argentina]]
|'''[[Аргентина]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии Аргенти́на)''&lt;/small&gt;
|[[Буэнос Айрес]]
|[[Забони испониёӣ|испониёӣ]]
|[[Песои Аргентина]]
| align=&quot;center&quot; |2 780 400
----8
| align=&quot;center&quot; |43 417 000
----14,4
| align=&quot;center&quot; |922
----20 481
|[[File:ARG orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Argentina]]
|-
|[[File:Flag of Bolivia (state).svg|border|centre|100px|link=Flag of Bolivia|alt=Flag of Bolivia]]
|'''[[Боливия]]''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Ҷумҳурии сермиллати Боливия''&lt;/small&gt;
|[[Ла-Пас (Боливия)|Ла-Пас]], [[Сукре]]
|[[Забони испониёӣ|испониёӣ]], кечуа, аймара, гуарани ва 33 заонҳои диг.
|[[Боливианои Боливия|боливиано]]
| align=&quot;center&quot; |1 098 581
----27
| align=&quot;center&quot; |11 217 865
----10,2
| align=&quot;center&quot; |41,833
----3720
|[[File:BOL orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Bolivia]]
|-
|[[File:Flag of Brazil.svg|border|centre|100px|link=Flag of Brazil|alt=Flag of Brazil]]
|'''[[Бразилия]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии Федеролии Брази́лия)''&lt;/small&gt;
|[[Бразилиа]]
|[[Забони португалӣ|португальский]]
|[[Реали Бразилия]]
| align=&quot;center&quot; |8 515 770
----5
| align=&quot;center&quot; |212 804 996
----22 чел
| align=&quot;center&quot; |2,353
----11 281
|[[File:BRA orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Brazil]]
|-
|[[File:Flag of Venezuela.svg|border|centre|100px|link=Flag of Venezuela|alt=Flag of Venezuela]]
|'''[[Венесуэла]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии Боливариа́нии Венесуэ́ла)''&lt;/small&gt;
|[[Каракас]]
|[[Забони испониёӣ|испониёӣ]]
| боливар
| align=&quot;center&quot; |916 445
----32
| align=&quot;center&quot; |30 761 000
----32
| align=&quot;center&quot; |515,7
----16 700
|[[File:VEN orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Venezuela]]
|-
|[[File:Flag of Guyana.svg|border|centre|100px|link=Flag of Guyana|alt=Flag of Guyana]]
|'''[[Гайана]]''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии Кооперати́вии Гайа́на)''&lt;/small&gt;
|[[Ҷорҷтаун]]
|[[Забони инглисӣ|инглисӣ]]
|[[Доллари Гайана]]
| align=&quot;center&quot; |214 970
----85
| align=&quot;center&quot; |773 303
----3,49
| align=&quot;center&quot; |3,082
----4029
|[[File:GUY orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Guyana]]
|-
|[[File:Flag of Colombia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Colombia|alt=Flag of Colombia]]
|'''[[Колумбия]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии Колу́мбия)''&lt;/small&gt;
|[[Богота]]
|[[Забони испониёӣ|испониёӣ]]
|[[Песои Коломбия]]
| align=&quot;center&quot; |1 141 748
----25
| align=&quot;center&quot; |48 400 388
----40,74
| align=&quot;center&quot; |682,977
----14 164
|[[File:Mapa de Colombia con límites marítimos.svg|centre|150px|alt=Map showing Colombia]]
|-
|[[File:Flag of Paraguay.svg|border|centre|100px|link=Flag of Paraguay|alt=Flag of Paraguay]]
|'''[[Парагвай]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии Парагва́й)''&lt;/small&gt;
|[[Асунсион]]
|[[Забони испониёӣ|испониёӣ]], гуарани
|[[Гуарани Парагвай]]
| align=&quot;center&quot; |406 752
----58
| align=&quot;center&quot; |7 003 000
----17,2
| align=&quot;center&quot; |44.557
----6 229
|[[File:PRY orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Paraguay]]
|-
|[[File:Flag of Peru.svg|border|centre|100px|link=Flag of Peru|alt=Flag of Peru]]
|'''[[Перу]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷуҳурии Перу́)''&lt;/small&gt;
|[[Лима]]
|[[Забони испониёӣ|испониёӣ]], кечуа, аймара
|[[Соли нави Перу]]
| align=&quot;center&quot; |1 285 216
----19
| align=&quot;center&quot; |32 162 184
----24,3
| align=&quot;center&quot; |356 245
----9107
|[[File:PER orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Peru]]
|-
|[[File:Flag of Suriname.svg|border|centre|100px|link=Flag of Suriname|alt=Flag of Suriname]]
|'''[[Суринам]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии Сурина́м)''&lt;/small&gt;
|[[Парамарибо]]
|[[Забони ҳоландӣ]]
|[[Доллари Суринам]]
| align=&quot;center&quot; |163 821
----90
| align=&quot;center&quot; |585 824
----2,9
| align=&quot;center&quot; |3,79
----6765
|[[File:SUR orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Suriname]]
|-
|[[File:Flag of Uruguay.svg|border|centre|100px|link=Flag of Uruguay|alt=Flag of Uruguay]]
|'''[[Уругвай]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии шарқии Уругва́й)''&lt;/small&gt;
|[[Монтевидео]]
|[[Забони испониёӣ|испониёӣ]]
|[[Песои Уругвай]]
| align=&quot;center&quot; |176 215
----88
| align=&quot;center&quot; |3 444 006
----18,6
| align=&quot;center&quot; |60 893
----17 875
| [[File:URY orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Uruguay]]
|-
|[[File:Flag of Chile.svg|border|centre|100px|link=Flag of Chile|alt=Flag of Chile]]
|'''[[Чили]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии Чи́ли)''&lt;/small&gt;
|[[Сантяго]]
|[[Забони испониёӣ|испониёӣ]]
|чилийское песо
| align=&quot;center&quot; |756 950
----37
| align=&quot;center&quot; |17 789 267
----22,81
| align=&quot;center&quot; |305
----16 277
|[[File:CHL orthographic (+all claims).svg|centre|150px|alt=Map showing Chile]]
|-
|[[File:Flag of Ecuador.svg|border|centre|100px|link=Flag of Ecuador|alt=Flag of Ecuador]]
|'''[[Эквадор]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Ҷумҳурии Эквадо́р)''&lt;/small&gt;
|[[Кито]]
|[[Забони испониёӣ|испониёӣ]]
|[[Доллари ИМА]]
| align=&quot;center&quot; |283 560
----73
| align=&quot;center&quot; |16 080 778
----47
| align=&quot;center&quot; |109,759
----6640
|[[File:ECU orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Ecuador]]
|}

== Қаламравҳои вобаста ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
![[Парчам]]
! Ном&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Номи расмӣ)''&lt;/small&gt;
! Пойтахт
! [[Забони расмӣ|Забон]]
! [[Воҳиди пул|Воҳиди асъор]]
! [[Масоҳат]], [[Километри мураббаъ|км²]]
! [[Аҳолӣ]], [[Инсон|одамон]] &lt;small&gt;[[Зичии аҳолӣ|Зичӣ]], [[Инсон|одам.]]&lt;/small&gt; &lt;small&gt;/ [[Километри мураббаъ|км²]]&lt;/small&gt;
! [[Давлат]]
! [[Харита]]
|-
|
| '''Гвианаи Фаронса'''
| кайен
| [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]
| [[евро]]
| align=&quot;center&quot; | 91000
| align=&quot;center&quot; | 296.711
---- 2.6
| align=&quot;center&quot; | [[Фаронса]]
|
|-
|[[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|centre|100px|link=Flag of the Falkland Islands|alt=Flag of the Falkland Islands]]
| '''[[Ҷазираҳои Фолкланд|Ҷазираҳои Фолкленд (Малвин).]]'''
| Порт Стэнли
| [[Забони инглисӣ|инглисӣ]]
| Фунти Ҷазираҳои Фолкленд
| align=&quot;center&quot; | 12 173
| align=&quot;center&quot; | 2840
---- 0,23
| align=&quot;center&quot; | [[Бритониё]]
|[[File:Falkland Islands (orthographic projection).svg|border|centre|150px|alt=Map showing the Falkland Islands]]
|-
|[[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|centre|100px|link=Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands|alt=South Georgia and the South Sandwich Islands]]
| '''Ҷорҷияи Ҷанубӣ ва Ҷазираҳои Сэндвичи Ҷанубӣ'''
| Гритвикен
| [[Забони инглисӣ|инглисӣ]]
| [[Фунт Стерлинг|БФС - Британия Фунт Стерлинг]]
| align=&quot;center&quot; | 4066
| align=&quot;center&quot; | сӣ
---- 0,005
| align=&quot;center&quot; | [[Бритониё]]
|[[File:South Georgia and the South Sandwich Islands on the globe (South America centered).svg |border|centre|150px|alt=Map showing South Georgia and the South Sandwich Islands]]
|}
'''Ҷорҷияи Ҷанубӣ ва Ҷазираҳои Сэндвичи Ҷанубӣ як қисми ''[[Антарктика|Антарктида]]'' ҳисобида мешаванд.'''
[[Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Амрикои Ҷанубӣ]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи кишварҳо]]</text>
      <sha1>ljvk0ykf7xehqq6fbvfmj1n1lawd5r6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эҳтироми қабр дар Ислом</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306448</id>
    <revision>
      <id>1492131</id>
      <parentid>1341628</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="d0wpm0a29kth5pn4ezspixzy0xc088u" xml:space="preserve">{{бознависӣ}}
[[Акс:Meshed_ali_usnavy_(PD).jpg|мини|240x240пкс| Масҷид-мақбараи [[Алӣ ибни Абутолиб|Алӣ ибни Абӯтолиб]] дар Ан-Наҷаф аз ҷиҳати теъдоди зиёраткунандагон пас аз [[Макка]] ва [[Мадина]] дар ҷои дуюм аст.]]
[[Акс:Martyrs'_Lane_5.jpg|мини|240x240пкс| [[Мулло|Муллоҳои]] [[шиъа]] дар хиёбони Шаҳидон дар [[Боку]] бар сари қабри кушташудагон дар фоҷеаи сиёҳи январ намоз хонданд.]]
'''Эҳтироми қабрҳо''' ({{Lang-ar|تعظيم القبور}} — ''таъзиму-л-қубур'') — парастиши қабр ва анҷом додани расму оинҳо дар назди онҳо дар ибтидои густариши дини [[ислом]] мамнӯъ ва маҳкум шуда буд, вале бо мурури замон ин амалҳо ба ҷузъи ҷудонашавандаи ҳаёт табдил ёфтаанд.

Дар солҳои аввали ислом ҳатто зиёрати қабр аз ҷониби мусулмонон мамнӯъ буд, вале баъдан ин мамнӯъиятро худи [[Муҳаммад]] (с) рад кард.

[[Акс:Mosque_Khalid_Bin_Al_Waleed_مسجد_خالد_بن_الوليد_-_panoramio.jpg|мини| Масҷиди Холид ибни Валид, асҳоби Паёмбар, бо лақаби &quot;шамшери Ислом&quot;]]

== Зиёратгоҳҳои Осиёи Марказӣ ==
[[Акс:Naqshbandi_bukhara.jpg|мини| Мақбараи Баҳоуддин Нақшбанд дар Бухоро.]]
[[Акс:Korkyt_Ata_mazar_place_01.jpg|мини| Стела дар соҳили дарёи Сир, ки гӯё қабри Қорқут-ота дар онҷо ҷойгир буд.]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|27em}}

== Адабиёт ==
* {{книга|автор=Абу Бакр Мухаммад Закария|заглавие=Ширк в древности и современности|оригинал=الشرك في القديم والحديث|ссылка=https://web.archive.org/web/20230705092230/https://d1.islamhouse.com/data/ar/ih_books/single8/ar_Alshirk_kadem_hadeeth.pdf|ответственный=Ахмад ибн Атия аль-Гамиди|место=Эр-Рияд|издательство=Мактаба ар-Рушд|год=2001|страниц=1697|ref=Мухаммад Закария}}
* {{книга|автор=[[Басилов, Владимир Николаевич|Басилов В. Н.]]|заглавие=Культ святых в исламе|место=М.|издательство=[[Мысль (московское издательство)|Мысль]]|год=1970|страниц=144|ref=Басилов}}
* {{ИЭС-1991}}
* {{ИСА-1988/1|часть=Зияра, зийара|страницы=83}}
* {{книга|автор=Хамд ибн Насир ибн Усман Аль Муаммар|заглавие=Опровержение могилопоклонникам|оригинал=النبذة الشريفة النفيسة في الرد على القبوريين|ссылка=http://www.ajurry.com/vb/showthread.php?t=36685|ответственный=Абдуссалам ибн Барджис Аль Абд аль-Карим|место=Эр-Рияд|издательство=Дар аль-Асима|год=1988|страниц=182|ref=Хамд Аль Муаммар}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Ислом]]</text>
      <sha1>d0wpm0a29kth5pn4ezspixzy0xc088u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мадори баробарзамин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307005</id>
    <revision>
      <id>1492205</id>
      <parentid>1427820</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T09:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>2571</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1492205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="muth13becdo345692mbuow18ntdyh0c" xml:space="preserve">[[Акс:Geostationaryjava3D.gif||мини|Дар мадори заминисто, барои нозире, ки рӯйи замин истодааст, ҳар ду моҳвора дар маконҳои худ дар осмон собит ба назар мерасанд.]]
[[Акс:Geostationaryjava3Dsideview.gif|мини|Мадори заминисто аз намои канорӣ]]
'''Мадори баробарзамин''', '''мадори заминисто&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/мадори заминисто/Xedn3itm|title=Мадори заминисто чист? Маънии мадори заминисто|author=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|website=vazhaju.tj|publisher=[[Вожаҷӯ]]|lang=tg|accessdate=2023-03-19}}{{Пайванди мурда|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;''', '''мадори заминсобит''' ({{lang-en|geostationary orbit ё geosynchronous equatorial orbit, GEO}}), '''мадори Кларк''' ({{lang-en|Clarke Orbit}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www2.jpl.nasa.gov/basics/bsf5-1.php|title=Basics of Space Flight Section I. The Environment of Space|website=www2.jpl.nasa.gov|accessdate=2023-03-19}}&lt;/ref&gt; — [[Мадор|мадори]] моҳворае дар сафҳаи истиво, ки давраи гардиши он бо давраи чархиши [[Замин]] баробар аст.

Ин мадор дар иртифоъ {{num|35786|км}} болотар аз сатҳи дарё ва дақиқан бар фарози хатти истивои Замин қарор дорд. Суръати давронии лозим барои истиқрори як моҳвора дар ин мадор, бо суръати чархиш замин ба даври худ баробар буда ва дар фазо дар маконе собит қарор доранд ва ҳамроҳ бо даврони Замин ба даври худ мегарданд, бинобарин моҳвораҳое, ки дар ин мадор қарор доранд аз нигоҳи фарде, ки рӯйи замин истодааст собит ба назар мерасанд ва ҳамвора дорои сояе собит (маъруф ба «ҷойпо» ) бар Замин ҳастанд. Аз ин хусусияти боризи мадори заминисто, ба манзур мухобираи амвоҷ родиюӣ ва телевизиюнӣ истифода мекунанд ва тамоми моҳвораҳои мухобиротӣ ва телевизиюнӣ бар рӯйи ин мадор қарор мегиранд. Ба ҳамин далел аст, ки лаълиҳои онтенҳои гирандаи амвоҷ аз моҳвораҳо, ба сурат собит насб шуда ва ба муҳаррик барои ҳаракат додани мудовим ниёз надоранд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Мадорҳо]]</text>
      <sha1>muth13becdo345692mbuow18ntdyh0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492206</id>
      <parentid>1492205</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T09:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>2571</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1492206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="7on68qj5zuq7769vfswg78vxl11dztf" xml:space="preserve">[[Акс:Geostationaryjava3D.gif||мини|Дар мадори заминисто, барои нозире, ки рӯйи замин истодааст, ҳар ду моҳвора дар маконҳои худ дар осмон собит ба назар мерасанд.]]
[[Акс:Geostationaryjava3Dsideview.gif|мини|Мадори заминисто аз намои канорӣ]]
'''Мадори баробарзамин''', '''мадори заминисто&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/мадори заминисто/Xedn3itm|title=Мадори заминисто чист? Маънии мадори заминисто|author=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|website=vazhaju.tj|publisher=[[Вожаҷӯ]]|lang=tg|accessdate=2023-03-19}}{{Пайванди мурда|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;''', '''мадори заминсобит''' ({{lang-en|geostationary orbit ё geosynchronous equatorial orbit, GEO}}), '''мадори Кларк''' ({{lang-en|Clarke orbit}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www2.jpl.nasa.gov/basics/bsf5-1.php|title=Basics of Space Flight Section I. The Environment of Space|website=www2.jpl.nasa.gov|accessdate=2023-03-19}}&lt;/ref&gt; — [[Мадор|мадори]] моҳворае дар сафҳаи истиво, ки давраи гардиши он бо давраи чархиши [[Замин]] баробар аст.

Ин мадор дар иртифоъ {{num|35786|км}} болотар аз сатҳи дарё ва дақиқан бар фарози хатти истивои Замин қарор дорд. Суръати давронии лозим барои истиқрори як моҳвора дар ин мадор, бо суръати чархиш замин ба даври худ баробар буда ва дар фазо дар маконе собит қарор доранд ва ҳамроҳ бо даврони Замин ба даври худ мегарданд, бинобарин моҳвораҳое, ки дар ин мадор қарор доранд аз нигоҳи фарде, ки рӯйи замин истодааст собит ба назар мерасанд ва ҳамвора дорои сояе собит (маъруф ба «ҷойпо» ) бар Замин ҳастанд. Аз ин хусусияти боризи мадори заминисто, ба манзур мухобираи амвоҷ родиюӣ ва телевизиюнӣ истифода мекунанд ва тамоми моҳвораҳои мухобиротӣ ва телевизиюнӣ бар рӯйи ин мадор қарор мегиранд. Ба ҳамин далел аст, ки лаълиҳои онтенҳои гирандаи амвоҷ аз моҳвораҳо, ба сурат собит насб шуда ва ба муҳаррик барои ҳаракат додани мудовим ниёз надоранд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Мадорҳо]]</text>
      <sha1>7on68qj5zuq7769vfswg78vxl11dztf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Своп (молия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312805</id>
    <revision>
      <id>1492053</id>
      <parentid>1484055</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48441" sha1="brkt00un3nao921ni1vl6uoouyeljrh" xml:space="preserve"> &lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;

Дар молия, '''своп''' як созишномаи байни ду ҷониб оид ба мубодилаи воситаҳои молиявӣ, гардиши пули нақд ё пардохтҳо барои муддати муайян мебошад. Воситаҳо метавонанд қариб ҳама чиз бошанд, аммо аксари свопҳо пули нақдро дар асоси маблағи шартии асосӣ дар бар мегиранд. &lt;ref name=&quot;FIBO2&quot;&gt;[https://www.omg.org/spec/EDMC-FIBO/About-EDMC-FIBO/ Financial Industry Business Ontology Version 2] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200702000118/https://www.omg.org/spec/EDMC-FIBO/About-EDMC-FIBO/}}, Annex D: Derivatives, EDM Council, Inc., Object Management Group, Inc., 2019&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Investopedia&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.investopedia.com/terms/s/swap.asp?ad=dirN&amp;qo=investopediaSiteSearch&amp;qsrc=0&amp;o=40186|title=What is a swap?|website=Investopedia|accessdate=14 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716223952/https://www.investopedia.com/terms/s/swap.asp?ad=dirN&amp;qo=investopediaSiteSearch&amp;qsrc=0&amp;o=40186|archivedate=16 July 2018}}&lt;/ref&gt;

Свопи умумиро инчунин метавон ҳамчун як қатор шартномаҳои форвардӣ дидан мумкин аст, ки тавассути онҳо ду тараф воситаҳои молиявиро мубодила мекунанд, ки дар натиҷа як силсилаи умумии санаҳои мубодила ва ду ҷараёни асбобҳо, ''пойҳои'' своп ба вуҷуд меоянд. Пойҳо қариб ҳама чиз буда метавонанд, аммо одатан як по ҷараёнҳои пули нақдро дар асоси маблағи шартии асосӣ, ки ҳарду тараф розӣ ҳастанд, дар бар мегирад. Ин принсип одатан ҳангоми мубодила ё дар охири мубодила дастҳоро иваз намекунад; Ин ''хилофи'' оянда, форвард ё вариант аст . &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=bp_vAwAAQBAJ&amp;pg=PA56 ''Finance: A Quantitative Introduction'' by Piotr Staszkiewicz and Lucia Staszkiewicz; Academic Press 2014, pg. 56.]&lt;/ref&gt;

Дар амал як пой одатан собит аст, дар ҳоле ки дигараш тағйирёбанда аст, ки аз ҷониби як тағирёбандаи номуайян ба монанди меъёри фоизии меъёрӣ, қурби асъор, нархи индекс ё нархи мол муайян карда мешавад. &lt;ref name=&quot;hull&quot;&gt;John C Hull'', Options, Futures and Other Derivatives (6th edition)'', New Jersey: Prentice Hall, 2006, 149&lt;/ref&gt;

Свопҳо асосан шартномаҳои биржавӣ байни ширкатҳо ё муассисаҳои молиявӣ мебошанд. Сармоягузорони чакана одатан ба свопҳо машғул нестанд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sec.gov/news/press-release/2019-226|title=SEC Charges International Dealer That Sold Security-Based Swaps to U.S. Investors|accessdate=2019-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191208111203/https://www.sec.gov/news/press-release/2019-226|archivedate=2019-12-08}}&lt;/ref&gt;

== Мисол ==
Соҳиби [[Қарзи ипотека|ипотека]] фоизи тағйирёбандаи ипотекаи худро пардохт мекунад, аммо интизор меравад, ки ин меъёр дар оянда боло равад. Соҳиби дигари гарав меъёри муқарраршуда пардохт мекунад, аммо интизор меравад, ки нархҳо дар оянда коҳиш меёбанд. Онҳо як созишномаи своп-ро барои шинокунанда месозанд. Ҳарду дорандаи гарав дар бораи маблағи шартии қарзи асосӣ ва мӯҳлати пардохт мувофиқат мекунанд ва розӣ мешаванд, ки ӯҳдадориҳои пардохти ҳамдигарро ба ӯҳда гиранд. Дорандаи аввалини гарав аз ин ба баъд ба дорандаи ипотекаи дуюм ҳангоми гирифтани меъёри шинокунанда меъёри муқарраршуда пардохт мекунад. Бо истифода аз своп, ҳарду тараф ба таври муассир шартҳои ипотекаи худро ба режими афзалиятноки худ иваз карданд, дар ҳоле ки ҳеҷ яке аз тарафҳо маҷбур набуданд, ки шартҳоро бо қарздиҳандагони ипотекаи худ дубора баррасӣ кунанд.

Танҳо бо назардошти пардохти навбатӣ, ҳарду тараф метавонистанд шартномаи форвардии доимӣ барои шинокунанда баста бошанд. Барои пардохт пас аз он дигар шартномаи форвардӣ, ки шартҳои он якхелаанд, яъне ҳамон маблағи шартӣ ва барои шинокунанда муқарраршуда ва ғайра. Аз ин рӯ, шартномаи свопро метавон ҳамчун як қатор шартномаҳои форвардӣ баррасӣ кард. Дар ниҳоят ду ҷараёни гардиши пули нақд вуҷуд дорад, яке аз тарафе, ки ҳамеша ба маблағи шартӣ фоизи собит мепардозад, ''пои собит'' своп, дигаре аз тарафе, ки ба пардохти қурби шинокунанда розӣ шудааст, ''пои шинокунанда.'' .

Свопҳоро барои муҳофизат кардани хатарҳои муайян, аз қабили хавфи фоизӣ ё тахмин дар бораи тағирот дар самти интизории нархҳои асосӣ истифода бурдан мумкин аст. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://chicagofed.org/webpages/publications/understanding_derivatives/index.cfm|title=Understanding Derivatives: Markets and Infrastructure - Federal Reserve Bank of Chicago|website=chicagofed.org|accessdate=23 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812135118/http://www.chicagofed.org/webpages/publications/understanding_derivatives/index.cfm|archivedate=12 August 2013}}&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
Свопҳо бори аввал дар соли 1981, вақте ки [[IBM]] ва [[Бонки ҷаҳонӣ|Бонки Ҷаҳонӣ]] созишномаи своп баста буданд, муаррифӣ карда шуданд. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Fundamentals of Corporate Finance|url=https://archive.org/details/isbn_9780077360092|edition=9th|last=Ross|last2=Westerfield|last3=Jordan|year=2010|publisher=[[McGraw Hill]]|page=746}}&lt;/ref&gt; Имрӯз, свопҳо аз ҷумлаи қарордодҳои молиявии сердаромадтарин дар ҷаҳон мебошанд: тибқи маълумоти [[Бонки ҳисоббаробаркуниҳои байналмилалӣ|Бонки байналмилалии ҳисоббаробаркуниҳо]] (BIS) маблағи умумии фоизҳо ва свопҳои асъорӣ дар соли 2010 беш аз 348 триллион долларро ташкил дод. &lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.bis.org/publ/otc_hy1711.htm|title=OTC derivatives statistics at end-June 2017|date=2017-11-02|language=en|accessdate=2018-07-16}}&lt;/ref&gt;

Аксари свопҳо дар биржа (OTC) фурӯхта мешаванд, ки барои контрагентҳо &quot;мутобиқ сохта шудаанд&quot;. Бо вуҷуди ин, Санади Додд-Франк дар соли 2010 платформаи бисёрҷониба барои иқтибосҳои своп, ''иншооти иҷрои свопҳо'' (SEF) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cftc.gov/IndustryOversight/TradingOrganizations/SEF2/index.htm|title=Swaps Execution Facilities (SEFs)|website=U.S. Commodity Futures Trading Commission|accessdate=9 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209061555/https://www.cftc.gov/IndustryOversight/TradingOrganizations/SEF2/index.htm|archivedate=9 December 2019}}&lt;/ref&gt; пешбинӣ мекунад ва манда медиҳад, ки свопҳо ба биржаҳо ё [[Маркази ҳисоббаробаркунӣ (молия)|клирингҳо]] гузориш дода шаванд ва пас аз он боиси ташаккули ''анбори додаҳои своп'' (SDRs), як дастгоҳи марказӣ барои гузоришдиҳии маълумот ва баҳисобгирии маълумот. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cftc.gov/IndustryOversight/DataRepositories/index.htm|title=Data Repositories|website=U.S. Commodity Futures Trading Commission|accessdate=9 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209053032/https://cftc.gov/IndustryOversight/DataRepositories/index.htm|archivedate=9 December 2019}}&lt;/ref&gt; Фурӯшандагони маълумот, аз қабили Bloomberg, &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bloomberg Launches Its Swap Data Repository|url=https://www.bloomberg.com/company/press/bloomberg-launches-swap-data-repository/|work=Bloomberg L.p.|accessdate=9 December 2019|archivedate=9 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209053032/https://www.bloomberg.com/company/press/bloomberg-launches-swap-data-repository/}}&lt;/ref&gt; ва биржаҳои калон, аз қабили биржаи Чикаго, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cmegroup.com/trading/global-repository-services/cme-swap-data-repository.html|title=CME Swap Data Repository|accessdate=2019-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209053035/https://www.cmegroup.com/trading/global-repository-services/cme-swap-data-repository.html|archivedate=2019-12-09}}&lt;/ref&gt; бузургтарин бозори фьючерсҳои ИМА ва биржаи Чикаго, ки барои SDR табдил меёбанд, сабти ном шудаанд. Онҳо ба рӯйхати баъзе намудҳои свопҳо, свопҳо ва фючерсҳо дар платформаҳои худ шурӯъ карданд. Биржаҳои дигар, аз қабили IntercontinentalExchange ва Eurex AG дар Франкфурт. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eurexchange.com/exchange-en/trading/market-models/eurex-t7-entry-services/exchange-for-swaps|title=Exchange for Swaps|website=Eurex Exchange|accessdate=8 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200707143817/https://www.eurexchange.com/exchange-en/trading/market-models/eurex-t7-entry-services/exchange-for-swaps|archivedate=7 July 2020}}&lt;/ref&gt;

Тибқи омори саҳмияҳои бозории SEF 2018 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.clarusft.com/2018-sef-market-share-statistics/|title=2018 SEF Market Share Statistics|author=Khwaja|first=Amir|website=ClarusFT|date=9 January 2019|accessdate=9 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209061559/https://www.clarusft.com/2018-sef-market-share-statistics/|archivedate=9 December 2019}}&lt;/ref&gt; Bloomberg дар бозори қурби қарз бо 80% ҳиссаи бартарӣ дорад, TP аз дилери FX ба бозори дилерҳо (46% ҳиссаи), Reuters аз дилери FX дар бозори муштарӣ бартарӣ дорад (50% ҳиссаи), Tradeweb дар бозори фоизии ванилин қавитарин аст (38% ҳиссаи), TP бузургтарин платформаи бозори своп (53% ҳиссаи), BGC ҳам дар своптсия ва ҳам дар бозорҳои XCS бартарӣ дорад, Tradition бузургтарин платформаи Caps ва Floors аст (55) % ҳиссаи).

== Андозаи бозор ==
Ҳангоме ки бозори свопҳои асъорӣ аввал рушд мекард, бозори своп фоизи он аз он гузашт, ки аз рӯи '''маблағи шартӣ''', &quot;маблағи истинод ба маблағи асосӣ барои муайян кардани пардохтҳои фоизӣ&quot; чен карда мешавад. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://epdf.pub/international-financial-management-3rd-edition.html|title=''INTERNATIONAL FINANCIAL MANAGEMENT'', THIRD EDITION, PART TWO, Chapter 10: &quot;Currency and Interest Rate Swaps&quot;, by Eun Resnick; The McGraw−Hill Companies, 2004.|accessdate=2019-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191024195054/https://epdf.pub/international-financial-management-3rd-edition.html|archivedate=2019-10-24}}&lt;/ref&gt;
[[Акс:Notional_swaps_chart_2019.png|рост|мини|400x400пкс| Манбаъ: Омори ҳосилаҳои OTC нимсолаи BIS дар охири моҳи декабри соли 2019]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Асъор
! colspan=&quot;7&quot; | Маблағи барҷаста (бо триллион доллари ИМА)
|-
! Охири соли 2000
! Охири соли 2001
! Охири соли 2002
! Охири соли 2003
! Охири соли 2004
! Охири соли 2005
! Охири соли 2006
|-
| [[евро]]
| 16.6
| 20.9
| 31.5
| 44.7
| 59.3
| 81.4
| 112.1
|-
| [[доллари ИМА]]
| 13.0
| 18.9
| 23.7
| 33.4
| 44.8
| 74.4
| 97.6
|-
| [[йени Ҷопон]]
| 11.1
| 10.1
| 12.8
| 17.4
| 21.5
| 25.6
| 38,0
|-
| [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]]
| 4.0
| 5.0
| 6.2
| 7.9
| 11.6
| 15.1
| 22.3
|-
| [[Франки Свис|Франки Швейтсария]]
| 1.1
| 1.2
| 1.5
| 2.0
| 2.7
| 3.3
| 3.5
|-
| '''Ҳамагӣ'''
| '''48.8'''
| '''58.9'''
| '''79.2'''
| '''111.2'''
| '''147.4'''
| '''212.0'''
| '''292,0'''
|}

: &lt;small&gt;''Манбаъ: &quot;Бозори ҷаҳонии ҳосилаҳои OTC дар охири моҳи декабри соли 2004&quot;, BIS'', , &quot;Фаъолияти бозори ҳосилаҳои OTC дар нимаи дуюми соли 2006&quot;, BIS '',''&lt;/small&gt;

== Иштирокчии асосии своп ==
'''Иштирокчии асосии своп''' (MSP, ё баъзан '''Swap Bank''' ) як истилоҳи умумӣ барои тавсифи як муассисаи молиявӣ мебошад, ки ба мубодилаи байни контрагенттер мусоидат мекунад. Он дар свопҳо барои ҳама категорияҳои асосии своп мавқеи назаррасро нигоҳ медорад. Своп-банк метавонад як бонки байналмилалии тиҷоратӣ, бонки сармоягузорӣ, бонки тиҷоратӣ ё оператори мустақил бошад. Бонки своп ҳамчун брокери своп ё дилери своп хизмат мекунад. Ҳамчун брокер, бонки своп бо контрагентҳо мувофиқат мекунад, аммо ҳеҷ гуна хатари свопро ба дӯш намегирад. Брокери своп барои ин хидмат комиссия мегирад. Имрӯз, аксари бонкҳои своп ҳамчун дилерҳо ё маркет-мейкерҳо хизмат мекунанд. Ҳамчун маркет-мейкер, бонки своп омода аст ҳар ду тарафи своп асъорро қабул кунад ва баъдтар онро фурӯшад ё бо контрагент мувофиқат кунад. Дар ин иқтидор, бонки своп мавқеъро дар своп ишғол мекунад ва аз ин рӯ, баъзе хавфҳоро ба дӯш мегирад. Иқтидори дилер бешубҳа хатарноктар аст ва бонки своп як қисми гардиши пули нақдро, ки тавассути он интиқол дода мешавад, барои ҷуброн кардани ин таваккал мегирад.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cftc.gov/IndustryOversight/Intermediaries/index.htm|title=Intermediaries|website=U.S. Commodities Futures Trading Commission|accessdate=8 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209053230/https://cftc.gov/IndustryOversight/Intermediaries/index.htm|archivedate=9 December 2019}}&lt;/ref&gt;

== Самаранокии бозорро иваз кунед ==
Ду сабаби асосии истифодаи свопи асъор аз ҷониби контрагент ин ба даст овардани маблағгузории қарз бо асъори свопшуда бо коҳиши хароҷоти фоизӣ, ки тавассути афзалиятҳои муқоисавии ҳар як контрагент дар бозори миллии сармояи худ ба даст омадааст ва/ё манфиати хеджирӣ барои дарозмуддат мебошанд. таъсири қурби асъор . Ин сабабҳо ба таври оддӣ ва душвор ба назар мерасанд, ки бо он баҳс кардан душвор аст, алахусус ба он дараҷае, ки эътирофи ном дар ҷамъоварии маблағ дар бозори байналмилалии вомбаргҳо воқеан муҳим аст. Ширкатҳое, ки свопҳои асъориро истифода мебаранд, нисбат ба ширкатҳое, ки ҳосилаҳои асъориро истифода намебаранд, аз ҷиҳати омор сатҳи баланди қарзи дарозмуддати хориҷӣ доранд. &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Geczy|first=C.|title=Why firms use currency derivatives|journal=Journal of Finance|date=1997|volume=52|issue=4|pages=1323–1354|doi=10.1111/j.1540-6261.1997.tb01112.x|url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1102&amp;context=accounting_papers|accessdate=2020-11-13}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210928195938/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1102&amp;context=accounting_papers |date=2021-09-28 }}&lt;/ref&gt; Баръакс, истифодабарандагони асосии свопҳои асъор ширкатҳои ғайримолиявӣ ва ҷаҳонӣ мебошанд, ки ба маблағгузории дарозмуддат бо асъори хориҷӣ эҳтиёҷ доранд. &lt;ref name=&quot;why-currency-swap&quot;&gt;{{Cite journal|author=Goswami|first=G.|title=Why do global firms use currency swaps?: Theory and evidence|journal=Journal of Multinational Financial Management|date=2004|volume=14|issue=4–5|pages=315–334|doi=10.1016/j.mulfin.2004.03.003}}&lt;/ref&gt; Аз нуқтаи назари сармоягузори хориҷӣ, арзёбии қарз бо асъори хориҷӣ ''таъсири хатареро'', ки сармоягузори дохилӣ барои чунин қарз мебинанд, истисно мекунад. Аз ин рӯ, маблағгузории қарз бо асъори хориҷӣ бо истифода аз пули миллӣ ва своп асъор аз маблағгузории мустақим бо қарзи асъорӣ бартарӣ дорад. &lt;ref name=&quot;why-currency-swap&quot; /&gt;

Ду сабаби асосии иваз кардани меъёрҳои фоизӣ мувофиқати беҳтари мӯҳлатҳои дороиҳо ва ӯҳдадориҳо ва/ё ба даст овардани сарфаи хароҷот тавассути дифференсиали паҳншавии сифат (QSD) мебошанд. Далелҳои таҷрибавӣ нишон медиҳанд, ки паҳншавӣ байни коғази тиҷории бо дараҷаи ААА (шинокунанда) ва тиҷории дараҷаи А каме камтар аз паҳншавӣ байни ӯҳдадориҳои панҷсолаи AAA (собит) ва ӯҳдадориҳои дараҷаи A-и ҳамон муҳлат аст. Ин бозёфтҳо нишон медиҳанд, ки ширкатҳои дорои рейтингҳои кредитии пасттар (болотар) эҳтимоли пардохти собит (шинокунанда) дар свопҳо доранд ва пардохткунандагони қурби собит қарзи кӯтоҳмуддатро бештар истифода мебаранд ва мӯҳлати қарзро нисбат ба супорандагони сатҳи шинокунанда кӯтоҳтар доранд. Аз ҷумла, ширкати дараҷаи А бо истифода аз коғази тиҷорӣ бо паҳншавии меъёри ААА қарз мегирад ва ба своп (кӯтоҳмуддат) барои шинокунанда ҳамчун пардохткунанда ворид мешавад. &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Li|first=H.|title=Corporate use of interest rate swaps: Theory and evidence|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-banking-finance_2003-08_27_8/page/1511|journal=Journal of Banking &amp; Finance|date=2003|volume=27|issue=8|pages=1511–1538|doi=10.1016/S0378-4266(02)00275-3}}&lt;/ref&gt;

== Намудҳои свопҳо ==
Намудҳои умумии свопҳо аз рӯи аҳамияти миқдорӣ инҳоянд: [[Свопи фоизи фоиз|свопҳои фоизӣ]], [[Мубодилаи асосӣ|свопҳои асоси]], [[Свопи асъор|свопҳои асъорӣ]], [[Свопи таваррум|свопҳои таваррум]], [[Свопи пешфарзии қарз|свопҳои дефолти кредитӣ]], [[Мубодилаи мол|свопҳои молӣ]] ва [[Свопи саҳҳомӣ|свопҳои саҳҳомӣ]] . Инчунин бисёр намудҳои дигари своп вуҷуд доранд.

=== Свопҳои меъёри фоизӣ ===
[[Акс:Vanilla_interest_rate_swap_with_bank.png|рост|мини|400x400пкс| A дар айни замон шинокунанда пардохт мекунад, аммо мехоҳад собит пардохт кунад. Б айни замон пардохт мекунад, аммо мехоҳад шиноварӣ пардохт кунад. Бо ворид шудан ба своп меъёри фоизӣ, натиҷаи холис ин аст, ки ҳар як тараф метавонад ӯҳдадории мавҷудаи худро ба ӯҳдадории дилхоҳи худ иваз кунад. Одатан, тарафҳо пардохтҳоро мустақиман иваз намекунанд, балки ҳар кадоми онҳо бо миёнарави молиявӣ ба монанди бонк як свопи алоҳида муқаррар мекунанд. Бар ивази мувофиқати ду тараф, бонк аз пардохтҳои своп спред мегирад.]]
Навъи маъмултарини своп ин своп фоизи фоизӣ мебошад. Баъзе ширкатҳо метавонанд дар бозорҳои қурби муқарраршуда бартарии муқоисавӣ дошта бошанд, дар ҳоле ки ширкатҳои дигар дар бозорҳои шинокунанда бартарии муқоисавӣ доранд. Вақте ки ширкатҳо мехоҳанд қарз гиранд, онҳо қарзи арзонро ҷустуҷӯ мекунанд, яъне аз бозоре, ки онҳо бартарии муқоисавӣ доранд. Бо вуҷуди ин, ин метавонад боиси он гардад, ки ширкат қарзи собитро вақте бихоҳад, ки шиноварӣ кунад ё қарзи шинокунанда, вақте ки мехоҳад собит шавад. Дар ин ҷо своп ворид мешавад. Своп таъсири табдил додани қарзи бо меъёри муқарраршуда ба қарзи тағйирёбанда ё баръакс дорад.

Масалан, ҷониби B ба ҷониби А дар асоси меъёри фоизии ''тағйирёбандаи'' LIBOR +70 банди фоизӣ пардохтҳои даврии фоизҳоро анҷом медиҳад. Тарафи А бар ивази меъёри муқарраршудаи 8,65% пардохтҳои даврии фоизҳоро анҷом медиҳад. Пардохтҳо аз рӯи маблағи ''шартӣ'' ҳисоб карда мешаванд. Меъёри якум ''тағирёбанда'' номида мешавад, зеро он дар оғози ҳар як давраи ҳисобкунии фоиз ба меъёри истинод ба ҳамон вақт, ба монанди LIBOR, аз нав барқарор карда мешавад. Дар асл, меъёри воқеии аз ҷониби A ва B гирифташуда аз сабаби он, ки бонке, ки паҳн мешавад, каме пасттар аст.

=== Свопҳои асосӣ ===
Свопи асосӣ мубодилаи фоизҳои шинокунандаро дар асоси бозорҳои гуногуни пул дар бар мегирад. Маблағи асосӣ иваз карда намешавад. Своп хавфи фоизиро дар натиҷаи доштани меъёрҳои гуногуни қарздиҳӣ ва қарздиҳӣ ба таври муассир маҳдуд мекунад. &lt;ref&gt;[https://www.omg.org/spec/EDMC-FIBO/About-EDMC-FIBO/ &quot;Financial Industry Business Ontology&quot; Version 2] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200702000118/https://www.omg.org/spec/EDMC-FIBO/About-EDMC-FIBO/ |date=2020-07-02 }}, Annex D: Derivatives, EDM Council, Inc., Object Management Group, Inc., 2019&lt;/ref&gt;

=== Свопҳои асъор ===
Своп мубодилаи асъорро дар бар мегирад, ки пардохти фоизҳои асосӣ ва устувори фоизии қарзро бо як асъор ба пардохтҳои фоизии асосӣ ва собит аз рӯи қарзи баробар бо асъори дигар. Мисли свопҳои фоизӣ, свопҳои асъор низ аз афзалиятҳои муқоисавӣ бармеоянд. Свопҳои асъорӣ мубодилаи ҳам маблағи асосӣ ва ҳам фоизҳоро байни тарафҳо дар назар дорад, ки гардиши пули нақд дар як самт бо асъори дигар нисбат ба дигар самт сурат мегирад. Он инчунин як намунаи хеле муҳим барои шахсони алоҳида ва муштариён мебошад.

=== Свопҳои таваррум ===
Своп вобаста ба таваррум иваз кардани қурби собит ба асоси қарзро ба шохиси таваррум, ки бо пули нақд ифода шудааст, дар бар мегирад. Ҳадафи асосӣ ин муҳофизат аз таваррум ва хавфи фоизӣ мебошад. 

=== Муомилоти мол ===
{{Main|Commodity swap}}
Свопи мол шартномаест, ки дар он нархи шинокунанда (ё бозор ё спот) ба нархи собит дар як давраи муайян иваз карда мешавад. Аксарияти свопҳои молӣ [[Нафт|нафти хомро]] дар бар мегиранд.

=== Свопи пешфарзии қарз ===
Шартномае, ки тавассути он пардохткунанда давра ба давра мукофотпулӣ, баъзан инчунин ё танҳо як мукофоти якдафъаина ё аввалияро ба фурӯшандаи муҳофизат аз рӯи қарзи шартӣ дар тӯли муддате мепардозад, то он даме, ки ҳодисаи кредитии муайян рух надиҳад.  Ҳодисаи кредитӣ метавонад ба як дорои ё сабади дороиҳо, одатан ӯҳдадориҳои қарзӣ дахл дошта бошад. Дар ҳолати иҷро накардан, пардохткунанда ҷубронпулӣ мегирад, масалан қарзи асосӣ, эҳтимолан бо иловаи тамоми пардохтҳои меъёри муқарраршуда то ба охир расидани шартномаи своп ё ҳама гуна роҳи дигаре, ки ба харидори ҳимоя ё ҳарду контрагент мувофиқ аст. Мақсади асосии CDS интиқоли қарзи як тараф ба тарафи дигар мебошад.

=== Свопҳои таваккалӣ ===
Свопи хавфи субординатсияшуда (SRS) ё своп хавфи саҳҳомӣ, шартномаест, ки дар он ''харидор'' (ё дорандаи саҳмияҳо) барои интихоби рискҳои муайян ба ''фурӯшанда'' (ё дорандаи бесадо) мукофот медиҳад. Инҳо метавонанд ҳама гуна шакли сармоя, идоракунӣ ё хавфи ҳуқуқии асосиро дар бар гиранд (масалан, ширкат ). Тавассути иҷро соҳиби сармоя метавонад (масалан) саҳмияҳо, ӯҳдадориҳои идоракунӣ ва ғайраро интиқол диҳад. Ҳамин тариқ, хавфҳои умумӣ ва махсуси соҳибкорӣ метавонанд идора карда шаванд, таъин ё пеш аз мӯҳлат муҳофизат карда шаванд. Ин воситаҳо дар биржа (OTC) фурӯхта мешаванд ва дар саросари ҷаҳон танҳо чанд сармоягузорони махсус вуҷуд доранд.

=== Свопи саҳҳомӣ ===
Созишнома оид ба табодули гардиши пули нақд дар оянда байни ду тараф, ки дар он як пояш гардиши пули нақд бар саҳҳомӣ мебошад, ба монанди иҷрои дороии саҳҳомӣ, сабади саҳмияҳо ё индекси саҳҳомӣ. Пои дигар маъмулан гардиши пулии собит аст, ба монанди меъёри фоизии меъёр.

=== Вариантҳои дигар ===
Дар сохтори своп ванил вариантҳои зиёди гуногун мавҷуданд, ки танҳо бо тасаввуроти муҳандисони молиявӣ ва хоҳиши хазинадорони корпоративӣ ва менеҷерони фондҳо барои сохторҳои экзотикӣ маҳдуданд. &lt;ref name=&quot;hull&quot;&gt;John C Hull'', Options, Futures and Other Derivatives (6th edition)'', New Jersey: Prentice Hall, 2006, 149&lt;/ref&gt;

* '''Свопи умумии даромад''' свопест, ки дар он ҷониби А ''даромади умумии'' [[Дороӣ|дороиро]] мепардозад ва ҷониби B пардохтҳои даврии фоизҳоро анҷом медиҳад. Бозгашти умумӣ фоида ё зиёни сармоя, инчунин ҳама гуна пардохтҳои фоизҳо ё дивидендҳо мебошад. Аҳамият диҳед, ки агар даромади умумӣ манфӣ бошад, он гоҳ ҷониби А ин маблағро аз ҷониби Б мегирад. Тарафҳо ба баргардонидани саҳмияҳои асосӣ ё индекс бидуни нигоҳ доштани дороиҳои асосӣ дучор мешаванд. Фоида ё зиёни ҳизби В барои ӯ ҳамон тавре аст, ки воқеан соҳиби дороии асосӣ аст. 
* Опсия дар своп '''свопт''' номида мешавад. Инҳо ба як тараф ҳуқуқ медиҳанд, аммо на ӯҳдадориро дар оянда барои ворид шудан ба своп. &lt;ref name=&quot;Fabozzi&quot; /&gt;
* '''[[Иваз кардани фарқият|Свопи дисперсия]]''' як абзори биржа аст, ки ба сармоягузорон имкон медиҳад, ки ноустувории ояндаи (ё таърихӣ) дар муқобили ноустувории дар назар дошташуда савдо кунанд. 
* '''Свопи доимӣ''' (CMS) свопест, ки ба харидор имкон медиҳад, ки давомнокии ҷараёнҳои гирифташударо дар своп муайян кунад.
* '''Свопи амортизатсионӣ''' одатан [[Свопи фоизи фоиз|своп меъёри фоизӣ]] мебошад, ки дар он маблағи асосии пардохти фоизҳо дар давоми мӯҳлати своп, эҳтимолан бо меъёри вобаста ба пешпардохти қарзи ипотека ё меъёри меъёри фоизӣ, ба монанди LIBOR, коҳиш меёбад. Он барои он муштариёни бонкҳо, ки мехоҳанд хавфи фоизиро, ки дар талаботи пешбинишудаи маблағгузорӣ ё барномаҳои сармоягузорӣ идора мекунанд, мувофиқ аст. &lt;ref name=&quot;Fabozzi&quot; /&gt;
* '''Свопи сифри купон''' барои он ширкатҳое истифода мешавад, ки ӯҳдадориҳои худро бо нархҳои тағйирёбанда нишон медиҳанд, аммо дар айни замон мехоҳанд пули нақдро барои мақсадҳои амалиётӣ нигоҳ доранд.
* '''Свопи ба таъхир гузошташуда''' махсусан барои он истифодабарандагони маблағҳое, ки ба маблағ ниёз доранд, ҷолиб аст, аммо меъёрҳои фоизии ҷорӣро хеле ҷолиб намеҳисобанд ва фикр мекунанд, ки нархҳо метавонанд дар оянда паст шаванд.
* '''Свопи аккредитатсия''' аз ҷониби бонкҳое истифода мешавад, ки розӣ шудаанд, ки бо мурури замон ба мизоҷони худ маблағи афзоянда қарз диҳанд, то онҳо лоиҳаҳоро маблағгузорӣ кунанд.
* '''Своп форвард''' шартномаест, ки тавассути синтези ду своп бо мақсади қонеъ гардонидани эҳтиёҷоти мушаххаси мӯҳлати сармоягузор сохта шудааст. Инчунин ҳамчун своп оғози пеш, своп оғоз таъхиршуда ва своп оғози таъхиршуда номида мешавад.
* '''Своп кванто''' ин своп бо пули нақд ва меъёри кроссвалютӣ мебошад, ки дар он як контрагент ба дигараш меъёри фоизии хориҷиро мепардозад, аммо маблағи шартӣ бо пули миллӣ мебошад. Тарафи дуюм метавонад меъёри собит ё шинокунанда пардохт кунад. Масалан, свопе, ки дар он маблағи шартӣ бо доллари Канада ифода шудааст, аммо дар он ҷо қурби шинокунанда ҳамчун доллари ИМА LIBOR муқаррар карда мешавад, своп кванто ҳисобида мешавад. Свопҳои кванто ҳамчун свопҳои ''дифференсиалӣ'' ё ''дифференсиалӣ'' ё ''фарқият'' маълуманд.
* '''Свопи ҳисобкунии диапазон''' (ё '''ёддошти ҳисобкунии диапазон''' ) созишномаи пардохти қурби собит ё шинокунанда ҳангоми гирифтани гардиши пули нақд аз меъёри собит ё шинокунанда мебошад, ки танҳо дар ҳамон рӯзҳое ҳисоб карда мешавад, ки меъёри дуюм ба доираи пешакӣ мувофиқашуда рост меояд. Пардохтҳои гирифташуда вақте ба ҳадди аксар расонида мешаванд, ки меъёри дуюм пурра дар доираи диапазон барои давомнокии своп боқӣ мемонад.
* Свопи '''рақамии семинтақа''' ин умумии свопи ҳисобкунии диапазон мебошад, супорандаи қурби собит меъёри шинокунанда мегирад, агар ин қурб дар доираи муайяни мувофиқашуда боқӣ монад ё қурби собит, агар қурби шинокунанда аз диапазон боло равад, ё меъёри собит гуногун, агар суръати шинокунанда поёнтар аз диапазон афтад.

== Арзёбӣ ва нархгузорӣ ==
{{Main|Rational pricing#Swaps|Arbitrage}}
{{Бештар|Interest rate swap#Valuation and pricing||Asset swap#Computing the asset swap spread|Credit default swap#Pricing and valuation|Currency swap#Valuation and Pricing|Variance swap#Pricing and valuation}}

Арзиши своп арзиши ҳозираи холиси (NPV) тамоми гардиши пулии ояндаи ''интизоршаванда'' мебошад, ки аслан фарқияти арзишҳои поин аст. Ҳамин тариқ, своп вақте ки бори аввал оғоз мешавад, &quot;сифр&quot; арзиш дорад, вагарна як тараф бартарӣ хоҳад дошт ва арбитраж имконпазир хоҳад буд; аммо пас аз ин вақт арзиши он метавонад мусбат ё манфӣ шавад. &lt;ref name=&quot;hull&quot;&gt;John C Hull'', Options, Futures and Other Derivatives (6th edition)'', New Jersey: Prentice Hall, 2006, 149&lt;/ref&gt;

Гарчанде ки ин принсип барои ҳама гуна своп дуруст аст, муҳокимаи зерин барои свопҳои оддии фоизҳои ванилӣ аст ва намояндаи нархгузории софи оқилона аст, зеро он хавфи кредитиро истисно мекунад. Барои свопҳои фоизӣ, дар асл ду усул вуҷуд дорад, ки арзиши якхеларо бармегардонанд (бояд): аз рӯи нархи [[Вомбарг|вомбаргҳо]] ё ҳамчун портфели шартномаҳои форвардӣ . &lt;ref name=&quot;hull&quot;&gt;John C Hull'', Options, Futures and Other Derivatives (6th edition)'', New Jersey: Prentice Hall, 2006, 149&lt;/ref&gt; Далели он, ки ин усулҳо мувофиқат мекунанд, далели он аст, ки нархгузории оқилона ''дар байни'' асбобҳо низ татбиқ хоҳад шуд.

=== Далелҳои арбитраж ===
Тавре зикр гардид, барои озод будани арбитраж, шартҳои шартномаи своп чунинанд, ки дар аввал NPV-и ин гардиши пули нақд ба сифр баробар аст. Агар ин тавр набошад, арбитраж имконпазир аст.

Масалан, як ванили оддии своп фоизи собит ба шинокунандаро дида бароед, ки дар он ҷониби А меъёри собит мепардозад ва ҷониби B меъёри шинокунанда месупорад. Дар чунин созишнома ''меъёри собит'' чунин хоҳад буд, ки арзиши ҷории пардохтҳои ояндаи собит аз ҷониби Тарафи А ба арзиши ҷории пардохтҳои ''пешбинишудаи'' қурби шинокунандаи оянда баробар бошад (яъне NPV сифр аст). Агар ин тавр набошад, [[арбитраж]], C метавонад:

# мавкеи бо арзиши кунунии ''камтари'' пардохтхоро ба худ гирифта, ба ин арзиши имруза баробар маблаги карз гиред
# бо истифода аз маблағҳои қарзӣ ӯҳдадориҳои гардиши пули нақдро аз рӯи мавқеъ иҷро кунед ва пардохтҳои мувофиқро гиред, ки арзиши ҷории баландтар доранд
# пардохтхои гирифташударо барои баргардонидани карзи маблагхои карз истифода баранд
# фарқиятро ба киса гузоред - дар он ҷо фарқияти байни арзиши ҷории қарз ва арзиши ҷории воридот фоидаи арбитражӣ мебошад.

Баъдан, пас аз савдо, нархи Своп бояд ба нархи воситаҳои гуногуни мувофиқ, ки дар боло зикр шудааст, баробар бошад. Агар ин дуруст нест, арбитраж метавонад ба ҳамин монанд асбоби аз ҳад зиёд қиматшударо кӯтоҳ фурӯшад ва даромади онро барои харидани асбоби дуруст истифода барад, фарқиятро ба ҷайби худ кашад ва сипас пардохтҳои ҳосилшударо барои хидматрасонии асбобе, ки ӯ кӯтоҳ аст, истифода барад.

=== Истифодаи нархҳои вомбаргҳо ===
Дар ҳоле, ки пардохтҳои асосӣ дар своп меъёри фоизӣ иваз карда намешаванд, агар фарз кунем, ки онҳо дар охири своп гирифта ва пардохт карда мешаванд, арзиши онро тағир намедиҳад. Ҳамин тариқ, аз нуқтаи назари пардохткунандаи қурби шинокунанда, своп ба мавқеъи дароз дар [[Fixed-rate bond|вомбаргҳои собит]] (яъне ''гирифтани'' пардохтҳои фоизии собит) ва мавқеъи кӯтоҳ дар нотаҳои қурби шинокунанда (яъне ''қабули'' фоизҳои шинокунанда) баробар аст. пардохтҳо):

: &lt;math&gt;V_\mathrm{swap} = B_\mathrm{fixed} - B_\mathrm{floating} \, &lt;/math&gt;

Аз нуқтаи назари пардохткунандаи меъёри муқарраршуда, свопро метавон ҳамчун мавқеъҳои муқобил баррасӣ кард. Яъне,

: &lt;math&gt;V_\mathrm{swap} = B_\mathrm{floating} - B_\mathrm{fixed} \, &lt;/math&gt;

Ба ҳамин монанд, свопҳои асъорро метавон ҳамчун мавқеъ дар вомбаргҳо баррасӣ кард, ки гардиши пули нақд ба свопҳо мувофиқат мекунад. Ҳамин тариқ, арзиши асъори ватанӣ ин аст:

: &lt;math&gt;V_\mathrm{swap} = B_\mathrm{domestic} - S_0 B_\mathrm{foreign}&lt;/math&gt;, дар куҷо &lt;math&gt;B_\mathrm{domestic}&lt;/math&gt; гардиши пули дохилии своп аст, &lt;math&gt;B_\mathrm{foreign}&lt;/math&gt; гардиши пули хориҷии LIBOR ин меъёри фоизест, ки бонкҳо аз рӯи пасандоз аз бонкҳои дигар дар бозори [[асъори евро|евро]] пешниҳод мекунанд. LIBOR-и якмоҳа меъёри пешниҳодшуда барои пасандозҳои 1-моҳа, LIBOR-и 3-моҳа барои пасандозҳои семоҳа ва ғайра мебошад.

Меъёрҳои LIBOR тавассути савдо байни бонкҳо муайян карда мешаванд ва бо тағирёбии шароити иқтисодӣ пайваста тағйир меёбанд. Мисли меъёри асосии фоизҳои дар бозори дохилӣ нишондодашуда, LIBOR меъёри истинод ба фоиз дар бозори байналмилалӣ мебошад.

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[музояда]]
* [[Категория:Свопҳо (молия)|Гурӯҳ:Свопҳо (молия)]], барои рӯйхати мақолаҳо
* [[Муомилоти доимӣ]]
* [[Свопи пешфарзии қарз]]
* [[Свопи асъор]]
* [[Свопи саҳҳомӣ]]
* [[своп Forex|Свопи асъор]]
* [[Идоракунии хавфи нархи сӯзишворӣ]]
* [[Свопи фоизи фоиз]]
* [[Чаҳорчӯбаи бисёркаҷӣ]]
* [[PnL фаҳмонд]]
* [[Муассисаи иҷроиши иваз]]
* [[Свопи умумии бозгашт]]
* [[Иваз кардани фарқият|Иваз кардани ихтилоф]]
* [[Хатти ҳосилнокӣ|Қаҷи ҳосил]]

== Иқтибосҳо ==

:* {{Cite book|last=Saunders|first=A.|last2=Cornett|first2=M.|date=2006|title=Financial Institutions Management|url=https://archive.org/details/financialinstitu0000saun_e3t7|publisher=McGraw-Hill Irwin}} 
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://www.chicagofed.org/publications/understanding-derivatives/index Фаҳмидани ҳосилаҳои ҳосилшуда: Бозорҳо ва инфрасохтор] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200125194433/https://www.chicagofed.org/publications/understanding-derivatives/index |date=2020-01-25 }} Бонки федералии захиравии Чикаго, Гурӯҳи бозорҳои молиявӣ
* [https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/programs/investment-foundations/11-derivatives.ashx?la=en&amp;hash=6BA234D6843721715BA6CB45332CE2D90FC1D75C ''Асосҳои сармоягузорӣ: ҳосилаҳои''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201027181218/https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/programs/investment-foundations/11-derivatives.ashx?la=en&amp;hash=6BA234D6843721715BA6CB45332CE2D90FC1D75C|date=2020-10-27}}  &lt;/link&gt; , Институти CFA
* [https://web.archive.org/web/20070509025720/http://www.swap-rates.com/ swaps-rates.com], омори фоизҳои своп онлайн
* [http://www.bis.org Бонки ҳисоббаробаркуниҳои байналмилалӣ]
* [http://isda.org Ассотсиатсияи байналмилалии свопҳо ва ҳосилаҳои]
* [http://www.pwc.com/us/en/financial-services/regulatory-services/publications/first-take-sec-cross-border-derivatives-rule.jhtml Аввалан, Қоидаи ҳосилаҳои фаромарзии SEC-и Додд-Франкро гиред]
{{Derivatives market}}
[[Гурӯҳ:Своп]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>brkt00un3nao921ni1vl6uoouyeljrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ребекка Фергюсон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321989</id>
    <revision>
      <id>1492090</id>
      <parentid>1435416</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29808" sha1="q8ml7u8y07t1xlsehgvm3mpi7sifqn5" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Ребекка Фергюсон 
|номи аслӣ            = {{lang-sv|Rebecca Ferguson}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Ребекка Луиза Фергюсон Сундстрём
|таърихи таваллуд       = 19.10.1983
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Стокҳолм}}, [[Шветсия]]
|таърихи даргузашт           = 
|маҳалли даргузашт         = 
|шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Шветсия}}
|касб                 = 
|солҳои фаъолият      = 1999 - то ҳол
|самт                 = 
|мукофотҳо            = 
}}
'''Ребекка Луиза Фергюсон Сундстрём'''&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Miranda|last=Sigander|title=Rebecca Ferguson laddar för gala|url=http://www.gp.se/kulturnoje/1.2209296-rebecca-ferguson-laddar-for-gala|work=Göteborgs-Posten|date=2013-12-13|accessdate=2013-12-13|language=Swedish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402160106/http://www.gp.se/kulturnoje/1.2209296-rebecca-ferguson-laddar-for-gala|archivedate=2015-04-02}}&lt;/ref&gt; ({{Lang-sv|Rebecca Louisa Ferguson Sundström}}; [[19 октябр]]и [[1983]], [[Стокҳолм]], [[Шветсия]]) — [[ҳунарпеша]]и [[Шведҳо|шведӣ]].

== Зиндагинома ==
Ребекка Луиза Фергюсон Сундстрём [[19 октябр]]и [[соли 1983]] дар Васастани [[Стокҳолм]], [[Шветсия]] таваллуд шудааст. Модараш Розмарӣ Фергюсон зани инглис аст, ки дар синни 25-солагӣ ба Шветсия кӯчидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whatsontv.co.uk/tv-news/news/rebecca-im-a-commoner-who-becomes-the-white-queen|title=Rebecca: 'I’m a commoner who becomes the White Queen' {{!}} News {{!}} TV News {{!}} What’s on TV|accessdate=2015-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303180345/http://www.whatsontv.co.uk/tv-news/news/rebecca-im-a-commoner-who-becomes-the-white-queen|archivedate=2016-03-03}}&lt;/ref&gt;; падараш шведӣ аст. Ребекка се бародару хоҳар дорад. Соли 1999 мактаби мусиқии Адолф Фредрикро хатм кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stockholmfilmfestival.se/sv/rising-star-2013|title=Citroën DS Rising Star nominerade 2013|publisher=Stockholm Film Festival|accessdate=2014-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141202014416/http://www.stockholmfilmfestival.se/sv/rising-star-2013|archivedate=2014-12-02}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолият ==
Аз синни 13-солагӣ, Ребекка ҳамчун модел дар маҷаллаҳо кор мекунад ва инчунин дар рекламаҳо баромад мекунад. Пас аз муваффақияти силсилафилми худ ва таваллуди писараш, Ребекка бо дӯстдоштааш ба Симришамн дар соҳили ҷанубии Шветсия кӯчид. Дар он ҷо вай студияи рақси аргентиниро боз кард ва дар чанд филми кӯтоҳ кор кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dn.se/kultur-noje/film-tv/det-ar-kul-att-spela-nagon-som-ar-elak-hela-filmen-igenom|title=Det är kul att spela någon som är elak hela filmen igenom|date=2011-09-30|publisher=DN.SE|accessdate=2012-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190517030913/https://www.dn.se/kultur-noje/film-tv/det-ar-kul-att-spela-nagon-som-ar-elak-hela-filmen-igenom/|archivedate=2019-05-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.slitz.se/expo/modell/?ID=271&amp;DepartmentID=1|title=En tv–donna att dö för!|publisher=Slitz|lang=sv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100826144844/http://www.slitz.se/expo/modell/?ID=271&amp;DepartmentID=1|archivedate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt;.

Фергюсон нақши асосии Анна Грипенҳелмро дар силсилафилми &quot;Modern Times&quot; бозид ва баъдтар дар силсилафилми телевизионии шведӣ ва амрикоӣ «Хиёбони уқёнус» Криссиро бозид.

Коргардони шведӣ Ричард Ҳоберт соли 2011 ӯро дар бозори шаҳр пайхас кард ва ба Ребекка нақши асосиро дар филми худ &quot;Як роҳ ба Антиб&quot; пешниҳод кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2785&amp;artikel=4717289|title=Rebecca Ferguson hälsade på! - P3 Populär|author=Rebecca Ferguson och Tara fixar hårsvallen!|date=2011-09-27|publisher=Sverigesradio.se|accessdate=2012-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201010135443/https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2785&amp;artikel=4717289|archivedate=2020-10-10}}&lt;/ref&gt;. Сипас Фергюсон дар филми даҳшатноки &quot;Рӯҳи ғарқшудагон&quot; ва дар филми «Мо» бо [[Густаф Скарсгард]] нақш бозид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://actorsinscandinavia.com/actors/rebecca-ferguson/|title=Rebecca Ferguson|date=|publisher=Actors in Scandinavia|accessdate=2012-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120928021720/http://actorsinscandinavia.com/actors/rebecca-ferguson/|archivedate=2012-09-28}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aftonbladet.se/nojesbladet/article14951798.ab|title=Skarsgård jobbar helt naken – gratis &amp;#124; Nöjesbladet &amp;#124; Aftonbladet|date=2012-06-09|publisher=Aftonbladet.se|accessdate=2012-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002022302/http://www.aftonbladet.se/nojesbladet/article14951798.ab|archivedate=2017-10-02}}&lt;/ref&gt;.

Дар моҳи августи соли 2012 эълон шуд, ки Ребекка дар филми таърихии аз 10 қисмати [[Би-би-сӣ]] &quot;Маликаи Сафед дар асоси силсилаи романҳои &quot;Ҷанги амакбачаҳои Филипп Григорий дар замони Ҷангҳо&quot; барои нақши Элизабет Вудвил интихоб шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/starz-white-queen-philippa-gregory-janet-mcteer-367753|title=Starz Orders Historical Drama Based on Philippa Gregory's 'Cousins of War' Book Trilogy|date=2012-04-09|publisher=Hollywood Reporter|accessdate=2012-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212050516/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/starz-white-queen-philippa-gregory-janet-mcteer-367753|archivedate=2021-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2012/white-queen.html|title=Media Centre - The White Queen, a new ten-part drama for BBC One|date=2012-08-31|publisher=BBC|accessdate=2012-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171124170035/http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2012/white-queen.html|archivedate=2017-11-24}}&lt;/ref&gt;. Нақши вай дар &quot;Маликаи Сафед&quot; аз ҷониби мунаққидон мусбат пазируфта шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.elleuk.com/star-style/news/5-reasons-to-watch-the-white-queen|title=5 reasons to watch The White Queen|accessdate=2013-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131006221240/http://www.elleuk.com/star-style/news/5-reasons-to-watch-the-white-queen|archivedate=2013-10-06}}&lt;/ref&gt; ва ба Фергюсон шӯҳрат ва пешбарӣ ба Ҷоизаи [[Глобуси тиллоӣ]]  овард.

Дар соли 2015 Фергюсон яке аз нақшҳои асосиро дар қисми панҷуми филми амрикоии &quot;Миссия: Имконнопазир&quot; - &quot;Миссия: Имконнопазир: Миллати қаллобӣ&quot; бозид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deadline.com/2014/07/mission-impossible-5-female-lead-goes-to-rebecca-ferguson/|title='Mission: Impossible 5' Female Lead Goes To Rebecca Ferguson|first=Mike|last=Fleming|date=|publisher=Deadline.com|accessdate=2014-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715051210/http://www.deadline.com/2014/07/mission-impossible-5-female-lead-goes-to-rebecca-ferguson/|archivedate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Meet Rebecca Ferguson, the beautiful scene-stealer in Mission Impossible - Rogue Nation|url=http://www.ew.com/article/2015/07/31/mission-impossible-rogue-nation-rebecca-ferguson|work=[[Entertainment Weekly]]|date=2015-07-31|accessdate=2015-08-01|archivedate=2021-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125174634/https://ew.com/article/2015/07/31/mission-impossible-rogue-nation-rebecca-ferguson/}}&lt;/ref&gt;. Дар соли 2018 актриса боз дар қисми шашуми филм - &quot;Миссия: Имконнопазир - Фурӯпошӣ&quot; нақши агенти бритониёиро бозид, Ребекка ба нақши агенти MI6 дар қисми ҳафтум - &quot;Миссия: Имконнопазир - Ҳисоботи марговар&quot; баргашт.

Дар соли 2016 филми бадеии &quot;Бо вуҷуди боридани барф&quot; бо коргардон Шамим Сариф ба намоиш гузошта шуд, ки барои нақшаш Ребекка ҷоизаи беҳтарин нақши занро дар ҷашнвораи филмҳои мустақили Прага гирифт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.enlightenment-productions.com/blog/a-trio-of-awards-for-despite-the-falling-snow/|title=A trio of awards for Despite The Falling Snow|date=2016-08-24|publisher=enlightenment-productions.com}}&lt;/ref&gt;. Худи ҳамон сол вай дар филми Тейт Тейлор «Духтари дар қатора» ва «Дива»-и Стивен Фрейрс баромад кард.

Дар соли 2017, Фергюсон дар филми фантастикии Даниел Эспиноза &quot;Зинда&quot; нақши зани асосиро бозид&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Rebecca Ferguson to Star in Skydance's Sci-fi Pic ''Life''|url=https://variety.com/2016/film/news/rebecca-ferguson-to-star-in-skydances-life-exclusive-1201666178/|work=Variety|date=2016-01-28|archivedate=2022-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329155335/https://variety.com/2016/film/news/rebecca-ferguson-to-star-in-skydances-life-exclusive-1201666178/|accessdate=2022-01-19}}&lt;/ref&gt;, дар филми триллери &quot;Одами барфӣ &quot;-и Томас Алфредсон ҳамроҳ бо [[Майкл Фассбендер]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Michael Fassbender's ''The Snowman'' Circles Rebecca Ferguson|url=https://variety.com/2015/film/news/michael-fassbender-the-snowman-rebecca-ferguson-mission-impossible-1201617845/|work=Variety|date=2015-10-14|archivedate=2022-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220207113555/https://variety.com/2015/film/news/michael-fassbender-the-snowman-rebecca-ferguson-mission-impossible-1201617845/|accessdate=2022-01-19}}&lt;/ref&gt; нақш бозид ва ҳамчунин нақши сарояндаи операи шведӣ Еннӣ Линдро дар филми &quot;Бузургтарин Шоумен&quot;, дар якҷоягӣ бо [[Ҳю Ҷекман]] ва Мишел Вилямс бозид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.playbill.com/article/how-actor-rebecca-ferguson-uses-a-pop-song-to-bring-life-to-an-opera-star-in-greatest-showman|title=How Actor Rebecca Ferguson Uses a Pop Song to Bring Life to an Opera Star in Greatest Showman|first=Ruthie|last=Fierberg|website=Playbill|date=2017-12-19|accessdate=2022-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211025053744/https://www.playbill.com/article/how-actor-rebecca-ferguson-uses-a-pop-song-to-bring-life-to-an-opera-star-in-greatest-showman|archivedate=2021-10-25}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 2019, Фергюсон якчанд нақшҳои асосии филмҳоро бозидааст, аз ҷумла нақши асосиро дар филми &quot;Доктор хоб&quot;, мутобиқсозии романи [[Стивен Кинг]] бо ҳамон ном, дар филми афсонавии бритониёии &quot;Таваллудшуда барои подшоҳ шудан&quot; бо коргардон Ҷо Корниш ва филми фантастикаи илмии амрикоии коргардон Феликс Гэрӣ Грей, ки аз силсилаи филмҳои &quot;Мардони сиёҳпӯш&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2018/08/men-in-black-rebecca-ferguson-mission-impossible-fallout-doctor-sleep-1202438809/|title=‘Mission: Impossible’ Fallout For Rebecca Ferguson: Locks ‘Men In Black’ Spinoff &amp; ‘Doctor Sleep’ Villainess|first=Mike|last=Fleming|website=[[Deadline]]|date=2018-08-02|accessdate=2024-10-16}}&lt;/ref&gt; .

Дар соли 2021 ӯ нақши Леди Ҷессикаро дар мутобиқсозии филми &quot;Dune&quot; аз ҷониби Денис Вилнев &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/rebecca-ferguson-talks-star-denis-villeneuves-dune-1140223|title=Rebecca Ferguson in Talks to Star in Denis Villeneuve's ''Dune''|first=Borys|last=Kit|website=The Hollywood Reporter|date=2018-09-05|accessdate=2019-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180906210447/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/rebecca-ferguson-talks-star-denis-villeneuves-dune-1140223|archivedate=2018-09-06}}&lt;/ref&gt; бозид. Вай инчунин бо Ҳю Ҷекман дар филми &quot;Хотираҳо&quot; якҷоя шуд.

Нахустнамоиши &quot;Гурезгоҳ&quot; 5 майи соли 2023 бо Фергюсон ба ҳайси продюсери иҷроия ва нақши Ҷулетта &quot;Ҷюл&quot; Николс нақш бозидааст.

Дар соли 2024, қисми дуюми &quot;Dune&quot; бароварда шуд, ки дар он Ребекка ба нақши модари Пол Атрейдес баргашт (Тимотӣ Шаламе). Моҳи марти соли 2024 маълум шуд, ки Фергюсон дар филми &quot; Шафқат &quot;-и коргардон Тимур Бекмамбетов &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/03/rebecca-ferguson-chris-pratt-mercy-1235845144/|title=Rebecca Ferguson To Star Opposite Chris Pratt In Amazon MGM Studios Thriller ‘Mercy’|first=Justin|last=Kroll|website=Deadline|date=2024-03-04|accessdate=2024-10-16}}&lt;/ref&gt; нақш мебозад. Дар моҳи июли соли 2024, маълумот пайдо шуд, ки Ребекка дар идомаи пурраи силсилафилми &quot;Peaky Blinders&quot; бозӣ хоҳад кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/07/rebecca-ferguson-cast-peaky-blinders-movie-cillian-murphy-netflix-1236021710/|title=Rebecca Ferguson Joins Cillian Murphy In ‘Peaky Blinders’ Movie At Netflix|first=Nancy|last=Tartaglione|website=Deadline|date=2024-07-25|accessdate=2024-10-16}}&lt;/ref&gt;.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Фергюсон ду фарзанд дорад - писараш Исак (соли таваллудаш 2007) аз дӯстдписари собиқаш Людвиг Ҳоллберг (соли 2005-2015)&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Swedish actress Rebecca Ferguson 5 facts including boyfriend and Mission Impossible 5|url=http://www.swide.com/celebrities/swedish-actress-rebecca-ferguson-5-facts-including-boyfriend-and-mission-impossible-5/2015/07/08|work=swide.com|date=2015-07-08|accessdate=2015-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150801203019/http://www.swide.com/celebrities/swedish-actress-rebecca-ferguson-5-facts-including-boyfriend-and-mission-impossible-5/2015/07/08|archivedate=2015-08-01}}&lt;/ref&gt; ва духтараш Сага (соли таваллуд 2018) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/babies/rebecca-ferguson-welcomes-daughter/|title=Mission: Impossible — Fallout Actress Rebecca Ferguson Welcomes a Daughter|accessdate=2018-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180711200811/https://people.com/babies/rebecca-ferguson-welcomes-daughter/|archivedate=2018-07-11}}&lt;/ref&gt; аз шавҳараш Рорӣ (январи соли 2019 издивоҷ кардааст)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/movies/rebecca-ferguson-got-married-over-holidays/|title=Mission: Impossible — Fallout Actress Rebecca Ferguson Reveals She Got Married Over the Holidays|accessdate=2019-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190124150927/https://people.com/movies/rebecca-ferguson-got-married-over-holidays/|archivedate=2019-01-24}}&lt;/ref&gt;.

== Филмнома ==

=== Синамо ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Филм
|-
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
! class=&quot;unsortable&quot; | Иқт.
|-
| 2004
| ''[[Drowning Ghost]]''
| Amanda
| 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://screenrant.com/rebecca-ferguson-horror-movies-ranked/|title=All Rebecca Ferguson HorrorMovies, Ranked|last=Gunning|first=Cathal|date=2 January 2022|website=[[Screen Rant]]|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://screenrant.com/rebecca-ferguson-horror-movies-ranked/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2010
| ''Lennart''
| Home care personnel
| Филми кӯтоҳ
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yfN1Rr32Qpk|title=LENNART (2010)|via=YouTube|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://www.youtube.com/watch?v=yfN1Rr32Qpk|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Puls''
| Linda
| Филми кӯтоҳ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
| ''Irresistible''
| Woman
| Филми кӯтоҳ
|
|-
| data-sort-value=&quot;One-way Trip to Antibes, A&quot; | ''A One-Way Trip to Antibes''
| Maria
| 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mubi.com/films/a-one-way-trip-to-antibes|title=A One-Way Trip to Anitbes (2011)|publisher=[[Mubi (streaming service)|MUBI]]|access-date=15 April 2022|archive-date=21 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421160049/https://mubi.com/films/a-one-way-trip-to-antibes|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013
| ''Us'' 
| Linda
| 
|
|-
| 2014
| ''[[Hercules (2014 film)|Hercules]]''
| Ergenia
| 
|&lt;ref name=Collider-130816&gt;{{cite web|url=https://collider.com/rebecca-ferguson-the-white-queen-interview/|title=Rebecca Ferguson Talks THE WHITE QUEEN, Fighting for the Role, Telling the Story from the Female Perspective, THE VATICAN, HERCULES, and More|last=Radish|first=Christina|date=16 August 2013|publisher=[[Collider (website)|Colldier]]|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://collider.com/rebecca-ferguson-the-white-queen-interview/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
| ''[[Mission: Impossible – Rogue Nation]]''
| Ilsa Faust
| 
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2016
| ''[[Despite the Falling Snow (film)|Despite the Falling Snow]]''
| Katya / Lauren
| 
|&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bradshaw|first=Peter|author-link=Peter Bradshaw|date=14 April 2016|title=Despite the Falling Snow review – creaky cold-war thriller in cold-tea sepia|url=https://www.theguardian.com/film/2016/apr/14/despite-the-falling-snow-film-review-sharim-sarif-sam-reid-rebecca-ferguson-charles-dance|work=[[The Guardian]]|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171210/https://www.theguardian.com/film/2016/apr/14/despite-the-falling-snow-film-review-sharim-sarif-sam-reid-rebecca-ferguson-charles-dance|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Florence Foster Jenkins (film)|Florence Foster Jenkins]]''
| Kathleen Weatherley
| 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2016/08/florence-foster-jenkins-review-meryl-streep-hugh-grant-1201799429/|title='Florence Foster Jenkins' Review: Meryl Streep Turns Bad Singing Into High Art|last=Hammond|first=Pete|date=8 August 2015|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://deadline.com/2016/08/florence-foster-jenkins-review-meryl-streep-hugh-grant-1201799429/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| data-sort-value=&quot;Girl on the Train, The&quot; | ''[[The Girl on the Train (2016 film)|The Girl on the Train]]''
| Anna Watson
| 
|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Biedenharn|first=Isabella|date=5 October 2016|title=The Girl on the Train: Rebecca Ferguson on Anna|url=https://ew.com/article/2016/10/05/girl-on-the-train-rebecca-ferguson-anna/|magazine=Entertainment Weekly|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://ew.com/article/2016/10/05/girl-on-the-train-rebecca-ferguson-anna/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2017
|''[[Life (2017 film)|Life]]''
| Miranda North
| 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://collider.com/life-daniel-espinosa-interview/|title='Life' Director Daniel Espinosa on Why They Shot with Only One Camera and No Second Unit|last=Weintraub|first=Steve|date=24 March 2017|website=Collider|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171211/https://collider.com/life-daniel-espinosa-interview/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| data-sort-value=&quot;Snowman, The&quot; | ''[[The Snowman (2017 film)|The Snowman]]''
| Katrine Bratt
| 
|&lt;ref&gt;{{cite news|last=Loughrey|first=Clarisse|date=13 October 2017|title=Rebecca Ferguson interview: on The Snowman, Mission: Impossible, and the mystique of Scandi noir|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/rebecca-ferguson-the-snowman-interview-mission-impossible-scandi-noir-6-isla-faust-a7998786.html|work=[[The Independent]]|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/rebecca-ferguson-the-snowman-interview-mission-impossible-scandi-noir-6-isla-faust-a7998786.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| data-sort-value=&quot;Greatest Showman, The&quot; | ''[[The Greatest Showman]]''
|[[Jenny Lind]]
| 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://screenrant.com/greatest-showman-movie-never-enough-singer-loren-allred/|title=Greatest Showman: Who Sings &quot;Never Enough&quot; (Why It's Not Rebecca Ferguson)|last=Tyler|first=Adrienne|date=28 August 2020|website=Screen Rant|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171211/https://screenrant.com/greatest-showman-movie-never-enough-singer-loren-allred/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
| ''Little Match Girl''
| Mother
| Филми кӯтоҳ
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vimeo.com/281053561|title=LITTLE MATCH GIRL – TEASER|via=[[Vimeo]]|date=21 July 2018 |access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://vimeo.com/281053561|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Mission: Impossible – Fallout]]''
| Ilsa Faust
| 
|&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gilbey|first=Ryan|date=19 July 2018|title=Rebecca Ferguson on Misson: Impossible – 'Tom makes films for the audience. I do it for myself and the ride'|url=https://www.theguardian.com/film/2018/jul/19/rebecca-ferguson-mission-impossible-fallout-tom-cruise-the-snowman|work=The Guardian|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://www.theguardian.com/film/2018/jul/19/rebecca-ferguson-mission-impossible-fallout-tom-cruise-the-snowman|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2019
| ''[[Doctor Sleep (2019 film)|Doctor Sleep]]''
| [[Rose the Hat]]
| 
|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Machado|first=Yolanda|date=6 November 2019|title=''Doctor Sleep'' Star Rebecca Ferguson Brings Stephen King's Most Terrifying Villain to Life|url=https://www.gq.com/story/doctor-sleep-star-rebecca-ferguson-brought-stephen-kings-most-terrifying-villain-to-life|magazine=[[GQ]]|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://www.gq.com/story/doctor-sleep-star-rebecca-ferguson-brought-stephen-kings-most-terrifying-villain-to-life|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| data-sort-value=&quot;Kid Who Would Be King, The&quot; | ''[[The Kid Who Would Be King]]''
| [[Morgan le Fay|Morgana]]
| 
|
|-
| ''[[Men in Black: International]]''
| Riza Stavros
| 
|
|-
| 2020
| ''Cold Night''
| Jenny Sorensen
| 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sledge |first=Philip |date=21 December 2020 |title=Upcoming Rebecca Ferguson Movies: Dune, Mission: Impossible, And More |url=https://www.cinemablend.com/news/2559986/rebecca-ferguson-upcoming-movies-dune-mission-impossible-and-more |website=[[CinemaBlend]] |access-date=10 June 2023 |archive-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527134458/https://www.cinemablend.com/news/2559986/rebecca-ferguson-upcoming-movies-dune-mission-impossible-and-more |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2021
| ''[[Reminiscence (2021 film)|Reminiscence]]''
| Mae
| 
|
|-
| ''[[Dune (2021 film)|Dune]]''
| [[Lady Jessica]]
| 
|
|-
| 2023
| ''[[Mission: Impossible – Dead Reckoning Part One]]'' 
| Ilsa Faust
|
|
|-
| 2024
| ''[[Dune: Part Two]]''
| Lady Jessica
|
|
|-
| 2025
| [[Mercy (2025 film)|Mercy]]
| 
| 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2024/03/rebecca-ferguson-chris-pratt-mercy-1235845144/|title=Rebecca Ferguson To Star Opposite Chris Pratt In Amazon MGM Studios Thriller 'Mercy'|website=Deadline Hollywood|date=4 March 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 
| [[The Magic Faraway Tree (film)|The Magic Faraway Tree]]
| Dame Snap
| 
| &lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/rebecca-ferguson-magic-faraway-tree-enid-blyton-andrew-garfield-1235985000/ Rebecca Ferguson Joins Andrew Garfield, Claire Foy, Nicola Coughlan in ‘The Magic Faraway Tree’]&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Immortal Man (film)|The Immortal Man]]
| 
| 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2024/07/rebecca-ferguson-cast-peaky-blinders-movie-cillian-murphy-netflix-1236021710/|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=25 July 2024|title= Rebecca Ferguson Joins Cillian Murphy In 'Peaky Blinders' Movie At Netflix|date=25 July 2024|first=Nancy|last=Tartaglione}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Untitled Kathryn Bigelow film]]
| 
| 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=2024-06-13 |title=Idris Elba &amp; Rebecca Ferguson Circling Kathryn Bigelow Film At Netflix |url=https://deadline.com/2024/06/idris-elba-rebecca-ferguson-circling-kathryn-bigelow-film-netflix-1235972263/ |access-date=2025-01-03 |website=Deadline |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Телевизион ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Силсилафилм
|-
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
! class=&quot;unsortable&quot; | Иқт.
|-
| 1999–2000
| ''[[Nya tider]]''
| Anna Gripenhielm
| 54 қисм
|
|-
| 2002
| ''[[Ocean Ave.]]''
| Chrissy Eriksson
| Қисм: &quot;#1.5&quot;
| 
|-
| 2008
| ''[[Wallander (British TV series)|Wallander]]''
| Louise Fredman
| Қисм: &quot;Sidetracked&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00fy2zw|title=Wallander, Series 1, Sidetracked|publisher=[[BBC]]|access-date=15 April 2022|archive-date=8 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208144654/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00fy2zw|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
| data-sort-value=&quot;Inspector and the Sea, The &quot; | ''[[Der Kommissar und das Meer|The Inspector and the Sea]]''
| Jasmine Larsson
| Қисм: &quot;Der Wolf im Schafspelz&quot;
| 
|-
| data-sort-value=&quot;White Queen, The&quot; |''[[The White Queen (TV series)|The White Queen]]''
| [[Elizabeth Woodville]]
| Нақши асосӣ (силсилафилми хурд)
|
|-
| data-sort-value=&quot;Vatican, The&quot; | ''The Vatican''
| Olivia Borghese
| Телефилм
|
|-
| 2014
| data-sort-value=&quot;Red Tent, The&quot; |''[[The Red Tent (miniseries)|The Red Tent]]''
| [[Dinah]]
| Нақши асосӣ (силсилафилми хурд)
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_red_tent|title=The Red Tent|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=15 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415171209/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_red_tent|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023–то ҳол
| ''[[Silo (TV series)|Silo]]''
| Juliette Nichols
| Нақши асосӣ; инчунин продюсер
|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Otterson|first=Joe|date=20 May 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|magazine=Variety|access-date=15 April 2022|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| ''Wild Scandinavia''
| 
| 3 қисм
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/mediapacks/wild-scandinavia|title=Wild Scandinavia: discover the furthest northern reaches of Europe with narrator Rebecca Fergusone|website=bbc.co.uk/mediacentre|date=27 November 2023|accessdate=6 December 2023|archive-date=7 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/mediapacks/wild-scandinavia|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Шветсия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Шветсия]]
[[Гурӯҳ:Муделҳои Шветсия]]</text>
      <sha1>q8ml7u8y07t1xlsehgvm3mpi7sifqn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шафақ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322469</id>
    <revision>
      <id>1492089</id>
      <parentid>1444563</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6521" sha1="4k4xpj606tn8p7xohqczyvp3xo4f4m8" xml:space="preserve">[[Акс:Blue hour twilight in the Mojave desert, California 2017.jpg|мини|Шафақи бегоҳ дар вақти шаби шаҳрвандӣ]]
[[Акс:Blue_Heaven's_Sunrise.jpg|мини|Шафақи саҳар дар охири шаби новбарӣ]]
'''Шафақ''' — маҷмӯи зуҳуроти равшании рангоранг дар [[Атмосфераи Замин|атмосфера]] мебошад, ки ҳангоми [[Ғуруб|ғуруби офтоб]] (шафақи ''шом'') ё пеш аз баромадани офтоб (шафақи ''саҳар'') мушоҳида мешавад &lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{БСЭ3|Заря}}&lt;/ref&gt; ва тағирёбии табиии ранги [[Осмон|осмонро]] ифода мекунад &lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|Заря}}&lt;/ref&gt;. Тибқи таърифи дигар, падида ''пас аз'' ғуруби офтоб ё пеш аз баромадани офтоб &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Ожегов С. И., Шведова Н. Ю.|ответственный=Российская академия наук. Институт русского языка имени В. В. Виноградова|заглавие=Толковый словарь русского языка|издание=4-е изд., доп|место=М.|издательство=Азбуковник|год=1997|страниц=944}}&lt;/ref&gt;, асосан дар вақти шаби шаҳрвандӣ &lt;ref name=&quot;БРЭ&quot; /&gt; мушоҳида мешавад.

== Тавсифи падида ==
Пеш аз тулӯи офтоб, вақте ки офтоб ба уфуқ наздик мешавад, осмони атрофи он (агар абрҳо набошад) зард ё норанҷӣ-сурх, баъзан ранги қаҳваранг мешавад &lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{БСЭ3|Заря}}&lt;/ref&gt; . Инро бо он шарҳ медиҳад, ки шуоҳои Офтоб, ки ба кунҷи хурд ба уфуқ меафтанд, дар атмосфера масоҳати дуру дарозро тай мекунанд ва аз сабаби пароканда шудани нур қисми «кабуд» (мавҷи кӯтоҳ)-и спектр назар ба «сурх» (мавҷи дароз) бештар заиф шуда, атмосфера ранги зарду сурхтоб пайдо мекунад &lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|Заря}}&lt;/ref&gt;.

Пас аз ғуруби офтоб дар болои он доғи равшани рӯшноӣ пайдо мешавад — «дурахши шафақ», дар ҳоле ки ранги доғ аз зард ба зарду гулобӣ ё ба ном бунафш (ҳангоме ки офтоб дар зери уфуқ 2-3° фурӯ меравад &lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{БСЭ3|Заря}}&lt;/ref&gt;) ва дар болои уфуқ рахҳои норанҷӣ ва сурх пайдо мешаванд &lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|Заря}}&lt;/ref&gt; . Дар тарафи муқобили осмон, дар наздикии уфуқ, рахи кабуди торик - сояи Замин ва дар болои он рахи норанҷӣ-сурх &lt;ref name=&quot;БСЭ&quot; /&gt; — камарбанди Зуҳра мушоҳида мешавад. Дурахши кабуд дар болои камарбанди Зуҳра бо як парокандашавии нур дар баландии баланд ва ранги кабуди тира бо парокандашавии чандкаратаи нур шарҳ дода мешавад &lt;ref name=&quot;БРЭ&quot; /&gt; .

Доғи бунафш дар болои офтоби ғуруб карда ҳангоми 5° поинтар шудани офтоб ба ҳадди равшании худ мерасад ва оҳиста-оҳиста шакли сегментро мегирад, ки манзараро (хусусан барфпӯшро) бо нури гулобӣ равшан мекунад. Баъдтар, нури арғувон пажмурда мешавад, аммо бандҳои ранги норанҷӣ ё сурх дар болои уфуқ равшантар мешаванд. Нуқтаи сафедпӯст ё кабудтоби шуълаи саҳар оҳиста-оҳиста фуруд омада, пажмурда мешавад &lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{БСЭ3|Заря}}&lt;/ref&gt; . Вакте ки офтоб аз уфук 7—8° поён меафтад (дар ибтидои торикии навигасионй), равшании осмон якбора паст мешавад &lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|Заря}}&lt;/ref&gt; . Вақте ки офтоб то 12 ° ғуруб мекунад, рахҳои ранга дар болои офтоби ғуруб карда сабзранг мешаванд ва дар 18 ° онҳо тамоман нопадид мешаванд &lt;ref name=&quot;БСЭ&quot; /&gt; .

&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot; /&gt;

== Нигористон ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Акс:Golden_Gate_Bridge_as_seen_at_twilight_from_Baker_Beach.jpg|пайванд=Файл:Golden_Gate_Bridge_as_seen_at_twilight_from_Baker_Beach.jpg|алт=Сумерки в Сан-Франциско| Торикӣ дар [[Сан-Франсиско]]
Акс:Venus_belt_4_febr.jpg|пайванд=Файл:Venus_belt_4_febr.jpg|алт=Пояс Венеры и тень Земли на небосводе| Камарбанди Зухра ва сояи Замин дар осмон
Акс:Water_mill_Rosenmühle_in_Lower_Saxony,_Germany.jpg|пайванд=Файл:Water_mill_Rosenmühle_in_Lower_Saxony,_Germany.jpg|алт=Туманный вечер. Германия| Шоми туман. [[Олмон]]
Акс:Sunset_yddinge.jpg|пайванд=Файл:Sunset_yddinge.jpg|алт=Закат на озере. Швеция| ғуруби офтоб дар кӯл. [[Шветсия]]
Акс:Sunset_Starnberger_See.jpg|пайванд=Файл:Sunset_Starnberger_See.jpg|алт=Закат на Штарнбергском озере| Дар кӯли Старнберг ғуруби офтоб
Акс:Заход_на_Заслаўскiм_водасховiшчы_(Мiнскае_мора).jpg|пайванд=Файл:Заход_на_Заслаўскiм_водасховiшчы_(Мiнскае_мора).jpg|алт=| Дар обанбори Заславское
&lt;/gallery&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Соатҳои тиллоӣ (акс)]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}{{↕}}

[[Гурӯҳ:Рӯз]]
[[Гурӯҳ:Ҳавошиносӣ]]</text>
      <sha1>4k4xpj606tn8p7xohqczyvp3xo4f4m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мадори қутбӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323048</id>
    <revision>
      <id>1492088</id>
      <parentid>1424367</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5351" sha1="kai3nyuospen452uotbusm84b0pj05r" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
[[Акс:World_map_with_polar_circles.jpg|мини|280x280пкс|Доираҳои қутбӣ дар харитаи Замин дар тарҳрезии Робинсон.]]
'''Мадори қутбӣ''' — хати хаёлӣ дар сатҳи [[Замин]]. Дар [[Арзи ҷуғрофиёӣ|арзи]] тақрибан 66°33' (шимол ва ҷануб) ҷойгир аст. Берун аз ин хат, падидаҳои қутбӣ ба монанди [[Офтоби нимашаб|рӯзи қутбӣ]] ва шаби қутбӣ дар тӯли сол мушоҳида мешаванд.

== Дар руи замин ==
Дар рӯи Замин мадорҳои қутбӣ дар [[Арзи ҷуғрофиёӣ|арзҳои]] ± 66°33'44&quot; (66,562°) ҷойгир шудаанд. Радиусҳои онҳо тақрибан 2585 км (2610 км дар сатҳи Замин) ва дарозии онҳо тақрибан 16,250 км аст. Ба забони тоҷикӣ минтақаи аз мадори қутбӣ то қутби шимолӣ «[[Арктика]]» номида мешавад.


=== Минтақаҳое, ки аз онҳо доираҳои қутбӣ мегузаранд ===
(Ба самт аз меридиан ибтидоӣ ба шарқ)

Шимол:

* {{Парчамбандӣ|Норвегия}} — фюлке [[Нурланн]], [[Тромс]], [[Финнмарк]]
* {{Парчамбандӣ|Швеция}} — лен [[Норрботтен (лен)|Норрботтен]];
* {{Парчамбандӣ|Финляндия}} — провинция [[Лапландия (провинция)|Лапландия]];
* {{Парчамбандӣ|Российская Федерация}} — [[Карелия|Республика Карелия]], [[Вилояти Мурманск|Мурманская область]], [[Ненецкий автономный округ]], [[Вилояти Архангелск|Архангельская область]], [[Республика Коми]], [[Ямало-Ненецкий автономный округ]], [[Қаламрави Красноярск|Красноярский край]], [[Якутия]], [[Чукотский автономный округ]];
* {{Парчамбандӣ|США}} — штат [[Аляска]];
* {{Парчамбандӣ|Канада}} — территория [[Юкон (территория)|Юкон]], [[Северо-Западные территории]], территория [[Нунавут]];
* {{Парчамбандӣ|Дания}} — автономная единица [[Гренландия]];
* {{Парчамбандӣ|Исландия}} — регион [[Нордюрланд-Эйстра]] (остров [[Гримсей]]).

Ҷанубӣ:

* {{Парчамбандӣ|Антарктида}} — земля Эндерби (горы Скотта), земля Вильгельма II (шельфовый ледник), земля королевы Мэри, земля [[Земля Уилкса|Уилкса]], земля [[Земля Адели|Адели]], земля Георга V, [[Антарктический полуостров]].

=== Аломатҳои рамзӣ ҳангоми гузаштан аз мадори қутбӣ ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; align=&quot;center&quot;&gt;
Акс:Polarkreis_-_zwischen_Narvik_&amp;_Mo_i_Rana_Norwegen.JPG|пайванд=Файл:Polarkreis_-_zwischen_Narvik_&amp;_Mo_i_Rana_Norwegen.JPG| [[Нурвеж|Норвегия]], Saltfjellet (1937)
Акс:Sweden,_Jokkmokk,_Polar_circle_sign.jpg|пайванд=Файл:Sweden,_Jokkmokk,_Polar_circle_sign.jpg|алт=Шветсия, шаҳри Йокмокк| [[Шветсия]], Йоккмокк
Акс:Polarkreis_Finnland_1975.jpg|пайванд=Файл:Polarkreis_Finnland_1975.jpg|алт=Финляндия, Рованиеми (1975)| Финландия, Рованиеми (1975)
Акс:Полярный_круг,_Россия.jpg|пайванд=Файл:Полярный_круг,_Россия.jpg|алт=Россия, Республика Карелия| Русия, [[Карелия|Ҷумҳурии Карелия]]
Акс:Россия,_ЯНАО,_Полярный_круг..JPG|пайванд=Файл:Россия,_ЯНАО,_Полярный_круг..JPG|алт=Россия, Ямало-Ненецкий автономный округ| Русия, Округи автономии Ямало-Ненетс
Акс:Круиз_Якутск_-_Ленские_столбы_-_Тикси_-_Якутск,_2017_(364).jpg|пайванд=Файл:Круиз_Якутск_-_Ленские_столбы_-_Тикси_-_Якутск,_2017_(364).jpg|алт=Россия, Якутия| Русия, Якутия
Акс:-xAAAgFfzeA-960.jpg|пайванд=Файл:-xAAAgFfzeA-960.jpg|алт=г. Усинск, Республика Коми, Россия| Усинск, Ҷумҳурии Коми, Русия
&lt;/gallery&gt;

== Дар Миррих ==

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Арктика]]
* [[Мадоргон]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
[https://www.youtube.com/watch?v=Bji80e3eJHw Мадори қутби шимолӣ]
[[Гурӯҳ:Истилоҳоти ҷуғрофӣ]]
[[Гурӯҳ:Арзҳои ҷуғрофӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>kai3nyuospen452uotbusm84b0pj05r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷаноби Олимпия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324669</id>
    <revision>
      <id>1492091</id>
      <parentid>1432075</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13191" sha1="nz2tuezm1brsq92pe023a3lpc4ksnmk" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
'''Ҷаноби Олимпия''' — яке аз бузургтарин мусобиқаҳои байналмилалии [[бадансозӣ]] мебошад, ки таҳти сарпарастии [[Федератсияи байналмилалии бадансозӣ]] ({{Lang-en|International Federation of Bodybuilding, IFBB}}). Дар муддати 58 сол аз (1965—2023) 18 нафар чемпион шуданд.

Мусобиқаро [[Ҷо Вайдер]] барои кӯмак ба ғолибони Ҷаноби Коинот дар идомаи тамрин ва ба даст овардани пул ташкил кардааст.

Аввалин озмун 18 сентябри соли 1965 дар [[Ню-Йорк]] баргузор шуд. Аз соли 1999 инҷониб, озмун маъмулан дар [[Лас Вегас]] баргузор мешавад. 14 феврали соли 2020, American Media эълон кард, ки ширкати худ Mr. Olympia LLC, ки соҳиби бренди Мисс. Олимпия ва ҳуқуқи баргузории озмунҳо барои соҳибкор Ҷейк Вуд мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ironmuscles.org/american-media-prodala-mister-olimpiya/|title=American Media продала Мистер Олимпия|deadlink=no|accessdate=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216003134/https://ironmuscles.org/american-media-prodala-mister-olimpiya/|archivedate=2020-02-16}}&lt;/ref&gt;. Ғолиби охирин 13 октябри соли 2024 Самсон Дауда эълон гардид.

== Ғолибони мусобиқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |Сол
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |Ғолиб
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |Макони баргузорӣ
|-
|[[Мистер Олимпия 1965|1965]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Парчами ИМА}} [[Ларри Скотт]]
|[[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 1966|1966]]
|[[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 1967|1967]]
| rowspan=&quot;3&quot; |{{Парчами Куба}} [[Серхио Олива]]
|[[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 1968|1968]]
|[[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 1969|1969]]
|[[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1970
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Парчами Австрия}} [[Арнолд Швартсенеггер]]
|[[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 1971|1971]]
|[[Порис|Париж]], [[Фаронса]]
|-
|[[Мистер Олимпия 1972|1972]]
|Эссен, [[Олмон]]
|-
|1973
|[[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 1974|1974]]
|[[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|США]]
|-
|[[Мистер Олимпия 1975|1975]]
|[[Претория]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|ЮАР]]
|-
|[[Мистер Олимпия 1976|1976]]
|{{Парчами Италия}} [[Франко Коломбо]]
|Колумбус, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|США]]
|-
|1977
| rowspan=&quot;3&quot; |{{Парчами ИМА}} [[Фрэнк Зейн]]
|Колумбус, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|США]]
|-
|1978
|Колумбус, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1979
|Колумбус, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1980
|{{Парчами Австрия}} [[Арнолд Швартсенеггер]]
|[[Сидней]], [[Австралия]]
|-
|1981
|{{Парчами Италия}} [[Франко Коломбо]]
|Колумбус, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1982
|{{Парчами ИМА}} [[Крис Дикерсон]]
|[[Лондон]], [[Бритониё]]
|-
|1983
|{{Парчами Ливана}} [[Самир Баннут]]
|[[Мюнхен]], [[Олмон]]
|-
|1984
| rowspan=&quot;8&quot; |{{Парчами ИМА}} [[Ли Хейни]]
|[[Ню-Йорк|Нью-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1985
|[[Брюссел]], [[Белгия]]
|-
|1986
|Колумбус, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1987
|[[Гӯтебург|Гётеборг]], [[Шветсия]]
|-
|1988
|[[Лос Анҷелес|Лос-Анджелес]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1989
|Римини, [[Итолиё]]
|-
|1990
|[[Чикаго]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1991
|Орландо, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1992
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Парчами Британияи Кабир}} [[Йейтс, Дориан]]
|[[Ҳелсинкӣ]], [[Финланд]]
|-
|1993
|[[Атланта]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1994
|[[Атланта]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1995
|[[Атланта]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1996
|[[Чикаго]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1997
|Лонг-Бич, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1998
| rowspan=&quot;8&quot; |{{Парчами ИМА}} [[Ронни Кулман]]
|[[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|1999
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2000
|[[Лас Вегас|Лас-Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|США]]
|-
|2001
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2002
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2003
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2004
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2005
|[[Лос Анҷелес]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2006
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Парчами ИМА}} [[Катлер, Джей (бодибилдер)|Джей Катлер]]
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2007
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2008
|{{Парчами ИМА}} [[Джексон, Декстер|Декстер Джексон]]
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2009
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Парчами ИМА}} [[Катлер, Джей (бодибилдер)|Джей Катлер]]
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2010
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2011
| rowspan=&quot;7&quot; |{{Парчами ИМА}} [[Фил Хит]]
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2012
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2013
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2014
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2015
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2016
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2017
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2018
|{{Парчами ИМА}} [[Роден, Шон]]
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2019
|{{Парчами ИМА}} {{iw|Керри, Брендон|Брендон Керри|en|Brandon Curry}}
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 2020|2020]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Парчами Миср}} [[Мамду Элссбиай]]
|Орландо, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 2021|2021]]
|Орландо, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 2022|2022]]
|{{Парчами Эрон}} [[Ҳодӣ Чӯпон]]
|[[Лас Вегас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|[[Мистер Олимпия 2023|2023]]
|{{Парчами ИМА}} [[Лансфорд, Дерек]]
|Орландо, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]
|-
|2024
|Курышев &quot;Z&quot; Антон
|[[Лас Вегас|Нижний Тагил, Россия]]
|}

== Шумораи ғолибият ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! Ғолибият
! Ном
! Солҳо
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 8
|{{Парчами ИМА}} [[Ли Ҳайнӣ]]
| 1984—1991
|-
|{{Парчами ИМА}} [[Ронни Кулман]]
| 1998—2005
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 7
|{{Парчами Австрия}} [[Арнолд Шварсенеггер]]
| 1970—1975, 1980
|-
|{{Парчами США}} [[Фил Хит]]
|2011—2017
|-
| 6
|{{Парчами Великобритании}} [[Йейтс, Дориан|Дориан Йейтс]]
| 1992—1997
|-
| 4
|{{Парчами США}} [[Катлер, Джей (бодибилдер)|Джей Катлер]]
| 2006—2007, 2009—2010
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 3
|{{Парчами Кубы}} [[Олива, Серхио|Серхио Олива]]
| 1967—1969
|-
|{{Парчами США}} [[Зейн, Фрэнк|Фрэнк Зейн]]
| 1977—1979
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2
|{{Парчами США}} [[Ларри Скотт]]
| 1965—1966
|-
|{{Парчами Миср}} [[Мамду Элссбиай]]
|2020—2021
|-
|{{Парчами Италии}} [[Франко Коломбо]]
| 1976, 1981
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | 1
|{{Парчами США}} [[Крис Дикерсон]]
| 1982
|-
|{{Парчами Ливана}} [[Самир Баннут]]
| 1983
|-
|{{Парчами США}} [[Декстер Джексон]]
| 2008
|-
|{{Парчами США}} [[Роден, Шон|Шон Роден]]
| 2018
|-
|{{Парчами США}} {{iw|Керри, Брендон|Брендон Керри|en|Brandon Curry}}
| 2019
|-
|{{Парчами Эрон}} [[Ҳодӣ Чӯпан]]
| 2022
|-
| {{Парчами|США}} [[Дерек Лансфорд]]
|2023
|-
|}

== Омори иштирокчиён ==

=== Ғолибон ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ҷавонтарин иштирокчиён
|{{Парчами Австрии}} [[Арнольд Шварценеггер]]
|23 сола
|-
!Калонсол
|{{Парчами США}} [[Роден, Шон|Шон Роден]]
|43 года
|-
! Кадбаланд
|{{Парчами Австрии}} [[Арнольд Шварценеггер]]
|187 см
|-
!Қадпаст
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Парчами Италии}} [[Франко Коломбо]]
|166 см
|-
! Сабуктарин
|84 кг
|-
!Вазнин
|{{Парчами Миср}} [[Элссбиай, Мамду|Мамду Элссбиай]]
|143 кг
|}

=== Ҳамаи иштирокчиён ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Самый молодой
|{{Парчами ИМА}} Гарольд Пул
|21 год
|-
!Самый старший
|{{Парчами Великобритании}} [[Беклес, Альберт|Альберт Беклес]]
|61 год
|-
!Самый высокий
|{{Парчами ИМА}} [[Мёллер, Ральф|Ральф Мёллер]]
|197 см
|-
!Самый низкий
|{{Парчами Италии}} Флавио Баччианини
|148 см
|-
!Самый легкий
|{{Парчами ИМА}} Марвин Вард
|65 кг
|-
!Самый тяжелый
|{{Парчами Миср}} [[Элссбиай, Мамду|Мамду Элссбиай]]
|143 кг
|}

== Ҳамчунин нигаред ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.mrolympia.com/ Сомонаи расмии ҷаноби.] [http://www.mrolympia.com/ Олимпия] {{Ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20130120225407/http://www.ifbb.com/contestresults/mrolympia/ Таърихи ҷаноби] [https://web.archive.org/web/20130120225407/http://www.ifbb.com/contestresults/mrolympia/ Олимпия]{{Ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20110702003050/http://olimpiya.rusbody.com/ Ҷаноб.] [https://web.archive.org/web/20110702003050/http://olimpiya.rusbody.com/ Олимпиада 2011]{{Ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20110704233857/http://coolbody.org.ua/mister-olimpiya/ Ҷаноби Олимпиа Таърих ва натиҷаҳо дар тӯли солҳо]{{Ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20131103191438/http://facepalmzone.net/sport/samye-skandalnye-mister-olimpii Ҷаноби Олимпияҳои ҷанҷолӣ]{{Ref-ru}}

[[Гурӯҳ:Рақобатҳои бадансозӣ]]</text>
      <sha1>nz2tuezm1brsq92pe023a3lpc4ksnmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роббӣ Колтрейн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325366</id>
    <revision>
      <id>1492045</id>
      <parentid>1487547</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36345" sha1="811mipj3soh1uxz67llzvqc5wjz1trk" xml:space="preserve">{{Синамогар
|зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Рутерглен}}, [[Ланаркшир]], [[Шотландия]]
|маҳалли даргузашт = {{МаҳаллиМарг|Фолкирк}}, [[Шотландия]], [[Британияи Кабир]]
}}'''Роббӣ Колтрейн''' ({{Lang-en|Robbie Coltrane}}, номи ҳақиқӣ - '''Энтонӣ Роберт Макмиллан''' {{Lang-en|Anthony Robert McMillan}}; {{ВД-Дебоча}}, [[Шотландия]], [[Британияи Кабир]]) — [[ҳунарпеша]]и [[синамо]] ва [[телевизион]], [[ҳаҷвнигор]], [[филмноманавис]] ва [[продюсер]]и [[Британияи Кабир|бритониёӣ]]. Узви собиқи созмони байкерҳои «Фариштаҳои дӯзах». Асосан бо нақшҳои худ ҳамчун доктор Эддӣ &quot;Фитс&quot; Фитсҷералд дар силсилафилми телевизионии бритониёии «Усули Крекер» ва Ҳагрид дар силсила филмҳои Ҳаррӣ Поттер ва инчунин нақши хоҳари Инвиолата дар филми &quot;Nuns On The Run&quot; маъруфанд. Афсари ордени Империяи Бритониё (OBE).

== Зиндагинома ==
Роббӣ Колтрейн 30 марти соли 1950 дар Рутерглен, [[Шотландия]], [[Бритониё|Британияи Кабир]] таваллуд шудааст. Модар: Ҷин Макмиллан-Росс (то оиладорӣ Ҳауӣ), омӯзгор ва пианиновоз, падар: Ян Бакстер Макмиллан, табиби оилавӣ ва ҷарроҳи судӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/73/Robbie-Coltrane.html|title=Robbie Coltrane Biography (1950-)|date=|publisher=Filmreference.com|deadlink=no|accessdate=2011-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201019083123/http://www.filmreference.com/film/73/Robbie-Coltrane.html|archivedate=2020-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4569860.stm|work=BBC News|title=Robbie Coltrane's magical career|date=2005-12-31|accessdate=2012-04-11|archivedate=2007-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070128210455/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4569860.stm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800020819/bio|title=Robbie Coltrane Biography - Yahoo! Movies|date=|publisher=Movies.yahoo.com|accessdate=2011-08-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/68DEaZiym?url=http://movies.yahoo.com/person/robbie-coltrane/biography.html|archivedate=2012-06-06}}&lt;/ref&gt;. Ӯ ду хоҳар дорад, аз ӯ бузургтар Эннӣ ва хурдӣ Ҷейн. Колтрейн набераи соҳибкори шотландӣ [[:en:Thomas W. Howie|Томас У. Ҳауӣ]] буд.

Роббӣ Колтрейн дар Коллеҷи бонуфузи [[:en:Glenalmond College|Гленалмонд]] дар Перт таҳсил карда буд, ки бо сабабҳои интизомӣ қариб аз он хориҷ карда шуд.

Пас аз Гленалмонд, ӯ ба Мактаби санъати Глазго ва сипас ба Коллеҷи омӯзгории [[:en:Moray House School of Education|Морей Ҳаус]] дар Эдинбург дохил шуд. Дар чорабиниҳои сершумор ширкат дошт: Amnesty International, Greenpeace, ҳизби меҳнат ва маърака барои халъи силоҳи ҳастаӣ .

== Фаъолият ==
Колтрейн тахаллуси худро ба шарафи саксофонисти ҷаз Ҷон Колтрейн гирифт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://scotlandonsunday.scotsman.com/opinion.cfm?id=641752004|title=Scotland on Sunday&lt;!-- Bot generated title --&gt;|deadlink=yes|accessdate=2010-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071017172605/http://scotlandonsunday.scotsman.com/opinion.cfm?id=641752004|archivedate=2007-10-17}}&lt;/ref&gt;.

Нахустин намоиши ӯ дар экрани [[Би-би-сӣ]] соли 1981 дар силсилафилми мазҳакавии телевизионии «A Kick Up the Eighties» буд. Пас аз он ӯ дар чунин намоишҳои мазҳакавӣ бозӣ кардааст: «The Comic Strip Presents»&lt;ref name=&quot;Guide-2&quot;&gt;{{Cite web |last=Guide |first=British Comedy |title=The Comic Strip Presents... Series 5, Episode 6Jealousy |url=https://www.comedy.co.uk/tv/the_comic_strip_presents/episodes/5/6/ |access-date=21 April 2022 |website=British Comedy Guide |language=en |archive-date=21 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421130604/https://www.comedy.co.uk/tv/the_comic_strip_presents/episodes/5/6/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; (1982), «Alfresco» (1983—1984) ва ғайра&lt;ref name=&quot;BFI Screenonline&quot;&gt;{{Cite web |title=Alfresco (1983–84) |url=http://www.screenonline.org.uk/tv/id/1128493/index.html |access-date=15 October 2022 |website=BFI Screenonline |archive-date=15 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015133859/http://www.screenonline.org.uk/tv/id/1128493/index.html |url-status=live |accessdate=2025-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221015133859/http://www.screenonline.org.uk/tv/id/1128493/index.html |archivedate=2022-10-15}}&lt;/ref&gt;.

Колтрейн ба зудӣ ба нақшҳо дар филмҳои бузург шурӯъ кард: «Flash Gordon» (1980), «La Mort en direct» (1980), «Scrubbers» (1983), «Krull» (1983), «The Supergrass» (1985), «Absolute Beginners» (1986), «Мона Лиза» 1986) ва ҳамчун дар «The Fruit Machine»  (1988) пайдо шуд. Вай инчунин дарсилсилаифилми телевизионии &quot;Blackadder&quot; ҳамчун Сэмюэл Ҷонсон зоҳир шуд&lt;ref name=&quot;BBC-2005&quot;&gt;{{Cite web |date=8 April 2005 |title=BB Comedy Guide Blackadder The Third |url=http://www.bbc.co.uk/comedy/guide/articles/b/blackadderthethi_7770770.shtml |access-date=21 April 2022 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20050408072600/http://www.bbc.co.uk/comedy/guide/articles/b/blackadderthethi_7770770.shtml |archive-date=8 April 2005 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Соли 1989, ӯ нақши Фалстафро дар филми Ҳенрӣ V, ки коргардон Кеннет Брана аст, бозид. Вай бо Эрик Айдл дар филми &quot;Nuns On The Run&quot; (1990) нақш бозидааст ва дар филми &quot;Поп бояд вазни худро партояд&quot; (1991) нақши [[Поп|Попи Римиро]] бозидааст.

Дар ибтидои [[Даҳаи 1990 (мелодӣ)|солҳои 1990-ум,]] касб Колтрейн коҳиш ёфт, гарчанде ки ӯ то ҳол дар шумораи зиёди намоишҳои гуногун иштирок мекард. Ниҳоят, дар миёнаҳои солҳои 1990-ум ба ӯ нақшҳоро дар ду филми Ҷеймс Бонд, “GoldenEye” (1995) ва “The World Is Not Enough” (1999) ва нақш дар “From Hell” (2001) пешниҳод карданд&lt;ref name=&quot;BBC-2004&quot;&gt;{{Cite web |date=21 December 2004 |title=BBC Comedy Guid A Kick Up The Eighties |url=http://www.bbc.co.uk/comedy/guide/articles/k/kickuptheeightie_7773980.shtml |access-date=21 April 2022 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20041221013216/http://www.bbc.co.uk/comedy/guide/articles/k/kickuptheeightie_7773980.shtml |archive-date=21 December 2004 |url-status=dead |accessdate=2025-06-03 |archivedate=2004-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041221013216/http://www.bbc.co.uk/comedy/guide/articles/k/kickuptheeightie_7773980.shtml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Laugh&quot;&gt;{{Citation |title=Laugh??? I Nearly Paid My Licence Fee (TV Series 1984–{{nbsp}}) IMDb |url=https://www.imdb.com/title/tt0205654/fullcredits |language=en |access-date=21 April 2022 |archive-date=21 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421135437/https://www.imdb.com/title/tt0205654/fullcredits |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Аз ибтидои солҳои 2000-ум ӯ дар филмҳои «Ҳаррӣ Поттер» (2001-2011) нақши Ҳагриди нимазимҷуссаро бозидааст.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Дар охири солҳои 1980-ум Колтрейн бо ҳайкалтарош Рона Ҳеммелл, ки он вақт донишҷӯи Мактаби санъати Глазго буд, вохӯрд. Дар давоми муносибатҳои худ, ҳамсарон ду фарзанд доштанд: писар Спенсер (соли таваллудаш 1992) ва духтари Элис (соли таваллудаш 1998). Колтрейн ва Ҳеммелл дар соли 1999 издивоҷ карданд ва соли 2003 ҷудо шуданд, аммо дӯстони наздик боқӣ монданд&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Robbie Coltrane: the jovial giant with an enduring hint of menace|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2016/sep/17/robbie-coltrane-national-treasure-profile|work=the Guardian|date=2016-09-17|language=en|accessdate=2020-05-02|archivedate=2020-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201019130057/https://www.theguardian.com/theobserver/2016/sep/17/robbie-coltrane-national-treasure-profile}}&lt;/ref&gt;.

== Беморӣ ва марг ==
Соли 2016 ба Колтрейн ташхиси [[Артроз|остеоартрит]] гузошта шуд. Аз соли 2019, бо сабаби беморӣ, актёр аз аробачаи маъюбӣ истифода мебурд&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Alicia|last=Adejobi|url=https://metro.co.uk/2019/03/14/harry-potter-star-robbie-coltrane-using-wheelchair-osteoarthritis-leaves-excruciating-pain-8899978/|title=Harry Potter's Robbie Coltrane left in wheelchair after crippling battle with osteoarthritis leaves him in excruciating pain|date=2019-05-14|accessdate=2021-07-20|archivedate=2021-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210721033549/https://metro.co.uk/2019/03/14/harry-potter-star-robbie-coltrane-using-wheelchair-osteoarthritis-leaves-excruciating-pain-8899978/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2019/03/15/hagrid-iz-garri-pottera-okazalsia-v-invalidnom-kresle.html|title=«Хагрид» из «Гарри Поттера» оказался в инвалидном кресле|deadlink=no|accessdate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016172102/https://rg.ru/2019/03/15/hagrid-iz-garri-pottera-okazalsia-v-invalidnom-kresle.html|archivedate=2022-10-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/856660/2019-03-15/ispolnitel-roli-khagrida-okazalsia-v-invalidnom-kresle|title=Исполнитель роли Хагрида оказался в инвалидном кресле|deadlink=no|accessdate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016170600/https://iz.ru/856660/2019-03-15/ispolnitel-roli-khagrida-okazalsia-v-invalidnom-kresle|archivedate=2022-10-16}}&lt;/ref&gt;.

Колтрейн 14 октябри соли 2022 дар синни 72-солагӣ дар беморхонаи шоҳии Форт водии Ларберт, Фолкирк даргузашт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/867966|title=Умер исполнитель роли Хагрида в фильмах о Гарри Поттер|deadlink=no|accessdate=2022-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221014210039/https://www.interfax.ru/world/867966|archivedate=2022-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-63264835|title=Умер актёр Робби Колтрейн. Он известен по роли Хагрида в «Гарри Поттере»|deadlink=no|accessdate=2022-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221014223542/https://www.bbc.com/russian/news-63264835|archivedate=2022-10-14}}&lt;/ref&gt;. Марги актёрро зани собиқаш ва агенти ӯ тасдиқ карданд. Сабаби марг норасоии бисёр узвҳо буд, ки бо сепсис, сирояти роҳҳои поёнии нафас ва маҳкамшавии дил мураккаб буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mir24.tv/news/16528175/nazvana-prichina-smerti-zvezdy-garri-pottera-robbi-koltreina|title=Названа причина смерти звезды «Гарри Поттера» Робби Колтрейна|deadlink=no|accessdate=2022-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221024105026/https://mir24.tv/news/16528175/nazvana-prichina-smerti-zvezdy-garri-pottera-robbi-koltreina|archivedate=2022-10-24}}&lt;/ref&gt;. Инчунин маълум аст, ки ҳунарпеша аз фарбеҳӣ ва диабети навъи 2 ранҷ мебурд&lt;ref name=&quot;CauseOfDeath&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/10/robbie-coltrane-cause-of-death-revealed-harry-potter-star-died-1235152745/|title=Robbie Coltrane Cause Of Death Revealed A Week After The Loss Of 'Harry Potter' Star|first=Armando|last=Tinoco|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2022-10-22|accessdate=2022-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221023050303/https://deadline.com/2022/10/robbie-coltrane-cause-of-death-revealed-harry-potter-star-died-1235152745/|archivedate=2022-10-23}}&lt;/ref&gt;.

== Филмнома ==
=== Синамо ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
|-
|rowspan=2| 1980
| ''[[Flash Gordon (film)|Flash Gordon]]''
| Мард дар аэродром
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Death Watch]]''
| Limousine Driver
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 1981
| ''[[Subway Riders]]''
| Детективи ҷиноӣ
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 1982
| ''[[Britannia Hospital]]''
| Коргари истеъфодиҳанда дар хати пикет
| Камео&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Scrubbers]]''
| Puff Guts
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 1983
| ''[[Ghost Dance (film)|Ghost Dance]]''
| George
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Krull (film)|Krull]]''
| Rhun
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 1984
| ''[[Chinese Boxes (film)|Chinese Boxes]]''
| Harwood
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=3| 1985
| ''[[National Lampoon's European Vacation]]''
| Мард дар ташноб
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''{{sortname|The|Supergrass}}''
| Det. Sgt. Troy
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Defence of the Realm]]''
| Leo McAskey
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=3| 1986
| ''[[Caravaggio (1986 film)|Caravaggio]]''
| [[Scipione Borghese|Scipione]]
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Absolute Beginners (film)|Absolute Beginners]]''
| Mario
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The best Robbie Coltrane performances: From Cracker to Hagrid |url=https://www.heraldscotland.com/news/23050776.best-robbie-coltrane-performances-cracker-hagrid/ |access-date=2022-11-09 |website=HeraldScotland |date=14 October 2022 |language=en |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017113049/https://www.heraldscotland.com/news/23050776.best-robbie-coltrane-performances-cracker-hagrid/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Mona Lisa (film)|Mona Lisa]]''
| Thomas
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 1987
| ''[[Eat the Rich (film)|Eat the Rich]]''
| Jeremy
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 1988
| ''{{sortname|The|Fruit Machine|The Fruit Machine (1988 film)}}''
| Annabelle
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=5| 1989
| ''[[Henry V (1989 film)|Henry V]]''
| Falstaff
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Bert Rigby, You're a Fool]]''
| Sid Trample
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Let It Ride (film)|Let It Ride]]''
| Ticket Seller
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Danny, the Champion of the World (film)|Danny, the Champion of the World]]''
| Victor Hazell
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Slipstream (1989 film)|Slipstream]]''
| Montclaire
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=3| 1990
| ''Midnight Breaks''
| Hudge
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Nuns on the Run]]''
| Charlie McManus &lt;br /&gt; Sister Inviolata
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Perfectly Normal]]''
| Alonzo Turner
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 1991
| ''{{sortname|The|Pope Must Die}}''
| The Pope
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Triple Bogey on a Par Five Hole]]''
| Steffano Baccardi
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 1992
| ''[[Oh, What a Night (1992 film)|Oh, What a Night]]''
| Todd
| &lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 1993
| ''[[Boswell &amp; Johnson's Tour of the Western Isles]]''
| [[Samuel Johnson|Dr. Samuel Johnson]]
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''{{sortname|The|Adventures of Huck Finn|The Adventures of Huck Finn (1993 film)}}''
| Duke
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 1995
| ''[[GoldenEye]]''
| [[Valentin Dmitrovich Zukovsky]]
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 1997
| ''The Ebb-Tide''
| Captain Chisholm
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Buddy (1997 film)|Buddy]]''
| Dr. Bill Lintz
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 1998
| ''[[Frogs for Snakes]]''
| Al Santana
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Montana (1998 film)|Montana]]''
| The Boss
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 1999
| ''{{sortname|The|World Is Not Enough}}''
| [[Valentin Dmitrovich Zukovsky]]
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Message in a Bottle (film)|Message in a Bottle]]''
| Charlie Toschi
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=3| 2001
| ''[[On the Nose (film)|On the Nose]]''
| Delaney
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[From Hell (film)|From Hell]]''
| [[George Godley|Peter Godley]]
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (film)|Harry Potter and the Philosopher's Stone]]''
|rowspan=3| [[Rubeus Hagrid]]
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 2002
| ''[[Harry Potter and the Chamber of Secrets (film)|Harry Potter and the Chamber of Secrets]]''
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=4| 2004
| ''[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (film)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]''
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Ocean's Twelve]]''
| Ian Nicholas McNally / Matsui
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Van Helsing: The London Assignment]]''
| rowspan=2|[[Dr. Jekyll and Mr. Hyde (character)|Mr. Hyde]]
| rowspan=2|Садо&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Van Helsing (film)|Van Helsing]]''
|-
| 2005
| ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire (film)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]''
| Rubeus Hagrid
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 2006
| ''[[Stormbreaker (film)|Stormbreaker]]''
| The Prime Minister
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Provoked (film)|Provoked]]''
| Lord Edward Foster
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 2007
| ''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (film)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]]''
| Rubeus Hagrid
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 2008
| ''{{sortname|The|Tale of Despereaux|The Tale of Despereaux (film)}}''
| Gregory
| Садо&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''{{sortname|The|Brothers Bloom}}''
| The Curator
|&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|rowspan=2| 2009
| ''[[Gooby]]''
| Gooby
| Садо&lt;ref name=&quot;gooby&quot;&gt;{{cite news |last1=Anderson |first1=Jason |title=Gooby: Giant bear can't save mediocre movie |url=https://www.thestar.com/entertainment/2009/06/26/gooby_giant_bear_cant_save_mediocre_movie.html |access-date=14 October 2022 |work=Toronto Star |date=26 June 2009 |archive-date=3 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803072711/https://www.thestar.com/entertainment/2009/06/26/gooby_giant_bear_cant_save_mediocre_movie.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince (film)|Harry Potter and the Half-Blood Prince]]''
|rowspan=3| Rubeus Hagrid
|rowspan=3| &lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 2010
| ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows Part 1]]''
|-
| 2011
| ''[[Harry Potter and the Deathly Hallow.Part 2]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2012
| ''[[Brave (2012 film)|Brave]]''
| Lord Dingwall
| Садо&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Great Expectations (2012 film)|Great Expectations]]''
| Mr. Jaggers
| &lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 2014
| ''[[Effie Gray (film)|Effie Gray]]''
| Doctor
| Нақши охирин&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|}

=== Телевизион ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
|-
| 1979
| ''[[Play for Today]]''
| Jimmie
| &quot;[[Play for Today#Waterloo Sunset|Waterloo Sunset]]&quot;&lt;ref name=&quot;bfi&quot;&gt;{{cite web |title=Robbie Coltrane |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2ba13a90f1 |website=[[British Film Institute]] |access-date=14 October 2022 |archive-date=8 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508232023/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2ba13a90f1 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1980
| ''The Lost Tribe''
| Border Post Guard
| &quot;Keep Us Alive&quot;&lt;ref name=&quot;www.screenonline.org.uk&quot;&gt;{{Cite web |title=BFI Screenonline: Coltrane, Robbie (1950–) Credits |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/500418/credits.html |access-date=17 October 2022 |website=www.screenonline.org.uk |archive-date=21 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021031715/http://www.screenonline.org.uk/people/id/500418/credits.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1981
| ''[[Metal Mickey]]''
| Jason
| &quot;Mickey the Demon Barber&quot;&lt;ref name=&quot;www.screenonline.org.uk&quot; /&gt;
|-
| ''[[Keep It in the Family (1980 TV series)|Keep It in the Family]]''
| Mr. Conway
| &quot;A Matter of Principle&quot;&lt;ref name=&quot;www.screenonline.org.uk&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1982
| ''[[Sin on Saturday]]''
| Худ
| 2 қисм: &quot;Lust&quot;, &quot;Covetousness&quot;&lt;ref name=&quot;www.screenonline.org.uk&quot; /&gt;
|-
| ''[[The Young Ones (TV series)|The Young Ones]]''
| Slobber
| Мавсими 1, қисми 2: &quot;Oil&quot;&lt;ref name=&quot;British Comedy Guide&quot;&gt;{{cite web |title=The Young Ones |url=https://www.comedy.co.uk/tv/the_young_ones/episodes/ |access-date=23 October 2021 |website=British Comedy Guide |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014202655/https://www.comedy.co.uk/tv/the_young_ones/episodes/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1982–2012
| ''[[The Comic Strip|The Comic Strip Presents]]...''
| Нақшҳои гуногун
| Қисмҳои 1–5; Махсус: &quot;[[Five Go Mad in Dorset]]&quot;&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web|title=The Comic Strip Presents... series and episodes list|url=https://www.comedy.co.uk/tv/the_comic_strip_presents/episodes/|access-date=25 October 2021|website=British Comedy Guide|language=en-GB|archive-date=25 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025163905/https://www.comedy.co.uk/tv/the_comic_strip_presents/episodes/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;коргардон &amp; ҳаммуаллиф, қисм: &quot;Jealousy&quot; (1993)&lt;ref name=&quot;Guide-2&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|1983
| ''[[Are You Being Served?]]''
| C.B. садо
| Садо; қисм: &quot;Calling All Customers&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Are You Being Served? Season 9 |url=https://www.radiotimes.com/programme/b-p59w1r/are-you-being-served-season-9/ |access-date=15 October 2022 |website=Radio Times |language=en |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016220455/https://www.radiotimes.com/programme/b-p59w1r/are-you-being-served-season-9/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Alfresco (TV series)|Alfresco]]''
| rowspan=&quot;3&quot; | Нақшҳои гуногун 
| 13 қисм&lt;ref name=&quot;BFI Screenonline&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 1984
| ''[[A Kick Up the Eighties]]''
| Replaced Richard Stilgoe. нависанда.&lt;ref name=&quot;BBC-2004&quot; /&gt;
|-
| ''[[Laugh??? I Nearly Paid My Licence Fee]]'' 
|Филмноманавис.&lt;ref name=&quot;Laugh&quot; /&gt;
|-
| ''[[The Young Ones (TV series)|The Young Ones]]''
| Dr Carlisle / &lt;br/&gt;Captain Blood 
| Мавсими 2, қисми 1: &quot;[[Bambi (The Young Ones)|Bambi]]&quot; &amp; қисми 4: &quot;Time&quot;&lt;ref name=&quot;British Comedy Guide&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1987
| ''[[Blackadder the Third]]''
| [[Samuel Johnson]]
| Қисми 2: &quot;[[Ink and Incapability]]&quot;&lt;ref name=&quot;BBC-2005&quot; /&gt;
|-
| ''[[Tutti Frutti (1987 TV series)|Tutti Frutti]]''
| Danny McGlone
| 6 қисм&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1988
| ''[[Saturday Live&amp;nbsp;(British TV programme)|Friday Night Live]]''
| Нақшҳои гуногун&lt;br /&gt; &quot;Uncle Don Corleone&quot;
| [[List of Saturday Live (UK TV series) episodes#Friday Night Live - Series 1|Show 6]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=British Comedy Guide |title=The Very Best Of Friday Night Live DVD |url=https://www.comedy.co.uk/tv/friday_night_live/shop/725/the_very_best_of_dvd/ |access-date=17 October 2022 |website=British Comedy Guide |language=en |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017093147/https://www.comedy.co.uk/tv/friday_night_live/shop/725/the_very_best_of_dvd/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Blackadder's Christmas Carol]]''
| The Spirit of Christmas
| Махсус&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 1989
| ''The Robbie Coltrane Special''
|Худ
| [[LWT]]; ҳаммуаллиф&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;&gt;{{cite web |title=''The Robbie Coltrane Special'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0443621/?ref_=fn_al_tt_1 |access-date=21 April 2022 |website=IMDB |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014202654/https://www.imdb.com/title/tt0443621/?ref_=fn_al_tt_1 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1991
| ''[[Screen One]]''
| Psychiatrist Liam Kane
| Қисм: &quot;[[Screen One#Alive and Kicking|Alive and Kicking]]&quot;&lt;ref name=&quot;www.screenonline.org.uk&quot; /&gt;
|-
|1992
|''[[The Bogie Man (comics)|The Bogie Man]]''
|Francis Forbes Clunie
|Телефилм&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gormley |first=Charles |title=The Bogie Man |date=29 December 1992 |url=https://www.imdb.com/title/tt0395113/ |access-date=29 June 2022 |website=IMDB |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014202654/https://www.imdb.com/title/tt0395113/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2| 1993
| ''The Legend of Lochnagar''
| Пирамард
| Телефилм, садо&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''Coltrane in a Cadillac''
| Худ
| 4-қисми ҳуҷҷатӣ&lt;ref name=&quot;reporter&quot; /&gt;
|-
| 1993–2006
| ''[[Cracker (British TV series)|Cracker]]''
| Dr. Eddie 'Fitz' Fitzgerald
| 25 қисм&lt;ref name=&quot;reporter&quot;&gt;{{cite news |last1=Vlessing |first1=Etan |title=Robbie Coltrane, Comic Performer Who Played Hagrid in 'Harry Potter' Movies, Dies at 72 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/robbie-coltrane-dead-hagrid-harry-potter-movie-cracker-actor-1235241552/ |access-date=14 October 2022 |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=14 October 2022 |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014170751/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/robbie-coltrane-dead-hagrid-harry-potter-movie-cracker-actor-1235241552/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1997
| ''Coltrane's Planes and Automobiles''
| Худ
| 6-қисм ҳуҷҷатӣ&lt;ref name=&quot;www.screenonline.org.uk&quot; /&gt;
|-
| 1998
| ''{{sortname|The|Ebb-Tide}}''
| Capt. Chisholm
|Телефилм&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Ebb-tide (1997) |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b809ae3b3 |access-date=16 October 2022 |website=BFI |language=en |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017020501/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b809ae3b3 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1999
| ''[[Alice in Wonderland (1999 film)|Alice in Wonderland]]''
| [[Tweedledum and Tweedledee|Ned Tweedledum]]
|Телефилм&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
|2003
| ''The Planman''
| Jack Lennox QC
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Planman Part 1 (2003) |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b895e0dfa |access-date=16 October 2022 |website=BFI |language=en |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016211445/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b895e0dfa |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2004
| ''[[Pride (2004 film)|Pride]]''
| James
|Телефилм, садо&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| ''[[Frasier]]''
| Michael Moon
| Қисм: &quot;[[Goodnight, Seattle]]&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Frasier: Season 11, Episode 23 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/frasier/s11/e23 |language=en |access-date=16 October 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020143614/https://www.rottentomatoes.com/tv/frasier/s11/e23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2005
| ''[[Still Game]]''
| Davie
| Мавсими 4, қисми 3: &quot;Dial-A-Bus&quot;&lt;ref name=&quot;www.screenonline.org.uk&quot; /&gt;
|-
| 2006
| ''[[Cracker (UK TV series)|Cracker: Nine Eleven]]''
| Dr. Eddie 'Fitz' Fitzgerald
| Телефилм&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Oliver |first=Oliver |date=17 August 2006 |title=Cracker: Nine Eleven |url=https://www.theage.com.au/entertainment/cracker-nine-eleven-20060818-ge2y1i.html |access-date=17 October 2022 |website=The Age |language=en |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017093152/https://www.theage.com.au/entertainment/cracker-nine-eleven-20060818-ge2y1i.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007
| ''Robbie Coltrane B Road Britain ''
| Худ 
| Ҳуҷҷатӣ&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2009
| ''[[Murderland]]''
| D.I. Douglas Hain
|3-қисм драма&lt;ref&gt;{{Citation |title=Murderland |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/murderland/s01 |language=en |access-date=16 October 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017194434/https://www.rottentomatoes.com/tv/murderland/s01 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Gruffalo (film)|The Gruffalo]]''
| rowspan=&quot;2&quot; | Gruffalo
| rowspan=&quot;2&quot; | Филми кӯтоҳмуддат; садо&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gruffalo's Child |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018nrhm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016222522/http://www.bbc.co.uk/programmes/b018nrhm |archive-date=16 October 2015 |access-date=10 December 2011 |work=BBC One}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2011
| ''[[The Gruffalo's Child (film)|The Gruffalo's Child]]''
|-
| ''[[Lead Balloon]]''
| Donald
| Мавсими 4, қисми 4: &quot;Off&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC Two – Lead Balloon, Series 4, Off |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0125mfm |access-date=17 October 2022 |website=BBC |language=en-GB |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017084605/https://www.bbc.co.uk/programmes/b0125mfm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Мавсими 4, қисми 5: &quot;Blade&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC Two – Lead Balloon, Series 4, Blade |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b012b422 |access-date=17 October 2022 |website=BBC |language=en-GB |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017084602/https://www.bbc.co.uk/programmes/b012b422 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''50 Greatest Harry Potter Moments''
| rowspan=&quot;2&quot; | Худ
| Сухангӯ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=50 Greatest Harry Potter Moments (2011) |url=https://www.radiotimes.com/movie-guide/b-hqnwhd/50-greatest-harry-potter-moments/ |access-date=17 October 2022 |website=Radio Times |language=en |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017093150/https://www.radiotimes.com/movie-guide/b-hqnwhd/50-greatest-harry-potter-moments/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013
| ''The Many Faces of Robbie Coltrane''
| Ҳуҷҷатӣ&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Many Faces of Robbie Coltrane |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01skgvx |website=BBC |access-date=22 October 2021 |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014170814/https://www.bbc.co.uk/programmes/b01skgvx |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''[[National Treasure (British TV series)|National Treasure]]''
| Paul Finchley
| 4-қисм драма&lt;ref name=&quot;bfi&quot; /&gt;
|-
| 2016–18
| ''Robbie Coltrane's Critical Evidence''
| Баранда 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Robbie Coltrane's Critical Evidence |url=https://www.sky.com/watch/title/series/3bd90e49-b781-455e-868e-5dc925493d0c/robbie-coltrane-s-critical-evidence-3bd90e49-b781-455e-868e-5dc925493d0c/episodes/season-1/episode-1 |access-date=16 October 2022 |website=Sky |language=en-GB |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020135018/https://www.sky.com/watch/title/series/3bd90e49-b781-455e-868e-5dc925493d0c/robbie-coltrane-s-critical-evidence-3bd90e49-b781-455e-868e-5dc925493d0c/episodes/season-1/episode-1 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;Аз ҷониби [[Beyond International|BeyondHE]] ҳадди аққал ду фасл ҳамчун DVD маҷмӯа бароварда шудааст.
|-
| 2020
| ''[[Urban Myths (TV series)|Urban Myths]]''
| [[Orson Welles]]
| 1 қисм&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Guide |first=British Comedy |title=Urban Myths: F For Fakenham: Orson Welles In Norwich Cast and Crew Credits |url=https://www.comedy.co.uk/tv/urban_myths_orson_welles_in_norwich/cast_crew/ |access-date=16 October 2022 |website=British Comedy Guide |language=en |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016202652/https://www.comedy.co.uk/tv/urban_myths_orson_welles_in_norwich/cast_crew/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''[[Harry Potter 20th Anniversary: Return to Hogwarts]]''
| Худ
| [[HBO Max]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hipes |first=Patrick |date=20 December 2021 |title='Harry Potter 20th Anniversary: Return To Hogwarts' Trailer Gets The Gang Back Together |url=https://deadline.com/video/harry-potter-20th-anniversary-return-to-hogwarts-trailer-hbo-max/ |access-date=17 October 2022 |website=Deadline |language=en-US |archive-date=28 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228210759/https://deadline.com/video/harry-potter-20th-anniversary-return-to-hogwarts-trailer-hbo-max/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== Театр ===
{| class=&quot;wikitable unsortable&quot;
|+
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
|-
|1978 || ''[[The Slab Boys Trilogy|The Slab Boys]]'' || Jack Hogg || [[Traverse Theatre]], Edinburgh&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The slab boys – Scottish plays |url=https://digital.nls.uk/scottish-theatre/slab-boys/index.html |access-date=15 October 2022 |website=National Library of Scotland |archive-date=15 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015082620/https://digital.nls.uk/scottish-theatre/slab-boys/index.html |url-status=live |accessdate=2025-06-03 |archivedate=2022-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221015082620/https://digital.nls.uk/scottish-theatre/slab-boys/index.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|1980 || ''Threads'' || Performer || [[Hampstead Theatre]], London&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Byrne |first=John |url=https://books.google.com/books?id=3aebBwAAQBAJ&amp;dq=1980%09%22Threads%22+Hampstead+Theatre&amp;pg=PT98 |title=The Slab Boys Trilogy |date=16 April 2015 |publisher=Faber &amp; Faber |isbn=978-0-571-32578-8 |language=en |access-date=23 October 2022 |archive-date=21 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121023732/https://books.google.com/books?id=3aebBwAAQBAJ&amp;dq=1980%09%22Threads%22+Hampstead+Theatre&amp;pg=PT98 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== Мюзик видеоҳо ===
{| class=&quot;wikitable unsortable&quot;
|+
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
|-
|2011 || ''[[Deeper Understanding#Music video|Deeper Understanding]]'' || Computer Junkie || аз [[Kate Bush]] албоми [[Director's Cut (Kate Bush album)|''Director's Cut'']]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kate Bush – Deeper Understanding – Official Video |url=https://www.youtube.com/watch?v=nzqF_gBpS84&amp;list=OLAK5uy_ksUx3NthRcaYe6IjFXpC34VhzOeT06FdI&amp;index=4 |date=25 April 2011 |access-date=15 October 2022 |website=YouTube |archive-date=15 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015140621/https://www.youtube.com/watch?v=nzqF_gBpS84&amp;list=OLAK5uy_ksUx3NthRcaYe6IjFXpC34VhzOeT06FdI&amp;index=4 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Британияи Кабир]]
[[Гурӯҳ:Продюсерони Британияи Кабир]]
[[Гурӯҳ:Филмноманависони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Филмноманависони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Филмноманависони Британияи Кабир]]
[[Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Британияи Кабир]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>811mipj3soh1uxz67llzvqc5wjz1trk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энергияи барқароршаванда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327735</id>
    <revision>
      <id>1492126</id>
      <parentid>1488320</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36356" sha1="0sb9faa372m67kbexmmhwb9yjc79tv9" xml:space="preserve">'''Энергияи таҷдидшаванда''', ё '''регенеративӣ''', '''«сабз»''', — [[энергия]] аз [[Энергетические ресурсы|захираҳои энергетикӣ]], ки аз рӯи миқёси инсонӣ таҷдидшаванда ё тамомнашаванда мебошанд. Принсипи асосии истифодаи энергияи таҷдидшаванда аз истихроҷи он аз равандҳои доимо дар [[Окружающая среда|муҳити атроф]] рухдиҳанда ё [[Органические вещества|захираҳои органикии]] таҷдидшаванда ва пешниҳод барои истифодаи [[техника|техникӣ]] иборат аст. Энергияи таҷдидшавандаро аз [[природные ресурсы|захираҳои табиӣ]] ба монанди: [[нури офтоб]], [[водотоки|ҷараёни об]], [[ветер|бод]], [[прилив|мадду ҷазр]] ва [[геотермальная энергия|гармии геотермалӣ]] мегиранд, ки онҳо [[Возобновляемые ресурсы|таҷдидшаванда]] мебошанд (ба таври табиӣ пурра мешаванд), инчунин аз [[Биотопливо|биомаводи сӯхт]]: [[Древесина|ҳезум]], [[растительное масло|равғани растанӣ]], [[этанол]], [[биогаз]].

Дар соли 2019 26,8%-и [[Мировое потребление энергии|истеъмоли энергияи ҷаҳонӣ]] аз ҳисоби манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия таъмин карда шуд (ки қисми зиёди онро (16%) [[гидроэнергетика]] ташкил медиҳад).

Дар соли 2024 зиёда аз 40%-и нерӯи барқи ҷаҳонӣ аз манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия тавлид шудааст. Рушди аз ҳама зиёдро [[солнечная генерация|тавлиди офтобӣ]] нишон дод&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/|title=Global Electricity Review 2025|lang=en-US|website=Ember|access-date=2025-05-12}}&lt;/ref&gt;.

== Тамоюлҳо == 
Дар соли 2006 тақрибан 18%-и истеъмоли нерӯи барқи ҷаҳонӣ аз манбаъҳои таҷдидшаванда таъмин карда шуд, ки 13%-и он аз [[Биомасса|биомассаи]] анъанавӣ, ба монанди сӯзондани ҳезум буд&lt;ref name=&quot;REN21-2007&quot;&gt;[http://www.ren21.net/pdf/RE2007_Global_Status_Report.pdf Global Status Report 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529090731/http://www.ren21.net/pdf/RE2007_Global_Status_Report.pdf |date=2008-05-29 }}&lt;/ref&gt;. Дар соли 2010 16,7%-и истеъмоли энергияи ҷаҳонӣ аз манбаъҳои таҷдидшаванда ба даст омад; дар соли 2015 ин нишондиҳанда 19,3%-ро ташкил дод. Саҳми биомассаи анъанавӣ тадриҷан коҳиш меёбад, дар ҳоле ки саҳми энергияи таҷдидшавандаи муосир меафзояд. Тибқи пешгӯии ИЭИ РАН ва Маркази энергетикии Мактаби идоракунии Москва «Сколково», то соли 2040 МЭТ (манбаъҳои энергияи таҷдидшаванда) 35-50% тавлиди нерӯи барқи ҷаҳонӣ ва 19-25 % тамоми истеъмоли энергияро таъмин хоҳанд кард&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://energy.skolkovo.ru/downloads/documents/SEneC/Research/SKOLKOVO_EneC_Forecast_2019_Rus.pdf |title=Прогноз развития энергетики мира и России 2019 |accessdate=2026-01-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250515051729/https://energy.skolkovo.ru/downloads/documents/SEneC/Research/SKOLKOVO_EneC_Forecast_2019_Rus.pdf |archivedate=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;.

Бино ба маълумоти маркази таҳлилии ''Ember'', дар нимсолаи аввали соли 2025 дар ҷаҳон энергетикаи таҷдидшаванда аз тавлиди энергия аз ангишт пеш гузашт (5072 ГВт⋅соат дар баробари 4896 ГВт⋅соат). Энергетикаи офтобӣ ва бодӣ чунон зуд рушд карданд, ки тамоми афзоиши истеъмоли нерӯи барқи ҷаҳониро пӯшониданд. Дар баробари ин, тавлиди нерӯи барқ аз ангишт дар Ҳиндустон ва Чин коҳиш ёфта, дар ИМА ва Иттиҳоди Аврупо афзоиш ёфт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-mid-year-insights-2025|title=Global Electricity Mid-Year Insights 2025|lang=en-US|website=Ember|date=2025-10-07|access-date=}}&lt;/ref&gt;. Редаксияи маҷаллаи ''[[Science]]'' рушди энергетикаи таҷдидшавандаро [[Прорыв года (Science)|«пешравии» соли 2025]] номид&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://www.science.org/content/article/breakthrough-2025|автор=Tim Appenzeller|заглавие=2025 Breakthrough of the Year: The unstoppable rise of renewable energy|год=2025|язык=en|издание=[[Science]]|месяц=12|число=18|том=390|выпуск=6779|doi=10.1126/science.z57oqnf}}&lt;/ref&gt;.

Аз соли 2004 то 2013 саҳми нерӯи барқи дар [[Европейский союз|Иттиҳоди Аврупо]] аз манбаъҳои таҷдидшаванда тавлидшуда аз 14 то 25 % афзоиш ёфт&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.gazeta.ru/business/2016/02/05/8058287.shtml|title= Европа устала от солнца и ветра|author= Евгения Сазонова, Алексей Топалов|date= |work= 2016-02-07|publisher= Газета.ru|access-date= 2016-02-07|lang= |archive-date= 2016-02-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20160207085257/http://www.gazeta.ru/business/2016/02/05/8058287.shtml|url-status= live}}&lt;/ref&gt;. [[энергетика Германии|Дар Олмон]] дар соли 2018 аз манбаъҳои таҷдидшаванда 38% нерӯи барқ тавлид шуд, дар соли 2024 — 54 % (бо назардошти гидроэнергетика)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7379664|title=Возобновляемые источники обеспечивают Германии 54% энергопотребления|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-12-13|access-date=2024-12-13|archive-date=2024-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214100145/https://www.kommersant.ru/doc/7379664|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 21 майи соли 2023 аз соати 11:00 то 17:00 аз сабаби аз ҳад зиёд тавлид шудани энергия дар манбаъҳои алтернативӣ (дар турбинаҳои бодӣ ва нерӯгоҳҳои офтобӣ) дар аксари кишварҳои Иттиҳоди Аврупо арзиши нерӯи барқ ба [[Отрицательная цена|қиматҳои манфӣ]] расид&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20230523/elektrichestvo-1873484010.html Триумф зеленой повестки: электричество в Европе стало бесплатным] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230523230450/https://ria.ru/20230523/elektrichestvo-1873484010.html |date=2023-05-23 }} // 23.05.2023&lt;/ref&gt;.

[[Бразилия]] яке аз бузургтарин барномаҳои истифодаи манбаъҳои таҷдидшавандаи энергияро дар ҷаҳон амалӣ мекунад, ки бо тавлиди [[Биоэтанол|этаноли сӯзишворӣ]] аз найшакар алоқаманд аст; спирти этилӣ дар ҳоли ҳозир 18 % ниёзи кишварро ба сӯзишвории автомобилӣ пӯшиш медиҳад.

[[Гидроэлектроэнергия]] бузургтарин манбаи энергияи таҷдидшаванда мебошад, ки 15,3 % тавлиди нерӯи барқи ҷаҳонӣ ва 3,3 % истеъмоли энергияи ҷаҳониро таъмин мекунад (дар соли 2010).

Истифодаи [[Энергия ветра|энергияи бод]] соле тақрибан 30 % меафзояд ва дар саросари ҷаҳон бо иқтидори насбшудаи 318 гигаватт (ГВт) дар соли 2013 дар кишварҳои Аврупо, ИМА ва Чин васеъ истифода мешавад.

[[Солнечная электростанция|Нерӯгоҳҳои офтобӣ]] дар Олмон ва Испания маъмуланд. Нерӯгоҳҳои гармии офтобӣ дар ИМА ва Испания фаъолият мекунанд ва бузургтарини онҳо нерӯгоҳ дар [[Мохаве (пустыня)|биёбони Мохаве]] бо иқтидори 354 МВт мебошад. Истеҳсоли [[солнечная панель|панелҳои фотоэлектрикӣ]] босуръат меафзояд, дар соли 2008 панелҳо бо иқтидори умумии 6,9 ГВт (6900 МВт) истеҳсол шуданд, ки ин нисбат ба сатҳи соли 2004 қариб шаш маротиба зиёд аст.

[[Геотермальная электростанция|Дастгоҳҳои геотермалӣ]]: бузургтарин дар ҷаҳон дастгоҳ дар [[гейзер]]ҳои [[Калифорния]] бо иқтидори номиналии 750 МВт мебошад.

Ширкатҳои бузурги ғайри ашёи хом истифодаи энергияи таҷдидшавандаро дастгирӣ мекунанд. Чунончи, [[IKEA]] нақша дорад, ки то соли 2020 худро пурра бо энергияи таҷдидшаванда таъмин кунад. [[Apple]] — соҳиби бузургтарини нерӯгоҳҳои офтобӣ мебошад ва аз ҳисоби манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия тамоми марказҳои додаҳои (дата-центр) ширкат кор мекунанд. Саҳми манбаъҳои таҷдидшаванда дар энергияи истеъмолшавандаи [[Google (компания)|Google]] 35 %-ро ташкил медиҳад, сармоягузориҳои ширкат дар энергетикаи таҷдидшаванда аз 2 миллиард доллар гузашт{{sfn|Сидорович, Владимир|2015|с=23}}.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |- ! Нишондиҳандаҳои ҷаҳонии энергияи таҷдидшаванда&lt;ref name=&quot;REN21 2016&quot;&gt;REN21 2016. [http://www.ren21.net/GSR-2016-Report-Full-report-EN Renewables Global Status Report 2016] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240714071120/http://www.ren21.net/GSR-2016-Report-Full-report-EN |date=2024-07-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated1&gt;REN21 2014. [http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR/2014/GSR2014_full%20report_low%20res.pdf Renewables Global Status Report 2014] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201112031450/https://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR/2014/GSR2014_full |date=2020-11-12 }} {{Cite web |url=https://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR/2014/GSR2014_full |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2026-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112031450/https://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR/2014/GSR2014_full |archivedate=2020-11-12}}&lt;/ref&gt; || 2008 || 2009 || 2010 || 2011 || 2012 || 2013 || 2014 || 2015 || 2016 || 2017 || 2018 || 2019 || 2020 ! 2021 |- | align=left | Сармоягузориҳои солона дар энергияи таҷдидшаванда (млрд. доллари ИМА) || 130 || 160 || 211 || 257 || 244 || 232 || 270 || 286 || 241 || 326 || 296 || 298,4 || 303,5 | 366 |- | align=left | Иқтидори умумии насбшудаи энергияи таҷдидшаванда (бо назардошти гидроэнергетика, ГВт) || 1140 || 1230 || 1320 || 1360 || 1470 || 1578 || 1712 || 1849 || 2017 || 2197 || 2387 || 2581 || 2838 | 3146 |- | align=left | [[Гидроэнергетика]] (ГВт) || 885 || 915 || 945 || 970 || 990 || 1018 || 1055 || 1064 || 1096 || 1112 || 1135 || 1150 || 1170 | 1195 |- | align=left | [[Солнечная энергетика|Энергетикаи офтобӣ]] (ГВт) || 16 || 23 || 40 || 70 || 100 || 138 || 177 || 227 || 303 || 405 || 512 || 621 || 760 | 942 |- | align=left | [[Ветроэнергетика|Энергетикаи бодӣ]] (ГВт) || 121 || 159 || 198 || 238 || 283 || 319 || 370 || 433 || 487 || 540 || 591 || 650 || 743 | 845 |- | align=left | [[Биоэнергетика (электроэнергетика)|Биоэнергетика]] (ГВт) || || || || || || || || || || 121 || 131 || 137 || 133 | 143 |- | align=left | [[Геотермальная энергетика|Энергетикаи геотермалӣ]] (ГВт) || || || || || || || || || || 12,8 || 13,2 || 14 || 14,1 | 14,5 |- | align=left | Истеҳсоли [[биодизель|биодизел]] (млрд. литр) || 12 || 17,8 || 18,5 || 21,4 || 22,5 || 26 || 29,7 || 30,3 || 30,8 || 33 || 41 || 41 || 39 | |- | align=left | Истеҳсоли этанол (млрд. литр) || 67 || 76 || 86 || 86 || 83 || 87 || 94 || 98 || 99 || 104 || 111 || 115 || 105 | |- | align=left |

== Манбаъҳои энергияи таҷдидшаванда == 
[[Термоядерный синтез|Синтези термоядроии]] [[Солнце|Офтоб]] сарчашмаи асосии аксари намудҳои энергияи таҷдидшаванда мебошад, ба истиснои энергияи [[Геотермическая энергия|геотермикӣ]] ва [[Энергия океана|энергияи мадду ҷазр]]. Бино ба ҳисобҳои астрономҳо, давомоти боқимондаи умри Офтоб тақрибан панҷ миллиард солро ташкил медиҳад, аз ин рӯ дар миқёси инсонӣ ба энергияи таҷдидшавандае, ки аз Офтоб бармеояд, тамомшавӣ таҳдид намекунад.

Дар маънои қатъии физикӣ [[Закон сохранения энергии|энергия таҷдид намешавад]], балки доимо аз манбаъҳои дар боло зикршуда гирифта мешавад. Аз [[Солнечная энергия|энергияи офтобие]], ки ба Замин мерасад, танҳо як қисми хеле хурди он ба дигар шаклҳои энергия табдил меёбад ва қисми зиёди он танҳо ба [[Космическое пространство|кайҳон]] меравад.

Бар хилофи истифодаи равандҳои доимӣ, истихроҷи барандагони энергияи истихроҷшаванда, ба монанди [[каменный уголь|ангиштсанг]], [[нефть|нафт]], [[природный газ|гази табиӣ]] ё [[торф]] қарор дорад. Дар фаҳмиши васеъ онҳо низ таҷдидшавандаанд, аммо на аз рӯи меъёрҳои инсонӣ, зеро ташаккули онҳо садҳо миллион солро талаб мекунад ва истифодаи онҳо хеле тезтар сурат мегирад.

=== Энергияи бод === 
[[Бодпарки офшорӣ дар шимоли Британияи Кабир]] [[Ветроэнергетика]] Ин соҳаи энергетика мебошад, ки ба табдил додани [[Кинетическая энергия|энергияи кинетикии]] массаҳои ҳаво дар [[Атмосфера Земли|атмосфера]] ба энергияи [[Электрическая энергия|электрикӣ]], [[Тепловая энергия|гармӣ]] ва ҳар гуна шакли дигари энергия барои истифода дар хоҷагии халқ тахассус дорад. Табдилдиҳӣ бо ёрии [[ветрогенератор|бодгенератор]] (барои гирифтани нерӯи барқ), [[Ветряная мельница|осиёбҳои бодӣ]] (барои гирифтани [[Механическая энергия|энергияи механикӣ]]) ва бисёр навъҳои дигари агрегатҳо сурат мегирад. Энергияи бод натиҷаи фаъолияти офтоб аст, бинобар ин он ба намудҳои таҷдидшавандаи энергия тааллуқ дорад.

[[Мощность|Иқтидори]] [[ветрогенератор|бодгенератор]] аз масоҳате, ки парраҳои генератор фаро мегиранд, вобаста аст. Масалан, турбинаҳои дорои иқтидори 3 МВт (V90) истеҳсоли ширкати [[Дания|даниягии]] [[Vestas]] баландии умумии 115 метр, баландии манора 70 метр ва қутри парраҳои 90 метр доранд.

Минтақаҳои наздисоҳилӣ мавзеъҳои умедбахш барои тавлиди энергия аз бод ба ҳисоб мераванд. Дар баҳр, дар масофаи 10—12 километр аз соҳил (ва баъзан дуртар), [[Ветряная электростанция|нерӯгоҳҳои бодии офшорӣ]] сохта мешаванд.

=== Гидроэнергия (Энергияи об) === 
Бузургтарин [[ГЭС]] дар ҷаҳон — [[Три ущелья (электростанция)|Се дара]] дар [[Китай|Чин]].]] {{главная|Гидроэнергетика}} Дар ин [[электростанция|нерӯгоҳҳо]] ҳамчун манбаи энергия [[Гидроэнергия|энергияи потенсиалии ҷараёни об]] истифода мешавад, ки сарчашмаи аввалини он Офтоб мебошад. Офтоб обро бухор мекунад, ки он сипас дар баландиҳо ба шакли боришот меборад ва ба поён ҷорӣ шуда, дарёҳоро ба вуҷуд меорад. Нерӯгоҳҳои барқи обиро (НБО) одатан дар [[река|дарёҳо]] бо сохтани [[плотина|бандҳо]] ва [[водохранилище|обанборҳо]] бунёд мекунанд.

Хусусиятҳо:

[[Себестоимость|Арзиши аслии]] нерӯи барқ дар НБО нисбат ба ҳама намудҳои дигари нерӯгоҳҳо ба таври назаррас пасттар аст.

Генераторҳои НБО-ро вобаста ба истеъмоли энергия хеле зуд фаъол ва хомӯш кардан мумкин аст.

Манбаи таҷдидшавандаи энергия.

Таъсири хеле камтар ба муҳити ҳаво нисбат ба дигар намудҳои нерӯгоҳҳо.

Сохтмони НБО одатан бештар [[Капиталоёмкость|сармояталаб]] аст.

Намудҳои НБО:

Бандӣ

Бебанд (ҷараёни озод)

[[Малая гидроэлектростанция|Хурд]]

[[Гидроаккумулирующая электростанция|Гидроаккумулятсионӣ]]

[[Приливная электростанция|Мадду ҷазрӣ]]

Дар ҷараёнҳои уқёнусӣ

[[Волновая электростанция|Мавҷӣ]]

То соли 2010 гидроэнергетика тавлиди то 76 % энергияи таҷдидшаванда ва то 16 % тамоми нерӯи барқро дар ҷаҳон таъмин мекунад. Кишварҳои пешсаф дар тавлиди гидроэнергия ба ҳар сари аҳолӣ [[Норвегия]], [[Исландия]] ва [[Канада]] мебошанд.
Ин матн ба забони тоҷикӣ тарҷума шуд. Сохтори вики-матн, шаблонҳо, истинодҳо ва категорияҳо пурра нигоҳ дошта шудаанд:

=== Энергияи мадду ҷазр === 
Нерӯгоҳҳои ин навъ як намуди махсуси нерӯгоҳҳои барқи обӣ мебошанд, ки энергияи мадду ҷазр, дақиқтараш энергияи кинетикии чархиши Заминро истифода мебаранд. Нерӯгоҳҳои мадду ҷазрӣ (НМҶ) дар соҳилҳои баҳрҳо сохта мешаванд, ки дар он ҷо қувваҳои ҷозибаи Моҳ ва Офтоб дар як шабонарӯз ду маротиба сатҳи обро тағйир медиҳанд.

Барои гирифтани энергия халиҷ ё даҳонаи дарёро бо банд (плотина) мепӯшонанд, ки дар он гидроагрегатҳо насб карда шудаанд. Ин агрегатҳо метавонанд ҳам дар реҷаи генератор ва ҳам дар реҷаи насос (барои кашидани об ба обанбор бо мақсади кори минбаъда дар вақти набудани мадду ҷазр) кор кунанд. Дар ҳолати охирин онҳоро [[Гидроаккумулирующая электростанция|нерӯгоҳҳои гидроаккумулятсионӣ]] меноманд.

Афзалиятҳои НМҶ дар экологӣ будан ва арзиши пасти тавлиди энергия мебошад. Камбудиҳо — арзиши баланди сохтмон ва тағйирёбии иқтидор дар давоми шабонарӯз, ки бинобар ин НМҶ танҳо дар як низоми ягонаи энергетикӣ бо дигар намудҳои нерӯгоҳҳо кор карда метавонад.

=== Энергияи мавҷҳо === 
[[Волновая электростанция|Нерӯгоҳҳои мавҷии барқӣ]] [[Потенциальная энергия|энергияи потенсиалии]] мавҷҳоро, ки дар сатҳи уқёнус интиқол дода мешаванд, истифода мебаранд. Иқтидори мавҷнокӣ бо кВт/м арзёбӣ мешавад. Дар муқоиса бо энергияи бод ва офтоб, энергияи мавҷҳо дорои иқтидори хоси бештар аст. Сарфи назар аз табиати шабеҳ бо энергияи мадду ҷазр ва ҷараёнҳои уқёнусӣ, энергияи мавҷӣ [[Возобновляемые ресурсы|манбаи алоҳидаи энергияи таҷдидшаванда]] ба ҳисоб меравад.

=== Энергияи градиенти ҳарорати оби баҳр === 
Яке аз намудҳои энергияи таҷдидшаванда, ки имкон медиҳад бо истифода аз фарқияти ҳарорат дар сатҳ ва умқи уқёнуси ҷаҳонӣ нерӯи барқ ба даст оварда шавад.

=== Энергияи градиенти консентратсияи намак дар об === 
[[Осмотическая электростанция|Нерӯгоҳҳои осмосии барқӣ]] фарқияти консентратсияи намакро барои тавлиди энергияи электрикӣ ё тавассути қувваи механикии фишори осмосӣ бо ёрии [[Обратный электродиализ|электродиализи баръакс]] истифода мебаранд.

=== Энергияи нури офтоб === 
Ин намуди энергетика ба табдил додани [[Электромагнитное излучение|афканишоти электромагнитии]] офтобӣ ба энергияи электрикӣ ё гармӣ асос ёфтааст.

[[Электростанция|Нерӯгоҳҳои]] офтобӣ энергияи [[Солнце|Офтоб]]-ро ҳам мустақиман ([[Фотоэлемент|нерӯгоҳҳои фотоэлектрикӣ]], ки дар асоси падидаи [[Внутренний фотоэффект|фотоэффекти дохилӣ]] кор мекунанд) ва ҳам бавосита — бо истифода аз [[Кинетическая энергия|энергияи кинетикии]] [[пар|буғ]] истифода мебаранд.

Бузургтарин нерӯгоҳи фотоэлектрикӣ [[Topaz Solar Farm]] дорои иқтидори 550 МВт мебошад. Он дар иёлати [[Калифорния]]-и ИМА воқеъ аст.

Ба нерӯгоҳҳои офтобии дорои таъсири бавосита дохил мешаванд:

'''Маноравӣ''' — нури офтобро бо [[гелиостат]]ҳо ба манораи марказии дорои маҳлули намак равона мекунанд.

'''Модулӣ''' — дар ин [[Солнечная электростанция#СЭС использующие параболические концентраторы|нерӯгоҳҳо]] интиқолдиҳандаи ҳарорат, ки одатан [[масло|равған]] аст, ба қабулкунак дар [[Фокус (физика)|фокуси]] ҳар як консентратсияи оинавии параболо-силиндрӣ расонида мешавад ва сипас гармиро ба об дода, онро бухор мекунад.

Схемаи ҳавзи офтобӣ:


1 — қабати оби ширин;
 
2 — қабати градиентӣ;

3 — қабати шӯроб; 

4 — гармидиҳанда.

'''Ҳавзҳои офтобӣ''' — ҳавзи хурде бо умқи чанд метр мебошанд, ки одатан сохтори бисёрқабата доранд. Қабати болоӣ — [[Конвекция|конвективӣ]] — оби ширин; дар поён қабати градиентӣ бо афзоиши консентратсияи шӯроб ба самти поён; дар таҳи ҳама қабати шӯроби ғализ ҷойгир аст. Таҳ ва деворҳо бо маводи сиёҳ барои ҷалби гармӣ пӯшонида мешаванд. Гармшавӣ дар қабати поёнӣ ба амал меояд, зеро шӯроб нисбат ба об [[плотность|зичии]] баландтар дорад. Дар муҳити шӯроб [[теплообменник|гармидиҳандаи]] қубурӣ гузошта шудааст, ки дар он моеъи зудҷӯшанда ([[аммиак]], [[фреон]] ва ғайра) гардиш мекунад ва ҳангоми гарм шудан [[Испарение|бухор]] шуда, энергияи кинетикиро ба [[Паровая турбина|турбинаи буғӣ]] интиқол медиҳад.

=== Энергияи геотермалӣ === 
Нерӯгоҳҳои ин навъ [[Тепловая электростанция|нерӯгоҳҳои ҳароратӣ]] мебошанд, ки ҳамчун [[Теплоноситель|интиқолдиҳандаи гармӣ]] обро аз [[Геотермальный источник|чашмаҳои гарми геотермалӣ]] истифода мебаранд. Бинобар набудани зарурати гарм кардани об, ГеоТЭС-ҳо нисбат ба ТЭС-ҳо ба таври назаррас аз ҷиҳати экологӣ тозатаранд. ГеоТЭС-ҳо дар минтақаҳои вулканӣ сохта мешаванд, ки дар он ҷо об дар умқи нисбатан кам аз ҳарорати ҷӯшиш зиёд гарм мешавад ва ба сатҳи замин мебарояд, ки баъзан дар шакли [[гейзер]]ҳо зоҳир мешавад. Дастрасӣ ба манбаъҳои зеризаминӣ тавассути пармакунии чоҳҳо сурат мегирад.

=== Биоэнергетика === 
Ин соҳаи энергетика ба тавлиди энергия аз [[Биотопливо|биомаводи сӯхт]] тахассус дорад. Он ҳам дар тавлиди энергияи [[Электроэнергия|электрикӣ]] ва ҳам [[Тепловая энергия|гармӣ]] истифода мешавад.

=== Биомаводи сӯхти насли аввал ===

''Биомаводи сӯхт'' — маводи сӯхт аз ашёи хоми биологӣ, ки одатан дар натиҷаи [[Переработка отходов|коркарди]] [[отходы|партовҳои]] биологӣ ба даст меояд. Намудҳои он:

биомаводи сӯхти сахт ([[лес энергетический|ҷангали энергетикӣ]]: [[дрова|ҳезум]], [[Брикет (биоэнергетика)|брикетҳо]], [[топливные гранулы|гранулаҳои сӯзишворӣ]], [[щепа|пораҳои чӯб]], [[солома|коҳ]], [[лузга|пучоқ]]), [[торф]];

биомаводи сӯхти моеъ (барои муҳаррикҳои дарунсӯз, масалан, био[[этанол]], био[[метанол]], био[[бутанол]], [[диметиловый эфир|эфири диметилӣ]], [[биодизель|биодизел]]);

газшакл ([[биогаз]], био[[водород]], [[метан]]).

==== Биомаводи сӯхти насли дуюм ====
Заводи пиролизи биомасса, Австрия]] ''Биомаводи сӯхти насли дуюм'' — намудҳои гуногуни маводи сӯхт, ки бо усулҳои гуногуни [[пиролиз]]-и биомасса ё дигар намудҳои маводи сӯхт аз ашёи хоми «насли дуюм» ба даст меоянд. Пиролизи тез имкон медиҳад, ки биомасса ба моеъ табдил дода шавад, ки интиқол, нигоҳдорӣ ва истифодаи он осонтар ва арзонтар аст.

Ашёи хом барои биомаводи сӯхти насли дуюм пайвастагиҳои [[Лигноцеллюлоза|лигноцеллюлозӣ]] мебошанд, ки пас аз ҷудо кардани қисмҳои барои [[Пищевая промышленность|саноати хӯрокворӣ]] мувофиқи ашёи хоми биологӣ боқӣ мемонанд. Растаниҳои насли дуюм инҳоянд:

[[Водоросли|Обсабзҳо]] — организмҳои содаи зинда, ки дар обҳои ифлос ё шӯр мерӯянд;

[[Рыжик (растение)|Зағирак (Camelina)]] — дар навбатгардонии кишт бо гандум ва дигар зироатҳои ғалладона мерӯяд;

[[Jatropha curcas]] ё [[Ятрофа]] — дар хокҳои хушк мерӯяд ва дорои 27 то 40 % равған аст.

==== Биомаводи сӯхти насли сеюм ==== 
''Биомаводи сӯхт насли сеюм'' — маводи сӯхте мебошанд, ки аз [[Водоросли|обсабзҳо]] ба даст оварда мешаванд.

[[Министерство энергетики США|Департаменти энергетикаи ИМА]] аз соли [[1978 год|1978]] то соли [[1996 год|1996]] обсабзҳои дорои равғани баландро таҳқиқ кард. Муҳаққиқон ба хулосае омаданд, ки [[Калифорния]], [[Гавайи]] ва [[Нью-Мексико]] барои тавлиди саноатии обсабзҳо дар ҳавзҳои кушода мувофиқанд.

Истифодаи обсабзҳо дар [[биореактор]]ҳои хурд, ки дар назди [[электростанция|нерӯгоҳҳои барқӣ]] ҷойгиранд, низ хеле умедбахш аст. Гармии партови [[ТЭЦ]] метавонад то 77 % ниёзи гармиро барои парвариши обсабзҳо таъмин кунад.

==== Танқид ==== 
Танқидгарони рушди саноати биомаводи сӯхт изҳор медоранд, ки афзоиши талабот ба биомаводи сӯхт кишоварзонро маҷбур мекунад, ки майдони кишти [[Сельскохозяйственные культуры|зироатҳои ғизоӣ]]-ро кам карда, онҳоро ба нафъи зироатҳои сӯзишворӣ аз нав тақсим кунанд.

== Тадбирҳои дастгирии манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия == 
Дар айни замон шумораи зиёди тадбирҳои дастгирии МЭТ мавҷуданд:

Сертификатҳои сабз;

Ҷуброни арзиши пайвастшавии технологӣ;

Тарофаҳо барои пайвастшавӣ (тарофаи сабз);

Низоми андозагирии соф (Net metering).

== Сармоягузорӣ == 
Дар тамоми ҷаҳон дар соли 2008 ба энергетикаи бод $51,8 миллиард, ба энергетикаи офтобӣ $33,5 миллиард ва ба биомаводи сӯхт $16,9 миллиард сармоягузорӣ шудааст.
Дар соли 2009 сармоягузорӣ ба энергетикаи таҷдидшаванда дар тамоми ҷаҳон $160 миллиард ва дар соли 2010 — $211 миллиардро ташкил дод.

== Ҷусторҳои вобаста ==

[[Энергияи барқароршаванда дар ИА]]

[[Энергияи алтернативӣ]]

[[Гузариш ба энергия]]

[[Рушди устувор]]

== Эзоҳ ==
&lt;references /&gt;
== Адабиёт ==
{{книга|автор= Владимир Сидорович|заглавие= Мировая энергетическая revolution: Как возобновляемые источники энергии изменят наш мир|год= 2015|страниц= 208}}

== Пайвандҳо ==
[https://web.archive.org/web/20090925222926/http://www.wwf.ru/greenenergy Шумо ва энергетикаи «сабз»]


[[Гурӯҳ:Энергияи барқароршаванда]]
[[Гурӯҳ:Энергияи офтобӣ]]
[[Гурӯҳ:Энергия]]</text>
      <sha1>0sb9faa372m67kbexmmhwb9yjc79tv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антропологияи ғизоӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327760</id>
    <revision>
      <id>1492190</id>
      <parentid>1491880</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87352" sha1="35bwuzfycfsghk6q1n39x1qdto06zk9" xml:space="preserve">'''Антропологияи ғизоӣ'''
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Research methods in nutritional anthropology |url=[https://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80632e/80632E00.htm](https://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80632e/80632E00.htm) |access-date=2023-07-04 |website=archive.unu.edu}} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (ё антропологияи нутритсиологӣ) — омӯзиши робитаи мутақобилаи байни [[Биологияи инсон|биологияи инсон]], [[Низомҳои иқтисодӣ|низомҳои иқтисодӣ]], [[Нутритсиология|вазъи ғизоӣ]] ва [[Амнияти ғизоӣ|амнияти озуқаворӣ]] мебошад. Агар тағйироти иқтисодӣ ва экологии ҷомеа ба дастрасӣ ба ғизо, амнияти озуқаворӣ ва саломатии парҳезӣ таъсир расонанд, пас ин робитаи мутақобилаи байни фарҳанг ва биология, дар навбати худ, бо равандҳои васеътари таърихӣ ва [[Economic indicator|нишондиҳандаҳои иқтисодӣ]], ки бо ҷаҳонишавӣ (глобализатсия) алоқаманданд, вобастагӣ дорад. Вазъи ғизоӣ ба ҳолати умумии саломатӣ, иқтидори кории инсон ва имкониятҳои умумии рушди иқтисодӣ (хоҳ аз нигоҳи рушди инсон ва хоҳ аз рӯи моделҳои суннатии ғарбӣ) барои ҳар як гурӯҳи мушаххаси одамон таъсир мерасонад.

== Иқтисодиёти умумӣ ва ғизо ==
=== Хулосаи иқтисодии умумӣ ===
Aксари олимон иқтисодро ҳамчун раванди истеҳсол, тақсим ва истеъмоли молҳо ва хидматҳо дар дохили ҷомеа ва байни ҷомеаҳо мефаҳманд.Консепсияи калидӣ дар омӯзиши васеи иқтисодиёт (бархлофи омӯзиши мушаххаси эконометрикии бозорҳои саҳомӣ ва молҳо) муносибатҳои иҷтимоӣ мебошад. Масалан, бисёре аз [[Антропологияи иқтисодӣ|антропологҳои иқтисодӣ]] изҳор медоранд, ки мубодилаи мутақобилаи туҳфаҳо (ресипрокалӣ), мубодилаи рақобатии туҳфаҳо ва мубодилаи бозории ғайришахсӣ ҳама инъикоскунандаи парадигмаҳои бартари муносибатҳои иҷтимоӣ дар ҷомеаи додашуда мебошанд.Шаклҳои асосии иқтисод дар аксари қисматҳои ҷаҳони имрӯза, дар чаҳорчӯби модели соддаи истеҳсол, тақсим ва истеъмол, иқтисодиёт дар асоси ниёзҳои ҳаётӣ (истеъмолӣ) ва иқтисоди бозорӣ мебошанд. Истеъмоли ҳаётӣ (Subsistence) ба истеҳсол ва истеъмол дар миқёси хурди хонавода ё ҷамоа ишора мекунад, дар ҳоле ки иқтисоди бозорӣ миқёси хеле васеътари истеҳсол, тақсим ва истеъмолро дар бар мегирад. [[Иқтисоди бозорӣ]] инчунин мубодилаи молро ба асъор дар назар дорад, бархлофи мубодилаи мол ба мол (бартер) ё уҳдадориҳои мутақобилаи туҳфадиҳӣ. Ин маънои онро надорад, ки иқтисодҳои бозорӣ бо иқтисодҳои истеъмолӣ ва дигар шаклҳо ҳамзистӣ намекунанд, балки як намуд одатан дар ҷомеаи мушаххас бартарӣ дорад. Бо вуҷуди ин, шумораи зиёди таҳқиқот мавҷуданд, ки нишон медиҳанд, ки аҳамияти иқтисоди бозорӣ дар миқёси ҷаҳонӣ бо суръат афзоиш меёбад, ҳатто дар ҷомеаҳое, ки ба таври суннатӣ бештар ба [[Истеҳсоли ҳаётӣ|истеҳсоли истеъмолӣ]] такя мекарданд.{{citation needed|date=September 2013}} Ин тағйироти иқтисодӣ паёмадҳои ғизоӣ дорад, ки дар ин мақола минбаъд баррасӣ хоҳанд шуд.

=== Усулҳои истеҳсолот ва ғизо ===
Қадами муҳимтарин дар фаҳмидани робитаи байни иқтисод ва ғизо ин дарки усулҳои асосии истеҳсолот мебошад, ки ҷомеаҳо барои истеҳсоли молҳо (ва хидматҳо)-и мавриди ниёзи худ дар тӯли таърихи башарият истифода бурдаанд. Ин усулҳо иборатанд аз: ҷамъоварии ғизо (ғизоҷӯӣ), киштукори тағйирёбанда, чорводории кӯчӣ, кишоварзӣ ва индустриализм (Park 2006).

Ҷамъоварии ғизо (ғизоҷӯӣ), ки бо номи [[шикор]] ва ҷамъоварӣ низ маъруф аст, стратегияи зиндамониест, ки дар он гурӯҳи одамон растаниҳои худрӯйро ҷамъ оварда, ҳайвоноти ваҳширо шикор мекунанд, то ғизо ба даст оранд. Ин стратегия ягона усули мавҷудияти инсон дар тӯли аксари таърихи башарият буд (аз ҷумла тибқи бозёфтҳои археологӣ ва сангшудаҳо) ва то миёнаҳои асри 20 аз ҷониби баъзе гурӯҳҳо идома ёфт. Ин усули истеҳсолот одатан бо гурӯҳҳои хурди кӯчманчӣ, ки аз панҷоҳ нафар зиёд нестанд ва бо номи &quot;тӯда&quot; (band) маъруфанд, алоқаманд аст. Аксарияти ҷомеаҳои шикорчӣ-ҷамъовар моликияти истисноии замин ё дигар захираҳои асосиро эътироф намекунанд, гарчанде ки онҳо ҳуқуқи аввалиндараҷаи истифодаро барои гурӯҳҳо эътироф мекунанд ва афрод метавонанд соҳиби ашё ё асбобҳои хурд, ба монанди камон ё абзорҳои буранда бошанд. Азбаски ҷамъоварии ғизо одатан ҳаракати доимиро дар бар мегирад ва ба ҷои тағйир додани манзара барои истеҳсолот, гирифтани ғизои табиии мавҷударо талаб мекунад, бисёре аз олимон қайд мекунанд, ки ҷамъоварии ғизо дар муқоиса бо дигар усулҳои истеҳсолот таъсири манфии ҳадди ақал ба муҳити зист дорад. Ҳарчанд ҷамъоварандагони ғизо одатан бо миқдори мутлақи ғизои мавҷуда дар як минтақаи мушаххас маҳдуданд, гурӯҳҳои шикорчӣ ба монанди [[мардуми Кунг]] дар [[Колоҳорӣ|биёбони Колоҳорӣ]] аксар вақт ҳамчун намунаи дорои парҳези гуногунранг ва сарфи вақти камтар дар як ҳафта барои дарёфти ғизо нисбат ба ҷомеаҳои кишоварзии интенсивӣ зикр мешаванд.

[[Киштукори тағйирёбанда]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Shifting Cultivation |date=2013 |url=[https://www.cambridge.org/core/books/west-african-agriculture/shifting-cultivation/86296E9825018D16816A9B0C81A1090E](https://www.cambridge.org/core/books/west-african-agriculture/shifting-cultivation/86296E9825018D16816A9B0C81A1090E) |work=West African Agriculture |pages=43–49 |editor-last=Mackie |editor-first=J. R. |access-date=2023-07-04 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781316530122.006 |isbn=978-1-107-62535-8 |editor2-last=Faulkner |editor2-first=O. T.|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; як усули истеҳсолот мебошад, ки истеҳсоли каминтенсивии ғизоҳои растанигиро дар бар мегирад; ин усул дар баъзе матнҳо бо номи боғдорӣ ё &quot;кишоварзии сӯзондан&quot; (slash and burn) низ маълум аст. Ҷомеаҳои боғдорӣ одатан дар деҳаҳои нимкӯчманчии иборат аз чандсад нафар зиндагӣ мекунанд, ки майдонро тоза карда, растаниҳои буридашударо месӯзонанд, то خاکстарро барои ғизо додани хок истифода баранд. Сипас, гурӯҳ дар ин майдони тозашуда зироат мекоранд ва онро дар тӯли чанд сол барои киштукор истифода мебаранд. Дар охири ин давра, тамоми деҳа ба ҷои нав мекӯчад ва равандро аз сар оғоз мекунад ва майдони кӯҳнаро барои даҳсолаҳо &quot;партов&quot; (fallow) мегузорад, то тавассути сабзиши дубораи растаниҳои худрӯй барқарор шавад. Ин маҳсулоти хурдро метавон тавассути парвариши чорво, шикори ваҳшӣ ва дар бисёр ҳолатҳо бо ҷамъоварии растаниҳои худрӯй такмил дод (Miller 2005; Park 2006). Ҳарчанд кӯчиши даврагӣ моликияти доимии мутлақи заминро истисно мекунад, баъзе ҷомеаҳои боғдор ҳудудҳои кунунии худро сахт муҳофизат мекунанд ва бар зидди гурӯҳҳои ҳамсоя зӯроварӣ нишон медиҳанд. Масалан, [[Наполеон Шаньон]] (1997) мардуми [[Янамамо]] дар [[Венесуэла]] ва [[Бразилия]]-ро ҳамчун &quot;[[Одамони ҷанговар]]&quot; тасвир мекунад, ҳарчанд дигарон ба гузориши Шаньон дар бораи ин ҷомеа хеле интиқодӣ муносибат кардаанд. Боғдорӣ инчунин метавонад парҳези васеъ ва дар баъзе ҳолатҳо ғизои бештарро дар як воҳиди замин нисбат ба ҷамъоварии ғизо таъмин кунад. Гарчанде ки зичии аҳолии боғдорон нисбат ба ҷамъоварандагони ғизо бештар аст, онҳо одатан нисбат ба онҳое, ки дигар усулҳои истеҳсолотро истифода мебаранд, зичии камтар доранд. Агар дар миқёси хурд, дар майдони калон ва бо давраҳои тӯлонии истироҳати замин амалӣ карда шавад, боғдорӣ нисбат ба кишоварзӣ ё индустриализм таъсири манфии камтар ба муҳити зист дорад, вале нисбат ба ҷамъоварии ғизо бештар аст (Miller 2005). Одатан, боғдорӣ бо иқтисодиёти навъи истеъмолӣ дар робита ба истеҳсолот ва тақсим мувофиқат мекунад.

[[Чорводории кӯчӣ]], ки ҳамчун вобастагӣ ба маҳсулоти чорво дар якҷоягӣ бо анъанаи кӯчи мавсимии рамаҳо таъриф мешавад, ба боғдорӣ шабоҳат дорад, зеро он дар истифодаи майдони замин васеъ аст. Гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар ҷомеаҳои чорводор аз ҷиҳати шумора ва зичии аҳолӣ ба ҷомеаҳои боғдор монанданд. Ҷомеаҳои чорводор аксар вақт маҳсулоти ҳайвонотро бо ҷомеаҳои кишоварзӣ ба молҳои растанигӣ мубодила мекунанд, то парҳези худро пурра кунанд. Ҳаракати зуд-зуд маънои онро дорад, ки чорводории кӯчӣ таъсири экологии шабеҳ ба боғдорӣ дорад, ҳарчанд дар баъзе ҳолатҳо [[Чорвочаронии беш аз ҳад|чаронии беш аз ҳад]] ва таназзули замини натиҷавии он (нигаред ба зерфасли Глобализатсия ва Ғизо) мушоҳида шудааст. Чорводории кӯчӣ одатан вобастагии бештарро ба гӯшт ё дигар маҳсулоти ҳайвонот, ба монанди шир ё хун, нисбат ба дигар усулҳои истеҳсолот дар назар дорад. Ин усули истеҳсолот профили ҳуқуқи истифодаи шабеҳ ба киштукори тағйирёбанда дорад. Ба таври суннатӣ, чорводорӣ бо иқтисодиёти ба истеъмол асосёфта мувофиқат мекард, аммо дар даҳсолаҳои охир баъзе ҷомеаҳои чорводор, ба монанди [[Монголия|Муғулистон]], рамаҳои ҳайвонотро парвариш карда, тарзи зиндагии кӯчманчиро идома медиҳанд, вале чорворо асосан барои мубодилаи бозорӣ истеҳсол мекунанд.

[[Кишоварзӣ]], ки баъзан ҳамчун кишоварзии интенсивӣ номида мешавад, тоза кардан ва истифода бурдани ҳамон як қитъаи заминро барои муддати тӯлонӣ, баъзан чанд насл, дар бар мегирад; он инчунин истифодаи испор (плуг) ва [[ҳайвоноти кашанда]]-ро дар омодасозии замин барои кишт ва парвариши зироатҳо дар назар дорад. Кишоварзӣ аксар вақт зичии хеле баланди аҳолиро нисбат ба дигар усулҳои истеҳсолот (ба истиснои индустриализм) дастгирӣ мекунад ва ҷомеаҳои кишоварзӣ метавонанд аз чанд ҳазор то миллионҳо нафарро дар бар гиранд. Гарчанде ки кишоварзӣ дар як воҳиди майдони замин нисбат ба усулҳои қаблан зикршуда ғизои бештар истеҳсол мекунад, тамоюли ҷомеаҳои кишоварзӣ ба тамаркуз ба зироатҳои нисбатан кам маънои онро дорад, ки ин ҷомеаҳо нисбат ба ҷомеаҳои шикорчӣ ва боғдор парҳезҳои хеле камтар гуногун доранд. Баъзе далелҳои археологӣ ва сангшудаҳо мавҷуданд, ки нишон медиҳанд аҳолие, ки аз ҷамъоварии ғизо ба кишоварзӣ мегузаранд, майл ба коҳиши қад, заифии мушакҳо ва дигар нишонаҳои норасоии ғизо (малнотритсия) доранд. Таҳқиқотҳо нишон доданд, ки кишоварзӣ ба таври парадоксалӣ ба аҳолии бештар, вале камтар солим дар як минтақаи муайян иҷозат медиҳад. Пайдоиши кишоварзӣ дар бисёр қисматҳои ҷаҳон оғози табақабандии иҷтимоиро бо тафовутҳои ҷиддӣ дар дастрасӣ ба захираҳо байни бахшҳои як ҷомеа нишон дод. Ин усули истеҳсолот инчунин эҳтимоли бештар дорад, ки моликияти доимии инфиродӣ ё оилавии қитъаҳои муайяни заминро нисбат ба усулҳои қаблан зикршуда дар назар дошта бошад. Кишоварзӣ ҳам бо иқтисодиёти истеъмолӣ ва ҳам бо бозорӣ ҳамроҳӣ кардааст, ки аксар вақт як ҷомеа то дараҷае ҳарду намуди иқтисодро нишон медиҳад ва нисбат ба усулҳои қаблан зикршуда ба муҳити зист таъсири манфитар мерасонад.

[[Индустриализм]] кишоварзиро бо истеҳсоли саноатии механиконидашудаи молҳо тавассути истифодаи [[сӯзишвории истихроҷшаванда]] муттаҳид мекунад. Илова бар ин, ҷомеаҳои индустриалӣ таҷҳизоти механиконидашударо барои омода кардани замин барои кишт, ҷамъоварии ҳосил ва интиқоли ғизо ба маконҳои дур аз ҷое, ки зироатҳои аслӣ шинонда шудаанд, истифода мебаранд. Индустриализм тамоюлҳои шабеҳи кишоварзиро аз ҷиҳати зичии аҳолӣ ва таъсири экологӣ нишон медиҳад, аммо ба дараҷаи хеле бештар. Гуногунии парҳезӣ дар шароити усули истеҳсолоти индустриалӣ метавонад хеле тағйирёбанда бошад ва аз як тараф аз дастрасӣ ба ғизоҳои барои ниёзи маҳаллӣ истеҳсолшуда ва аз тарафи дигар аз сатҳи даромад ва қудрати харидории одамон нисбат ба ғизоҳои дар бозорҳои озуқаворӣ мавҷудбуда вобаста бошад (Leatherman and Goodman 2005). Гуногунии парҳезӣ ва саломатии ғизоӣ аксар вақт бо дараҷаи табақабандии иҷтимоӣ дар дохили ҷомеаи индустриалӣ ва баъзан байни ҷомеаҳо алоқаманд аст. Ба истиснои давлатҳои модели [[Иттиҳоди Шуравӣ|Шӯравӣ]], ҷомеаҳои индустриалӣ ба консепсияи ҳуқуқи моликияти хусусӣ ва ҷамъоварии фоида тавассути &quot;соҳибкории озод&quot; сахт асос ёфтаанд.

Тамоюли умумӣ барои бисёре аз ҷомеаҳо дар тӯли чанд ҳазорсолаи охир ба сӯи кишоварзӣ ва дар ду асри охир ба сӯи индустриализм буд. Ҳарчанд ин ду усули истеҳсолот аз ҳеҷ нигоҳ нисбат ба дигар усулҳо комилан бартарӣ надоранд, ин воқеият, ки ҷомеаҳои истифодабарандаи онҳо майл ба доштани аҳолии калонтар, зичии бештари аҳолӣ ва сохтори мураккабтари иҷтимоӣ доранд, бо густариши ҷуғрофии ҷомеаҳои кишоварзӣ ва индустриалӣ бар ҳисоби ҷомеаҳое, ки ба дигар усулҳои истеҳсолот таъкид мекунанд, алоқаманд аст. Ҳамзамон бо ин тамоюл ба сӯи истеҳсолоти пуршиддати кишоварзӣ ва саноатӣ, болоравии парадигмаи иҷтимоӣ ва иқтисодии капитализм ба вуқӯъ пайваст, ки истеҳсол ва фурӯши молҳо ва хидматҳоро дар бозор бо мақсади ба даст овардани фоида дар назар дорад. Ин тамоюлҳо барои вазъи ғизоии инсон дар миқёси ҷаҳонӣ паёмадҳои амиқ доштанд. Барои муайян кардани он, ки чӣ гуна тамоюлҳои васеътари иқтисодӣ ва экологӣ ба низомҳои озуқавории ҷамоа, амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ таъсир мерасонанд, муҳим аст, ки яке аз муҳимтарин падидаҳои иқтисодӣ ва экологии имрӯза — [[Ҷаҳонишавӣ|ҷаҳонишавӣ]]-ро мухтасар шарҳ диҳем. Бахши навбатӣ робитаҳои байни тамоюлҳои иқтисодӣ ва идеологии асрҳои охир ва омилҳои экологии сиёсӣ-иқтисодиро, ки ба дастрасӣ ба ғизо ва вазъи ғизоӣ таъсир мерасонанд, баррасӣ мекунад.

== Ҷаҳонишавӣ ва ғизо ==
=== Хулосаи умумии ҷаҳонишавӣ ===
Гарчанде ки миқёс ва ҷанбаҳои ҷаҳонишавӣ (глобализатсия) дар шакли муосираш пайдоиши нисбатан нав доранд, падидаи васеътари робитаҳои ҷаҳонӣ тавассути паҳншавии фарҳангӣ ва тиҷорат чанд аср собиқа дорад. Сар аз охири асри понздаҳум, қудратҳои аврупоӣ берун аз қитъаи Аврупо густариш ёфта, дар Амрико, Осиёи Шарқӣ, Осиёи Ҷанубӣ, Австралия ва Океания мустамликаҳо (колонияҳо) бунёд карданд. Ин густариш аз нигоҳи тавлиди сарват дар Аврупо ва истихроҷи он дар ҷойҳои дигар, тағйироти фарҳангӣ дар аксари ҷомеаҳои ҷаҳон ва падидаҳои биологӣ, ба монанди ворид шудани чандин бемориҳои сироятӣ ба [[Нимкураи ғарбӣ]], ки боиси халалдоршавии азим ва коҳиши аҳолии ҷомеаҳои бумии он ҷо шуд, таъсири амиқ гузошт. Ин рӯйдодҳо на ба таври тасодуфӣ, балки дорои робитаҳои синергетикӣ буданд; дар як мисоли равшан, нобудшавии аҳолии [[Amerindian|Амрикои бумӣ]] тавассути бемориҳои сироятӣ аксар вақт пеш аз фатҳҳои минбаъдаи қудратҳои аврупоӣ сурат гирифта, онро осон мекард. Чунин фатҳҳо, дар навбати худ, аксар вақт ба ҳамбастагии дохилӣ, қобилияти аҳолӣ барои ба даст овардани захираҳои кофӣ барои истеъмоли худ ва уҳдадориҳои анъанавии иҷтимоӣ ва муҳити маҳаллии ҷомеаҳои мустамликашуда таъсири манфии ҷиддӣ расониданд. Барои фаҳмидани таъсири ҷаҳонишавӣ ба вазъи ғизоӣ ва амнияти озуқаворӣ, фаҳмидани шароити таърихие, ки ба ҷаҳонишавии муосир оварда расонидаанд ва то ҳол дар тафовутҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ, моддӣ ва ҷисмонӣ/саломатӣ байни (ва дар дохили) халқҳои гуногуни ҷаҳони имрӯза зоҳир мешаванд, муҳим аст.

&quot;The Rise of the Merchant, Industrialist, and Capital Controller&quot;, ки аз ҷониби Ричард Роббинс дар соли 2005 навишта шудааст, сенарияи фарзии хонандаро ҳамчун &quot;тоҷири саргузаштҷӯ&quot; истифода мебарад, то таърихи иқтисодии ҷаҳонро аз соли 1400 муфассал баён кунад. Дар соли 1400, Чин эҳтимолан мураккабтарин ҷомеаи космополитӣ ва технологӣ дар ҷаҳон буд. Он маркази тиҷорат дар канори Шарқи Наздик, Африқои Шарқӣ ва бандарҳои [[Баҳри Миёназамин]] маҳсуб мешуд. Аврупои Гарбӣ, ҳарчанд дар ин шабака нақш мебозид, ба ҳеҷ ваҷҳ дар он бартарӣ надошт; дар воқеъ, метавон дар бораи маргинализатсияи аврупоиҳо баҳс кард. Ин вазъият вақте тағйир ёфт, ки аврупоиҳо Амрикоро &quot;кашф&quot; карданд ва равандеро оғоз намуданд, ки бисёр ҷомеаҳоро халалдор ва аҳолии бумии Нимкураи Ғарбиро нобуд сохт. Парадигмаи бартари иқтисодии ин давра [[Меркантилизм]] буд, ки тавассути он тоҷирони аврупоӣ дар бозорҳои ҷаҳонӣ ва дар робита бо аристократияҳои ҳукмрони аврупоӣ ба қудрат расиданд. Роббинс мисолҳои муҳофизати ҳукуматро зикр мекунад, ки меркантилизмро дар шакли ҳуқуқҳои истисноии моликият ба ширкатҳои тиҷоратӣ ва артишҳое, ки дар сурати зарурат барои ҳифзи тиҷорат бо зӯр истифода мешуданд, осон мекарданд. Ӯ тафсилоти муҳофизати ҳукуматро баён мекунад, ба монанди он ки чӣ гуна Британияи Кабир саноати нассоҷии Ҳиндустонро нобуд кард ва он ҷомеаро ба воридкунандаи матоъ табдил дод. Дар баррасии [[Империализм]], капитализм ва болоравии корпоратсияҳо, Роббинс минбаъд тарзи табдил додани минтақаҳо/халқҳои гуногунро аз ҷониби &quot;Ғарб&quot; аз иштирокчиёни фаъол дар шабакаҳои тиҷоратии ҷаҳонӣ ба манбаъҳои ашёи хом ва истеъмолкунандагони содироти Аврупо ё [[Амрикои Шимолӣ]] муфассал шарҳ медиҳад. Ин таърихи тиҷорати ҷаҳонӣ барои баррасии масъалаҳои кунунии нобаробарии қудрат ва сарват муҳим аст.

Интиқодҳои зиёде нисбат ба сиёсатҳои [[Бонки ҷаҳонӣ]] ва [[Сандуқи байналмилалии пул]] (IMF) дар тарғиби сармоягузории баланди сармоя дар кишварҳои рӯ ба рушд мавҷуданд (масалан, Weller et al. 2001; Fort et al. 2004). Нобаробариҳо дар дохили кишварҳо ва афзоиши сатҳи камбизоатӣ дар бисёр миллатҳо низ далелҳои боэътимод дар бораи он медиҳанд, ки мукофотҳои [[Ҷаҳонишавии иқтисодӣ|ҷаҳонишавии иқтисодӣ]] дар беҳтарин ҳолат нобаробаранд. Дар бораи ҷаҳонишавӣ ва афзоиши нобаробарии саломатӣ ҳам дар байни кишварҳо ва ҳам дар дохили онҳо адабиёти зиёде мавҷуд аст.

Дар ниҳоят, [[Амартя Сен]] бо асари худ ''[[Development as Freedom]]'' (1999) меояд; дар ин ҷо Сен дар бораи он ки оё камбағалони ҷаҳон боз ҳам камбағалтар мешаванд ё на, розӣ нест, аммо инчунин таъкид мекунад, ки ин меъёр муҳимтарин нест. Ӯ баҳс мекунад, ки нобаробариҳои нисбӣ ва тафовутҳои қудрат муҳимтарин мушкилоти ҷаҳонишавӣ мебошанд. Сен изҳор медорад, ки афзоиши алоқаи байни ҷомеаҳои ҷаҳон метавонад манфиатҳои мусбат дошта бошад, аммо нобаробариҳо ва имкониятҳои истисмор бояд то ҳадди имкон коҳиш дода шаванд, агар онҳоро комилан нест кардан имконнопазир бошад. Сен заминаро барои як мавқеи мутавозин байни тарафдорон ва мухолифони ашаддии ҷаҳонишавӣ омода мекунад.

Густариши босуръати капитализми ғарбӣ аз нигоҳи ҷуғрофӣ, сиёсӣ ва идеологӣ на танҳо мавриди интиқод, балки дар бисёр доираҳо мавриди ситоиш ҳам қарор гирифтааст. Оҷонсиҳои байналмилалӣ ва дуҷониба, аз қабили Бонки ҷаҳонӣ, СБП ва [[Агентии ИМА оид ба рушди байналмилалӣ]] (USAID), назарияҳои капиталистии бозори озодро дар барномаҳои рушд дар бисёр гӯшаҳои ҷаҳон васеъ истифода бурдаанд, ки ҳадафашон мусоидат ба рушди иқтисодӣ барои ҷамоаҳо ва давлатҳо ва коҳиш додани камбизоатӣ мебошад. Ба ҳамин монанд, шахсиятҳои маъруф ба монанди раиси собиқи [[Захираи федералии ИМА]] [[Алан Гринспен]] ва рӯзноманигори муқими ИМА [[Томас Фридман]] дар бораи имкониятҳои беҳбудии иқтисодӣ ва иҷтимоӣ дар кишварҳои пешрафта ва рӯ ба рушд, асосан тавассути афзоиши дастрасӣ ба таҳсилоти мувофиқ, технологияҳои мураккаби иртиботот ва нақлиёт ва парадигмаи &quot;чандирии&quot; иҷтимоӣ ва иқтисодӣ изҳори назар кардаанд. Ин идеологияи бозори озод инчунин дар сиёсатҳо ва расмиёти [[Созмони ҷаҳонии тиҷорат]] (СҶТ) ва бисёре аз корпоратсияҳои трансмиллӣ (TNC), ки аксари онҳо қароргоҳҳояшон дар кишварҳои пешрафта мебошанд, бартарӣ дорад. Болоравии капитализм ва ҷомеаи бозори озод дар воқеъ ноамнии озуқавориро дар байни камбағалони ҷаҳон аз сабаби сохтор ва вазифаи ҷомеаи капиталистӣ зиёд ва шадидтар кардааст, ки дар он танҳо онҳое, ки метавонанд ғизо бихаранд, ба захираи озуқавории бехатар ва кофӣ дастрасӣ доранд. Ғизо дигар ҳуқуқи инсон ба ҳаёт ва саломатӣ нест, аз сабаби муносибати капиталистӣ ба молсозии (коммодификатсия) ғизо дар ҷомеаи бозори озод, ки дар натиҷаи ҷаҳонишавӣ дар тамоми ҷаҳон паҳн шудааст. Корпоратсияҳои трансмиллӣ ва созмонҳои тиҷоратӣ ба монанди NAFTA ин муносибатро тавассути ҷорӣ кардани қонунҳо ва қоидаҳое, ки нобаробарии сарват ва тақсимоти нобаробари молҳои умумӣ, ба монанди ғизоро байни сарватмандон ва камбағалон боз ҳам амиқтар мекунанд, осон месозанд.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Health, Wealth and the Environment: the Impacts of the CUSTA, GATT and NAFTA on Canadian Food Security|journal=Toronto Food Policy Council Discussion Paper Series|date=August 1994|issue=Discussion Paper #2}}&lt;/ref&gt;

Бархлофи модели иқтисодии &quot;ғарбӣ&quot;, аксари таҳқиқоти ибтидоии иҷтимоӣ дар бораи иқтисод бартарии ресипрокалиро (мутақобила) ҳамчун қувваи асосии пешбаранда дар ҷомеаҳои суннатии ғайриғарбӣ таъкид мекарданд. [[Marcel Mauss|Марсел Мосс]] ба туҳфа ҳамчун &quot;падидаи куллии иҷтимоӣ&quot;, ки бо расму оинҳо ва аҳамияти иҷтимоию сиёсӣ ва инчунин моддӣ саршор аст, ишора мекард. Гарчанде ки баъзе ашёҳо, ба монанди дастбандҳо ё гарданбандҳои садафӣ дар ҳалқаи кула (kula ring), ки тавассути якчанд гурӯҳҳои ҷазираҳо дар наздикии соҳили [[Папуа Гвинеяи Нав]] мегузарад, метавонанд боиси ягон намуди рақобат дар асоси эътибор шаванд, шартҳои мубодила аз муомилаи пулӣ дар низоми муосири капиталистӣ ба таври назаррас фарқ мекунанд. Гарчанде ки [[Arjun Appadurai|Аппадураи]] дар воқеъ ашёи маросимиро ҳамчун як намуди мол тасвир мекунад, ӯ онҳоро таҳти шартҳои ба таври назаррас фарқкунанда аз намудҳои моли бозорӣ, ки одатан аз ҷониби иқтисоддонҳо баррасӣ мешаванд, мегузорад. Аннет Винер асарҳои қаблиро дар антропология ва ҷомеашиносӣ, ки ҷомеаҳои &quot;содда&quot;-ро ҳамчун истифодабарандаи версияи соддаи ресипрокалӣ тасвир мекарданд, интиқод мекунад. Новобаста аз мавқеи назариявии олимони иҷтимоӣ дар бораи иқтисодҳои суннатии ғайриғарбӣ, консенсус (иттифоқи оро) мавҷуд аст, ки чизҳои зарурии ҳаётӣ ба монанди ғизо ва об нисбат ба дигар намудҳои мол ё хидматҳо озодтар тақсим мешуданд. Ин динамика бо ворид шудани иқтисоди бозорӣ ба ҷомеа тағйир меёбад ва ғизо бештар ҳамчун мол баррасӣ мешавад, на ҳамчун неъмати иҷтимоӣ ё ҷузъи муҳими саломатӣ ва зиндамонии инсон.

Сарфи назар аз нуқтаи назари умумии кас ба хароҷот ва манфиатҳои ҷаҳонишавии иқтисодӣ, дар таҳқиқоти иҷтимоӣ намунаҳои зиёди гурӯҳҳои одамоне мавҷуданд, ки пас аз ворид шудани иқтисоди бозории капиталистӣ ба минтақае, ки қаблан бештар ба истеҳсоли ҳаётӣ ва ресипрокалӣ асос ёфта буд, аз коҳиши вазъи ғизоӣ ранҷ мебаранд. Гарчанде ки амнияти озуқавории баъзе одамон метавонад бо дастрасӣ ба даромади доимӣ беҳтар шавад, бисёр одамон дар ҷамоаҳое, ки то кунун [[Иқтисоди ҳаётӣ|иқтисоди ҳаётӣ]] доштанд, метавонанд аз сабаби нокифоя будани даромад барои иваз кардани ғизоҳое, ки дигар дар хонавода истеҳсол намешаванд, ноамнии бештари озуқаворӣ ва вазъи бади ғизоиро эҳсос кунанд. Новобаста аз он ки афзоиши ноамнии озуқаворӣ ва нобаробарии иҷтимоию иқтисодӣ дар бисёр қисматҳои ҷаҳон дар даҳсолаҳои охир ҷузъи ҷудонашавандаи ҷаҳонишавӣ аст ё як &quot;дарди муваққатии рушд&quot; то он даме, ки рушди иқтисодӣ ба самаранокии комили худ расад, мавзӯи баҳс аст, аммо намунаҳои зиёди таҷрибавии ҷамоаҳо мавҷуданд, ки аз воситаҳои суннатии истеҳсоли ғизо ҷудо шудаанд ва наметавонанд дар иқтисоди нави бозорӣ музди кофӣ пайдо кунанд, то парҳези мутавозин ва аз ҷиҳати калориянокӣ кофиро таъмин намоянд. Якчанд омилҳое, ки ба амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ таъсир мерасонанд, аз падидаҳои бештар ҷисмонӣ, аз қабили таназзули замин ва азхудкунии замин, то чизҳои бештар фарҳангӣ ва сиёсӣ-иҷтимоӣ, ба монанди зироаткории пулии содиротӣ (cash cropping), делокализатсияи парҳезӣ ва молсозии ғизоро дар бар мегиранд; як огоҳии муҳим ин аст, ки ҳамаи ин тамоюлҳо бо ҳам алоқаманданд ва дар зери категорияи васеи халалдоршавии иҷтимоию фарҳангӣ ва иқтисодӣ дар доираи парадигмаи кунунии ҷаҳонишавӣ қарор мегиранд.

=== Таназзули замин ===
Гарчанде ки Blakie ва Brookfield ҷанбаҳои проблемавии таърифи [[Таназзули замин|таназзули замин]]-ро эътироф мекунанд (бо тафовутҳои таърифӣ, ки асосан аз олим ё ҷониби манфиатдор вобаста аст), онҳо идеяи умумии коҳиши ҳосилнокии хок ва коҳиши қобилияти як минтақаи муайяни заминро барои таъмини ниёзҳои зиндагии одамон дар муқоиса бо давраҳои қаблии таърихи башарият дар ҳамон минтақа баён мекунанд. [[Paul Farmer|Пол Фармер]] таъсири таназзули заминро дар қисми марказии [[Гаити]] ба қобилияти мардуми маҳаллӣ барои истеҳсоли ғизои кофӣ барои оилаҳои худ дар атрофи ҷамоаҳои худашон баррасӣ мекунад. Фармер норасоии ғизоро дар як деҳаи Гаити бо осебпазирӣ ба бемориҳои сироятӣ, аз ҷумла [[Бемории сил|туберкулез]] ва [[ВИЧ/СПИД]], ҳам аз нигоҳи эҳтимоли сироят ва ҳам шиддати симптомҳо барои шахсони сироятшуда вобаста медонад. Ҳарчанд фоизи ниҳоят пасти аҳолии ИМА, ки ба кишоварзӣ машғуланд, нишон медиҳад, ки дастрасии мустақим ба замини корам зарурати мутлақ барои амнияти озуқаворӣ ва саломатии ғизоӣ нест, таназзули замин дар бисёр кишварҳои рӯ ба рушд суръати муҳоҷират аз деҳот ба шаҳрро бо суръати бештаре нисбат ба он ки аксари шаҳрҳои калон қобилияти қабул доранд, метезонад. Leatherman ва Goodman инчунин ба таназзули замин ишора мекунанд, ки ҳамзамон бо коҳиши амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ дар баъзе ҷамоаҳои [[Мексика|иёлати Мексика]]-и [[Quintana Roo]] ба вуқӯъ меояд. Уолтер Эдгар робитаи байни таназзули замин ва халалдоршавии иқтисодӣ, инчунин мушкилоти ғизоиро дар иёлати [[Каролинаи Ҷанубӣ]]-и ИМА дар даҳсолаҳои пас аз давраи Реконструксия баррасӣ мекунад. Дар якҷоягӣ бо азхудкунии замин (land expropriation), таназзули замин таъсири кашидани истеҳсолкунандагони ноомодаи ҳаётӣ ё дигар деҳқононро ба иқтисоди бозории зудҳаракат ва мураккаб дорад, ки таҳти таъсири шадиди сиёсатмадороне мебошанд, ки аз ташвишҳо ва ҷаҳонбинии деҳқонони хурд дар кишварҳои рӯ ба рушд хеле дуранд.

=== Азхудкунии замин (Экспоприатсия) ===
Бо сабабҳои гуногун рух дода, азхудкунии замин ё халалдор кардани моликияти суннатии замин аз ҷониби манфиатҳои пурқувваттар, аз қабили нухбагони маҳаллӣ, ҳукуматҳо ё корпоратсияҳои трансмиллӣ, инчунин метавонад ба вазъи ғизоӣ таъсири ҷиддӣ расонад. Роббинс намунаҳоро дар Мексика муфассал баён мекунад, ки деҳқонон дар натиҷаи муттаҳидшавии [[Агробизнес]] дар доираи Шартномаи тиҷорати озоди Амрикои Шимолӣ (NAFTA) бо азхудкунии замин рӯ ба рӯ мешаванд; дар бисёр ҳолатҳо, ин истеҳсолкунандагони ҳаётӣ маҷбуранд ё ба шаҳрҳо муҳоҷират кунанд ё ба таври тасодуфӣ ҳамчун коргарони кишоварзӣ кор кунанд. Азбаски дар ин шароит аксари ғизо, агар на ҳамаи он, бояд харида шавад, амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоии ин иловаҳои нав ба сафи қувваи кории каммаҳорати камбағал аксар вақт коҳиш меёбад. Ангезаи дигари маъмул барои азхудкунии замин &quot;рушди иқтисодӣ&quot;-и ғайрикишоварзӣ, аксар вақт дар шакли сайёҳӣ (туризм) мебошад. Дар як мисол, Доналд МакЛеод маҳдуд кардани фаъолиятҳои ҳаётӣ, асосан моҳидорӣ ва киштукорро дар минтақаҳои [[Ҷазираҳои Канар]] дар баробари фишорҳои манфиатҳои сайёҳӣ, ки мехоҳанд зебоии &quot;беолоиш&quot;-и маконҳои барои олмониҳо ва дигар сайёҳон аз кишварҳои ИА хизматрасонро монополия кунанд, тасвир мекунад. Аҷиб ин аст, ки мардуми маҳаллӣ аз афзоиши сайёҳӣ манфиати пулии нисбатан кам мебинанд, зеро бисёр сафарҳо аз ҷониби ширкатҳои сайёҳии олмонӣ ба нақша гирифта шудаанд ва пеш аз расидани сайёҳон ба макони истироҳат пардохт карда мешаванд. Leatherman ва Goodman ва Daltabuit ба маҳдуд кардани заминҳои мавҷуда барои истеҳсоли суннатии боғдории &quot;милпа&quot; дар ҷамоаҳои иёлати Кинтана Роои Мексика дар баробари афзоиши талабот ба замин барои осоишгоҳҳо аз ҷониби манфиатҳои сайёҳӣ, таҳти сарпарастии ҳукумати миллии Мексика ишора мекунанд. Як сенарияи азхудкунии замин бо таърихи тӯлонӣ ин киштукори пулии содиротӣ (cash cropping) мебошад, ки дар он зироатҳои барои даромад аз содирот парваришёбанда нисбат ба зироатҳои барои истеъмоли маҳаллӣ парваришёбанда афзалият дода мешаванд.

=== Киштукори пулии содиротӣ (Cash cropping) ===
Дар асари ''[[Sweetness and Power]]'', ки аз ҷониби [[Sidney Mintz|Сидни Минтс]] дар соли 1985 навишта шудааст, намунаҳои кишти якказироатӣ (монокультура) ё шинондани майдонҳои азим бо як зироати пулӣ дар чандин ҷазираҳои Кариб, аз ҷумла Куба, муфассал баён шудаанд. Ӯ изҳор медорад, ки Куба аз як макони аз ҷиҳати иқтисодӣ гуногун бо бисёр истеҳсолкунандагони хурди ҳаётӣ ба як низоми плантатсияи якказироатӣ табдил ёфт, ки ба даромад аз зироати шакар ва воридоти зиёди ғизо дар асрҳои охири давраи мустамликадории Испания вобаста буд. Ӯ Кубаро ҳамчун намунаи афзоиши камбизоатӣ ва норасоии ғизо дар баробари афзоиши тамаркузи замин ва дигар захираҳо дар дасти афроди камшумор тасвир мекунад. Gross ва Underwood намунаи миёнаҳои асри бистумро дар бораи пайдоиши истеҳсоли сизал дар [[Шимолу шарқи Бразилия]] нишон медиҳанд. Ин муаллифон давраи бади ваъдаҳои иҷронашудаи истеҳсоли [[Sisal|сизал]]-ро барои хоҷагиҳои хурд муфассал баён мекунанд; азбаски соҳибони мошинҳои коркарди сизал хоҷагиҳои хурдро сазовори вақти худ намедонистанд, соҳибони хурд наметавонистанд сизали худро коркард кунанд ва фурӯшанд ва аксар вақт маҷбур мешуданд, ки ҳамчун коргар дар хоҷагиҳои калон кор кунанд. Сизал ҳамчун зироати махсусан зараровар зикр мешавад, зеро пас аз ворид шудан нест кардани он душвор аст ва истеҳсоли минбаъдаи ҳаётиро амалан ғайриимкон месозад. Ин мақола як вазъияти маъмулии хонаводаҳоро баррасӣ мекунад, ки дар тақсимоти ғизо ба мардони коргар афзалият дода, кӯдакони рӯ ба рушдро дар баробари норасоии ғизо, махсусан камғизоӣ ва норасоии микронутриентҳо ва ҳамаи мушкилоти марбути он қарор медиҳанд. Эдгар баррасӣ мекунад, ки чӣ гуна шинондани истисноии пахта дар ҷанубу шарқи Иёлоти Муттаҳида дар охири асри нуздаҳ ва аввали асри бистум боиси таназзули ҷиддии замин гашта, ба азхудкунии зиёди замин аз деҳқонони хурд оварда расонд ва дар заминаи норасоии густурдаи ғизо ба вуқӯъ пайваст. Махсусан дар версияи мураккаб ва босуръати ҷаҳонишавии имрӯза, киштукори пулии содиротӣ бо делокализатсияи парҳезҳо ва молсозии ғизо зич алоқаманд аст ва барои амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ паёмадҳои амиқ, ҳарчанд гуногун дорад

'''Делокализатсия ва молсозии ғизо'''

Дар мақолаи &quot;Diet and Delocalization: Dietary Challenges since 1750&quot;, Пелто ва Пелто рушди таърихии ҳамзамони капитализми ҷаҳонӣ ва делокализатсияи парҳезиро пайгирӣ мекунанд — раванде, ки дар он қисми афзояндаи парҳези хонавода ё ҷамоа аз масофаҳои торафт дуртар аз худи он ҷамоа ворид мешавад. Олимони соҳаи ғизо ба таври возеҳ қайд мекунанд, ки делокализатсия ҳатман боиси афзоиши ноамнии озуқаворӣ ва норасоии ғизо намегардад, балки дастрасӣ ба парҳези мувофиқ торафт бештар аз назорати маҳаллӣ берун шуда, ба дастрасӣ ба пули нақд ё дигар захираҳои қиматбаҳои ғайриғизоӣ вобаста мешавад. Лезерман ва Гудман натиҷаи ҷолиби таҳқиқоти худро дар Кинтана Роо баррасӣ мекунанд, ки дар он ҳам гурӯҳҳои дорои амнияти озуқавории беҳтарин ва ҳам гурӯҳҳои дорои бадтарин вазъи ғизоӣ дар соҳаҳои хидматрасонии марбут ба сайёҳӣ кор мекарданд, дар ҳоле ки гурӯҳи миёна ҷамоаи боғдории &quot;милпа&quot; буд. Онҳо байни шахсони дорои шуғли устувор ва даромад, ки мунтазам ба намудҳои гуногуни ғизо дастрасӣ доранд ва онҳое, ки шуғли тасодуфӣ дошта, барои таъмини калорияи кофии хонавода мубориза мебаранд ва гуногунии парҳезии паст доранд, тафовут мегузоранд. Хулосаи асосии ин мисолҳо на дар он аст, ки делокализатсия комилан манфӣ мебошад, балки он майл дорад нобаробарии амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоиро дар дохили гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва байни онҳо афзоиш диҳад, ки дар натиҷа баъзе бахшҳо аз таназзули шадиди ҳарду ранҷ мебаранд.

Бо делокализатсия молсозии (коммодификатсияи) ғизо зич вобаста аст, ки он баррасии ғизоро пеш аз ҳама ҳамчун моли бозорӣ дар назар дорад, на авлавият додан ба истифодаҳои дигар, аз қабили зиндамонӣ, ҳуқуқи инсон ё муносибатҳои иҷтимоӣ. Дюи таъсири зараровари молсозии ғизоро барои ҷамоаҳои деҳоти Амрикои Марказӣ, аз ҷумла коҳиши амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоиро тасвир мекунад. Бисёре аз адабиёти марбут ба сайёҳӣ афзоиши назарраси молсозии ғизоро пас аз ворид шудани сайёҳӣ ҳамчун шакли рушди иқтисодии бозорӣ нишон медиҳанд. Дюи ва Роббинс инчунин қайд мекунанд, ки вақте ғизо пеш аз ҳама ҳамчун мол аз ҷониби доираҳои пурқувват дида мешавад, ин идеология на танҳо делокализатсияро зиёд мекунад, балки боиси таназзул ва азхудкунии замин низ мегардад, зеро соҳибони нухбаи замин ё корпоратсияҳои трансмиллӣ дар раванди кишти якказироатӣ дар масоҳати васеъ бо мақсади ба даст овардани фоидаи максималӣ аз фурӯши хориҷӣ, халалдоршавии азими иҷтимоӣ ва экологӣ эҷод мекунанд. Дар воқеъ, делокализатсия ва молсозӣ дорои иқтидори назаррас барои коҳиш додани амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ дар ҷамоаҳои камбағали бисёр минтақаҳои ҷаҳон мебошанд.

'''Саломатии парҳезӣ'''

Дар робита ба амнияти озуқаворӣ ва гуногунии парҳезӣ, ки мувофиқан ҳамчун дастрасии боэътимод ба калорияи кофӣ ва дастрасӣ ба намудҳои гуногуни макро ва микронутриентҳо барои нигоҳ доштани мувозинати ғизоӣ таъриф мешаванд, молсозии ғизо дар коҳиш додани назорати аҳолии маҳаллӣ бар истеҳсоли маҳсулоти ҳаётии худашон нақши калидӣ мебозад. Делокализатсияи низомҳои озуқаворӣ, ки Пелто ва Пелто{{sfn|Pelto|Pelto|2000}} онро ҳамчун берун овардани истеҳсоли ғизо аз заминаи истеъмоли маҳаллӣ ва пайваст кардани он ба низомҳои бозории ҷуғрофӣ васеътар таъриф мекунанд, метавонад боиси халалдоршавии шадиди фарҳангӣ ва ғизоӣ гардад. Ба ҳамин монанд, молсозии низомҳои озуқаворӣ, ки ҳамчун тағйири парадигма аз истеъмоли ҳаётӣ ё аҳамияти иҷтимоӣ ба сӯи муносибат ба ғизо ҳамчун моли бозорӣ таъриф мешавад,{{sfn|Dewey|1989}} метавонад ба саломатии парҳезӣ ва инчунин ҳувияти коллективӣ таъсир расонад. Молсозӣ майл дорад амнияти озуқаворӣ ва гуногунии парҳезиро аз шабакаҳои мутақобилаи хешутаборӣ ё дигар шабакаҳои тақсимоти ресипрокалӣ ба сӯи масъалаи рақобати озод дар бозор равона кунад; дар воқеъ, молсозӣ аксар вақт бо харобшавии низомҳои &quot;имтиёзҳои озуқаворӣ&quot; (food entitlements) алоқаманд аст, ки ҳамчун меъёрҳои фарҳангӣ ё иҷтимоӣ барои таъмини дастрасӣ ба ғизо барои ҳамаи аъзоёни як гурӯҳи иҷтимоӣ таъриф мешаванд.{{sfn|Leatherman|Goodman|2005}}{{sfn|Messer|Cohen|D’Costa|1998}}

Таъсири зараровари норасоии сабук ва мӯътадили ғизо (MMM) на танҳо ба нокифоягии калория (ки аксар вақт бо ноамнии озуқаворӣ алоқаманд аст), балки ба гуногунии пасти парҳезӣ, махсусан маҳдудияти дастрасӣ ба сафедаҳо, карбогидратҳои мураккаб, руҳ (синк), оҳан ва дигар микронутриентҳо дахл дорад.{{sfn|Leatherman|Goodman|2005}}{{sfn|Crooks|1998|pp=339-355}} Роҳҳои таъсири мутақобилаи камғизоӣ ва норасоии микронутриентҳо бо дигар паёмадҳои саломатӣ [[Матнҳои зиёд|хеле зиёданд]]. Намоёнтарин зуҳуроти MMM ин қадпастӣ (stunting) мебошад, ки ҳамчун қад ва/ё вазни камтар аз меъёри стандартӣ барои як гурӯҳи синну соли мушаххас таъриф мешавад. Бо вуҷуди ин, қадпастӣ на танҳо фарқияти оддӣ дар қад ва вазн аст, балки бо доираи васеи таъсирот ба саломатӣ алоқамандӣ дорад.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=237-51}} Сатҳи фаъолияти ҷисмонӣ, ки бо қадпастӣ зич вобаста аст, бо вазъи ғизоӣ робитаи мустақим дорад ва ба рушди кӯдак таъсир мерасонад. Кӯдакони гирифтори камғизоии музмин нисбат ба гурӯҳҳои дорои ғизои иловагӣ ё онҳое, ки ғизои мувофиқ мегиранд, фаъолияти ҷисмонии камтар нишон медиҳанд.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=249-251}}{{sfn|Allen|1984|pp=172-73}}

Шояд муҳимтарин паҳлӯҳои рушди инсон, ки бо сатҳи ғизо алоқаманданд, рафтор ва маърифат (когнитивӣ) мебошанд; рушд дар ин ду соҳа метавонад ба имкониятҳои зиндагии афрод ва аҳолӣ таъсири амиқ расонад. Дар муқоисаи гурӯҳи кӯдакони ҷануби Мексика, ки гирифтори MMM буданд, бо гурӯҳи ҳамон минтақа, ки иловаҳои ғизоӣ мегирифтанд, Чавез ва ҳамкоронаш{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000}} робитаи байни MMM ва нишондиҳандаҳои пасти мактабиро нишон доданд; кӯдакони бе иловаҳои ғизоӣ иштироки камтар, дараҷаи баланди парешонии диққат дар дарс, хоб рафтан дар синф ва натиҷаҳои паст дар тестҳои стандартиро нишон доданд. Илова бар ин, кӯдакони камғизо дар тестҳои [[Зарибӣ ҳуш|зариби ҳуш]] (I.Q.) нисбат ба ҳамсолони худ, ки ғизои хуб мегирифтанд, холҳои камтар ба даст оварданд.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=248-249}}

Аз ҳамаи ҷанбаҳои мавҷудияти инсон, [[Афзоиш|тавлиди ҷинсӣ]] метавонад муфассалтарин робитаро бо камғизоӣ дошта бошад. Дар байни аҳолии гирифтори MMM, давраи ҳайз (менархе) дертар (15,5 сол) нисбат ба аҳолии дорои ғизои мувофиқ оғоз мешавад; [[Менопауза|яائсгии]] барвақти миёна (40,5 сол) давраи репродуктивиро барои занон дар минтақаи таҳқиқоти Чавез ва ҳамкоронаш нисбатан кӯтоҳ мекунад.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=236, 239}} Аз сабаби давраҳои тӯлонии аменореяи пас аз таваллуд, фосилаи байни таваллудҳо ба ҷои 19 моҳ ба ҳисоби миёна 27 моҳро ташкил медод.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=236, 239}} Ҳарчанд фосилаи тӯлонии байни таваллудҳо метавонад ба назорати афзоиши аҳолӣ кӯмак кунад, далелҳои пешниҳодкардаи Чавез ва ҳамкоронаш{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000}} маҳдуд шудани интихоби репродуктивӣ ва мутобиқшавиро аз сабаби камғизоӣ нишон медиҳанд. Ин таҳқиқот инчунин MMM-и модаронро бо маргу мири баланди навзодон ва кӯдакони хурдсол алоқаманд кард.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|p=236}}

Дигар таъсири MMM, ки барои имкониятҳои зиндагӣ муҳим аст, қобилияти корӣ мебошад; MMM як шакли даврии коҳиши қобилияти корӣ ва мукофотҳои онро нишон дода, мушкилотро боз ҳам шадидтар мекунад. Аллен{{sfn|Allen|1984}} робитаи байни коҳиши нишондиҳандаҳои VO2 max дар байни аҳолии MMM ва коҳиши қувваи мушакҳо ва тобовариро дар иҷрои корҳои вазнини ҷисмонӣ дарёфт кард. Ҳарчанд ангезаи шахсӣ метавонад ба иҷрои кори фардӣ таъсири мусбати қавӣ дошта бошад, рушди беҳтари мушакҳо, ки бо таърихи ғизои мувофиқ алоқаманд аст, қобилияти умумии кориро новобаста аз кӯшиш зиёд мекунад. Дар байни найшакарбурони [[Ямайка]], онҳое, ки ҷуссаи муътадил доштанд, нисбат ба онҳое, ки қадпаст буданд, найшакари бештар мебуриданд. Як тафовути фарҳангӣ дар ин тамоюл дар байни коргарони MMM-и [[Гватемала]] мушоҳида шуд, ки кӯшиши кории баробар ба ҳамкорони хубғизои худро ба харҷ медоданд, аммо майл доштанд, ки вақти холии худро ба ҷои фаъолиятҳои фароғатӣ ё иҷтимоӣ, ба истироҳат сарф кунанд.{{sfn|Allen| 1984|p=173}} Дар иқтисодҳои музднок, ки коргарон мутаносибан ба маҳсулнокии худ музд мегиранд, коҳиши қобилияти корӣ метавонад ба коҳиши амнияти озуқаворӣ ва афзоиши хатари MMM табдил ёбад.

Илова бар ин, камғизоӣ ва [[Бемориҳои сироятӣ|бемориҳои сироятӣ]] робитаи синергетикӣ доранд, ки метавонад боиси бадшавии пай дар пайи саломатӣ гардад. Тибқи гуфтаи Аллен,{{sfn|Allen|1984}} сатҳи пайдоиши бемориҳои сироятӣ байни аҳолии MMM ва аҳолии дорои ғизои мувофиқ ба таври назаррас фарқ намекунад, аммо давомнокӣ ва шиддати давраҳои беморӣ барои аҳолии MMM бештар аст.{{sfn|Allen|1984}} Сабаби асосии ин тафовут дар он аст, ки бемории сироятӣ аксар вақт боиси бад шудани истеъмоли ғизо ва ҷабби моддаҳои ғизоӣ мегардад. Одамони бемор на танҳо кам хӯрок мехӯранд, балки он чизе, ки мехӯранд, аз сабаби дилбеҳузурӣ ва исҳол аксар вақт манфиати ҳадди ақал дорад.{{sfn|Allen|1984|p=169}}

Дар канори MMM аз ҳисоби камғизоӣ ё норасоии микронутриентҳо, зиёдғизоӣ (over-nutrition), ки ҳамчун истеъмоли аз ҳад зиёди калория нисбат ба ҳаҷми бадан ва сатҳи фаъолияти ҷисмонӣ таъриф мешавад,{{sfn|Crooks|2000}} инчунин ба як мушкили торафт муҳим барои аксари нуқоти ҷаҳон табдил меёбад. [[Зиёдғизоӣ]] бо фарбеҳӣ алоқаманд карда шудааст, ки онро USDA{{sfn|USDA|2005}} ва МакЮэн ва Симан{{sfn|McEwen|Seeman|1999}} бо афзоиши хатари [[Диабети қанд|диабети навъи II]], [[Бемориҳои дилу раг]] ва сактаи мағзӣ алоқаманд медонанд. Зиёдғизоӣ инчунин аксар вақт бо ҳамзамонии кифоятии калория (ё зиёдатии он) ва норасоии микронутриентҳо алоқаманд аст, ки ин ҳолат бештар дар ҷойҳое дида мешавад, ки ғизоҳои коркардшуда (дорои калорияи баланд, вале моддаҳои ғизоии кам) дар парҳез бартарӣ пайдо мекунанд.{{sfn|Crooks|2000}}{{sfn|USDA|2005}}{{sfn|Evans|1986}} Лезерман ва Гудман{{sfn|Leatherman|Goodman|2005}} ва Гест ва Ҷонс{{sfn|Guest|Jones|2005}} ҳамоҳангии афзояндаи қадпастӣ ва дигар нишонаҳои MMM-ро бо фарбеҳӣ дар кишварҳои рӯ ба рушд, баъзан дар дохили як ҷамоа, баррасӣ мекунанд. Ин тамоюлро метавон бо тағйирёбии иқтисод ва рафтори ғизоӣ дар қисми зиёди ҷаҳон таҳти ҷаҳонишавии иқтисодии муосир вобаста кард.

Инчунин таҳқиқоти гузаронидаи Батен ва Блум тағйиротро дар таъсири парҳези мушаххаси аҳолӣ байни солҳои 1870 ва 1989 нишон доданд. Бозёфти муҳими таҳқиқот ин буд, ки таъсири сафеда ба қади афрод дар нимаи дуюми давраи мушоҳида (яъне солҳои 1950-1989) аҳамияти камтар пайдо кард. Гузашта аз ин, манбаъҳои асосии сафеда низ тағйир ёфтанд. Ин ба рушди технологияҳо ва тиҷорати ҷаҳонӣ вобаста буд, ки ба ҳамин тартиб норасоии ғизоро коҳиш доданд.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baten |first1=Jörg |last2=Blum |first2=Matthias |title=Why are you tall while others are short? Agricultural production and other proximate determinants of global heights |journal=European Review of Economic History |date=1 May 2014 |volume=18 |issue=2 |pages=144–165 |doi=10.1093/ereh/heu003 |url=[https://qub.elsevierpure.com/en/publications/01600055-feb3-4596-9c69-4e66853c2033](https://qub.elsevierpure.com/en/publications/01600055-feb3-4596-9c69-4e66853c2033) }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Нигаред инчунин ==

* [[Geography of food|Ҷуғрофияи ғизо]]
* [[Food sovereignty|Ихтиёри озуқаворӣ]]

== Ёддоштҳо ==
{{Reflist|colwidth=20em}}

== Манобеъ ==
*{{cite journal |last= Allen |first= Lindsay H. |year= 1984 |title= Functional Indications of Nutritional Status of the Whole Individual or the Community |journal= Clinical Nutrition |volume= 3 |pages= 169–174 | issue=5}}
*{{cite book |last= Aminian |first= Nathalie |author2=K.C. Fung |author3=Francis Ng |year= 2008 |title= Integration of Markets versus Integration of Agreements |publisher= World Bank Policy Research Working Paper 4546}}
*{{cite book |last1= Arbache |first1= Jorge |first2=Delfin S.|last2=Go |first3=John|last3=Page |year= 2008 |title= Is Africa's Economy at a Turning Point? |publisher = World Bank Policy Research Working Paper 4519}}
*{{cite book |last1= Armelagos |first1= George J. |first2=Alan H.|last2=Goodman |year= 1998 |chapter= Race, Racism, and Anthropology|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman|location= Ann Arbor, Michigan |publisher= University of Michigan Press}}
*{{cite book |editor-last= Appadurai |editor-first= Arjun |year= 1986 |chapter= Introduction: Commodities and the Politics of Value|title=The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective |url= https://archive.org/details/sociallifeofthin0000unse |location= Cambridge |publisher= Cambridge University Press}}
*{{cite book |editor1-last= Blaikie |editor1-first= Piers|editor2-last=Harold|editor2-first=Brookfield|year= 1987 |chapter= Approaches to the Study of Land Degradation|title=Land Degradation and Society |url= https://archive.org/details/landdegradations0000blai |location= London |publisher= Methuen}}
*{{cite book |last= Chagnon |first= Napoleon |year= 1997 |title= Yanamamo |location= Fort Worth, Texas |publisher= Harcourt Brace College Publishers}}
*{{cite book |last1= Chavez |first1= Adolfo |first2=Celia|last2=Martinez |first3=Beatriz|last3=Soberanes |year= 2000 |chapter= The Effects of Malnutrition on Human Development: a 24-year Study of Well –Nourished and Malnourished Children Living in a Poor Mexican Village|title= Nutritional Anthropology: Biocultural Perspectives on Food and Nutrition|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Darna L.|editor2-last=DuFour|editor3-first=Gretel H.|editor3-last=Pelto|location= Mountain View, California |publisher= Mayfield Publishing Company}}
*{{cite book |last= Crooks |first= Deborah |year= 1998 |chapter= Poverty and Nutrition in Eastern Kentucky: The Political Economy of Childhood Growth|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman|location= Ann Arbor, Michigan |publisher= University of Michigan Press}}
*{{cite journal |year=2000 |title= Food Consumption, Activity, and Overweight Among Elementary School Children in an Appalachian Kentucky Community |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2000-06_112_2/page/159 |journal= American Journal of Physical Anthropology |pmid=10813699 |volume= 112 |issue=2 |pages= 159–170 |doi=10.1002/(SICI)1096-8644(2000)112:2&lt;159::AID-AJPA3&gt;3.0.CO;2-G |last=Crooks|first=Deborah L.}}
*{{cite book |last1=Daltabuit |first1= Magli |first2=Thomas L.|last2=Leatherman |year= 1998 |chapter= The Biocultural Impact of Tourism on Mayan Communities|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman|location= Ann Arbor, Michigan |publisher= University of Michigan Press}}
*{{cite book |last= Daltabuit |first= Magli |year= 2000 |title= Tourism, Health Social Change Among the Maya of Quintana Roo: Preliminary Report. |publisher= Unpublished Manuscript}}
*{{cite book |last= David |first= Antonio C. |year= 2007 |title= Controls on Capital Inflows and External Shocks. |publisher= World Bank Policy Research Working Paper 4176}}
*{{cite journal|doi= 10.1016/0277-9536(89)90097-X|last= Dewey |first= Kathryn G. |year= 1989 |title= Nutrition and the Commoditization of Food Systems in Latin America and the Caribbean |url= https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_1989_28_5/page/415|journal= Social Science and Medicine |volume= 28 |pages= 415–424 | issue=5|pmid= 2648596}}
*{{cite journal |last= Evans |first= David K.|year= 1986 |title= Roatán Island: a Quarter Century of Demographic and Nutritional Change |journal= Collegiate Anthropology |volume= 10 |pages= 81–89 | issue=1}}
*{{cite book |last= Edgar |first= Walter |year= 1998 |title= South Carolina: a History |url= https://archive.org/details/southcarolinahis0000edga |location= Columbia, South Carolina |publisher= University of South Carolina Press}}
*{{cite book |last= Farmer |first= Paul |year= 1992 |title= AIDS and Accusation: Haiti and the Geography of Blame |url= [https://archive.org/details/aidsaccusationha00farm](https://archive.org/details/aidsaccusationha00farm) |url-access= registration |location = Berkeley |publisher= University of California Press}}
*{{cite book |last= Farmer |first= Paul |year= 1999 |title= Infections and Inequalities: the Modern Plagues |url= https://archive.org/details/infectionsinequa0000unse |location= Berkeley |publisher= University of California Press}}
*{{cite web |last= Fore |first= Henrietta H. |year= 2008 |title= Remarks by Henrietta H. Fore. Electronic Document |url= [http://www.usaid.gov/about_usaid/](http://www.usaid.gov/about_usaid/) |archive-url= [https://web.archive.org/web/20030801082641/http://www.usaid.gov/about_usaid/](https://web.archive.org/web/20030801082641/http://www.usaid.gov/about_usaid/) |url-status= dead |archive-date= August 1, 2003 |access-date= 2008-04-27 }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{cite book |last= Fort |first= Meredith |editor-first=Mary Ann|editor-last=Mercer |editor2-first=Oscar|editor2-last=Gish |year= 2004 |title= Sickness and Wealth: the Corporate Assault on Global Health |url= [https://archive.org/details/sicknesswealthco0000fort](https://archive.org/details/sicknesswealthco0000fort) |url-access= registration |location= Cambridge, Massachusetts |publisher= South End Press}}
*{{cite book |last= Friedman |first=Thomas L. |year= 2005|title= The World is Flat: a Brief History of the Twenty First Century |url= [https://archive.org/details/worldisflatbri00frie](https://archive.org/details/worldisflatbri00frie) |url-access= registration |location= New York |publisher=Farrar, Straus, and Giroux |isbn=9780374292881 }}
*{{cite book |last= Godelier |first= Maurice |year= 1998 |title= The Enigma of the Gift in Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology |location= Chicago |publisher= University of Chicago Press}}
*{{cite book |last= Goodman |first= Alan H. |author2=Ann Arbor |title= The Biological Consequences of Inequality in Antiquity |location= Michigan |publisher= University of Michigan Press}}
*{{cite book |last= Arbor |first= Ann |editor-last=Goodman|editor-first=Alan H. |editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman |year= 1998 |title= Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology |url= https://archive.org/details/buildingnewbiocu0000unse |location= Michigan |publisher= University of Michigan Press | isbn = 978-0-472-06606-3}}
*{{cite book|last=Greenspan|first=Alan|year=2007|title=The Age of Turbulence: Adventures in a New World|url=https://archive.org/details/ageofturbulencea0000gree|location=New York|publisher=Penguin Press}}
*{{cite journal|last1=Gross|first1=Daniel G.|first2=Barbara A.|last2=Underwood|year=1971|title=Technological Change and Caloric Cost: Sisal Agriculture in Northeastern Brazil|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1971-06_73_3/page/725|journal=American Anthropologist|volume=73|number=3|pages=725–40|doi=10.1525/aa.1971.73.3.02a00130|doi-access=free}}
*{{cite book|last1=Guest|first1=Greg|first2=Eric C.|last2=Jones|year=2005|chapter=Globalization, Health and the Environment: an Introduction.|title=Globalization, Health, and the Environment|editor-first=G.|editor-last=Guest|location=Lanham|publisher=Altamira Press}}
*{{cite journal|last1=Himmelgreen|first1=David A.|first2=Nancy Romero |last2= Daza|first3=Maribel|last3=Vega|first4=Humberto Brenes|last4=Cambronero|first5=Edgar|last5=Amador|year=2006|title=&quot;The Tourist Season Goes Down but not the Prices.&quot;: Tourism and Food Insecurity in Rural Costa Rica|journal=Ecology of Food and Nutrition|volume=45|issue=4|pages=295–321|doi=10.1080/03670240600848753|bibcode=2006EcoFN..45..295H |s2cid=72252137}}
*{{cite web|author=International Monetary Fund|year=2008|title=About the IMF|url=[http://www.imf.org/external/about.htm](http://www.imf.org/external/about.htm)|access-date=April 8, 2008}}
*{{cite journal | last1 = Leatherman | first1 = Thomas L. | last2 = Goodman | first2 = Alan | year = 2005 | title = Coca-colonization of Diets in the Yucatán | url = https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2005-08_61_4/page/833 | journal = Social Science and Medicine | volume = 61 | issue = 4| pages = 833–46 | doi = 10.1016/j.socscimed.2004.08.047 | pmid = 15950095 }}
*{{cite journal | last1 = MacLeod | first1 = Donald V. L. | year = 1999 | title = Tourism and Globalization of a Canary Island | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-royal-anthropological-institute_1999-09_5_3/page/443 | journal = The Journal of the Royal Anthropological Institute | volume = 5 | issue = 3| pages = 443–56 | doi = 10.2307/2661277 | jstor = 2661277 }}
*{{cite book|last=MacLeod|first=Donald V. L.|year=2004|title=Tourism, Globalization and Cultural Change: an Island Community Perspective|url=https://archive.org/details/tourismglobalisa0000macl|location=Toronto|publisher=Channel View Publications}}
*{{cite book|last=Malinowski|first=Bronislaw|year=1961|title=Argonauts of the Western Pacific|location=Long Grove, Illinois|publisher=Waveland Press, Inc.}}
*{{cite book|last=Mauss|first=Marcel|date=1990|orig-date=1950|title=The Gift: the Form and Reason for Exchange in Archaic Societies|url=https://archive.org/details/giftformreasonfo0000marc|location=New York|publisher=Norton}}
*{{cite web|last1=McEwen|first1=Bruce|first2=Teresa|last2=Seeman|year=1999|title=Allostatic Load (Summary)|publisher=John D. and Catherine T. MacArthur Research Network on Socioeconomic Status and Health|url=[http://www.macses.usf.edu/Research/Allostatic/notebook/allostatic.html](http://www.macses.usf.edu/Research/Allostatic/notebook/allostatic.html)}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{cite book|last1=Messer|first1=Ellen|first2=Marc J.|last2=Cohen|first3=Jashinta|last3=D’Costa|year=1998|title=Food from Peace: Breaking the Links Between Conflict and Hunger In Food, Agriculture, and the Environment. Discussion Paper 24.|location=Washington|publisher=IFPRI}}
*{{cite book|last=Mintz|first=Sidney|year=1985|title=Sweetness and Power: the Place of Sugar in Modern History|url=https://archive.org/details/sweetnesspowerpl0000mint_l4p2|location=New York|publisher=Penguin}}
*{{cite book|last=Miller|first=Barbara D.|year=2005|title=Cultural Anthropology|edition=3rd|location=Boston|publisher=Pearson Education, Inc.}}
*{{cite book|last=Park|first=Michael A.|year=2006|title=Introduction Anthropology: an Integrated Approach|edition=3rd|location=Boston|publisher=Pearson Education, Inc.}}
*{{cite book|last=Polanyi|first=Karl|year=1957|chapter=The Economy as Instituted Process|title=Trade and Market in the Early Empires|url=https://archive.org/details/trademarketinear0000unse_v0e8|editor1-first=Karl|editor1-last=Polanyi|editor2-first=Conrad|editor2-last=Arensberg|editor3-first=Harry|editor3-last=Pearson|location=New York|publisher=Free Press}}
*{{cite journal|last1=Pelto|first1=Gretel H.|first2=Pertti J.|last2=Pelto|year=1989|title=Small but Healthy? An Anthropological Perspective|url=https://archive.org/details/sim_human-organization_spring-1989_48_1/page/11|journal=Human Organization|volume=48|number=1|pages=11–15|doi=10.17730/humo.48.1.eu7v81qn71w172tu}}
*{{cite book|last1=Pelto|first1=Gretel H.|first2=Pertti J.|last2=Pelto|year=2000|chapter=Diet and Delocalization: Dietary Changes Since 1750|title=Nutritional Anthropology: Biocultural Perspectives on Food and Nutrition|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Darna L.|editor2-last=Dufour|editor3-first=Gretel H.|editor3-last=Pelto|location=Mountain View, California|publisher=Mayfield Publishing Company}}
*{{cite book|last=Robbins|first=Richard H.|year=2005|title=Global Problems and the Culture of Capitalism|url=https://archive.org/details/globalproblemscu0000robb_3ed|edition=3rd|location=Boston|publisher=Allyn and Bacon}}
*{{cite book|last=Sahalins|first=Marshall|year=1972|title=Stone Age Economics|location=Chicago|publisher=Aldine}}
*{{cite book|last=Saitta|first=Dean J.|year=1998|chapter=Linking Political Economy and Human Biology: Lessons from North American Archaeology|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|location=Ann Arbor, Michigan|publisher=University of Michigan Press}}
*{{cite journal | last1 = Seckler | first1 = David | year = 1980 | title = &quot;Malnutrition&quot;: an Intellectual Odyssey | journal = Western Journal of Agricultural Economics | volume = 5 | issue = 2| pages = 219–227 }}
*{{cite book|last=Sen|first=Amartya K.|year=2001|title=Development as Freedom|url=https://archive.org/details/developmentasfre00sena|location=Oxford|publisher=Oxford University Press}}
*{{cite book|last=Smith|first=Carol|year=1993|chapter=Local History in Global Context: Social and Economic Transitions in Western Guatemala|title=Constructing Culture and Power in Latin America|editor-first=Daniel H.|editor-last=Levine|location=Ann Arbor|publisher=University of Michigan Press}}
*{{cite book|last=Stonich|first=Susan|year=1991|chapter=The Political Economy of Environmental Destruction: Food Security in Southern Honduras|title=Harvest of Want: Hunger and Food Security in Central America and Mexico|editor1-first=Scott|editor1-last=Whiteford|editor2-first=Anne E.|editor2-last=Ferguson|location=Boulder, Colorado|publisher=Westview Press}}
*{{cite journal |doi= 10.1016/S0160-7383(97)00037-6 |year= 1998 |last1= Stonich |first1= S. |title= Political Ecology of Tourism |url= https://archive.org/details/sim_annals-of-tourism-research_1998-01_25_1/page/25 |journal= Annals of Tourism Research |volume =25 |pages= 25–54 | issue=1}}
*{{cite book |last= Tierney |first= Patrick |year= 2000 |title= Darkness in El Dorado |url= [https://archive.org/details/darknessineldora00tier](https://archive.org/details/darknessineldora00tier) |url-access= registration |location= New York |publisher= Norton|isbn= 9780393049220 }}
*{{cite web |publisher= U.S. Department of Health and Human Services &amp; U.S. Department of Agriculture |year= 2005 |title= Dietary Guidelines for Americans 2005. |url= [http://www.healthierus.gov/dietaryguidelines/index.html](http://www.healthierus.gov/dietaryguidelines/index.html) |access-date= 2005-09-16 |ref= {{sfnref|USDA|2005}} }}{{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{cite book |last= Wallerstein |first= Immanuel |year= 1974 |title= The Modern World System |url= [https://archive.org/details/modernworldsyste00wall](https://archive.org/details/modernworldsyste00wall) |url-access= registration |location= New York |publisher= Academic Press|isbn= 9780127859194 }}
*{{cite book |last= Weller |first= Christian E. |author2=Robert E. Scott |author3=Adam S. Hersh |year= 2004 |title= The Unremarkable Record of Liberalized Trade. In Talking Points on Global Issues: a Reader|editor-first=Richard H.|editor-last=Robbins|location= Boston |publisher= Pearson Education, Inc}}
*{{cite book |last= Whiteford |first= Linda |editor=Scott Whiteford |year= 2005 |title= Globalization, Water, and Health: Resource Management in Times of Scarcity |location= Oxford |publisher= James Currey Publisher/School of American Research Press}}
*{{cite book |last= Wiener |first= Annette B. |year= 1992 |title= Inalienable Possessions: the Paradox of Keeping While Giving |location= Berkeley, California |publisher= University of California Press}}
*{{cite book |last= Wolf |first= Eric R.|year= 1982 |title= Europe and the People Without History. |url= [https://archive.org/details/europepeoplewit008258](https://archive.org/details/europepeoplewit008258) |url-access= registration |location= Berkeley, California |publisher= University of California Press}}

{{Population}}

{{DEFAULTSORT:Антропологияи ғизоӣ}}
[[Category:Кишоварзӣ дар ҷомеа]]
[[Category:Ғизо]]
[[Category:Антропологияи иқтисодӣ]]</text>
      <sha1>35bwuzfycfsghk6q1n39x1qdto06zk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492195</id>
      <parentid>1492190</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87352" sha1="diavu78lzd83rw076ja63vntddyeg2g" xml:space="preserve">'''Антропологияи ғизоӣ'''
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Research methods in nutritional anthropology |url=[https://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80632e/80632E00.htm](https://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80632e/80632E00.htm) |access-date=2023-07-04 |website=archive.unu.edu}} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (ё антропологияи нутритсиологӣ) — омӯзиши робитаи мутақобилаи байни [[Биологияи инсон|биологияи инсон]], [[Низомҳои иқтисодӣ|низомҳои иқтисодӣ]], [[Нутритсиология|вазъи ғизоӣ]] ва [[Амнияти ғизоӣ|амнияти озуқаворӣ]] мебошад. Агар тағйироти иқтисодӣ ва экологии ҷомеа ба дастрасӣ ба ғизо, амнияти озуқаворӣ ва саломатии парҳезӣ таъсир расонанд, пас ин робитаи мутақобилаи байни фарҳанг ва биология, дар навбати худ, бо равандҳои васеътари таърихӣ ва [[Economic indicator|нишондиҳандаҳои иқтисодӣ]], ки бо ҷаҳонишавӣ (глобализатсия) алоқаманданд, вобастагӣ дорад. Вазъи ғизоӣ ба ҳолати умумии саломатӣ, иқтидори кории инсон ва имкониятҳои умумии рушди иқтисодӣ (хоҳ аз нигоҳи рушди инсон ва хоҳ аз рӯи моделҳои суннатии ғарбӣ) барои ҳар як гурӯҳи мушаххаси одамон таъсир мерасонад.

== Иқтисодиёти умумӣ ва ғизо ==
=== Хулосаи иқтисодии умумӣ ===
Aксари олимон иқтисодро ҳамчун раванди истеҳсол, тақсим ва истеъмоли молҳо ва хидматҳо дар дохили ҷомеа ва байни ҷомеаҳо мефаҳманд.Консепсияи калидӣ дар омӯзиши васеи иқтисодиёт (бархлофи омӯзиши мушаххаси эконометрикии бозорҳои саҳомӣ ва молҳо) муносибатҳои иҷтимоӣ мебошад. Масалан, бисёре аз [[Антропологияи иқтисодӣ|антропологҳои иқтисодӣ]] изҳор медоранд, ки мубодилаи мутақобилаи туҳфаҳо (ресипрокалӣ), мубодилаи рақобатии туҳфаҳо ва мубодилаи бозории ғайришахсӣ ҳама инъикоскунандаи парадигмаҳои бартари муносибатҳои иҷтимоӣ дар ҷомеаи додашуда мебошанд.Шаклҳои асосии иқтисод дар аксари қисматҳои ҷаҳони имрӯза, дар чаҳорчӯби модели соддаи истеҳсол, тақсим ва истеъмол, иқтисодиёт дар асоси ниёзҳои ҳаётӣ (истеъмолӣ) ва иқтисоди бозорӣ мебошанд. Истеъмоли ҳаётӣ (Subsistence) ба истеҳсол ва истеъмол дар миқёси хурди хонавода ё ҷамоа ишора мекунад, дар ҳоле ки иқтисоди бозорӣ миқёси хеле васеътари истеҳсол, тақсим ва истеъмолро дар бар мегирад. [[Иқтисоди бозорӣ]] инчунин мубодилаи молро ба асъор дар назар дорад, бархлофи мубодилаи мол ба мол (бартер) ё уҳдадориҳои мутақобилаи туҳфадиҳӣ. Ин маънои онро надорад, ки иқтисодҳои бозорӣ бо иқтисодҳои истеъмолӣ ва дигар шаклҳо ҳамзистӣ намекунанд, балки як намуд одатан дар ҷомеаи мушаххас бартарӣ дорад. Бо вуҷуди ин, шумораи зиёди таҳқиқот мавҷуданд, ки нишон медиҳанд, ки аҳамияти иқтисоди бозорӣ дар миқёси ҷаҳонӣ бо суръат афзоиш меёбад, ҳатто дар ҷомеаҳое, ки ба таври суннатӣ бештар ба [[Истеҳсоли ҳаётӣ|истеҳсоли истеъмолӣ]] такя мекарданд.{{citation needed|date=September 2013}} Ин тағйироти иқтисодӣ паёмадҳои ғизоӣ дорад, ки дар ин мақола минбаъд баррасӣ хоҳанд шуд.

=== Усулҳои истеҳсолот ва ғизо ===
Қадами муҳимтарин дар фаҳмидани робитаи байни иқтисод ва ғизо ин дарки усулҳои асосии истеҳсолот мебошад, ки ҷомеаҳо барои истеҳсоли молҳо (ва хидматҳо)-и мавриди ниёзи худ дар тӯли таърихи башарият истифода бурдаанд. Ин усулҳо иборатанд аз: ҷамъоварии ғизо (ғизоҷӯӣ), киштукори тағйирёбанда, чорводории кӯчӣ, кишоварзӣ ва индустриализм (Park 2006).

Ҷамъоварии ғизо (ғизоҷӯӣ), ки бо номи [[шикор]] ва ҷамъоварӣ низ маъруф аст, стратегияи зиндамониест, ки дар он гурӯҳи одамон растаниҳои худрӯйро ҷамъ оварда, ҳайвоноти ваҳширо шикор мекунанд, то ғизо ба даст оранд. Ин стратегия ягона усули мавҷудияти инсон дар тӯли аксари таърихи башарият буд (аз ҷумла тибқи бозёфтҳои археологӣ ва сангшудаҳо) ва то миёнаҳои асри 20 аз ҷониби баъзе гурӯҳҳо идома ёфт. Ин усули истеҳсолот одатан бо гурӯҳҳои хурди кӯчманчӣ, ки аз панҷоҳ нафар зиёд нестанд ва бо номи &quot;тӯда&quot; (band) маъруфанд, алоқаманд аст. Аксарияти ҷомеаҳои шикорчӣ-ҷамъовар моликияти истисноии замин ё дигар захираҳои асосиро эътироф намекунанд, гарчанде ки онҳо ҳуқуқи аввалиндараҷаи истифодаро барои гурӯҳҳо эътироф мекунанд ва афрод метавонанд соҳиби ашё ё асбобҳои хурд, ба монанди камон ё абзорҳои буранда бошанд. Азбаски ҷамъоварии ғизо одатан ҳаракати доимиро дар бар мегирад ва ба ҷои тағйир додани манзара барои истеҳсолот, гирифтани ғизои табиии мавҷударо талаб мекунад, бисёре аз олимон қайд мекунанд, ки ҷамъоварии ғизо дар муқоиса бо дигар усулҳои истеҳсолот таъсири манфии ҳадди ақал ба муҳити зист дорад. Ҳарчанд ҷамъоварандагони ғизо одатан бо миқдори мутлақи ғизои мавҷуда дар як минтақаи мушаххас маҳдуданд, гурӯҳҳои шикорчӣ ба монанди [[мардуми Кунг]] дар [[Калаҳарӣ|биёбони Калаҳарӣ]] аксар вақт ҳамчун намунаи дорои парҳези гуногунранг ва сарфи вақти камтар дар як ҳафта барои дарёфти ғизо нисбат ба ҷомеаҳои кишоварзии интенсивӣ зикр мешаванд.

[[Киштукори тағйирёбанда]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Shifting Cultivation |date=2013 |url=[https://www.cambridge.org/core/books/west-african-agriculture/shifting-cultivation/86296E9825018D16816A9B0C81A1090E](https://www.cambridge.org/core/books/west-african-agriculture/shifting-cultivation/86296E9825018D16816A9B0C81A1090E) |work=West African Agriculture |pages=43–49 |editor-last=Mackie |editor-first=J. R. |access-date=2023-07-04 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781316530122.006 |isbn=978-1-107-62535-8 |editor2-last=Faulkner |editor2-first=O. T.|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; як усули истеҳсолот мебошад, ки истеҳсоли каминтенсивии ғизоҳои растанигиро дар бар мегирад; ин усул дар баъзе матнҳо бо номи боғдорӣ ё &quot;кишоварзии сӯзондан&quot; (slash and burn) низ маълум аст. Ҷомеаҳои боғдорӣ одатан дар деҳаҳои нимкӯчманчии иборат аз чандсад нафар зиндагӣ мекунанд, ки майдонро тоза карда, растаниҳои буридашударо месӯзонанд, то خاکстарро барои ғизо додани хок истифода баранд. Сипас, гурӯҳ дар ин майдони тозашуда зироат мекоранд ва онро дар тӯли чанд сол барои киштукор истифода мебаранд. Дар охири ин давра, тамоми деҳа ба ҷои нав мекӯчад ва равандро аз сар оғоз мекунад ва майдони кӯҳнаро барои даҳсолаҳо &quot;партов&quot; (fallow) мегузорад, то тавассути сабзиши дубораи растаниҳои худрӯй барқарор шавад. Ин маҳсулоти хурдро метавон тавассути парвариши чорво, шикори ваҳшӣ ва дар бисёр ҳолатҳо бо ҷамъоварии растаниҳои худрӯй такмил дод (Miller 2005; Park 2006). Ҳарчанд кӯчиши даврагӣ моликияти доимии мутлақи заминро истисно мекунад, баъзе ҷомеаҳои боғдор ҳудудҳои кунунии худро сахт муҳофизат мекунанд ва бар зидди гурӯҳҳои ҳамсоя зӯроварӣ нишон медиҳанд. Масалан, [[Наполеон Шаньон]] (1997) мардуми [[Янамамо]] дар [[Венесуэла]] ва [[Бразилия]]-ро ҳамчун &quot;[[Одамони ҷанговар]]&quot; тасвир мекунад, ҳарчанд дигарон ба гузориши Шаньон дар бораи ин ҷомеа хеле интиқодӣ муносибат кардаанд. Боғдорӣ инчунин метавонад парҳези васеъ ва дар баъзе ҳолатҳо ғизои бештарро дар як воҳиди замин нисбат ба ҷамъоварии ғизо таъмин кунад. Гарчанде ки зичии аҳолии боғдорон нисбат ба ҷамъоварандагони ғизо бештар аст, онҳо одатан нисбат ба онҳое, ки дигар усулҳои истеҳсолотро истифода мебаранд, зичии камтар доранд. Агар дар миқёси хурд, дар майдони калон ва бо давраҳои тӯлонии истироҳати замин амалӣ карда шавад, боғдорӣ нисбат ба кишоварзӣ ё индустриализм таъсири манфии камтар ба муҳити зист дорад, вале нисбат ба ҷамъоварии ғизо бештар аст (Miller 2005). Одатан, боғдорӣ бо иқтисодиёти навъи истеъмолӣ дар робита ба истеҳсолот ва тақсим мувофиқат мекунад.

[[Чорводории кӯчӣ]], ки ҳамчун вобастагӣ ба маҳсулоти чорво дар якҷоягӣ бо анъанаи кӯчи мавсимии рамаҳо таъриф мешавад, ба боғдорӣ шабоҳат дорад, зеро он дар истифодаи майдони замин васеъ аст. Гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар ҷомеаҳои чорводор аз ҷиҳати шумора ва зичии аҳолӣ ба ҷомеаҳои боғдор монанданд. Ҷомеаҳои чорводор аксар вақт маҳсулоти ҳайвонотро бо ҷомеаҳои кишоварзӣ ба молҳои растанигӣ мубодила мекунанд, то парҳези худро пурра кунанд. Ҳаракати зуд-зуд маънои онро дорад, ки чорводории кӯчӣ таъсири экологии шабеҳ ба боғдорӣ дорад, ҳарчанд дар баъзе ҳолатҳо [[Чорвочаронии беш аз ҳад|чаронии беш аз ҳад]] ва таназзули замини натиҷавии он (нигаред ба зерфасли Глобализатсия ва Ғизо) мушоҳида шудааст. Чорводории кӯчӣ одатан вобастагии бештарро ба гӯшт ё дигар маҳсулоти ҳайвонот, ба монанди шир ё хун, нисбат ба дигар усулҳои истеҳсолот дар назар дорад. Ин усули истеҳсолот профили ҳуқуқи истифодаи шабеҳ ба киштукори тағйирёбанда дорад. Ба таври суннатӣ, чорводорӣ бо иқтисодиёти ба истеъмол асосёфта мувофиқат мекард, аммо дар даҳсолаҳои охир баъзе ҷомеаҳои чорводор, ба монанди [[Монголия|Муғулистон]], рамаҳои ҳайвонотро парвариш карда, тарзи зиндагии кӯчманчиро идома медиҳанд, вале чорворо асосан барои мубодилаи бозорӣ истеҳсол мекунанд.

[[Кишоварзӣ]], ки баъзан ҳамчун кишоварзии интенсивӣ номида мешавад, тоза кардан ва истифода бурдани ҳамон як қитъаи заминро барои муддати тӯлонӣ, баъзан чанд насл, дар бар мегирад; он инчунин истифодаи испор (плуг) ва [[ҳайвоноти кашанда]]-ро дар омодасозии замин барои кишт ва парвариши зироатҳо дар назар дорад. Кишоварзӣ аксар вақт зичии хеле баланди аҳолиро нисбат ба дигар усулҳои истеҳсолот (ба истиснои индустриализм) дастгирӣ мекунад ва ҷомеаҳои кишоварзӣ метавонанд аз чанд ҳазор то миллионҳо нафарро дар бар гиранд. Гарчанде ки кишоварзӣ дар як воҳиди майдони замин нисбат ба усулҳои қаблан зикршуда ғизои бештар истеҳсол мекунад, тамоюли ҷомеаҳои кишоварзӣ ба тамаркуз ба зироатҳои нисбатан кам маънои онро дорад, ки ин ҷомеаҳо нисбат ба ҷомеаҳои шикорчӣ ва боғдор парҳезҳои хеле камтар гуногун доранд. Баъзе далелҳои археологӣ ва сангшудаҳо мавҷуданд, ки нишон медиҳанд аҳолие, ки аз ҷамъоварии ғизо ба кишоварзӣ мегузаранд, майл ба коҳиши қад, заифии мушакҳо ва дигар нишонаҳои норасоии ғизо (малнотритсия) доранд. Таҳқиқотҳо нишон доданд, ки кишоварзӣ ба таври парадоксалӣ ба аҳолии бештар, вале камтар солим дар як минтақаи муайян иҷозат медиҳад. Пайдоиши кишоварзӣ дар бисёр қисматҳои ҷаҳон оғози табақабандии иҷтимоиро бо тафовутҳои ҷиддӣ дар дастрасӣ ба захираҳо байни бахшҳои як ҷомеа нишон дод. Ин усули истеҳсолот инчунин эҳтимоли бештар дорад, ки моликияти доимии инфиродӣ ё оилавии қитъаҳои муайяни заминро нисбат ба усулҳои қаблан зикршуда дар назар дошта бошад. Кишоварзӣ ҳам бо иқтисодиёти истеъмолӣ ва ҳам бо бозорӣ ҳамроҳӣ кардааст, ки аксар вақт як ҷомеа то дараҷае ҳарду намуди иқтисодро нишон медиҳад ва нисбат ба усулҳои қаблан зикршуда ба муҳити зист таъсири манфитар мерасонад.

[[Индустриализм]] кишоварзиро бо истеҳсоли саноатии механиконидашудаи молҳо тавассути истифодаи [[сӯзишвории истихроҷшаванда]] муттаҳид мекунад. Илова бар ин, ҷомеаҳои индустриалӣ таҷҳизоти механиконидашударо барои омода кардани замин барои кишт, ҷамъоварии ҳосил ва интиқоли ғизо ба маконҳои дур аз ҷое, ки зироатҳои аслӣ шинонда шудаанд, истифода мебаранд. Индустриализм тамоюлҳои шабеҳи кишоварзиро аз ҷиҳати зичии аҳолӣ ва таъсири экологӣ нишон медиҳад, аммо ба дараҷаи хеле бештар. Гуногунии парҳезӣ дар шароити усули истеҳсолоти индустриалӣ метавонад хеле тағйирёбанда бошад ва аз як тараф аз дастрасӣ ба ғизоҳои барои ниёзи маҳаллӣ истеҳсолшуда ва аз тарафи дигар аз сатҳи даромад ва қудрати харидории одамон нисбат ба ғизоҳои дар бозорҳои озуқаворӣ мавҷудбуда вобаста бошад (Leatherman and Goodman 2005). Гуногунии парҳезӣ ва саломатии ғизоӣ аксар вақт бо дараҷаи табақабандии иҷтимоӣ дар дохили ҷомеаи индустриалӣ ва баъзан байни ҷомеаҳо алоқаманд аст. Ба истиснои давлатҳои модели [[Иттиҳоди Шуравӣ|Шӯравӣ]], ҷомеаҳои индустриалӣ ба консепсияи ҳуқуқи моликияти хусусӣ ва ҷамъоварии фоида тавассути &quot;соҳибкории озод&quot; сахт асос ёфтаанд.

Тамоюли умумӣ барои бисёре аз ҷомеаҳо дар тӯли чанд ҳазорсолаи охир ба сӯи кишоварзӣ ва дар ду асри охир ба сӯи индустриализм буд. Ҳарчанд ин ду усули истеҳсолот аз ҳеҷ нигоҳ нисбат ба дигар усулҳо комилан бартарӣ надоранд, ин воқеият, ки ҷомеаҳои истифодабарандаи онҳо майл ба доштани аҳолии калонтар, зичии бештари аҳолӣ ва сохтори мураккабтари иҷтимоӣ доранд, бо густариши ҷуғрофии ҷомеаҳои кишоварзӣ ва индустриалӣ бар ҳисоби ҷомеаҳое, ки ба дигар усулҳои истеҳсолот таъкид мекунанд, алоқаманд аст. Ҳамзамон бо ин тамоюл ба сӯи истеҳсолоти пуршиддати кишоварзӣ ва саноатӣ, болоравии парадигмаи иҷтимоӣ ва иқтисодии капитализм ба вуқӯъ пайваст, ки истеҳсол ва фурӯши молҳо ва хидматҳоро дар бозор бо мақсади ба даст овардани фоида дар назар дорад. Ин тамоюлҳо барои вазъи ғизоии инсон дар миқёси ҷаҳонӣ паёмадҳои амиқ доштанд. Барои муайян кардани он, ки чӣ гуна тамоюлҳои васеътари иқтисодӣ ва экологӣ ба низомҳои озуқавории ҷамоа, амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ таъсир мерасонанд, муҳим аст, ки яке аз муҳимтарин падидаҳои иқтисодӣ ва экологии имрӯза — [[Ҷаҳонишавӣ|ҷаҳонишавӣ]]-ро мухтасар шарҳ диҳем. Бахши навбатӣ робитаҳои байни тамоюлҳои иқтисодӣ ва идеологии асрҳои охир ва омилҳои экологии сиёсӣ-иқтисодиро, ки ба дастрасӣ ба ғизо ва вазъи ғизоӣ таъсир мерасонанд, баррасӣ мекунад.

== Ҷаҳонишавӣ ва ғизо ==
=== Хулосаи умумии ҷаҳонишавӣ ===
Гарчанде ки миқёс ва ҷанбаҳои ҷаҳонишавӣ (глобализатсия) дар шакли муосираш пайдоиши нисбатан нав доранд, падидаи васеътари робитаҳои ҷаҳонӣ тавассути паҳншавии фарҳангӣ ва тиҷорат чанд аср собиқа дорад. Сар аз охири асри понздаҳум, қудратҳои аврупоӣ берун аз қитъаи Аврупо густариш ёфта, дар Амрико, Осиёи Шарқӣ, Осиёи Ҷанубӣ, Австралия ва Океания мустамликаҳо (колонияҳо) бунёд карданд. Ин густариш аз нигоҳи тавлиди сарват дар Аврупо ва истихроҷи он дар ҷойҳои дигар, тағйироти фарҳангӣ дар аксари ҷомеаҳои ҷаҳон ва падидаҳои биологӣ, ба монанди ворид шудани чандин бемориҳои сироятӣ ба [[Нимкураи ғарбӣ]], ки боиси халалдоршавии азим ва коҳиши аҳолии ҷомеаҳои бумии он ҷо шуд, таъсири амиқ гузошт. Ин рӯйдодҳо на ба таври тасодуфӣ, балки дорои робитаҳои синергетикӣ буданд; дар як мисоли равшан, нобудшавии аҳолии [[Amerindian|Амрикои бумӣ]] тавассути бемориҳои сироятӣ аксар вақт пеш аз фатҳҳои минбаъдаи қудратҳои аврупоӣ сурат гирифта, онро осон мекард. Чунин фатҳҳо, дар навбати худ, аксар вақт ба ҳамбастагии дохилӣ, қобилияти аҳолӣ барои ба даст овардани захираҳои кофӣ барои истеъмоли худ ва уҳдадориҳои анъанавии иҷтимоӣ ва муҳити маҳаллии ҷомеаҳои мустамликашуда таъсири манфии ҷиддӣ расониданд. Барои фаҳмидани таъсири ҷаҳонишавӣ ба вазъи ғизоӣ ва амнияти озуқаворӣ, фаҳмидани шароити таърихие, ки ба ҷаҳонишавии муосир оварда расонидаанд ва то ҳол дар тафовутҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ, моддӣ ва ҷисмонӣ/саломатӣ байни (ва дар дохили) халқҳои гуногуни ҷаҳони имрӯза зоҳир мешаванд, муҳим аст.

&quot;The Rise of the Merchant, Industrialist, and Capital Controller&quot;, ки аз ҷониби Ричард Роббинс дар соли 2005 навишта шудааст, сенарияи фарзии хонандаро ҳамчун &quot;тоҷири саргузаштҷӯ&quot; истифода мебарад, то таърихи иқтисодии ҷаҳонро аз соли 1400 муфассал баён кунад. Дар соли 1400, Чин эҳтимолан мураккабтарин ҷомеаи космополитӣ ва технологӣ дар ҷаҳон буд. Он маркази тиҷорат дар канори Шарқи Наздик, Африқои Шарқӣ ва бандарҳои [[Баҳри Миёназамин]] маҳсуб мешуд. Аврупои Гарбӣ, ҳарчанд дар ин шабака нақш мебозид, ба ҳеҷ ваҷҳ дар он бартарӣ надошт; дар воқеъ, метавон дар бораи маргинализатсияи аврупоиҳо баҳс кард. Ин вазъият вақте тағйир ёфт, ки аврупоиҳо Амрикоро &quot;кашф&quot; карданд ва равандеро оғоз намуданд, ки бисёр ҷомеаҳоро халалдор ва аҳолии бумии Нимкураи Ғарбиро нобуд сохт. Парадигмаи бартари иқтисодии ин давра [[Меркантилизм]] буд, ки тавассути он тоҷирони аврупоӣ дар бозорҳои ҷаҳонӣ ва дар робита бо аристократияҳои ҳукмрони аврупоӣ ба қудрат расиданд. Роббинс мисолҳои муҳофизати ҳукуматро зикр мекунад, ки меркантилизмро дар шакли ҳуқуқҳои истисноии моликият ба ширкатҳои тиҷоратӣ ва артишҳое, ки дар сурати зарурат барои ҳифзи тиҷорат бо зӯр истифода мешуданд, осон мекарданд. Ӯ тафсилоти муҳофизати ҳукуматро баён мекунад, ба монанди он ки чӣ гуна Британияи Кабир саноати нассоҷии Ҳиндустонро нобуд кард ва он ҷомеаро ба воридкунандаи матоъ табдил дод. Дар баррасии [[Империализм]], капитализм ва болоравии корпоратсияҳо, Роббинс минбаъд тарзи табдил додани минтақаҳо/халқҳои гуногунро аз ҷониби &quot;Ғарб&quot; аз иштирокчиёни фаъол дар шабакаҳои тиҷоратии ҷаҳонӣ ба манбаъҳои ашёи хом ва истеъмолкунандагони содироти Аврупо ё [[Амрикои Шимолӣ]] муфассал шарҳ медиҳад. Ин таърихи тиҷорати ҷаҳонӣ барои баррасии масъалаҳои кунунии нобаробарии қудрат ва сарват муҳим аст.

Интиқодҳои зиёде нисбат ба сиёсатҳои [[Бонки ҷаҳонӣ]] ва [[Сандуқи байналмилалии пул]] (IMF) дар тарғиби сармоягузории баланди сармоя дар кишварҳои рӯ ба рушд мавҷуданд (масалан, Weller et al. 2001; Fort et al. 2004). Нобаробариҳо дар дохили кишварҳо ва афзоиши сатҳи камбизоатӣ дар бисёр миллатҳо низ далелҳои боэътимод дар бораи он медиҳанд, ки мукофотҳои [[Ҷаҳонишавии иқтисодӣ|ҷаҳонишавии иқтисодӣ]] дар беҳтарин ҳолат нобаробаранд. Дар бораи ҷаҳонишавӣ ва афзоиши нобаробарии саломатӣ ҳам дар байни кишварҳо ва ҳам дар дохили онҳо адабиёти зиёде мавҷуд аст.

Дар ниҳоят, [[Амартя Сен]] бо асари худ ''[[Development as Freedom]]'' (1999) меояд; дар ин ҷо Сен дар бораи он ки оё камбағалони ҷаҳон боз ҳам камбағалтар мешаванд ё на, розӣ нест, аммо инчунин таъкид мекунад, ки ин меъёр муҳимтарин нест. Ӯ баҳс мекунад, ки нобаробариҳои нисбӣ ва тафовутҳои қудрат муҳимтарин мушкилоти ҷаҳонишавӣ мебошанд. Сен изҳор медорад, ки афзоиши алоқаи байни ҷомеаҳои ҷаҳон метавонад манфиатҳои мусбат дошта бошад, аммо нобаробариҳо ва имкониятҳои истисмор бояд то ҳадди имкон коҳиш дода шаванд, агар онҳоро комилан нест кардан имконнопазир бошад. Сен заминаро барои як мавқеи мутавозин байни тарафдорон ва мухолифони ашаддии ҷаҳонишавӣ омода мекунад.

Густариши босуръати капитализми ғарбӣ аз нигоҳи ҷуғрофӣ, сиёсӣ ва идеологӣ на танҳо мавриди интиқод, балки дар бисёр доираҳо мавриди ситоиш ҳам қарор гирифтааст. Оҷонсиҳои байналмилалӣ ва дуҷониба, аз қабили Бонки ҷаҳонӣ, СБП ва [[Агентии ИМА оид ба рушди байналмилалӣ]] (USAID), назарияҳои капиталистии бозори озодро дар барномаҳои рушд дар бисёр гӯшаҳои ҷаҳон васеъ истифода бурдаанд, ки ҳадафашон мусоидат ба рушди иқтисодӣ барои ҷамоаҳо ва давлатҳо ва коҳиш додани камбизоатӣ мебошад. Ба ҳамин монанд, шахсиятҳои маъруф ба монанди раиси собиқи [[Захираи федералии ИМА]] [[Алан Гринспен]] ва рӯзноманигори муқими ИМА [[Томас Фридман]] дар бораи имкониятҳои беҳбудии иқтисодӣ ва иҷтимоӣ дар кишварҳои пешрафта ва рӯ ба рушд, асосан тавассути афзоиши дастрасӣ ба таҳсилоти мувофиқ, технологияҳои мураккаби иртиботот ва нақлиёт ва парадигмаи &quot;чандирии&quot; иҷтимоӣ ва иқтисодӣ изҳори назар кардаанд. Ин идеологияи бозори озод инчунин дар сиёсатҳо ва расмиёти [[Созмони ҷаҳонии тиҷорат]] (СҶТ) ва бисёре аз корпоратсияҳои трансмиллӣ (TNC), ки аксари онҳо қароргоҳҳояшон дар кишварҳои пешрафта мебошанд, бартарӣ дорад. Болоравии капитализм ва ҷомеаи бозори озод дар воқеъ ноамнии озуқавориро дар байни камбағалони ҷаҳон аз сабаби сохтор ва вазифаи ҷомеаи капиталистӣ зиёд ва шадидтар кардааст, ки дар он танҳо онҳое, ки метавонанд ғизо бихаранд, ба захираи озуқавории бехатар ва кофӣ дастрасӣ доранд. Ғизо дигар ҳуқуқи инсон ба ҳаёт ва саломатӣ нест, аз сабаби муносибати капиталистӣ ба молсозии (коммодификатсия) ғизо дар ҷомеаи бозори озод, ки дар натиҷаи ҷаҳонишавӣ дар тамоми ҷаҳон паҳн шудааст. Корпоратсияҳои трансмиллӣ ва созмонҳои тиҷоратӣ ба монанди NAFTA ин муносибатро тавассути ҷорӣ кардани қонунҳо ва қоидаҳое, ки нобаробарии сарват ва тақсимоти нобаробари молҳои умумӣ, ба монанди ғизоро байни сарватмандон ва камбағалон боз ҳам амиқтар мекунанд, осон месозанд.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Health, Wealth and the Environment: the Impacts of the CUSTA, GATT and NAFTA on Canadian Food Security|journal=Toronto Food Policy Council Discussion Paper Series|date=August 1994|issue=Discussion Paper #2}}&lt;/ref&gt;

Бархлофи модели иқтисодии &quot;ғарбӣ&quot;, аксари таҳқиқоти ибтидоии иҷтимоӣ дар бораи иқтисод бартарии ресипрокалиро (мутақобила) ҳамчун қувваи асосии пешбаранда дар ҷомеаҳои суннатии ғайриғарбӣ таъкид мекарданд. [[Marcel Mauss|Марсел Мосс]] ба туҳфа ҳамчун &quot;падидаи куллии иҷтимоӣ&quot;, ки бо расму оинҳо ва аҳамияти иҷтимоию сиёсӣ ва инчунин моддӣ саршор аст, ишора мекард. Гарчанде ки баъзе ашёҳо, ба монанди дастбандҳо ё гарданбандҳои садафӣ дар ҳалқаи кула (kula ring), ки тавассути якчанд гурӯҳҳои ҷазираҳо дар наздикии соҳили [[Папуа Гвинеяи Нав]] мегузарад, метавонанд боиси ягон намуди рақобат дар асоси эътибор шаванд, шартҳои мубодила аз муомилаи пулӣ дар низоми муосири капиталистӣ ба таври назаррас фарқ мекунанд. Гарчанде ки [[Arjun Appadurai|Аппадураи]] дар воқеъ ашёи маросимиро ҳамчун як намуди мол тасвир мекунад, ӯ онҳоро таҳти шартҳои ба таври назаррас фарқкунанда аз намудҳои моли бозорӣ, ки одатан аз ҷониби иқтисоддонҳо баррасӣ мешаванд, мегузорад. Аннет Винер асарҳои қаблиро дар антропология ва ҷомеашиносӣ, ки ҷомеаҳои &quot;содда&quot;-ро ҳамчун истифодабарандаи версияи соддаи ресипрокалӣ тасвир мекарданд, интиқод мекунад. Новобаста аз мавқеи назариявии олимони иҷтимоӣ дар бораи иқтисодҳои суннатии ғайриғарбӣ, консенсус (иттифоқи оро) мавҷуд аст, ки чизҳои зарурии ҳаётӣ ба монанди ғизо ва об нисбат ба дигар намудҳои мол ё хидматҳо озодтар тақсим мешуданд. Ин динамика бо ворид шудани иқтисоди бозорӣ ба ҷомеа тағйир меёбад ва ғизо бештар ҳамчун мол баррасӣ мешавад, на ҳамчун неъмати иҷтимоӣ ё ҷузъи муҳими саломатӣ ва зиндамонии инсон.

Сарфи назар аз нуқтаи назари умумии кас ба хароҷот ва манфиатҳои ҷаҳонишавии иқтисодӣ, дар таҳқиқоти иҷтимоӣ намунаҳои зиёди гурӯҳҳои одамоне мавҷуданд, ки пас аз ворид шудани иқтисоди бозории капиталистӣ ба минтақае, ки қаблан бештар ба истеҳсоли ҳаётӣ ва ресипрокалӣ асос ёфта буд, аз коҳиши вазъи ғизоӣ ранҷ мебаранд. Гарчанде ки амнияти озуқавории баъзе одамон метавонад бо дастрасӣ ба даромади доимӣ беҳтар шавад, бисёр одамон дар ҷамоаҳое, ки то кунун [[Иқтисоди ҳаётӣ|иқтисоди ҳаётӣ]] доштанд, метавонанд аз сабаби нокифоя будани даромад барои иваз кардани ғизоҳое, ки дигар дар хонавода истеҳсол намешаванд, ноамнии бештари озуқаворӣ ва вазъи бади ғизоиро эҳсос кунанд. Новобаста аз он ки афзоиши ноамнии озуқаворӣ ва нобаробарии иҷтимоию иқтисодӣ дар бисёр қисматҳои ҷаҳон дар даҳсолаҳои охир ҷузъи ҷудонашавандаи ҷаҳонишавӣ аст ё як &quot;дарди муваққатии рушд&quot; то он даме, ки рушди иқтисодӣ ба самаранокии комили худ расад, мавзӯи баҳс аст, аммо намунаҳои зиёди таҷрибавии ҷамоаҳо мавҷуданд, ки аз воситаҳои суннатии истеҳсоли ғизо ҷудо шудаанд ва наметавонанд дар иқтисоди нави бозорӣ музди кофӣ пайдо кунанд, то парҳези мутавозин ва аз ҷиҳати калориянокӣ кофиро таъмин намоянд. Якчанд омилҳое, ки ба амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ таъсир мерасонанд, аз падидаҳои бештар ҷисмонӣ, аз қабили таназзули замин ва азхудкунии замин, то чизҳои бештар фарҳангӣ ва сиёсӣ-иҷтимоӣ, ба монанди зироаткории пулии содиротӣ (cash cropping), делокализатсияи парҳезӣ ва молсозии ғизоро дар бар мегиранд; як огоҳии муҳим ин аст, ки ҳамаи ин тамоюлҳо бо ҳам алоқаманданд ва дар зери категорияи васеи халалдоршавии иҷтимоию фарҳангӣ ва иқтисодӣ дар доираи парадигмаи кунунии ҷаҳонишавӣ қарор мегиранд.

=== Таназзули замин ===
Гарчанде ки Blakie ва Brookfield ҷанбаҳои проблемавии таърифи [[Таназзули замин|таназзули замин]]-ро эътироф мекунанд (бо тафовутҳои таърифӣ, ки асосан аз олим ё ҷониби манфиатдор вобаста аст), онҳо идеяи умумии коҳиши ҳосилнокии хок ва коҳиши қобилияти як минтақаи муайяни заминро барои таъмини ниёзҳои зиндагии одамон дар муқоиса бо давраҳои қаблии таърихи башарият дар ҳамон минтақа баён мекунанд. [[Paul Farmer|Пол Фармер]] таъсири таназзули заминро дар қисми марказии [[Гаити]] ба қобилияти мардуми маҳаллӣ барои истеҳсоли ғизои кофӣ барои оилаҳои худ дар атрофи ҷамоаҳои худашон баррасӣ мекунад. Фармер норасоии ғизоро дар як деҳаи Гаити бо осебпазирӣ ба бемориҳои сироятӣ, аз ҷумла [[Бемории сил|туберкулез]] ва [[ВИЧ/СПИД]], ҳам аз нигоҳи эҳтимоли сироят ва ҳам шиддати симптомҳо барои шахсони сироятшуда вобаста медонад. Ҳарчанд фоизи ниҳоят пасти аҳолии ИМА, ки ба кишоварзӣ машғуланд, нишон медиҳад, ки дастрасии мустақим ба замини корам зарурати мутлақ барои амнияти озуқаворӣ ва саломатии ғизоӣ нест, таназзули замин дар бисёр кишварҳои рӯ ба рушд суръати муҳоҷират аз деҳот ба шаҳрро бо суръати бештаре нисбат ба он ки аксари шаҳрҳои калон қобилияти қабул доранд, метезонад. Leatherman ва Goodman инчунин ба таназзули замин ишора мекунанд, ки ҳамзамон бо коҳиши амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ дар баъзе ҷамоаҳои [[Мексика|иёлати Мексика]]-и [[Quintana Roo]] ба вуқӯъ меояд. Уолтер Эдгар робитаи байни таназзули замин ва халалдоршавии иқтисодӣ, инчунин мушкилоти ғизоиро дар иёлати [[Каролинаи Ҷанубӣ]]-и ИМА дар даҳсолаҳои пас аз давраи Реконструксия баррасӣ мекунад. Дар якҷоягӣ бо азхудкунии замин (land expropriation), таназзули замин таъсири кашидани истеҳсолкунандагони ноомодаи ҳаётӣ ё дигар деҳқононро ба иқтисоди бозории зудҳаракат ва мураккаб дорад, ки таҳти таъсири шадиди сиёсатмадороне мебошанд, ки аз ташвишҳо ва ҷаҳонбинии деҳқонони хурд дар кишварҳои рӯ ба рушд хеле дуранд.

=== Азхудкунии замин (Экспоприатсия) ===
Бо сабабҳои гуногун рух дода, азхудкунии замин ё халалдор кардани моликияти суннатии замин аз ҷониби манфиатҳои пурқувваттар, аз қабили нухбагони маҳаллӣ, ҳукуматҳо ё корпоратсияҳои трансмиллӣ, инчунин метавонад ба вазъи ғизоӣ таъсири ҷиддӣ расонад. Роббинс намунаҳоро дар Мексика муфассал баён мекунад, ки деҳқонон дар натиҷаи муттаҳидшавии [[Агробизнес]] дар доираи Шартномаи тиҷорати озоди Амрикои Шимолӣ (NAFTA) бо азхудкунии замин рӯ ба рӯ мешаванд; дар бисёр ҳолатҳо, ин истеҳсолкунандагони ҳаётӣ маҷбуранд ё ба шаҳрҳо муҳоҷират кунанд ё ба таври тасодуфӣ ҳамчун коргарони кишоварзӣ кор кунанд. Азбаски дар ин шароит аксари ғизо, агар на ҳамаи он, бояд харида шавад, амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоии ин иловаҳои нав ба сафи қувваи кории каммаҳорати камбағал аксар вақт коҳиш меёбад. Ангезаи дигари маъмул барои азхудкунии замин &quot;рушди иқтисодӣ&quot;-и ғайрикишоварзӣ, аксар вақт дар шакли сайёҳӣ (туризм) мебошад. Дар як мисол, Доналд МакЛеод маҳдуд кардани фаъолиятҳои ҳаётӣ, асосан моҳидорӣ ва киштукорро дар минтақаҳои [[Ҷазираҳои Канар]] дар баробари фишорҳои манфиатҳои сайёҳӣ, ки мехоҳанд зебоии &quot;беолоиш&quot;-и маконҳои барои олмониҳо ва дигар сайёҳон аз кишварҳои ИА хизматрасонро монополия кунанд, тасвир мекунад. Аҷиб ин аст, ки мардуми маҳаллӣ аз афзоиши сайёҳӣ манфиати пулии нисбатан кам мебинанд, зеро бисёр сафарҳо аз ҷониби ширкатҳои сайёҳии олмонӣ ба нақша гирифта шудаанд ва пеш аз расидани сайёҳон ба макони истироҳат пардохт карда мешаванд. Leatherman ва Goodman ва Daltabuit ба маҳдуд кардани заминҳои мавҷуда барои истеҳсоли суннатии боғдории &quot;милпа&quot; дар ҷамоаҳои иёлати Кинтана Роои Мексика дар баробари афзоиши талабот ба замин барои осоишгоҳҳо аз ҷониби манфиатҳои сайёҳӣ, таҳти сарпарастии ҳукумати миллии Мексика ишора мекунанд. Як сенарияи азхудкунии замин бо таърихи тӯлонӣ ин киштукори пулии содиротӣ (cash cropping) мебошад, ки дар он зироатҳои барои даромад аз содирот парваришёбанда нисбат ба зироатҳои барои истеъмоли маҳаллӣ парваришёбанда афзалият дода мешаванд.

=== Киштукори пулии содиротӣ (Cash cropping) ===
Дар асари ''[[Sweetness and Power]]'', ки аз ҷониби [[Sidney Mintz|Сидни Минтс]] дар соли 1985 навишта шудааст, намунаҳои кишти якказироатӣ (монокультура) ё шинондани майдонҳои азим бо як зироати пулӣ дар чандин ҷазираҳои Кариб, аз ҷумла Куба, муфассал баён шудаанд. Ӯ изҳор медорад, ки Куба аз як макони аз ҷиҳати иқтисодӣ гуногун бо бисёр истеҳсолкунандагони хурди ҳаётӣ ба як низоми плантатсияи якказироатӣ табдил ёфт, ки ба даромад аз зироати шакар ва воридоти зиёди ғизо дар асрҳои охири давраи мустамликадории Испания вобаста буд. Ӯ Кубаро ҳамчун намунаи афзоиши камбизоатӣ ва норасоии ғизо дар баробари афзоиши тамаркузи замин ва дигар захираҳо дар дасти афроди камшумор тасвир мекунад. Gross ва Underwood намунаи миёнаҳои асри бистумро дар бораи пайдоиши истеҳсоли сизал дар [[Шимолу шарқи Бразилия]] нишон медиҳанд. Ин муаллифон давраи бади ваъдаҳои иҷронашудаи истеҳсоли [[Sisal|сизал]]-ро барои хоҷагиҳои хурд муфассал баён мекунанд; азбаски соҳибони мошинҳои коркарди сизал хоҷагиҳои хурдро сазовори вақти худ намедонистанд, соҳибони хурд наметавонистанд сизали худро коркард кунанд ва фурӯшанд ва аксар вақт маҷбур мешуданд, ки ҳамчун коргар дар хоҷагиҳои калон кор кунанд. Сизал ҳамчун зироати махсусан зараровар зикр мешавад, зеро пас аз ворид шудан нест кардани он душвор аст ва истеҳсоли минбаъдаи ҳаётиро амалан ғайриимкон месозад. Ин мақола як вазъияти маъмулии хонаводаҳоро баррасӣ мекунад, ки дар тақсимоти ғизо ба мардони коргар афзалият дода, кӯдакони рӯ ба рушдро дар баробари норасоии ғизо, махсусан камғизоӣ ва норасоии микронутриентҳо ва ҳамаи мушкилоти марбути он қарор медиҳанд. Эдгар баррасӣ мекунад, ки чӣ гуна шинондани истисноии пахта дар ҷанубу шарқи Иёлоти Муттаҳида дар охири асри нуздаҳ ва аввали асри бистум боиси таназзули ҷиддии замин гашта, ба азхудкунии зиёди замин аз деҳқонони хурд оварда расонд ва дар заминаи норасоии густурдаи ғизо ба вуқӯъ пайваст. Махсусан дар версияи мураккаб ва босуръати ҷаҳонишавии имрӯза, киштукори пулии содиротӣ бо делокализатсияи парҳезҳо ва молсозии ғизо зич алоқаманд аст ва барои амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ паёмадҳои амиқ, ҳарчанд гуногун дорад

'''Делокализатсия ва молсозии ғизо'''

Дар мақолаи &quot;Diet and Delocalization: Dietary Challenges since 1750&quot;, Пелто ва Пелто рушди таърихии ҳамзамони капитализми ҷаҳонӣ ва делокализатсияи парҳезиро пайгирӣ мекунанд — раванде, ки дар он қисми афзояндаи парҳези хонавода ё ҷамоа аз масофаҳои торафт дуртар аз худи он ҷамоа ворид мешавад. Олимони соҳаи ғизо ба таври возеҳ қайд мекунанд, ки делокализатсия ҳатман боиси афзоиши ноамнии озуқаворӣ ва норасоии ғизо намегардад, балки дастрасӣ ба парҳези мувофиқ торафт бештар аз назорати маҳаллӣ берун шуда, ба дастрасӣ ба пули нақд ё дигар захираҳои қиматбаҳои ғайриғизоӣ вобаста мешавад. Лезерман ва Гудман натиҷаи ҷолиби таҳқиқоти худро дар Кинтана Роо баррасӣ мекунанд, ки дар он ҳам гурӯҳҳои дорои амнияти озуқавории беҳтарин ва ҳам гурӯҳҳои дорои бадтарин вазъи ғизоӣ дар соҳаҳои хидматрасонии марбут ба сайёҳӣ кор мекарданд, дар ҳоле ки гурӯҳи миёна ҷамоаи боғдории &quot;милпа&quot; буд. Онҳо байни шахсони дорои шуғли устувор ва даромад, ки мунтазам ба намудҳои гуногуни ғизо дастрасӣ доранд ва онҳое, ки шуғли тасодуфӣ дошта, барои таъмини калорияи кофии хонавода мубориза мебаранд ва гуногунии парҳезии паст доранд, тафовут мегузоранд. Хулосаи асосии ин мисолҳо на дар он аст, ки делокализатсия комилан манфӣ мебошад, балки он майл дорад нобаробарии амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоиро дар дохили гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва байни онҳо афзоиш диҳад, ки дар натиҷа баъзе бахшҳо аз таназзули шадиди ҳарду ранҷ мебаранд.

Бо делокализатсия молсозии (коммодификатсияи) ғизо зич вобаста аст, ки он баррасии ғизоро пеш аз ҳама ҳамчун моли бозорӣ дар назар дорад, на авлавият додан ба истифодаҳои дигар, аз қабили зиндамонӣ, ҳуқуқи инсон ё муносибатҳои иҷтимоӣ. Дюи таъсири зараровари молсозии ғизоро барои ҷамоаҳои деҳоти Амрикои Марказӣ, аз ҷумла коҳиши амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоиро тасвир мекунад. Бисёре аз адабиёти марбут ба сайёҳӣ афзоиши назарраси молсозии ғизоро пас аз ворид шудани сайёҳӣ ҳамчун шакли рушди иқтисодии бозорӣ нишон медиҳанд. Дюи ва Роббинс инчунин қайд мекунанд, ки вақте ғизо пеш аз ҳама ҳамчун мол аз ҷониби доираҳои пурқувват дида мешавад, ин идеология на танҳо делокализатсияро зиёд мекунад, балки боиси таназзул ва азхудкунии замин низ мегардад, зеро соҳибони нухбаи замин ё корпоратсияҳои трансмиллӣ дар раванди кишти якказироатӣ дар масоҳати васеъ бо мақсади ба даст овардани фоидаи максималӣ аз фурӯши хориҷӣ, халалдоршавии азими иҷтимоӣ ва экологӣ эҷод мекунанд. Дар воқеъ, делокализатсия ва молсозӣ дорои иқтидори назаррас барои коҳиш додани амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ дар ҷамоаҳои камбағали бисёр минтақаҳои ҷаҳон мебошанд.

'''Саломатии парҳезӣ'''

Дар робита ба амнияти озуқаворӣ ва гуногунии парҳезӣ, ки мувофиқан ҳамчун дастрасии боэътимод ба калорияи кофӣ ва дастрасӣ ба намудҳои гуногуни макро ва микронутриентҳо барои нигоҳ доштани мувозинати ғизоӣ таъриф мешаванд, молсозии ғизо дар коҳиш додани назорати аҳолии маҳаллӣ бар истеҳсоли маҳсулоти ҳаётии худашон нақши калидӣ мебозад. Делокализатсияи низомҳои озуқаворӣ, ки Пелто ва Пелто{{sfn|Pelto|Pelto|2000}} онро ҳамчун берун овардани истеҳсоли ғизо аз заминаи истеъмоли маҳаллӣ ва пайваст кардани он ба низомҳои бозории ҷуғрофӣ васеътар таъриф мекунанд, метавонад боиси халалдоршавии шадиди фарҳангӣ ва ғизоӣ гардад. Ба ҳамин монанд, молсозии низомҳои озуқаворӣ, ки ҳамчун тағйири парадигма аз истеъмоли ҳаётӣ ё аҳамияти иҷтимоӣ ба сӯи муносибат ба ғизо ҳамчун моли бозорӣ таъриф мешавад,{{sfn|Dewey|1989}} метавонад ба саломатии парҳезӣ ва инчунин ҳувияти коллективӣ таъсир расонад. Молсозӣ майл дорад амнияти озуқаворӣ ва гуногунии парҳезиро аз шабакаҳои мутақобилаи хешутаборӣ ё дигар шабакаҳои тақсимоти ресипрокалӣ ба сӯи масъалаи рақобати озод дар бозор равона кунад; дар воқеъ, молсозӣ аксар вақт бо харобшавии низомҳои &quot;имтиёзҳои озуқаворӣ&quot; (food entitlements) алоқаманд аст, ки ҳамчун меъёрҳои фарҳангӣ ё иҷтимоӣ барои таъмини дастрасӣ ба ғизо барои ҳамаи аъзоёни як гурӯҳи иҷтимоӣ таъриф мешаванд.{{sfn|Leatherman|Goodman|2005}}{{sfn|Messer|Cohen|D’Costa|1998}}

Таъсири зараровари норасоии сабук ва мӯътадили ғизо (MMM) на танҳо ба нокифоягии калория (ки аксар вақт бо ноамнии озуқаворӣ алоқаманд аст), балки ба гуногунии пасти парҳезӣ, махсусан маҳдудияти дастрасӣ ба сафедаҳо, карбогидратҳои мураккаб, руҳ (синк), оҳан ва дигар микронутриентҳо дахл дорад.{{sfn|Leatherman|Goodman|2005}}{{sfn|Crooks|1998|pp=339-355}} Роҳҳои таъсири мутақобилаи камғизоӣ ва норасоии микронутриентҳо бо дигар паёмадҳои саломатӣ [[Матнҳои зиёд|хеле зиёданд]]. Намоёнтарин зуҳуроти MMM ин қадпастӣ (stunting) мебошад, ки ҳамчун қад ва/ё вазни камтар аз меъёри стандартӣ барои як гурӯҳи синну соли мушаххас таъриф мешавад. Бо вуҷуди ин, қадпастӣ на танҳо фарқияти оддӣ дар қад ва вазн аст, балки бо доираи васеи таъсирот ба саломатӣ алоқамандӣ дорад.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=237-51}} Сатҳи фаъолияти ҷисмонӣ, ки бо қадпастӣ зич вобаста аст, бо вазъи ғизоӣ робитаи мустақим дорад ва ба рушди кӯдак таъсир мерасонад. Кӯдакони гирифтори камғизоии музмин нисбат ба гурӯҳҳои дорои ғизои иловагӣ ё онҳое, ки ғизои мувофиқ мегиранд, фаъолияти ҷисмонии камтар нишон медиҳанд.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=249-251}}{{sfn|Allen|1984|pp=172-73}}

Шояд муҳимтарин паҳлӯҳои рушди инсон, ки бо сатҳи ғизо алоқаманданд, рафтор ва маърифат (когнитивӣ) мебошанд; рушд дар ин ду соҳа метавонад ба имкониятҳои зиндагии афрод ва аҳолӣ таъсири амиқ расонад. Дар муқоисаи гурӯҳи кӯдакони ҷануби Мексика, ки гирифтори MMM буданд, бо гурӯҳи ҳамон минтақа, ки иловаҳои ғизоӣ мегирифтанд, Чавез ва ҳамкоронаш{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000}} робитаи байни MMM ва нишондиҳандаҳои пасти мактабиро нишон доданд; кӯдакони бе иловаҳои ғизоӣ иштироки камтар, дараҷаи баланди парешонии диққат дар дарс, хоб рафтан дар синф ва натиҷаҳои паст дар тестҳои стандартиро нишон доданд. Илова бар ин, кӯдакони камғизо дар тестҳои [[Зарибӣ ҳуш|зариби ҳуш]] (I.Q.) нисбат ба ҳамсолони худ, ки ғизои хуб мегирифтанд, холҳои камтар ба даст оварданд.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=248-249}}

Аз ҳамаи ҷанбаҳои мавҷудияти инсон, [[Афзоиш|тавлиди ҷинсӣ]] метавонад муфассалтарин робитаро бо камғизоӣ дошта бошад. Дар байни аҳолии гирифтори MMM, давраи ҳайз (менархе) дертар (15,5 сол) нисбат ба аҳолии дорои ғизои мувофиқ оғоз мешавад; [[Менопауза|яائсгии]] барвақти миёна (40,5 сол) давраи репродуктивиро барои занон дар минтақаи таҳқиқоти Чавез ва ҳамкоронаш нисбатан кӯтоҳ мекунад.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=236, 239}} Аз сабаби давраҳои тӯлонии аменореяи пас аз таваллуд, фосилаи байни таваллудҳо ба ҷои 19 моҳ ба ҳисоби миёна 27 моҳро ташкил медод.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=236, 239}} Ҳарчанд фосилаи тӯлонии байни таваллудҳо метавонад ба назорати афзоиши аҳолӣ кӯмак кунад, далелҳои пешниҳодкардаи Чавез ва ҳамкоронаш{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000}} маҳдуд шудани интихоби репродуктивӣ ва мутобиқшавиро аз сабаби камғизоӣ нишон медиҳанд. Ин таҳқиқот инчунин MMM-и модаронро бо маргу мири баланди навзодон ва кӯдакони хурдсол алоқаманд кард.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|p=236}}

Дигар таъсири MMM, ки барои имкониятҳои зиндагӣ муҳим аст, қобилияти корӣ мебошад; MMM як шакли даврии коҳиши қобилияти корӣ ва мукофотҳои онро нишон дода, мушкилотро боз ҳам шадидтар мекунад. Аллен{{sfn|Allen|1984}} робитаи байни коҳиши нишондиҳандаҳои VO2 max дар байни аҳолии MMM ва коҳиши қувваи мушакҳо ва тобовариро дар иҷрои корҳои вазнини ҷисмонӣ дарёфт кард. Ҳарчанд ангезаи шахсӣ метавонад ба иҷрои кори фардӣ таъсири мусбати қавӣ дошта бошад, рушди беҳтари мушакҳо, ки бо таърихи ғизои мувофиқ алоқаманд аст, қобилияти умумии кориро новобаста аз кӯшиш зиёд мекунад. Дар байни найшакарбурони [[Ямайка]], онҳое, ки ҷуссаи муътадил доштанд, нисбат ба онҳое, ки қадпаст буданд, найшакари бештар мебуриданд. Як тафовути фарҳангӣ дар ин тамоюл дар байни коргарони MMM-и [[Гватемала]] мушоҳида шуд, ки кӯшиши кории баробар ба ҳамкорони хубғизои худро ба харҷ медоданд, аммо майл доштанд, ки вақти холии худро ба ҷои фаъолиятҳои фароғатӣ ё иҷтимоӣ, ба истироҳат сарф кунанд.{{sfn|Allen| 1984|p=173}} Дар иқтисодҳои музднок, ки коргарон мутаносибан ба маҳсулнокии худ музд мегиранд, коҳиши қобилияти корӣ метавонад ба коҳиши амнияти озуқаворӣ ва афзоиши хатари MMM табдил ёбад.

Илова бар ин, камғизоӣ ва [[Бемориҳои сироятӣ|бемориҳои сироятӣ]] робитаи синергетикӣ доранд, ки метавонад боиси бадшавии пай дар пайи саломатӣ гардад. Тибқи гуфтаи Аллен,{{sfn|Allen|1984}} сатҳи пайдоиши бемориҳои сироятӣ байни аҳолии MMM ва аҳолии дорои ғизои мувофиқ ба таври назаррас фарқ намекунад, аммо давомнокӣ ва шиддати давраҳои беморӣ барои аҳолии MMM бештар аст.{{sfn|Allen|1984}} Сабаби асосии ин тафовут дар он аст, ки бемории сироятӣ аксар вақт боиси бад шудани истеъмоли ғизо ва ҷабби моддаҳои ғизоӣ мегардад. Одамони бемор на танҳо кам хӯрок мехӯранд, балки он чизе, ки мехӯранд, аз сабаби дилбеҳузурӣ ва исҳол аксар вақт манфиати ҳадди ақал дорад.{{sfn|Allen|1984|p=169}}

Дар канори MMM аз ҳисоби камғизоӣ ё норасоии микронутриентҳо, зиёдғизоӣ (over-nutrition), ки ҳамчун истеъмоли аз ҳад зиёди калория нисбат ба ҳаҷми бадан ва сатҳи фаъолияти ҷисмонӣ таъриф мешавад,{{sfn|Crooks|2000}} инчунин ба як мушкили торафт муҳим барои аксари нуқоти ҷаҳон табдил меёбад. [[Зиёдғизоӣ]] бо фарбеҳӣ алоқаманд карда шудааст, ки онро USDA{{sfn|USDA|2005}} ва МакЮэн ва Симан{{sfn|McEwen|Seeman|1999}} бо афзоиши хатари [[Диабети қанд|диабети навъи II]], [[Бемориҳои дилу раг]] ва сактаи мағзӣ алоқаманд медонанд. Зиёдғизоӣ инчунин аксар вақт бо ҳамзамонии кифоятии калория (ё зиёдатии он) ва норасоии микронутриентҳо алоқаманд аст, ки ин ҳолат бештар дар ҷойҳое дида мешавад, ки ғизоҳои коркардшуда (дорои калорияи баланд, вале моддаҳои ғизоии кам) дар парҳез бартарӣ пайдо мекунанд.{{sfn|Crooks|2000}}{{sfn|USDA|2005}}{{sfn|Evans|1986}} Лезерман ва Гудман{{sfn|Leatherman|Goodman|2005}} ва Гест ва Ҷонс{{sfn|Guest|Jones|2005}} ҳамоҳангии афзояндаи қадпастӣ ва дигар нишонаҳои MMM-ро бо фарбеҳӣ дар кишварҳои рӯ ба рушд, баъзан дар дохили як ҷамоа, баррасӣ мекунанд. Ин тамоюлро метавон бо тағйирёбии иқтисод ва рафтори ғизоӣ дар қисми зиёди ҷаҳон таҳти ҷаҳонишавии иқтисодии муосир вобаста кард.

Инчунин таҳқиқоти гузаронидаи Батен ва Блум тағйиротро дар таъсири парҳези мушаххаси аҳолӣ байни солҳои 1870 ва 1989 нишон доданд. Бозёфти муҳими таҳқиқот ин буд, ки таъсири сафеда ба қади афрод дар нимаи дуюми давраи мушоҳида (яъне солҳои 1950-1989) аҳамияти камтар пайдо кард. Гузашта аз ин, манбаъҳои асосии сафеда низ тағйир ёфтанд. Ин ба рушди технологияҳо ва тиҷорати ҷаҳонӣ вобаста буд, ки ба ҳамин тартиб норасоии ғизоро коҳиш доданд.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baten |first1=Jörg |last2=Blum |first2=Matthias |title=Why are you tall while others are short? Agricultural production and other proximate determinants of global heights |journal=European Review of Economic History |date=1 May 2014 |volume=18 |issue=2 |pages=144–165 |doi=10.1093/ereh/heu003 |url=[https://qub.elsevierpure.com/en/publications/01600055-feb3-4596-9c69-4e66853c2033](https://qub.elsevierpure.com/en/publications/01600055-feb3-4596-9c69-4e66853c2033) }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Нигаред инчунин ==

* [[Geography of food|Ҷуғрофияи ғизо]]
* [[Food sovereignty|Ихтиёри озуқаворӣ]]

== Ёддоштҳо ==
{{Reflist|colwidth=20em}}

== Манобеъ ==
*{{cite journal |last= Allen |first= Lindsay H. |year= 1984 |title= Functional Indications of Nutritional Status of the Whole Individual or the Community |journal= Clinical Nutrition |volume= 3 |pages= 169–174 | issue=5}}
*{{cite book |last= Aminian |first= Nathalie |author2=K.C. Fung |author3=Francis Ng |year= 2008 |title= Integration of Markets versus Integration of Agreements |publisher= World Bank Policy Research Working Paper 4546}}
*{{cite book |last1= Arbache |first1= Jorge |first2=Delfin S.|last2=Go |first3=John|last3=Page |year= 2008 |title= Is Africa's Economy at a Turning Point? |publisher = World Bank Policy Research Working Paper 4519}}
*{{cite book |last1= Armelagos |first1= George J. |first2=Alan H.|last2=Goodman |year= 1998 |chapter= Race, Racism, and Anthropology|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman|location= Ann Arbor, Michigan |publisher= University of Michigan Press}}
*{{cite book |editor-last= Appadurai |editor-first= Arjun |year= 1986 |chapter= Introduction: Commodities and the Politics of Value|title=The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective |url= https://archive.org/details/sociallifeofthin0000unse |location= Cambridge |publisher= Cambridge University Press}}
*{{cite book |editor1-last= Blaikie |editor1-first= Piers|editor2-last=Harold|editor2-first=Brookfield|year= 1987 |chapter= Approaches to the Study of Land Degradation|title=Land Degradation and Society |url= https://archive.org/details/landdegradations0000blai |location= London |publisher= Methuen}}
*{{cite book |last= Chagnon |first= Napoleon |year= 1997 |title= Yanamamo |location= Fort Worth, Texas |publisher= Harcourt Brace College Publishers}}
*{{cite book |last1= Chavez |first1= Adolfo |first2=Celia|last2=Martinez |first3=Beatriz|last3=Soberanes |year= 2000 |chapter= The Effects of Malnutrition on Human Development: a 24-year Study of Well –Nourished and Malnourished Children Living in a Poor Mexican Village|title= Nutritional Anthropology: Biocultural Perspectives on Food and Nutrition|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Darna L.|editor2-last=DuFour|editor3-first=Gretel H.|editor3-last=Pelto|location= Mountain View, California |publisher= Mayfield Publishing Company}}
*{{cite book |last= Crooks |first= Deborah |year= 1998 |chapter= Poverty and Nutrition in Eastern Kentucky: The Political Economy of Childhood Growth|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman|location= Ann Arbor, Michigan |publisher= University of Michigan Press}}
*{{cite journal |year=2000 |title= Food Consumption, Activity, and Overweight Among Elementary School Children in an Appalachian Kentucky Community |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2000-06_112_2/page/159 |journal= American Journal of Physical Anthropology |pmid=10813699 |volume= 112 |issue=2 |pages= 159–170 |doi=10.1002/(SICI)1096-8644(2000)112:2&lt;159::AID-AJPA3&gt;3.0.CO;2-G |last=Crooks|first=Deborah L.}}
*{{cite book |last1=Daltabuit |first1= Magli |first2=Thomas L.|last2=Leatherman |year= 1998 |chapter= The Biocultural Impact of Tourism on Mayan Communities|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman|location= Ann Arbor, Michigan |publisher= University of Michigan Press}}
*{{cite book |last= Daltabuit |first= Magli |year= 2000 |title= Tourism, Health Social Change Among the Maya of Quintana Roo: Preliminary Report. |publisher= Unpublished Manuscript}}
*{{cite book |last= David |first= Antonio C. |year= 2007 |title= Controls on Capital Inflows and External Shocks. |publisher= World Bank Policy Research Working Paper 4176}}
*{{cite journal|doi= 10.1016/0277-9536(89)90097-X|last= Dewey |first= Kathryn G. |year= 1989 |title= Nutrition and the Commoditization of Food Systems in Latin America and the Caribbean |url= https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_1989_28_5/page/415|journal= Social Science and Medicine |volume= 28 |pages= 415–424 | issue=5|pmid= 2648596}}
*{{cite journal |last= Evans |first= David K.|year= 1986 |title= Roatán Island: a Quarter Century of Demographic and Nutritional Change |journal= Collegiate Anthropology |volume= 10 |pages= 81–89 | issue=1}}
*{{cite book |last= Edgar |first= Walter |year= 1998 |title= South Carolina: a History |url= https://archive.org/details/southcarolinahis0000edga |location= Columbia, South Carolina |publisher= University of South Carolina Press}}
*{{cite book |last= Farmer |first= Paul |year= 1992 |title= AIDS and Accusation: Haiti and the Geography of Blame |url= [https://archive.org/details/aidsaccusationha00farm](https://archive.org/details/aidsaccusationha00farm) |url-access= registration |location = Berkeley |publisher= University of California Press}}
*{{cite book |last= Farmer |first= Paul |year= 1999 |title= Infections and Inequalities: the Modern Plagues |url= https://archive.org/details/infectionsinequa0000unse |location= Berkeley |publisher= University of California Press}}
*{{cite web |last= Fore |first= Henrietta H. |year= 2008 |title= Remarks by Henrietta H. Fore. Electronic Document |url= [http://www.usaid.gov/about_usaid/](http://www.usaid.gov/about_usaid/) |archive-url= [https://web.archive.org/web/20030801082641/http://www.usaid.gov/about_usaid/](https://web.archive.org/web/20030801082641/http://www.usaid.gov/about_usaid/) |url-status= dead |archive-date= August 1, 2003 |access-date= 2008-04-27 }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{cite book |last= Fort |first= Meredith |editor-first=Mary Ann|editor-last=Mercer |editor2-first=Oscar|editor2-last=Gish |year= 2004 |title= Sickness and Wealth: the Corporate Assault on Global Health |url= [https://archive.org/details/sicknesswealthco0000fort](https://archive.org/details/sicknesswealthco0000fort) |url-access= registration |location= Cambridge, Massachusetts |publisher= South End Press}}
*{{cite book |last= Friedman |first=Thomas L. |year= 2005|title= The World is Flat: a Brief History of the Twenty First Century |url= [https://archive.org/details/worldisflatbri00frie](https://archive.org/details/worldisflatbri00frie) |url-access= registration |location= New York |publisher=Farrar, Straus, and Giroux |isbn=9780374292881 }}
*{{cite book |last= Godelier |first= Maurice |year= 1998 |title= The Enigma of the Gift in Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology |location= Chicago |publisher= University of Chicago Press}}
*{{cite book |last= Goodman |first= Alan H. |author2=Ann Arbor |title= The Biological Consequences of Inequality in Antiquity |location= Michigan |publisher= University of Michigan Press}}
*{{cite book |last= Arbor |first= Ann |editor-last=Goodman|editor-first=Alan H. |editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman |year= 1998 |title= Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology |url= https://archive.org/details/buildingnewbiocu0000unse |location= Michigan |publisher= University of Michigan Press | isbn = 978-0-472-06606-3}}
*{{cite book|last=Greenspan|first=Alan|year=2007|title=The Age of Turbulence: Adventures in a New World|url=https://archive.org/details/ageofturbulencea0000gree|location=New York|publisher=Penguin Press}}
*{{cite journal|last1=Gross|first1=Daniel G.|first2=Barbara A.|last2=Underwood|year=1971|title=Technological Change and Caloric Cost: Sisal Agriculture in Northeastern Brazil|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1971-06_73_3/page/725|journal=American Anthropologist|volume=73|number=3|pages=725–40|doi=10.1525/aa.1971.73.3.02a00130|doi-access=free}}
*{{cite book|last1=Guest|first1=Greg|first2=Eric C.|last2=Jones|year=2005|chapter=Globalization, Health and the Environment: an Introduction.|title=Globalization, Health, and the Environment|editor-first=G.|editor-last=Guest|location=Lanham|publisher=Altamira Press}}
*{{cite journal|last1=Himmelgreen|first1=David A.|first2=Nancy Romero |last2= Daza|first3=Maribel|last3=Vega|first4=Humberto Brenes|last4=Cambronero|first5=Edgar|last5=Amador|year=2006|title=&quot;The Tourist Season Goes Down but not the Prices.&quot;: Tourism and Food Insecurity in Rural Costa Rica|journal=Ecology of Food and Nutrition|volume=45|issue=4|pages=295–321|doi=10.1080/03670240600848753|bibcode=2006EcoFN..45..295H |s2cid=72252137}}
*{{cite web|author=International Monetary Fund|year=2008|title=About the IMF|url=[http://www.imf.org/external/about.htm](http://www.imf.org/external/about.htm)|access-date=April 8, 2008}}
*{{cite journal | last1 = Leatherman | first1 = Thomas L. | last2 = Goodman | first2 = Alan | year = 2005 | title = Coca-colonization of Diets in the Yucatán | url = https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2005-08_61_4/page/833 | journal = Social Science and Medicine | volume = 61 | issue = 4| pages = 833–46 | doi = 10.1016/j.socscimed.2004.08.047 | pmid = 15950095 }}
*{{cite journal | last1 = MacLeod | first1 = Donald V. L. | year = 1999 | title = Tourism and Globalization of a Canary Island | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-royal-anthropological-institute_1999-09_5_3/page/443 | journal = The Journal of the Royal Anthropological Institute | volume = 5 | issue = 3| pages = 443–56 | doi = 10.2307/2661277 | jstor = 2661277 }}
*{{cite book|last=MacLeod|first=Donald V. L.|year=2004|title=Tourism, Globalization and Cultural Change: an Island Community Perspective|url=https://archive.org/details/tourismglobalisa0000macl|location=Toronto|publisher=Channel View Publications}}
*{{cite book|last=Malinowski|first=Bronislaw|year=1961|title=Argonauts of the Western Pacific|location=Long Grove, Illinois|publisher=Waveland Press, Inc.}}
*{{cite book|last=Mauss|first=Marcel|date=1990|orig-date=1950|title=The Gift: the Form and Reason for Exchange in Archaic Societies|url=https://archive.org/details/giftformreasonfo0000marc|location=New York|publisher=Norton}}
*{{cite web|last1=McEwen|first1=Bruce|first2=Teresa|last2=Seeman|year=1999|title=Allostatic Load (Summary)|publisher=John D. and Catherine T. MacArthur Research Network on Socioeconomic Status and Health|url=[http://www.macses.usf.edu/Research/Allostatic/notebook/allostatic.html](http://www.macses.usf.edu/Research/Allostatic/notebook/allostatic.html)}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{cite book|last1=Messer|first1=Ellen|first2=Marc J.|last2=Cohen|first3=Jashinta|last3=D’Costa|year=1998|title=Food from Peace: Breaking the Links Between Conflict and Hunger In Food, Agriculture, and the Environment. Discussion Paper 24.|location=Washington|publisher=IFPRI}}
*{{cite book|last=Mintz|first=Sidney|year=1985|title=Sweetness and Power: the Place of Sugar in Modern History|url=https://archive.org/details/sweetnesspowerpl0000mint_l4p2|location=New York|publisher=Penguin}}
*{{cite book|last=Miller|first=Barbara D.|year=2005|title=Cultural Anthropology|edition=3rd|location=Boston|publisher=Pearson Education, Inc.}}
*{{cite book|last=Park|first=Michael A.|year=2006|title=Introduction Anthropology: an Integrated Approach|edition=3rd|location=Boston|publisher=Pearson Education, Inc.}}
*{{cite book|last=Polanyi|first=Karl|year=1957|chapter=The Economy as Instituted Process|title=Trade and Market in the Early Empires|url=https://archive.org/details/trademarketinear0000unse_v0e8|editor1-first=Karl|editor1-last=Polanyi|editor2-first=Conrad|editor2-last=Arensberg|editor3-first=Harry|editor3-last=Pearson|location=New York|publisher=Free Press}}
*{{cite journal|last1=Pelto|first1=Gretel H.|first2=Pertti J.|last2=Pelto|year=1989|title=Small but Healthy? An Anthropological Perspective|url=https://archive.org/details/sim_human-organization_spring-1989_48_1/page/11|journal=Human Organization|volume=48|number=1|pages=11–15|doi=10.17730/humo.48.1.eu7v81qn71w172tu}}
*{{cite book|last1=Pelto|first1=Gretel H.|first2=Pertti J.|last2=Pelto|year=2000|chapter=Diet and Delocalization: Dietary Changes Since 1750|title=Nutritional Anthropology: Biocultural Perspectives on Food and Nutrition|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Darna L.|editor2-last=Dufour|editor3-first=Gretel H.|editor3-last=Pelto|location=Mountain View, California|publisher=Mayfield Publishing Company}}
*{{cite book|last=Robbins|first=Richard H.|year=2005|title=Global Problems and the Culture of Capitalism|url=https://archive.org/details/globalproblemscu0000robb_3ed|edition=3rd|location=Boston|publisher=Allyn and Bacon}}
*{{cite book|last=Sahalins|first=Marshall|year=1972|title=Stone Age Economics|location=Chicago|publisher=Aldine}}
*{{cite book|last=Saitta|first=Dean J.|year=1998|chapter=Linking Political Economy and Human Biology: Lessons from North American Archaeology|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|location=Ann Arbor, Michigan|publisher=University of Michigan Press}}
*{{cite journal | last1 = Seckler | first1 = David | year = 1980 | title = &quot;Malnutrition&quot;: an Intellectual Odyssey | journal = Western Journal of Agricultural Economics | volume = 5 | issue = 2| pages = 219–227 }}
*{{cite book|last=Sen|first=Amartya K.|year=2001|title=Development as Freedom|url=https://archive.org/details/developmentasfre00sena|location=Oxford|publisher=Oxford University Press}}
*{{cite book|last=Smith|first=Carol|year=1993|chapter=Local History in Global Context: Social and Economic Transitions in Western Guatemala|title=Constructing Culture and Power in Latin America|editor-first=Daniel H.|editor-last=Levine|location=Ann Arbor|publisher=University of Michigan Press}}
*{{cite book|last=Stonich|first=Susan|year=1991|chapter=The Political Economy of Environmental Destruction: Food Security in Southern Honduras|title=Harvest of Want: Hunger and Food Security in Central America and Mexico|editor1-first=Scott|editor1-last=Whiteford|editor2-first=Anne E.|editor2-last=Ferguson|location=Boulder, Colorado|publisher=Westview Press}}
*{{cite journal |doi= 10.1016/S0160-7383(97)00037-6 |year= 1998 |last1= Stonich |first1= S. |title= Political Ecology of Tourism |url= https://archive.org/details/sim_annals-of-tourism-research_1998-01_25_1/page/25 |journal= Annals of Tourism Research |volume =25 |pages= 25–54 | issue=1}}
*{{cite book |last= Tierney |first= Patrick |year= 2000 |title= Darkness in El Dorado |url= [https://archive.org/details/darknessineldora00tier](https://archive.org/details/darknessineldora00tier) |url-access= registration |location= New York |publisher= Norton|isbn= 9780393049220 }}
*{{cite web |publisher= U.S. Department of Health and Human Services &amp; U.S. Department of Agriculture |year= 2005 |title= Dietary Guidelines for Americans 2005. |url= [http://www.healthierus.gov/dietaryguidelines/index.html](http://www.healthierus.gov/dietaryguidelines/index.html) |access-date= 2005-09-16 |ref= {{sfnref|USDA|2005}} }}{{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{cite book |last= Wallerstein |first= Immanuel |year= 1974 |title= The Modern World System |url= [https://archive.org/details/modernworldsyste00wall](https://archive.org/details/modernworldsyste00wall) |url-access= registration |location= New York |publisher= Academic Press|isbn= 9780127859194 }}
*{{cite book |last= Weller |first= Christian E. |author2=Robert E. Scott |author3=Adam S. Hersh |year= 2004 |title= The Unremarkable Record of Liberalized Trade. In Talking Points on Global Issues: a Reader|editor-first=Richard H.|editor-last=Robbins|location= Boston |publisher= Pearson Education, Inc}}
*{{cite book |last= Whiteford |first= Linda |editor=Scott Whiteford |year= 2005 |title= Globalization, Water, and Health: Resource Management in Times of Scarcity |location= Oxford |publisher= James Currey Publisher/School of American Research Press}}
*{{cite book |last= Wiener |first= Annette B. |year= 1992 |title= Inalienable Possessions: the Paradox of Keeping While Giving |location= Berkeley, California |publisher= University of California Press}}
*{{cite book |last= Wolf |first= Eric R.|year= 1982 |title= Europe and the People Without History. |url= [https://archive.org/details/europepeoplewit008258](https://archive.org/details/europepeoplewit008258) |url-access= registration |location= Berkeley, California |publisher= University of California Press}}

{{Population}}

{{DEFAULTSORT:Антропологияи ғизоӣ}}
[[Category:Кишоварзӣ дар ҷомеа]]
[[Category:Ғизо]]
[[Category:Антропологияи иқтисодӣ]]</text>
      <sha1>diavu78lzd83rw076ja63vntddyeg2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дмитрий Трелевский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328521</id>
    <revision>
      <id>1492087</id>
      <parentid>1455403</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4490" sha1="qo1fg6k3s3sql1m11zo4mo7gwci0e5j" xml:space="preserve">{{Варзишгар}}
'''Дмитрий Волдемарович Трелевский''' (зод. [[14 ноябр]]и [[1983]], [[Бишкек]]) — [[Қирғизистон|қирғизӣ]] [[лижаронии кӯҳӣ|лижарони кӯҳӣ]], иштирокчии [[Бозиҳои олимпии зимистона]] ва панҷ чемпионати ҷаҳон.

== Фаъолияти варзишӣ ==
Дмитрий Трелевский аз соли 2003 дар мусобиқаҳои байналмилалӣ баромад мекунад ва дар сабқатҳои гуногун дар [[Италия]] ва [[Австрия]] иштирок намудааст. Соли 2005 бори нахуст дар [[Чемпионати ҷаҳон оид ба лижаронии кӯҳӣ 2005|чемпионати ҷаҳон]] ширкат варзид. Ӯ танҳо дар слалом ҳузур дошт, вале дар кӯшиши аввал аз мусобиқа хориҷ шуд.

Ду сол пас, дар [[Чемпионати ҷаҳон оид ба лижаронии кӯҳӣ 2007|чемпионати ҷаҳон дар Шветсия]], тавонист мусобиқаро ҳам дар слалом (ҷойи 45-ум) ва ҳам дар слалом-бузург (ҷойи 55-ум) ба анҷом расонад.

Соли 2010 Трелевский яке аз ду намояндаи [[Қирғизистон дар Бозиҳои олимпии зимистонаи 2010|тими Қирғизистон]] дар [[Бозиҳои олимпии зимистонаи 2010|Олимпиадаи зимистона]] буд ва дар маросими кушодашавӣ парчами кишварашро бардошт. Дар [[Лижаронии кӯҳӣ дар Бозиҳои олимпии зимистонаи 2010 — слалом-бузург (мардон)|слалом-бузург]] ҷойи 76-умро ишғол кард ва панҷ варзишгарро пушти сар гузошт, аммо дар [[Лижаронии кӯҳӣ дар Бозиҳои олимпии зимистонаи 2010 — слалом (мардон)|слалом]] дар кӯшиши аввал аз мусобиқа хориҷ шуд.

Трелевский бояд дар [[Бозиҳои олимпии зимистонаи 2014|Бозиҳои Сочи-2014]] ширкат мекард ва ҳатто дар [[Паради миллатҳо дар Бозиҳои олимпии зимистонаи 2014|маросими кушодашавӣ]] парчамбардори тими миллӣ буд, аммо ҳангоми яке аз тамринҳо ҷароҳат бардошт ва натавонист баромад кунад. Дар натиҷа, ӯро дар ҳайати даста [[Тимофеев, Евгений Михайлович (лижарони кӯҳӣ)|Евгений Тимофеев]] иваз намуд, ки дар ду навъи барнома иштирок кард.

== Натиҷаҳо дар чемпионатҳои ҷаҳон ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Чемпионати ҷаҳон
! Слалом-бузург
! Слалом
|-align=center
|align=left| {{парчам|Италия}} [[Чемпионати ҷаҳон оид ба лижаронии кӯҳӣ 2005|2005, Бормио]]
| —
| {{DNF}}
|-align=center
|align=left| {{парчам|Шветсия}} [[Чемпионати ҷаҳон оид ба лижаронии кӯҳӣ 2007|2007, Оре]]
| 55
| 45
|-align=center
|align=left| {{парчам|Фаронса}} [[Чемпионати ҷаҳон оид ба лижаронии кӯҳӣ 2009|2009, Валь-д’Изер]]
| {{DSQ}}
| 58
|-align=center
|align=left| {{парчам|Олмон}} [[Чемпионати ҷаҳон оид ба лижаронии кӯҳӣ 2011|2011, Гармиш-Партенкирхен]]
| {{DNF}}
| {{DNS}}
|-align=center
|align=left| {{парчам|Австрия}} [[Чемпионати ҷаҳон оид ба лижаронии кӯҳӣ 2013|2013, Шладминг]]
| {{DNF}}
| 57
|}

[[Гурӯҳ:Лижаронҳои кӯҳии Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Лижаронҳо дар Бозиҳои олимпии зимистонаи 2010]]
[[Гурӯҳ:Парчамбардорон дар Бозиҳои олимпии зимистонаи 2010]]
[[Гурӯҳ:Парчамбардорон дар Бозиҳои олимпии зимистонаи 2014]]</text>
      <sha1>qo1fg6k3s3sql1m11zo4mo7gwci0e5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Танбоку (ашёи хом)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328776</id>
    <revision>
      <id>1492065</id>
      <parentid>1460692</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T18:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15290" sha1="frsq8eo7304eljox5bhm0behgwyfou5" xml:space="preserve">[[File:Tabac a rouler.JPG|thumb|350px|Тамокуи резакардашуда барои сигарет]]
'''Танбоку (ашёи хом)'''— баргҳо ва пояҳои хушкшуда, майдашуда ва ферментатсияшудаи баъзе намудҳои растаниҳои ҳамном, ки барои кашидан, бӯй кашидан (шакли хока) ё хоидан истифода мешаванд&lt;ref&gt;{{китоб |муаллиф= С. А. Кузнецов |ном= Большой толковый словарь русского языка |нашр= 1-ум |ҷой= СПб. |ношир= Норинт |сол= 1998}}&lt;/ref&gt;. 2 намуди ҷинси [[Тамоку]] парвариш карда мешавад — [[Тамоку|Тамокуи оддӣ]] ва [[Махорка]]&lt;ref&gt;{{мақола|ном= Табак|муаллиф= С. А. Хомутова|пайванд= https://old.bigenc.ru/agriculture/text/4177915}}&lt;/ref&gt;. Истеъмоли тамоку бо роҳҳои гуногун (тамокукашӣ, хоидан, бӯй кашидан) эҳсоси муваққатии оромиш ва нерӯ бахшида, дар оянда боиси [[Аддиктсия|вобастагӣ]] мегардад. Яке аз моддаҳои асосии таъсиркунанда алкалоиди [[никотин]] мебошад. Бисёре аз моддаҳои ҳамроҳи тамокукашӣ [[канcерогенӣ]] мебошанд&lt;ref&gt;{{китоб|ном=Толковый словарь по медицине|фасл=Табак|сол=2013}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
[[file:Chute tobacco.JPG|thumb|Тасвири қадимитарини аврупоии тамокукаш]]
То [[Асри XVI|асри XVI]] танбоку танҳо дар Амрикои Шимолӣ ва Ҷанубӣ мерӯид. Соли [[1556]] [[Андре Теве]] тухми тамокуро аз Бразилия ба Франсия овард. Соли [[1560]] тамоку дар дарбори шоҳи Испания [[Филипп II]] ҳамчун растании ороишӣ пайдо шуд. Сафири [[Фаронса]] дар [[Португалия]] [[Жан Нико]] тамокуи бӯйкаширо ба [[Париж]] овард, ки он зуд мӯд шуд. Тамокукаширо англисҳо пас аз соли [[1565]] дар ҷаҳон паҳн карданд.

Дар айни замон [[тамоку]] дар бисёр кишварҳои ҷаҳон парвариш карда мешавад. Баргҳои хушки баъзе намудҳои тамокуро барои тамокукашӣ истифода мебаранд.

Дар [[соли 1976]] олимони фаронсавӣ дар шиками мумиёи [[Рамсес II]] баргҳои майдашудаи [[тамоку|тамокуро]] пайдо карданд&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web |url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/3467/ |title=Вокруг света : журнал. — № 9 (2551). — 1986.}}&lt;/ref&gt;. Аммо аксари олимон инро ҳамчун далели робитаи Амрико бо ҷаҳони қадим қабул надоранд, зеро эҳтимол дорад тамоку аз ҷазираҳои уқёнуси Ором ворид шуда бошад.

== Парвариши тамоку ==
[[file:Tobacco.jpg|right|thumb|Фермер растаниҳои тамокуро муоина мекунад ([[Виргиния]], [[ИМА]])]]
Намудҳои муҳимтарини тамокуи барои кишт инҳоянд:

* Тамокуи паҳнбарг (''[[Nicotiana macrofilla]]'');
* Тамокуи виргинӣ (''[[Nicotiana tabacum]]'') — гулҳои гулобӣ дорад;
* Махоркаи оддӣ (''[[Nicotiana rustica]]'') — гулҳои зардчатоб дорад.

Баргҳои тамоку барои кашидан, бӯй кашидан ва хоидан истифода мешаванд. Барои тамокукашӣ ду навъ: сигорӣ ва попиросӣ истифода мешавад. Сӯхтани тамоку хосияти муҳим барои муайян кардани сифати он аст. Мавҷудияти намакҳои [[хлор]] дар баргҳо ба сӯхтани пурраи он халал мерасонад.

Беҳтарин хок барои тамоку хокҳои сиёҳзамин, гилхок ва регии дорои [[оҳак]], [[калий]] ва [[нитроген]] ба шумор мераванд. Барои нури додани [[тамоку]] бештар аз поруи [[чорво]] истифода мебаранд&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ-П&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Табак, растение из семейства пасленовых}}&lt;/ref&gt;.

Растании тамокуро аввал дар ниҳолхонаҳо мепарваранд ва сипас ба плантатсияҳо мекӯчонанд. Тухми [[тамоку]] хеле хурд аст, бинобар ин барои баробар коштани онҳоро бо хокистар ё арра омехта мекунанд. Ниҳолҳоро вақте ки қадашон ба 2—2,5 дм мерасад, бегоҳирӯзӣ ё саҳари барвақт ба саҳро мешинонанд.

== Коркарди танбоку ==
[[file:P7181390mod.jpg|thumb|Ферментатсияи баргҳои тамоку]]
Пас аз ҷамъоварии ҳосил, растаниро дар зери [[офтоб]] ё дар биноҳои махсус бо гармии сунъӣ хушк мекунанд. 

'''Ферментатсия''' — ин раванди тағйирёбии кимиёвии баргҳост, ки бӯй ва таъми хоси тамокуро ба вуҷуд меорад. Хушккунӣ одатан се марҳила дорад: &quot;пажмурдашавӣ&quot; (дар ҳарорати 40 °C), худи хушккунӣ (дар 77—100 °C) ва хушк шудани появу рагҳои баргҳо.

== Таркиб ==
Дар дуди тамоку беш аз 500 пайвастагиҳои гуногун мавҷуданд. Ба ғайр аз никотин, дар дуди тамоку оксиди карбон, сулфиди гидроген, кислотаи синилӣ ва як қатор пайвастагиҳои органикӣ мавҷуданд, ки ҳангоми сӯхтан ба канцерогенҳо — бензпирен ва ҳосилаҳои он табдил меёбанд. Инчунин баргҳои тамоку аз ҳаво полоний-210-и радиоактивиро ҷаббида мегиранд.

== Заҳролудшавӣ аз тамоку ==
Заҳролудшавӣ метавонад ҳангоми истеъмоли аз ҳад зиёди тамоку ё ворид шудани ҷӯшоби он ба организм ба амал ояд.

Нишонаҳои заҳролудшавӣ: дилбеҳузурӣ, қайкунӣ, сӯзиши пардаҳои луобӣ, дарди меъда, сустшавии набз, халалдор шудани нафаскашӣ, дарди сахти сар, рахш (судорога) ва гум кардани ҳуш.
Ҳангоми заҳролудшавӣ аз дуди тамоку, беморро бояд ба ҳавои тоза бароварда, дастрасии оксигенро таъмин кард.

== Бозори байналмилалии тамоку ==
То соли 2017 содироткунандагони бузургтарини тамокуи коркардшуда Нидерланд (14%), Олмон (13%) ва Италия (11%) буданд. Воридкунандагони асосӣ — Ҷопон (15%), Олмон (7%) ва Алҷазоир (6%) мебошанд.
Бозори ҷаҳонии ашёи хоми тамокуро [[Бразилия]] (1,99 млрд доллар) ва [[ИМА]] (997 млн доллар) роҳбарӣ мекунанд.


== Танбоку дар фолклор ==
Дар заминаи мамнуъиятҳои [[Тамоку|танбоку]], ки дар Русияи [[Пётр I|то замони Пётр]] вуҷуд доштанд, мавзӯъҳо бар зидди тамокукашӣ ва афсонаҳои мардумӣ дар бораи бӯйкашҳо ва тамокукашҳо ба вуҷуд омаданд. Масалан, «Қиссаи тамоку» (асри XVII), афсонаҳои украинии дар бораи он ки тамоку аз ҷасади духтари подшоҳи Инҷил Ирод рӯидааст ва «шайтон бӯйкашҳоро таъриф кардааст». Афсонаҳои мушобеҳ дар байни русҳо ва беларусҳо низ сабт шудаанд&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ-Э&quot; /&gt;. Ҳамин тавр, тибқи боварҳои омиёнаи русӣ, тамоку растании нопок ва шайтонист, ки аз пӯсидаи бадани шайтон, ки аз осмон ба болои дарахти [[Булут]] афтода буд, сабзидааст. Бино ба фарзияи дигар, тамоку аз хуни шайтон, ки бо баргҳои дуб омехта шуда буд, рӯидааст. Мувофиқи фарзияи севум — растанӣ аз қабри зани бадкоре сабзидааст. Инчунин гуфта мешуд, ки шайтонҳо метавонанд шахси ба ибодатгоҳ равандаро ба ҷангал фиреб дода баранд ва ба онҳо кашидани трубка ё бӯй кашидани тамокуро омӯзонанд.

Афсонае вуҷуд дорад, ки одамонро ба ду гурӯҳ: тамокукашҳо ва бӯйкашҳо тақсим мекунад (ва гурӯҳи охир номатлуб дониста мешавад). Боре модари шайтоне вафот мекунад ва шайтонҳо ба дафни ӯ ҷамъ мешаванд; онҳое, ки тамоку мекашиданд, мудом туф карда, ҷасади модари шайтонро аз сар то по олуда карданд, аммо онҳое, ки тамокуро бӯй мекашиданд, аз чашмонашон ашк ҷорӣ мешуд ва мисли одамони гирёну азодор менамуданд. Шайтон гурӯҳи дувумро таъриф карда, аввалиҳоро ронд. Аз ҳамон вақт инҷониб одамон ба бӯй кашидани тамоку одат карданд&lt;ref&gt;''[[Левкиевская, Елена Евгеньевна|Е. Е. Левкиевская]]'' Мифы русского народа. — {{М.}}: Астрель, 2011. — С. 144—146.&lt;/ref&gt;. Дар байни куҳнабоварон (старообрядҳо) то ҳол нуқтаи назари мамнуъият ҳукмфармост.

Дар афсонаи муғулӣ тамоку дар ҷойи наздикии маҳрамонаи бародар бо хоҳар рӯидааст&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ-Э&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Табак, в этнографии|том = XXXII|страницы = 436}}&lt;/ref&gt;. Ривояти руминӣ дар бораи пайдоиши тамоку дар асари А. Н. Веселовский оварда шудааст.

Дар сурудҳои олмонии нимаи аввали асри XIX тамоку дар қатори дигар «лаззатҳо» (мисли шароб ва қаҳва) зуд-зуд ситоиш карда мешавад&lt;ref name=&quot;lexicon&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.liederlexikon.de/lieder/glueck_auf_glueck_auf_der_steiger_kommt| title=Tabakslied| lang=de| author=Tobias Widmaier| accessdate=2026-03-06| archiveurl=https://web.archive.org/web/20180131021121/http://www.liederlexikon.de/lieder/glueck_auf_glueck_auf_der_steiger_kommt/?searchterm=%22des%20knaben%20wunderhorn%22| archivedate=2018-01-31}}&lt;/ref&gt;.

Тибқи афсонаи [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ]], роҳзане бо номи {{iw|Ян Ван Хункс|Ян Ван Хункс|af|Jan van Hunks}} бо шайтон мусобиқа кард, ки кӣ метавонад бештар дуди тамокуро берун кунад ва сулфа накунад; ӯ дар мусобиқа ғолиб омад, аммо маҷбур шуд, ки ҳар сол онро такрор кунад, ки ин боиси пайдоиши абрҳо дар болои Кӯҳи Мизи мегардад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vanhunks.com/cape1/vanhunks1.html |title=«Дьяволы и великаны Столовой горы». }}&lt;/ref&gt;.

== Намудҳои тамоку аз рӯи таъйинот ==

[[Тамокуи трубкагӣ|Трубкагӣ]]{{sfn|Товарный словарь|1960}}

[[Сигаретӣ|Сигаретӣ]]

Сигорӣ{{sfn|Товарный словарь|1960}}

[[Тамокуи бӯйкашӣ|Тамокуи бӯйкашӣ]] (снафф)

[[Тамокуи хоидан|Тамокуи Хоиданӣ]]

[[Тамокуи бедуд|Тамокуи бедуд]]

== Маҳсулоти тамоку ==
* Барои кашидан{{sfn|Товарный словарь|1960}}: [[папирос]], [[сигарет]], [[сигарилла]], [[сигар]].
* Барои бӯй кашидан{{sfn|Товарный словарь|1960}}: снафф.
* Барои макидан{{sfn|Товарный словарь|1960}}: [[насвай]]{{sfn|Товарный словарь|1960}}, [[снюс]].
* Барои хоидан{{sfn|Товарный словарь|1960}}.
* Стикҳои тамоку.

== Нигаред инчунин ==
* [[Тамоку]]
* [[Рӯзи ҷаҳонии бидуни тамоку]] 
* [[Тамокукашӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Адабиёт ==
{{Викииқтибос|Тамоку}}
{{Sister project links
 |wikt = тамоку
 |q = Тамоку
 |commons = Tobacco
}}

{{Книга
|ответственный= Гл. ред. И.А. Пугачёв
|заглавие      = Товарный словарь. Том 8
|часть         = Табак
|место         = М.
|издательство = Госторгиздат
|год          = 1960
|столбцы      = 609—618
|ref          = Товарный словарь
}}

Трахтенберг И. М., Белоусов А. А. Яды Популярная энциклопедия. — К.: Издатель Л. Д. Россинский, 2011. — 640 с.

== Пайвандҳо ==

[https://web.archive.org/web/20181214214019/http://www.tobaccoreview.com/tr.cgi?tema=arc Бойгонии маҷаллаҳои «ТОБАККО-РЕВЮ» (маҷаллаи байналмилалии касбӣ дар бораи тиҷорат ва истеҳсоли тамоку)].

{{Пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Тамоку| ]]</text>
      <sha1>frsq8eo7304eljox5bhm0behgwyfou5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сунбулкаҳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329832</id>
    <revision>
      <id>1492059</id>
      <parentid>1491038</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T17:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14353" sha1="n25hsbq2g26p9f6ffzizbbrwj3f2zel" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file = Ferula moschata (Flora of Tajikistan).png
 |regnum = Рустаниҳо
 |parent = Ferula
 |rang = Намуд
 |latin = Ferula moschata
 |wikispecies = Ferula moschata
 |author = ([[H.Reinsch]]) [[Koso-Pol.]] (1926)
 |syn = {{Collapsible list | title = ''
|{{btname|Euryangium sumbul|Kauffm.}}
|{{btname|Ferula sumbul|(Kauffm.) Hook.f.}}
|{{btname|Ferula urceolata|Korovin}}
|{{btname|Peucedanum sumbul|(Kauffm.) Baill.}}
|{{btname|Sumbulus moschatus|H.Reinsch}}
}}
 |range map = Ferula sumbul (Ferula moschata) range map Tajikistan.svg
 |range map caption = Паҳншавӣ
}}
'''Сунбулкаҳ''', '''сунбул''', '''сунбулкамол''' ё '''норд''' ({{lang-la|Ferula moschata}}) — як [[Намуд (таксономия)|намуд]]и [[Рустаниҳои бисёрсола|рустании бисёрсолаи]] [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|гулдор]] аз [[Оила (таксономия)|оила]]и [[Чатргулон|чатргулон]] ({{lang-la|Apiaceae}}) аст. Ин гиёҳ дар [[Осиёи Миёна]] ва ғарби [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] [[Эндемизм|бумӣ]] буда, асосан дар минтақаҳои кӯҳӣ мерӯяд.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite POWO|id=842394-1|title=Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.|access-date=23 октябри 2026}}&lt;/ref&gt; Решаи хушбӯи он аз қадим дар атторӣ ва тибби халқӣ истифода мешуд.&lt;ref name=&quot;RedBook2017&quot;&gt;{{Cite book
 |title=Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҷилди 1: Олами наботот
 |edition=2
 |publisher=Ганҷ
 |location=Душанбе
 |year=2017
 |pages=188–189
 |isbn=978-99975-45-15-2
 |url=https://dokumen.pub/1-9789997545152.html
}}&lt;/ref&gt;

== Номгузорӣ ==
Ин намуд бори аввал соли 1846 аз ҷониби [[гиёҳшинос]] [[Ҳюго Райнш]] бо номи ''Sumbulus moschatus'' тавсиф шудааст. Соли 1926 гиёҳшиноси [[Русҳо|рус]], [[Борис Козо-Полянский]] онро ба [[Авлод (таксономия)|авлоди]] [[Камол (авлод)|камол]] ({{lang-la|Ferula}}) гузаронида, [[Номи илмӣ|номи илмии]] ''Ferula moschata''-ро нашр кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ipni.org/n/842394-1|title=Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.|website=International Plant Names Index|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|access-date=23 октябри 2026}}&lt;/ref&gt;

== Тавсиф ==
Сунбулкаҳ рустании [[Алаф|алафии]] [[Рустаниҳои бисёрсола|бисёрсола]] ва поликарпӣ буда, одатан аз 0,5 то 1 м қад мекашад.&lt;ref name=&quot;FloraChina&quot;/&gt; Решааш ғафси [[Турб|турбмонанд]], [[Поя|пояҳояш]] борик, сершумор ва дар қисми болоӣ шохарондаанд. Шохаҳои поёнӣ бештар ба таври навбатӣ ва шохаҳои болоӣ ҳалқавор ҷойгир мешаванд.

[[Барг|Баргҳояш]] нисбатан сахт буда, зуд пажмурда намешаванд. Паҳнаки барг шакли умумии байзашакли секунҷамонанд дошта, чандкарата [[Пар|пармонанд]] бурида шудааст. Қисмҳои охирини барг дарозрӯя ё нештаршакл буда, дарозиашон тақрибан 20–35 мм ва паҳнояшон 10–15 мм аст. Сатҳи болоии баргҳо одатан бемӯй ва сатҳи поёнии онҳо каму беш пашмакдор мебошад.&lt;ref name=&quot;FloraChina&quot;&gt;{{Cite web|url=https://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=242321996|title=Ferula moschata (H. Reinsch) Koso-Poljansky|website=Flora of China|volume=14|page=178|publisher=Missouri Botanical Garden and Harvard University Herbaria|access-date=23 октябри 2026|accessdate=2026-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250811071210/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=242321996|archivedate=2025-08-11}}&lt;/ref&gt;

[[Акс:Bentley - Trimen 1880b.jpg|thumb|Тасвири ботаникии сунбулкаҳ&lt;ref&gt;{{cite book
 |last1=Bentley
 |first1=Robert
 |last2=Trimen
 |first2=Henry
 |title=Medicinal Plants
 |publisher=J. &amp; A. Churchill
 |location=London
 |year=1880
 |volume=2
 |url=https://archive.org/details/medicinalplantsb02bent/page/n452
}}&lt;/ref&gt;]]

Гулҳо дар [[Тӯдагул|тӯдагулҳои]] [[Чатр|чатршакли]] мураккаб ҷой гирифтаанд. Чатри марказӣ одатан аз 6 то 12 шохача иборат буда, [[Диаметр|диаметраш]] тақрибан 4–6 см мебошад. Ҳар як чатрча аз 9 то 12 гул дорад. Чатрҳои канорӣ яктоӣ ё ҷуфт ҷойгир шуда, баъзан аз чатри марказӣ каме баландтаранд.

[[Мева|Мевааш]] байзашакл буда, тақрибан 7 мм дарозӣ дорад. Дар девораи мева маҷроҳои равғани эфирӣ ҷойгиранд.&lt;ref name=&quot;FloraChina&quot;/&gt;

Сунбулкаҳ асосан дар моҳи [[июн]] гул карда, дар моҳҳои [[июл]] ва [[август]] мева медиҳад. Давраи гулкунӣ ва мевабандии он вобаста ба шароити иқлимӣ ва баландии маҳалли сабзиш метавонад фарқ кунад.&lt;ref name=&quot;RedBook2017&quot;/&gt;

== Паҳншавӣ ==
Сунбулкаҳ дар [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]] ва қисми ғарбии [[Шинҷон]]и Чин паҳн шудааст.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;/&gt;

Дар Тоҷикистон асосан дар [[Қаторкӯҳ|қаторкӯҳҳои]] [[Қаторкӯҳи Туркистон|Туркистон]], [[Қаторкӯҳи Зарафшон|Зарафшон]], [[Қаторкӯҳи Қаротегин|Қаротегин]] ва [[Қаторкӯҳи Ҳисор|Ҳисор]] вомехӯрад. Он дар нишебиҳои кушоди санглоху шағалдор, тарқишҳои харсангҳо ва дигар маҳалҳои кӯҳии дорои [[Хок|хоки]] нисбатан хушк, дар баландии аз 1700 то 2500 м [[Аз сатҳи баҳр|аз сатҳи баҳр]] мерӯяд.&lt;ref name=&quot;RedBook2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Murod2024&quot;&gt;{{Cite journal
 |last=Муродқулзода
 |first=Шоҳона
 |title=Растаниҳои чатргули нодири водии Зарафшон
 |journal=Муҳаққиқ
 |year=2024
 |issue=4 (65)
 |pages=154–158
 |publisher=Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
 |url=https://tgpu.tj/images/stories/nav/%D0%9C%D0%A3%D2%B3%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%B8%D2%9B/2024/Muhakik_%E2%84%964_%2865%29_2024.pdf
}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250410024129/https://www.tgpu.tj/images/stories/nav/%D0%9C%D0%A3%D2%B3%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%B8%D2%9B/2024/Muhakik_%E2%84%964_(65)_2024.pdf |date=2025-04-10 }}&lt;/ref&gt;

Дар ғарби Чин ин намуд дар минтақаи [[Чжаосу|Чжаосуи]] Шинҷон, дар нишебиҳои шағалдор ва миёни [[Буттазор|буттазорҳо]], дар баландии тақрибан 1500–1600 м аз сатҳи баҳр ба қайд гирифта шудааст.&lt;ref name=&quot;FloraChina&quot;/&gt;

== Таркиби кимиёӣ ==
Дар таркиби решаи сунбулкаҳ [[кислотаҳои органикӣ]], [[кумаринҳо]], [[флавоноидҳо]], тритерпеноидҳо, пайвастагиҳои фенолӣ ва [[алкалоидҳо]] муайян шудаанд.&lt;ref name=&quot;Batra2017&quot;&gt;{{Cite journal
 |last1=Batra
 |first1=Sonali
 |last2=Kumar
 |first2=Ashwani
 |last3=Sharma
 |first3=Anupam
 |year=2017
 |title=Pharmacognostic and phytochemical studies on Ferula sumbul Hook. Roots
 |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry
 |volume=6
 |issue=4
 |pages=965–968
 |url=https://www.phytojournal.com/archives/2017.v6.i4.1456/pharmacognostic-and-phytochemical-studies-on-ferula-sumbul-hook-roots
}}&lt;/ref&gt; Решаҳои он аз 0,2 то 4% [[равғани эфирӣ]], 24,41% [[Қанд|қандҳо]] ва аз 9 то 18,7% қатрон доранд. Аз ҷумла, кумаринҳои конферол, москатол ва [[умбеллиферон]] дар таркиби онҳо муайян шудаанд.&lt;ref name=&quot;Ethnobotany&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://ethnobotany.uz/ru/plant/ferula-moschata-h-reinsch-koso-pol/
 |title=Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.
 |website=Ethnobotany.uz
 |publisher=Институти ботаникаи Академияи илмҳои Ӯзбекистон
 |access-date=23 октябри 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal
 |last1=Солиев
 |first1=А. Б.
 |last2=Мамадрахимов
 |first2=А. А.
 |last3=Турсунова
 |first3=М. Р.
 |last4=Мавлянов
 |first4=И. Р.
 |last5=Хожиметов
 |first5=А. А.
 |last6=Каримов
 |first6=М. Ш.
 |year=2017
 |title=Изучение химического состава подземной части растения ферула мускусная (Ferula moschata) методами ГХ-МС и ВЭЖХ-МС
 |journal=Farmatsevtika jurnali
 |issue=3
 |pages=33–40
 |url=https://api.ziyonet.uz/uploads/books/1107618/5b34955eb570b.pdf
}}&lt;/ref&gt;

Дар рустаниҳои сунбулкаҳи дар шароити озмоишгоҳӣ (''[[in vitro]]'') парваришёфта пайвастагиҳои зерин муайян шудаанд:
* [[Кемпферол]] — флавоноид;
* [[Кверсетин]] — флавоноид;
* [[Кислотаи пара-кумарӣ]] — кислотаи фенолӣ;
* [[Кислотаи синнамӣ]] — кислотаи органикии ароматӣ.&lt;ref&gt;{{Cite journal
 |last1=Jamalova Ne'matilla Qizi
 |first1=Dilafruz
 |last2=Kurbaniyazova Tanirbergen Kizi
 |first2=Gulsauir
 |last3=Caliscan Tatar
 |first3=Imene
 |year=2025
 |title=Phenolic Compounds and Flavonoids in Various Extracts of Ferula tadshikorum and Ferula sumbul Grown in vitro Conditions
 |journal=Iranian Journal of Pharmaceutical Research
 |volume=24
 |issue=1
 |pages=e163731
 |doi=10.5812/ijpr-163731
}}&lt;/ref&gt;

== Корбурд ==
[[Акс:American journal of pharmacy (1829) (14796324063).jpg|thumb|Решаи сунбулкаҳ]]

=== Атторӣ ===
Решаи сунбулкаҳ бӯи хоси [[Мушк|мушкмонанд]] дорад ва ба ҷойи мушки аз ҳайвонот гирифташуда, ки ба даст оварданаш душвор аст, истифода мешуд. Аз ин рӯ, он дар баъзе сарчашмаҳои [[Забони англисӣ|англисӣ]] бо номи ''musk root'' (&quot;решаи мушкӣ&quot;) маъруф аст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.medicinetraditions.com/ferula-sumbul-musk-root/
 |title=Ferula sumbul, Musk root
 |website=Medicine Traditions
 |access-date=23 октябри 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RedBook2017&quot;/&gt;

=== Тибби халқӣ ===
Решаи хушкшудаи сунбулкаҳ дар [[тибби халқӣ|тибби халқи]]и Осиё ва Аврупо ҳамчун [[Доруи оромбахш|доруи оромбахш]] ва зиддиспазмӣ истифода мешуд.&lt;ref name=&quot;Batra2017&quot;/&gt;

==== Тибби халқии тоҷик ====
[[Абуалӣ ибни Сино]] дар &quot;[[Ал-Қонун]]&quot; сунбулро гиёҳи хушбӯй ва дорои [[Миҷоз|миҷози]] гарм ва хушк тавсиф карда, истифодаи онро барои ором кардани асаб, беҳтар кардани хотира, боқувват кардани дил ва осон кардани ҳазми хӯрок зикр кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Тилавов|first1=Т. Б.|last2=Хасанова|first2=Д. А.|year=2025|title=Сравнительный анализ описания корня сумбула (Ferula moschata) в «Каноне врачебной науки» Ибн Сины и современных научных данных|journal=Integration of Education and Science: Global Challenges and Solutions|volume=1|issue=2|pages=916–917|url=https://worldconferences.us/index.php/iesg/article/download/693/647/1287
}}&lt;/ref&gt;

== Мақоми ҳифз ==
Сунбулкаҳ ба [[Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (нашри соли 2015) дохил карда шудааст. Дар ин нашр он бо номи илмии ''Ferula sumbul'' (Kauffm.) Hook.f. оварда шудааст.&lt;ref name=&quot;RedBook&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.plantarium.ru/page/redbook/id/237.html
 |title=Красная книга Республики Таджикистан, 2015 г.
 |website=Плантариум
 |access-date=23 октябри 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RedBook2017&quot;/&gt; Ин намуд ҳамчунин ба рӯйхатҳои рустаниҳои ҳифзшавандаи Ӯзбекистон дохил карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.plantarium.ru/page/view/item/16042.html
 |title=Ферула сумбул — Ferula sumbul
 |website=Плантариум
 |access-date=23 октябри 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://npzaamin.uz/ru/tabiat/noyob-turlar/
 |title=Редкие растения
 |website=Зааминский национальный природный парк
 |access-date=23 октябри 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Камолҳо]]
[[Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ]]
[[Гурӯҳ:Набототи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Набототи Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Набототи Қирғизистон]]
[[Гурӯҳ:Набототи Чин]]</text>
      <sha1>n25hsbq2g26p9f6ffzizbbrwj3f2zel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Номи илмӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329833</id>
    <revision>
      <id>1492199</id>
      <parentid>1491963</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Таърих */</comment>
      <origin>1492199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25313" sha1="nugclns67xsk53lslk3e2ygbc6c9qds" xml:space="preserve">'''Номи илмӣ''' ({{lang-la|nomen scientificum}}) — номест, ки дар [[Биология|биология]] барои муайян ва фарқ кардани [[Дараҷаи таксономӣ|дараҷаҳои таксономии]] [[Ҷонварон|ҷонварон]], [[Рустаниҳо|рустаниҳо]], [[Занбӯруғҳо|занбӯруғҳо]] ва дигар [[Организм|организмҳо]] истифода мешавад. Ин номҳо мувофиқи қоидаҳои байналмилалӣ гузошта шуда, ба олимони кишварҳои гуногун имкон медиҳанд, ки ҳар як организмро бо номи ягонаю стандарт бишносанд.

Номҳои илмӣ одатан аз калимаҳои [[Забони лотинӣ|лотинӣ]] ё забонҳои дигар, ки [[Лотинисозӣ|ба шакли лотинӣ дароварда шудаанд]], сохта мешаванд. Масалан, номи илмии инсон ''[[Homo sapiens]]'', гург ''[[Canis lupus]]'' ва пиёз ''[[Allium cepa]]'' мебошад.&lt;ref name=&quot;smithsonian-names&quot;&gt;[https://gardens.si.edu/gardens/folger-rose-garden/a-common-language/ Smithsonian Gardens. «A Common Language».]&lt;/ref&gt;

Барои ҳар намуд одатан як номи илмии қабулшуда истифода мешавад, ҳарчанд он метавонад номҳои пешина ё ҳаммаъноҳо низ дошта бошад. Номҳои илмӣ аз [[Номи маҳаллӣ|номҳои маҳаллӣ]] фарқ мекунанд, зеро як организм метавонад дар забонҳо ва ҷойҳои гуногун номҳои ҳархела дошта бошад.&lt;ref name=&quot;iczn&quot;&gt;[https://www.iczn.org/outreach/guidelines-for-authors-and-editors/whats-in-a-name/ International Commission on Zoological Nomenclature. «What's in a name?»]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kew&quot;&gt;[https://mpns.science.kew.org/mpns-portal/faq Royal Botanic Gardens, Kew. «Medicinal Plant Names Services: Frequently Asked Questions».]&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
[[File:Carl von Linné, 1707-1778, botanist, professor (Alexander Roslin) - Nationalmuseum - 15723 (cropped).tif|thumb|Карл Линней ]]
Пеш аз низоми ягонаи номгузорӣ, донишмандон барои рустаниҳо ва ҷонварон номҳои дарози лотинӣ медоданд, ки одатан хусусиятҳои онҳоро тавсиф мекарданд. Аммо дар ёд нигоҳ доштану истифодаи чунин номҳо душвор буд.&lt;ref name=&quot;linnean-history&quot;&gt;[https://www.linnean.org/learning/type-definitions The Linnean Society. «Type Definitions» (polynomial and binomial names).]&lt;/ref&gt;

Дар асри XVIII табиатшиноси [[Шведҳо|шведӣ]] — [[Карл Линней]] (1707–1778), низоми [[Номенклатураи бинарӣ|номгузории дуномаро]] дар илм паҳн кард, ки тибқи ин усул номи ҳар намуд бояд аз ду калима иборат бошад. Линней ин усулро дар китоби ''Species Plantarum'' (&quot;[[Намудҳои рустаниҳо]]&quot;), ки соли 1753 нашр шуда буд, барои номгузории рустаниҳо ба кор бурдааст. Соли 1758 нашри даҳуми китоби ''Systema Naturae'' (&quot;[[Низоми табиат]]&quot;)-и ӯ ба табъ мерасад, ки дар номгузории ҳайвонот нақши муҳим дошт. Ин ду асар ба ташаккули низоми имрӯзаи номгузории илмӣ асос гузоштаанд.&lt;ref name=&quot;iczn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kew&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nhm-linnaeus&quot;&gt;[https://www.nhm.ac.uk/our-science/services/library/collections/linnaean.html Natural History Museum. «The Linnaean collection».]&lt;/ref&gt;

== Номгузории дунома ==
{{main|Номенклатураи бинарӣ}}
Номгузории дунома ё номенклатураи бинарӣ роҳи номгузории илмиест, ки дар он номи ҳар намуд аз ду калима иборат аст:&lt;ref name=&quot;madrid-code&quot;&gt;[https://www.iaptglobal.org/_functions/code/madrid?m=preface International Association for Plant Taxonomy. «Madrid Code», Articles 23–24 (2025).]&lt;/ref&gt;

* [[Авлод (таксономия)|Номи авлод]] — калимаи якум, ки гурӯҳи организмҳои ба ҳам наздикро нишон медиҳад.
* [[Эпитети намудӣ]] — калимаи дуюм, ки як намудро аз дигар намудҳои он авлод фарқ мекунад.

Масалан, номи илмии инсон ''Homo sapiens'' мебошад, ки дар он ''[[Homo]]'' номи авлод ва ''sapiens'' эпитети намудӣ аст. Калимаи ''sapiens'' дар лотинӣ маънои &quot;ақлдор&quot; ё &quot;хирадманд&quot;-ро дорад. Аз ин рӯ, ''Homo sapiens''-ро метавон чун &quot;инсони хирадманд&quot; маънидод кард.&lt;ref name=&quot;smithsonian-names&quot; /&gt;

Эпитети намудӣ ба танҳоӣ номи пурраи илмӣ нест ва бояд ҳамеша бо номи авлод якҷоя оварда шавад.&lt;ref name=&quot;binomial&quot;&gt;[https://code.iczn.org/chapter-2-the-number-of-words-in-the-scientific-names-of-animals/article-5-principle-of-binominal-nomenclature/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 5: Principle of Binominal Nomenclature».]&lt;/ref&gt;

== Номгузории сенома ==
{{main|Номенклатураи триномиалӣ}}
Баъзе намудҳо ба гурӯҳҳои хурдтар ҳам ҷудо мешаванд. Барои нишон додани онҳо ба номи илмӣ калимаҳои иловагӣ ҳамроҳ мекунанд. 

Дар '''[[Зоология|зоология]]''' номи [[Зернамуд (таксономия)|зернамуд]] аз се калима иборат буда, [[Номгузории сенома|номгузории сенома]] номида мешавад. Масалан, ''Canis lupus arctos'' номи илмии [[Гурги қутбӣ|гурги қутбӣ]] аст.&lt;ref name=&quot;binomial&quot; /&gt;

Дар '''[[Ботаника|ботаника]]''' барои дараҷаҳои поёнтар аз намуд истилоҳҳои кӯтоҳи зерин истифода мешаванд:

* ''subsp.'' — зернамуд;
* ''var.'' — [[Навъ (ботаника)|навъи ботаникӣ]];
* ''f.'' — [[Шакл (ботаника)|шакл]].&lt;ref name=&quot;madrid-code&quot; /&gt;

Масалан, ''[[Rosa gallica]]'' var. ''versicolor'' номи як навъи ботаникии садбарг аст. Ин ихтисораҳо бо ҳарфҳои оддӣ ва номҳои илмӣ бо хати моил навишта мешаванд.&lt;ref name=&quot;iapt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;binomial&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rosa-var&quot;&gt;[https://powo.science.kew.org/taxon/60473628-2 Royal Botanic Gardens, Kew. «Rosa gallica var. versicolor L.». Plants of the World Online.]&lt;/ref&gt;

== Номи илмӣ ва номи маҳаллӣ ==
{{main|Номи маҳаллӣ}}
Номи илмӣ аз [[Номи маҳаллӣ|маҳаллӣ]] фарқ мекунад, зеро номи маҳаллӣ номест, ки мардум дар забони рӯзмарра истифода мебаранд. Ин номҳо метавонанд аз забон, фарҳанг ва минтақа вобаста бошанд. Масалан, як намуд метавонад дар [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]], [[Забони русӣ|русӣ]] ва [[Забони англисӣ|англисӣ]] номҳои гуногун дошта бошад, аммо дар адабиёти илмӣ бо номи ягонаи лотинӣ шинохта шавад.

Номҳои маҳаллӣ барои ҳифзи забон, фарҳанг ва донишҳои мардумӣ аҳамияти калон дошта бошанд ҳам, онҳо на ҳамеша ба як намуди муайян мувофиқат мекунанд. Аз ҳамин сабаб, дар китобҳои илмӣ ва донишномаҳо одатан номи маҳаллӣ ҳамроҳ бо номи илмӣ оварда мешавад.&lt;ref name=&quot;usgs-common&quot;&gt;[https://www.usgs.gov/faqs/how-can-i-find-scientific-names-plants-and-animals U.S. Geological Survey. «How can I find the scientific names of plants and animals?»]&lt;/ref&gt;

== Имлои номҳои илмӣ ==

Навишти номҳои илмӣ қоидаҳои муайян дошта, дар номгузории дуномаи ҷонварону рустаниҳо қисмҳои ном ба ин навбат навишта мешаванд:

# Номи авлод ҳамеша бо ҳарфи калон оғоз мешавад.
# Эпитети намудӣ бо ҳарфи хурд навишта мешавад.
# Ҳар ду қисм одатан бо ҳарфҳои моил навишта мешаванд.
# Дар номҳои илмӣ [[Алифбои лотинӣ|алифбои лотинӣ]] истифода мегардад.&lt;ref name=&quot;iczn&quot; /&gt;

Масалан:

* ''Homo sapiens'' — инсон;
* ''Canis lupus'' — гург;
* ''Panthera leo'' — шер;
* ''Allium cepa'' — пиёз;

Навишти ''Homo sapiens'' дуруст аст, аммо ''homo Sapiens'' ва ''Homo Sapiens'' ба қоидаи номгузории илмӣ мувофиқат намекунанд. Агар дар матн номи организм якчанд бор ояд, номи авлодро кӯтоҳ кардан мумкин аст. Масалан, баъд аз зикри якуми ''Homo sapiens'' онро метавон чун ''H. sapiens'' навишт.&lt;ref name=&quot;iczn&quot; /&gt;

== Дараҷаҳои таксономӣ ==
{{Дараҷаҳои таксономӣ}}
{{main|Дараҷаи таксономӣ}}
Дар [[Таксономия (биология)|таксономия]] организмҳо аз рӯи монандӣ ва робитаҳои эволютсиониашон ба гурӯҳҳо ҷудо карда мешаванд. Ҳар яке аз ин гурӯҳҳо [[таксон]] ном дорад.&lt;ref name=&quot;nhm-taxonomy&quot;&gt;[https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-taxonomy.html Natural History Museum. «What is taxonomy?»]&lt;/ref&gt;

Дараҷаҳои асосии гурӯҳбандии рустанию ҳайвонот чунинанд:

* [[Намуд (таксономия)|Намуд]] — воҳиди асосии таснифоти организмҳо.
* [[Авлод (таксономия)|Авлод]] — гурӯҳе, ки як ё чанд намуди ба ҳам наздикро дар бар мегирад.
* [[Оила (таксономия)|Оила]] — гурӯҳи авлодҳои ба ҳам наздик.
* [[Қатор (таксономия)|Қатор]] — гурӯҳи оилаҳои ба ҳам наздик.
* [[Синф (таксономия)|Синф]] — гурӯҳи қаторҳо.
* [[Тип (таксономия)|Тип]] — гурӯҳи синфҳои ҷонварон. Аммо дар таснифоти рустаниҳо &quot;шӯъба&quot; ба кор бурда мешавад.
* [[Салтанат (таксономия)|Салтанат]] — яке аз гурӯҳҳои калони таснифоти организмҳо.&lt;ref name=&quot;nhm-taxonomy&quot; /&gt;

Номи илмии таксонҳои болотар аз намуд одатан аз як калима иборат аст. Масалан, ''Homo'' номи авлод, [[Hominidae]] номи оила ва [[Ширхӯрон|Mammalia]] номи синфи ширхӯрон мебошад.

Дар номгузории илмӣ номи оилаҳои ҷонварон бештар бо пасванди ''-idae'' ба охир мерасад. Масалан, ''[[Гурбаиҳо|Felidae]]'' — оилаи гурбаиҳо. Дар ботаника бошад, барои оилаҳо бештар пасванди ''-aceae'' доранд, масалан, ''[[Настараниҳо|Rosaceae]]'' — оилаи настараниҳо. Дар забони тоҷикӣ номи оилаҳо одатан бо пасвандҳои ''-иҳо'' ё ''-иён'' сохта мешавад, масалан, &quot;гурбаиҳо&quot;, &quot;настараниҳо&quot; ва &quot;савсаниён&quot;.&lt;ref name=&quot;iczn-family&quot;&gt;[https://code.iczn.org/formation-and-treatment-of-names/article-29-family-group-names International Code of Zoological Nomenclature. «Article 29: Family-group names».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;madrid-code&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tajik-family&quot;&gt;[https://tnu.tj/DisserPhD/6D.KOA-038/RajabzodaShSh/RajabzodaSh..pdf Раҷабзода Ш. Ш. «Хусусиятҳои фитосенологӣ ва ҳолати экологии дарахту буттаҳои қисмати ҷанубии қаторкӯҳи Ҳисор». Диссертатсия, Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 2026, саҳ. 111.]&lt;/ref&gt;

Номи илмии авлод ва намуд одатан бо ҳарфҳои моил навишта мешавад, масалан, ''Homo'' ва ''Homo sapiens''. Номҳои оилаҳо ва дараҷаҳои болотар, монанди Hominidae ва Mammalia, одатан бо ҳарфҳои оддӣ навишта мешаванд.&lt;ref name=&quot;iczn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;iapt&quot;&gt;[https://www.iaptglobal.org/icn/main.php International Association for Plant Taxonomy. «International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants».]&lt;/ref&gt;

== Номи муаллиф ва соли нашр ==

Баъзан пас аз номи илмӣ номи кӯтоҳшудаи олим ва соли нашри он оварда мешавад. Ин маълумот нишон медиҳад, ки номро кӣ ва кай бори аввал дар илм нашр кардааст. Масалан:&lt;ref name=&quot;nhm-taxonomy&quot; /&gt;

* ''Canis lupus'' Linnaeus, 1758

Дар ин ҷо ''Canis lupus'' номи илмии гург, ''Linnaeus'' насаби Карл Линней ва 1758 ин соли нашри ном мебошад.

Дар рустанишиносӣ [[Муаллифи номи илмӣ|номи муаллиф]] бештар ба шакли кӯтоҳшуда навишта мешавад. Масалан:

* ''[[Rosa canina]]'' L.

Ҳарфи ''L.'' ихтисораи насаби Линней аст.&lt;ref name=&quot;rosa-canina&quot;&gt;[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:731955-1 Royal Botanic Gardens, Kew. «Rosa canina L.». Plants of the World Online.]&lt;/ref&gt;

Номи муаллиф ва сана қисми номи дунома нестанд. Онҳо барои нишон додани таърихи номгузорӣ истифода мешаванд ва одатан бо ҳарфҳои оддӣ навишта мешаванд.&lt;ref&gt;[https://code.iczn.org/authorship/article-51-citation-of-names-of-authors/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 51: Citation of Names of Authors».]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ipni.org/faq International Plant Names Index. «Frequently Asked Questions».]&lt;/ref&gt;

=== Қавс дар номи муаллиф ===
Дар баъзе номҳои илмӣ насаби муаллиф дар қавс навишта мешавад. Ин маънои онро дорад, ки намуд дар аввал ба авлоди дигар дохил карда шуда буд. Масалан, Линней соли 1758 шерро ''Felis leo'' номид. Баъдтар шер ба авлоди ''Panthera'' гузаронда шуд ва номи илмии он чунин гардид:&lt;ref name=&quot;iczn-parentheses&quot;&gt;[https://code.iczn.org/authorship/article-51-citation-of-names-of-authors/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 51.3: Use of parentheses around authors’ names (and dates) in changed combinations».]&lt;/ref&gt;

''Felis leo'' Linnaeus, 1758 → ''[[Panthera leo]]'' (Linnaeus, 1758)&lt;ref name=&quot;gbif-lion&quot;&gt;[https://www.gbif.org/taxon/4CGXP Global Biodiversity Information Facility. «Panthera leo (Linnaeus, 1758)». Catalogue of Life classification and original combination.]&lt;/ref&gt;

Дар ботаника бошад, номи олиме, ки намудро ба авлоди нав мегузаронад низ илова карда мешавад. Масалан:

''[[Сунбулкаҳ|Ferula moschata]]'' (H.Reinsch) Koso-Pol.

Ин рустанӣ аввал бо номи ''Sumbulus moschatus'' тавсиф шуда буд. Онро баъдтар Косо-Полянский ба авлоди ''Ferula'' гузаронд. Дар ин ном [[Ҳюго Райнш|H.Reinsch]] муаллифи номи аввал ва [[Борис Козо-Полянский|Koso-Pol.]] олимест, ки намудро ба авлоди нав гузарондааст.&lt;ref name=&quot;ferula&quot;&gt;[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:842394-1 Royal Botanic Gardens, Kew. «Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.». Plants of the World Online.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ipni.org/n/842394-1 International Plant Names Index. «Ferula moschata».]&lt;/ref&gt;

== Ҳаммаъноҳои илмӣ ==

Ҳар намуд одатан як номи илмии қабулшуда дорад, аммо дар гузашта метавонад бо номҳои дигар низ шинохта шуда бошад. Ин номҳоро [[Ҳаммаъно (таксономия)|ҳаммаъноҳои илмӣ]] меноманд. Ҳаммаъноҳо вақте пайдо мешаванд, ки:

* олимони гуногун ба як намуд номҳои алоҳида дода бошанд;
* намуд аз як авлод ба авлоди дигар гузаронда шавад;
* таҳқиқоти нав нишон диҳанд, ки намудҳои пештар ҷудогона дар асл як намуданд.&lt;ref name=&quot;col-community&quot;&gt;[https://www.catalogueoflife.org/about/community Catalogue of Life. «The COL community».]&lt;/ref&gt;

Масалан, ''Ferula moschata'' дар гузашта бо номҳои ''Sumbulus moschatus'', ''Ferula sumbul'' ва ''Euryangium sumbul'' низ шинохта мешуд. Имрӯз феҳристи ''[[Plants of the World Online]]'' танҳо номи ''Ferula moschata''-ро қабул мекунад, лекин номҳои дигарро ҳамчун ҳаммаъно нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;ferula&quot; /&gt; Донистани ҳаммаъноҳо барои ёфтани таҳқиқоти кӯҳна, ки дар онҳо номи пешинаи намуд истифода шудааст, муҳиманд.

=== Чаро номҳои илмӣ тағйир меёбанд? ===

Бо пешрафти илм таснифоти организмҳо низ тағйир меёбад. Дар гузашта олимон организмҳоро асосан аз рӯи намуди зоҳирӣ ва сохташон гурӯҳбандӣ мекарданд. Имрӯз таҳқиқоти [[ДНК]] имкон медиҳанд, ки робитаҳои хешовандии онҳо дақиқтар муайян карда шаванд. Агар маълум шавад, ки намуд ба авлоди дигар мансуб аст, номи илмии он метавонад дигар карда шавад.&lt;ref&gt;[https://powo.science.kew.org/about Royal Botanic Gardens, Kew. «About Plants of the World Online».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nhm-taxonomy&quot; /&gt;

== Қоидаҳои байналмилалии номгузорӣ ==

Номгузории илмии организмҳо аз рӯи қоидаҳои байналмилалӣ анҷом дода мешавад. Барои гурӯҳҳои гуногуни организмҳо қоидаҳои алоҳида вуҷуд доранд.

=== Рустаниҳо, занбӯруғҳо ва обсабзҳо ===
Номи илмии ин организмҳо аз рӯи [[Кодекси байналмилалии номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва рустаниҳо]] (ICN) муайян карда мешавад. Ин қоидаҳо дар конгрессҳои байналмилалии ботаникӣ баррасӣ ва нав карда мешаванд. Нашри охирини кодекс бо номи Кодекси Мадрид соли 2025 нашр шуд, ки тағйироти соли 2024-ро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;iapt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;iapt-madrid&quot;&gt;[https://www.iaptglobal.org/icn International Association for Plant Taxonomy. «International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants».]&lt;/ref&gt;

=== Ҷонварон ===
Номҳои илмии ҷонварон аз рӯи [[Кодекси байналмилалии номгузории зоологӣ]] (ICZN) муайян карда мешаванд.Ин кодекс қоидаҳои номгузории ҷонварон, нишон додани муаллифон ва интихоби номҳои дурустро муқаррар мекунад. Яке аз қоидаҳои асосии ин кодекс [[Қоидаи аввалият|қоидаи аввалият]] аст. Мувофиқи он, одатан номи илмие, ки пештар нашр шудааст ва ба талаботи кодекс ҷавобгӯ аст, қабул карда мешавад.&lt;ref&gt;[https://code.iczn.org/validity-of-names-and-nomenclatural-acts/article-23-principle-of-priority/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 23: Principle of Priority».]&lt;/ref&gt;

=== Бактерияҳо ва археяҳо ===
Номҳои илмии [[бактерияҳо]] ва [[археяҳо]] асосан аз рӯи қоидаҳои [[Кодекси байналмилалии номгузории прокариотҳо]] (ICNP) муайян карда мешаванд.&lt;ref&gt;[https://lpsn.dsmz.de/text/nomenclature LPSN. «Nomenclature».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lpsn-intro&quot;&gt;[https://lpsn.dsmz.de/text/introduction List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LPSN). «Introduction».]&lt;/ref&gt;

=== Вирусҳо ===

Номгузорӣ ва таснифоти вирусҳоро [[Кумитаи байналмилалии таксономияи вирусҳо]] (ICTV) танзим мекунад. Барои номҳои илмии намудҳои вирусҳо низ номгузории дунома истифода мешавад. Масалан, ''Orthoflavivirus nilense'' номи илмии намудест, ки [[Вируси Нили Ғарбӣ|вируси таби Нили Ғарбӣ]] ба он дохил мешавад. Баръакси ҷонварону рустаниҳо, дар вирусшиносӣ номи илмии дараҷаҳои болотар аз авлод низ бо ҳуруфи моил навишта мешавад.&lt;ref&gt;[https://ictv.global/faq/names International Committee on Taxonomy of Viruses. «How do I write virus, species, and other taxa names?»]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ictv-taxonomy&quot;&gt;[https://ictv.global/taxonomy International Committee on Taxonomy of Viruses. «Current ICTV Taxonomy Release».]&lt;/ref&gt;

== Муайян кардани номи илмии қабулшуда ==

Барои санҷидани номҳои илмии организмҳо ва тағйироти онҳо метавон аз ин сайтҳо истифода кард:&lt;ref name=&quot;kew&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ipni.org/faq International Plant Names Index. «Frequently Asked Questions».]&lt;/ref&gt;

* Plants of the World Online (POWO) — маълумот дар бораи номҳо, паҳншавӣ ва таснифоти рустаниҳо.&lt;ref name=&quot;powo-about&quot;&gt;[https://powo.science.kew.org/about Royal Botanic Gardens, Kew. «About Plants of the World Online».]&lt;/ref&gt;
* [[Феҳристи байналмилалии номҳои рустаниҳо|International Plant Names Index (IPNI)]] — феҳристи номҳои илмии рустаниҳо ва маълумот дар бораи нашри онҳо.&lt;ref name=&quot;ipni-about&quot;&gt;[https://www.ipni.org/ International Plant Names Index. «IPNI: nomenclatural data».]&lt;/ref&gt;
* [[Catalogue of Life]] — феҳристи намудҳои организмҳо ва таснифоти онҳо.&lt;ref name=&quot;col-metadata&quot;&gt;[https://www.catalogueoflife.org/data/metadata Catalogue of Life. «Metadata».]&lt;/ref&gt;
* [[LPSN]] — рӯйхати номҳои илмии бактерияҳо ва археяҳо.&lt;ref name=&quot;lpsn-intro&quot; /&gt;
* ICTV Taxonomy Browser — феҳристи расмии номҳо ва таснифоти вирусҳо.&lt;ref name=&quot;ictv-taxonomy&quot; /&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Таксономия}}
[[Гурӯҳ:Таксономия]]
[[Гурӯҳ:Номгузории биологӣ]]
[[Гурӯҳ:Истилоҳоти биология]]</text>
      <sha1>nugclns67xsk53lslk3e2ygbc6c9qds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рангпарда (анатомия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329844</id>
    <revision>
      <id>1492046</id>
      <parentid>1483277</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46509" sha1="fz71v6zfthkdcnw6zh5p6wv2kw36z5r" xml:space="preserve">{{Қуттии анатомия
| Name = Инабия
| Latin = iris
| Image = Human eye close up, anterior view.jpg
| Caption = Инабия қисми рангаи чашм аст. Дар маркази он мардумак ва дар атрофаш сафедпардаи чашм ҷойгир мебошад.
| Image2 = Schematic diagram of the human eye en.svg
| Caption2 = Сохти чашми инсон
| System = [[Системаи босира]]
| Artery = Шараёнҳои дарози мижгонии ақиб ва шараёнҳои мижгонии пеш
| Nerve = Асабҳои мижгонӣ
}}
'''Рангпарда''' ё '''пардаи инабия''' ({{lang-la|iris}}) — қисми ранга ва ҳалқашакли [[чашм]] мебошад, ки дар маркази он шикофи гирде бо номи [[мардумак]] ё гавҳараки чашм ҷойгир аст. Рангпарда бо ёрии мушакҳои махсус андозаи мардумакро тағйир дода, миқдори рӯшноии ба дохили чашм воридшавандаро танзим мекунад.&lt;ref name=&quot;biology9&quot;&gt;Устоев М. [https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf ''Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам'']. Китоби дарсӣ барои синфи 9. Нашри панҷум. Душанбе: Маориф, 2023, саҳ. 166–168.&lt;/ref&gt;

Инабия яке аз қисмҳои намоёни чашм аст. Ранги чашми инсон, ки метавонад қаҳваранг, кабуд, сабз, хокистарӣ ё омехтаи ин рангҳо бошад, асосан аз хусусиятҳои инабия вобаста мебошад.

Дар рӯшноии зиёд мардумак хурд мешавад, то нури камтар ба дохили чашм ворид гардад. Дар муҳити торик бошад, он васеъ шуда, ба гузаштани рӯшноии бештар имкон медиҳад.

Инабия дар паси [[қарния]] — қисми шаффофи пеши чашм — ва дар пеши [[булӯраки чашм]] ҷойгир аст. Он қисми пеши қабати рагдори чашм мебошад, ки аз инабия, ҷисми мижгон ва рагпардаи аслӣ иборат аст.&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;&gt;Мазабшоев А. М., Каримов М. Б., Базарова З. И. ва дигарон. [https://makhzan.space/wp-content/uploads/2024/08/Dasta-am-.-Bemori-oi-chashm.-Kitobi-dars-.pdf ''Бемориҳои чашм'']. Китоби дарсӣ барои донишгоҳҳои тиббӣ. Душанбе, 2013, саҳ. 19–20.&lt;/ref&gt;

== Номгузорӣ ==

Калимаи '''«инабия»''' дар забони тоҷикӣ истилоҳи илмии қисми рангаи чашм мебошад.

Дар «Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ» ин калима ҳамчун номи яке аз қабатҳои чашм шарҳ дода шудааст, ки ранги он гуногун буда, мардумак дар марказаш ҷойгир мебошад.&lt;ref name=&quot;dictionary&quot;&gt;[https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ'']. Ҷилди 1. Нашри дувум. Душанбе, 2018, моддаи «Инабия».&lt;/ref&gt;

Вожаи «инабия» аз арабӣ гирифта шудааст. Дар забони арабӣ калимаи ''инаб'' (عنب) ба маънои «ангур» мебошад. Истилоҳи тиббии арабии ''ʿinabiyya'' (عنبية) барои ифодаи инабияи чашм истифода мешавад.

Номи лотинии он — ''iris'' — аз калимаи юнонии қадими ''ἶρις'' (''îris'') гирифта шудааст, ки маънои «рангинкамон»-ро дорад.

Дар асотири Юнони Қадим Ирис номи олиҳаи рангинкамон низ буд. Ин ном ба сабаби гуногунрангии инабияи чашми инсон дар истилоҳоти анатомӣ истифода шудааст.&lt;ref name=&quot;etymology&quot;&gt;Liddell, H. G., Scott, R. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=i)=ris «ἶρις»]. ''A Greek-English Lexicon''. Oxford: Clarendon Press, 1940.&lt;/ref&gt;

== Ҷойгиршавӣ ва сохти инабия ==

[[Акс:Schematic diagram of the human eye en.svg|thumb|Сохти чашми инсон. Инабия дар қисми пеши чашм, байни қарния ва булӯрак ҷойгир аст.]]

Инабия пардаи тунуки ҳалқашакл мебошад, ки дар қисми пеши ғӯзаи чашм ҷойгир аст.

Қутри берунии он дар одами калонсол одатан тақрибан 12 миллиметр мебошад.

Дар маркази инабия мардумак ҷойгир аст, ки шакли сӯрохии гирдро дорад. Андозаи он вобаста ба рӯшноӣ ва дигар омилҳо тағйир меёбад.

Канори берунии инабия ба [[ҷисми мижгон]] пайваст аст. Ин қисми онро '''решаи инабия''' меноманд.

Ҷисми мижгон дар истеҳсоли моеъи дохили чашм ва тағйир додани шакли булӯрак барои дидани ашёи назику дур иштирок мекунад.

Дар байни қарния ва инабия фазое мавҷуд аст, ки '''ҳавзаи пеши чашм''' ном дорад.

Ин фазо бо моеъи шаффофе пур шудааст, ки барои ғизорасонии баъзе бофтаҳои чашм ва нигоҳ доштани фишори дохили он аҳамият дорад.

Дар паси инабия '''ҳавзаи ақиби чашм''' ҷойгир аст. Ин ҳавза фазои нисбатан тангест, ки дар байни инабия ва сохторҳои атрофи булӯрак воқеъ мебошад.

Ҳар ду ҳавза тавассути мардумак бо ҳам алоқаманданд.&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;/&gt;

=== Қабатҳои инабия ===

Инабия аз бофтаҳои гуногун, аз ҷумла [[бофтаи пайвасткунанда]], рагҳои хунгард, асабҳо, мушакҳо ва ҳуҷайраҳои дорои моддаҳои рангин иборат аст.

Аз рӯйи сохти микроскопӣ дар он ду қисми асосиро фарқ мекунанд:

* '''Қисми пеш''' — асосан аз бофтаи пайвасткунанда, рагҳои хунгард, асабҳо ва ҳуҷайраҳои рангин иборат аст.
* '''Қисми ақиб''' — дорои қабатҳои ҳуҷайравии серпигмент мебошад, ки ба кам шудани гузариши рӯшноӣ аз худи инабия мусоидат мекунанд.

Қисми пеши инабияро '''строма''' меноманд.

Строма бофтаи пайвасткунандаи нисбатан нарм мебошад. Дар он нахҳои [[коллаген]], рагҳои хунгард, ҳуҷайраҳои пайвасткунанда ва ҳуҷайраҳои рангин ҷойгиранд.

Қисми ақиби инабияро қабатҳои эпителии дорои пигмент мепӯшонанд. Ин қабатҳо рӯшноиро фурӯ бурда, намегузоранд, ки нур ба таври номуназзам аз худи инабия гузарад.

Дар натиҷа қисми зиёди рӯшноие, ки ба дохили чашм ворид мешавад, аз мардумак мегузарад.&lt;ref name=&quot;histology&quot;&gt;American Academy of Ophthalmology. [https://eyewiki.aao.org/Basic_Histology_of_the_Eye_and_Accessory_Structures «Basic Histology of the Eye and Accessory Structures»]. EyeWiki.&lt;/ref&gt;

=== Қисмҳои рӯйи инабия ===

[[Акс:Iris regions.jpg|thumb|Қисмҳои гуногуни сатҳи инабия.]]

Агар ба чашм аз наздик нигоҳ кунем, дар сатҳи инабия хатҳо, ҳалқаҳо, чуқурчаҳо ва нақшҳои гуногунро дидан мумкин аст.

Ин нақшҳо аз хусусиятҳои ҷойгиршавии нахҳои бофтаи пайвасткунанда, рагҳои хунгард ва сохтори сатҳи инабия ба вуҷуд меоянд.

Дар инабия ду минтақаи асосиро фарқ мекунанд:

* '''Минтақаи мардумакӣ''' — қисми дарунии инабия, ки мардумакро иҳота мекунад.
* '''Минтақаи мижгонӣ''' — қисми берунии инабия, ки то решаи он давом мекунад.

Дар байни ин ду минтақа барҷастагии нисбатан ғафсе ҷойгир аст, ки '''колларетта''' (''collarette'') ном дорад.

Дар сатҳи инабия инчунин чуқурчаҳо ва чинҳои майда мавҷуданд. Онҳо ҳангоми тағйир ёфтани андозаи мардумак метавонанд шакли худро андаке дигар кунанд.

Дар китоби тоҷикии «Бемориҳои чашм» барои ду минтақаи асосии инабия истилоҳҳои «камари мардумакӣ» ва «камари мижгонӣ» истифода шудаанд.&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;/&gt;

=== Мушакҳои инабия ===

[[Акс:Iris structure.png|thumb|Сохти инабия ва мушакҳои тангкунандаву васеъкунандаи мардумак.]]

Инабия дорои ду мушаки асосӣ мебошад, ки андозаи мардумакро танзим мекунанд.

==== Мушаки тангкунандаи мардумак ====

'''Мушаки тангкунандаи мардумак''' (лот. ''musculus sphincter pupillae'') дар шакли ҳалқа дар атрофи мардумак ҷойгир аст.

Ҳангоми кашиш хӯрдани ин мушак канори дарунии инабия ба марказ наздик мешавад ва мардумак хурд мегардад.

Ин равандро дар тиб '''[[миоз]]''' меноманд.

Мушаки тангкунанда бештар тавассути қисмати парасимпатикии системаи асаби худмухтор идора мешавад.

Масалан, ҳангоми ба чашм расидани рӯшноии зиёд ин мушак ба таври рефлекторӣ кашиш мехӯрад.

==== Мушаки васеъкунандаи мардумак ====

'''Мушаки васеъкунандаи мардумак''' (лот. ''musculus dilatator pupillae'') аз ҳуҷайраҳои мушакмонанд иборат аст, ки дар самти радиалӣ ҷойгиранд.

Ҳангоми кашиш хӯрдани ин мушак инабия ба самти берунии худ кашида мешавад ва мардумак васеъ мегардад.

Ин равандро '''[[мидриаз]]''' меноманд.

Мушаки васеъкунанда асосан тавассути қисмати симпатикии системаи асаби худмухтор идора мешавад.

Он ҳангоми кам шудани рӯшноӣ ва дар баъзе ҳолатҳои ҳаяҷон ё изтироб фаъолтар мегардад.

Ҳамкории ин ду мушак имкон медиҳад, ки андозаи мардумак мувофиқи шароити муҳит тағйир ёбад.&lt;ref name=&quot;muscles&quot;&gt;Bloom, J., Motlagh, M., Czyz, C. N. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532252/ «Anatomy, Head and Neck: Eye Iris Sphincter Muscle»]. ''StatPearls''. National Center for Biotechnology Information, 2023.&lt;/ref&gt;

=== Рагҳои хунгард ва асабҳо ===

Инабия дорои шабакаи рагҳои хунгард мебошад, ки ба бофтаҳои он оксиген ва моддаҳои ғизоӣ мерасонанд.

Хун ба инабия асосан тавассути шохаҳои шараёнҳои мижгонии пеш ва шараёнҳои дарози мижгонии ақиб ворид мешавад.

Рагҳои хунгард бештар дар стромаи инабия ҷойгир буда, бисёре аз онҳо аз канор ба самти марказ мегузаранд.

Фаъолияти мушакҳои инабия тавассути системаи асаби худмухтор идора мешавад.

Асабҳои парасимпатикӣ бештар ба танг шудани мардумак ва асабҳои симпатикӣ ба васеъ шудани он мусоидат мекунанд.

Ҳамин тавр, инабия метавонад бидуни иштироки бошууронаи инсон ба тағйироти рӯшноӣ ҷавоб диҳад.&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;muscles&quot;/&gt;

== Вазифаи инабия ==

Вазифаи асосии инабия '''танзими миқдори рӯшноии воридшаванда ба чашм''' мебошад.

Ин вазифа ба кори диафрагмаи дастгоҳи аксбардорӣ монанд аст.

Дар дастгоҳи аксбардорӣ диафрагма андозаи сӯрохии гузариши нурро тағйир медиҳад. Дар чашм ҳамин вазифаро инабия тавассути тағйир додани андозаи мардумак иҷро мекунад.

Рӯшноӣ аввал аз қарния гузашта, баъд аз мардумак ва булӯрак мегузарад.

Булӯрак ва қарния нурро мешикананд ва ба [[шабакия]] — пардаи рӯшноиҳассоси қисми ақиби чашм — равона мекунанд.

Дар шабакия ҳуҷайраҳои рӯшноиҳассос нурро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд.

Ин сигналҳо тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар интиқол меёбанд.&lt;ref name=&quot;nei&quot;&gt;National Eye Institute. [https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/healthy-vision/how-eyes-work «How the Eyes Work»]. National Institutes of Health, 2022.&lt;/ref&gt;

=== Реаксия ба рӯшноӣ ===

Дар рӯшноии зиёд мардумак одатан хурд мешавад.

Ин реаксия барои маҳдуд кардани миқдори нури ба шабакия воридшаванда хизмат мекунад.

Масалан, вақте инсон аз ҳуҷраи торик ба кӯчаи офтобӣ мебарояд, мардумакҳои чашмонаш одатан зуд танг мешаванд.

Баръакс, ҳангоми аз муҳити равшан ба ҷойи торик гузаштан мардумакҳо тадриҷан васеъ мегарданд.

Васеъ шудани мардумак имкон медиҳад, ки рӯшноии бештар ба шабакия бирасад.

Ин тағйирот тавассути механизми асабие ба амал меояд, ки '''рефлекси мардумак ба рӯшноӣ''' ном дорад.

Дар ҳолати муқаррарӣ ба як чашм равона кардани рӯшноӣ одатан боиси танг шудани мардумакҳои ҳар ду чашм мегардад.

Ин хусусият барои санҷиши фаъолияти баъзе роҳҳои асабии системаи босира аҳамияти калон дорад.&lt;ref name=&quot;muscles&quot;/&gt;

=== Тағйирёбии андозаи мардумак ===

Андозаи мардумак доимӣ нест.

Дар шароити гуногун қутри он метавонад тақрибан аз 2 то 8 миллиметр ё бештар тағйир ёбад.

Андозаи воқеии мардумак аз рӯшноӣ, синну сол, ҳолати системаи асаб, доруҳо ва хусусиятҳои фардӣ вобаста аст.

Дар одамони калонсол мардумакҳо одатан нисбат ба ҷавонон камтар васеъ мешаванд.

Ҳангоми нигоҳ кардан ба ашёи наздик низ мардумак одатан хурд мешавад.

Ин тағйирот як қисми маҷмуи реаксияҳои чашм барои дидани ашёи наздик мебошад.

Дар баробари танг шудани мардумак, шакли булӯрак тағйир меёбад ва меҳварҳои биноии ду чашм ба тарафи ашёи наздик равона мешаванд.&lt;ref name=&quot;muscles&quot;/&gt;

=== Таъсири эҳсосот ва ҳолати равонӣ ===

Андозаи мардумак танҳо ба равшании муҳит вобаста нест.

Ҳаяҷон, тарс, диққати зиёд, фаъолияти зеҳнӣ ва дигар ҳолатҳои равонӣ низ метавонанд ба фаъолияти системаи асаби худмухтор таъсир расонанд.

Дар натиҷа мардумак метавонад андозаи худро тағйир диҳад.

Масалан, дар баъзе ҳолатҳои ҳаяҷон фаъолияти системаи асаби симпатикӣ зиёд шуда, мардумакҳо васеъ мегарданд.

Аммо аз рӯйи андозаи мардумак ҳолати равонии шахсро бо итминони комил муайян кардан мумкин нест, зеро омилҳои зиёди дигар низ ба он таъсир мерасонанд.

== Ранги инабия ==

[[Акс:Human eye close up, anterior view.jpg|thumb|Ранги инабия аз миқдори моддаҳои рангин ва хусусиятҳои оптикии бофтаҳои он вобаста аст.]]

Ранги чашми инсон дар асл ранги инабия мебошад.

Инабия метавонад қаҳваранги тира, қаҳваранги равшан, кабуд, сабз, хокистарӣ ё дорои омезиши чанд ранг бошад.

Ранги он асосан аз миқдор ва тақсимшавии '''[[меланин]]''' — моддаи рангдиҳандаи табиӣ — ва хусусиятҳои оптикии бофтаҳои инабия вобаста аст.

Меланинро ҳуҷайраҳои махсусе бо номи '''[[меланосит]]ҳо''' ҳосил мекунанд.

Ин модда инчунин дар ранги пӯст ва мӯй нақши муҳим дорад.

=== Чашмони қаҳваранг ===

Дар инабияи қаҳваранг одатан миқдори меланин дар қабатҳои пеш бештар аст.

Меланин қисми зиёди рӯшноиро фурӯ мебарад. Аз ҳамин сабаб инабия қаҳваранг ё хеле тира менамояд.

Чашмони қаҳваранг дар байни аҳолии ҷаҳон нисбат ба дигар рангҳои чашм бештар вомехӯранд.

Миқдор ва тақсимшавии меланин метавонад боиси пайдоиши тобишҳои гуногуни қаҳваранг гардад.

=== Чашмони кабуд ===

Ранги кабуди чашм одатан аз мавҷудияти пигменти кабуд ба вуҷуд намеояд.

Дар инабияи кабуд миқдори меланин дар қабатҳои пеш нисбатан кам мебошад.

Ҳангоми гузаштани рӯшноӣ аз бофтаҳои инабия як қисми он фурӯ бурда шуда, қисми дигар пароканда мегардад.

Хусусиятҳои парокандашавии рӯшноӣ ва миқдори ками меланин боиси кабуд намудор шудани инабия мешаванд.

Ин падида ба баъзе равандҳои оптикие монанд аст, ки дар кабуд намудор шудани осмон иштирок мекунанд.

=== Чашмони сабз ва хокистарӣ ===

Чашмони сабз ва хокистарӣ дар натиҷаи таъсири якҷояи миқдори меланин, сохти бофтаҳои инабия ва тарзи пароканда шудани рӯшноӣ ба вуҷуд меоянд.

Дар чунин чашмон миқдори пигмент одатан аз чашмони қаҳваранги тира камтар аст, вале хусусиятҳои сохтории инабия низ ба ранги намоён таъсир мерасонанд.

Аз ҳамин сабаб ранги чашм метавонад дар рӯшноии гуногун каме дигар хел ба назар расад.

Аммо ин тағйироти зоҳирӣ маънои онро надорад, ки худи пигменти чашм ҳар дафъа тағйир меёбад.&lt;ref name=&quot;eyecolor&quot;&gt;U.S. National Library of Medicine. [https://medlineplus.gov/genetics/understanding/traits/eyecolor/ «Is eye color determined by genetics?»]. ''MedlinePlus Genetics''.&lt;/ref&gt;

=== Ирсияти ранги чашм ===

Ранги инабия хусусияти ирсӣ мебошад, вале он танҳо аз як ген вобаста нест.

Дар ташаккули ранги чашм якчанд ген иштирок мекунанд. Баъзе аз онҳо ба ҳосилшавӣ, тақсимшавӣ ва нигоҳдории меланин таъсир мерасонанд.

Аз ҷумла, генҳои '''OCA2''' ва '''HERC2''', ки дар хромосомаи 15 ҷойгиранд, дар муайян шудани ранги чашм нақши муҳим доранд.

Гени ''OCA2'' дар фаъолияти ҳуҷайраҳое иштирок мекунад, ки меланин ҳосил менамоянд.

Баъзе вариантҳои гени ''HERC2'' бошанд, ба фаъолияти ''OCA2'' таъсир мерасонанд.

Генҳои дигар низ метавонанд ранги чашмро тағйир диҳанд.

Аз ҳамин сабаб қоидаи одии «чашми қаҳваранг бартарӣ дорад ва чашми кабуд мағлуб аст» тамоми гуногунии ирсияти ранги чашмро шарҳ дода наметавонад.

Масалан, ранги чашми кӯдакро танҳо аз рӯйи ранги чашмони падару модар бо итминони комил пешгӯӣ кардан мумкин нест.&lt;ref name=&quot;eyecolor&quot;/&gt;

=== Тағйирёбии ранги чашм дар кӯдакӣ ===

Ранги инабия дар баъзе кӯдакон дар моҳҳо ва солҳои аввали ҳаёт тағйир меёбад.

Ин тағйирот бештар ба афзоиш ва тағйирёбии миқдори меланин дар бофтаҳои инабия вобаста аст.

Масалан, кӯдаке, ки бо чашмони кабуд ё хокистарӣ таваллуд шудааст, метавонад баъдтар чашмони сабз ё қаҳваранг пайдо кунад.

Бо вуҷуди ин, на ҳамаи кӯдакон бо чашмони равшан таваллуд мешаванд ва на дар ҳамаи кӯдакон ранги чашм ба таври назаррас тағйир меёбад.

Ранги инабия баъди давраи аввали инкишоф одатан нисбатан устувор мегардад.

Агар ранги як ё ҳар ду чашм дар синни калонсолӣ ногаҳон тағйир ёбад, ин ҳолат баъзан метавонад бо беморӣ, осеб ё таъсири баъзе доруҳо алоқаманд бошад.&lt;ref name=&quot;eyecolor&quot;/&gt;

== Тафовути ранги инабияҳо ==

[[Акс:Heterochromia.jpg|thumb|Гетерохромия — ҳолате, ки инабияҳои ду чашм ранги гуногун доранд.]]

'''[[Гетерохромия]]''' ҳолатест, ки дар он ранги инабияҳои ду чашм аз ҳам фарқ мекунад ё дар як инабия қисматҳои дорои рангҳои гуногун мавҷуданд.

Гетерохромия метавонад аз таваллуд вуҷуд дошта бошад ё баъдтар пайдо шавад.

Дар бисёре аз ҳолатҳои модарзодӣ он хусусияти безарари фардӣ мебошад, вале баъзан метавонад бо бемориҳои чашм ё дигар ҳолатҳои тиббӣ алоқаманд бошад.

=== Гетерохромияи пурра ===

Дар '''гетерохромияи пурра''' тамоми инабияи як чашм аз инабияи чашми дигар ранги фарқкунанда дорад.

Масалан, як чашм метавонад қаҳваранг ва чашми дигар кабуд бошад.

Ин ҳолат дар инсон нисбатан кам вомехӯрад, вале дар баъзе ҳайвонот бештар мушоҳида мешавад.

=== Гетерохромияи ҷузъӣ ===

Дар '''гетерохромияи ҷузъӣ''' танҳо як қисми инабия ранги дигар дорад.

Масалан, қисми зиёди инабия метавонад қаҳваранг бошад, вале як бахши он кабуд ё сабз намояд.

Ин навъи гетерохромияро гетерохромияи бахшӣ низ меноманд.

=== Гетерохромияи марказӣ ===

Дар '''гетерохромияи марказӣ''' минтақаи атрофи мардумак нисбат ба қисми берунии инабия ранги дигар дорад.

Масалан, дар атрофи мардумак ҳалқаи зардтоб ё қаҳваранг мавҷуд буда, қисми берунии инабия сабз ё кабуд буда метавонад.

Гетерохромия дар баъзе зотҳои саг, гурба ва асп низ мушоҳида мешавад.

Агар фарқи ранги чашмон аз таваллуд вуҷуд дошта бошад ва бо дигар нишонаҳо ҳамроҳ набошад, он метавонад хусусияти муқаррарии фардӣ бошад.

Аммо тағйир ёфтани ранги як чашм дар давраи баъдии ҳаёт метавонад сабаби муоинаи чашмпизишкӣ гардад.&lt;ref name=&quot;heterochromia&quot;&gt;American Academy of Ophthalmology. [https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-heterochromia «Heterochromia»]. 17 апрели соли 2024.&lt;/ref&gt;

== Инабия дар ҳайвонот ==

Инабия танҳо ба инсон хос нест. Он дар чашмони бисёре аз [[муҳрадорон]] мавҷуд мебошад.

Аммо шакл, сохт ва фаъолияти он дар гурӯҳҳои гуногуни ҳайвонот фарқ мекунад.

Дар аксари ширхӯрон мардумак бо ёрии мушакҳои ҳамвори инабия танзим мешавад.

Дар бисёре аз парандагон ва хазандагон мушакҳои инабия сохти рахдор доранд.

Дар баъзе моҳиҳо қобилияти тағйир додани андозаи мардумак маҳдуд аст.

=== Шакли мардумак ===

Дар инсон мардумак одатан гирд мебошад.

Аммо дар ҳайвоноти гуногун мардумак метавонад шаклҳои дигар дошта бошад.

Масалан, дар бисёре аз гурбаҳои хонагӣ мардумак дар рӯшноии зиёд ба шакли шикофи амудии борик медарояд.

Дар баъзе ҳайвоноти алафхӯр, аз ҷумла буз ва гӯсфанд, мардумак метавонад шакли уфуқии дарозрӯя дошта бошад.

Шакли мардумак ба тарзи зиндагӣ, муҳити зист ва хусусиятҳои системаи босираи ҳайвон алоқаманд аст.

Дар баъзе даррандаҳои каминнишин мардумакҳои амудӣ метавонанд барои муайян кардани масофа ва назорати рӯшноӣ мусоидат кунанд.

Мардумакҳои уфуқии баъзе ҳайвоноти алафхӯр бошанд, метавонанд ба дидани қисми васеътари муҳити атроф ёрӣ расонанд.&lt;ref name=&quot;animals&quot;&gt;{{cite journal |last1=Banks |first1=Martin S. |last2=Sprague |first2=William W. |last3=Schmoll |first3=Jürgen |last4=Parnell |first4=Jared A. Q. |last5=Love |first5=Gordon D. |title=Why do animal eyes have pupils of different shapes? |journal=Science Advances |year=2015 |volume=1 |issue=7 |pages=e1500391 |doi=10.1126/sciadv.1500391}}&lt;/ref&gt;

== Аҳамияти тиббӣ ==

Сохт ва фаъолияти инабия барои муоинаи чашм аҳамияти калон дорад.

Тағйир ёфтани андозаи мардумак, ранги инабия ё шакли он метавонад нишонаи баъзе бемориҳои чашм ва системаи асаб бошад.

### Илтиҳоби инабия ###

'''Ирит''' илтиҳоби инабия мебошад.

Ин ҳолат метавонад бо сурхшавии чашм, дард, ҳассосият ба рӯшноӣ ва хира шудани биноӣ ҳамроҳ шавад.

Ирит аксар вақт ҳамчун як қисми '''увеити пеш''' ба амал меояд.

'''Увеит''' илтиҳоби қабати рагдори чашм ё сохторҳои бо он алоқаманд мебошад.

Агар илтиҳоб ҳам инабия ва ҳам ҷисми мижгонро фаро гирад, онро '''иридосиклит''' меноманд.

Дар баъзе ҳолатҳо илтиҳоби инабия бо бемориҳои сироятӣ, бемориҳои илтиҳобии системавӣ ё осеби чашм алоқаманд аст.

Аммо сабаби беморӣ на ҳамеша муайян карда мешавад.

Ирит ва иридосиклит метавонанд ба пайдоиши часпишҳои байни инабия ва булӯрак, тағйир ёфтани шакли мардумак ва дигар оризаҳо оварда расонанд.

Дар китоби тиббии тоҷикии «Бемориҳои чашм» барои ин ҳолатҳо истилоҳҳои «ирит», «иридосиклит» ва «увеит» истифода шудаанд.&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;/&gt;

Дарди чашм, сурхшавии шадид, рӯшноитарсӣ ё паст шудани ногаҳонии биноӣ бояд ҳарчи зудтар аз ҷониби чашмпизишк арзёбӣ карда шаванд.&lt;ref name=&quot;uveitis&quot;&gt;National Health Service. [https://www.nhs.uk/conditions/uveitis/ «Uveitis»]. NHS.&lt;/ref&gt;

=== Аниридия ===

'''[[Аниридия]]''' бемории нодирест, ки дар он инабия аз таваллуд пурра ташаккул наёфтааст ё қисми зиёди он вуҷуд надорад.

Бо вуҷуди номи беморӣ, дар бисёре аз ҳолатҳо қисме аз бофтаи инабия боқӣ мемонад.

Аниридия одатан хусусияти ирсӣ дорад ва дар аксари ҳолатҳои классикӣ бо тағйироти гени '''PAX6''' алоқаманд мебошад.

Ин беморӣ метавонад на танҳо инабия, балки қисмҳои дигари чашмро низ фаро гирад.

Дар баъзе беморон норасоии рушди қисми марказии шабакия, ҳаракатҳои беихтиёри чашм, катаракта ё глаукома мушоҳида мешаванд.&lt;ref name=&quot;aniridia&quot;&gt;Kit, V., Oluonye, N., Moosajee, M. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1360/ «PAX6 Aniridia Syndrome»]. ''GeneReviews''. NCBI Bookshelf, таҷдиди 2 июни соли 2026.&lt;/ref&gt;

=== Колобомаи инабия ===

'''[[Колобома]]и инабия''' нуқсони сохториест, ки дар он қисми муайяни бофтаи инабия вуҷуд надорад.

Дар чунин ҳолат мардумак метавонад ба ҷои шакли муқаррарии гирд ба шакли сӯрохии калид ё қатра монанд бошад.

Колобома аксар вақт дар натиҷаи нопурра баста шудани шикофи ҷанинии чашм ҳангоми инкишофи дохилибатнӣ пайдо мешавад.

Дар баъзе ҳолатҳо колобома танҳо инабияро фаро мегирад, вале баъзан метавонад ба дигар қисматҳои чашм низ таъсир расонад.

Таъсири он ба биноӣ аз андоза ва ҷойгиршавии нуқсон, инчунин аз мавҷудияти дигар тағйироти чашм вобаста аст.

=== Анизокория ===

'''[[Анизокория]]''' ҳолатест, ки дар он андозаи мардумакҳои ду чашм аз ҳам фарқ мекунад.

Дар баъзе одамони солим фарқи хурди андозаи мардумакҳо вуҷуд дошта метавонад.

Аммо анизокорияи навпайдо, махсусан агар бо дарди сар, паст шудани биноӣ, дучанд дидани ашё ё овезон шудани пилк ҳамроҳ бошад, метавонад нишонаи бемории ҷиддӣ ё осеби системаи асаб бошад.

Дар чунин ҳолат муоинаи фаврии тиббӣ зарур аст.

=== Глаукома ===

'''[[Глаукома]]''' гурӯҳи бемориҳои чашм мебошад, ки метавонанд ба осеби асаби босира ва паст шудани биноӣ оварда расонанд.

Бисёре аз намудҳои глаукома бо баланд шудани фишори дохили чашм алоқаманданд, ҳарчанд ин беморӣ дар баъзе одамон ҳангоми фишори нисбатан муқаррарӣ низ пайдо шуда метавонад.

Инабия дар баъзе навъҳои глаукома нақши муҳим дорад.

Дар қисми пеши чашм моеъи дохиличашмӣ тавассути сохторҳои махсус хориҷ мешавад.

Дар баъзе одамон ҷойгиршавии инабия метавонад роҳи хориҷшавии ин моеъро танг ё баста кунад.

Ин ҳолат дар пайдоиши '''глаукомаи кунҷи баста''' аҳамият дорад.

Агар кунҷи хориҷшавии моеъ ногаҳон баста шавад, фишори дохили чашм метавонад зуд баланд гардад.

Ин ҳолат метавонад бо дарди шадиди чашм, сурхшавӣ, хира шудани биноӣ ва дилбеҳузурӣ ҳамроҳ бошад ва ёрии таъҷилии тиббиро талаб кунад.&lt;ref name=&quot;glaucoma&quot;&gt;National Eye Institute. [https://www.nei.nih.gov/eye-health-information/eye-conditions-and-diseases/glaucoma «Glaucoma»]. National Institutes of Health.&lt;/ref&gt;

=== Албинизм ===

'''[[Албинизм]]''' гурӯҳи ҳолатҳои ирсиест, ки дар онҳо ҳосилшавӣ ё фаъолияти меланин халалдор мешавад.

Дар баъзе намудҳои албинизм миқдори пигмент дар инабия хеле кам аст.

Аз ҳамин сабаб инабия метавонад хеле равшан ё то андозае шаффоф намояд.

Дар шароити муайяни рӯшноӣ чашм метавонад тобиши сурхтоб ё гулобӣ дошта бошад, зеро рагҳо ва бофтаҳои дохилии чашм бештар намоён мешаванд.

Албинизм метавонад бо рӯшноитарсӣ, паст шудани қобилияти биноӣ ва дигар тағйироти рушди системаи босира алоқаманд бошад.

=== Омосҳои инабия ===

Дар инабия доғҳои рангин ва баъзе омосҳо пайдо шуда метавонанд.

Бисёре аз доғҳои хурди пигментӣ хусусияти хушсифат доранд.

Аммо баъзе тағйироти рангин метавонанд ба бемориҳои ҷиддӣ, аз ҷумла '''меланомаи инабия''', алоқаманд бошанд.

Меланома омоси бадсифатест, ки аз ҳуҷайраҳои ҳосилкунандаи меланин сарчашма мегирад.

Тағйир ёфтани андоза, шакл ё ранги доғи мавҷудаи инабия бояд аз ҷониби чашмпизишк арзёбӣ карда шавад.

## Муоинаи инабия ##

Чашмпизишкон барои омӯзиши инабия аз усулҳои гуногуни муоина истифода мебаранд.

Яке аз онҳо '''муоина бо чароғи шикофӣ''' мебошад.

Чароғи шикофӣ дастгоҳест, ки бо ёрии рӯшноии махсус ва калонкунанда ба табиб имкон медиҳад, ки қисмҳои пеши чашмро бо тафсилоти зиёд бинад.

Бо ин усул сохт, ранг, сатҳ ва баъзе тағйироти илтиҳобии инабияро муайян кардан мумкин аст.

Усули дигар '''[[гониоскопия]]''' мебошад.

Гониоскопия барои дидани кунҷи байни қарния ва инабия истифода мешавад. Ин минтақа дар хориҷ шудани моеъи дохиличашмӣ нақши муҳим дорад.

Дар ҳолатҳои зарурӣ табиб метавонад аз аксбардории тиббӣ, томографияи оптикии когерентӣ ва дигар усулҳои ташхис истифода барад.

Муоинаи реаксияи мардумакҳо ба рӯшноӣ низ қисми муҳими арзёбии фаъолияти чашм ва баъзе роҳҳои асаб мебошад.

## Шинохти шахс аз рӯйи инабия ##

Нақшҳои сатҳи инабия дар ҳар шахс хусусиятҳои зиёди фардӣ доранд.

Дар он хатҳо, ҳалқаҳо, чуқурчаҳо ва дигар ҷузъиёте мавҷуданд, ки метавонанд барои шинохтани шахс истифода шаванд.

Ин хусусият асоси яке аз усулҳои '''шинохти биометрӣ''' мебошад.

Дар системаҳои шинохти инабия аз камераҳои махсус барои сабти нақшҳои он истифода мебаранд.

Баъдан барномаи компютерӣ хусусиятҳои тасвирро таҳлил карда, онҳоро бо маълумоти қаблан сабтшуда муқоиса мекунад.

Ин усул дар баъзе системаҳои назорати дастрасӣ ва тасдиқи ҳувият истифода мешавад.

Бо вуҷуди дақиқии баланди бисёре аз чунин системаҳо, натиҷа метавонад аз сифати тасвир, рӯшноӣ, ҳаракати чашм ва дигар омилҳо вобаста бошад.

Маълумоти биометрии инабия низ маълумоти шахсӣ ба шумор меравад ва нигоҳдорӣ ва истифодаи он масъалаҳои ҳифзи махфиятро ба миён меорад.

## Иридология ##

'''[[Иридология]]''' ё '''иридодиагностика''' усули тибби алтернативӣ мебошад, ки тарафдоронаш даъво мекунанд, ки аз рӯйи ранг ва нақшҳои инабия метавон бемориҳои узвҳои гуногуни баданро муайян кард.

Дар ин равиш сатҳи инабия ба минтақаҳои шартӣ ҷудо карда мешавад ва ҳар минтақа ба узви муайяни бадан нисбат дода мешавад.

Аммо чунин робитаи ташхисӣ аз ҷониби таҳқиқоти илмии боэътимод тасдиқ нашудааст.

Баррасии низомманди таҳқиқот, ки соли 1999 нашр шудааст, нишон дод, ки иридология ҳамчун усули ташхиси бемориҳо асоси илмии кофӣ надорад.&lt;ref name=&quot;iridology&quot;&gt;Ernst, E. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10213874/ «Iridology: A Systematic Review»]. ''Forschende Komplementärmedizin'', 1999, ҷ. 6, № 1, саҳ. 7–9. DOI: 10.1159/000021201.&lt;/ref&gt;

Аз ин рӯ, иридология набояд ҷойгузини муоина ва ташхиси тиббии асосёфта ба далелҳои илмӣ шавад.

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Чашм]]
* [[Мардумак]]
* [[Қарния]]
* [[Булӯраки чашм]]
* [[Шабакия]]
* [[Рагпарда]]
* [[Ҷисми мижгон]]
* [[Ранги чашм]]
* [[Меланин]]
* [[Гетерохромия]]
* [[Ирит]]
* [[Глаукома]]
* [[Албинизм]]
* [[Анатомияи инсон]]
* [[Офталмология]]

== Эзоҳ ==
&lt;references /&gt;

== Адабиёт ==

* Мазабшоев А. М., Каримов М. Б., Базарова З. И. ва дигарон. ''Бемориҳои чашм''. Китоби дарсӣ барои донишгоҳҳои тиббӣ. Душанбе, 2013.
* Устоев М. ''Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам''. Китоби дарсӣ барои синфи 9. Нашри панҷум. Душанбе: Маориф, 2023.
* ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ''. Ҷилди 1. Нашри дувум. Душанбе, 2018.
* Gold, Daniel H., Lewis, Richard A. ''Clinical Eye Atlas''. Oxford University Press.
* Bloom, J., Motlagh, M., Czyz, C. N. ''Anatomy, Head and Neck: Eye Iris Sphincter Muscle''. StatPearls, 2023.
* Ernst, E. ''Iridology: A Systematic Review''. Forschende Komplementärmedizin, 1999.

== Пайвандҳои берунӣ ==

* [https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам] — китоби дарсии Тоҷикистон барои синфи 9.
* [https://makhzan.space/wp-content/uploads/2024/08/Dasta-am-.-Bemori-oi-chashm.-Kitobi-dars-.pdf Бемориҳои чашм] — китоби дарсии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон.
* [https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ] — ҷилди 1.
* [https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/healthy-vision/how-eyes-work How the Eyes Work] — Институти миллии чашми ИМА.
* [https://medlineplus.gov/genetics/understanding/traits/eyecolor/ Is Eye Color Determined by Genetics?] — MedlinePlus Genetics.
* [https://eyewiki.aao.org/Basic_Histology_of_the_Eye_and_Accessory_Structures Basic Histology of the Eye] — EyeWiki.

[[Гурӯҳ:Анатомияи чашм]]
[[Гурӯҳ:Босира]]
[[Гурӯҳ:Ранги чашм]]</text>
      <sha1>fz71v6zfthkdcnw6zh5p6wv2kw36z5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492047</id>
      <parentid>1492046</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44215" sha1="e9e8uujb4ct0mo995uw4rasmldfsg2r" xml:space="preserve">{{Қуттии анатомия
| Name = Инабия
| Latin = iris
| Image = Human eye close up, anterior view.jpg
| Caption = Инабия қисми рангаи чашм аст. Дар маркази он мардумак ва дар атрофаш сафедпардаи чашм ҷойгир мебошад.
| Image2 = Schematic diagram of the human eye en.svg
| Caption2 = Сохти чашми инсон
| System = [[Системаи босира]]
| Artery = Шараёнҳои дарози мижгонии ақиб ва шараёнҳои мижгонии пеш
| Nerve = Асабҳои мижгонӣ
}}
'''Рангпарда''' ё '''пардаи инабия''' ({{lang-la|iris}}) — қисми ранга ва ҳалқашакли [[чашм]] мебошад, ки дар маркази он шикофи гирде бо номи [[мардумак]] ё гавҳараки чашм ҷойгир аст. Рангпарда бо ёрии мушакҳои махсус андозаи мардумакро тағйир дода, миқдори рӯшноии ба дохили чашм воридшавандаро танзим мекунад.&lt;ref name=&quot;biology9&quot;&gt;Устоев М. [https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf ''Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам'']. Китоби дарсӣ барои синфи 9. Нашри панҷум. Душанбе: Маориф, 2023, саҳ. 166–168.&lt;/ref&gt;

Чи хеле, ки аз номаш меояд, рангпарда ранги чашми инсон, ки метавонад қаҳваранг, кабуд, сабз, хокистарӣ ё омехтаи ин рангҳо бошад, муайян мекунад.

Дар рӯшноии зиёд мардумак хурд мешавад, то нури камтар ба дохили чашм дарояд. Дар муҳити торик бошад, он васеъ шуда, ба гузаштани рӯшноии бештар имкон медиҳад.

&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;&gt;Мазабшоев А. М., Каримов М. Б., Базарова З. И. ва дигарон. [https://makhzan.space/wp-content/uploads/2024/08/Dasta-am-.-Bemori-oi-chashm.-Kitobi-dars-.pdf ''Бемориҳои чашм'']. Китоби дарсӣ барои донишгоҳҳои тиббӣ. Душанбе, 2013, саҳ. 19–20.&lt;/ref&gt;

== Сохт ==

[[Акс:Schematic diagram of the human eye en.svg|thumb|Сохти чашми инсон. Инабия дар қисми пеши чашм, байни қарния ва булӯрак ҷойгир аст.]]

Рангпарда пардаи тунуки ҳалқашакл мебошад, ки дар қисми пеши ғӯзаи чашм ҷойгир аст.

Диаметри берунии он дар одами калонсол одатан тақрибан 12 мм мебошад. Дар маркази рангпарда мардумак ҷойгир шуда, шакли сӯрохии гирдро дорад. Андозаи он вобаста ба рӯшноӣ ва дигар омилҳо тағйир меёбад.

Канори берунии инабия ба [[ҷисми мижгон]] пайваст аст. Ин қисми онро '''решаи инабия''' меноманд.

Ҷисми мижгон дар истеҳсоли моеъи дохили чашм ва тағйир додани шакли булӯрак барои дидани ашёи назику дур иштирок мекунад.

Дар байни қарния ва инабия фазое мавҷуд аст, ки '''ҳавзаи пеши чашм''' ном дорад.

Ин фазо бо моеъи шаффофе пур шудааст, ки барои ғизорасонии баъзе бофтаҳои чашм ва нигоҳ доштани фишори дохили он аҳамият дорад.

Дар паси инабия '''ҳавзаи ақиби чашм''' ҷойгир аст. Ин ҳавза фазои нисбатан тангест, ки дар байни инабия ва сохторҳои атрофи булӯрак воқеъ мебошад.

Ҳар ду ҳавза тавассути мардумак бо ҳам алоқаманданд.&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;/&gt;

=== Қабатҳои инабия ===

Инабия аз бофтаҳои гуногун, аз ҷумла [[бофтаи пайвасткунанда]], рагҳои хунгард, асабҳо, мушакҳо ва ҳуҷайраҳои дорои моддаҳои рангин иборат аст.

Аз рӯйи сохти микроскопӣ дар он ду қисми асосиро фарқ мекунанд:

* '''Қисми пеш''' — асосан аз бофтаи пайвасткунанда, рагҳои хунгард, асабҳо ва ҳуҷайраҳои рангин иборат аст.
* '''Қисми ақиб''' — дорои қабатҳои ҳуҷайравии серпигмент мебошад, ки ба кам шудани гузариши рӯшноӣ аз худи инабия мусоидат мекунанд.

Қисми пеши инабияро '''строма''' меноманд.

Строма бофтаи пайвасткунандаи нисбатан нарм мебошад. Дар он нахҳои [[коллаген]], рагҳои хунгард, ҳуҷайраҳои пайвасткунанда ва ҳуҷайраҳои рангин ҷойгиранд.

Қисми ақиби инабияро қабатҳои эпителии дорои пигмент мепӯшонанд. Ин қабатҳо рӯшноиро фурӯ бурда, намегузоранд, ки нур ба таври номуназзам аз худи инабия гузарад.

Дар натиҷа қисми зиёди рӯшноие, ки ба дохили чашм ворид мешавад, аз мардумак мегузарад.&lt;ref name=&quot;histology&quot;&gt;American Academy of Ophthalmology. [https://eyewiki.aao.org/Basic_Histology_of_the_Eye_and_Accessory_Structures «Basic Histology of the Eye and Accessory Structures»]. EyeWiki.&lt;/ref&gt;

=== Қисмҳои рӯйи инабия ===

[[Акс:Iris regions.jpg|thumb|Қисмҳои гуногуни сатҳи инабия.]]

Агар ба чашм аз наздик нигоҳ кунем, дар сатҳи инабия хатҳо, ҳалқаҳо, чуқурчаҳо ва нақшҳои гуногунро дидан мумкин аст.

Ин нақшҳо аз хусусиятҳои ҷойгиршавии нахҳои бофтаи пайвасткунанда, рагҳои хунгард ва сохтори сатҳи инабия ба вуҷуд меоянд.

Дар инабия ду минтақаи асосиро фарқ мекунанд:

* '''Минтақаи мардумакӣ''' — қисми дарунии инабия, ки мардумакро иҳота мекунад.
* '''Минтақаи мижгонӣ''' — қисми берунии инабия, ки то решаи он давом мекунад.

Дар байни ин ду минтақа барҷастагии нисбатан ғафсе ҷойгир аст, ки '''колларетта''' (''collarette'') ном дорад.

Дар сатҳи инабия инчунин чуқурчаҳо ва чинҳои майда мавҷуданд. Онҳо ҳангоми тағйир ёфтани андозаи мардумак метавонанд шакли худро андаке дигар кунанд.

Дар китоби тоҷикии «Бемориҳои чашм» барои ду минтақаи асосии инабия истилоҳҳои «камари мардумакӣ» ва «камари мижгонӣ» истифода шудаанд.&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;/&gt;

=== Мушакҳои инабия ===

[[Акс:Iris structure.png|thumb|Сохти инабия ва мушакҳои тангкунандаву васеъкунандаи мардумак.]]

Инабия дорои ду мушаки асосӣ мебошад, ки андозаи мардумакро танзим мекунанд.

==== Мушаки тангкунандаи мардумак ====

'''Мушаки тангкунандаи мардумак''' (лот. ''musculus sphincter pupillae'') дар шакли ҳалқа дар атрофи мардумак ҷойгир аст.

Ҳангоми кашиш хӯрдани ин мушак канори дарунии инабия ба марказ наздик мешавад ва мардумак хурд мегардад.

Ин равандро дар тиб '''[[миоз]]''' меноманд.

Мушаки тангкунанда бештар тавассути қисмати парасимпатикии системаи асаби худмухтор идора мешавад.

Масалан, ҳангоми ба чашм расидани рӯшноии зиёд ин мушак ба таври рефлекторӣ кашиш мехӯрад.

==== Мушаки васеъкунандаи мардумак ====

'''Мушаки васеъкунандаи мардумак''' (лот. ''musculus dilatator pupillae'') аз ҳуҷайраҳои мушакмонанд иборат аст, ки дар самти радиалӣ ҷойгиранд.

Ҳангоми кашиш хӯрдани ин мушак инабия ба самти берунии худ кашида мешавад ва мардумак васеъ мегардад.

Ин равандро '''[[мидриаз]]''' меноманд.

Мушаки васеъкунанда асосан тавассути қисмати симпатикии системаи асаби худмухтор идора мешавад.

Он ҳангоми кам шудани рӯшноӣ ва дар баъзе ҳолатҳои ҳаяҷон ё изтироб фаъолтар мегардад.

Ҳамкории ин ду мушак имкон медиҳад, ки андозаи мардумак мувофиқи шароити муҳит тағйир ёбад.&lt;ref name=&quot;muscles&quot;&gt;Bloom, J., Motlagh, M., Czyz, C. N. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532252/ «Anatomy, Head and Neck: Eye Iris Sphincter Muscle»]. ''StatPearls''. National Center for Biotechnology Information, 2023.&lt;/ref&gt;

=== Рагҳои хунгард ва асабҳо ===

Инабия дорои шабакаи рагҳои хунгард мебошад, ки ба бофтаҳои он оксиген ва моддаҳои ғизоӣ мерасонанд.

Хун ба инабия асосан тавассути шохаҳои шараёнҳои мижгонии пеш ва шараёнҳои дарози мижгонии ақиб ворид мешавад.

Рагҳои хунгард бештар дар стромаи инабия ҷойгир буда, бисёре аз онҳо аз канор ба самти марказ мегузаранд.

Фаъолияти мушакҳои инабия тавассути системаи асаби худмухтор идора мешавад.

Асабҳои парасимпатикӣ бештар ба танг шудани мардумак ва асабҳои симпатикӣ ба васеъ шудани он мусоидат мекунанд.

Ҳамин тавр, инабия метавонад бидуни иштироки бошууронаи инсон ба тағйироти рӯшноӣ ҷавоб диҳад.&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;muscles&quot;/&gt;

== Вазифаи инабия ==

Вазифаи асосии инабия '''танзими миқдори рӯшноии воридшаванда ба чашм''' мебошад.

Ин вазифа ба кори диафрагмаи дастгоҳи аксбардорӣ монанд аст.

Дар дастгоҳи аксбардорӣ диафрагма андозаи сӯрохии гузариши нурро тағйир медиҳад. Дар чашм ҳамин вазифаро инабия тавассути тағйир додани андозаи мардумак иҷро мекунад.

Рӯшноӣ аввал аз қарния гузашта, баъд аз мардумак ва булӯрак мегузарад.

Булӯрак ва қарния нурро мешикананд ва ба [[шабакия]] — пардаи рӯшноиҳассоси қисми ақиби чашм — равона мекунанд.

Дар шабакия ҳуҷайраҳои рӯшноиҳассос нурро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд.

Ин сигналҳо тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар интиқол меёбанд.&lt;ref name=&quot;nei&quot;&gt;National Eye Institute. [https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/healthy-vision/how-eyes-work «How the Eyes Work»]. National Institutes of Health, 2022.&lt;/ref&gt;

=== Реаксия ба рӯшноӣ ===

Дар рӯшноии зиёд мардумак одатан хурд мешавад.

Ин реаксия барои маҳдуд кардани миқдори нури ба шабакия воридшаванда хизмат мекунад.

Масалан, вақте инсон аз ҳуҷраи торик ба кӯчаи офтобӣ мебарояд, мардумакҳои чашмонаш одатан зуд танг мешаванд.

Баръакс, ҳангоми аз муҳити равшан ба ҷойи торик гузаштан мардумакҳо тадриҷан васеъ мегарданд.

Васеъ шудани мардумак имкон медиҳад, ки рӯшноии бештар ба шабакия бирасад.

Ин тағйирот тавассути механизми асабие ба амал меояд, ки '''рефлекси мардумак ба рӯшноӣ''' ном дорад.

Дар ҳолати муқаррарӣ ба як чашм равона кардани рӯшноӣ одатан боиси танг шудани мардумакҳои ҳар ду чашм мегардад.

Ин хусусият барои санҷиши фаъолияти баъзе роҳҳои асабии системаи босира аҳамияти калон дорад.&lt;ref name=&quot;muscles&quot;/&gt;

=== Тағйирёбии андозаи мардумак ===

Андозаи мардумак доимӣ нест.

Дар шароити гуногун қутри он метавонад тақрибан аз 2 то 8 миллиметр ё бештар тағйир ёбад.

Андозаи воқеии мардумак аз рӯшноӣ, синну сол, ҳолати системаи асаб, доруҳо ва хусусиятҳои фардӣ вобаста аст.

Дар одамони калонсол мардумакҳо одатан нисбат ба ҷавонон камтар васеъ мешаванд.

Ҳангоми нигоҳ кардан ба ашёи наздик низ мардумак одатан хурд мешавад.

Ин тағйирот як қисми маҷмуи реаксияҳои чашм барои дидани ашёи наздик мебошад.

Дар баробари танг шудани мардумак, шакли булӯрак тағйир меёбад ва меҳварҳои биноии ду чашм ба тарафи ашёи наздик равона мешаванд.&lt;ref name=&quot;muscles&quot;/&gt;

=== Таъсири эҳсосот ва ҳолати равонӣ ===

Андозаи мардумак танҳо ба равшании муҳит вобаста нест.

Ҳаяҷон, тарс, диққати зиёд, фаъолияти зеҳнӣ ва дигар ҳолатҳои равонӣ низ метавонанд ба фаъолияти системаи асаби худмухтор таъсир расонанд.

Дар натиҷа мардумак метавонад андозаи худро тағйир диҳад.

Масалан, дар баъзе ҳолатҳои ҳаяҷон фаъолияти системаи асаби симпатикӣ зиёд шуда, мардумакҳо васеъ мегарданд.

Аммо аз рӯйи андозаи мардумак ҳолати равонии шахсро бо итминони комил муайян кардан мумкин нест, зеро омилҳои зиёди дигар низ ба он таъсир мерасонанд.

== Ранги инабия ==

[[Акс:Human eye close up, anterior view.jpg|thumb|Ранги инабия аз миқдори моддаҳои рангин ва хусусиятҳои оптикии бофтаҳои он вобаста аст.]]

Ранги чашми инсон дар асл ранги инабия мебошад.

Инабия метавонад қаҳваранги тира, қаҳваранги равшан, кабуд, сабз, хокистарӣ ё дорои омезиши чанд ранг бошад.

Ранги он асосан аз миқдор ва тақсимшавии '''[[меланин]]''' — моддаи рангдиҳандаи табиӣ — ва хусусиятҳои оптикии бофтаҳои инабия вобаста аст.

Меланинро ҳуҷайраҳои махсусе бо номи '''[[меланосит]]ҳо''' ҳосил мекунанд.

Ин модда инчунин дар ранги пӯст ва мӯй нақши муҳим дорад.

=== Чашмони қаҳваранг ===

Дар инабияи қаҳваранг одатан миқдори меланин дар қабатҳои пеш бештар аст.

Меланин қисми зиёди рӯшноиро фурӯ мебарад. Аз ҳамин сабаб инабия қаҳваранг ё хеле тира менамояд.

Чашмони қаҳваранг дар байни аҳолии ҷаҳон нисбат ба дигар рангҳои чашм бештар вомехӯранд.

Миқдор ва тақсимшавии меланин метавонад боиси пайдоиши тобишҳои гуногуни қаҳваранг гардад.

=== Чашмони кабуд ===

Ранги кабуди чашм одатан аз мавҷудияти пигменти кабуд ба вуҷуд намеояд.

Дар инабияи кабуд миқдори меланин дар қабатҳои пеш нисбатан кам мебошад.

Ҳангоми гузаштани рӯшноӣ аз бофтаҳои инабия як қисми он фурӯ бурда шуда, қисми дигар пароканда мегардад.

Хусусиятҳои парокандашавии рӯшноӣ ва миқдори ками меланин боиси кабуд намудор шудани инабия мешаванд.

Ин падида ба баъзе равандҳои оптикие монанд аст, ки дар кабуд намудор шудани осмон иштирок мекунанд.

=== Чашмони сабз ва хокистарӣ ===

Чашмони сабз ва хокистарӣ дар натиҷаи таъсири якҷояи миқдори меланин, сохти бофтаҳои инабия ва тарзи пароканда шудани рӯшноӣ ба вуҷуд меоянд.

Дар чунин чашмон миқдори пигмент одатан аз чашмони қаҳваранги тира камтар аст, вале хусусиятҳои сохтории инабия низ ба ранги намоён таъсир мерасонанд.

Аз ҳамин сабаб ранги чашм метавонад дар рӯшноии гуногун каме дигар хел ба назар расад.

Аммо ин тағйироти зоҳирӣ маънои онро надорад, ки худи пигменти чашм ҳар дафъа тағйир меёбад.&lt;ref name=&quot;eyecolor&quot;&gt;U.S. National Library of Medicine. [https://medlineplus.gov/genetics/understanding/traits/eyecolor/ «Is eye color determined by genetics?»]. ''MedlinePlus Genetics''.&lt;/ref&gt;

=== Ирсияти ранги чашм ===

Ранги инабия хусусияти ирсӣ мебошад, вале он танҳо аз як ген вобаста нест.

Дар ташаккули ранги чашм якчанд ген иштирок мекунанд. Баъзе аз онҳо ба ҳосилшавӣ, тақсимшавӣ ва нигоҳдории меланин таъсир мерасонанд.

Аз ҷумла, генҳои '''OCA2''' ва '''HERC2''', ки дар хромосомаи 15 ҷойгиранд, дар муайян шудани ранги чашм нақши муҳим доранд.

Гени ''OCA2'' дар фаъолияти ҳуҷайраҳое иштирок мекунад, ки меланин ҳосил менамоянд.

Баъзе вариантҳои гени ''HERC2'' бошанд, ба фаъолияти ''OCA2'' таъсир мерасонанд.

Генҳои дигар низ метавонанд ранги чашмро тағйир диҳанд.

Аз ҳамин сабаб қоидаи одии «чашми қаҳваранг бартарӣ дорад ва чашми кабуд мағлуб аст» тамоми гуногунии ирсияти ранги чашмро шарҳ дода наметавонад.

Масалан, ранги чашми кӯдакро танҳо аз рӯйи ранги чашмони падару модар бо итминони комил пешгӯӣ кардан мумкин нест.&lt;ref name=&quot;eyecolor&quot;/&gt;

=== Тағйирёбии ранги чашм дар кӯдакӣ ===

Ранги инабия дар баъзе кӯдакон дар моҳҳо ва солҳои аввали ҳаёт тағйир меёбад.

Ин тағйирот бештар ба афзоиш ва тағйирёбии миқдори меланин дар бофтаҳои инабия вобаста аст.

Масалан, кӯдаке, ки бо чашмони кабуд ё хокистарӣ таваллуд шудааст, метавонад баъдтар чашмони сабз ё қаҳваранг пайдо кунад.

Бо вуҷуди ин, на ҳамаи кӯдакон бо чашмони равшан таваллуд мешаванд ва на дар ҳамаи кӯдакон ранги чашм ба таври назаррас тағйир меёбад.

Ранги инабия баъди давраи аввали инкишоф одатан нисбатан устувор мегардад.

Агар ранги як ё ҳар ду чашм дар синни калонсолӣ ногаҳон тағйир ёбад, ин ҳолат баъзан метавонад бо беморӣ, осеб ё таъсири баъзе доруҳо алоқаманд бошад.&lt;ref name=&quot;eyecolor&quot;/&gt;

== Тафовути ранги инабияҳо ==

[[Акс:Heterochromia.jpg|thumb|Гетерохромия — ҳолате, ки инабияҳои ду чашм ранги гуногун доранд.]]

'''[[Гетерохромия]]''' ҳолатест, ки дар он ранги инабияҳои ду чашм аз ҳам фарқ мекунад ё дар як инабия қисматҳои дорои рангҳои гуногун мавҷуданд.

Гетерохромия метавонад аз таваллуд вуҷуд дошта бошад ё баъдтар пайдо шавад.

Дар бисёре аз ҳолатҳои модарзодӣ он хусусияти безарари фардӣ мебошад, вале баъзан метавонад бо бемориҳои чашм ё дигар ҳолатҳои тиббӣ алоқаманд бошад.

=== Гетерохромияи пурра ===

Дар '''гетерохромияи пурра''' тамоми инабияи як чашм аз инабияи чашми дигар ранги фарқкунанда дорад.

Масалан, як чашм метавонад қаҳваранг ва чашми дигар кабуд бошад.

Ин ҳолат дар инсон нисбатан кам вомехӯрад, вале дар баъзе ҳайвонот бештар мушоҳида мешавад.

=== Гетерохромияи ҷузъӣ ===

Дар '''гетерохромияи ҷузъӣ''' танҳо як қисми инабия ранги дигар дорад.

Масалан, қисми зиёди инабия метавонад қаҳваранг бошад, вале як бахши он кабуд ё сабз намояд.

Ин навъи гетерохромияро гетерохромияи бахшӣ низ меноманд.

=== Гетерохромияи марказӣ ===

Дар '''гетерохромияи марказӣ''' минтақаи атрофи мардумак нисбат ба қисми берунии инабия ранги дигар дорад.

Масалан, дар атрофи мардумак ҳалқаи зардтоб ё қаҳваранг мавҷуд буда, қисми берунии инабия сабз ё кабуд буда метавонад.

Гетерохромия дар баъзе зотҳои саг, гурба ва асп низ мушоҳида мешавад.

Агар фарқи ранги чашмон аз таваллуд вуҷуд дошта бошад ва бо дигар нишонаҳо ҳамроҳ набошад, он метавонад хусусияти муқаррарии фардӣ бошад.

Аммо тағйир ёфтани ранги як чашм дар давраи баъдии ҳаёт метавонад сабаби муоинаи чашмпизишкӣ гардад.&lt;ref name=&quot;heterochromia&quot;&gt;American Academy of Ophthalmology. [https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-heterochromia «Heterochromia»]. 17 апрели соли 2024.&lt;/ref&gt;

== Инабия дар ҳайвонот ==

Инабия танҳо ба инсон хос нест. Он дар чашмони бисёре аз [[муҳрадорон]] мавҷуд мебошад.

Аммо шакл, сохт ва фаъолияти он дар гурӯҳҳои гуногуни ҳайвонот фарқ мекунад.

Дар аксари ширхӯрон мардумак бо ёрии мушакҳои ҳамвори инабия танзим мешавад.

Дар бисёре аз парандагон ва хазандагон мушакҳои инабия сохти рахдор доранд.

Дар баъзе моҳиҳо қобилияти тағйир додани андозаи мардумак маҳдуд аст.

=== Шакли мардумак ===

Дар инсон мардумак одатан гирд мебошад.

Аммо дар ҳайвоноти гуногун мардумак метавонад шаклҳои дигар дошта бошад.

Масалан, дар бисёре аз гурбаҳои хонагӣ мардумак дар рӯшноии зиёд ба шакли шикофи амудии борик медарояд.

Дар баъзе ҳайвоноти алафхӯр, аз ҷумла буз ва гӯсфанд, мардумак метавонад шакли уфуқии дарозрӯя дошта бошад.

Шакли мардумак ба тарзи зиндагӣ, муҳити зист ва хусусиятҳои системаи босираи ҳайвон алоқаманд аст.

Дар баъзе даррандаҳои каминнишин мардумакҳои амудӣ метавонанд барои муайян кардани масофа ва назорати рӯшноӣ мусоидат кунанд.

Мардумакҳои уфуқии баъзе ҳайвоноти алафхӯр бошанд, метавонанд ба дидани қисми васеътари муҳити атроф ёрӣ расонанд.&lt;ref name=&quot;animals&quot;&gt;{{cite journal |last1=Banks |first1=Martin S. |last2=Sprague |first2=William W. |last3=Schmoll |first3=Jürgen |last4=Parnell |first4=Jared A. Q. |last5=Love |first5=Gordon D. |title=Why do animal eyes have pupils of different shapes? |journal=Science Advances |year=2015 |volume=1 |issue=7 |pages=e1500391 |doi=10.1126/sciadv.1500391}}&lt;/ref&gt;

== Аҳамияти тиббӣ ==

Сохт ва фаъолияти инабия барои муоинаи чашм аҳамияти калон дорад.

Тағйир ёфтани андозаи мардумак, ранги инабия ё шакли он метавонад нишонаи баъзе бемориҳои чашм ва системаи асаб бошад.

### Илтиҳоби инабия ###

'''Ирит''' илтиҳоби инабия мебошад.

Ин ҳолат метавонад бо сурхшавии чашм, дард, ҳассосият ба рӯшноӣ ва хира шудани биноӣ ҳамроҳ шавад.

Ирит аксар вақт ҳамчун як қисми '''увеити пеш''' ба амал меояд.

'''Увеит''' илтиҳоби қабати рагдори чашм ё сохторҳои бо он алоқаманд мебошад.

Агар илтиҳоб ҳам инабия ва ҳам ҷисми мижгонро фаро гирад, онро '''иридосиклит''' меноманд.

Дар баъзе ҳолатҳо илтиҳоби инабия бо бемориҳои сироятӣ, бемориҳои илтиҳобии системавӣ ё осеби чашм алоқаманд аст.

Аммо сабаби беморӣ на ҳамеша муайян карда мешавад.

Ирит ва иридосиклит метавонанд ба пайдоиши часпишҳои байни инабия ва булӯрак, тағйир ёфтани шакли мардумак ва дигар оризаҳо оварда расонанд.

Дар китоби тиббии тоҷикии «Бемориҳои чашм» барои ин ҳолатҳо истилоҳҳои «ирит», «иридосиклит» ва «увеит» истифода шудаанд.&lt;ref name=&quot;ophthalmology&quot;/&gt;

Дарди чашм, сурхшавии шадид, рӯшноитарсӣ ё паст шудани ногаҳонии биноӣ бояд ҳарчи зудтар аз ҷониби чашмпизишк арзёбӣ карда шаванд.&lt;ref name=&quot;uveitis&quot;&gt;National Health Service. [https://www.nhs.uk/conditions/uveitis/ «Uveitis»]. NHS.&lt;/ref&gt;

=== Аниридия ===

'''[[Аниридия]]''' бемории нодирест, ки дар он инабия аз таваллуд пурра ташаккул наёфтааст ё қисми зиёди он вуҷуд надорад.

Бо вуҷуди номи беморӣ, дар бисёре аз ҳолатҳо қисме аз бофтаи инабия боқӣ мемонад.

Аниридия одатан хусусияти ирсӣ дорад ва дар аксари ҳолатҳои классикӣ бо тағйироти гени '''PAX6''' алоқаманд мебошад.

Ин беморӣ метавонад на танҳо инабия, балки қисмҳои дигари чашмро низ фаро гирад.

Дар баъзе беморон норасоии рушди қисми марказии шабакия, ҳаракатҳои беихтиёри чашм, катаракта ё глаукома мушоҳида мешаванд.&lt;ref name=&quot;aniridia&quot;&gt;Kit, V., Oluonye, N., Moosajee, M. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1360/ «PAX6 Aniridia Syndrome»]. ''GeneReviews''. NCBI Bookshelf, таҷдиди 2 июни соли 2026.&lt;/ref&gt;

=== Колобомаи инабия ===

'''[[Колобома]]и инабия''' нуқсони сохториест, ки дар он қисми муайяни бофтаи инабия вуҷуд надорад.

Дар чунин ҳолат мардумак метавонад ба ҷои шакли муқаррарии гирд ба шакли сӯрохии калид ё қатра монанд бошад.

Колобома аксар вақт дар натиҷаи нопурра баста шудани шикофи ҷанинии чашм ҳангоми инкишофи дохилибатнӣ пайдо мешавад.

Дар баъзе ҳолатҳо колобома танҳо инабияро фаро мегирад, вале баъзан метавонад ба дигар қисматҳои чашм низ таъсир расонад.

Таъсири он ба биноӣ аз андоза ва ҷойгиршавии нуқсон, инчунин аз мавҷудияти дигар тағйироти чашм вобаста аст.

=== Анизокория ===

'''[[Анизокория]]''' ҳолатест, ки дар он андозаи мардумакҳои ду чашм аз ҳам фарқ мекунад.

Дар баъзе одамони солим фарқи хурди андозаи мардумакҳо вуҷуд дошта метавонад.

Аммо анизокорияи навпайдо, махсусан агар бо дарди сар, паст шудани биноӣ, дучанд дидани ашё ё овезон шудани пилк ҳамроҳ бошад, метавонад нишонаи бемории ҷиддӣ ё осеби системаи асаб бошад.

Дар чунин ҳолат муоинаи фаврии тиббӣ зарур аст.

=== Глаукома ===

'''[[Глаукома]]''' гурӯҳи бемориҳои чашм мебошад, ки метавонанд ба осеби асаби босира ва паст шудани биноӣ оварда расонанд.

Бисёре аз намудҳои глаукома бо баланд шудани фишори дохили чашм алоқаманданд, ҳарчанд ин беморӣ дар баъзе одамон ҳангоми фишори нисбатан муқаррарӣ низ пайдо шуда метавонад.

Инабия дар баъзе навъҳои глаукома нақши муҳим дорад.

Дар қисми пеши чашм моеъи дохиличашмӣ тавассути сохторҳои махсус хориҷ мешавад.

Дар баъзе одамон ҷойгиршавии инабия метавонад роҳи хориҷшавии ин моеъро танг ё баста кунад.

Ин ҳолат дар пайдоиши '''глаукомаи кунҷи баста''' аҳамият дорад.

Агар кунҷи хориҷшавии моеъ ногаҳон баста шавад, фишори дохили чашм метавонад зуд баланд гардад.

Ин ҳолат метавонад бо дарди шадиди чашм, сурхшавӣ, хира шудани биноӣ ва дилбеҳузурӣ ҳамроҳ бошад ва ёрии таъҷилии тиббиро талаб кунад.&lt;ref name=&quot;glaucoma&quot;&gt;National Eye Institute. [https://www.nei.nih.gov/eye-health-information/eye-conditions-and-diseases/glaucoma «Glaucoma»]. National Institutes of Health.&lt;/ref&gt;

=== Албинизм ===

'''[[Албинизм]]''' гурӯҳи ҳолатҳои ирсиест, ки дар онҳо ҳосилшавӣ ё фаъолияти меланин халалдор мешавад.

Дар баъзе намудҳои албинизм миқдори пигмент дар инабия хеле кам аст.

Аз ҳамин сабаб инабия метавонад хеле равшан ё то андозае шаффоф намояд.

Дар шароити муайяни рӯшноӣ чашм метавонад тобиши сурхтоб ё гулобӣ дошта бошад, зеро рагҳо ва бофтаҳои дохилии чашм бештар намоён мешаванд.

Албинизм метавонад бо рӯшноитарсӣ, паст шудани қобилияти биноӣ ва дигар тағйироти рушди системаи босира алоқаманд бошад.

=== Омосҳои инабия ===

Дар инабия доғҳои рангин ва баъзе омосҳо пайдо шуда метавонанд.

Бисёре аз доғҳои хурди пигментӣ хусусияти хушсифат доранд.

Аммо баъзе тағйироти рангин метавонанд ба бемориҳои ҷиддӣ, аз ҷумла '''меланомаи инабия''', алоқаманд бошанд.

Меланома омоси бадсифатест, ки аз ҳуҷайраҳои ҳосилкунандаи меланин сарчашма мегирад.

Тағйир ёфтани андоза, шакл ё ранги доғи мавҷудаи инабия бояд аз ҷониби чашмпизишк арзёбӣ карда шавад.

## Муоинаи инабия ##

Чашмпизишкон барои омӯзиши инабия аз усулҳои гуногуни муоина истифода мебаранд.

Яке аз онҳо '''муоина бо чароғи шикофӣ''' мебошад.

Чароғи шикофӣ дастгоҳест, ки бо ёрии рӯшноии махсус ва калонкунанда ба табиб имкон медиҳад, ки қисмҳои пеши чашмро бо тафсилоти зиёд бинад.

Бо ин усул сохт, ранг, сатҳ ва баъзе тағйироти илтиҳобии инабияро муайян кардан мумкин аст.

Усули дигар '''[[гониоскопия]]''' мебошад.

Гониоскопия барои дидани кунҷи байни қарния ва инабия истифода мешавад. Ин минтақа дар хориҷ шудани моеъи дохиличашмӣ нақши муҳим дорад.

Дар ҳолатҳои зарурӣ табиб метавонад аз аксбардории тиббӣ, томографияи оптикии когерентӣ ва дигар усулҳои ташхис истифода барад.

Муоинаи реаксияи мардумакҳо ба рӯшноӣ низ қисми муҳими арзёбии фаъолияти чашм ва баъзе роҳҳои асаб мебошад.

## Шинохти шахс аз рӯйи инабия ##

Нақшҳои сатҳи инабия дар ҳар шахс хусусиятҳои зиёди фардӣ доранд.

Дар он хатҳо, ҳалқаҳо, чуқурчаҳо ва дигар ҷузъиёте мавҷуданд, ки метавонанд барои шинохтани шахс истифода шаванд.

Ин хусусият асоси яке аз усулҳои '''шинохти биометрӣ''' мебошад.

Дар системаҳои шинохти инабия аз камераҳои махсус барои сабти нақшҳои он истифода мебаранд.

Баъдан барномаи компютерӣ хусусиятҳои тасвирро таҳлил карда, онҳоро бо маълумоти қаблан сабтшуда муқоиса мекунад.

Ин усул дар баъзе системаҳои назорати дастрасӣ ва тасдиқи ҳувият истифода мешавад.

Бо вуҷуди дақиқии баланди бисёре аз чунин системаҳо, натиҷа метавонад аз сифати тасвир, рӯшноӣ, ҳаракати чашм ва дигар омилҳо вобаста бошад.

Маълумоти биометрии инабия низ маълумоти шахсӣ ба шумор меравад ва нигоҳдорӣ ва истифодаи он масъалаҳои ҳифзи махфиятро ба миён меорад.

## Иридология ##

'''[[Иридология]]''' ё '''иридодиагностика''' усули тибби алтернативӣ мебошад, ки тарафдоронаш даъво мекунанд, ки аз рӯйи ранг ва нақшҳои инабия метавон бемориҳои узвҳои гуногуни баданро муайян кард.

Дар ин равиш сатҳи инабия ба минтақаҳои шартӣ ҷудо карда мешавад ва ҳар минтақа ба узви муайяни бадан нисбат дода мешавад.

Аммо чунин робитаи ташхисӣ аз ҷониби таҳқиқоти илмии боэътимод тасдиқ нашудааст.

Баррасии низомманди таҳқиқот, ки соли 1999 нашр шудааст, нишон дод, ки иридология ҳамчун усули ташхиси бемориҳо асоси илмии кофӣ надорад.&lt;ref name=&quot;iridology&quot;&gt;Ernst, E. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10213874/ «Iridology: A Systematic Review»]. ''Forschende Komplementärmedizin'', 1999, ҷ. 6, № 1, саҳ. 7–9. DOI: 10.1159/000021201.&lt;/ref&gt;

Аз ин рӯ, иридология набояд ҷойгузини муоина ва ташхиси тиббии асосёфта ба далелҳои илмӣ шавад.

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Чашм]]
* [[Мардумак]]
* [[Қарния]]
* [[Булӯраки чашм]]
* [[Шабакия]]
* [[Рагпарда]]
* [[Ҷисми мижгон]]
* [[Ранги чашм]]
* [[Меланин]]
* [[Гетерохромия]]
* [[Ирит]]
* [[Глаукома]]
* [[Албинизм]]
* [[Анатомияи инсон]]
* [[Офталмология]]

== Эзоҳ ==
&lt;references /&gt;

== Адабиёт ==

* Мазабшоев А. М., Каримов М. Б., Базарова З. И. ва дигарон. ''Бемориҳои чашм''. Китоби дарсӣ барои донишгоҳҳои тиббӣ. Душанбе, 2013.
* Устоев М. ''Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам''. Китоби дарсӣ барои синфи 9. Нашри панҷум. Душанбе: Маориф, 2023.
* ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ''. Ҷилди 1. Нашри дувум. Душанбе, 2018.
* Gold, Daniel H., Lewis, Richard A. ''Clinical Eye Atlas''. Oxford University Press.
* Bloom, J., Motlagh, M., Czyz, C. N. ''Anatomy, Head and Neck: Eye Iris Sphincter Muscle''. StatPearls, 2023.
* Ernst, E. ''Iridology: A Systematic Review''. Forschende Komplementärmedizin, 1999.

== Пайвандҳои берунӣ ==

* [https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам] — китоби дарсии Тоҷикистон барои синфи 9.
* [https://makhzan.space/wp-content/uploads/2024/08/Dasta-am-.-Bemori-oi-chashm.-Kitobi-dars-.pdf Бемориҳои чашм] — китоби дарсии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон.
* [https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ] — ҷилди 1.
* [https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/healthy-vision/how-eyes-work How the Eyes Work] — Институти миллии чашми ИМА.
* [https://medlineplus.gov/genetics/understanding/traits/eyecolor/ Is Eye Color Determined by Genetics?] — MedlinePlus Genetics.
* [https://eyewiki.aao.org/Basic_Histology_of_the_Eye_and_Accessory_Structures Basic Histology of the Eye] — EyeWiki.

[[Гурӯҳ:Анатомияи чашм]]
[[Гурӯҳ:Босира]]
[[Гурӯҳ:Ранги чашм]]</text>
      <sha1>e9e8uujb4ct0mo995uw4rasmldfsg2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Эсенбога</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330187</id>
    <revision>
      <id>1492104</id>
      <parentid>1463207</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4502" sha1="ccsylypbvhnjrxdwbsrwwsir2vr3ufy" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Эсенбога
| nativename     = Esenboğa Havalimanı
| IATA           = ESB
| ICAO           = LTAC
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = TAV Airports
| city-served    = [[Анқара]]
| location       = [[Анқара]], [[Туркия]]
| elevation-m    = 953
| coordinates    = {{coord|40|07|41|N|32|59|33|E|type:airport}}
| website        = {{URL|esenbogaairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 03L/21R
| r1-length-m    = 3750
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 03R/21L
| r2-length-m    = 3210
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Эсенбога''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Анқара]] — пойтахти [[Туркия]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.esenbogaairport.com Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260330130701/https://esenbogaairport.com/ |date=2026-03-30 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ дар 28 км шимолу шарқи маркази Анқара воқеъ аст. Соли [[2019]] фурудгоҳ 16,9 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1955]] кушода шуд ва ба ҷои фурудгоҳи кӯҳнаи Этимесгут омад. Дар солҳои аввал танҳо парвозҳои дохилӣ ва ҳарбӣ иҷро мешуданд.
=== Тараққиёт ===
Терминали нави байналмилалӣ дар соли [[2006]] кушода шуд ва аз ҷониби ширкати TAV Construction сохта шуд. Арзиши лоиҳа 350 миллион долларро ташкил дод.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Ankara Esenboga new terminal]. Reuters.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ чаҳорумин фурудгоҳи серодами Туркия мебошад. [[Turkish Airlines]] ва [[Pegasus Airlines]] парвозҳои мунтазамро аз Анқара иҷро мекунанд. Иқтидори кунунии фурудгоҳ 20 миллион мусофир дар сол аст. Хатти экспресс фурудгоҳро ба маркази шаҳр мепайвандад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул, Измир, Антолия, Лондон, Берлин
|-
| [[Pegasus Airlines]] || Истанбул (Сабиҳа), Измир, Антолия
|-
| [[AnadoluJet]] || Истанбул, Измир, Бодрум
|-
| [[Lufthansa]] || Франкфурт
|-
| [[Flydubai]] || Дубай
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 03L/21R || 3 750 || Бетон
|-
| 03R/21L || 3 210 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ як терминали муосир дорад ки дар соли [[2006]] кушода шуд. Масоҳати он 120 000 метри мурабба мебошад. Терминал ба ду бахш тақсим шудааст: парвозҳои дохилӣ ва байналмилалӣ.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 11,9
|-
| [[2016]] || 11,7
|-
| [[2017]] || 13,9
|-
| [[2018]] || 16,0
|-
| [[2019]] || 16,9
|}

== Нигаред низ ==
* [[Анқара]]
* [[Туркия]]
* [[Turkish Airlines]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Истанбул]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20260330130701/https://esenbogaairport.com/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/ESB Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Анқара]]</text>
      <sha1>ccsylypbvhnjrxdwbsrwwsir2vr3ufy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сало (хӯрок)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331080</id>
    <revision>
      <id>1492049</id>
      <parentid>1469976</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8610" sha1="8cbbsr89ao1p4cvoy6usue52p9xl2as" xml:space="preserve">{{Short description|Таоми анъанавии чарби хуки Аврупои Шарқӣ}}
{{Redirect|Сало|барои насаб|Сало (насаб)}}
{{Infobox food
| name = Сало (Salo)
| image = Sało.JPG
| image_size = 250px
| caption = Сало; аксар вақт дорои қабатҳои борики гӯшт мебошад
| alternate_name = Slanina
| region = [[Аврупо]]&lt;br&gt;([[Аврупои Марказӣ|Марказӣ]], [[Аврупои Ҷанубу Шарқӣ|Ҷанубу Шарқӣ]], [[Аврупои Шарқӣ|Шарқӣ]])
| type = [[Чарб]]и намакзада
| main_ingredient = Чарби зерипӯстии хук
}}

[[File:Slonina.JPG|thumb|Як порча ''słonina'', ки бо [[паприка]] омода шудааст]]
'''Сало''' ё '''сланина'''{{efn|{{bulleted list|{{lang|uk|сало}} (salo)|{{lang|ru|сало}} (salo)|{{lang|be|сала}} (sała)|{{lang|hu|szalonna}}|{{lang|pl|słonina}}|{{lang|ro|slănină}}|[[Забони булғорӣ|булғорӣ]] ва {{lang|mk|сланина}} (slanina)|[[Забони чехӣ|чехӣ]], [[Забони словакӣ|словаки]], [[Забони сербу хорватӣ|сербу хорватӣ]] ва {{lang|sl|slanina}}|{{lang|lt|lašiniai}}.}}}}{{efn|Дар забонҳои русӣ ва украинӣ калимаи {{lang|ru|солонина}} (solonina) барои гӯшти дар маҳлули намак нигоҳдошташуда, ба монанди [[гӯшти гов]], истифода мешавад.}}
— таоми аврупоӣ мебошад, ки аз қабатҳои чарби зерипӯстии [[хук]] иборат аст&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shearlaw |first=Maeve |date=2015-03-06 |title=A foodie's guide to salo: the Ukrainian delicacy made of cured pork fat |url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/06/salo-ukraine-national-obsession |access-date=2024-11-17 |work=The Guardian |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Он метавонад бо пӯст ё бе он ва бо қабатҳои [[гӯшт]] ё бе онҳо бошад. Он одатан бо намаки хушк ё дар маҳлули намак (намкоб) [[Консервонӣ|нигоҳ дошта мешавад]]. Навъҳои [[Славянҳои шарқӣ|славянии шарқӣ]], [[Венгрия|венгерӣ]] ва [[Руминия|руминӣ]] метавонанд бо [[паприка]] ё дигар ҳамилҳо омода шаванд, дар ҳоле ки дар Аврупои Ҷанубӣ ва Ғарбӣ онро бештар [[Дуд додан|дуд медиҳанд]].

برخلاف [[бекон]], сало бештар аз чарб иборат аст ва برخلاف [[равғани хук]] (lard), сало гудохта намешавад. Он ба таоми итолиёвии ''[[lardo]]'' монанд аст.

== Таърих ==
Якчанд омилҳои таърихӣ ба маъруфияти чарби хук дар минтақа таъсир расонидаанд. Бархلاف говҳо, ки ҳамчун қувваи корӣ истифода мешуданд, хукҳо ҳамчун манбаи ғизо дида мешуданд. Дар Украина, ин вазъият бо он пурра мешуд, ки [[Ислом|шариати исломӣ]] истеъмоли гӯшти хукро манъ мекунад, бинобар ин хукҳо ягона ҳайвоне буданд, ки аз ҷониби ғоратгарони мусулмон (тоторҳои Қрим) бурда намешуданд. Дар асрҳои XVIII ва XIX сокинони шаҳрҳои Украина низ хук парвариш мекарданд.&lt;ref name=sho&gt;{{Cite web|title=Що таке «українська кухня»? Історія, страви, смаки|date=24 August 2018|url=https://obarykada.com/chasopys/shho-take-ukrayinska-kuhnya-istoriya-stravy-smaky/|access-date=2025-08-13|accessdate=2026-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260423010640/https://obarykada.com/chasopys/shho-take-ukrayinska-kuhnya-istoriya-stravy-smaky/|archivedate=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Омодакунӣ ==
Тарзи омода кардани сало дар байни миллатҳои гуногун фарқ мекунад. Барои мисол, украинҳо пӯсти хукро баъд аз забҳ намеканданд, балки онро дар оташ месӯзонданд (мӯйҳояшро тоза мекарданд), баъд чарбро ба порчаҳо мебуриданд ва аз хуни ҳайвон [[ҳасиби хунӣ]] тайёр мекарданд.&lt;ref name=sho/&gt;

== Нигоҳдорӣ ==
Барои нигоҳдорӣ салоро намак мекунанд ва баъзан дуд дода, дар ҷои торику хунук нигоҳ медоранд. Порчаҳои чарб одатан дар андозаи 15×20 см бурида шуда, бо қабати ғафси намак дар қуттиҳои чӯбӣ ё бочкаҳо ҷойгир карда мешаванд. Барои мазза ва нигоҳдории беҳтар, ба он [[паприка]], [[сирпиёз]] ё мурчи сиёҳ илова мекунанд. Дар [[Украинаи Ғарбӣ]] салоро одатан [[Дуд додан|дуд медиҳанд]]. Аз чарби рӯдаҳо бошад, равғани гудохта ва ҷиззаҳо, ки бо номи ''[[shkvarky]]'' (шкварок) маъруфанд, омода мешаванд.&lt;ref name=sho/&gt;

== Истифодаи кулинарӣ ==
[[File:Salo.JPG|200px|thumb|''Lašiniai'' — навъи литвагии сало]]
Сало ҳам дар шакли намакзада ва ҳам пухта истеъмол мешавад. Онро аксар вақт ба порчаҳои хурд бурида мебирёнанд, то равғанаш ҷудо шавад ва ҷиззаҳои боқимонда (''shkvarky''){{efn|{{lang|uk|shkvarky}} дар украинӣ, {{lang|ru|shkvarki}} дар русӣ, {{lang|pl|skwarki}} дар лаҳистонӣ, {{lang|ro|jumări}} дар руминӣ.}} ҳамчун илова ба [[картошка]] ё [[вареники]] истифода мешаванд.

== Истифодабарӣ ==
[[File:Szalonnasütés cserkészek.jpg|thumb|Скаутҳои венгерӣ дар ҳоли пухтани ''[[Szalonna (bacon)|szalonna]]'']]
Салои намакзадаро муддати дароз нигоҳ доштан мумкин аст. Онро бе ягон омодагии иловагӣ хурдан мумкин аст. Бинобар ин, он ҳамчун ғизои асосӣ барои чӯпонҳо, шикорчиён ва сайёҳон хизмат мекард.

Белорусҳо, украиниҳо ва литвагиҳо онро одатан бо [[нони ҷавдорин]] ва сирпиёз ё пиёз истеъмол мекунанд.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Clyde |first=McGrady |date=2022-03-16 |title=A Ukrainian grocer in South Carolina offers immigrants a taste of solace |url=https://www.washingtonpost.com/food/2022/03/16/ukrainian-grocer-charleston/ |access-date=2024-11-17 |newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;

== Дар фарҳанг ==
[[File:Cало мелене з часником та спеціями.jpg|thumb|Салои майдакардашуда бо сирпиёз ва ҳамилҳо]]
Латифаҳои зиёде мавҷуданд, ки салоро ба украиниҳо нисбат медиҳанд. Дар шаҳри [[Лвов]] &quot;Осорхонаи сало&quot; мавҷуд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mirovalev |first=Mansur |title=Salo: Ukraine's greasy national symbol |url=https://www.aljazeera.com/features/2020/2/2/salo-ukraines-greasy-national-symbol |access-date=2024-11-17 |website=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; 27 август дар Украина ба таври ғайрирасмӣ ҳамчун &quot;Рӯзи сало&quot; ҷашн гирифта мешавад.

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Lardo]] (чарби итолиёвӣ)
* [[Бекон]]

== Эзоҳ ==
{{notelist}}

== Сарчашмаҳо ==
{{reflist}}

== Пайвандҳои беруна ==
{{Commons category|Salo (food)}}
* [[wikt:сало|Сало дар Викивожа]]

[[Гурӯҳ:Маҳсулоти чарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Ошхонаи украинӣ]]
[[Гурӯҳ:Ошхонаи русӣ]]
[[Гурӯҳ:Гӯшти хук]]</text>
      <sha1>8cbbsr89ao1p4cvoy6usue52p9xl2as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ийолот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331114</id>
    <revision>
      <id>1492085</id>
      <parentid>1470185</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2045" sha1="a9qa5f8q452gg4pmtoa2zr0t40dwxeq" xml:space="preserve">'''Ийолот''' [аз Ийо (Ijo) – номи шведии деҳаи Ийолаи [[Финляндия|Финлянди]]&lt;nowiki/&gt;я ва юнонии lithos – санг] —  ҷинси кӯҳии магмавии пурракристалл, ки асосан аз нефелин (52%), пироксен (40%) ва минералҳои дуввумдараҷа – [[апатит]], сфен, калсит ва ғ. иборат аст.

Ҳангоми тоза кардан тадриҷан ба уртит табдил меёбад. Кристаллҳояш калону хурд, баъзан пегматоидӣ. Рангаш хокистарии тира. Аз рӯи таркиби пироксен диопсидӣ, эгириндиопсидӣ, фассаитӣ мешавад. Дар таркибаш 42,40% SiO2, 2,05% TiO2, 17,78 AL2O3 , 7,56% Fe2O3 + FeO, 3,12% MgO, 10,15% CaO, 8,77% Na2O, 2,93% K2O мавҷуд аст. Хосиятҳои физикиаш ба сиенит монанд мебошад. Ийолот массивҳо ва дайкаҳои калон ба вуҷуд меоварад, ки аз ҷиҳати генетикӣ бо сиенитҳои нефелинӣ алоқаманданд. Дар [[Русия|Федератсияи Русия]] (нимҷаз. Кола, Сибир), [[Ӯзбекистон]], [[Финланд|Финляндия]], [[Норвегия]], [[Шветсия]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Шарқи Наздик|Шарқӣ]] паҳн шудааст. Бузургтарин дар ҷаҳон конҳои маъданҳои апатиту нефелин (нимҷаз. Кола) якҷо бо Ийолот дучор меоянд. Дар массивҳои комплексӣ ҳамроҳ бо Ийолот конҳои маъдани оҳан, флогопит ва филиззоти нодир маълуманд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ийолот|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Деҳаҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>a9qa5f8q452gg4pmtoa2zr0t40dwxeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ийолит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331115</id>
    <revision>
      <id>1492084</id>
      <parentid>1470188</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1961" sha1="3cf0ifsgef4hcv6n03555uqoxboaca4" xml:space="preserve">'''Ийолит''' [аз Ийо (Ijo) – номи шведии деҳаи Ийолаи Финляндия ва юнонии lithos – '''санг'''] —  ҷинси кӯҳии магмавии пурракристалл, ки асосан аз нефелин (52%), пироксен (40%) ва минералҳои дуввумдараҷа – апатит, сфен, калсит ва ғ. иборат аст. 

Ҳангоми тоза кардан тадриҷан ба уртит табдил меёбад. Кристаллҳояш калону хурд, баъзан пегматоидӣ. Рангаш хокистарии тира. Аз рӯи таркиби пироксен диопсидӣ, эгириндиопсидӣ, фассаитӣ мешавад. Дар таркибаш 42,40% SiO2, 2,05% TiO2, 17,78 AL2O3 , 7,56% Fe2O3 + FeO, 3,12% MgO, 10,15% CaO, 8,77% Na2O, 2,93% K2O мавҷуд аст. Хосиятҳои физикиаш ба сиенит монанд мебошад. Ийолит массивҳо ва дайкаҳои калон ба вуҷуд меоварад, ки аз ҷиҳати генетикӣ бо сиенитҳои нефелинӣ алоқаманданд. Дар [[Русия|Федератсияи Русия]] (нимҷаз. Кола, Сибир), [[Ӯзбекистон]], [[Финланд|Финляндия]], [[Норвегия]], [[Шветсия]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва Шарқӣ паҳн шудааст. Бузургтарин дар ҷаҳон конҳои маъданҳои апатиту нефелин (нимҷаз. Кола) якҷо бо Ийолит дучор меоянд. Дар массивҳои комплексӣ ҳамроҳ бо Ийолит конҳои маъдани оҳан, флогопит ва филиззоти нодир маълуманд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ийолит|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Кимиё]]</text>
      <sha1>3cf0ifsgef4hcv6n03555uqoxboaca4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Империяи Руми Муқаддас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331882</id>
    <revision>
      <id>1492082</id>
      <parentid>1475956</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3306" sha1="d8iv92l5c2vfxhh5un8fz28w2m35j1k" xml:space="preserve">{{Давлати таърихӣ}}
'''Империяи Руми Муқаддас'''  (аз соли 1512 — '''Империяи Руми Муқаддаси олмониҳо''', {{lang-la|Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicae}} / {{lang-la2|Sacrum Imperium Romanum Nationis Teutonicae}}, {{lang-de|Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation}}) — давлат дар [[Аврупои Ғарбӣ]] ва Марказӣ (962—1806). Асосгузораш император [[Оттони I]] (аз 962) буд, ки онро мероси империяи Карли I Кабир ва Руми Ғарбӣ медонист.

== Таърих ==
Империя аз чандин ҳукумати мустақили шоҳӣ ва герсогӣ иборат буд. Императорони он ашрофи олмонӣ буданд. Таъсиси империя бояд барои устувор шудани нуфузи сиёсии Оттони I дар Лотарингия ва қаламрави собиқ давлати Каролингҳо мусоидат мекард. Империяи Руми Муқаддас дар асрҳои X—XIII ба авҷи қудрат расида, ба ҳайати он [[Олмон]], [[Австрия]], [[Словения]], [[Шветсия]], [[Лихтенштайн|Лихтенштейн]], [[Белгия]], [[Ҳоланд|Ҳолландия]], [[Люксембург]], [[Чехия]], Фаронсаи Шарқӣ, Италияи Шимолӣ ва Полшаи Ғарбӣ дохил мешуданд. Аз асри XI муборизаи императорон бо папаи Рум шиддат ёфта, дар натиҷаи он сарзамини Италия аз ҳайати империя хориҷ карда шуд (нимаи дуввуми асри XIII) ва нуфузи ҳукуматҳои мустақил устувор гардид. Аз асри XIII императорро коллегияи курфюрстҳо интихоб мекарданд. Соли 1438 дар империя сулолаи Габсбургҳо ба сари қудрат омад. Дар асрҳои XV—XVI парокандагии сиёсии Империяи Руми Муқаддас авҷ гирифт: кӯшишҳои анҷом додани ислоҳот барои мутамарказ кардани ҳокимияти марказӣ ва ҷорӣ намудани боҷи императорӣ чандон натиҷа надоданд. Баъди Ҷанги сисола (1618-48) ва сулҳи Вестфал (1648) ҳукумати император бо ном боқӣ монда, Империяи Руми Муқаддас дар рафти ҷангҳои Наполеон барҳам хӯрд. Соли 1806 охирин императори Империяи Руми Муқаддас Франси II (1792—1806) аз ҳукумат даст кашида, расман тоҷу тахти империяи Австрияро соҳиб гардид.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ| Империяи Руми Муқаддас |8|муаллиф= }}
{{ПБ}}
{{Таърихи Аврупо|давлат=шукуфта}}
{{Таърихи Олмон}}
{{Мақолаи хуб|Таърих}}</text>
      <sha1>d8iv92l5c2vfxhh5un8fz28w2m35j1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халиҷи Ботник</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332203</id>
    <revision>
      <id>1492083</id>
      <parentid>1482809</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="16u6rxul7uoufou4ufrty3txz729nsi" xml:space="preserve">{{Халиҷ}}
'''Ботник''' ({{lang-fi|Pohjanlahti}}, {{lang-sv|Bottniska viken}}, рус. [[:ru:Архаизм|арх.]] ''Каяно-море''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://annales.info/rus/novgorod/novgbotn.htm|title=Новгородские владения на берегах Ботнического залива (XIII-XIV вв.)|author=Шаскольский И.П.|access-date=2024-06-22|archive-date=2016-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930023241/http://annales.info/rus/novgorod/novgbotn.htm|url-status=live|accessdate=2026-06-17|archivedate=2016-09-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160930023241/http://annales.info/rus/novgorod/novgbotn.htm}}&lt;/ref&gt;) — [[халиҷ]] дар қисми шимолии [[баҳри Балтика]], байни [[Шветсия]] ва [[Финланд|Финляндия]]. 

Дарозиаш 668 км, бараш то 240 км, ма­­соҳаташ 117000 км², умқаш дар шимол 110 м, дар ҷануб то 290 м. Ботник ба ду қисм ҷудо мешавад: шимол – Боттенвик (ха­лиҷи Ботник) ва ҷануб – Боттенхав (баҳри Ботник), ки ба воситаи гулугоҳи Норра-Кваркен бо ҳам пайванданд. Бо баҳри [[Баҳри Балтика|Балтика]] ба воситаи [[Гулугоҳи Сёдра-Кваркен|гулугоҳи Сёдра-Кваркени]] байни ҷазираҳои Аланд ва соҳили Шветсия пайваст аст. Аз ноябр то июн ях мебандад. Ҳарорати об дар тирамоҳу зимистон 0°С, то­бис­­тон то 13°С. Бандарҳои асосиаш: Васа, Оулу (Улеаборг), Пори (Финляндия), Лулео Умео (Шветсия).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ботник|3|муаллиф= }}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Халиҷҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Халиҷҳои баҳри Балтика]]
[[Гурӯҳ:Халиҷҳои Финландия]]
[[Гурӯҳ:Халиҷҳои Суэд]]</text>
      <sha1>16u6rxul7uoufou4ufrty3txz729nsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Толори сутундор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332246</id>
    <revision>
      <id>1492070</id>
      <parentid>1477893</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T18:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="f1sm440rt0qnnz7heq3o5mzb2d9j8ll" xml:space="preserve">
[[Акс:Great_Mosque_of_Kairouan,_prayer_hall.jpg|мини|Толори сутундор дар Масҷиди бузурги Қайруан дар Тунис.]]
Дар '''[[меъморӣ]]'''  —‎ як толори сутундор ( / ˈhaɪpəˌstaɪl , ˈ h ɪ p ə / انگلیسی) толорест, ки боми он тавасути сутунҳо пуштибонӣ мешавад.

== Истилоҳот ==
Дар забони англисӣ, ин тарҳ ''гипостайл'' номида мешавад, ки аз [[забони юнонии бостон]] ὑπόστυλος ''hypóstȳlos'', ки маънояш &quot;зери сутун&quot; аст (ки дар он ὑπό ''hypó'' маънои &quot;зер&quot; ва στῦλος ''st̍les'' маънои сутунро дорад) 

== Имконоти техникӣ ==
Ин шакли меъморӣ истифодаи зиёде дорад, аз маъбадҳои дарунӣ дар меъмории Юнони Қадим то бисёр биноҳои осиёӣ, бахусус сохтмони чӯбӣ.

=== Масҷидҳо ===
Ин шакли меъморӣ истифодаи зиёде дорад, аз маъбадҳои дарунӣ дар меъмории Юнони Қадим то бисёр биноҳои осиёӣ, бахусус сохтмони чӯбӣ.

=== Мавриди истифода ===
Толори сутундор, ки сутунҳо ва аркҳоро муттаҳид мекунад, яке аз ду намуди асосии сохтмони [[масҷид]] шудааст. Неф дар бисёр масҷидҳо, бахусус масҷидҳои давраи аввали [[ислом]], ба ин шакл сохта шудааст.  Яке аз беҳтарин намунаҳои ин навъи масҷид тарҳи Масҷиди бузурги Қайруон (ё Масҷиди Ақба) дар шаҳри [[Кайруан|Қайруани]] [[Тунис]] мебошад.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12612251/index.pdf|title=The Wooden Hypostyle Mosques of Anatolia: Mosque- and State-Building under Mongol Suzerainty|author=Kenneth Hayes|quote=(pp 18-19) Early iterations of the Kaaba also had wooden columns. … After this building succumbed to fire in the taking of the Haram, Ibn Zubayr … placed three teak-wood columns in a single row. (p 20) The mosque at Kufa became so paradigmatic that later hypostyle mosques are generally known as Kufa- or Kufic-type mosques.|date=2010|pages=18-19, 20 etc.|publisher=Middle East Technical University, Ankara, Turkey|accessdate=27 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150227093203/http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12612251/index.pdf|archivedate=2015-02-27}}&lt;/ref&gt;

=== Муосир ===
Толорҳои сутундор дар меъмории муосир васеъ истифода мешаванд.  

== Ҷусторҳои марбут ==

* Меъмории Мисри Қадим
* Ападана
* Равоқ

== Манобеъ == 
{{Эзоҳ}} 
[[Гурӯҳ:Унсурҳои сохтмон]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]
[[Гурӯҳ:Сабки меъморӣ]]</text>
      <sha1>f1sm440rt0qnnz7heq3o5mzb2d9j8ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саида Мирзиёева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332471</id>
    <revision>
      <id>1492122</id>
      <parentid>1479169</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6663" sha1="4hhwy6syuflsoywiq8ptjl2wpthof6a" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
|ном                  = Саида Мирзиёева
|номи аслӣ            = {{lang-uz|Saida Shavkatovna Mirziyoyeva}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|вазифа                = Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|парчам               = Flag_of_Uzbekistan.svg
|парчам2              = Emblem of Uzbekistan.svg
|президент            = [[Шавкат Мирзиёев]]
|аввалдавр            = [[23 июн]]и [[2025]]
|охирдавр             = 
|вазифа_2              = Ёвари Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|парчам2_2            = Flag_of_Uzbekistan.svg
|парчам_2             = Emblem of Uzbekistan.svg
|президент_2          = [[Шавкат Мирзиёев]]
|аввалдавр_2          = [[25 август]]и [[2023]]
|охирдавр_2           = [[23 июн]]и [[2025]]
|вазифа_3              = Мудири бахши коммуникатсия ва сиёсати иттилоотии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ӯзбекистон
|аввалдавр_3          = [[14 ноябр]]и [[2022]]
|охирдавр_3           = [[25 август]]и [[2023]]
|вазифа_4              = Муовини раиси Шӯрои нозирони Бунёди ҷамъиятии дастгирӣ ва рушди ВАО-и миллии Ӯзбекистон
|аввалдавр_4          = [[31 январ]]и [[2020]]
|охирдавр_4           = [[14 ноябр]]и [[2022]]
|вазифа_5             = Муовини директори Агентии иттилоот ва коммуникатсияҳои оммавии назди Дастгоҳи Президент
|аввалдавр_5          = [[12 апрел]]и [[2019]]
|охирдавр_5           = [[29 январ]]и [[2020]]
|таърихи таваллуд     = 4.11.1984
|зодгоҳ               = [[Қӯқанд]], [[вилояти Фарғона]], [[ҶШС Ӯзбекистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Ӯзбекистон}}
|таҳсил               = [[Донишгоҳи иқтисоди ҷаҳонӣ ва дипломатия]],&lt;br&gt;[[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқшиносии Тошканд]],&lt;br&gt;[[Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов]]
|ҳизб                 = беҳизб
|дин                  = [[Ислом]]
|падар                = [[Шавкат Мирзиёев]]
|модар                = [[Зироатхон Ҳошимова]]
}}

'''Саида Шавкатовна Мирзиёева''' ({{lang-uz|Saida Shavkatovna Mirziyoyeva}}; зод. [[4 ноябр]]и [[1984]], [[Қӯқанд]], [[вилояти Фарғона]], [[ҶШС Ӯзбекистон]]) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии ӯзбек, духтари калонии [[Президенти Ӯзбекистон|Президенти]] феълии Ӯзбекистон [[Шавкат Мирзиёев]]. Аз моҳи июни соли 2025 Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон мебошад&lt;ref name=&quot;admin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.uz/en/2025/06/24/saida-mirziyoyeva/|title=Saida Mirziyoyeva appointed head of Presidential Administration of Uzbekistan|website=gazeta.uz|date=2025-06-24|accessdate=2025-06-24|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Саида Мирзиёева 4 ноябри соли 1984 дар шаҳри [[Қӯқанд]]и [[вилояти Фарғона]], дар оилаи [[Шавкат Мирзиёев]] ва Зироатхон Ҳошимова таваллуд шудааст&lt;ref name=&quot;hoshimova-ozodi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/28731374.html|title=Первая леди Узбекистана выходит из тени?|author=Хиромон Бақозода|date=2017-09-12|publisher=Радио Озоди|accessdate=2024-02-15|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Ӯ як хоҳар (Шаҳноза Мирзиёева) ва як бародар (Миралишер Мирзиёев) дорад&lt;ref name=&quot;printsessa-bg&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/604081|title=«Новая узбекская принцесса»: дочь президента Мирзиёева готова занять пост номер два в стране|author=Азат Ахунов|website=Business Online|date=2023-08-20|accessdate=2023-12-22|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Таҳсил ===
Саида Мирзиёева Донишгоҳи иқтисоди ҷаҳонӣ ва дипломатия дар Тошкандро хатм карда, соҳиби дараҷаи бакалавр гардидааст. Сипас таҳсилро дар Донишгоҳи давлатии ҳуқуқшиносии Тошканд (магистр) ва [[Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов|Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов]] давом додааст.

== Фаъолияти сиёсӣ ва давлатӣ ==
* 2019—2020: Муовини директори Агентии иттилоот ва коммуникатсияҳои оммавии назди Дастгоҳи Президенти Ӯзбекистон.
* 2020—2022: Муовини раиси Шӯрои нозирони Бунёди ҷамъиятии дастгирӣ ва рушди ВАО-и миллии Ӯзбекистон.
* 2022—2023: Мудири бахши коммуникатсия ва сиёсати иттилоотии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ӯзбекистон.
* 2023—2025: Ёвари Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон (баландтарин мақом дар ҳайати маъмурияти президент пас аз барҳам додани вазифаи роҳбари маъмурият).
* Аз июни 2025: Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон&lt;ref name=&quot;admin&quot; /&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.gazeta.uz/en/2025/06/24/saida-mirziyoyeva/ Saida Mirziyoyeva appointed head of Presidential Administration of Uzbekistan] — Gazeta.uz.
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи давлатии Маскав]]</text>
      <sha1>4hhwy6syuflsoywiq8ptjl2wpthof6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492124</id>
      <parentid>1492122</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6637" sha1="26aej25hiz2gedc19mj34eq1x95r0cg" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
|ном                  = Саида Мирзиёева
|номи аслӣ            = {{lang-uz|Saida Shavkatovna Mirziyoyeva}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|вазифа                = Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|парчам               = Flag_of_Uzbekistan.svg
|парчам2              = Emblem of Uzbekistan.svg
|президент            = [[Шавкат Мирзиёев]]
|аввалдавр            = [[23 июн]]и [[2025]]
|охирдавр             = 
|вазифа_2              = Ёвари Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|парчам2_2            = Flag_of_Uzbekistan.svg
|парчам_2             = Emblem of Uzbekistan.svg
|президент_2          = [[Шавкат Мирзиёев]]
|аввалдавр_2          = [[25 август]]и [[2023]]
|охирдавр_2           = [[23 июн]]и [[2025]]
|вазифа_3              = Мудири бахши коммуникатсия ва сиёсати иттилоотии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ӯзбекистон
|аввалдавр_3          = [[14 ноябр]]и [[2022]]
|охирдавр_3           = [[25 август]]и [[2023]]
|вазифа_4              = Муовини раиси Шӯрои нозирони Бунёди ҷамъиятии дастгирӣ ва рушди ВАО-и миллии Ӯзбекистон
|аввалдавр_4          = [[31 январ]]и [[2020]]
|охирдавр_4           = [[14 ноябр]]и [[2022]]
|вазифа_5             = Муовини директори Агентии иттилоот ва коммуникатсияҳои оммавии назди Дастгоҳи Президент
|аввалдавр_5          = [[12 апрел]]и [[2019]]
|охирдавр_5           = [[29 январ]]и [[2020]]
|таърихи таваллуд     = 4.11.1984
|зодгоҳ               = [[Қӯқанд]], [[вилояти Фарғона]], [[ҶШС Ӯзбекистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Ӯзбекистон}}
|таҳсил               = [[Донишгоҳи иқтисоди ҷаҳонӣ ва дипломатия]],&lt;br&gt;[[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқшиносии Тошканд]],&lt;br&gt;[[Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов]]
|ҳизб                 = 
|дин                  = 
|падар                = [[Шавкат Мирзиёев]]
|модар                = [[Зироатхон Ҳошимова]]
}}

'''Саида Шавкатовна Мирзиёева''' ({{lang-uz|Saida Shavkatovna Mirziyoyeva}}; зод. [[4 ноябр]]и [[1984]], [[Қӯқанд]], [[вилояти Фарғона]], [[ҶШС Ӯзбекистон]]) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии ӯзбек, духтари калонии [[Президенти Ӯзбекистон|Президенти]] феълии Ӯзбекистон [[Шавкат Мирзиёев]]. Аз моҳи июни соли 2025 Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон мебошад&lt;ref name=&quot;admin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.uz/en/2025/06/24/saida-mirziyoyeva/|title=Saida Mirziyoyeva appointed head of Presidential Administration of Uzbekistan|website=gazeta.uz|date=2025-06-24|accessdate=2025-06-24|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Саида Мирзиёева 4 ноябри соли 1984 дар шаҳри [[Қӯқанд]]и [[вилояти Фарғона]], дар оилаи [[Шавкат Мирзиёев]] ва Зироатхон Ҳошимова таваллуд шудааст&lt;ref name=&quot;hoshimova-ozodi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/28731374.html|title=Первая леди Узбекистана выходит из тени?|author=Хиромон Бақозода|date=2017-09-12|publisher=Радио Озоди|accessdate=2024-02-15|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Ӯ як хоҳар (Шаҳноза Мирзиёева) ва як бародар (Миралишер Мирзиёев) дорад&lt;ref name=&quot;printsessa-bg&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/604081|title=«Новая узбекская принцесса»: дочь президента Мирзиёева готова занять пост номер два в стране|author=Азат Ахунов|website=Business Online|date=2023-08-20|accessdate=2023-12-22|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Таҳсил ===
Саида Мирзиёева Донишгоҳи иқтисоди ҷаҳонӣ ва дипломатия дар Тошкандро хатм карда, соҳиби дараҷаи бакалавр гардидааст. Сипас таҳсилро дар Донишгоҳи давлатии ҳуқуқшиносии Тошканд (магистр) ва [[Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов|Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов]] давом додааст.

== Фаъолияти сиёсӣ ва давлатӣ ==
* 2019—2020: Муовини директори Агентии иттилоот ва коммуникатсияҳои оммавии назди Дастгоҳи Президенти Ӯзбекистон.
* 2020—2022: Муовини раиси Шӯрои нозирони Бунёди ҷамъиятии дастгирӣ ва рушди ВАО-и миллии Ӯзбекистон.
* 2022—2023: Мудири бахши коммуникатсия ва сиёсати иттилоотии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ӯзбекистон.
* 2023—2025: Ёвари Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон (баландтарин мақом дар ҳайати маъмурияти президент пас аз барҳам додани вазифаи роҳбари маъмурият).
* Аз июни 2025: Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон&lt;ref name=&quot;admin&quot; /&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.gazeta.uz/en/2025/06/24/saida-mirziyoyeva/ Saida Mirziyoyeva appointed head of Presidential Administration of Uzbekistan] — Gazeta.uz.
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи давлатии Маскав]]</text>
      <sha1>26aej25hiz2gedc19mj34eq1x95r0cg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492125</id>
      <parentid>1492124</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6625" sha1="fp937o4amv9bs9qmxtuw6kvmsf2z6q0" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
|ном                  = Саида Мирзиёева
|номи аслӣ            = {{lang-uz|Saida Shavkatovna Mirziyoyeva}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|вазифа                = Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|парчам               = Flag_of_Uzbekistan.svg
|парчам2              = Emblem of Uzbekistan.svg
|президент            = [[Шавкат Мирзиёев]]
|аввалдавр            = [[23 июн]]и [[2025]]
|охирдавр             = 
|вазифа_2              = Ёвари Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|парчам2_2            = Flag_of_Uzbekistan.svg
|парчам_2             = Emblem of Uzbekistan.svg
|президент_2          = [[Шавкат Мирзиёев]]
|аввалдавр_2          = [[25 август]]и [[2023]]
|охирдавр_2           = [[23 июн]]и [[2025]]
|вазифа_3              = Мудири бахши коммуникатсия ва сиёсати иттилоотии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ӯзбекистон
|аввалдавр_3          = [[14 ноябр]]и [[2022]]
|охирдавр_3           = [[25 август]]и [[2023]]
|вазифа_4              = Муовини раиси Шӯрои нозирони Бунёди ҷамъиятии дастгирӣ ва рушди ВАО-и миллии Ӯзбекистон
|аввалдавр_4          = [[31 январ]]и [[2020]]
|охирдавр_4           = [[14 ноябр]]и [[2022]]
|вазифа_5             = Муовини директори Агентии иттилоот ва коммуникатсияҳои оммавии назди Дастгоҳи Президент
|аввалдавр_5          = [[12 апрел]]и [[2019]]
|охирдавр_5           = [[29 январ]]и [[2020]]
|таърихи таваллуд     = 4.11.1984
|зодгоҳ               = [[Қӯқанд]], [[вилояти Фарғона]], [[ҶШС Ӯзбекистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Ӯзбекистон}}
|таҳсил               = [[Донишгоҳи иқтисоди ҷаҳонӣ ва дипломатия]],&lt;br&gt;[[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқи Тошканд]],&lt;br&gt;[[Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов]]
|ҳизб                 = 
|дин                  = 
|падар                = [[Шавкат Мирзиёев]]
|модар                = [[Зироатхон Ҳошимова]]
}}

'''Саида Шавкатовна Мирзиёева''' ({{lang-uz|Saida Shavkatovna Mirziyoyeva}}; зод. [[4 ноябр]]и [[1984]], [[Қӯқанд]], [[вилояти Фарғона]], [[ҶШС Ӯзбекистон]]) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии ӯзбек, духтари калонии [[Президенти Ӯзбекистон|Президенти]] феълии Ӯзбекистон [[Шавкат Мирзиёев]]. Аз моҳи июни соли 2025 Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон мебошад&lt;ref name=&quot;admin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.uz/en/2025/06/24/saida-mirziyoyeva/|title=Saida Mirziyoyeva appointed head of Presidential Administration of Uzbekistan|website=gazeta.uz|date=2025-06-24|accessdate=2025-06-24|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Саида Мирзиёева 4 ноябри соли 1984 дар шаҳри [[Қӯқанд]]и [[вилояти Фарғона]], дар оилаи [[Шавкат Мирзиёев]] ва Зироатхон Ҳошимова таваллуд шудааст&lt;ref name=&quot;hoshimova-ozodi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/28731374.html|title=Первая леди Узбекистана выходит из тени?|author=Хиромон Бақозода|date=2017-09-12|publisher=Радио Озоди|accessdate=2024-02-15|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Ӯ як хоҳар (Шаҳноза Мирзиёева) ва як бародар (Миралишер Мирзиёев) дорад&lt;ref name=&quot;printsessa-bg&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/604081|title=«Новая узбекская принцесса»: дочь президента Мирзиёева готова занять пост номер два в стране|author=Азат Ахунов|website=Business Online|date=2023-08-20|accessdate=2023-12-22|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Таҳсил ===
Саида Мирзиёева Донишгоҳи иқтисоди ҷаҳонӣ ва дипломатия дар Тошкандро хатм карда, соҳиби дараҷаи бакалавр гардидааст. Сипас таҳсилро дар Донишгоҳи давлатии ҳуқуқшиносии Тошканд (магистр) ва [[Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов|Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов]] давом додааст.

== Фаъолияти сиёсӣ ва давлатӣ ==
* 2019—2020: Муовини директори Агентии иттилоот ва коммуникатсияҳои оммавии назди Дастгоҳи Президенти Ӯзбекистон.
* 2020—2022: Муовини раиси Шӯрои нозирони Бунёди ҷамъиятии дастгирӣ ва рушди ВАО-и миллии Ӯзбекистон.
* 2022—2023: Мудири бахши коммуникатсия ва сиёсати иттилоотии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ӯзбекистон.
* 2023—2025: Ёвари Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон (баландтарин мақом дар ҳайати маъмурияти президент пас аз барҳам додани вазифаи роҳбари маъмурият).
* Аз июни 2025: Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон&lt;ref name=&quot;admin&quot; /&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.gazeta.uz/en/2025/06/24/saida-mirziyoyeva/ Saida Mirziyoyeva appointed head of Presidential Administration of Uzbekistan] — Gazeta.uz.
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи давлатии Маскав]]</text>
      <sha1>fp937o4amv9bs9qmxtuw6kvmsf2z6q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10 биёбони бузургтарин дар рӯи Замин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332897</id>
    <revision>
      <id>1492194</id>
      <parentid>1481806</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5645" sha1="ij3isprbv0htojfbmqo4c6wql307t77" xml:space="preserve">'''Феҳристи 10 [[Биёбон|биёбони]] бузургтарин дар рӯи Замин''' (хушки биёбонӣ ва сарди арктикӣ).

'''Биёбон''' — минтақаи табиии сатҳи Замин мебошад, ки бо камёбӣ ё набудани растаниҳо, камии боришот ва шароити душвори иқлимӣ тавсиф мешавад. Дар маънои васеъ, биёбон минтақаи табииест, ки дар он наботот ё тамоман вуҷуд надорад ё танҳо намудҳои камшумори ба хушкӣ тобовар мерӯянд. Биёбонҳо дар шароити иқлими сахт (хушк – [[иқлими биёбонӣ]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/development/sustainable/desertification/|title=Факты о пустынях и опустынивании|website=www.un.org|lang=RU|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208155734/http://www.un.org/ru/development/sustainable/desertification/|archivedate=2022-02-08}}&lt;/ref&gt; ё сард – [[биёбони арктикӣ]]) ба вуҷуд меоянд.

Биёбонҳо метавонанд регзор, санглох, гилӣ, шӯрзамин ва барфию яхӣ бошанд. Аз сабаби номусоидии шароити табиӣ барои зиндагии бароҳат, биёбонҳо одатан минтақаҳои камаҳолӣ ба ҳисоб мераванд.

== Биёбонҳо бо масоҳати зиёда аз 50,000 км² ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!Место
!Номи биёбон
!Намуд
!Акс
!Масоҳат(км²)
!Макон
|-
|1
|Биёбони Антарктика
|Хунук
|[[Акс:Antarctica_6400px_from_Blue_Marble.jpg|пайванд=Акс:Antarctica_6400px_from_Blue_Marble.jpg|100x100пкс]]
|14 200 000&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vokrugsveta.ru/articles/v-serdce-pustoty-5-krupneishikh-pustyn-mira-id657255/|title=5 крупнейших пустынь мира {{!}} Вокруг Света|website=www.vokrugsveta.ru|lang=RU|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624212357/https://www.vokrugsveta.ru/articles/v-serdce-pustoty-5-krupneishikh-pustyn-mira-id657255/|archivedate=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://geographical.co.uk/science-environment/the-worlds-largest-deserts|title=The world's 10 largest deserts|first=Geographical|last=Staff|website=Geographical|date=2022-08-23|lang=en-GB|accessdate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624213201/https://geographical.co.uk/science-environment/the-worlds-largest-deserts|archivedate=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;
|[[Антарктида]]
|-
|2
|Биёбони Арктика
|Хунук
|[[Акс:Arctica_surface.jpg|пайванд=Акс:Arctica_surface.jpg|100x100пкс]]
|13 900 000&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|Ҳудудҳои биёбонӣ [[Арктика]] дар [[Аляска]], дар [[Канада]], [[Гренландия]] ([[Дания]]), [[Русия]] ва [[Исландия]]
|-
|3
|[[Саҳрои бузург]]
|Тропикӣ
|[[Акс:Sahara_satellite_hires.jpg|пайванд=Акс:Sahara_satellite_hires.jpg|100x100пкс]]
|9 200 000&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Алҷазоир]], [[Чад]], [[Миср]], [[Либиё]], [[Малӣ]], [[Мавритания]], [[Марокаш]], [[Ниҷер]], [[Судон]], [[Тунис]] ва [[Саҳрои Ғарбӣ]]
|-
|4
|[[Биёбони Австралия]] (иборат аз 10 саҳрои биёбонӣ)
|Тропикӣ ва Субтропикӣ
|[[Акс:Australia_satellite_plane.jpg|пайванд=Акс:Australia_satellite_plane.jpg|100x100пкс]]
|2 700 000&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Австралия]]
|-
|5
|Биёбонҳои Нимҷазираи Араб
|Тропикӣ
|[[Акс:Arabian_Desert.png|пайванд=Акс:Arabian_Desert.png|100x100пкс]]
|2 300 000&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|[[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]], [[Ироқ]], [[Кувайт]], [[Қатар]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|ИМА]], [[Умон]] ва [[Яман]]
|-
|6
|[[Биёбони Габи]]
|Субтропикӣ
|[[Акс:Gobi.png|пайванд=Акс:Gobi.png|100x100пкс]]
|1 300 000
|[[Муғулистон]] ва [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]]
|-
|7
|[[Калаҳарӣ]]
|Субтропикӣ
|[[Акс:Kalahari.png|пайванд=Акс:Kalahari.png|120x120пкс]]
|930 000
|[[Ангола]], [[Ботсвана]], [[Намибия]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]]
|-
|8
|[[Биёбони Патагония]]
|
|[[Акс:Patagonian-419px.png|пайванд=Акс:Patagonian-419px.png|143x143пкс]]
|670 000
|[[Аргентина]] ва [[Чили]]
|-
|9
|Биёбони ғарбии ИМА 
|
|[[Акс:Greatbasinmap.png|пайванд=Акс:Greatbasinmap.png|112x112пкс]]
|490 000
|[[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|-
|10
|[[Биёбони Сурия]]
|Субтропикӣ
|[[Акс:Syrian_Desert.png|пайванд=Акс:Syrian_Desert.png|100x100пкс]]
|460 000
|[[Сурия]], [[Урдун]], [[Ироқ]] ва [[Арабистони Саудӣ]]
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* Бузургтарин биёбонҳои ҷаҳон: дар 2 қисм // Илм ва ҳаёт . 2013: № 5. — С. 88-95 ва № 6. — С. 82-90.
[[Гурӯҳ:Феҳрист:Ҷуғрофиё]]</text>
      <sha1>ij3isprbv0htojfbmqo4c6wql307t77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тими миллии футболи Аргентина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332943</id>
    <revision>
      <id>1492086</id>
      <parentid>1482172</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T21:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6763" sha1="hz0s48tem02s6hxp3zv0yq1kwejcrko" xml:space="preserve">{{Тими миллии футбол
| Ном                   = {{Парчами Аргентина}} Аргентина
| Логотип               = 
| Бар                   = 
| Лақаб                 = ''Сафед-обиҳо'' ({{lang-es|La Albiceleste}})
| Конфедератсия         = [[КОНМЕБОЛ]] (Амрикои Ҷанубӣ)
| Федератсия            = [[Анҷумани футболи Аргентина]]
| Субфедератсия         = 
| Мураббӣ               = [[Лионел Скалони]]
| Менеҷер               = 
| Капитан               = [[Лионел Месси]]
| Бештарин бозии миллӣ  = [[Лионел Месси]] (207)&lt;ref name=&quot;StatRSSSF&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html |title=Argentina — Record International Players |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]] |access-date=2016-11-16 |lang=en |archive-date=2010-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113172740/http://rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Беҳтарин голзан       = [[Лионел Месси]] (125)&lt;ref name=&quot;StatRSSSF&quot;/&gt;
| Варзишгоҳи хонагӣ     = «[[Варзишгоҳи Монументал|Монументал]]»
| Раддабандии ФИФА      = '''2''' {{коҳиш}} 1 &lt;small&gt;(20 июли 2026)&lt;/small&gt;
| MAX                   = '''1''' &lt;small&gt;(март 2007, октябр 2007 — июн 2008, июл—октябр 2015, апрел 2016 — апрел 2017, апрел 2023 — сентябр 2025)&lt;/small&gt;
| MIN                   = '''20''' &lt;small&gt;(август 1996)&lt;/small&gt;
| Коди ФИФА             = ARG
| pattern_la1           = _arg26h
| pattern_b1            = _arg26hA
| pattern_ra1           = _arg26h
| pattern_sh1           = _arg26h
| pattern_so1           = _adidaswhitel
| leftarm1              = FFFFFF
| body1                 = FFFFFF
| rightarm1             = FFFFFF
| shorts1               = FFFFFF
| socks1                = FFFFFF
| pattern_la2           = _arg26A
| pattern_b2            = _arg26AA
| pattern_ra2           = _arg26A
| pattern_sh2           = _arg26A
| pattern_so2           = _adidaswhitel
| leftarm2              = 000000
| body2                 = 000000
| rightarm2             = 000000
| shorts2               = 000000
| socks2                = 000000
| НахустБозӣ            = {{Парчами Уругвай}} [[Тими миллии футболи Уругвай|Уругвай]] 2:3 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина (1812—1985)}}&lt;br&gt;''([[Монтевидео]], [[Уругвай]]; 20 июли 1902)''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesa/argurures.html |title=Argentina — Uruguay Matches 1902—2017 |author=Héctor Darío Pelayes |date=2010-09-24 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]] |access-date=2024-04-22 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014113318/https://www.rsssf.org/tablesa/argurures.html |archive-date=2023-10-14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Пирӯзӣ                = {{Парчами Аргентина (1812—1985)}} '''Аргентина''' 12:0 [[Тими миллии футболи Эквадор|Эквадор]] {{Парчами Эквадор}}&lt;br&gt;''([[Монтевидео]], [[Уругвай]]; 22 январи 1942)''
| Шикаст                = {{Парчами Чехословакия}} [[Тими миллии футболи Чехословакия|Чехословакия]] 6:1 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина (1812—1985)}}&lt;br&gt;''([[Ҳелсингборг]], [[Шветсия]]; 15 июни 1958)'' &lt;br&gt; {{Парчами Уругвай}} [[Тими миллии футболи Уругвай|Уругвай]] 5:0 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина (1812—1985)}}&lt;br&gt;''([[Гуякил]], [[Эквадор]]; 16 декабри 1959)'' &lt;br&gt; {{Парчами Аргентина}} '''Аргентина''' 0:5 [[Тими миллии футболи Колумбия|Колумбия]] {{Парчами Эквадор}}&lt;br&gt;''([[Буэнос Айрес]], [[Аргентина]]; 5 сентябри 1993)'' &lt;br&gt; {{Парчами Боливия}} [[Тими миллии футболи Боливия|Боливия]] 6:1 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина}}&lt;br&gt;''([[Ла-Пас (Боливия)|Ла-Пас]], [[Боливия]]; 1 апрели 2009)'' &lt;br&gt; {{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]] 6:1 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина}}&lt;br&gt;''([[Мадрид]], [[Испониё]]; 15 июни 2018)''
| БозӣҶҶ                = 19
| НомиҶҶ                = [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]
| НахустҶҶ              = 1930
| НатиҷаҶҶ              = [[Акс:Gold medal world centered-2.svg|16px]] Қаҳрамон ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1978|1978]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1986|1986]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]])
| БозӣМинт              = 43
| ҶомМинт               = [[Ҷоми Амрико]]
| НахустМинт            = 1916
| НатиҷаМинт            = [[Акс:Gold medal southamerica.svg|16px]] Қаҳрамон ([[Ҷоми Амрико 1921|1921]], [[Ҷоми Амрико 1925|1925]], [[Ҷоми Амрико 1927|1927]], [[Ҷоми Амрико 1929|1929]], [[Ҷоми Амрико 1937|1937]], [[Ҷоми Амрико 1941|1941]], [[Ҷоми Амрико 1945|1945]], [[Ҷоми Амрико 1946|1946]], [[Ҷоми Амрико 1947|1947]], [[Ҷоми Амрико 1955|1955]], [[Ҷоми Амрико 1957|1957]], [[Ҷоми Амрико 1959|1959]], [[Ҷоми Амрико 1991|1991]], [[Ҷоми Амрико 1993|1993]], [[Ҷоми Амрико 2021|2021]], [[Ҷоми Амрико 2024|2024]])
}}

'''Тими миллии футболи Аргентина''' ({{lang-es|Selección de fútbol de Argentina}}) — намояндаи [[Аргентина]] дар рӯйдодҳои байналмилалии футбол аст ва зери назари [[анҷумани футболи Аргентина]] қарор дорад.

== Таърих ==

== Пироҳан, нишон ва рангҳо ==

== Ҷоизаҳо ==

== Омор ==

== Футболбозони беҳтарин дар таърих ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Навигатсия}}

* [https://www.afa.com.ar/ Анҷумани футболи Аргентина]{{ref|es}}

[[Гурӯҳ:Тимҳои миллии футбол]]</text>
      <sha1>hz0s48tem02s6hxp3zv0yq1kwejcrko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Риштасим</title>
    <ns>0</ns>
    <id>333982</id>
    <revision>
      <id>1492044</id>
      <parentid>1488642</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15834" sha1="qf7i4oef16kyp7igizhwxl325eojgiv" xml:space="preserve">

[[Акс:Ancient_Egypt_rope_manufacture.jpg|рост|мини|300x300пкс| Тасвири занони Мисри қадим, ки ба риштасимсозии механикӣ машғуланд, аввалин далели графикии ин [[ҳунар]] аст, дар ду қатори поёнии расм нишон дода шудааст.]]

'''Риштасим''' (инчунин '''арғамчин''') — маҳсулоти чандир, ки аз [[сим]] ё нахҳои органикӣ сохта шудааст. Риштасимҳоро печондан ё бофтан мумкин аст.

Дар забони гуфтугӯӣ, калимаи '''&quot;риштасим&quot;''' барои маҳсулоте истифода мешавад, ки аз нахҳои нарми эластикии органикӣ ё синтетикии диаметри калон ва '''кабел''' сохта шудаанд.— дар бораи маҳсулоти [[сим]]&lt;nowiki/&gt;ӣ (металлӣ).

== Ном ==
[[Акс:Fraying wire rope.jpg|мини|риштасими канда]]
'''Риштасим''' як [[арғамчин]]&lt;nowiki/&gt;и хеле мустаҳкам ва дағал аст, ки аз нах ё [[сим]] сохта шудааст. 

== Таърих ==
Рушди назарраси сайёҳии баҳрӣ дар [[Кафшиёти бузурги ҷуғрофиёӣ|давраи Кафшиёти бузурги ҷуғрофиёӣ]] шумораи зиёди риштасимҳоро талаб мекард, ки боиси афзоиши босуръати истеҳсоли онҳо ва пайдоиши касби риштасоз гардид.

[[Ҳунарманд|Ҳунармандон]], рамзгузорон ва истеҳсолкунандагони риштасим (&quot;krutels&quot;)  дастгоҳҳои механикиро барои печондан истифода мебурданд. Мошини печонидани риштасимҳои соддатарин (сайёр) аз як маховик иборат буд, ки амудӣ ҷойгир карда шуда, бо гардиши муш ба ҳаракат медаровард ва бо гардонандаи тасма ба чархи дуюми диаметри хурдтар пайваст карда шуда буд, ки ба маркази он қалмоқчаи [[оҳан]]&lt;nowiki/&gt;ин васл карда шуда буд. Як ришта ё якчанд ришта ба қалмоқ часпонида мешаванд, ки ҳангоми чарх задани маховик ба ришта ё риштасим печонида мешаванд. Мошинҳои мураккабтар дар чарх якчанд қалмоқ доранд 
Истеҳсоли [[корхона]]ҳо дар [[шаҳр|шаҳрҳои]] соҳилӣ муддати тӯлонӣ вуҷуд дошт, дар ҳоле ки истеҳсоли [[Ҳунарманд|ҳунармандӣ]] дар минтақаҳои [[кишоварзӣ]] васеъ паҳн шуда буд ва бо назардошти аҳамияти бузург барои иқтисоди миллӣ, [[оила|оилаҳои]] [[деҳқон|деҳқонро]] дар вақти холии худ аз корҳои саҳроӣ машғул мекарданд.

Риштасимсозони [[ҳунарманд]], рамзгузорон ва истеҳсолкунандагони [[арғамчин|арғамчини]] [[сим|симин]] (&quot;krutels&quot;)  дастгоҳҳои механикиро барои печондан истифода мебурданд. Мошини печонидани риштасимҳои соддатарин (сайёр) аз як маховик иборат буд, ки амудӣ ҷойгир карда шуда, бо гардиши муш ба ҳаракат медаровард ва бо гардонандаи [[тасма]] ба чархи дуюми диаметри хурдтар пайваст карда шуда буд, ки ба маркази он қалмоқчаи оҳанин васл карда шуда буд. Як ришта ё якчанд ришта ба қалмоқ часпонида мешаванд, ки ҳангоми чарх задани маховик ба риштасим  печонида мешаванд. Мошинҳои мураккабтар дар чарх якчанд қалмоқ доранд.

== Арғамчин ==
'''Арғамчин''', андоза. '''риштасим''' &amp;nbsp; — сими борик ва чандир. Он аз маводҳои гуногун (ришта, [[пашм]], [[абрешим]], нахҳои синтетикӣ) сохта шудааст ва барои бастан ё бастани касе ё чизе пешбинӣ шудааст.

* '''Сатр'''&amp;nbsp;— арғамчин барои овезон кардани [[гаҳвора]]
* '''Кашолакунӣ'''&amp;nbsp;— арғамчин барои бастани сутунҳои кат
* '''Сим'''&amp;nbsp;— арғамчини ноҳамвор
* '''Сатр'''&amp;nbsp;— арғамчини тунук, лента барои бастани либос
* '''Очкур'''&amp;nbsp;— арғамчин барои танг кардани шим, шими ҳарам
* '''Сатр'''&amp;nbsp;— арғамчини борик, ресмон ва умуман ресмон 
* '''Сим'''&amp;nbsp;— арғамчини борике, ки аз риштаҳои печида ё риштаҳои ришта бофта шудааст
* '''Ришта'''&amp;nbsp;— арғамчини борики бастабандӣ, бастан ва дӯхтан
&lt;gallery mode=&quot;slideshow&quot;&gt;
Rope MET DP228247.jpg|Лён египетский, [[среднее царство]], [[Метрополитен-музей]]
Rope_of_palm_fiber,_Deir_el-Bahri,_western_Thebes,_Egypt,_New_Kingdom,_1567-1085_BC_-_Royal_Ontario_Museum_-_DSC09719.JPG|Пальмовая веревка кабельной работы 2-е тысячелетие до н. э., [[Королевский музей Онтарио]]
Rope Jar Sling MET 22.3.310-ef.jpeg|Тростниковая веревка XXI-XVII век до н. э., Метрополитен-музей
Ancient_Egypt_rope_manufacture.jpg|Древнеегипетское произведение искусства, изображающее изготовление веревки механическим способом
Cordes-originales-barque-kh%C3%A9ops.jpg|веревка, обнаруженная на корабле [[Солнечные ладьи]]
Man_Making_Leather_Rope,_Tomb_of_Rekhmire_MET_eg33.8.2x.jpg|Изготовление кожанной веревки, [[Рехмира]] около 1479г.
Cachalot_MHNT_ETH_AC_NC_172_Saves.jpg|Зуб кашалота снабжен подвесным шнуром, сплетенным из лианы, Новая Каледония XIX век
Cerveliere_(Cap_Worn_Under_Mail)_MET_sfsb14.25.609s1.jpg|[[Цервельер]] из веревок XV век
Model_Donkey_Bag_MET_26.3.252-ef.jpeg|веревочная сумка, Среднее царство
Rope_stretching.jpg|Измерением земли и восстановлением границ земельных участков занимались в Древнем Египте специальные землемеры, которые и были, по-видимому, первыми геометрами. Они пользовались при этом веревками, отчего греки называли их герпедонаптами — веревковязателями&lt;ref&gt;Александров А.Д. [https://books.google.ru/books?hl=ru&amp;lr=&amp;id=RmX-AgAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA10 Основания геометрии.] — C.11 — 1987&lt;/ref&gt;. Measuring and recording the harvest, tomb of Menna.
Net, 7840-1870 BC, Danger Cave, Utah, milkweed cordage - Natural History Museum of Utah - DSC07275.JPG|Сеть из Ваточника [[Дэнджер]], XIX век до н. э.
SMT D197 Maya twisting strands of rope.jpg|[[Майя (цивилизация)]] пластина подготовки материала из Мадридского кодекса&lt;ref&gt;[https://en.wikisource.org/wiki/A_Study_of_the_Manuscript_Troano/Chapter_5 A Study of the Manuscript Troano] / by Cyrus Thomas; with an introduction by D. G. Brinton; U.S. Geographical and Geological Survey of the Rocky Mountain Region, J. W. Powell (in charge).— p. 131 — Washington: Government Printing Office, 1882.&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Арғамчинҳои пӯлодӣ ==
[[File:Heavy Duty 2 TON Car Towing Rope.jpg|thumb|сими кашолакунии автомобилӣ аз полиэстер]]
Арғамчинҳои пӯлодӣ (кабелҳо) — қисми асосии мошинҳо ва механизмҳои борбардорӣ, нақлиётӣ, заминканӣ ва мошинҳои сохтмонии роҳ.

Истеҳсоли риштасим аз замонҳои қадим дар байни ҳамаи халқҳо маълум буд. Риштасимҳо ва тӯрҳои моҳидорӣ, ки аз [[чӯб]]&lt;nowiki/&gt;и [[бед]] сохта шудаанд, аллакай хоси [[Мезолит|давраи мезолит]] мебошанд. Маълум нест, ки оё риштасимҳо аллакай барои интиқоли [[санг]]&lt;nowiki/&gt;ҳо ва сохтани сохторҳои мегалитӣ (менгирҳо, долменҳо) ба қадри кофӣ ғафс ва қавӣ буданд ё не. риштасиме, ки аз чӯби линден сохта шудааст, ки диаметри он тақрибан 4 см аст, ки ба тақрибан соли 1500 пеш аз милод тааллуқ дорад, дар [[кон|кони]] [[намак|намаки]] Ҳаллштатт кашф шудааст. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhm-wien.ac.at/hallstatt/bergwerk/bronzezeit/transportablauf/seile__co|title=Seile &amp; Co: Binde- und Zugmaterialien im Bergwerk|website=Naturhistorisches Museum Wien|publisher=Naturhistorisches Museum Wien|lang=нім|accessdate=28 серпня 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250119165503/https://www.nhm-wien.ac.at/hallstatt/bergwerk/bronzezeit/transportablauf/seile__co|archivedate=2025-01-19}}&lt;/ref&gt; Аввалин [[тасвир|тасвирҳои]] [[устохона|устохонаҳои]] риштасимсозӣ аз [[Мисри Қадим]] пайдо шудаанд.

Арғамчинҳои пӯлодӣ&amp;nbsp;— яке аз маҳсулоти маъмултарини металлӣ буда, дар ҳама соҳаҳо истифода мешаванд: истеҳсоли нафт ва газ, истихроҷи маъдан, ангишт, мошинсозӣ, нақлиёти баҳрӣ, дарёӣ, хушкӣ ва ғайра.

== Риштаҳои истихроҷ ==
Риштаҳое, ки аз нахҳои растанӣ сохта шудаанд, хеле пеш аз давраи мо дар истихроҷи [[маъдан]] истифода мешуданд.&amp;nbsp;ҳастанд, металлӣ&amp;nbsp;- аз охири асри XVIII.

=== Тавсифи умумӣ ===
Дар дастгоҳҳои борбардории [[кон|конҳо]] барои пайваст кардани киштии борбардор ба барабан ё шкиви гардонандаи соишӣ ва ғелонидани [[ароба]]чаҳо тавассути [[кон|конҳои]] [[кӯҳ|кӯҳӣ]] бо истифода аз лебедкаҳо ва ғайра истифода мешавад. Маводи асосии тайёр кардани ресмонҳо, ки дар истихроҷи [[маъдан]] истифода мешаванд. ҳолат,&amp;nbsp;— [[пӯлод]], камтар [[Капрон|нейлон]] ва дигар маводҳои синтетикӣ; баъзан нахҳои [[банг]]дона ва [[алоэ]] барои сохтани мағзи арғамчинҳои пӯлодӣ истифода мешаванд. Сими риштаҳо, ки барои истифода дар муҳитҳои хашмгин пешбинӣ шудаанд, бо руҳ пӯшонида шудаанд. Намудҳои зерини риштаҳо мавҷуданд: печида, печиданашуда, бофташуда. Мувофиқи самти печиш, риштаҳо ба печҳои рост ва чап, салибӣ, мувозӣ ва печҳои омехта тақсим карда мешаванд. [[Сим]] дар як амалиёт ё дар якчанд қабат пайдарпай дар атрофи ядро печонида мешавад. Барои муҳофизат кардани унсурҳои риштаҳо аз зангзанӣ, соишҳои махсус ва дигар равғанҳои молиданӣ истифода мешаванд (риштаҳои ҳамвор бо [[Резина| резин]] пӯшонида шудаанд). Бо ҳамин мақсад, инчунин барои баланд бардоштани муқовимати фарсудашавии риштаҳои пӯлодин, рӯйпӯшҳо аз қатронҳои полиамидӣ истифода мешаванд. Мӯҳлати хидмати риштаҳои бардорандаи [[кон]] аз 1,5 то 3 сол аст.

=== Сохтмон ===
Маводи асосии тайёр кардани риштаҳои, ки дар истихроҷи [[маъдан]] истифода мешаванд. ҳолат,&amp;nbsp;— пӯлод, камтар нейлон ва дигар маводҳои синтетикӣ; баъзан нахҳои бангдона ва алоэ барои сохтани асли риштаҳои пӯлодӣ истифода мешаванд. Сими ресмонҳо, ки барои истифода дар муҳитҳои хашмгин пешбинӣ шудаанд, бо руҳ пӯшонида шудаанд. Сим дар як амалиёт ё дар якчанд қабат пайдарпай дар атрофи ядро печонида мешавад. Дар ҳолати аввал, риштае бо печиши оддӣ (яккарата) ба даст оварда мешавад. Бо истифода аз онҳо ҳамчун ришта, риштаи дуқабата сохта мешавад. Дар навбати худ, риштаҳои  дуқабата метавонанд ҳамчун ресмон барои истеҳсоли риштаҳои сеқабата (кабелӣ) хизмат кунанд.&amp;nbsp;— кабелҳо. Риштаҳои (кабелҳо) шаклҳои мудаввар ва шаклдор доранд.&amp;nbsp;— секунҷа, байзашакл ва ҳамвор.


* Риштае, ки то 25 мм (то 1 [[Инч|дюйм]] ) дорад, &quot;лента&quot; номида мешавад.
* Сими 25-101.6 мм (1-4 дюйм) (номҳои махсус надорад)
* Риштаи 101.6–152.4 мм (4–6 дюйм) &quot;марворид&quot; номида мешавад
* Арғамчинҳои 152.4–330.2 мм (6–13 дюйм) &quot;сим&quot; номида мешаванд.
* Сими зиёда аз 330.2 мм (13 дюйм) &quot;ресмон&quot; номида мешавад.

== Нигаред инчунин ==

* Қад кашидани арғамчин
* арраи симӣ
* Кашиданиарғамчин
{{хурд}}
== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

 
{{Пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Технология]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]
[[Гурӯҳ:Таҷҳизоти кӯҳнавардӣ]]</text>
      <sha1>qf7i4oef16kyp7igizhwxl325eojgiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Занбақи оташин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334300</id>
    <revision>
      <id>1492157</id>
      <parentid>1490974</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32441" sha1="kpb5i3ny287gzmpcepgtpw3li0naujb" xml:space="preserve">{{Таксон
| image file = Flame Lily.jpg
| regnum = Рустаниҳо
| rang = Намуд
| parent = Gloriosa
| latin = Gloriosa superba
| wikispecies = Gloriosa superba
| wikicommons = Gloriosa superba
| author = [[L.]] (1753)
| synref = &lt;ref name=&quot;Kew&quot;&gt;{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:535953-1 |title=''Gloriosa superba'' L. |date=2017 |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=4 December 2020 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127010246/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:535953-1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FOZ&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=113060 |title=''Gloriosa superba'' |publisher=Flora of Zimbabwe |access-date=1 June 2026 |archive-date=13 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913043918/http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=113060 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PIER&quot;&gt;{{cite web |title=''Gloriosa superba'' |url=http://www.hear.org/pier/species/gloriosa_superba.htm |work=Pacific Island Ecosystems at Risk |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529130948/http://www.hear.org/pier/species/gloriosa_superba.htm |archive-date=29 May 2023}}&lt;/ref&gt;
| syn = {{collapsible list|title=''
| {{btname|Methonica superba|Crantz (1766)}}
| {{btname|Eugone superba|Salisbury (1796)}}
| {{btname|Gloriosa cirrhifolia|Stokes (1812)}}
| {{btname|Methonica gloriosa|Salisbury (1812)}}
| {{btname|Gloriosa angulata|Schumacher (1827)}}
| {{btname|Gloriosa doniana|Schultes &amp; Schultes (1829)}}
| {{btname|Gloriosa nepalensis|Don (1830)}}
| {{btname|Methonica senegalensis|Poiteau (1830)}}
| {{btname|Methonica doniana|Kunth (1843)}}
| {{btname|Gloriosa superba var. angustifolia|Baker (1879)}}
| {{btname|Gloriosa superba f. doniana|Durand &amp; Schinz (1894)}}
| {{btname|Gloriosa superba f. angustifolia|Kuntze (1898)}}
| {{btname|Gloriosa lutea|Masters (1901)}}
| {{btname|Gloriosa rothschildiana|O'Brien (1903)}}
| {{btname|Gloriosa verschuurii|Hoog (1950)}}
| {{btname|Gloriosa rockefelleriana|Stehlé &amp; Stehlé (1965)}}
}}
| range map = Gloriosa superba distribution.png
| range map caption = Паҳншавӣ
| range legend = {{legend|#11b700|Паҳншавии табиӣ}}{{legend|#00d2cb|Паҳншавии ғайрибумӣ}}
}}
'''Занбақи оташин'''&lt;ref name=&quot;FOZ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npgsweb&quot;&gt;{{cite web |title=Gloriosa superba |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail?id=17663 |website=Germplasm Resources Information Network |publisher=Agricultural Research Service, United States Department of Agriculture |access-date=2026-08-01 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Purdue&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/cropfactsheets/gloriosa.html |title=Gloriosa superba |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops &amp; Plant Products, [[Донишгоҳи Пӯрду]] |year=2002 |access-date=2013-05-27 |archive-date=2013-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130307122252/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/CropFactSheets/gloriosa.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;, '''занбақи печанда'''&lt;ref name=&quot;npgsweb&quot;/&gt;, '''занбақи хазанда'''&lt;ref name=&quot;npgsweb&quot;/&gt;, '''занбақи бошукӯҳ'''&lt;ref name=&quot;npgsweb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FD&quot;&gt;{{cite web |last=Scheper |first=Jack |url=http://www.floridata.com/ref/g/glor_rot.cfm |title=Gloriosa superba |website=Floridata |access-date=2026-06-01 |archive-date=2025-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024214613/https://floridata.com/ref/g/glor_rot.cfm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; ё '''чанголи паланг'''&lt;ref name=&quot;FD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PIERnames&quot;&gt;{{cite web |title=Common names, Gloriosa superba |url=http://www.hear.org/pier/commonnames/details/gloriosa_superba.htm |website=Pacific Island Ecosystems at Risk |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529180315/http://www.hear.org/pier/commonnames/details/gloriosa_superba.htm |archive-date=2023-05-29 |access-date=2026-06-01 |url-status=dead |language=en}}&lt;/ref&gt; ({{lang-la|Gloriosa superba}}) — як намуди [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустании гулдор]] аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] [[Савринҷониҳо|савринҷониҳо]] ({{lang-la|Colchicaceae}}) мебошад. Ин гиёҳ дар аксари минтақаҳои [[Африқо]] (ғайр аз [[Африқои Шимолӣ]]), [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]] ва қисмати ҷанубу марказии [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] мерӯяд. Онро ба баъзе минтақаҳои [[Амрико]], [[Австралия]] ва ҷазираҳои [[Уқёнуси Ором]] низ овардаанд.

Ин рустанӣ гулҳои зебои [[Сурх|сурху]] [[Зард|зард]] дорад, ки дар [[Поя|пояҳои]] дароз мерӯянд. Аксари қисмҳои он хеле [[Заҳр|заҳрноканд]], вале онро дар [[Тибби халқӣ|тибби халқӣ]] васеъ истифода мебаранд.
{{Clear}}
== Тавсифоти гиёҳшинохтӣ ==
[[Акс:Gloriosa superba 1DS-II 3-3511.jpg|thumb|right|150px|Мева]]
[[Акс:Seed pod of Gloriosa superba (14872918441).jpg|thumb|right|150px|Ғӯза бо тухмҳояш]]
Занбақи оташин рустании алафии [[Рустаниҳои бисёрсола|бисёрсола]] буда, аз [[Решапоя|решапояи]] ғафси сафед ва горизонталӣ мерӯяд.&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Purdue&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kew.org/plants-fungi/Gloriosa-superba.htm |title=''Gloriosa superba''. |archive-url=https://web.archive.org/web/20130606221835/http://www.kew.org/plants-fungi/Gloriosa-superba.htm |archive-date=6 June 2013 |publisher=World Checklist of Selected Plant Families, Royal Botanic Gardens, Kew |year=2011 }}&lt;/ref&gt; [[Поя]]и он борик буда, дар рустаниҳои печанда то 3–4 м мерасад, аммо дар рустаниҳои ростқад кӯтоҳтар аст.&lt;ref name=&quot;FOZ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;

Дар нӯги баргҳои он [[Печак (ботаника)|печакҳои]] сабзи дарозиашон 5–7,6 см мавҷуданд, ки ба рустанӣ барои ба рӯи чизҳо часпида баромадан ёрӣ мерасонанд.&lt;ref name=&quot;FD&quot;/&gt;

Баргҳо дар поя банавбат ё рӯбарӯ ҷойгир шудаанд.&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FOC&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200027670 |title=''Gloriosa superba'' |publisher=Flora of China |access-date=1 June 2026 |archive-date=10 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260310183411/http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200027670 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Онҳо нештаршакл ё байзашакли дарозрӯя буда, нӯгашон ба печак табдил ёфтааст.&lt;ref name=&quot;FOZ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FOC&quot;/&gt; Баргҳо бо думчаҳои кӯтоҳ ба поя пайваст мешаванд.&lt;ref name=&quot;FOC&quot;/&gt; Дарозии баргҳо 10,2–12,7 см ва барашон 1,3–2,5 см мебошад.&lt;ref name=&quot;Purdue&quot;/&gt; Канори онҳо ҳамвор буда, дар болояш якчанд раги барҷаста дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;

Ин рустанӣ гулҳои калони тоқа мебарорад, ки дарозиашон аз 7,6 то 12 см ва [[Диаметр|диаметрашон]] аз 4,5 то 7 см мерасад.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FD&quot;/&gt; Вазни ҳар гул метавонад аз 2,5 грамм зиёд бошад.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://epubs.icar.org.in/ejournal/index.php/JMAP/article/view/22885/pdf |title=Reproductive biology of ''Gloriosa superba'' |journal=Journal of Medicinal and Aromatic Plants |volume=3 |issue=2 |pages=5–11 |first1=A. |last1=Selvarasu |first2=R. |last2=Kandhasamy |year=2012 |archive-date=2015-12-08 |access-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208122724/http://epubs.icar.org.in/ejournal/index.php/JMAP/article/view/22885/pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Гулҳо дар [[Гулпоя|гулпояҳои]] борику дароз ҷойгир шуда, дарозии онҳо то 20 см мерасад.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt; Гулҳо дуҷинса ва мунтазам (актиноморфӣ) мебошанд. [[Гулпӯш]]и онҳо аз шаш баргчаи гулпӯши одӣ (тепал) иборат аст, ки дарозиашон аз 5 то 8,3 см мерасад.&lt;ref name=&quot;FOZ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt; Ин баргчаҳо дарозрӯя, қошуқшакл ва дорои канорҳои мавҷнок буда, танҳо дар қисми поёнашон ба ҳам пайвастаанд.&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt; Ҳангоми шукуфтани [[Ғунча|ғунчаҳои]] хурди сабз, гулбаргмонандҳо дароз шуда, ба пушт қат мешаванду рангашонро дигар мекунанд.&lt;ref name=&quot;FD&quot;/&gt; Гулҳои пурра шукуфта ранги баланди зарду сурх доранд.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FD&quot;/&gt; Дигар навъҳо, бо рангҳои [[Сафед|сафедтоб]], [[Зард|зард]], [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], [[Ҷигарранг|ҷигарранг]] ва [[Бунафш|бунафштоби]] [[Қаҳваранг|қаҳваранг]] низ мушоҳида шудаанд.&lt;ref name=&quot;FOZ&quot;/&gt;

Ҳар гул шаш [[Гардбарг|гардбарги]] намоён дорад, ки ба самти баргчаҳои гулпӯш ба берун қат шудаанд.&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FD&quot;/&gt; Ҳар гардбарг аз думчаи дарозиаш 3–4 см ва [[Гарддон|гарддони]] 1-сантиметрӣ, ки дар нӯги думча ҷойгир аст, иборат мебошад.&lt;ref name=&quot;FOC&quot;/&gt; [[Гарди гул]] аз шикофҳои вертикалии берунии гарддон хориҷ мешавад.

Маҷмӯи узвҳои модинаи гул ([[гинетсей]]) аз се мевабарг иборат аст, ки аз канорҳои дарунии худ ба ҳам пайваста, гулмодаро ташкил медиҳанд. [[Ғӯрак]]и гул болоӣ буда, дар болои гулбанд ҷойгир аст.&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt; Ҳар гулмода сутунчаи дарозиаш 2,5–3,5 см ва гардгираки дарозиаш 6–7 мм дорад.&lt;ref name=&quot;FOC&quot;/&gt;

Меваи рустанӣ [[Ғӯза|ғӯзаи]] ғафс буда, дарозиаш то 6 см мерасад ва дар дохилаш якчанд тухми сурх ҷойгиранд.&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;

== Паҳншавӣ ==
[[Акс:Pollen grains of Gloriosa superba.jpg|thumb|right|150px|Донаҳои гарди гул]]
Ин рустанӣ дар [[Африқо]], минтақаҳои тропикии [[Осиёи Ҷанубӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], инчунин қисмати ҷанубу марказии [[Чин]] бумӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npgsweb&quot;/&gt; Дар Африқо, ғайр аз [[Африқои Шимолӣ]], он қариб дар тамоми қитъа, аз [[Сенегал]] дар ғарб то [[Эфиопия]] дар шарқ ва то [[Африқои Ҷанубӣ]] дар ҷануб паҳн шудааст.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.prota4u.org/downloads/Gloriosa+superba/Gloriosa+superba.pdf |title=''Gloriosa superba'' L. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194421/http://www.prota4u.org/downloads/Gloriosa+superba/Gloriosa+superba.pdf |archive-date=14 июли 2014 |publisher=Protabase Record Display, Plant Resources of Tropical Africa |first1=E. |last1=Dounias |accessdate=2026-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714194421/http://www.prota4u.org/downloads/Gloriosa+superba/Gloriosa+superba.pdf |archivedate=2014-07-14}}&lt;/ref&gt; Ин гиёҳро ба иёлатҳои [[Ҳавайӣ]] ва [[Алабама]]и ИМА, баъзе минтақаҳои [[Ҷазираҳои Кариб|Кариб]], [[Суринам]] дар Амрикои Ҷанубӣ, иёлатҳои [[Уэлси Ҷанубии Нав]], [[Квинзланд]] ва [[Қаламрави Шимоли]]и Австралия ва инчунин ба ҷазираҳои гуногуни [[Уқёнуси Ором]] овардаанд.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt;

Бо вуҷуди паҳншавии васеъаш дар Осиёи Ҷанубӣ ва Африқо, ин гул дар қисматҳои ҷанубии Африқо, [[Банглодеш]], [[Шри-Ланка]] ва баъзе минтақаҳои [[Ҳиндустон]] камёб шудааст. Сабаби камшавии он, ҷамъоварии бисёри рустаниҳои худрӯй барои корбурд дар тибби халқӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt; Аз тарафи дигар, берун аз маҳалли паҳншавии табиии худ, ин гиёҳ дар Австралия, баъзе ҷазираҳои Уқёнуси Ором, аз ҷумла [[Ҷазираҳои Кук]], [[Полинезияи Фаронса]] ва [[Кирибатӣ]], инчунин дар [[Сингапур]] ҳамчун [[Намуди инвазивӣ|намуди инвазивӣ]] шинохта шудааст.&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.weeds.org.au/cgi-bin/weedident.cgi?tpl=plant.tpl&amp;ibra=all&amp;card=V28 |title=''Gloriosa superba'' |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205204036/http://www.weeds.org.au/cgi-bin/weedident.cgi?tpl=plant.tpl |archive-date=5 February 2012 |publisher=Weeds Australia, National Weeds Strategy |first1=J. R. |last1=Thorp |first2=M. |last2=Wilson |year=1998 |accessdate=2026-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205204036/http://www.weeds.org.au/cgi-bin/weedident.cgi?tpl=plant.tpl |archivedate=2012-02-05}}&lt;/ref&gt;

Ин рустанӣ дар муҳитҳои гуногун, аз ҷумла [[Ҷангали тропикӣ|ҷангалҳои тропикӣ]], [[Саванна|саваннаҳо]], [[Алафзор|алафзорҳо]], регтеппаҳо, канори заминҳои кишоварзӣ, заминҳои беҳосил ва канори роҳҳо мерӯяд.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt; Он одатан дар табиат дар баландии аз 900 то 1300 м аз сатҳи баҳр вомехӯрад,&lt;ref name=&quot;FOC&quot;/&gt; аммо дар баъзе ҷойҳо то баландии 2500 м низ метавонад рӯяд.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt; Мумкин аст, ки дар муҳити табиӣ гулҳои онро [[Шапарак|шапаракҳо]]ву [[Гулмакҳо|гулмакҳо]] [[Гардолудшавӣ|гардолуд]] мекунанд.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;

== Парвариш ==
Занбақи оташин дар [[Осиёи Ҷанубӣ]], баъзе минтақаҳои [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]] ва [[Африқо]] васеъ парвариш карда мешавад. [[Навъ (ботаника)|Навъҳои]] дастпарвари он метавонанд аз навъҳои худрӯй фарқ кунанд. Ин рустанӣ навъҳои қадпаст ва навъҳои дорои гулбаргҳои васеътару ҳамвортар дорад. Инчунин, навъҳои гуногуни ранга, аз ҷумла бо гулҳои пурра сафед, норинҷӣ, олуранг ва зард парвариш карда мешаванд.&lt;ref name=&quot;FOZ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FD&quot;/&gt;

Ин рустаниро бо роҳи кишти тухм ё тақсими решапоя зиёд мекунанд.&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FD&quot;/&gt; Сабзиши тухмҳо метавонад аз чанд ҳафта то се моҳ тӯл кашад.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt; Тухмҳо ҳатто пас аз давраи оромии то нӯҳмоҳа низ қобилияти сабзиши худро нигоҳ медоранд.&lt;ref name=&quot;PIER&quot;/&gt; [[Лӯнда|Лӯндаҳои]] рустаниро ҳар ду сол тақсим мекунанд ва дар давоми як моҳ аз онҳо навдаҳои нав мерӯянд. Азбаски тухмҳо дер месабзанд ва рустаниҳои аз онҳо рӯида барои ба камол расидан се сол вақт талаб мекунанд, барои тезонидани сабзиш ва нашъунамои онҳо аз усулҳои гуногун истифода мебаранд.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt;

Занбақи оташин дар хоки намнок, обгузар ва ҷойҳои равшани офтобрас хуб мерӯяд.&lt;ref name=&quot;FD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt; Рустаниҳои бакамолрасида дар мавсими боронгарӣ тақрибан ҳафт ҳафта гул мекунанд. Барои шукуфтани ғунчаҳо тақрибан ду ҳафта лозим аст. Пас аз анҷоми мавсими гулкунӣ қисми рӯизаминии рустанӣ хушк мешавад ва аз лӯндаҳои зеризаминӣ навдаҳои нав мерӯянд.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt;

Ҳангоми парвариш ин рустанӣ метавонад ба мушкилоти гуногун, аз ҷумла гардолудшавии нокифоя, бемориҳои занбӯруғӣ, пӯсидани лӯндаҳо ва ҳамлаи ҳашароти зараррасон дучор шавад. Аз ҷумлаи зараррасонҳои он шабпаракҳои ''Polytela gloriosa'' ва ''[[Chrysodeixis chalcites]]'', [[Шабуш|шабушҳо]] ва [[Трипсҳо|трипсҳо]] мебошанд.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt;

Ҳангоми ҷамъоварии ҳосил, меваҳоро дастӣ мечинанд ва лӯндаҳоро аз замин кофта мегиранд.&lt;ref name=&quot;Purdue&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt; Меваҳояшро хушк карда, мекушоянд ва тухмҳояшонро ҷудо намуда, дубора хушк мекунанд. Тухмҳо ва решапояҳои рустанӣ ба шакли бутун, хока ё равған фурӯхта мешаванд.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt;

== Таркиби химиявӣ ва заҳрнокӣ ==
[[Акс:Gloriosa superba 1.jpg|thumb|Аксари қисмҳои рустанӣ, аз ҷумла гулҳои он, барои инсон заҳрноканд]]
Занбақи оташин миқдори зиёди [[Колхитсин|колхитсин]] дорад. Колхитсин як навъи [[Алкалоид|алкалоид]] буда, аз [[Аминокислотаҳо|аминокислотаҳои]] [[Фенилаланин|фенилаланин]] ва [[Тирозин|тирозин]] ҳосил мешавад. Ғайр аз колхитсин ва колхикозид, ин рустанӣ дорои алкалоидҳои дигар, аз ҷумла глориозин ва дигар моддаҳои химиявӣ, ба монанди [[Кислотаи хелидонӣ|кислотаи хелидонӣ]] ва [[Кислотаи салитсилӣ|кислотаи салитсилӣ]] мебошад.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;INCHEM&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.inchem.org/documents/pims/plant/pim245.htm |title=''Gloriosa superba'' |publisher=International Programme on Chemical Safety |first1=R. |last1=Fernando |first2=D. |last2=Widyaratna |year=1989 |access-date=2013-05-27 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315013617/http://www.inchem.org/documents/pims/plant/pim245.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Баргҳои ҷавон ва тухмҳои рустанӣ миқдори зиёди колхитсин доранд. Миқдори ин модда дар тухмҳо нисбат ба лӯндаҳо аз ду то панҷ маротиба бештар аст.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt; Дар гулҳои рустанӣ [[Бета-ситостерол|β-ситостерол]], кислотаҳои равғанӣ ва глюкозидҳо низ мавҷуданд.&lt;ref name=&quot;Purdue&quot;/&gt;

Аз сабаби мавҷудияти колхитсин аксари қисмҳои рустанӣ, бахусус тухмҳо ва лӯндаҳои он, хеле [[Заҳр|заҳрноканд]].&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;INCHEM&quot;/&gt; Истеъмоли қисмҳои рустанӣ ё моддаҳои аз он ҳосилшуда метавонад барои инсон, [[Моҳиҳо|моҳиҳо]], [[Гов|говҳо]] ва дигар ҳайвоноти хонагӣ марговар бошад.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aspca.org/Pet-care/poison-control/Plants/gloriosa_lily.aspx |title=Gloriosa Lily |publisher=American Society for the Prevention of Cruelty to Animals |access-date=2026-06-01 |archive-date=2012-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130050430/http://www.aspca.org/Pet-care/poison-control/Plants/gloriosa_lily.aspx |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ҳолатҳои заҳролудшавӣ аксаран дар натиҷаи нофаҳмида аз ба ҷойи [[Батат|батат]] ё [[Ямс|ямс]] истеъмол кардани лӯндаҳои ин рустанӣ рух медиҳанд.&lt;ref name=&quot;INCHEM&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BMJ&quot;&gt;{{cite journal |last1=Gooneratne |first1=B. W. M. |title=Massive generalized alopecia after poisoning by ''Gloriosa superba'' |journal=British Medical Journal |date=1966 |volume=1966 |issue=5494 |pages=1023–1024 |doi=10.1136/bmj.1.5494.1023 |pmc=1844473}}&lt;/ref&gt;

Колхитсин дар [[Роҳи меъдаю рӯда|меъдаю рӯда]] ҷаббида шуда, ба [[Ғишои ҳуҷайра|ғишои ҳуҷайра]] таъсир мерасонад ва раванди [[Тақсимшавии ҳуҷайра|тақсимшавии ҳуҷайраҳоро]] мебандад. Нишонаҳои заҳролудшавӣ одатан аз ду то шаш соат пас аз истеъмол пайдо мешаванд. Ба онҳо [[Дилбеҳузурӣ|дилбеҳузурӣ]], [[Қайкунӣ|қайкунӣ]], сӯзиши гулӯ, дарди шикам, [[Рагкашӣ|рагкашӣ]] ва [[Дарунравӣ|дарунравӣ]] дохил мешаванд. Заҳролудшавӣ инчунин метавонад боиси паст шудани [[Фишори хун|фишори хун]], душвор шудани нафаскашӣ ва беҳушӣ гардад. Бе табобат заҳролудшавӣ метавонад дар давоми чанд рӯз бар асари норасоии нафаскашӣ ё кори дилу рагҳо ба марг оварда расонад.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;INCHEM&quot;/&gt; Барои заҳролудшавӣ аз занбақи оташин давои зидди заҳри махсус вуҷуд надорад.&lt;ref name=&quot;INCHEM&quot;/&gt;

Ин рустанӣ барои инсон ва аксари ҷонварон заҳрнок бошад ҳам, заҳри он ба баъзе [[Ширхӯрон|ширхӯрон]], аз ҷумла [[Ҷайраи пӯпидор|ҷайраи пӯпидор]] ва баъзе намудҳои [[Кӯрмуш|кӯрмушҳо]], таъсир намерасонад.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;
== Корбурд ==
[[Акс:Gloriosa superba-1-Anna park-yercaud-salem-India.JPG|thumb|Лӯндаҳои занбақи оташин дар тибби халқӣ васеъ истифода мешаванд]]

Занбақи оташин ба хотири гулҳои рангорангаш ҳамчун [[Рустании ороишӣ|рустании ороишӣ]] парвариш карда мешавад.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt; Азбаски ин рустанӣ дорои моддаи [[Колхитсин|колхитсин]] мебошад, он дар [[Саноати дорусозӣ|саноати дорусозӣ]] низ васеъ истифода мешавад.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ade |first1=Ravindra |last2=Rai |first2=Mahendra K. |title=Review: Current advances in ''Gloriosa superba'' L. |journal=Biodiversitas |date=2009 |volume=10 |issue=4 |pages=210–214 |doi=10.13057/biodiv/d100409 |doi-access=free |url=http://biodiversitas.mipa.uns.ac.id/D/D1004/D100409.pdf |archive-date=2013-09-01 |access-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901171225/http://biodiversitas.mipa.uns.ac.id/D/D1004/D100409.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Колхитсин барои табобати [[Ниқрис|ниқрис]] ва дигар бемориҳои газакӣ истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Purdue&quot;/&gt; Ин модда инчунин дар таҳқиқоти озмоишӣ барои суст кардани [[Тақсимшавии ҳуҷайра|тақсимшавии ҳуҷайраҳо]] истифода шуда, дар пажӯҳишҳои соҳаи [[Саратоншиносӣ|саратоншиносӣ]] низ корбурд дорад.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt; Дар Африқо аз моддаҳои ин рустанӣ барои заҳролуд кардани тирҳо&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt; ва дар Ҳиндустон барои дур кардани [[Мор|морҳо]] ба кор мебаранд.&lt;ref name=&quot;INCHEM&quot;/&gt;

Занбақи оташин дар тибби халқӣ, аз ҷумла [[Аюрведа|аюрведа]], васеъ истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt; Дар тибби халқӣ онро ҳамчун доруи [[Дарунрон|дарунронӣ]] ва барои табобати захмҳо, [[Артрит|артрит]], [[Бавосир|бавосир]], [[Вабо|вабо]], [[Безурётӣ|безурётӣ]], кирмҳои рӯда, дарди шикам, бемориҳои гурда, [[Моргазидагӣ|моргазидагӣ]], [[Доманаи доғдор|доманаи доғдор]], [[Махав|махав]] ва дигар бемориҳои пӯст истифода мекарданд.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt;

Дар Африқо қисмҳои гуногуни ин рустанӣ барои табобати бемориҳои ҳархела истифода мешаванд. Дар [[Ҷумҳурии Демократии Конго]] баргҳои онро барои табобати [[Зиққи нафас|зиққи нафас]] ва дар [[Бурундӣ]] барои [[Тарбод|тарбод]] истифода мебаранд. Дар [[Кот-д’Ивуар]] ва [[Буркина Фасо]] аз шираи баргҳо барои нест кардани [[Сулфа|сулфа]]ю дард, дар [[Танзания]] бошад, ҳамчун [[Гандзудо|гандзудо]] ва давои [[Вараҷа|вараҷа]] истифода мекунанд. Дар [[Судон]] оби [[Лӯнда|лӯндаҳои]] рустаниро ҳамчун воситаи хобовар ва дар [[Кения]] ва Конго барои табобати бемориҳои шикам истифода мебаранд. Инчунин, онро дар Танзания барои дарди гӯш ва дар [[Зимбабве]] барои дарди дандон ба кор мебаранд.&lt;ref name=&quot;PROTA&quot;/&gt;

Ғайр аз корбурдҳои тиббӣ, ин рустанӣ ва моддаҳои аз он ҳосилшударо барои одамкушӣ, [[Худкушӣ|худкушӣ]], [[Бачапартоӣ|бачапартоӣ]] ва заҳролуд кардани ҳайвонот низ ба кор мебаранд.&lt;ref name=&quot;Kew1&quot;/&gt;

== Фарҳанг ==
[[File:Gloriosa superba Indonesia Stamp 1966.jpg|thumb|upright=0.5|Занбақи оташин дар маркаи почтаи [[Индонезия|индонезӣ]], соли 1966]]
Занбақи оташин [[Гули миллӣ|гули миллии]] [[Зимбабве]] мебошад.&lt;ref name=&quot;FOZ&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Mpofu |first=Thulani |url=https://www.thenationalnews.com/world/africa/zimbabwe-s-national-flower-faces-extinction-1.497350/ |title=Zimbabwe's national flower faces extinction |work=The National |date=26 феврали 2010 |access-date=1 июни 2026 |archive-date=15 декабри 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215102522/https://www.thenationalnews.com/world/africa/zimbabwe-s-national-flower-faces-extinction-1.497350 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Соли 1947, ҳангоми сафар ба [[Родезия]], ба малика [[Елизаветаи II]] ба муносибати 21-солагияш сӯзанаки [[Алмос|алмосие]] тақдим карда шуд, ки ба шакли ин гул сохта шуда буд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.royalcollection.org.uk/microsites/queenandcommonwealth/MicroObject.asp?row=92&amp;themeid=944&amp;item=92 |title=Flame Lily Brooch, 1947 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927145533/http://www.royalcollection.org.uk/microsites/queenandcommonwealth/MicroObject.asp?row=92&amp;themeid=944&amp;item=92 |archive-date=27 сентябри 2013 |work=The Royal Collection Trust}}&lt;/ref&gt;

Ин гул дар [[Забони томилӣ|забони томилӣ]] бо номҳои гуногун, аз ҷумла ченкаантал (Chenkaanthal) ва картигай пу (Karthigai Poo) маъруф аст. Номи дуюм ба моҳи картигай дар тақвими томилӣ ишора мекунад, зеро рустанӣ маҳз дар ҳамин моҳ гул мекунад.&lt;ref name=&quot;TN&quot;&gt;{{cite web|url=https://forests.tn.gov.in/pages/view/state_symbols|title=State symbols|work=Tamil Nadu Forest Department, Ҳукумати Тамилноду|access-date=1 августи 2026}} {{Пайванди мурда|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Net&quot;&gt;{{cite news |title=Karthigaipoo declared as National flower of Eelam Tamils |url=https://tamilnet.com/art.html?catid=79&amp;artid=11322 |work=Tamil Net |date=14 апрели 2004 |access-date=1 июни 2026 |archive-date=23 апрели 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423072706/https://tamilnet.com/art.html?catid=79&amp;artid=11322 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Занбақи оташин инчунин гули расмии [[Иёлати Тамилноду|иёлати Тамилнодуи]] [[Ҳиндустон]] мебошад.&lt;ref name=&quot;TN&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KI&quot;&gt;{{cite web|url=https://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908003348/http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php|url-status=dead|archive-date=8 сентябри 2017|title=States and Union Territories symbols|work=[[Ҳукумати Ҳиндустон]]|access-date=18 апрели 2020|accessdate=2026-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170908003348/http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php|archivedate=2017-09-08}}&lt;/ref&gt; Аз рӯи гуфтаҳои ҳукумати Тамилноду, ин гул ба далели пайванди он бо фарҳанги томилӣ ва истифодааш дар тибби халқии он ҷо ҳамчун рамзи иёлат интихоб шудааст.&lt;ref name=&quot;TN&quot;/&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Глориозаҳо]]
[[Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ]]
[[Гурӯҳ:Рамзҳои табиии Зимбабве]]
[[Гурӯҳ:Рамзҳои табиии Родезия]]</text>
      <sha1>kpb5i3ny287gzmpcepgtpw3li0naujb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тетрис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334304</id>
    <revision>
      <id>1492067</id>
      <parentid>1489953</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T18:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21863" sha1="3c3wack2evoikqcq3cg4n9zvqkjjtzb" xml:space="preserve">{{другие значения|Тетрис (значения)}}
{{Компьютерная игра
| заголовок          = Тетрис
| изображение        =
| подпись            = Ҷараёни маъмули бозии «Тетрис»
| разработчик        = [[Пажитнов, Алексей Леонидович|Алексей Пажитнов]]
| дизайнер           = Алексей Пажитнов
| программист        = Алексей Пажитнов
| издатели           =
| дата выпуска       = {{Флаг|ССҶШ}} 1985{{cite web|url=[https://www.timeextension.com/news/2024/06/anniversary-is-tetris-really-40-this-year](https://www.timeextension.com/news/2024/06/anniversary-is-tetris-really-40-this-year)|title=Is Tetris Really 40 This Year?|publisher=Time Extension|date=2024-06-18|access-date=2024-06-23|lang=en|archive-date=2024-06-23|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240623210020/https://www.timeextension.com/news/2024/06/anniversary-is-tetris-really-40-this-year](https://web.archive.org/web/20240623210020/https://www.timeextension.com/news/2024/06/anniversary-is-tetris-really-40-this-year)|url-status=live}} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
| жанр               = [[Муаммо (жанри бозиҳои компютерӣ)|муаммо]]
| режимы             = [[Бозии яккаса|яккаса]]
| платформы          = Қариб ҳамагӣ
}}
[[Файл:Тетрис.jpg|thumb|right|250px|Консолҳои бозии «Brick Game», ки дар онҳо ҳатман «тетрис» мавҷуд аст. Онҳоро инчунин аксар вақт «тетрисҳо» меноманд]]

'''Те́трис''' (вожаи мураккаб аз «[[тетрамино]]» ва «теннис»{{cite web|author=Vadim Gerasimov.|url=[http://vadim.oversigma.com/Tetris.htm](http://vadim.oversigma.com/Tetris.htm)|title=Tetris Story|date=???|access-date=2010-01-13|lang=en|description=История тетриса от Вадима Герасимова — её первого кодера для IBM PC|archive-url=[https://www.webcitation.org/65AkJ70CB?url=http://vadim.oversigma.com/Tetris.htm](https://www.webcitation.org/65AkJ70CB?url=http://vadim.oversigma.com/Tetris.htm)|archive-date=2012-02-03|url-status=live}} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ё [[Xonix]][[https://polymus.ru/media/detail/pravda-i-vymysel-razbiraem-film-tetris](https://polymus.ru/media/detail/pravda-i-vymysel-razbiraem-film-tetris) Правда или вымысел: разбираем фильм «Тетрис»]) — [[бозии компютерӣ]], ки аз тарафи барномасози шӯравӣ [[Пажитнов, Алексей Леонидович|Алексей Пажитнов]] ихтироъ ва таҳия шудааст. Бози соли 1985 бароварда шуд — дар он замон Пажитнов дар [[Маркази ҳисоббарории ба номи А. А. Дородницини АИ Русия|Маркази ҳисоббарории]] [[Академияи илмҳои СССР|Академияи илмҳои СССР]] кор мекард.

«Тетрис» як [[Муаммо (жанри бозиҳои компютерӣ)|муаммо]]е мебошад, ки бар асоси истифодаи шаклҳои геометрии «[[тетрамино]]» — як навъи [[полимино]], ки аз чор мураббаъ иборат аст, сохта шудааст. Полимино бо ин ё он шакл дар бозиҳои рӯимизӣ ва муаммоҳо хеле пештар аз пайдоиши «Тетрис» истифода мешуданд. Идеяи «Тетрис»-ро ба Пажитнов бозии [[пентамино]] таҳрик дод{{cite web|url=[https://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSTRE5510V020090602](https://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSTRE5510V020090602)|title=At 25, Tetris still eyeing growth|publisher=[[Reuters]]|date=2009-06-02|access-date=2010-01-13|lang=en|archive-url=[https://www.webcitation.org/618UMFrbZ?url=http://www.reuters.com/article/2009/06/02/us-videogames-tetris-idUSTRE5510V020090602](https://www.webcitation.org/618UMFrbZ?url=http://www.reuters.com/article/2009/06/02/us-videogames-tetris-idUSTRE5510V020090602)|archive-date=2011-08-22|url-status=live}}. Версияи аввалини бозӣ аз ҷониби Пажитнов бо забони барномасозии [[Паскаль (забони барномарезӣ)|Паскаль]]{{Cite web |url=[http://www.gamer.ru/tetris/aleksey-pazhitnov-chelovek-legenda-2](http://www.gamer.ru/tetris/aleksey-pazhitnov-chelovek-legenda-2) |title=Алексей Пажитнов: человек — легенда — Тетрис — Игры — Gamer.ru: социальная сеть для геймеров |access-date=2018-01-04 |archive-date=2018-01-05 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20180105123059/http://www.gamer.ru/tetris/aleksey-pazhitnov-chelovek-legenda-2](https://web.archive.org/web/20180105123059/http://www.gamer.ru/tetris/aleksey-pazhitnov-chelovek-legenda-2) |url-status=live }} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Cite web |url=[https://motherboard.vice.com/en_us/article/bmjyq4/the-man-who-made-tetris](https://motherboard.vice.com/en_us/article/bmjyq4/the-man-who-made-tetris) |title=The Man Who Made 'Tetris' — Motherboard |access-date=2018-01-04 |archive-date=2018-01-05 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20180105070146/https://motherboard.vice.com/en_us/article/bmjyq4/the-man-who-made-tetris](https://web.archive.org/web/20180105070146/https://motherboard.vice.com/en_us/article/bmjyq4/the-man-who-made-tetris) |url-status=live }} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} барои компютери «[[Электроника-60]]» навишта шуда буд. Версияи тиҷоратии бозӣ — аввалин аз бисёри дигар — соли 1987 аз ҷониби ширкати амрикоии [[Spectrum HoloByte]] бароварда шуд. Дар солҳои минбаъда «Тетрис» дар версияҳои гуногун ба шумораи зиёди дастгоҳҳо, аз ҷумла компютерҳои гуногун ва консолҳои бозӣ, инчунин дастгоҳҳое чун [[калькулятор]]ҳои графикӣ, [[телефонӣ мобилӣ|телефонҳои мобилӣ]], [[медиаплеер]]ҳо, [[Дастгоҳи шахсии ҷайбӣ|компютерҳои ҷайбӣ]] ва ҳамчун «[[Тухми пасха (виртуалӣ)|тухми пасха]]» ба дастгоҳҳое, ки умуман барои намоиши мундариҷаи медиавӣ пешбинӣ нашудаанд, ба монанди оҳангудоз (паяльник)Порт тетриса для паяльника TS100 на микроконтроллере [[STM32]] [[https://github.com/joric/ts100tris](https://github.com/joric/ts100tris) ts100tris] {{Wayback|url=[https://github.com/joric/ts100tris](https://github.com/joric/ts100tris) |date=20190607132123 }} портирован карда шуд.

Маъруфияти махсус дар ИМА, Аврупо ва Японияро версияи барои [[Системаи сайёри бозӣ|консоли сайёри]] [[GameBoy]], ки ширкати японӣ [[Nintendo]] мебаровард, ба даст овард — бозӣ бо ҳар як консол пешниҳод мешуд; дар Русия ва Чин бошад, дастгоҳҳои соддатари Brick Game бо бозии дарунсохт маҳбубияти зиёд доштанд{{Cite web|url=[https://www.maximonline.ru/longreads/priklyucheniya-tetrisa-id167645/](https://www.maximonline.ru/longreads/priklyucheniya-tetrisa-id167645/)|title=Как тетрис захватил мир: правдивая история культовой игры {{!}} MAXIM|website=web.archive.org|date=2024-02-08|access-date=2024-07-31|quote=В России Game Boy известен в виде китайской поделки.|archive-date=2024-02-08|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240208080124/https://www.maximonline.ru/longreads/priklyucheniya-tetrisa-id167645/](https://web.archive.org/web/20240208080124/https://www.maximonline.ru/longreads/priklyucheniya-tetrisa-id167645/)|url-status=bot: unknown}}. Танҳо барои [[GameBoy]] 35 миллион нусха фурӯхта шуд{{cite news |url=[http://www.telegraph.co.uk/technology/news/5460283/Computer-game-Tetris-celebrates-25-years.html](http://www.telegraph.co.uk/technology/news/5460283/Computer-game-Tetris-celebrates-25-years.html) |title=Computer game Tetris celebrates 25 years |last=Wynne-Jones |first=Jonathan |work=[[The Daily Telegraph]] |publisher=[[Telegraph Media Group]] |date=2009-06-06 |access-date=2017-04-26 |archive-date=2013-04-23 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20130423050651/http://www.telegraph.co.uk/technology/news/5460283/Computer-game-Tetris-celebrates-25-years.html](https://web.archive.org/web/20130423050651/http://www.telegraph.co.uk/technology/news/5460283/Computer-game-Tetris-celebrates-25-years.html) }}{{Cite web|url=[https://www.igromania.ru/article/11612/Istoriya_tetrisa._Kak_yeto_bylo_na_samom_dele.html](https://www.igromania.ru/article/11612/Istoriya_tetrisa._Kak_yeto_bylo_na_samom_dele.html)|title=История тетриса. Как это было на самом деле — Игромания|website=web.archive.org|date=2024-02-08|access-date=2024-07-31|quote=Game Boy, в комплекте с которым продавалась игра, не в последнюю очередь благодаря тетрису за несколько первых лет разошелся более чем 30-милионным тиражом, а самих картриджей с игрой было продано около 15 млн.|archive-date=2024-02-08|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240208080225/https://www.igromania.ru/article/11612/Istoriya_tetrisa._Kak_yeto_bylo_na_samom_dele.html](https://web.archive.org/web/20240208080225/https://www.igromania.ru/article/11612/Istoriya_tetrisa._Kak_yeto_bylo_na_samom_dele.html)|url-status=bot: unknown}}; соли 2014 [[Хенк Роджерс]], роҳбари {{нп3|The Tetris Company}}, иддао кард, ки миқдори боргириҳои пулакии бозӣ барои [[телефонҳои мобилӣ]] аз 425 миллион зиёд шудааст{{cite web|author=Dean Takahashi|title='Mr. Tetris' explains why the puzzle game is still popular after three decades (interview)|url=[https://venturebeat.com/2014/04/07/mr-tetris-explains-why-the-puzzle-game-is-still-popular-after-three-decades-interview/](https://venturebeat.com/2014/04/07/mr-tetris-explains-why-the-puzzle-game-is-still-popular-after-three-decades-interview/)|date=2014-04-07|work=[[VentureBeat]]|access-date=2018-01-04|lang=en|archive-date=2015-04-02|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402101938/http://venturebeat.com/2014/04/07/mr-tetris-explains-why-the-puzzle-game-is-still-popular-after-three-decades-interview/](https://web.archive.org/web/20150402101938/http://venturebeat.com/2014/04/07/mr-tetris-explains-why-the-puzzle-game-is-still-popular-after-three-decades-interview/)|url-status=live}} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Бозӣ мунтазам ба рӯйхатҳои беҳтарин бозиҳои компютерӣ дохил мешуд. Соли 2007 «Тетрис» ба қатори даҳ бозии муҳимтарини компютерӣ, ки барои нигоҳдорӣ ба [[Китобхонаи Конгресс|Китобхонаи Конгресс]] қабул шудаанд, ворид шуд{{cite web|url=[http://www.joystiq.com/2007/03/12/10-most-important-video-games-of-all-time-as-judged-by-2-design/](http://www.joystiq.com/2007/03/12/10-most-important-video-games-of-all-time-as-judged-by-2-design/) |title=10 most important video games of all time, as judged by 2 designers, 2 academics, and 1 lowly blogger |last=Ransom-Wiley |first=James |publisher=Joystiq |url-status=dead |archive-url=[https://web.archive.org/web/20140422035847/http://www.joystiq.com/2007/03/12/10-most-important-video-games-of-all-time-as-judged-by-2-design/](https://web.archive.org/web/20140422035847/http://www.joystiq.com/2007/03/12/10-most-important-video-games-of-all-time-as-judged-by-2-design/) |archive-date=2014-04-22 }}{{cite web|url=[http://blogs.loc.gov/digitalpreservation/2012/09/yes-the-library-of-congress-has-video-games-an-interview-with-david-gibson/](http://blogs.loc.gov/digitalpreservation/2012/09/yes-the-library-of-congress-has-video-games-an-interview-with-david-gibson/) |title=Yes, The Library_of_Congress Has Video Games: An Interview with David Gibson |date=2012-09-26 |access-date=2013-01-18 |publisher=blogs.loc.gov |first=Trevor |last=Owens |url-status=dead |archive-url=[https://web.archive.org/web/20131205100245/http://blogs.loc.gov/digitalpreservation/2012/09/yes-the-library-of-congress-has-video-games-an-interview-with-david-gibson/](https://web.archive.org/web/20131205100245/http://blogs.loc.gov/digitalpreservation/2012/09/yes-the-library-of-congress-has-video-games-an-interview-with-david-gibson/) |archive-date=2013-12-05 }}.

== Қоидаҳо ==
Фигуракҳои тасодуфии тетрамино аз боло ба стакани росткунҷаи бари он 10 ва баландии он 20 ҳуҷра меафтанд. Ҳангоми парвоз бозингар метавонад фигуракро 90° тоб диҳад ва онро ба таври уфуқӣ ҳаракат диҳад. Инчунин мумкин аст фигуракро «партофт», яъне суръати афтиши онро тезонд, вақте ки аллакай ҳал шудааст, ки фигурак ба куҷо бояд афтад. Фигурак то он вақт мепарварад, ки ба фигурак дигар ё ба қаъри стакан нахӯрад. Агар дар ин ҳолат қатори уфуқии 10 ҳуҷра пур шавад, он нест мешавад ва ҳама чизе, ки аз болои он аст, як ҳуҷра поён мефарояд. Илова бар ин, фигураке нишон дода мешавад, ки пас аз фигураи ҳозира меояд — ин маслиҳатест, ки ба бозингар имкон медиҳад амалҳои худро ба нақша гирад. Суръати бозӣ тадриҷан метезонад. Бозӣ ба охир мерасад, ки фигураи нав дар стакан ҷойгир шуда наметавонад. Бозингар барои ҳар як қатори пуршуда холҳо мегирад, бинобар ин вазифаи ӯ пур кардани қаторҳои уфуқӣ бе пур кардани худи стакан (пешгирӣ кардани пур шудани он бо роҳи амудӣ) то ҳадди имкон дарозтар аст, то ки ба ин васила холҳои бештар ба даст орад.

---

== Ҳисобкунии имтиёзҳо ==
Ҳисобкунии холҳо дар версияҳои гуногуни «Тетрис» хеле гуногун аст. Холҳо метавонанд барои хатҳои тозашуда, фигуракҳои партофташуда, гузариш ба суръати нав ва ғайра дода шаванд.

Ҳангоми ҳисобкунии холҳо барои хатҳо миқдори холҳо одатан аз он вобаста аст, ки чанд хат дар як вақт тоза карда шудааст. Масалан, дар Brick Game, ки дар ИДМ дар солҳои 1990 маъмул буд, ҳисобкунии холҳо чунин буд: 1 хат — 100 хол, 2 хат — 300 хол, 3 хат — 700 хол, 4 хат (яъне сохтани Тетрис) — 1500 хол. Яъне ҳар қадар хатҳои уфуқии пуршуда дар як вақт тоза карда шаванд, ҳамон қадар нисбати миқдори холҳо ба миқдори хатҳо зиёдтар мешавад.

---

== Таърих ==
Дар СССР бозиҳои ''домино'', ''тримино'', ''тетрамино'' ва ''пентамино'' маъмул буданд. Аз ҷумла, [[пентамино]] чунон маъмул буд, ки дар маҷаллаи «[[Илм ва ҳаёт|Наука и жизнь]]» аз солҳои [[1960-ум|1960-ум]] бахши доимие мавҷуд буд, ки ба сохтани фигуракҳо аз маҷмӯи пентамино бахшида шуда буд.

Таҳияи бозӣ аз ҷониби [[Пажитнов, Алексей Леонидович|Алексей Пажитнов]] соли 1984 оғоз ёфт ва соли 1985 «Тетрис» барои компютерҳои [[Электроника-60]] бароварда шуд.

[[Файл:Tetrominoes IJLO STZ Worlds.svg|thumb|7 «хишти-тетрамино»-и тетрис: I, J, L, O, S, T, Z.]]
Барои [[IBM PC]] бозӣ аз тарафи хонандаи 16-сола [[Герасимов, Вадим (барномасоз)|Вадим Герасимов]] аз нав бо забони [[Turbo Pascal]] навишта шудДмитрий Гомельский. [[http://www.ixbt.com/games/man-pajitnov.shtml](http://www.ixbt.com/games/man-pajitnov.shtml) Демиурги игрового мира: Алексей Пажитнов] {{Wayback|url=[http://www.ixbt.com/games/man-pajitnov.shtml](http://www.ixbt.com/games/man-pajitnov.shtml) |date=20091018164850 }} 11 июня 2006.

Бозӣ ба зудӣ дар Маскав ва минбаъд дар саросари ҷаҳон паҳн шуд. Соли 1986 он ба Будапешт фиристода шуд, ки дар он ҷо соҳибкори бритониёӣ Роберт Стейн ба он таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Стейн ҳуқуқҳоро ба «Тетрис» ба ширкати бритониёии [[Mirrorsoft]] ва амрикоии [[Spectrum HoloByte]] фурӯхт.

Ниҳоят, Nintendo бозиро ба машҳуртарин бозии ҷаҳон табдил дод: дар тӯли тақрибан 40 соли вуҷуду он тақрибан 500 миллион нусха фурӯхта шуд. Алексей Пажитнов танҳо соли 1996, пас аз ба охир расидани мӯҳлати литсензияи аввалия, тавонист аз меваи заҳмати худ истифода барад ва пардохтҳои аввалини худро аз фурӯш гирад{{публикация|книга|автор=Д. Макарский, А. Никоноров|заглавие=История компьютерной эры|ссылка=[https://books.google.ru/books?id=q4LDDQAAQBAJ&amp;pg=PA162](https://books.google.ru/books?id=q4LDDQAAQBAJ&amp;pg=PA162)|место=М.|издательство=Издательство «Э»|год=2016|страницы=162}}.

---

== Муғани ва мусиқӣ ==
Версияҳои аввалини бозӣ ягон садои мусиқӣ надоштанд. Машҳуртарин оҳанге, ки дар Ғарб бо «Тетрис» алоқаманд аст, суруди русӣ [[«Коробушка»]] мебошад, ки онро аксар вақт танҳо «мусиқии тетрис» меноманд. Инчунин дар баъзе версияҳо мусиқии «[[Калинка]]» истифода мешавад.

---

== Гузариши пурра ==
Соли 2024 навраси 13-солаи амрикоӣ Уллис Гибсон дар муддати 38 дақиқа ба сатҳи 157 расид, ки дар он ҷо бозӣ қатъ мешуд. Пеш аз он танҳо зеҳни сунъӣ тавониста буд ба ин сатҳ бирасад{{Cite web|url=[https://www.bbc.com/russian/articles/cv25rx4em3vo](https://www.bbc.com/russian/articles/cv25rx4em3vo)|title=13-летний мальчик из США первым в мире прошёл «Тетрис» до конца|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-03|access-date=2024-11-25|archive-date=2024-11-24|archive-url=[https://web.archive.org/web/20241124104704/https://www.bbc.com/russian/articles/cv25rx4em3vo](https://web.archive.org/web/20241124104704/https://www.bbc.com/russian/articles/cv25rx4em3vo)|url-status=live}} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.

---

== Эзоҳҳо ==
{{эзоҳҳо}}

== Пайвандҳо ==
{{пайвандҳои беруна}}
{{Тетрис}}

[[Категория:Тетрис| ]]
[[Категория:Муаммоҳои компютерӣ]]
[[Категория:Бозиҳои компютерии соли 1984]]
[[Категория:Бозиҳои компютерии дар СССР таҳияшуда]]
[[Категория:Ихтироъҳои СССР]]</text>
      <sha1>3c3wack2evoikqcq3cg4n9zvqkjjtzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эндемизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334426</id>
    <revision>
      <id>1492123</id>
      <parentid>1490537</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31228" sha1="14xjnoy71w420e4j89c3vv5j3drhhau" xml:space="preserve">[[File:Orange-breasted Sunbird (Nectarinia violacea).jpg|thumb|Шаҳдхӯраки синазарди африқоӣ (''Anthobaphes violacea'') аз парандагони эндемии Африқои Ҷанубӣ мебошад.]]
'''Эндемизм''' (аз {{lang-grc|ἔνδημος}} — &quot;маҳаллӣ&quot;, &quot;бумӣ&quot;) — падидаи [[Биогеография|биогеографиест]], ки маҳдуд будани [[Ареал|ареали]] табиии як [[Намуд (таксономия)|намуд]] ё гурӯҳи дигари [[Таксон|таксонҳоро]] ба ҳудуди муайяни ҷуғрофӣ ифода мекунад. Организмҳое, ки дар шароити табиӣ танҳо дар як минтақа вомехӯранд, '''эндемикҳо''' ё '''намудҳои эндемӣ''' номида мешаванд. Чунин минтақа метавонад [[Ҷазира|ҷазира]], [[Қаторкӯҳ|қаторкӯҳ]], [[Водӣ|водӣ]], [[Кӯл|кӯл]], кишвар ё воҳиди дигари ҷуғрофӣ бошад.&lt;ref name=&quot;Morrone&quot;&gt;Morrone, J. J. (2008). Endemism. ''Encyclopedia of Ecology''. Elsevier. [https://doi.org/10.1016/B978-0-444-63768-0.00786-1 DOI:10.1016/B978-0-444-63768-0.00786-1].&lt;/ref&gt;

Эндемизм яке аз мафҳумҳои асосии [[Экология|экология]], [[Биогеография|биогеография]], [[Биологияи эволютсионӣ|биологияи эволютсионӣ]] ва [[Ҳифзи табиат|ҳифзи табиат]] мебошад. Омӯзиши он барои дарки таърихи пайдоишу паҳншавии намудҳо, муайян кардани марказҳои [[Гуногунии биологӣ|гуногунии биологӣ]] ва арзёбии хавфи [[Нобудшавӣ|нобудшавии]] намудҳо аҳамият дорад.&lt;ref name=&quot;Qian2024&quot;&gt;Qian, H., Mishler, B. D., Zhang, J. &amp; Qian, S. (2024). [https://doi.org/10.1016/j.pld.2023.11.004 Global patterns and ecological drivers of taxonomic and phylogenetic endemism in angiosperm genera]. ''Plant Diversity'', 46(2), 149–157.&lt;/ref&gt;
== Решаи ном ==

Истилоҳи «эндемизм» аз калимаи [[Забони юнонии қадим|юнонии қадим]] ''éndēmos'' (ἔνδημος) гирифта шудааст, ки маънои «маҳаллӣ» ё «мансуб ба як сарзамин»-ро дорад. Ин вожа аз ''en'' (ἐν — «дар», «даруни») ва ''dēmos'' (δῆμος — «мардум», «маҳал») таркиб ёфтааст. Калима ба забонҳои аврупоӣ тавассути лотинии нав ва фаронсавӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Frank, J. H. &amp; McCoy, E. D. (1990). Endemics and epidemics of shibboleths and other things causing chaos. ''Florida Entomologist'', 73(1), 1–9. [https://www.jstor.org/stable/3495327 JSTOR:3495327].&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти илмии тоҷикӣ истилоҳҳои «эндемизм», «эндемик», «эндемикҳо», «растаниҳои эндемӣ» ва «ареали паҳншавӣ» истифода мешаванд.

Дар қонунгузории Тоҷикистон низ ибораи «ҳайвоноти маҳаллӣ (эндемӣ)» ба кор рафта, чунин ҳайвонот ҳамчун намудҳое шарҳ дода шудаанд, ки дар як мавзеъ зиндагӣ мекунанду дар мавзеъҳои дигар дучор намешаванд.&lt;ref name=&quot;Law&quot;&gt;[https://base.mmk.tj/view_sanadhoview.php?sanadID=181&amp;showdetail= Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи олами ҳайвонот»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250625005517/http://base.mmk.tj/view_sanadhoview.php?showdetail=&amp;sanadID=181 |date=2025-06-25 }}. Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.&lt;/ref&gt;

Истилоҳи «эндемӣ» дар [[Эпидемиология|эпидемиология]] маънои дигар дорад: он ба беморие дахл дорад, ки дар аҳолӣ ё минтақаи муайян пайваста вуҷуд дорад. Ин маъно аз эндемизми биологӣ фарқ мекунад.

== Мафҳум ва хусусиятҳо ==

Эндемик будани намуд ҳамеша нисбат ба ҳудуди муайян баҳо дода мешавад. Масалан, агар ҷонваре дар табиат танҳо дар як кӯл зиндагӣ кунад, онро эндемики ҳамон кӯл меноманд. Намуде, ки танҳо дар як силсилакӯҳ паҳн шудааст, метавонад эндемики ҳамон силсилакӯҳ бошад, ҳатто агар ҳудуди он аз марзи чанд кишвар гузарад.

Эндемизмро метавон нисбат ба таксонҳои гуногун, аз ҷумла [[Намуд (таксономия)|намудҳо]], [[Авлод (биология)|авлодҳо]] ва [[Оила (биология)|оилаҳо]], истифода бурд.&lt;ref name=&quot;Morrone&quot;/&gt;

=== Тафовут аз намудҳои бумӣ ===

Мафҳумҳои '''эндeмӣ''' ва '''бумӣ''' комилан яксон нестанд. Намуди бумӣ дар минтақаи муайян ба таври табиӣ вуҷуд дорад, вале метавонад дар минтақаҳои дигар ҳам бумӣ бошад. Намуди эндемӣ бошад, дар табиат танҳо ба ҳудуди муайян маҳдуд аст.

Масалан, намуди растание, ки ҳам дар Тоҷикистон ва ҳам дар Афғонистон ба таври табиӣ мерӯяд, барои ҳар ду кишвар бумӣ буда метавонад, аммо эндемики танҳо Тоҷикистон ҳисоб намешавад. Агар паҳншавии табиии он танҳо ба минтақаи [[Помиру Олой]] маҳдуд бошад, метавон онро эндемики Помиру Олой номид.

Эндемик будан ҳатман маънои камшумор ё нодир буданро надорад. Намуд метавонад дар тамоми ареали хурди худ фаровон бошад. Ҳамчунин, ҳар намуди нодир ҳатман эндемӣ нест; баъзе намудҳо дар ҳудуди васеъ паҳн шуда, дар ҳар маҳал шумораи кам доранд.&lt;ref name=&quot;Morrone&quot;/&gt;

Баръакси эндемизм, паҳншавии '''космополитӣ''' ба намудҳое хос аст, ки дар қисматҳои зиёди ҷаҳон паҳн шудаанд.

=== Дараҷаи эндемизм ===

Дараҷаи эндемизми минтақа аз рӯйи шумораи таксонҳои эндемӣ, ҳиссаи онҳо дар таркиби [[Флора|флора]] ё [[Фауна|фауна]] ва маҳдудияти ареали паҳншавиашон арзёбӣ мешавад.

Ду минтақа метавонанд шумораи якхелаи намудҳои эндемӣ дошта бошанд, аммо аз ҷиҳати дараҷаи эндемизм фарқ кунанд. Масалан, минтақае, ки нисфи намудҳои он эндемӣ мебошанд, аз минтақае, ки танҳо қисми ками намудҳояш эндемӣ мебошанд, ҳиссаи бештари эндемизм дорад.

Дар таҳқиқоти биогеографӣ инчунин усулҳои вазнноки ченкунии эндемизм истифода мешаванд, ки дар онҳо маҳдуд будани ареали ҳар таксон ба назар гирифта мешавад.&lt;ref name=&quot;Qian2024&quot;/&gt;

== Сабабҳои пайдоиши эндемизм ==

Эндемизм натиҷаи таъсири якҷояи равандҳои [[Эволютсия|эволютсионӣ]], ҷуғрофӣ ва экологӣ мебошад. Ҷудошавии дарозмуддати ҷамъиятҳои организмҳо, пайдошавии намудҳои нав, маҳдуд гардидани ареали намудҳои қадим ва дигаргуншавии иқлим аз омилҳои асосии он ба шумор мераванд.

=== Ҷудошавии ҷуғрофӣ ===

Яке аз сабабҳои муҳими пайдоиши эндемизм ҷудошавии ҷуғрофии ҷамъиятҳои як намуд мебошад. [[Кӯҳ|Кӯҳҳо]], [[Баҳр|баҳрҳо]], [[Биёбон|биёбонҳо]] ва дигар монеаҳои табиӣ метавонанд мубодилаи ирсии байни ин ҷамъиятҳоро маҳдуд кунанд.

Бо гузашти замон ҷамъиятҳои аз ҳам ҷудошуда метавонанд хусусиятҳои мустақил пайдо карда, ба намудҳои нав табдил ёбанд. Ин равандро '''намудҳосилшавии аллопатрӣ''' меноманд.&lt;ref name=&quot;Morrone&quot;/&gt;

[[File:Chorus cicada.jpg|thumb|Сикадаи ''Amphipsalta zelandica'' — намуди эндемии Зеландияи Нав.]]

Ҷазираҳои аз қитъаҳо дур, аз ҷумла [[Галапагос]] ва [[Ҳавайӣ]], намунаи равшани таъсири ҷудошавии ҷуғрофӣ мебошанд. Дар онҳо бисёр намудҳо аз ниёгони ба ҷазираҳо расида ба вуҷуд омада, баъдан мустақилона таҳаввул ёфтаанд.

=== Тағйирёбии иқлим ===

Эндемизм метавонад ҳангоми коҳиш ёфтани ареали қаблан васеи намуд низ пайдо шавад.

Дар давраҳои [[Тағйирёбии иқлим|тағйирёбии иқлим]], аз ҷумла давраҳои [[Яхбандӣ|яхбандӣ]], баъзе организмҳо дар қисми зиёди ареали худ нобуд шуда, танҳо дар минтақаҳои нисбатан устувори иқлимӣ боқӣ мондаанд.

Чунин ҷойҳои паноҳбурдаи таърихии организмҳоро дар биогеография '''рефугиум''' ё паноҳгоҳи иқлимӣ меноманд.

Таҳқиқотҳо нишон медиҳанд, ки марказҳои дорои эндемизмҳои зиёд аксаран бо минтақаҳои устувори иқлимии гузашта ва релефи мураккаби кӯҳӣ алоқаманданд.&lt;ref name=&quot;Harrison2017&quot;&gt;Harrison, S. &amp; Noss, R. (2017). [https://doi.org/10.1093/aob/mcw248 Endemism hotspots are linked to stable climatic refugia]. ''Annals of Botany'', 119(2), 207–214.&lt;/ref&gt;

=== Мутобиқшавӣ ба муҳити махсус ===

Баъзе намудҳо ба шароити маҳдуди зист, масалан, хокҳои дорои таркиби хоси кимиёвӣ, ғорҳои ҷудогона ё қуллаҳои баланд мутобиқ мешаванд.

Агар чунин муҳитҳо дар ҷойҳои дигар камёб бошанд, ареали намуд низ маҳдуд мемонад.

Дар хокҳои серпентинӣ, ки барои бисёр растаниҳо номусоиданд, маҷмӯаҳои махсуси растаниҳои эндемӣ инкишоф ёфта метавонанд.&lt;ref&gt;Anacker, B. L. (2014). [https://doi.org/10.3732/ajb.1300349 The nature of serpentine endemism]. ''American Journal of Botany'', 101(2), 219–224.&lt;/ref&gt;

== Шаклҳои эндемизм ==

Дар биогеография шаклҳои гуногуни эндемизмро аз рӯйи таърихи эволютсионӣ, андозаи ареал ва хусусиятҳои таксономии организмҳо ҷудо мекунанд.

=== Палеоэндемизм ===

'''Палеоэндемизм''' ба намудҳо ё гурӯҳҳои қадимии организмҳо дахл дорад, ки дар гузашта паҳншавии васеътар дошта, имрӯз танҳо дар ҳудуди маҳдуд боқӣ мондаанд.

Ин гуна организмҳо аксар вақт [[Реликт (биология)|реликтҳо]] ё боқимондаҳои гурӯҳҳои қадимӣ мебошанд.&lt;ref name=&quot;Stebbins&quot;&gt;Stebbins, G. L. &amp; Major, J. (1965). [https://doi.org/10.2307/1942216 Endemism and Speciation in the California Flora]. ''Ecological Monographs'', 35(1), 1–35.&lt;/ref&gt;

Дарахти [[Гинкго|гинкго]] (''Ginkgo biloba'') намунаи маъруфи чунин таърихи эволютсионӣ мебошад. Хешовандони қадимии он дар нимкураи шимолӣ васеъ паҳн буданд, вале ҷамъиятҳои табиии зиндамондаи он бо Чин алоқаманданд.&lt;ref&gt;Manchester, S. R., Chen, Z.-D., Lu, A.-M. &amp; Uemura, K. (2009). [https://doi.org/10.1111/j.1759-6831.2009.00001.x Eastern Asian endemic seed plant genera and their paleogeographic history throughout the Northern Hemisphere]. ''Journal of Systematics and Evolution'', 47(1), 1–42.&lt;/ref&gt;

=== Неоэндемизм ===

'''Неоэндемизм''' ба намудҳои нисбатан навпайдое хос аст, ки дар ҷараёни эволютсия дар ҳудуди муайян ба вуҷуд омада, ҳанӯз берун аз он паҳн нашудаанд.

Ин намудҳо метавонанд дар натиҷаи ҷудошавии ҷамъиятҳо, мутобиқшавӣ ба муҳити нав ё, дар баъзе растаниҳо, дигаргуншавии шумораи [[Хромосома|хромосомаҳо]] пайдо шаванд.&lt;ref name=&quot;Stebbins&quot;/&gt;

Фарқи палеоэндемизм ва неоэндемизм ба таърихи пайдоиш ва тағйирёбии ареали организмҳо вобаста аст. Танҳо хурд будани ҳудуди паҳншавӣ барои муайян кардани яке аз ин ду шакл кофӣ нест.

=== Эндемизми таксономӣ ва филогенетикӣ ===

Дар таҳқиқоти муосир байни эндемизми таксономӣ ва эндемизми филогенетикӣ фарқ мегузоранд.

'''Эндемизми таксономӣ''' маҳдудияти паҳншавии намудҳо, авлодҳо ё дигар таксонҳоро нишон медиҳад.

'''Эндемизми филогенетикӣ''' бошад, таърихи хешутабории эволютсионии онҳо ва маҳдуд будани паҳншавии шохаҳои дарахти [[Филогенетика|филогенетикиро]] низ ба назар мегирад.

Таҳқиқоти ҷаҳонии соли 2024 дар бораи авлодҳои [[Растаниҳои гулдор|растаниҳои гулдор]] нишон дод, ки арзёбии филогенетикӣ метавонад минтақаҳои дорои шохаҳои нодири эволютсиониро ошкор кунад, ки ҳангоми ҳисоб кардани танҳо шумораи таксонҳои эндемӣ ба қадри кофӣ намоён намешаванд.&lt;ref name=&quot;Qian2024&quot;/&gt;

== Минтақаҳои дорои эндемизми зиёд ==

=== Ҷазираҳо ===

[[Ҷазира|Ҷазираҳои]] дурдасти уқёнусӣ аз марказҳои маъруфи эндемизманд. Ҷудо будан аз қитъаҳо, маҳдудияти мубодилаи ирсӣ бо ҷамъиятҳои беруна ва имкони мутобиқшавӣ ба муҳитҳои маҳаллӣ ба ташаккули намудҳои махсус мусоидат мекунанд.

[[File:Bicolored Frog ( Clinotarsus curtipes ).jpg|thumb|Қурбоққаи дуранга (''Clinotarsus curtipes'') — намуди эндемии кӯҳҳои Ғоти Ғарбии Ҳиндустон.]]

Таҳқиқоти ҷаҳонии соли 2009 нишон дод, ки ҷазираҳо дар муқоиса бо бисёр минтақаҳои қитъавӣ аксаран ҳиссаи баланди намудҳои эндемӣ доранд, ҳарчанд шумораи умумии намудҳои онҳо ҳатман зиёд нест.&lt;ref name=&quot;Kier2009&quot;&gt;Kier, G., Kreft, H., Lee, T. M. et al. (2009). [https://doi.org/10.1073/pnas.0810306106 A global assessment of endemism and species richness across island and mainland regions]. ''Proceedings of the National Academy of Sciences'', 106(23), 9322–9327.&lt;/ref&gt;

Ҷазираҳои [[Галапагос]], [[Мадагаскар]], [[Ҳавайӣ]] ва [[Суқутро]] аз минтақаҳои маъруфи дорои намудҳои зиёди эндемӣ ба шумор мераванд.

=== Кӯҳҳо ===

Қаторкӯҳҳои баланд метавонанд ҷамъиятҳои организмҳоро дар водиҳо, нишебиҳо ва қуллаҳои ҷудогона маҳдуд кунанд.

Тафовути баландӣ, [[Ҳарорат|ҳарорат]], [[Намнокӣ|намнокӣ]] ва навъи [[Хок|хок]] барои пайдошавии муҳитҳои гуногуни зист шароит фароҳам меорад.

Минтақаҳои баландкӯҳро баъзан ба «ҷазираҳои осмонӣ» монанд мекунанд, зеро шароити иқлимии онҳо аз водиҳо ва ҳамвориҳои атроф фарқ карда, барои организмҳои кӯҳистон монеаи табиӣ ба вуҷуд меорад.

Аз ин рӯ, минтақаҳои кӯҳӣ, аз ҷумла [[Помир]], [[Помиру Олой]], [[Кӯҳҳои Ҳабашистон]] ва [[Алп]], барои омӯзиши эндемизм аҳамияти калон доранд.&lt;ref&gt;Steinbauer, M. J. et al. (2016). [https://doi.org/10.1111/geb.12469 Topography-driven isolation, speciation and a global increase of endemism with elevation]. ''Global Ecology and Biogeography'', 25(9), 1097–1107.&lt;/ref&gt;

=== Кӯлҳо ва муҳитҳои обӣ ===

Кӯлҳои аз дигар [[Ҳавзаи об|ҳавзаҳои обӣ]] ҷудо метавонанд дорои намудҳои зиёди эндемӣ бошанд.

Масалан, [[Байкал|кӯли Байкал]] бо фаунаи махсуси худ машҳур аст. Ҷудошавии дарозмуддати муҳити обии он ба ташаккул ва боқӣ мондани намудҳои гуногуни эндемӣ мусоидат кардааст.&lt;ref&gt;Martens, K. &amp; Segers, H. (2009). [https://doi.org/10.1016/B978-012370626-3.00211-8 Endemism in Aquatic Ecosystems]. ''Encyclopedia of Inland Waters''. Academic Press, 423–430.&lt;/ref&gt;

=== Ғорҳо ===

[[Ғор|Ғорҳо]] низ метавонанд марказҳои эндемизм бошанд.

Баъзе организмҳо дар давоми эволютсия ба муҳити торик ва ҷудогонаи ғорҳо мутобиқ шудаанд. Азбаски ғорҳо аксар вақт аз ҳам ҷудо мебошанд, мубодилаи ирсӣ байни ҷамъиятҳои онҳо маҳдуд мешавад.

Дар баъзе мавридҳо тамоми ареали табиии як намуди ғорнишин танҳо як ғор ё низоми ғорҳои ба ҳам пайваст мебошад.&lt;ref&gt;Nitzu, E. et al. (2018). [https://doi.org/10.5038/1827-806X.47.1.2147 Assessing preservation priorities of caves and karst areas using the frequency of endemic cave-dwelling species]. ''International Journal of Speleology'', 47(1), 43–52.&lt;/ref&gt;

== Эндемизм дар Тоҷикистон ==

[[Тоҷикистон]] ва минтақаҳои кӯҳии ҳамҷавори он, бахусус [[Помир]] ва [[Помиру Олой]], дорои муҳитҳои гуногуни зист, ҷудошавии табиии водиву қаторкӯҳҳо ва растаниҳои эндемӣ мебошанд.

Дар пажӯҳишҳои ботаникии тоҷикӣ барои нишон додани паҳншавии онҳо истилоҳҳои «ареал», «ноҳияи флористикӣ», «эндемик» ва «реликт» истифода мешаванд.

=== Намунаҳои растаниҳои эндемӣ ===

'''Бузноҷи зебо''' (''Dracocephalum formosum'') яке аз растаниҳои эндемии минтақаи Помиру Олой мебошад.

Дар рисолаи ботаникии Абдуғафури Сафар (2025) ин намуд эндемики Помиру Олой номида шудааст. Муаллиф онро аз минтақаҳои кӯҳии Ҳисору Дарвоз, аз ҷумла дараҳои Варзоб ва Лучоб, қайд мекунад.

Мувофиқи маълумоти ин таҳқиқот, бузноҷи зебо дар Тоҷикистон дар баландиҳои тақрибан 2400–3600 метр аз сатҳи баҳр месабзад. Он дар минтақаҳои нимсаванна, марғзор ва дашт вомехӯрад.&lt;ref name=&quot;Safar2025&quot;&gt;Абдуғафури Сафар (2025). [https://tnu.tj/DisserPhD/6D.KOA-038/SAbdugfuri/S.Abdugfuri.pdf Хусусиятҳои фитосенологии баъзе намудҳои лабгулҳои (Lamiaceae Mart.) қисмати ҷанубии қаторкӯҳи Ҳисор]. Диссертатсия барои дарёфти дараҷаи илмии номзади илмҳои биологӣ. Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, Душанбе, саҳ. 63–64.&lt;/ref&gt;

Пойгоҳи ''Plants of the World Online''-и [[Боғҳои ботаникии шоҳии Кю]] низ Тоҷикистонро ҳамчун ҳудуди табиии паҳншавии ин намуд нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;&gt;Royal Botanic Gardens, Kew. [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:446420-1 Dracocephalum formosum Gontsch.]. ''Plants of the World Online''.&lt;/ref&gt;

'''Шаҳсабзаки Якуба''' (''Kudrjaschevia jacubi'') низ дар таҳқиқоти ботаникии мазкур аз растаниҳои хоси минтақаи Помиру Олой номбар шудааст. Ин растанӣ аз минтақаҳои кӯҳии Тоҷикистон, аз ҷумла атрофи ағбаи Анзоб, ба қайд гирифта шудааст.&lt;ref name=&quot;Safar2025&quot;/&gt;

Бо вуҷуди ин, истилоҳи «эндемики Помиру Олой» набояд худкор ба маънои «эндемики танҳо Тоҷикистон» гирифта шавад, зеро ҳудуди ҷуғрофии Помиру Олой аз сарҳадҳои Тоҷикистон берун меравад.

=== Аҳамияти минтақаҳои кӯҳии Тоҷикистон ===

Релефи мураккаб ва мавҷудияти минтақаҳои гуногуни иқлимӣ барои ба вуҷуд омадани муҳитҳои махсуси зист дар Тоҷикистон шароит фароҳам овардаанд.

[[Қаторкӯҳи Ҳисор]], [[Қаторкӯҳи Зарафшон]], [[Қаторкӯҳи Туркистон]] ва дигар силсилакӯҳҳо дорои ҷамоаҳои гуногуни растанӣ мебошанд.

Дар таҳқиқоти ботаникӣ эндемизм яке аз хусусиятҳои муҳим барои арзёбии аҳамияти флористикии ин минтақаҳо ба ҳисоб меравад.

Омӯзиши намудҳои эндемӣ барои муайян кардани марказҳои гуногунии биологӣ, ҳифзи генофонди табиӣ ва банақшагирии истифодаи устувори захираҳои набототи Тоҷикистон аҳамият дорад.

== Аҳамият барои ҳифзи табиат ==

Намудҳои эндемӣ барои [[Ҳифзи табиат|ҳифзи гуногунии биологӣ]] аҳамияти махсус доранд, зеро аз байн рафтани ҷамъиятҳои табиии онҳо дар ҳудуди маҳдуди паҳншавӣ метавонад боиси нобудшавии тамоми намуд гардад.

[[Тағйирёбии иқлим]], вайроншавии [[Муҳити зист|муҳити зист]], сохтмон, истифодаи аз ҳад зиёди захираҳои табиӣ ва ворид шудани намудҳои бегона метавонанд ба онҳо таҳдид кунанд.

Дар як таҳқиқоти соли 2021, ки зиёда аз ҳашт ҳазор пешгӯии таъсири тағйирёбии иқлимро барои 273 минтақаи дорои гуногунии биологии баланд таҳлил кардааст, намудҳои эндемӣ дар муқоиса бо намудҳои бумии васеъпаҳн ва намудҳои воридшуда ба хатари бештари иқлимӣ рӯ ба рӯ будаанд.&lt;ref name=&quot;Manes2021&quot;&gt;Manes, S. et al. (2021). [https://doi.org/10.1016/j.biocon.2021.109070 Endemism increases species' climate change risk in areas of global biodiversity importance]. ''Biological Conservation'', 257, 109070.&lt;/ref&gt;

=== Марказҳои эндемизм ===

Минтақаҳое, ки дар онҳо намудҳои эндемии зиёд ҷамъ омадаанд, метавонанд дар муайян кардани мавзеъҳои афзалиятноки ҳифзи табиат кумак расонанд.

Дар баъзе таҳқиқот чунин минтақаҳо ҳамчун '''марказҳои эндемизм''' муайян карда мешаванд.

Барои муайян кардани онҳо донишмандон паҳншавии ҷуғрофии намудҳо, дараҷаи маҳдудияти ареал ва таърихи эволютсионии таксонҳоро таҳлил мекунанд.&lt;ref name=&quot;Morrone1994&quot;&gt;Morrone, J. J. (1994). [https://doi.org/10.1093/sysbio/43.3.438 On the Identification of Areas of Endemism]. ''Systematic Biology'', 43(3), 438–441.&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ин, шумораи зиёди эндемикҳо худ ба худ ҳамаи ҷанбаҳои гуногунии биологӣ ё дараҷаи таҳдидро нишон намедиҳад.

Таҳқиқоти соли 2005 нишон дод, ки минтақаҳои дорои шумораи зиёди намудҳо, эндемизми баланд ва намудҳои зери хатари нобудшавӣ ҳатман бо ҳам мувофиқат намекунанд.&lt;ref name=&quot;Orme2005&quot;&gt;Orme, C. D. L. et al. (2005). [https://doi.org/10.1038/nature03850 Global hotspots of species richness are not congruent with endemism or threat]. ''Nature'', 436, 1016–1019.&lt;/ref&gt;

Аз ин рӯ, ҳангоми банақшагирии ҳифзи табиат инчунин ҳолати муҳити зист, хавфи нобудшавӣ, аҳамияти эволютсионӣ ва гуногунии гурӯҳҳои гуногуни организмҳоро ба назар гирифтан зарур аст.

=== Роҳҳои ҳифз ===

Муҳофизати намудҳои эндемӣ метавонад тадбирҳои зеринро дар бар гирад:

* таъсиси [[Мамнӯъгоҳ|мамнӯъгоҳҳо]] ва [[Боғи миллӣ|боғҳои миллӣ]];
* ҳифзи муҳити табиии зист ва пешгирии вайроншавии он;
* омӯзиш ва назорати тағйирёбии саршумори намудҳо;
* пешгирии паҳншавии намудҳои бегонаи зараровар;
* нигоҳдории растаниҳои нодир дар [[Боғи ботаникӣ|боғҳои ботаникӣ]];
* парвариш ва нигоҳдории баъзе ҷонварони нодир дар марказҳои махсуси ҳифз.

Ҳифзи организмҳо дар муҳити табиии онҳо '''ҳифзи in situ''' ва нигоҳдории онҳо берун аз муҳити табиӣ '''ҳифзи ex situ''' номида мешавад.

Дар Тоҷикистон [[Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] яке аз воситаҳои ҳуҷҷатгузорӣ ва ҳифзи намудҳои нодиру зери хатари нобудшавӣ мебошад. Аммо эндемӣ будан бо дохил шудан ба Китоби сурх баробар нест, зеро на ҳамаи намудҳои эндемӣ ҳатман дар хатари нобудшавӣ қарор доранд.

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Биогеография]]
* [[Экология]]
* [[Гуногунии биологӣ]]
* [[Ҳифзи табиат]]
* [[Намуд (таксономия)]]
* [[Эволютсия]]
* [[Флора]]
* [[Фауна]]
* [[Ареал]]
* [[Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

== Адабиёт ==
{{reflist}}

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://powo.science.kew.org/ Plants of the World Online] — пойгоҳи маълумоти ботаникии Боғҳои ботаникии шоҳии Кю.
* [https://www.iucnredlist.org/ The IUCN Red List of Threatened Species] — Феҳристи сурхи Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат.
* [https://www.gbif.org/ Global Biodiversity Information Facility] — пойгоҳи байналмилалии маълумот оид ба гуногунии биологӣ.

[[Гурӯҳ:Биогеография]]
[[Гурӯҳ:Экология]]
[[Гурӯҳ:Гуногунии биологӣ]]
[[Гурӯҳ:Истилоҳоти биология]]</text>
      <sha1>14xjnoy71w420e4j89c3vv5j3drhhau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334460</id>
    <revision>
      <id>1492102</id>
      <parentid>1490638</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33035" sha1="qxdv18eazpuyqsycsqphkb59rkj2wj8" xml:space="preserve">{{Дигар маъноҳо}}
[[Акс:Tapirus.terrestris.flehmen.jpg|thumb|Фуки [[тапир]]и амрикоӣ (''Tapirus terrestris'') ҳангоми нишон додани вокуниши флемен.]]
'''Фук''', '''пӯз''' ё '''пӯза''' — қисми барҷастаи [[рӯй]]и [[ҳайвонот]], ки [[бинӣ]], [[даҳон]], [[лаб]]ҳо ва қисмҳои пеши [[ҷоғ]]ро дар бар мегирад. Фук дар бисёр ҳайвонот, махсусан [[ширхӯрон]], хуб инкишоф ёфта, барои [[нафаскашӣ]], [[бӯйгирӣ]], гирифтани ғизо ва дарки муҳити атроф хизмат мекунад. Шакл, дарозӣ ва андозаи он аз намуд ва тарзи зиндагии ҳайвон вобаста аст.&lt;ref name=&quot;Evans&quot;&gt;{{cite book |last1=Evans |first1=Howard E. |last2=de Lahunta |first2=Alexander |title=Miller's Anatomy of the Dog |edition=4 |publisher=Elsevier |year=2013 |isbn=9780323266239 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Дар анатомия қисми пешбаромадаи рӯйи ҳайвонро баъзан бо истилоҳи лотинии '''рострум''' (''rostrum'') низ ифода мекунанд. Дар баъзе ҳайвонот ин қисми рӯй шакли махсус гирифтааст, масалан [[хартум]]и фил, фуки кӯтоҳу ҳаракаткунандаи тапир ё нӯли сахти парандаҳо. Бо вуҷуди ин, ин сохторҳо аз ҷиҳати анатомӣ яксон нестанд.

== Сохти анатомӣ ==

Фук аз якчанд қисм ва бофта иборат буда, сохт ва андозаи он дар ҳайвоноти гуногун фарқ мекунад. Дар аксари ширхӯрон асоси онро устухонҳои қисми пеши косахонаи сар, ҷоғҳои боло ва поён, мушакҳо, пӯст, лабҳо ва бофтаҳои нарм ташкил медиҳанд.

Қисмҳои асосии фуки ширхӯрон инҳоянд:

* '''Бинӣ''' — узви нафаскашӣ ва бӯйгирӣ, ки дар қисми пеш ё болои фук ҷойгир аст.
* '''Сӯрохиҳои бинӣ''' — ду сӯрохие, ки ҳаво тавассути онҳо ба ковокии бинӣ дохил мешавад.
* '''Лабҳо''' — бофтаҳои нарме, ки даҳонро иҳота карда, дар гирифтани ғизо иштирок мекунанд.
* '''Ҷоғи боло''' — қисми устухонии рӯй, ки дандонҳои боло дар он ҷойгиранд.
* '''Ҷоғи поён''' — қисми ҳаракаткунандаи даҳон, ки барои газидан ва хоидани ғизо хизмат мекунад.
* '''Мушакҳо''' — бофтаҳое, ки ҳаракати лабҳо, бинӣ ва ҷоғро таъмин мекунанд.
* '''Пӯст ва мӯй''' — рӯйпӯши берунии фук, ки онро аз осеб ва таъсири муҳит муҳофизат мекунад.
* '''Мӯйҳои ҳискунанда''' — мӯйҳои махсуси ҳассос, ки ба ҳайвон барои дарки ашёи наздик ёрӣ мерасонанд.

Дар дохили қисми бинии фук ковокии бинӣ ҷойгир аст. Ин ковокӣ аз роҳҳои гузариши ҳаво, пардаи луобӣ ва қисмҳои махсуси ҳисси бӯй иборат мебошад. Ҳангоми нафаскашӣ ҳаво аз сӯрохиҳои бинӣ гузашта, ба роҳҳои нафас дохил мешавад.&lt;ref name=&quot;DogAnatomy&quot;&gt;{{cite web |title=The Neurologic Evaluation of Dogs |url=https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/brain-spinal-cord-and-nerve-disorders-of-dogs/the-neurologic-evaluation-of-dogs |website=Merck Veterinary Manual |publisher=Merck &amp; Co. |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Бинӣ ва сатҳи берунии он ===

Дар бисёр ширхӯрон, аз ҷумла сагҳо, гурбаҳо ва баъзе ҳайвоноти ваҳшӣ, қисми пеши бинӣ бо пӯсти махсуси бемӯй пӯшида шудааст. Ин сатҳ аксаран намнок буда, аз пӯсти дигар қисмҳои рӯй фарқ мекунад.

Сатҳи бемӯйи гирди сӯрохиҳои бинӣ дар анатомия '''ринариум''' ({{lang-la|rhinarium}}) ном дорад. Дар анатомияи байторӣ барои қисми бемӯйи бинии саг истилоҳи ''planum nasale'' низ истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;Nasal&quot;&gt;{{cite web |title=Nasal Dermatoses of Dogs |url=https://www.merckvetmanual.com/integumentary-system/nasal-dermatoses-of-dogs/nasal-dermatoses-of-dogs |website=Merck Veterinary Manual |year=2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Намнокии бинӣ метавонад ба ҳолати муҳит ва фаъолияти ғадудҳои пӯст вобаста бошад. Бинии ҳайвони солим ҳамеша тар намемонад ва хушк шудани он ба танҳоӣ нишонаи беморӣ нест.

=== Мӯйҳои ҳискунанда ===

Дар атрофи фуки бисёр ширхӯрон мӯйҳои нисбатан дароз, сахт ва ҳассос мерӯянд. Ин мӯйҳо '''вибриссаҳо''' ({{lang-la|vibrissae}}) ном доранд. Онҳоро бо забони сода мӯйлабҳои ҳискунанда низ меноманд.

Вибриссаҳо аз мӯйҳои одии бадан фарқ мекунанд. Решаи онҳо дар пӯст чуқуртар ҷойгир буда, бо нӯгҳои зиёди асаб алоқаманд аст. Ҳангоми ба чизе расидани мӯй ё тағйир ёфтани ҳаракати ҳаво, ин асабҳо ба мағзи сар хабар медиҳанд.&lt;ref name=&quot;Hair&quot;&gt;{{cite web |title=Hair |url=https://animaldiversity.org/collections/mammal_anatomy/hair/ |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мӯйҳои ҳискунанда ба ҳайвон имкон медиҳанд:

* ашёи наздикро бе расидани бевоситаи фук эҳсос кунад;
* дар ҷойҳои торик роҳ ёбад;
* паҳнои сӯрох ё роҳравро муайян намояд;
* ҳангоми шикор ҳаракати сайдро эҳсос кунад;
* чашм ва фукро аз бархӯрд бо ашёи атроф муҳофизат намояд.

Ин мӯйҳо махсусан дар [[гурба]]ҳо, [[саг]]ҳо, [[хояндаҳо]] ва дигар ширхӯрон хуб инкишоф ёфтаанд. Дар гурбаҳо онҳо дар ду тарафи фук, болои чашм ва баъзе қисмҳои дигари бадан ҷойгир мешаванд.&lt;ref name=&quot;Hair&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Whiskers&quot;&gt;{{cite web |last=Coren |first=Stanley |title=Why Do Dogs Have Whiskers? |url=https://www.akc.org/expert-advice/health/why-do-dogs-have-whiskers/ |website=American Kennel Club |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Асабҳо ва мушакҳо ===

Фук аз узвҳои ҳассоси бадани ширхӯрон ба шумор меравад. Пӯст, лабҳо, ковокии бинӣ ва мушакҳои он бо асабҳои гуногун алоқаманданд.

Яке аз асабҳои асосии ин минтақа '''асаби сегона''' (''nervus trigeminus'') мебошад. Он ҷуфти панҷуми асабҳои косахонаи сар буда, ҳиссиёти қисми зиёди рӯй, лабҳо ва ковокии биниро таъмин мекунад. Шохаҳои ҳаракатии он инчунин дар кори баъзе мушакҳои хоидан иштирок менамоянд.

'''Асаби рӯй''' (''nervus facialis'') ҷуфти ҳафтуми асабҳои косахонаи сар аст. Он ҳаракати як қатор мушакҳои рӯй, аз ҷумла мушакҳои лабҳо ва бинӣ, инчунин ҳаракатҳои ифодакунандаи ҳолати ҳайвонро таъмин мекунад.&lt;ref name=&quot;Nerves&quot;&gt;{{cite web |title=Facial Paralysis in Animals |url=https://www.merckvetmanual.com/nervous-system/facial-paralysis/facial-paralysis-in-animals |website=Merck Veterinary Manual |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мушакҳои ҷоғ барои газидан ва хоидани ғизо, мушакҳои лабҳо бошад, барои гирифтани хӯрок, ҳаракати даҳон ва баъзе намудҳои ишораи рӯй хизмат мекунанд.

== Вазифаҳои фук ==

Фук танҳо қисми зоҳирии рӯй нест. Он дар ҳаёти ҳаррӯзаи ҳайвонот якчанд вазифаи муҳимро иҷро мекунад.

=== Бӯйгирӣ ===

Яке аз вазифаҳои асосии қисми бинии фук дарки бӯй мебошад. Дар ковокии бинӣ ҳуҷайраҳои махсуси ҳискунандаи бӯй ҷойгиранд. Онҳо моддаҳои бӯйдори ҳаворо қабул карда, тавассути асаби бӯйгирӣ ба мағзи сар хабар мерасонанд.

Дар ҳайвоноте, ки ҳисси бӯйгирии пурқувват доранд, ковокии бинӣ ва қисмҳои ҳискунандаи бӯй хуб инкишоф ёфтаанд. Масалан, сагҳо барои ёфтани ғизо, шинохтани ҳайвоноти дигар, пайгирии из ва муайян кардани бӯйҳои гуногун аз бинӣ истифода мебаранд.&lt;ref name=&quot;DogAnatomy&quot;/&gt;

Бӯйгирӣ барои бисёр ширхӯрон дар муошират низ муҳим аст. Ҳайвон метавонад аз бӯйи пешоб, ғадудҳои пӯст ва дигар нишонаҳои бӯйдор ҳузури ҳайвони дигарро муайян кунад.

=== Нафаскашӣ ===

Фук дар нафаскашии бисёр ҳайвонот низ иштирок мекунад. Ҳаво аз сӯрохиҳои бинӣ ба ковокии бинӣ дохил шуда, баъдан ба ҳалқ ва роҳҳои поёнии нафас мегузарад.

Дар ковокии бинӣ ҳаво пеш аз расидан ба шуш то андозае гарм, намнок ва аз зарраҳои чангу ғубор пок карда мешавад. Ин раванд ба муҳофизати роҳҳои нафас мусоидат мекунад.

Сохти бинӣ ва фук дар намудҳои гуногуни ҳайвонот ба муҳити зиндагӣ ва талаботи нафаскашии онҳо мутобиқ шудааст.

=== Гирифтани ғизо ===

Дар баъзе ҳайвонот фук барои ҷустуҷӯ ва гирифтани ғизо аҳамияти калон дорад. Сагҳо, гурбаҳо ва дигар даррандаҳо бо ёрии даҳону ҷоғ ғизоро мегиранд ва онро бо дандонҳо медаранд ё мехоянд.

Дар ҳайвоноти рустанихӯр лабҳо метавонанд ҳаракатпазир бошанд ва барои гирифтани алаф, барг ва навдаҳо истифода шаванд.

Масалан, хукҳо бо ёрии фуки мустаҳками худ хокро мекобанд ва аз зери он решаҳо, кирмҳо ва дигар ғизоҳоро пайдо мекунанд.&lt;ref name=&quot;Pig&quot;&gt;{{cite web |title=Pig |url=https://kids.nationalgeographic.com/animals/mammals/facts/pig |website=National Geographic Kids |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳисси ламс ===

Пӯст ва мӯйҳои ҳискунандаи фук ба ҳайвонот дар дарки ашёи атроф ёрӣ мерасонанд.

Ин вазифа махсусан барои ҳайвоноти шабгард, зери замин зиндагӣкунанда ва онҳое, ки дар ҷойҳои торик ҳаракат мекунанд, муҳим аст.

Ҳангоми расидани фук ё мӯйҳои ҳискунанда ба ашёи атроф, асабҳо ба мағзи сар хабар мерасонанд. Ҳайвон метавонад ба ин васила мавқеъ, андоза ё ҳаракати ашёро эҳсос кунад.&lt;ref name=&quot;Hair&quot;/&gt;

== Гуногунии шакли фук ==

Фук дар ҳайвоноти гуногун шаклу андозаи яксон надорад. Ин фарқиятҳо дар ҷараёни таҳаввул ба вуҷуд омада, бо тарзи ғизогирӣ, хусусиятҳои бӯйгирӣ ва муҳити зист алоқаманданд.

=== Дар ширхӯрони дарранда ===

Дар [[гург]]ҳо, [[рӯбоҳ]]ҳо ва бисёр намудҳои саг фук дароз ва нисбатан борик мебошад. Ин шакл барои ҷойгиршавии узвҳои бинӣ ва ҷоғҳо мувофиқ аст.

Дар [[хирс]]ҳо ва бисёр [[гурбашаклон]] фук нисбатан паҳн ва кӯтоҳтар аст. Дар гурбаҳои калон, ба монанди [[шер]] ва [[паланг]], қисми пеши рӯй ва ҷоғҳо пурқувват буда, дандонҳои калони ашк барои доштани сайд хизмат мекунанд.

Дар гурбаҳои хонагӣ фук нисбатан кӯтоҳ буда, дар ду тарафи он мӯйлабҳои ҳискунанда ҷойгир шудаанд.

=== Дар хукҳо ===

[[Акс:Sus scrofa domesticus.jpg|thumb|Фуки хук барои кандани хок ва ҷустуҷӯи ғизо мутобиқ шудааст.]]

Фуки хукҳо кӯтоҳ ё миёнадароз буда, нӯги паҳн ва ҳамвор дорад. Сӯрохиҳои бинӣ дар ин қисми паҳни фук ҷойгир шудаанд.

Қисми пеши фуки хук аз бофтаҳои мустаҳкам иборат буда, барои зер кардани хок, кандани замин ва ҷустуҷӯи ғизо мувофиқ шудааст.

Пӯсти ин қисми фук ба ламс ҳассос аст. Хукҳо бо ёрии он решаҳо, ҳашарот ва дигар маводи ғизоиро аз хок пайдо мекунанд.&lt;ref name=&quot;Pig&quot;/&gt;

=== Дар хояндаҳо ===

Дар бисёр [[хояндаҳо]], аз ҷумла [[муш]]ҳо, [[каламуш]]ҳо ва [[санҷоб]]ҳо, фук кӯтоҳ ё нӯгтез аст.

Мӯйлабҳои дароз ва ҳассос, ки дар атрофи фук ҷойгиранд, ба ин ҳайвонот барои ҳаракат дар сӯрохҳо, ёфтани ғизо ва дарки ашёи наздик ёрӣ мерасонанд.

Ҳангоми ҷустуҷӯи ғизо баъзе хояндаҳо фуки худро пайваста ҳаракат дода, муҳити атрофро месанҷанд.

=== Дар приматҳо ===

Фук дар намояндагони [[приматҳо]] дараҷаҳои гуногуни инкишоф дорад.

Дар баъзе [[маймун]]ҳо, аз ҷумла павианҳо, қисми пеши рӯй дароз буда, бинӣ ва ҷоғҳо ба пеш баромадаанд. Дар лемурҳо низ фуки нисбатан дароз дида мешавад.

Дар маймунҳои одамшакл, аз ҷумла [[шимпанзе]] ва [[горилла]], қисми пеши рӯй нисбат ба бисёре аз маймунҳои дигар кӯтоҳтар аст, ҳарчанд ҷоғҳо метавонанд ба пеш баромада бошанд.

Дар [[инсон]] фуки барҷастаи ба ҳайвоноти дигар хос вуҷуд надорад. Бинӣ ҳамчун қисми алоҳидаи рӯй баромада меистад, вале ҷоғҳо ва даҳон дар муқоиса бо бисёр приматҳои дигар камтар ба пеш баромадаанд.&lt;ref name=&quot;Wilkins&quot;&gt;{{cite book |last=Wilkins |first=Adam S. |title=Making Faces: The Evolutionary Origins of the Human Face |publisher=Harvard University Press |year=2017 |isbn=9780674725522 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Дар тапирҳо ===

[[Тапир]]ҳо ширхӯрони калоне мебошанд, ки бо фуки дароз ва ҳаракатпазири худ фарқ мекунанд. Дар ин ҳайвонот қисми пеши бинӣ ва лаби боло якҷоя дароз шуда, сохтори хартуммонандро ба вуҷуд овардаанд.

Ин сохтор мулоим ва чандир буда, тапир метавонад онро ба самтҳои гуногун ҳаракат диҳад. Тапирҳо бо ёрии он баргу навдаҳоро гирифта, ба даҳон меоранд.

Хартуми кӯтоҳи тапир инчунин барои бӯйгирӣ ва ҳис кардани ашёи наздик хизмат мекунад.&lt;ref name=&quot;Tapirs&quot;&gt;{{cite web |title=Tapiridae (tapirs) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Tapiridae/ |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Дар филҳо ===

[[Акс:AmersfoortZooYoungAsianElephant.jpg|thumb|Фили осиёӣ (''Elephas maximus''). Хартуми фил аз бинӣ ва лаби боло ба вуҷуд омадааст.]]

Дар [[фил]]ҳо бинӣ ва лаби боло ба узви махсуси дарозу ҳаракатпазир — '''хартум''' — табдил ёфтаанд.

Хартум аз фуки одии ширхӯрон фарқ мекунад, зеро вазифаҳои бештарро иҷро менамояд. Фил бо хартум нафас мекашад, бӯйҳоро ҳис мекунад, об мегирад, ғизоро ба даҳон мебарад ва ашёи гуногунро мебардорад.

Дар китоби тоҷикӣ «Ҳамадон бош» низ шарҳ дода шудааст, ки хартуми фил дар ҷойи бинӣ ва лаби боло қарор дошта, барои гирифтани об, ғизо ва дигар амалҳо истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;Hamadon&quot;&gt;{{cite book |title=Ҳамадон бош |page=188 |url=https://kitobkhon.net/wp-content/uploads/2025/08/kitobkhon-net-hamadon-bosh.pdf |language=tg}}&lt;/ref&gt;

=== Дар моҳиҳо ===

Истилоҳи фук дар зоология барои тавсифи қисми пеши сари баъзе моҳиҳо низ истифода мешавад.

Дар бисёре аз [[наҳанг]]ҳо фук пеш аз даҳон ба тарафи пеш баромадааст ва даҳон дар сатҳи поёнии сар ҷойгир мешавад. Шакли фук метавонад нӯгтез, гирд ё паҳн бошад.

Дар китоби дарсии «Зоология» барои синфи 8 фуки дароз яке аз аломатҳои хоси бисёр моҳиҳои тағоякдор номбар шудааст.&lt;ref name=&quot;Zoology&quot;/&gt;

Дар анатомияи муқоисавӣ барои қисми пешбаромадаи сари баъзе моҳиҳо истилоҳи '''рострум''' низ кор фармуда мешавад.

== Фук дар сагҳо ==

[[Акс:Lamtara Golden Spritzer.jpg|thumb|Саги зоти коллии дарозмӯй бо фуки дароз ва борик.]]

Фук яке аз қисмҳои муҳимми сари [[саг]] буда, шакли он дар зотҳои гуногун хеле фарқ мекунад.

Дар анатомияи саг фук қисми пеши рӯйро, ки аз минтақаи поёни пешона оғоз шуда, то нӯги бинӣ идома меёбад, дар бар мегирад. Ба он бинӣ, лабҳо, қисми пеши ҷоғҳо ва бофтаҳои нарми атрофи даҳон дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;Evans&quot;/&gt;

Дар қисми болоии фук бинӣ ва роҳҳои бӯйгирӣ ҷойгиранд. Дар қисми поёнӣ бошад, даҳон, дандонҳо ва сохторҳои барои гирифтани ғизо зарур мавҷуданд.

Дар сагҳо ҳадди миёни пешона ва қисми болоии фук '''гузариши пешона ба фук''' ({{lang-en|stop}}) номида мешавад. Ин гузариш дар баъзе зотҳо равшан ва дар баъзеи дигар камнамоён аст.

Дар ду тарафи даҳони баъзе зотҳои саг лабҳои болоӣ овезон буда, аз ҷоғи поён поёнтар мефароянд. Чунин лабҳои овезон дар зотҳои гуногуни сагҳои шикорӣ ва сагҳои бузург дида мешаванд.

=== Намудҳои фук аз рӯйи дарозӣ ===

Аз рӯйи дарозии қисми рӯй ва шакли косахонаи сар сагҳоро одатан ба се гурӯҳи асосӣ ҷудо мекунанд.

==== Фуки дароз ====

[[Акс:Lamtara Golden Spritzer.jpg|thumb|Фуки дароз ва борики коллии дарозмӯй.]]

Сагҳои дарозфук (''dolichocephalic'') косахонаи нисбатан дароз ва борик доранд. Қисми пеши рӯй дар онҳо ба таври равшан ба пеш кашида шудааст.

Ба ин гурӯҳ баъзе зотҳои саг, аз ҷумла коллии дарозмӯй, грейҳаунд ва борзой дохил мешаванд.

==== Фуки миёна ====

[[Акс:Cocker spaniel angielski zloty photoshop.jpg|thumb|Фуки миёнадарози кокер-спаниели англисӣ.]]

Сагҳои миёнафук (''mesocephalic'' ё ''mesaticephalic'') косахонаи сари дорои дарозӣ ва паҳнои нисбатан мутавозин доранд.

Фуки онҳо на аз ҳад дароз ва на хеле кӯтоҳ мебошад.

Ба ин гурӯҳ бисёр зотҳои саг, аз ҷумла кокер-спаниели англисӣ, лабрадор-ретривер ва бигл дохил мешаванд.

==== Фуки кӯтоҳ ====

[[Акс:Pug 600.jpg|thumb|Фуки хеле кӯтоҳи саги зоти паг.]]

Сагҳои кӯтоҳфук (''brachycephalic'') қисми пеши рӯйи кӯтоҳ ва косахонаи нисбатан паҳн доранд. Дар баъзе зотҳо бинӣ ва даҳон қариб дар як сатҳ ҷойгир мешаванд.

Ба ин гурӯҳ паг, булдоги фаронсавӣ, булдоги англисӣ ва баъзе зотҳои дигар дохил мешаванд.

Дар сагҳои дорои фуки хеле кӯтоҳ баъзан роҳҳои нафас танг мешаванд. Ин ҳолат метавонад нафаскаширо душвор гардонад, махсусан ҳангоми давидан, гармии ҳаво ва фаъолияти ҷисмонӣ. Баъзе аз ин сагҳо ба бемории '''синдроми басташавии роҳҳои нафаси сагҳои кӯтоҳфук''' гирифтор мешаванд.&lt;ref name=&quot;Airway&quot;&gt;{{cite web |title=Initial Triage and Resuscitation of Small Animal Emergency Patients |url=https://www.merckvetmanual.com/emergency-medicine-and-critical-care/evaluation-and-initial-treatment-of-small-animal-emergency-patients/initial-triage-and-resuscitation-of-small-animal-emergency-patients |website=Merck Veterinary Manual |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ин мушкил бештар ба тағйироти анатомии бинӣ, коми нарм ва роҳҳои нафас алоқаманд аст.

== Фук ва ҳисси бӯй ==

Дар бисёр ҳайвонот ҳисси бӯй бо фаъолияти ковокии бинӣ, ки дар қисми фук ҷойгир аст, алоқаманд мебошад.

Ҳуҷайраҳои махсуси ҳискунандаи бӯй моддаҳои кимиёвии ҳаворо қабул мекунанд. Маълумоти гирифташуда тавассути асабҳо ба мағзи сар интиқол меёбад.

Дар ҳайвоноти гуногун қобилияти дарки бӯй яксон нест. Сагҳо ва бисёр дигар ширхӯрон метавонанд бӯйҳои сустро муайян карда, аз онҳо барои ҷустуҷӯи ғизо, шинохти ҳайвоноти дигар ва пайгирии из истифода баранд.

Баъзе ширхӯрон узви иловагии дарки моддаҳои бӯйдор доранд, ки онро '''узви вомероназалӣ''' ё '''узви Якобсон''' меноманд. Ин узв дар дарки баъзе нишонаҳои кимиёвии ҳайвоноти дигар, аз ҷумла феромонҳо, иштирок мекунад.

=== Вокуниши флемен ===

[[Акс:Tapirus.terrestris.flehmen.jpg|thumb|Тапири амрикоӣ ҳангоми вокуниши флемен.]]

Дар баъзе ширхӯрон, аз ҷумла [[асп]]ҳо, [[гурба]]ҳо, [[паланг]]ҳо ва тапирҳо, ҳаракати махсуси лаби боло мушоҳида мешавад, ки онро '''вокуниши флемен''' ({{lang-en|flehmen response}}) меноманд.

Ҳангоми ин рафтор ҳайвон лаби болоии худро баланд ё ба ақиб мегардонад ва баъзан дандонҳои пеши худро намоён мекунад. Ҳамзамон метавонад сар ва гарданашро баланд намояд.

Ин ҳаракат ба дарки баъзе моддаҳои кимиёвии муҳит, махсусан нишонаҳои бӯйдори ҳайвоноти дигар, алоқаманд аст. Вокуниши флемен дар бисёр намудҳо бо кори узви вомероназалӣ вобастагӣ дорад.&lt;ref name=&quot;Flehmen&quot;&gt;{{cite web |last=Perkins |first=Wendy |title=We Have Lip Up! |url=https://sandiegozoowildlifealliance.org/story-hub/2018/06/15/we-have-lip-up |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2018-06-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Аз рӯйи намуди зоҳирӣ чунин менамояд, ки ҳайвон табассум ё лабханд мекунад, вале ин ҳаракат бештар барои омӯзиши бӯйҳои муҳит хизмат менамояд.

== Фарқи фук аз дигар узвҳои сар ==

Дар забони тоҷикӣ якчанд калима барои ифодаи қисми пеши сари ҳайвонот истифода мешавад. Гарчанде баъзе аз онҳо ба ҳам наздиканд, маънои онҳо яксон нест.

; Фук
: Қисми пешбаромадаи рӯйи ҳайвон, ки бинӣ, даҳон ва бофтаҳои гирди онҳоро дар бар мегирад.

; Пӯз
: Муродифи фук, махсусан барои ифодаи қисми гирдогирди даҳони ҳайвонот.

; Пӯза
: Шакли дигари номи пӯз, ки дар фарҳангҳои тоҷикӣ ҳамчун муродифи фук оварда шудааст.

; Тумшуқ
: Калимаи гуфтугӯӣ барои фук ё қисми пеши даҳони ҳайвон. Дар «Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ» пайдоиши туркии ин вожа нишон дода шудааст.&lt;ref name=&quot;Farhang&quot;/&gt;

; Бинӣ
: Узви нафаскашӣ ва бӯйгирӣ. Бинӣ метавонад қисми фук бошад, вале мафҳуми «фук» аз «бинӣ» васеътар аст.

; Хартум
: Узви дароз ва ҳаракатпазир, ки дар филҳо аз бинӣ ва лаби боло ба вуҷуд омадааст. Дар тапирҳо низ сохтори кӯтоҳи хартуммонанд мавҷуд аст.

; Нӯл
: Қисми сахти пеши даҳони [[парандаҳо]], ки барои гирифтани ғизо, муҳофизат ва дигар амалҳо хизмат мекунад. Нӯл аз ҷиҳати сохт аз фуки маъмулии ширхӯрон фарқ мекунад.

; Пӯзбанд
: Восита ё банде, ки ба даҳон ё фуки ҳайвон баста мешавад. Дар фарҳангҳои тоҷикӣ «пӯзбанд» ҳамчун навъи даҳанбанд шарҳ ёфтааст.&lt;ref name=&quot;Farhang&quot;/&gt;

== Калимаи «фук» дар забони тоҷикӣ ==

Истилоҳи «фук» дар фарҳангҳо, адабиёти бадеӣ ва матнҳои омӯзишии тоҷикӣ ба кор рафтааст.

Дар «Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ» калимаи «фук» ҳамчун вожаи гуфтугӯӣ сабт шудааст. Дар ҳамин фарҳанг барои «пӯз» маънои гирдогирди даҳон оварда шуда, «фук» ва «тумшуқ» муродифҳои он дониста шудаанд.&lt;ref name=&quot;Farhang&quot;/&gt;

Дар шарҳи вожаҳои китоби «Наврӯзнома» низ истилоҳи «пӯз (фук)» барои ифодаи қисми пеши рӯйи асп истифода шудааст.&lt;ref name=&quot;Navruznoma&quot;&gt;{{cite book |title=Наврӯзнома |url=https://khirad.tj/books/navruznoma.pdf |language=tg}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти муосири тоҷикӣ калимаи «фук» барои тавсифи симои ҳайвонот низ истифода мешавад.

Масалан, дар ҳикояи «Вафодор»-и Муҳаббати Юсуф, ки матни онро Китобхонаи миллии Тоҷикистон нашр кардааст, сагча бо фуки сиёҳ тасвир шуда, баъдтар бӯй кардани шир бо фук баён мегардад.&lt;ref name=&quot;Vafodor&quot;&gt;{{cite web |title=Бо бачаҳо. Муҳаббати Юсуф. «Вафодор» |url=https://kmt.tj/bo-bacha-o-mu-abbati-jusuf-vafodor/ |publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон |date=2022-11-30 |language=tg |accessdate=2026-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251213074527/https://kmt.tj/bo-bacha-o-mu-abbati-jusuf-vafodor/ |archivedate=2025-12-13}}&lt;/ref&gt;

Дар таҳқиқоти забоншиносии А. Муродов «Сабку услуби қиссаҳои Болта Ортиқов» низ истифодаи калимаи «тумшуқ» дар нутқи қаҳрамонони асари «Полвон» баррасӣ шуда, «фук» ҳамчун муродифи адабии он нишон дода шудааст.&lt;ref name=&quot;Murodov&quot;/&gt;

Ин мисолҳо нишон медиҳанд, ки калимаҳои «фук» ва «пӯз» дар забони тоҷикӣ собиқаи истифода дошта, барои тавсифи узвҳои берунии ҳайвонот корбурд доранд.

== Инчунин нигаред ==
* [[Бинӣ]]
* [[Даҳон]]
* [[Ҷоғ]]
* [[Лаб]]
* [[Косахонаи сар]]
* [[Ҳисси бӯй]]
* [[Хартум]]
* [[Нӯл]]
* [[Анатомия]]
* [[Ширхӯрон]]

== Эзоҳ ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Анатомияи ҳайвонот]]
[[Гурӯҳ:Сари ҳайвонот]]
[[Гурӯҳ:Рӯй]]
[[Гурӯҳ:Анатомияи ширхӯрон]]</text>
      <sha1>qxdv18eazpuyqsycsqphkb59rkj2wj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кими Антонелли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334673</id>
    <revision>
      <id>1492228</id>
      <parentid>1491809</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Умар Ганиев</username>
        <id>164088</id>
      </contributor>
      <origin>1492228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10708" sha1="55081qjca3xz6lf4dkig6jmq4quno5z" xml:space="preserve">{{Шахсият}}
'''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' ({{lang-it|Andrea Kimi Antonelli}}; {{ВД-Дебоча|references=0}}), мъруф ба '''Ки́ми Антоне́лли''' ({{lang-it|Kimi Antonelli}}) — ронандаи пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар мусобиқаҳои «Формула-1» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» гузашт.

Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}&lt;/ref&gt;. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст).

Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад.

Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт.

Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд.

Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард.

Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» 
мебошад.

== '''Тарҷумаи ҳол''' ==
'''Картинг''' 

Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид.

Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст:

- Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60);
- Ҷоми зимистонаи South Garda;
- Ҷоми қаҳрамонҳои WSK;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series.

Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид.

'''Формула-4

'''Формула-4-и Италия'''

'''Соли 2021'''
Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» баргузор шуд, баромад кард.

Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд].

Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард.

Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт.

Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард.

Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд.

'''Формула-2'''

Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;-ро сарфи назар намуд.

Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард.

'''Формула-1'''

Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид.

Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард.

'''2025'''

Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд.

Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард.

Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард.

Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд.

Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;», аз мусобиқа хориҷ шуд.

Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад.

Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард.

==  '''Ҳаёти шахсӣ''' ==
Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад.

Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt; яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд.

Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст.
== '''Сарчашмаҳо''' ==
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:]] Ронандагони «Формула-1», ки дар ҳайати дастаи «Mercedes» баромад кардаанд.</text>
      <sha1>55081qjca3xz6lf4dkig6jmq4quno5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492230</id>
      <parentid>1492228</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Умар Ганиев</username>
        <id>164088</id>
      </contributor>
      <origin>1492230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10553" sha1="3cpxhfa3qukc3uv3rsgnyp7tyenx3j2" xml:space="preserve">{{Шахсият}}
'''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' ({{lang-it|Andrea Kimi Antonelli}}; {{ВД-Дебоча|references=0}}), мъруф ба '''Ки́ми Антоне́лли''' ({{lang-it|Kimi Antonelli}}) — ронандаи пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар мусобиқаҳои «Формула-1» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» гузашт.

Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}&lt;/ref&gt;. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст).

Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад.

Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт.

Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд.

Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард.

Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» 
мебошад.

== '''Тарҷумаи ҳол''' ==
'''Картинг''' 

Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид.

Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст:

- Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60);
- Ҷоми зимистонаи South Garda;
- Ҷоми қаҳрамонҳои WSK;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series.

Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид.

'''Формула-4

'''Формула-4-и Италия'''

'''Соли 2021'''
Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» баргузор шуд, баромад кард.

Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд].

Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард.

Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт.

Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард.

Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд.

'''Формула-2'''

Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;-ро сарфи назар намуд.

Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард.

'''Формула-1'''

Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид.

Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард.

'''2025'''

Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд.

Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард.

Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард.

Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд.

Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;», аз мусобиқа хориҷ шуд.

Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад.

Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард.

==  '''Ҳаёти шахсӣ''' ==
Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад.

Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt; яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд.

Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст.
== '''Сарчашмаҳо''' ==</text>
      <sha1>3cpxhfa3qukc3uv3rsgnyp7tyenx3j2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492231</id>
      <parentid>1492230</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Умар Ганиев</username>
        <id>164088</id>
      </contributor>
      <origin>1492231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10708" sha1="5b9or3s4yvijsijspy3cw8xv1xxakiy" xml:space="preserve">{{Шахсият}}
'''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' ({{lang-it|Andrea Kimi Antonelli}}; {{ВД-Дебоча|references=0}}), мъруф ба '''Ки́ми Антоне́лли''' ({{lang-it|Kimi Antonelli}}) — ронандаи пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар мусобиқаҳои «Формула-1» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» гузашт.

Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}&lt;/ref&gt;. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст).

Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад.

Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт.

Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд.

Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард.

Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» 
мебошад.

== '''Тарҷумаи ҳол''' ==
'''Картинг''' 

Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид.

Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст:

- Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60);
- Ҷоми зимистонаи South Garda;
- Ҷоми қаҳрамонҳои WSK;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series.

Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид.

'''Формула-4

'''Формула-4-и Италия'''

'''Соли 2021'''
Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» баргузор шуд, баромад кард.

Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд].

Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард.

Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт.

Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард.

Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд.

'''Формула-2'''

Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;-ро сарфи назар намуд.

Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард.

'''Формула-1'''

Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид.

Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард.

'''2025'''

Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд.

Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард.

Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард.

Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд.

Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;», аз мусобиқа хориҷ шуд.

Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад.

Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард.

==  '''Ҳаёти шахсӣ''' ==
Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад.

Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt; яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд.

Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст.
{{ПБ|}}
== '''Сарчашмаҳо''' ==
[[Гурӯҳ:]] Ронандагони «Формула-1», ки дар ҳайати дастаи «Mercedes» баромад кардаанд.</text>
      <sha1>5b9or3s4yvijsijspy3cw8xv1xxakiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492235</id>
      <parentid>1492231</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Умар Ганиев</username>
        <id>164088</id>
      </contributor>
      <origin>1492235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10678" sha1="et0q6ay43tw5xlyxiu9iaglr7raj4cv" xml:space="preserve">{{Шахсият}}
'''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' (25 августи соли 2006, шаҳри Болония) мъруф бо номи '''Ки́ми Антоне́лли'''  — ронандаи  пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар мусобиқаҳои «Формула-1» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» гузашт.

Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}&lt;/ref&gt;. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст).

Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад.

Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт.

Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд.

Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард.

Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» 
мебошад.

== '''Тарҷумаи ҳол''' ==
'''Картинг''' 

Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид.

Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст:

- Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60);
- Ҷоми зимистонаи South Garda;
- Ҷоми қаҳрамонҳои WSK;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series.

Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид.

'''Формула-4

'''Формула-4-и Италия'''

'''Соли 2021'''
Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» баргузор шуд, баромад кард.

Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд].

Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард.

Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт.

Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард.

Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд.

'''Формула-2'''

Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;-ро сарфи назар намуд.

Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард.

'''Формула-1'''

Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид.

Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард.

'''2025'''

Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд.

Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард.

Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард.

Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд.

Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;», аз мусобиқа хориҷ шуд.

Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад.

Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард.

==  '''Ҳаёти шахсӣ''' ==
Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад.

Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt; яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд.

Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст.
{{ПБ|}}
== '''Сарчашмаҳо''' ==
[[Гурӯҳ:]] Ронандагони «Формула-1», ки дар ҳайати дастаи «Mercedes» баромад кардаанд.</text>
      <sha1>et0q6ay43tw5xlyxiu9iaglr7raj4cv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492237</id>
      <parentid>1492235</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Умар Ганиев</username>
        <id>164088</id>
      </contributor>
      <origin>1492237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10682" sha1="31gim8rvchiexspixpwue5vu8on5j6f" xml:space="preserve">{{Шахсият}}
'''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' (25 августи соли 2006, шаҳри Болония) — мъруф бо номи '''Ки́ми Антоне́лли'''  — ронандаи  пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар мусобиқаҳои «Формула-1» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» гузашт.

Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}&lt;/ref&gt;. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст).

Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад.

Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт.

Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд.

Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард.

Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» 
мебошад.

== '''Тарҷумаи ҳол''' ==
'''Картинг''' 

Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид.

Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст:

- Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60);
- Ҷоми зимистонаи South Garda;
- Ҷоми қаҳрамонҳои WSK;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series.

Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид.

'''Формула-4

'''Формула-4-и Италия'''

'''Соли 2021'''
Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» баргузор шуд, баромад кард.

Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд].

Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард.

Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт.

Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард.

Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд.

'''Формула-2'''

Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;-ро сарфи назар намуд.

Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард.

'''Формула-1'''

Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид.

Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард.

'''2025'''

Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд.

Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард.

Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард.

Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд.

Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;», аз мусобиқа хориҷ шуд.

Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад.

Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард.

==  '''Ҳаёти шахсӣ''' ==
Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад.

Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt; яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд.

Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст.
{{ПБ|}}
== '''Сарчашмаҳо''' ==
[[Гурӯҳ:]] Ронандагони «Формула-1», ки дар ҳайати дастаи «Mercedes» баромад кардаанд.</text>
      <sha1>31gim8rvchiexspixpwue5vu8on5j6f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492239</id>
      <parentid>1492237</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Умар Ганиев</username>
        <id>164088</id>
      </contributor>
      <origin>1492239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10829" sha1="p2mz686oiznelse5bzi6d759d78hhdz" xml:space="preserve">{{Шахсият}}
'''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' (25 августи соли 2006, шаҳри Болония) — мъруф бо номи '''Ки́ми Антоне́лли'''  — ронандаи  пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар мусобиқаҳои «Формула-1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» гузашт.

Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}&lt;/ref&gt;. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст).

Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад.

Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт.

Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд.

Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард.

Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» 
мебошад.

== '''Тарҷумаи ҳол''' ==
'''Картинг''' 

Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид.

Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст:

- Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60);
- Ҷоми зимистонаи South Garda;
- Ҷоми қаҳрамонҳои WSK;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series;
- Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series.

Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид.

'''Формула-4

'''Формула-4-и Италия'''

'''Соли 2021'''
Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» баргузор шуд, баромад кард.

Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд].

Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард.

Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт.

Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард.

Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд.

'''Формула-2'''

Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;-ро сарфи назар намуд.

Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард.

'''Формула-1'''

Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид.

Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард.

'''2025'''

Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд.

Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард.

Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард.

Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд.

Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt;», аз мусобиқа хориҷ шуд.

Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад.

Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард.

==  '''Ҳаёти шахсӣ''' ==
Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад.

Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}&lt;/ref&gt; яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд.

Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст.
{{ПБ|}}
== '''Сарчашмаҳо''' ==
[[Гурӯҳ:]] Ронандагони «Формула-1», ки дар ҳайати дастаи «Mercedes» баромад кардаанд.</text>
      <sha1>p2mz686oiznelse5bzi6d759d78hhdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Logitech</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334684</id>
    <revision>
      <id>1492043</id>
      <parentid>1492038</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30869" sha1="c4ai5ajci43wvoa8gd19hf4s00twcxi" xml:space="preserve">
{{Ширкат
| название = Logitech International S.A.
| логотип = Logitech logo.svg
| изображение = Logitech building in Lausanne - 20200721 144917.jpg
| подпись = Дафтари марказии Logitech дар [[Лозанна]], [[Швейтсария]]
| тип = [[Ширкати саҳҳомии оммавӣ]]
| основана = 2 октябри [[1981]]
| основатели = [[Даниел Борел]], [[Пйерлуи Заппакоста]], [[Ҷакомо Марини]]
| расположение = {{Швейтсария}}, [[Лозанна]]
| листинг на бирже = [[Nasdaq]]: LOGI&lt;br /&gt;[[SIX Swiss Exchange]]: LOGN
| ключевые фигуры = Гай Гехт (раиси шурои директорон)&lt;br /&gt;Ҳаннеке Фабер (директори иҷроия)&lt;br /&gt;Маттео Анверса (директори молиявӣ)&lt;ref name=&quot;leadership&quot;&gt;{{cite web |title=Our Leadership Team |url=https://www.logi.com/en-us/about/leadership |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;board&quot;&gt;{{cite web |title=Board of Directors |url=https://www.logi.com/en-us/about/board-of-directors |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;
| отрасль = [[Саноати электроника]], [[технологияи иттилоотӣ]]
| продукция = [[Муши компютерӣ|Мушҳои компютерӣ]], [[сафҳакалид]]ҳо, вебкамераҳо, гӯшмонакҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо, таҷҳизоти бозӣ ва видеоконфронс
| оборот = 4,841 млрд доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| НИОКР = 316,2 млн доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| операционная прибыль = 775,2 млн доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| чистая прибыль = 711,2 млн доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| активы = 3,849 млрд доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| собственные средства = 2,211 млрд доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| число сотрудников = Тақрибан 7300 нафар (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| аудитор = [[KPMG]]&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| сайт = [https://www.logitech.com/ logitech.com]
}}

'''Logitech International S.A.''' (кӯтоҳ '''Logitech''' ё '''Logi'''; дар Ҷопон бо номи '''Logicool''' маъруф аст) — ширкати байналмилалии швейтсарӣ мебошад, ки ба тарроҳӣ, истеҳсол ва фурӯши таҷҳизоти канории компютерӣ ва нармафзори вобаста ба онҳо машғул аст. Дафтари марказии ширкат дар шаҳри [[Лозанна]]и [[Швейтсария]] ҷойгир буда, он дар [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]]и Иёлоти Муттаҳидаи Амрико низ дафтари асосӣ дорад.&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;&gt;{{cite web |title=Logitech International S.A. — Fiscal Year 2026 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1032975/000103297526000021/logi-20260331.htm |publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=2026-05-21 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Маҳсулоти асосии Logitech мушҳои компютерӣ, сафҳакалидҳо, вебкамераҳо, гӯшмонакҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо ва таҷҳизоти махсуси бозиҳои компютериро дар бар мегиранд. Ширкат инчунин дастгоҳҳо ва нармафзор барои гузаронидани видеоконфронсҳо, пахши мустақим ва кори муштарак истеҳсол мекунад.

Logitech соли 1981 дар Швейтсария таъсис ёфта, дар рушди мушҳои компютерӣ ва дигар воситаҳои идоракунии компютер нақши муҳим бозидааст. Саҳмияҳои ширкат дар биржаҳои [[Nasdaq]] ва [[SIX Swiss Exchange]] харидуфурӯш мешаванд.&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |title=About Logitech — Our Story and Focus |url=https://www.logi.com/en-ie/about |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Номгузорӣ ==

Номи '''Logitech''' аз ду қисми калимавӣ сохта шудааст: ''logi'', ки шакли кӯтоҳи калимаи фаронсавии ''logiciel'' («нармафзор») мебошад, ва ''tech'', ки ба маънои «технология» истифода мешавад.

Ин ном ба фаъолияти ибтидоии муассисони ширкат дар соҳаи таҳияи нармафзор алоқаманд аст.

Ба гуфтаи худи ширкат, се муассиси Logitech дар аввал ба сохтани барномаҳои компютерӣ машғул буданд. Баъдан онҳо ба истеҳсоли мушҳои компютерӣ рӯ оварданд, ки ба самти асосии фаъолияти ширкат табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;origin&quot;&gt;{{cite web |title=Who We Are — Birth of Logitech |url=https://logistart.logitech.com/about-us |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;

Дар [[Ҷопон]] маҳсулоти Logitech бо номи '''Logicool''' (ҷоп. ロジクール) фурӯхта мешаванд. Ин ном барои фарқ кардани он аз ширкати ҷопонии ''Logitec'', ки дар бозори таҷҳизоти компютерӣ фаъолият мекард, интихоб шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logitech, the international tech company, known as Logicool in Japan |url=https://www.logitech.com/ja-jp |publisher=Logitech |language=ja}}&lt;/ref&gt;

== Таърих ==

=== Таъсисёбӣ ===

Logitech 2 октябри соли 1981 дар деҳаи [[Аппл (Во)|Аппл]]и кантони [[Во]]и Швейтсария аз ҷониби се муҳандис — '''Даниел Борел''', '''Пйерлуи Заппакоста''' ва '''Ҷакомо Марини''' — таъсис дода шуд.

Борел ва Заппакоста дар солҳои 1970 ҳангоми таҳсил ва фаъолият дар соҳаи муҳандисии барқ дар [[Калифорния]] бо ҳам шинос шуданд.

Баъди бозгашт ба Аврупо онҳо ба таҳияи технологияҳои компютерӣ машғул шуда, ҳамроҳи Ҷакомо Марини ширкати Logitech-ро таъсис доданд.

Дар оғози фаъолият муассисон барномаҳои компютерӣ таҳия мекарданд. Яке аз лоиҳаҳои аввалини ширкат ба нармафзори коркарди матн вобаста буд.

Бо вуҷуди ин, таваҷҷуҳи ширкат тадриҷан ба мушҳои компютерӣ гузашт, зеро чунин дастгоҳҳо барои кор бо интерфейсҳои графикии компютер аҳамияти рӯзафзун пайдо мекарданд.&lt;ref name=&quot;origin&quot;/&gt;

=== Аввалин мушҳои компютерӣ ===

[[Акс:SmakyMouseAG.jpeg|thumb|Яке аз аввалин мушҳои компютерии Logitech, ки баъдан бо номи P4 маъруф шуд.]]

Соли 1982 Logitech аввалин муши компютерии худро ба бозор баровард. Ин дастгоҳ баъдан бо номи '''P4''' маъруф гардид.

Он бар асоси тарҳи оптикӣ-механикии муҳандиси швейтсарӣ [[Жан-Даниел Нику]] таҳия шуда буд.

Мушҳои он давра барои муайян кардани ҳаракати дастгоҳ аз ҷузъҳои механикӣ ва ҳискунандаҳои оптикӣ истифода мебурданд.

Бо ҳаракат додани муш рӯйи миз нишондиҳандаи экран низ ҳаракат мекард. Ин тарзи идоракунӣ кори истифодабарандаро бо барномаҳои дорои интерфейси графикӣ осон мекард.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Markoff |first=John |title=Swiss mice roll into U.S. office-automation market |journal=InfoWorld |date=1982-10-18 |volume=4 |issue=41 |pages=1, 5 |url=https://books.google.com/books?id=CjAEAAAAMBAJ&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Соли 1984 Logitech барои таъмин кардани ширкати [[Hewlett-Packard]] бо мушҳои компютерӣ шартнома баст.

Ин дастгоҳҳо таҳти тамғаи Hewlett-Packard фурӯхта мешуданд, гарчанде онҳоро Logitech истеҳсол мекард.

Соли 1985 ширкат муши се тугмадори '''C7'''-ро ба бозори истеъмолӣ баровард.

Дар солҳои минбаъда Logitech ба такмили шакл, дақиқӣ ва роҳатии истифодаи мушҳои компютерӣ диққат дод.

=== Рушди технологияҳои бесим ===

Logitech аз ширкатҳое буд, ки дар рушди мушҳои компютерии бесим саҳм гузоштанд.

Соли 1984 ширкат муши бесимеро таҳия кард, ки барои интиқоли фармонҳо аз нурҳои инфрасурх истифода мебурд.

Яке аз маҳдудиятҳои чунин технология зарурати мавҷуд будани роҳи кушоди интиқоли сигнал байни муш ва қабулкунанда буд.

Соли 1991 Logitech муши бесими бо мавҷҳои радиоӣ коркунандаро ба бозор баровард.

Дар муқоиса бо баъзе системаҳои инфрасурх, алоқаи радиоӣ ба самти мустақими дидани қабулкунанда камтар вобаста буд.

Баъдан технологияҳои бесим ба яке аз самтҳои муҳими маҳсулоти ширкат табдил ёфтанд.

Logitech инчунин дар рушди трекболҳо, мушҳои лазерӣ ва дигар воситаҳои идоракунии компютер фаъолият кардааст.&lt;ref name=&quot;about&quot;/&gt;

=== Густариши фаъолият ===

Дар охири солҳои 1980 ва давоми солҳои 1990 Logitech фаъолияти худро берун аз Швейтсария васеъ кард.

Ширкат корхонаҳо ва воҳидҳои истеҳсолиро дар кишварҳои гуногун, аз ҷумла Иёлоти Муттаҳида, Ирландия ва Тайван, ташкил намуд.

Соли 1988 Logitech ба ширкати саҳҳомии оммавӣ табдил ёфт ва саҳмияҳои худро дар бозори коғазҳои қиматноки Швейтсария пешниҳод кард.

Соли 1989 ширкат трекболи '''TrackMan'''-ро ба бозор баровард.

Дар даҳаи 1990 Logitech қисми муҳими истеҳсолоти худро ба Осиё кӯчонид. Аз ҷумла, соли 1994 дар шаҳри [[Сучжоу]]и [[Чин]] корхонаи нав ташкил шуд.

Ин тағйирот ба густариши ҳаҷми истеҳсол ва таъмини бозорҳои байналмилалӣ мусоидат кард.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Verbeke |first1=Alain |last2=Lee |first2=I. H. Ian |title=International Business Strategy: Rethinking the Foundations of Global Corporate Success |publisher=Cambridge University Press |year=2021 |isbn=9781108488037 |pages=40–42}}&lt;/ref&gt;

=== Вебкамераҳо ва таҷҳизоти чандрасонаӣ ===

Соли 1998 Logitech бахши вебкамераҳои ширкати [[Connectix]]-ро харид.

Ин харид ба ширкати Logitech имкон дод, ки фаъолияти худро дар бозори дастгоҳҳои сабт ва интиқоли тасвир васеъ намояд.

Маҳсулоти '''QuickCam''' дар рушди вебкамераҳои барои истифодабарандагони компютер пешбинишуда нақши муҳим бозиданд.

Баъдан Logitech ба истеҳсоли гӯшмонакҳо, баландгӯякҳо, микрофонҳо ва таҷҳизоти дигари садоӣ низ бештар таваҷҷуҳ кард.

Моҳи декабри соли 2008 ширкат эълон намуд, ки шумораи умумии мушҳои компютерии истеҳсолкардаи он ба як миллиард адад расидааст.&lt;ref&gt;{{cite web |title=One billion mice from Logitech |url=https://www.computerweekly.com/news/2240087689/One-billion-mice-from-Logitech |publisher=Computer Weekly |date=2008-12-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Рушд дар асри XXI ===

Дар солҳои 2000 ва 2010 Logitech бо харидани ширкатҳои дигар фаъолияти худро дар бозори таҷҳизоти садоӣ, бозиҳои компютерӣ ва видеоконфронсҳо густариш дод.

Дар ин давра ширкат ба тарроҳии маҳсулот, таҷҳизоти бесим, технологияҳои рақамии сабти садо ва тасвир, инчунин маҳсулоти махсус барои бозигарон аҳамияти бештар дод.

Соли 2013 Брекен Даррелл ба вазифаи директори иҷроияи Logitech таъин шуд.

Моҳи июни соли 2023 ӯ ширкатро тарк кард ва Гай Гехт муваққатан вазифаи директори иҷроияро ба уҳда гирифт.

30 октябри соли 2023 Logitech эълон кард, ки '''Ҳаннеке Фабер''' директори нави иҷроия мешавад. Ӯ аз 1 декабри ҳамон сол ба иҷрои вазифа оғоз кард.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logitech Appoints Hanneke Faber as Chief Executive Officer |url=https://news.logitech.com/press-releases/news-details/2023/Logitech-Appoints-Hanneke-Faber-as-Chief-Executive-Officer/default.aspx |publisher=Logitech |date=2023-10-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Моҳи сентябри соли 2025 Гай Гехт раиси шурои директорони Logitech шуд.&lt;ref name=&quot;board&quot;/&gt;

== Маҳсулот ==

Маҳсулоти Logitech барои истифодаи рӯзмарраи компютер, кор дар идора, муоширати видеоӣ, эҷоди муҳтавои рақамӣ ва бозиҳои компютерӣ пешбинӣ шудаанд.

=== Мушҳои компютерӣ ===

[[Акс:Logitech M171 Blue Mouse.jpg|thumb|Муши бесими Logitech M171.]]

Мушҳои компютерӣ аз маҳсулоти асосии Logitech ба шумор мераванд.

Ширкат мушҳои симдор ва бесим барои истифодаи рӯзмарра, кори касбӣ ва бозиҳои компютерӣ истеҳсол мекунад.

Баъзе мушҳои Logitech дорои тугмаҳои иловагӣ, чархи ҳаракатдиҳандаи танзимшаванда ва имкони пайвастшавӣ ба якчанд дастгоҳ мебошанд.

Аз силсилаҳои маъруфи мушҳои ширкат '''Logitech MX''', '''Logitech M''' ва '''Logitech G''' мебошанд.

Силсилаи MX бештар барои кору фаъолияти касбӣ, дар ҳоле ки Logitech G барои бозиҳои компютерӣ пешбинӣ шудааст.

=== Сафҳакалидҳо ===

Logitech намудҳои гуногуни сафҳакалид, аз ҷумла сафҳакалидҳои бесим, механикӣ ва махсуси бозиро истеҳсол мекунад.

Баъзе намудҳо барои пайваст шудан ба якчанд компютер ё дастгоҳи мобилӣ имкон медиҳанд.

Силсилаҳои '''MX Keys''' ва '''Logitech G''' аз маҳсулоти маъруфи ин гурӯҳ мебошанд.

=== Вебкамераҳо ===

Вебкамераҳои Logitech барои зангҳои видеоӣ, дарсҳои фосилавӣ, кори идорӣ ва сабти видео истифода мешаванд.

Ширкат вебкамераҳои дорои имконоти гуногуни сабти тасвир истеҳсол мекунад.

Силсилаи '''Logitech Brio''' яке аз маҳсулоти маъруфи ин гурӯҳ мебошад.

Баъзе вебкамераҳои ширкат дорои микрофонҳои дохилӣ ва имконоти ислоҳи тасвир тавассути нармафзор мебошанд.

=== Гӯшмонакҳо ва таҷҳизоти садоӣ ===

Logitech гӯшмонакҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо ва дигар таҷҳизоти коркарду пахши садо истеҳсол мекунад.

Ин маҳсулот барои кор, муоширати видеоӣ, шунидани мусиқӣ ва бозиҳои компютерӣ истифода мешаванд.

Ширкат инчунин бо тамғаҳои '''Ultimate Ears''', '''Astro Gaming''' ва '''Blue''' дар бозори таҷҳизоти садоӣ фаъолият кардааст.

=== Таҷҳизоти бозиҳои компютерӣ ===

'''Logitech G''' тамғаи маҳсулоти Logitech барои бозиҳои компютерӣ мебошад.

Таҳти ин ном ширкат мушҳо, сафҳакалидҳо, гӯшмонакҳо, дастгоҳҳои идоракунии бозиҳо ва таҷҳизоти махсуси мусобиқаҳои бозии видеоиро пешниҳод мекунад.

Дар байни маҳсулоти ин гурӯҳ фармонҳои идоракунии бозиҳои автомобилронӣ, педалҳо ва дигар дастгоҳҳои тақлидкунандаи идоракунии воситаҳои нақлиёт низ мавҷуданд.

Logitech G инчунин бо бозигарони касбӣ ва дастаҳои [[варзиши электронӣ]] ҳамкорӣ мекунад.

=== Таҷҳизоти видеоконфронс ===

Logitech барои толорҳои маҷлис ва муҳити корӣ дастгоҳҳои махсуси видеоконфронс истеҳсол мекунад.

Ба ин маҳсулот камераҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо ва системаҳои ҳамгирошудаи мулоқоти видеоӣ дохил мешаванд.

Баъзе аз онҳо барои истифода бо барномаҳои мулоқоти видеоӣ, аз ҷумла Microsoft Teams ва Zoom, пешбинӣ шудаанд.

== Нармафзор ==

Ғайр аз таҷҳизоти компютерӣ, Logitech нармафзореро низ таҳия мекунад, ки барои танзим ва истифодаи маҳсулоташ хизмат мерасонад.

Яке аз чунин барномаҳо '''Logi Options+''' мебошад, ки ба истифодабаранда имкони танзими тугмаҳо ва баъзе вазифаҳои мушу сафҳакалидҳои мувофиқро медиҳад.

Барномаи '''Logitech G HUB''' барои танзими таҷҳизоти бозии Logitech G истифода мешавад.

Ширкат инчунин тавассути '''Streamlabs''' нармафзор ва воситаҳои пахши мустақими видеоиро пешниҳод мекунад.

== Хариди ширкатҳои дигар ==

Logitech барои густариши фаъолияти худ дар давраҳои гуногун як қатор ширкатҳо ва тамғаҳои тиҷоратиро харидорӣ кардааст.

* '''2001''' — ширкати '''Labtec''', ки дар истеҳсоли таҷҳизоти компютерӣ, аз ҷумла дастгоҳҳои садоӣ, фаъолият мекард.
* '''2008''' — ширкати '''Ultimate Ears''', истеҳсолкунандаи гӯшмонакҳои махсус ва таҷҳизоти садоӣ.
* '''2009''' — ширкати '''Lifesize Communications''', истеҳсолкунандаи системаҳои видеоконфронс. Соли 2016 Lifesize аз Logitech ҷудо шуд.
* '''2016''' — ширкати '''Jaybird''', истеҳсолкунандаи гӯшмонакҳои бесими варзишӣ.
* '''2016''' — тамғаи '''Saitek''', ки ба истеҳсоли дастгоҳҳои идоракунии бозиҳои компютерӣ машғул буд.
* '''2017''' — ширкати '''Astro Gaming''', истеҳсолкунандаи таҷҳизоти садоии бозӣ.
* '''2018''' — ширкати '''Blue Microphones''', истеҳсолкунандаи микрофонҳо.
* '''2019''' — ширкати '''Streamlabs''', таҳиякунандаи воситаҳои пахши мустақим.
* '''2023''' — ширкати '''Loupedeck''', истеҳсолкунандаи дастгоҳҳои идоракунии барномаҳои эҷодӣ ва пахши мустақим.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logitech acquires streaming controller maker Loupedeck |url=https://www.engadget.com/logitech-acquires-streaming-console-maker-loupedeck-081558711.html |publisher=Engadget |date=2023-07-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ин харидҳо ба Logitech имкон доданд, ки аз истеҳсоли мушу сафҳакалидҳо ба соҳаҳои васеътари таҷҳизоти рақамӣ ворид шавад.

== Истеҳсолот ва фаъолияти байналмилалӣ ==

Logitech дар кишварҳои гуногун шуъбаҳои таҳқиқотӣ, тарроҳӣ, фурӯш ва дастгирии муштариён дорад.

Дафтари марказии ширкат дар Лозанна ва яке аз марказҳои асосии он дар Сан-Хосеи Калифорния ҷойгиранд.

Ширкат инчунин дар Тайван воҳидҳои муҳандисӣ ва таҳқиқотӣ дорад.

Яке аз марказҳои асосии истеҳсолии Logitech дар шаҳри Сучжоуи Чин ҷойгир аст.

Қисми дигари маҳсулоти ширкат тавассути истеҳсолкунандагони шартномавӣ, асосан дар кишварҳои Осиё, истеҳсол мешавад.

Тибқи ҳисоботи солонаи Logitech, то 31 марти соли 2026 ширкат тақрибан '''7300 корманд''' дошт, ки аз онҳо тақрибан 2300 нафар дар фаъолияти истеҳсолии Сучжоу машғул буданд. Ин шумора ҳам кормандони мустақим ва ҳам баъзе кормандони бо шартнома ҷалбшударо дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==

Logitech соли молиявии худро 31 март ба анҷом мерасонад.

Тибқи ҳисоботи молиявии ширкат, дар соли молиявии 2026, ки 31 марти ҳамон сол ба охир расид, ҳаҷми фурӯши Logitech тақрибан '''4,84 миллиард доллари ИМА'''-ро ташкил дод.

Ин нишондиҳанда нисбат ба соли молиявии 2025 тақрибан 6 дарсад афзоиш ёфт.

Фоидаи амалиётии ширкат дар соли молиявии 2026 ба 775,2 миллион доллар ва фоидаи софи он ба 711,2 миллион доллар расид.

Ҳамчунин, дороиҳои умумии ширкат то 31 марти соли 2026 тақрибан 3,85 миллиард долларро ташкил доданд.&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;

=== Натиҷаҳои соли молиявии 2027 ===

27 октябри соли 2026 Logitech натиҷаҳои семоҳаи дуюми соли молиявии 2027-ро эълон кард.

Ҳаҷми фурӯш дар ин семоҳа, ки 30 сентябри соли 2026 анҷом ёфт, ба '''1,22 миллиард доллар''' расид. Ин нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта тақрибан 3 дарсад бештар буд.

Фоидаи амалиётӣ тибқи меъёрҳои GAAP тақрибан 201 миллион долларро ташкил дод.

Ба гуфтаи ширкат, афзоиши фурӯши таҷҳизоти бозӣ ва системаҳои видеоконфронс аз омилҳои мусбати натиҷаҳои ин давра буданд.&lt;ref name=&quot;q22027&quot;&gt;{{cite web |title=Logitech Announces Q2 Fiscal Year 2027 Results |url=https://ir.logitech.com/news/news-details/2026/Logitech-Announces-Q2-Fiscal-Year-2027-Results/default.aspx |publisher=Logitech |date=2026-10-27 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Баҳсҳо ва интиқодҳо ==

=== Қонуншиканиҳои муҳосибӣ ===

Моҳи апрели соли 2016 [[Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]] (SEC) Logitech-ро барои нақзи қоидаҳои ҳисобдорӣ ва пешниҳоди маълумоти нодурусти молиявӣ ба ҷавобгарӣ кашид.

Тибқи маълумоти ин ниҳод, ширкат дар ҳисоботи соли молиявии 2011 баъзе нишондиҳандаҳоро нодуруст сабт карда, натиҷаҳои молиявии худро аз воқеият беҳтар нишон дода буд.

Logitech ба пардохти '''7,5 миллион доллар''' ҷарима розӣ шуд. Бархе аз кормандони собиқи масъули ҳисобдорӣ низ ба ҷазоҳои молиявӣ мувоҷеҳ гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=SEC Announces Financial Fraud Cases |url=https://www.sec.gov/newsroom/press-releases/2016-74 |publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=2016-04-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Баҳсҳо дар бораи таблиғот дар Чин ===

Моҳи марти соли 2026 навори таблиғотии яке аз фурӯшгоҳҳои ваколатдори Logitech дар шабакаи иҷтимоии Douyin дар Чин бо интиқоди зиёд рӯ ба рӯ шуд.

Дар ин навор харидорон бо ибораи таҳқиромез ба саг ташбеҳ дода мешуданд.

Logitech China барои ин навор узр хост ва изҳор дошт, ки он аз ҷониби корманди ширкати ҳамкори фурӯшгоҳ, бе гузаштан аз тартиби тасдиқи маводи таблиғотӣ, нашр шудааст.

Баъдан ширкати масъули фурӯшгоҳ барои нашри таблиғоти таҳқиромез ба маблағи 200 ҳазор юан ҷарима шуд.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Logitech distributor in China fined US$30,000 for offensive ad calling customers dogs |url=https://www.scmp.com/news/people-culture/trending-china/article/3361088/logitech-distributor-china-fined-us30000-offensive-ad-calling-customers-dogs |work=South China Morning Post |date=2026-07-20 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Моҳи ноябри соли 2026 навори дигари таблиғотӣ, ки дар он аз тасвири саг барои нишон додани вокуниши харидорон ба тахфиф истифода шуда буд, низ дар шабакаҳои иҷтимоии Чин баҳс барангехт. Баъзе корбарон онро таҳқиромез донистанд, дар ҳоле ки дигарон онро танҳо як шӯхии таблиғотӣ арзёбӣ карданд.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Logitech 宣傳遭指再度用「狗」暗諷客戶 |url=https://www.stheadline.com/zh-hans/realtime-china/3632500 |work=Sing Tao Daily |date=2026-11-02 |language=zh}}&lt;/ref&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Муши компютерӣ]]
* [[Сафҳакалид]]
* [[Вебкамера]]
* [[Таҷҳизоти канорӣ]]
* [[Нармафзор]]
* [[Технологияи иттилоотӣ]]
* [[Саноати электроника]]
* [[Варзиши электронӣ]]

== Эзоҳ ==
&lt;references /&gt;

== Адабиёт ==
* Комилиён Ф. С., Файзализода Б. Ф. ''Технологияи иттилоотӣ''. Китоби дарсӣ барои синфи 5-уми муассисаҳои таҳсилоти умумӣ. Душанбе: Маориф, 2022.
* Logitech International S.A. ''Fiscal Year 2026 Annual Report (Form 10-K)''. 2026.
* Verbeke, Alain; Lee, I. H. Ian. ''International Business Strategy: Rethinking the Foundations of Global Corporate Success''. Cambridge University Press, 2021.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://www.logitech.com/ Сомонаи расмии Logitech]
* [https://ir.logitech.com/ Сомонаи Logitech барои сармоягузорон]
* [https://www.logi.com/en-us/about/ Таърихи ширкат]
* [https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1032975/000103297526000021/logi-20260331.htm Ҳисоботи солонаи Logitech барои соли молиявии 2026]

[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Швейтсария]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои истеҳсолкунандаи таҷҳизоти компютерӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1981]]</text>
      <sha1>c4ai5ajci43wvoa8gd19hf4s00twcxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492207</id>
      <parentid>1492043</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T09:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29066" sha1="t1652gfv2fdefhb9dhv7xfo4qh2n52k" xml:space="preserve">{{Ширкат
| ном                  = Logitech International S.A.
| логотип              = Logitech logo.svg
| тасвир               = Logitech building in Lausanne - 20200721 144917.jpg
| тавсифи тасвир       = Дафтари марказии Logitech дар [[Лозанна]], [[Швейтсария]]
| намуд                = [[Ширкати саҳҳомии оммавӣ]]
| таъсис               = [[2 октябр]]и [[1981]]
| муассисон            = [[Даниел Борел]], [[Пйерлуи Заппакоста]], [[Ҷакомо Марини]]
| ҷойгиршавӣ           = {{Швейтсария}}, [[Лозанна]]
| листинг дар биржа    = [[Nasdaq]]: LOGI&lt;br /&gt;[[SIX Swiss Exchange]]: LOGN
| шахсони калидӣ       = Гай Гехт (раиси шурои директорон)&lt;br /&gt;Ҳаннеке Фабер (директори иҷроия)&lt;br /&gt;Маттео Анверса (директори молиявӣ)&lt;ref name=&quot;leadership&quot;&gt;{{cite web |title=Our Leadership Team |url=https://www.logi.com/en-us/about/leadership |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;board&quot;&gt;{{cite web |title=Board of Directors |url=https://www.logi.com/en-us/about/board-of-directors |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;
| соҳа                 = [[Саноати электроника]], [[технологияи иттилоотӣ]]
| маҳсулот             = [[Муши компютерӣ|Мушҳои компютерӣ]], [[сафҳакалид]]ҳо, вебкамераҳо, гӯшмонакҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо, таҷҳизоти бозӣ ва видеоконфронс
| гардиши мол          = 4,841 млрд доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| хароҷоти ТТКИ        = 316,2 млн доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| фоидаи амалиётӣ      = 775,2 млн доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| фоидаи соф           = 711,2 млн доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| дороиҳо              = 3,849 млрд доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| сармояи худӣ         = 2,211 млрд доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| шумораи кормандон    = Тақрибан 7300 нафар (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| аудитор              = [[KPMG]]&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| вебгоҳ               = [https://www.logitech.com/ logitech.com]
}}

'''Logitech International S.A.''' (кӯтоҳ '''Logitech''' ё '''Logi'''; дар [[Ҷопон]] бо номи '''Logicool''' маъруф аст) — ширкати байналмилалии швейтсарӣ, ки ба тарроҳӣ, истеҳсол ва фурӯши таҷҳизоти канории компютерӣ ва нармафзори вобаста ба онҳо машғул аст. Дафтари марказии ширкат дар шаҳри [[Лозанна]]и [[Швейтсария]] ҷойгир буда, он дар [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]]и Иёлоти Муттаҳидаи Амрико низ дафтари асосӣ дорад&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;&gt;{{cite web |title=Logitech International S.A. — Fiscal Year 2026 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1032975/000103297526000021/logi-20260331.htm |publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=2026-05-21 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Маҳсулоти асосии Logitech мушҳои компютерӣ, сафҳакалидҳо, вебкамераҳо, гӯшмонакҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо ва таҷҳизоти махсуси бозиҳои компютериро дар бар мегиранд. Ширкат инчунин дастгоҳҳо ва нармафзор барои гузаронидани видеоконфронсҳо, пахши мустақим ва кори муштарак истеҳсол мекунад.

Logitech соли 1981 дар Швейтсария таъсис ёфта, дар рушди мушҳои компютерӣ ва дигар воситаҳои идоракунии компютер нақши муҳим бозидааст. Саҳмияҳои ширкат дар биржаҳои [[Nasdaq]] ва [[SIX Swiss Exchange]] харидуфурӯш мешаванд&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |title=About Logitech — Our Story and Focus |url=https://www.logi.com/en-ie/about |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Номгузорӣ ==
Номи Logitech аз ду қисми калимавӣ сохта шудааст: ''logi'', ки шакли кӯтоҳи калимаи фаронсавии ''logiciel'' («нармафзор») мебошад, ва ''tech'', ки ба маънои «технология» истифода мешавад. Ин ном ба фаъолияти ибтидоии муассисони ширкат дар соҳаи таҳияи нармафзор алоқаманд аст.

Ба гуфтаи худи ширкат, се муассиси Logitech дар аввал ба сохтани барномаҳои компютерӣ машғул буданд. Баъдан онҳо ба истеҳсоли мушҳои компютерӣ рӯ оварданд, ки ба самти асосии фаъолияти ширкат табдил ёфт&lt;ref name=&quot;origin&quot;&gt;{{cite web |title=Who We Are — Birth of Logitech |url=https://logistart.logitech.com/about-us |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Дар [[Ҷопон]] маҳсулоти Logitech бо номи Logicool (ҷоп. ロジクール) фурӯхта мешаванд. Ин ном барои фарқ кардани он аз ширкати ҷопонии Logitec, ки дар бозори таҷҳизоти компютерӣ фаъолият мекард, интихоб шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logitech, the international tech company, known as Logicool in Japan |url=https://www.logitech.com/ja-jp |publisher=Logitech |language=ja}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

=== Таъсисёбӣ ===
Logitech 2 октябри соли 1981 дар деҳаи [[Аппл (Во)|Аппл]]и кантони [[Во]]и Швейтсария аз ҷониби се муҳандис — Даниел Борел, Пйерлуи Заппакоста ва Ҷакомо Марини — таъсис дода шуд.

Борел ва Заппакоста дар солҳои 1970 ҳангоми таҳсил ва фаъолият дар соҳаи муҳандисии барқ дар [[Калифорния]] бо ҳам шинос шуданд. Баъди бозгашт ба Аврупо онҳо ба таҳияи технологияҳои компютерӣ машғул шуда, ҳамроҳи Ҷакомо Марини ширкати Logitech-ро таъсис доданд.

Дар оғози фаъолият муассисон барномаҳои компютерӣ таҳия мекарданд. Яке аз лоиҳаҳои аввалини ширкат ба нармафзори коркарди матн вобаста буд. Бо вуҷуди ин, таваҷҷуҳи ширкат тадриҷан ба мушҳои компютерӣ гузашт, зеро чунин дастгоҳҳо барои кор бо интерфейсҳои графикии компютер аҳамияти рӯзафзун пайдо мекарданд&lt;ref name=&quot;origin&quot;/&gt;.`

=== Аввалин мушҳои компютерӣ ===
[[Акс:SmakyMouseAG.jpeg|thumb|Яке аз аввалин мушҳои компютерии Logitech, ки баъдан бо номи P4 маъруф шуд.]]

Соли 1982 Logitech аввалин муши компютерии худро ба бозор баровард. Ин дастгоҳ баъдан бо номи P4 маъруф гардид. Он бар асоси тарҳи оптикӣ-механикии муҳандиси швейтсарӣ [[Жан-Даниел Нику]] таҳия шуда буд.

Мушҳои он давра барои муайян кардани ҳаракати дастгоҳ аз ҷузъҳои механикӣ ва ҳискунандаҳои оптикӣ истифода мебурданд. Бо ҳаракат додани муш рӯйи миз нишондиҳандаи экран низ ҳаракат мекард. Ин тарзи идоракунӣ кори истифодабарандаро бо барномаҳои дорои интерфейси графикӣ осон мекард&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Markoff |first=John |title=Swiss mice roll into U.S. office-automation market |journal=InfoWorld |date=1982-10-18 |volume=4 |issue=41 |pages=1, 5 |url=https://books.google.com/books?id=CjAEAAAAMBAJ&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Соли 1984 Logitech барои таъмин кардани ширкати [[Hewlett-Packard]] бо мушҳои компютерӣ шартнома баст. Ин дастгоҳҳо таҳти тамғаи Hewlett-Packard фурӯхта мешуданд, гарчанде онҳоро Logitech истеҳсол мекард.

Соли 1985 ширкат муши се тугмадори C7-ро ба бозори истеъмолӣ баровард. Дар солҳои минбаъда Logitech ба такмили шакл, дақиқӣ ва роҳатии истифодаи мушҳои компютерӣ диққат дод.

=== Рушди технологияҳои бесим ===
Logitech аз ширкатҳое буд, ки дар рушди мушҳои компютерии бесим саҳм гузоштанд. Соли 1984 ширкат муши бесимеро таҳия кард, ки барои интиқоли фармонҳо аз нурҳои инфрасурх истифода мебурд. Яке аз маҳдудиятҳои чунин технология зарурати мавҷуд будани роҳи кушоди интиқоли сигнал байни муш ва қабулкунанда буд.

Соли 1991 Logitech муши бесими бо мавҷҳои радиоӣ коркунандаро ба бозор баровард. Дар муқоиса бо баъзе системаҳои инфрасурх, алоқаи радиоӣ ба самти мустақими дидани қабулкунанда камтар вобаста буд.

Баъдан технологияҳои бесим ба яке аз самтҳои муҳими маҳсулоти ширкат табдил ёфтанд. Logitech инчунин дар рушди трекболҳо, мушҳои лазерӣ ва дигар воситаҳои идоракунии компютер фаъолият кардааст&lt;ref name=&quot;about&quot;/&gt;.

=== Густариши фаъолияти байналмилалӣ ===
Дар охири солҳои 1980 ва давоми солҳои 1990 Logitech фаъолияти худро берун аз Швейтсария васеъ кард. Ширкат корхонаҳо ва воҳидҳои истеҳсолиро дар кишварҳои гуногун, аз ҷумла Иёлоти Муттаҳида, Ирландия ва Тайван, ташкил намуд.

Соли 1988 Logitech ба ширкати саҳҳомии оммавӣ табдил ёфт ва саҳмияҳои худро дар бозори коғазҳои қиматноки Швейтсария пешниҳод кард. Соли 1989 ширкат трекболи TrackMan-ро ба бозор баровард.

Дар даҳаи 1990 Logitech қисми муҳими истеҳсолоти худро ба Осиё кӯчонид. Аз ҷумла, соли 1994 дар шаҳри [[Сучжоу]]и [[Чин]] корхонаи нав ташкил шуд. Ин тағйирот ба густариши ҳаҷми истеҳсол ва таъмини бозорҳои байналмилалӣ мусоидат кард&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Verbeke |first1=Alain |last2=Lee |first2=I. H. Ian |title=International Business Strategy: Rethinking the Foundations of Global Corporate Success |publisher=Cambridge University Press |year=2021 |isbn=9781108488037 |pages=40–42}}&lt;/ref&gt;.

=== Вебкамераҳо ва таҷҳизоти чандрасонаӣ ===
Соли 1998 Logitech бахши вебкамераҳои ширкати [[Connectix]]-ро харид. Ин харид ба ширкати Logitech имкон дод, ки фаъолияти худро дар бозори дастгоҳҳои сабт ва интиқоли тасвир васеъ намояд. Маҳсулоти QuickCam дар рушди вебкамераҳои барои истифодабарандагони компютер пешбинишуда нақши муҳим бозиданд.

Баъдан Logitech ба истеҳсоли гӯшмонакҳо, баландгӯякҳо, микрофонҳо ва таҷҳизоти дигари садоӣ низ бештар таваҷҷуҳ кард. Моҳи декабри соли 2008 ширкат эълон намуд, ки шумораи умумии мушҳои компютерии истеҳсолкардаи он ба як миллиард адад расидааст&lt;ref&gt;{{cite web |title=One billion mice from Logitech |url=https://www.computerweekly.com/news/2240087689/One-billion-mice-from-Logitech |publisher=Computer Weekly |date=2008-12-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Рушд дар асри XXI ===
Дар солҳои 2000 ва 2010 Logitech бо харидани ширкатҳои дигар фаъолияти худро дар бозори таҷҳизоти садоӣ, бозиҳои компютерӣ ва видеоконфронсҳо густариш дод. Дар ин давра ширкат ба тарроҳии маҳсулот, таҷҳизоти бесим, технологияҳои рақамии сабти садо ва тасвир, инчунин маҳсулоти махсус барои бозигарон аҳамияти бештар дод.

Соли 2013 Брекен Даррелл ба вазифаи директори иҷроияи Logitech таъин шуд. Моҳи июни соли 2023 ӯ ширкатро тарк кард ва Гай Гехт муваққатан вазифаи директори иҷроияро ба уҳда гирифт.

30 октябри соли 2023 Logitech эълон кард, ки Ҳаннеке Фабер директори нави иҷроия мешавад. Ӯ аз 1 декабри ҳамон сол ба иҷрои вазифа оғоз кард&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logitech Appoints Hanneke Faber as Chief Executive Officer |url=https://news.logitech.com/press-releases/news-details/2023/Logitech-Appoints-Hanneke-Faber-as-Chief-Executive-Officer/default.aspx |publisher=Logitech |date=2023-10-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Моҳи сентябри соли 2025 Гай Гехт раиси шурои директорони Logitech шуд&lt;ref name=&quot;board&quot;/&gt;.

== Маҳсулот ==
Маҳсулоти Logitech барои истифодаи рӯзмарраи компютер, кор дар идора, муоширати видеоӣ, эҷоди муҳтавои рақамӣ ва бозиҳои компютерӣ пешбинӣ шудаанд.

=== Мушҳои компютерӣ ===
[[Акс:Logitech M171 Blue Mouse.jpg|thumb|Муши бесими Logitech M171.]]

Мушҳои компютерӣ аз маҳсулоти асосии Logitech ба шумор мераванд. Ширкат мушҳои симдор ва бесим барои истифодаи рӯзмарра, кори касбӣ ва бозиҳои компютерӣ истеҳсол мекунад. 

Баъзе мушҳои Logitech дорои тугмаҳои иловагӣ, чархи ҳаракатдиҳандаи танзимшаванда ва имкони пайвастшавӣ ба якчанд дастгоҳ мебошанд. Аз силсилаҳои маъруфи мушҳои ширкат Logitech MX, Logitech M ва Logitech G мебошанд. Силсилаи MX бештар барои кору фаъолияти касбӣ, дар ҳоле ки Logitech G барои бозиҳои компютерӣ пешбинӣ шудааст.

=== Сафҳакалидҳо ===
Logitech намудҳои гуногуни сафҳакалид, аз ҷумла сафҳакалидҳои бесим, механикӣ ва махсуси бозиро истеҳсол мекунад. Баъзе намудҳо барои пайваст шудан ба якчанд компютер ё дастгоҳи мобилӣ имкон медиҳанд. Силсилаҳои MX Keys ва Logitech G аз маҳсулоти маъруфи ин гурӯҳ мебошанд.

=== Вебкамераҳо ===
Вебкамераҳои Logitech барои зангҳои видеоӣ, дарсҳои фосилавӣ, кори идорӣ ва сабти видео истифода мешаванд. Ширкат вебкамераҳои дорои имконоти гуногуни сабти тасвир истеҳсол мекунад. 

Силсилаи Logitech Brio яке аз маҳсулоти маъруфи ин гурӯҳ мебошад. Баъзе вебкамераҳои ширкат дорои микрофонҳои дохилӣ ва имконоти ислоҳи тасвир тавассути нармафзор мебошанд.

=== Гӯшмонакҳо ва таҷҳизоти садоӣ ===
Logitech гӯшмонакҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо ва дигар таҷҳизоти коркарду пахши садо истеҳсол мекунад. Ин маҳсулот барои кор, муоширати видеоӣ, шунидани мусиқӣ ва бозиҳои компютерӣ истифода мешаванд. 

Ширкат инчунин бо тамғаҳои Ultimate Ears, Astro Gaming ва Blue дар бозори таҷҳизоти садоӣ фаъолият кардааст.

=== Таҷҳизоти бозиҳои компютерӣ ===
Logitech G тамғаи маҳсулоти Logitech барои бозиҳои компютерӣ мебошад. Таҳти ин ном ширкат мушҳо, сафҳакалидҳо, гӯшмонакҳо, дастгоҳҳои идоракунии бозиҳо ва таҷҳизоти махсуси мусобиқаҳои бозии видеоиро пешниҳод мекунад.

Дар байни маҳсулоти ин гурӯҳ фармонҳои идоракунии бозиҳои автомобилронӣ, педалҳо ва дигар дастгоҳҳои тақлидкунандаи идоракунии воситаҳои нақлиёт низ мавҷуданд. Logitech G инчунин бо бозигарони касбӣ ва дастаҳои [[варзиши электронӣ]] ҳамкорӣ мекунад.

=== Таҷҳизоти видеоконфронс ===
Logitech барои толорҳои маҷлис ва муҳити корӣ дастгоҳҳои махсуси видеоконфронс истеҳсол мекунад. Ба ин маҳсулот камераҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо ва системаҳои ҳамгирошудаи мулоқоти видеоӣ дохил мешаванд. Баъзе аз онҳо барои истифода бо барномаҳои мулоқоти видеоӣ, аз ҷумла Microsoft Teams ва Zoom, пешбинӣ шудаанд.

== Нармафзор ==
Ғайр аз таҷҳизоти компютерӣ, Logitech нармафзореро низ таҳия мекунад, ки барои танзим ва истифодаи маҳсулоташ хизмат мерасонад.

Яке аз чунин барномаҳо Logi Options+ мебошад, ки ба истифодабаранда имкони танзими тугмаҳо ва баъзе вазифаҳои мушу сафҳакалидҳои мувофиқро медиҳад. Барномаи Logitech G HUB барои танзими таҷҳизоти бозии Logitech G истифода мешавад. Ширкат инчунин тавассути Streamlabs нармафзор ва воситаҳои пахши мустақими видеоиро пешниҳод мекунад.

== Хариди ширкатҳои дигар ==
Logitech барои густариши фаъолияти худ дар давраҳои гуногун як қатор ширкатҳо ва тамғаҳои тиҷоратиро харидорӣ кардааст:
* '''2001''' — ширкати Labtec, ки дар истеҳсоли таҷҳизоти компютерӣ, аз ҷумла дастгоҳҳои садоӣ, фаъолият мекард.
* '''2008''' — ширкати Ultimate Ears, истеҳсолкунандаи гӯшмонакҳои махсус ва таҷҳизоти садоӣ.
* '''2009''' — ширкати Lifesize Communications, истеҳсолкунандаи системаҳои видеоконфронс (соли 2016 Lifesize аз Logitech ҷудо шуд).
* '''2016''' — ширкати Jaybird, истеҳсолкунандаи гӯшмонакҳои бесими варзишӣ.
* '''2016''' — тамғаи Saitek, ки ба истеҳсоли дастгоҳҳои идоракунии бозиҳои компютерӣ машғул буд.
* '''2017''' — ширкати Astro Gaming, истеҳсолкунандаи таҷҳизоти садоии бозӣ.
* '''2018''' — ширкати Blue Microphones, истеҳсолкунандаи микрофонҳо.
* '''2019''' — ширкати Streamlabs, таҳиякунандаи воситаҳои пахши мустақим.
* '''2023''' — ширкати Loupedeck, истеҳсолкунандаи дастгоҳҳои идоракунии барномаҳои эҷодӣ ва пахши мустақим&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logitech acquires streaming controller maker Loupedeck |url=https://www.engadget.com/logitech-acquires-streaming-console-maker-loupedeck-081558711.html |publisher=Engadget |date=2023-07-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Истеҳсолот ва фаъолияти байналмилалӣ ==
Logitech дар кишварҳои гуногун шуъбаҳои таҳқиқотӣ, тарроҳӣ, фурӯш ва дастгирии муштариён дорад. Дафтари марказии ширкат дар Лозанна ва яке аз марказҳои асосии он дар Сан-Хосеи Калифорния ҷойгиранд. Ширкат инчунин дар Тайван воҳидҳои муҳандисӣ ва таҳқиқотӣ дорад.

Яке аз марказҳои асосии истеҳсолии Logitech дар шаҳри Сучжоуи Чин ҷойгир аст. Қисми дигари маҳсулоти ширкат тавассути истеҳсолкунандагони шартномавӣ, асосан дар кишварҳои Осиё, истеҳсол мешавад.

Тибқи ҳисоботи солонаи Logitech, то 31 марти соли 2026 ширкат тақрибан 7300 корманд дошт, ки аз онҳо тақрибан 2300 нафар дар фаъолияти истеҳсолии Сучжоу машғул буданд&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;.

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==
Logitech соли молиявии худро 31 март ба анҷом мерасонад. Тибқи ҳисоботи молиявии ширкат, дар соли молиявии 2026 ҳаҷми фурӯши Logitech тақрибан 4,84 миллиард доллари ИМА-ро ташкил дод, ки нисбат ба соли молиявии 2025 тақрибан 6 дарсад афзоиш ёфт.

Фоидаи амалиётии ширкат дар соли молиявии 2026 ба 775,2 миллион доллар ва фоидаи софи он ба 711,2 миллион доллар расид. Дороиҳои умумии ширкат то 31 марти соли 2026 тақрибан 3,85 миллиард долларро ташкил доданд&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;.

=== Натиҷаҳои соли молиявии 2027 ===
27 октябри соли 2026 Logitech натиҷаҳои семоҳаи дуюми соли молиявии 2027-ро эълон кард. Ҳаҷми фурӯш дар ин семоҳа (то 30 сентябри соли 2026) ба 1,22 миллиард доллар расид, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 3 дарсад бештар буд. Фоидаи амалиётӣ тибқи меъёрҳои GAAP тақрибан 201 миллион долларро ташкил дод&lt;ref name=&quot;q22027&quot;&gt;{{cite web |title=Logitech Announces Q2 Fiscal Year 2027 Results |url=https://ir.logitech.com/news/news-details/2026/Logitech-Announces-Q2-Fiscal-Year-2027-Results/default.aspx |publisher=Logitech |date=2026-10-27 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Баҳсҳо ва интиқодҳо ==

=== Қонуншиканиҳои муҳосибӣ ===
Моҳи апрели соли 2016 [[Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]] (SEC) Logitech-ро барои нақзи қоидаҳои ҳисобдорӣ ва пешниҳоди маълумоти нодурусти молиявӣ ба ҷавобгарӣ кашид. Тибқи маълумоти ин ниҳод, ширкат дар ҳисоботи соли молиявии 2011 баъзе нишондиҳандаҳоро нодуруст сабт карда буд. Logitech ба пардохти 7,5 миллион доллар ҷарима розӣ шуд&lt;ref&gt;{{cite web |title=SEC Announces Financial Fraud Cases |url=https://www.sec.gov/newsroom/press-releases/2016-74 |publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=2016-04-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Баҳсҳо дар бораи таблиғот дар Чин ===
Моҳи марти соли 2026 навори таблиғотии яке аз фурӯшгоҳҳои ваколатдори Logitech дар шабакаи иҷтимоии Douyin дар Чин бо интиқоди зиёд рӯ ба рӯ шуд. Дар ин навор харидорон бо ибораи таҳқиромез ба саг ташбеҳ дода шуда буданд. Logitech China барои ин навор узр хост ва ширкати масъули фурӯшгоҳ ба маблағи 200 ҳазор юан ҷарима шуд&lt;ref&gt;{{cite news |title=Logitech distributor in China fined US$30,000 for offensive ad calling customers dogs |url=https://www.scmp.com/news/people-culture/trending-china/article/3361088/logitech-distributor-china-fined-us30000-offensive-ad-calling-customers-dogs |work=South China Morning Post |date=2026-07-20 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Моҳи ноябри соли 2026 навори дигари таблиғотӣ дар шабакаҳои иҷтимоии Чин баҳс барангехт, ки дар он аз тасвири саг барои нишон додани вокуниши харидорон ба тахфиф истифода шуда буд&lt;ref&gt;{{cite news |title=Logitech 宣傳遭指再度用「狗」暗諷客戶 |url=https://www.stheadline.com/zh-hans/realtime-china/3632500 |work=Sing Tao Daily |date=2026-11-02 |language=zh}}&lt;/ref&gt;.

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Муши компютерӣ]]
* [[Сафҳакалид]]
* [[Вебкамера]]
* [[Таҷҳизоти канорӣ]]
* [[Варзиши электронӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Комилиён Ф. С., Файзализода Б. Ф. ''Технологияи иттилоотӣ''. Китоби дарсӣ барои синфи 5-уми муассисаҳои таҳсилоти умумӣ. — Душанбе: Маориф, 2022.
* Logitech International S.A. ''Fiscal Year 2026 Annual Report (Form 10-K)''. — 2026.
* Verbeke, Alain; Lee, I. H. Ian. ''International Business Strategy: Rethinking the Foundations of Global Corporate Success''. — Cambridge University Press, 2021.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://www.logitech.com/ Сомонаи расмии Logitech]
* [https://ir.logitech.com/ Сомонаи Logitech барои сармоягузорон]
* [https://www.logi.com/en-us/about/ Таърихи ширкат]
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Швейтсария]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои истеҳсолкунандаи таҷҳизоти компютерӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1981]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои оммавии Швейтсария]]</text>
      <sha1>t1652gfv2fdefhb9dhv7xfo4qh2n52k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492208</id>
      <parentid>1492207</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T09:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рушд дар асри XXI */</comment>
      <origin>1492208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29047" sha1="9akdj11jvn49rgtl4ycwjse0ya6paal" xml:space="preserve">{{Ширкат
| ном                  = Logitech International S.A.
| логотип              = Logitech logo.svg
| тасвир               = Logitech building in Lausanne - 20200721 144917.jpg
| тавсифи тасвир       = Дафтари марказии Logitech дар [[Лозанна]], [[Швейтсария]]
| намуд                = [[Ширкати саҳҳомии оммавӣ]]
| таъсис               = [[2 октябр]]и [[1981]]
| муассисон            = [[Даниел Борел]], [[Пйерлуи Заппакоста]], [[Ҷакомо Марини]]
| ҷойгиршавӣ           = {{Швейтсария}}, [[Лозанна]]
| листинг дар биржа    = [[Nasdaq]]: LOGI&lt;br /&gt;[[SIX Swiss Exchange]]: LOGN
| шахсони калидӣ       = Гай Гехт (раиси шурои директорон)&lt;br /&gt;Ҳаннеке Фабер (директори иҷроия)&lt;br /&gt;Маттео Анверса (директори молиявӣ)&lt;ref name=&quot;leadership&quot;&gt;{{cite web |title=Our Leadership Team |url=https://www.logi.com/en-us/about/leadership |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;board&quot;&gt;{{cite web |title=Board of Directors |url=https://www.logi.com/en-us/about/board-of-directors |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;
| соҳа                 = [[Саноати электроника]], [[технологияи иттилоотӣ]]
| маҳсулот             = [[Муши компютерӣ|Мушҳои компютерӣ]], [[сафҳакалид]]ҳо, вебкамераҳо, гӯшмонакҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо, таҷҳизоти бозӣ ва видеоконфронс
| гардиши мол          = 4,841 млрд доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| хароҷоти ТТКИ        = 316,2 млн доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| фоидаи амалиётӣ      = 775,2 млн доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| фоидаи соф           = 711,2 млн доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| дороиҳо              = 3,849 млрд доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| сармояи худӣ         = 2,211 млрд доллари ИМА (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| шумораи кормандон    = Тақрибан 7300 нафар (2026)&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| аудитор              = [[KPMG]]&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;
| вебгоҳ               = [https://www.logitech.com/ logitech.com]
}}

'''Logitech International S.A.''' (кӯтоҳ '''Logitech''' ё '''Logi'''; дар [[Ҷопон]] бо номи '''Logicool''' маъруф аст) — ширкати байналмилалии швейтсарӣ, ки ба тарроҳӣ, истеҳсол ва фурӯши таҷҳизоти канории компютерӣ ва нармафзори вобаста ба онҳо машғул аст. Дафтари марказии ширкат дар шаҳри [[Лозанна]]и [[Швейтсария]] ҷойгир буда, он дар [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]]и Иёлоти Муттаҳидаи Амрико низ дафтари асосӣ дорад&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;&gt;{{cite web |title=Logitech International S.A. — Fiscal Year 2026 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1032975/000103297526000021/logi-20260331.htm |publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=2026-05-21 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Маҳсулоти асосии Logitech мушҳои компютерӣ, сафҳакалидҳо, вебкамераҳо, гӯшмонакҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо ва таҷҳизоти махсуси бозиҳои компютериро дар бар мегиранд. Ширкат инчунин дастгоҳҳо ва нармафзор барои гузаронидани видеоконфронсҳо, пахши мустақим ва кори муштарак истеҳсол мекунад.

Logitech соли 1981 дар Швейтсария таъсис ёфта, дар рушди мушҳои компютерӣ ва дигар воситаҳои идоракунии компютер нақши муҳим бозидааст. Саҳмияҳои ширкат дар биржаҳои [[Nasdaq]] ва [[SIX Swiss Exchange]] харидуфурӯш мешаванд&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |title=About Logitech — Our Story and Focus |url=https://www.logi.com/en-ie/about |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Номгузорӣ ==
Номи Logitech аз ду қисми калимавӣ сохта шудааст: ''logi'', ки шакли кӯтоҳи калимаи фаронсавии ''logiciel'' («нармафзор») мебошад, ва ''tech'', ки ба маънои «технология» истифода мешавад. Ин ном ба фаъолияти ибтидоии муассисони ширкат дар соҳаи таҳияи нармафзор алоқаманд аст.

Ба гуфтаи худи ширкат, се муассиси Logitech дар аввал ба сохтани барномаҳои компютерӣ машғул буданд. Баъдан онҳо ба истеҳсоли мушҳои компютерӣ рӯ оварданд, ки ба самти асосии фаъолияти ширкат табдил ёфт&lt;ref name=&quot;origin&quot;&gt;{{cite web |title=Who We Are — Birth of Logitech |url=https://logistart.logitech.com/about-us |publisher=Logitech |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Дар [[Ҷопон]] маҳсулоти Logitech бо номи Logicool (ҷоп. ロジクール) фурӯхта мешаванд. Ин ном барои фарқ кардани он аз ширкати ҷопонии Logitec, ки дар бозори таҷҳизоти компютерӣ фаъолият мекард, интихоб шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logitech, the international tech company, known as Logicool in Japan |url=https://www.logitech.com/ja-jp |publisher=Logitech |language=ja}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

=== Таъсисёбӣ ===
Logitech 2 октябри соли 1981 дар деҳаи [[Аппл (Во)|Аппл]]и кантони [[Во]]и Швейтсария аз ҷониби се муҳандис — Даниел Борел, Пйерлуи Заппакоста ва Ҷакомо Марини — таъсис дода шуд.

Борел ва Заппакоста дар солҳои 1970 ҳангоми таҳсил ва фаъолият дар соҳаи муҳандисии барқ дар [[Калифорния]] бо ҳам шинос шуданд. Баъди бозгашт ба Аврупо онҳо ба таҳияи технологияҳои компютерӣ машғул шуда, ҳамроҳи Ҷакомо Марини ширкати Logitech-ро таъсис доданд.

Дар оғози фаъолият муассисон барномаҳои компютерӣ таҳия мекарданд. Яке аз лоиҳаҳои аввалини ширкат ба нармафзори коркарди матн вобаста буд. Бо вуҷуди ин, таваҷҷуҳи ширкат тадриҷан ба мушҳои компютерӣ гузашт, зеро чунин дастгоҳҳо барои кор бо интерфейсҳои графикии компютер аҳамияти рӯзафзун пайдо мекарданд&lt;ref name=&quot;origin&quot;/&gt;.`

=== Аввалин мушҳои компютерӣ ===
[[Акс:SmakyMouseAG.jpeg|thumb|Яке аз аввалин мушҳои компютерии Logitech, ки баъдан бо номи P4 маъруф шуд.]]

Соли 1982 Logitech аввалин муши компютерии худро ба бозор баровард. Ин дастгоҳ баъдан бо номи P4 маъруф гардид. Он бар асоси тарҳи оптикӣ-механикии муҳандиси швейтсарӣ [[Жан-Даниел Нику]] таҳия шуда буд.

Мушҳои он давра барои муайян кардани ҳаракати дастгоҳ аз ҷузъҳои механикӣ ва ҳискунандаҳои оптикӣ истифода мебурданд. Бо ҳаракат додани муш рӯйи миз нишондиҳандаи экран низ ҳаракат мекард. Ин тарзи идоракунӣ кори истифодабарандаро бо барномаҳои дорои интерфейси графикӣ осон мекард&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Markoff |first=John |title=Swiss mice roll into U.S. office-automation market |journal=InfoWorld |date=1982-10-18 |volume=4 |issue=41 |pages=1, 5 |url=https://books.google.com/books?id=CjAEAAAAMBAJ&amp;pg=PA1 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Соли 1984 Logitech барои таъмин кардани ширкати [[Hewlett-Packard]] бо мушҳои компютерӣ шартнома баст. Ин дастгоҳҳо таҳти тамғаи Hewlett-Packard фурӯхта мешуданд, гарчанде онҳоро Logitech истеҳсол мекард.

Соли 1985 ширкат муши се тугмадори C7-ро ба бозори истеъмолӣ баровард. Дар солҳои минбаъда Logitech ба такмили шакл, дақиқӣ ва роҳатии истифодаи мушҳои компютерӣ диққат дод.

=== Рушди технологияҳои бесим ===
Logitech аз ширкатҳое буд, ки дар рушди мушҳои компютерии бесим саҳм гузоштанд. Соли 1984 ширкат муши бесимеро таҳия кард, ки барои интиқоли фармонҳо аз нурҳои инфрасурх истифода мебурд. Яке аз маҳдудиятҳои чунин технология зарурати мавҷуд будани роҳи кушоди интиқоли сигнал байни муш ва қабулкунанда буд.

Соли 1991 Logitech муши бесими бо мавҷҳои радиоӣ коркунандаро ба бозор баровард. Дар муқоиса бо баъзе системаҳои инфрасурх, алоқаи радиоӣ ба самти мустақими дидани қабулкунанда камтар вобаста буд.

Баъдан технологияҳои бесим ба яке аз самтҳои муҳими маҳсулоти ширкат табдил ёфтанд. Logitech инчунин дар рушди трекболҳо, мушҳои лазерӣ ва дигар воситаҳои идоракунии компютер фаъолият кардааст&lt;ref name=&quot;about&quot;/&gt;.

=== Густариши фаъолияти байналмилалӣ ===
Дар охири солҳои 1980 ва давоми солҳои 1990 Logitech фаъолияти худро берун аз Швейтсария васеъ кард. Ширкат корхонаҳо ва воҳидҳои истеҳсолиро дар кишварҳои гуногун, аз ҷумла Иёлоти Муттаҳида, Ирландия ва Тайван, ташкил намуд.

Соли 1988 Logitech ба ширкати саҳҳомии оммавӣ табдил ёфт ва саҳмияҳои худро дар бозори коғазҳои қиматноки Швейтсария пешниҳод кард. Соли 1989 ширкат трекболи TrackMan-ро ба бозор баровард.

Дар даҳаи 1990 Logitech қисми муҳими истеҳсолоти худро ба Осиё кӯчонид. Аз ҷумла, соли 1994 дар шаҳри [[Сучжоу]]и [[Чин]] корхонаи нав ташкил шуд. Ин тағйирот ба густариши ҳаҷми истеҳсол ва таъмини бозорҳои байналмилалӣ мусоидат кард&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Verbeke |first1=Alain |last2=Lee |first2=I. H. Ian |title=International Business Strategy: Rethinking the Foundations of Global Corporate Success |publisher=Cambridge University Press |year=2021 |isbn=9781108488037 |pages=40–42}}&lt;/ref&gt;.

=== Вебкамераҳо ва таҷҳизоти чандрасонаӣ ===
Соли 1998 Logitech бахши вебкамераҳои ширкати [[Connectix]]-ро харид. Ин харид ба ширкати Logitech имкон дод, ки фаъолияти худро дар бозори дастгоҳҳои сабт ва интиқоли тасвир васеъ намояд. Маҳсулоти QuickCam дар рушди вебкамераҳои барои истифодабарандагони компютер пешбинишуда нақши муҳим бозиданд.

Баъдан Logitech ба истеҳсоли гӯшмонакҳо, баландгӯякҳо, микрофонҳо ва таҷҳизоти дигари садоӣ низ бештар таваҷҷуҳ кард. Моҳи декабри соли 2008 ширкат эълон намуд, ки шумораи умумии мушҳои компютерии истеҳсолкардаи он ба як миллиард адад расидааст&lt;ref&gt;{{cite web |title=One billion mice from Logitech |url=https://www.computerweekly.com/news/2240087689/One-billion-mice-from-Logitech |publisher=Computer Weekly |date=2008-12-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Рушд дар асри XXI ===
Дар солҳои 2000 ва 2010 Logitech бо харидани ширкатҳои дигар фаъолияти худро дар бозори таҷҳизоти садоӣ, бозиҳои компютерӣ ва видеоконфронсҳо густариш дод. Дар ин давра ширкат ба тарроҳии маҳсулот, таҷҳизоти бесим, технологияҳои рақамии сабти садо ва тасвир, инчунин маҳсулоти махсус барои бозигарон аҳамияти бештар дод.

Соли 2013 Брекен Даррелл ба вазифаи директори иҷроияи Logitech таъин шуд. Моҳи июни соли 2023 ӯ ширкатро тарк кард ва Гай Гехт муваққатан вазифаи директори иҷроияро ба уҳда гирифт.

30 октябри соли 2023 Logitech эълон кард, ки Ҳаннеке Фабер директори нави иҷроия мешавад. Ӯ аз 1 декабри ҳамон сол ба иҷрои вазифа оғоз кард&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logitech Appoints Hanneke Faber as Chief Executive Officer |url=https://news.logitech.com/press-releases/news-details/2023/Logitech-Appoints-Hanneke-Faber-as-Chief-Executive-Officer/default.aspx |publisher=Logitech |date=2023-10-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Моҳи сентябри соли 2025 Гай Гехт раиси шурои директорони Logitech шуд.

== Маҳсулот ==
Маҳсулоти Logitech барои истифодаи рӯзмарраи компютер, кор дар идора, муоширати видеоӣ, эҷоди муҳтавои рақамӣ ва бозиҳои компютерӣ пешбинӣ шудаанд.

=== Мушҳои компютерӣ ===
[[Акс:Logitech M171 Blue Mouse.jpg|thumb|Муши бесими Logitech M171.]]

Мушҳои компютерӣ аз маҳсулоти асосии Logitech ба шумор мераванд. Ширкат мушҳои симдор ва бесим барои истифодаи рӯзмарра, кори касбӣ ва бозиҳои компютерӣ истеҳсол мекунад. 

Баъзе мушҳои Logitech дорои тугмаҳои иловагӣ, чархи ҳаракатдиҳандаи танзимшаванда ва имкони пайвастшавӣ ба якчанд дастгоҳ мебошанд. Аз силсилаҳои маъруфи мушҳои ширкат Logitech MX, Logitech M ва Logitech G мебошанд. Силсилаи MX бештар барои кору фаъолияти касбӣ, дар ҳоле ки Logitech G барои бозиҳои компютерӣ пешбинӣ шудааст.

=== Сафҳакалидҳо ===
Logitech намудҳои гуногуни сафҳакалид, аз ҷумла сафҳакалидҳои бесим, механикӣ ва махсуси бозиро истеҳсол мекунад. Баъзе намудҳо барои пайваст шудан ба якчанд компютер ё дастгоҳи мобилӣ имкон медиҳанд. Силсилаҳои MX Keys ва Logitech G аз маҳсулоти маъруфи ин гурӯҳ мебошанд.

=== Вебкамераҳо ===
Вебкамераҳои Logitech барои зангҳои видеоӣ, дарсҳои фосилавӣ, кори идорӣ ва сабти видео истифода мешаванд. Ширкат вебкамераҳои дорои имконоти гуногуни сабти тасвир истеҳсол мекунад. 

Силсилаи Logitech Brio яке аз маҳсулоти маъруфи ин гурӯҳ мебошад. Баъзе вебкамераҳои ширкат дорои микрофонҳои дохилӣ ва имконоти ислоҳи тасвир тавассути нармафзор мебошанд.

=== Гӯшмонакҳо ва таҷҳизоти садоӣ ===
Logitech гӯшмонакҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо ва дигар таҷҳизоти коркарду пахши садо истеҳсол мекунад. Ин маҳсулот барои кор, муоширати видеоӣ, шунидани мусиқӣ ва бозиҳои компютерӣ истифода мешаванд. 

Ширкат инчунин бо тамғаҳои Ultimate Ears, Astro Gaming ва Blue дар бозори таҷҳизоти садоӣ фаъолият кардааст.

=== Таҷҳизоти бозиҳои компютерӣ ===
Logitech G тамғаи маҳсулоти Logitech барои бозиҳои компютерӣ мебошад. Таҳти ин ном ширкат мушҳо, сафҳакалидҳо, гӯшмонакҳо, дастгоҳҳои идоракунии бозиҳо ва таҷҳизоти махсуси мусобиқаҳои бозии видеоиро пешниҳод мекунад.

Дар байни маҳсулоти ин гурӯҳ фармонҳои идоракунии бозиҳои автомобилронӣ, педалҳо ва дигар дастгоҳҳои тақлидкунандаи идоракунии воситаҳои нақлиёт низ мавҷуданд. Logitech G инчунин бо бозигарони касбӣ ва дастаҳои [[варзиши электронӣ]] ҳамкорӣ мекунад.

=== Таҷҳизоти видеоконфронс ===
Logitech барои толорҳои маҷлис ва муҳити корӣ дастгоҳҳои махсуси видеоконфронс истеҳсол мекунад. Ба ин маҳсулот камераҳо, микрофонҳо, баландгӯякҳо ва системаҳои ҳамгирошудаи мулоқоти видеоӣ дохил мешаванд. Баъзе аз онҳо барои истифода бо барномаҳои мулоқоти видеоӣ, аз ҷумла Microsoft Teams ва Zoom, пешбинӣ шудаанд.

== Нармафзор ==
Ғайр аз таҷҳизоти компютерӣ, Logitech нармафзореро низ таҳия мекунад, ки барои танзим ва истифодаи маҳсулоташ хизмат мерасонад.

Яке аз чунин барномаҳо Logi Options+ мебошад, ки ба истифодабаранда имкони танзими тугмаҳо ва баъзе вазифаҳои мушу сафҳакалидҳои мувофиқро медиҳад. Барномаи Logitech G HUB барои танзими таҷҳизоти бозии Logitech G истифода мешавад. Ширкат инчунин тавассути Streamlabs нармафзор ва воситаҳои пахши мустақими видеоиро пешниҳод мекунад.

== Хариди ширкатҳои дигар ==
Logitech барои густариши фаъолияти худ дар давраҳои гуногун як қатор ширкатҳо ва тамғаҳои тиҷоратиро харидорӣ кардааст:
* '''2001''' — ширкати Labtec, ки дар истеҳсоли таҷҳизоти компютерӣ, аз ҷумла дастгоҳҳои садоӣ, фаъолият мекард.
* '''2008''' — ширкати Ultimate Ears, истеҳсолкунандаи гӯшмонакҳои махсус ва таҷҳизоти садоӣ.
* '''2009''' — ширкати Lifesize Communications, истеҳсолкунандаи системаҳои видеоконфронс (соли 2016 Lifesize аз Logitech ҷудо шуд).
* '''2016''' — ширкати Jaybird, истеҳсолкунандаи гӯшмонакҳои бесими варзишӣ.
* '''2016''' — тамғаи Saitek, ки ба истеҳсоли дастгоҳҳои идоракунии бозиҳои компютерӣ машғул буд.
* '''2017''' — ширкати Astro Gaming, истеҳсолкунандаи таҷҳизоти садоии бозӣ.
* '''2018''' — ширкати Blue Microphones, истеҳсолкунандаи микрофонҳо.
* '''2019''' — ширкати Streamlabs, таҳиякунандаи воситаҳои пахши мустақим.
* '''2023''' — ширкати Loupedeck, истеҳсолкунандаи дастгоҳҳои идоракунии барномаҳои эҷодӣ ва пахши мустақим&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logitech acquires streaming controller maker Loupedeck |url=https://www.engadget.com/logitech-acquires-streaming-console-maker-loupedeck-081558711.html |publisher=Engadget |date=2023-07-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Истеҳсолот ва фаъолияти байналмилалӣ ==
Logitech дар кишварҳои гуногун шуъбаҳои таҳқиқотӣ, тарроҳӣ, фурӯш ва дастгирии муштариён дорад. Дафтари марказии ширкат дар Лозанна ва яке аз марказҳои асосии он дар Сан-Хосеи Калифорния ҷойгиранд. Ширкат инчунин дар Тайван воҳидҳои муҳандисӣ ва таҳқиқотӣ дорад.

Яке аз марказҳои асосии истеҳсолии Logitech дар шаҳри Сучжоуи Чин ҷойгир аст. Қисми дигари маҳсулоти ширкат тавассути истеҳсолкунандагони шартномавӣ, асосан дар кишварҳои Осиё, истеҳсол мешавад.

Тибқи ҳисоботи солонаи Logitech, то 31 марти соли 2026 ширкат тақрибан 7300 корманд дошт, ки аз онҳо тақрибан 2300 нафар дар фаъолияти истеҳсолии Сучжоу машғул буданд&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;.

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==
Logitech соли молиявии худро 31 март ба анҷом мерасонад. Тибқи ҳисоботи молиявии ширкат, дар соли молиявии 2026 ҳаҷми фурӯши Logitech тақрибан 4,84 миллиард доллари ИМА-ро ташкил дод, ки нисбат ба соли молиявии 2025 тақрибан 6 дарсад афзоиш ёфт.

Фоидаи амалиётии ширкат дар соли молиявии 2026 ба 775,2 миллион доллар ва фоидаи софи он ба 711,2 миллион доллар расид. Дороиҳои умумии ширкат то 31 марти соли 2026 тақрибан 3,85 миллиард долларро ташкил доданд&lt;ref name=&quot;ar2026&quot;/&gt;.

=== Натиҷаҳои соли молиявии 2027 ===
27 октябри соли 2026 Logitech натиҷаҳои семоҳаи дуюми соли молиявии 2027-ро эълон кард. Ҳаҷми фурӯш дар ин семоҳа (то 30 сентябри соли 2026) ба 1,22 миллиард доллар расид, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 3 дарсад бештар буд. Фоидаи амалиётӣ тибқи меъёрҳои GAAP тақрибан 201 миллион долларро ташкил дод&lt;ref name=&quot;q22027&quot;&gt;{{cite web |title=Logitech Announces Q2 Fiscal Year 2027 Results |url=https://ir.logitech.com/news/news-details/2026/Logitech-Announces-Q2-Fiscal-Year-2027-Results/default.aspx |publisher=Logitech |date=2026-10-27 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Баҳсҳо ва интиқодҳо ==

=== Қонуншиканиҳои муҳосибӣ ===
Моҳи апрели соли 2016 [[Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]] (SEC) Logitech-ро барои нақзи қоидаҳои ҳисобдорӣ ва пешниҳоди маълумоти нодурусти молиявӣ ба ҷавобгарӣ кашид. Тибқи маълумоти ин ниҳод, ширкат дар ҳисоботи соли молиявии 2011 баъзе нишондиҳандаҳоро нодуруст сабт карда буд. Logitech ба пардохти 7,5 миллион доллар ҷарима розӣ шуд&lt;ref&gt;{{cite web |title=SEC Announces Financial Fraud Cases |url=https://www.sec.gov/newsroom/press-releases/2016-74 |publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=2016-04-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Баҳсҳо дар бораи таблиғот дар Чин ===
Моҳи марти соли 2026 навори таблиғотии яке аз фурӯшгоҳҳои ваколатдори Logitech дар шабакаи иҷтимоии Douyin дар Чин бо интиқоди зиёд рӯ ба рӯ шуд. Дар ин навор харидорон бо ибораи таҳқиромез ба саг ташбеҳ дода шуда буданд. Logitech China барои ин навор узр хост ва ширкати масъули фурӯшгоҳ ба маблағи 200 ҳазор юан ҷарима шуд&lt;ref&gt;{{cite news |title=Logitech distributor in China fined US$30,000 for offensive ad calling customers dogs |url=https://www.scmp.com/news/people-culture/trending-china/article/3361088/logitech-distributor-china-fined-us30000-offensive-ad-calling-customers-dogs |work=South China Morning Post |date=2026-07-20 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Моҳи ноябри соли 2026 навори дигари таблиғотӣ дар шабакаҳои иҷтимоии Чин баҳс барангехт, ки дар он аз тасвири саг барои нишон додани вокуниши харидорон ба тахфиф истифода шуда буд&lt;ref&gt;{{cite news |title=Logitech 宣傳遭指再度用「狗」暗諷客戶 |url=https://www.stheadline.com/zh-hans/realtime-china/3632500 |work=Sing Tao Daily |date=2026-11-02 |language=zh}}&lt;/ref&gt;.

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Муши компютерӣ]]
* [[Сафҳакалид]]
* [[Вебкамера]]
* [[Таҷҳизоти канорӣ]]
* [[Варзиши электронӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Комилиён Ф. С., Файзализода Б. Ф. ''Технологияи иттилоотӣ''. Китоби дарсӣ барои синфи 5-уми муассисаҳои таҳсилоти умумӣ. — Душанбе: Маориф, 2022.
* Logitech International S.A. ''Fiscal Year 2026 Annual Report (Form 10-K)''. — 2026.
* Verbeke, Alain; Lee, I. H. Ian. ''International Business Strategy: Rethinking the Foundations of Global Corporate Success''. — Cambridge University Press, 2021.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://www.logitech.com/ Сомонаи расмии Logitech]
* [https://ir.logitech.com/ Сомонаи Logitech барои сармоягузорон]
* [https://www.logi.com/en-us/about/ Таърихи ширкат]
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Швейтсария]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои истеҳсолкунандаи таҷҳизоти компютерӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1981]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои оммавии Швейтсария]]</text>
      <sha1>9akdj11jvn49rgtl4ycwjse0ya6paal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шведҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334688</id>
    <revision>
      <id>1492151</id>
      <parentid>1491867</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27588" sha1="7721e8ox6i4xb8bms475j8l6wmmfnle" xml:space="preserve">{{Мардум
|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = {{lang-sv|Svenskar}}

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 80
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 80
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|тасвир = Map of the Swedish Diaspora in the World.svg
|андозаи тасвир = 280px
|зернависи тасвир = Паҳншавии шведҳо дар ҷаҳон

|умумӣ = ~15 миллион
|манбаи шумора = 

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}
|аҳолии таърихӣ1 = ~7–8 миллион
|манбаи таърихӣ1 =

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Дания}}
|аҳолии таърихӣ2 = 16 620
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.statistikbanken.dk/
 |title=Statistikbanken
 |publisher=Statistics Denmark
 |access-date=15 May 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Финландия}}
|аҳолии таърихӣ3 = 7 816
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rg.px/
 |title=Population by Region, Nationality, Age, Sex and Year
 |publisher=Statistics Finland
 |access-date=12 January 2026
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ4 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ4 = 811 (2021)
|манбаи таърихӣ4 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL21428
 |title=Population and Housing Census 2021
 |publisher=Statistics Estonia
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ5 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолии таърихӣ5 = ~200 (2022)
|манбаи таърихӣ5 = &lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Malitska
 |first=Julia
 |title=Negotiating Imperial Rule: Colonists and Marriage in the Nineteenth-century Black Sea Steppe
 |publisher=Södertörn University
 |year=2017
 |url=https://sh.diva-portal.org/smash/get/diva2:1092923/FULLTEXT01.pdf
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}}
|аҳолӣ4 = 4 347 703 (2013)
|манбаъ4 = 

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ5 = 341 845 (2011)
|манбаъ5 = &lt;ref name=&quot;Canada2011&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/index-eng.cfm
 |title=2011 National Household Survey: Data tables
 |publisher=Statistics Canada
 |date=8 May 2013
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа6 = {{парчамбандӣ|Британияи Кабир}}
|аҳолӣ6 = ~100 000
|манбаъ6 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://londonsvenskar.com/about-us/
 |title=About us
 |website=LondonSwedes
 |access-date=23 December 2016
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа7 = {{парчамбандӣ|Норвегия}}
|аҳолӣ7 = 36 887–90 000
|манбаъ7 = &lt;ref&gt;[https://www.ssb.no/statistikkbanken Statistics Norway — Statistikkbanken]&lt;/ref&gt;

|минтақа8 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ8 = 46 699 (2021)
|манбаъ8 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/2407_AUS
 |title=2021 Census — Swedish Ancestry
 |publisher=Australian Bureau of Statistics
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа9 = {{парчамбандӣ|Фаронса}}
|аҳолӣ9 = 30 000
|манбаъ9 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/suede/relations-bilaterales/
 |title=Relations bilatérales entre la Suède et la France
 |publisher=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères
 |access-date=4 January 2023
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа10 = {{парчамбандӣ|Олмон}}
|аҳолӣ10 = 23 000
|манбаъ10 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.utlandsjobb.nu/landsfakta/fakta-om-tyskland/
 |title=Fakta om Tyskland
 |website=Utlandsjobb.nu
 |access-date=23 December 2016
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа11 = {{парчамбандӣ|Испания}}
|аҳолӣ11 = 20 385
|манбаъ11 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.ine.es/
 |title=Estadísticas de población
 |publisher=Instituto Nacional de Estadística
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа13 = {{парчамбандӣ|Таиланд}}
|аҳолӣ13 = 15 000
|манбаъ13 = &lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Jariyasombat
 |first=Peerawat
 |title=Little Stockholm rising in Hua Hin
 |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1195557/little-stockholm-rising-in-hua-hin
 |newspaper=Bangkok Post
 |date=9 February 2017
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа14 = {{парчамбандӣ|Португалия}}
|аҳолӣ14 = 8 000
|манбаъ14 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://sefstat.sef.pt/Docs/Rifa2020.pdf
 |title=Relatório de Imigração, Fronteiras e Asilo 2020
 |publisher=Serviço de Estrangeiros e Fronteiras
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа16 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ16 = 7 400
|манбаъ16 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://joshuaproject.net/people_groups/15148
 |title=Swedish People
 |website=Joshua Project
 |access-date=10 August 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа17 = {{парчамбандӣ|Швейтсария}}
|аҳолӣ17 = 6 800
|манбаъ17 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа18 = {{парчамбандӣ|Белгия}}
|аҳолӣ18 = 4 600
|манбаъ18 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа19 = {{парчамбандӣ|Нидерланд}}
|аҳолӣ19 = 4 000
|манбаъ19 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа20 = {{парчамбандӣ|Италия}}
|аҳолӣ20 = 3 233
|манбаъ20 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.tuttitalia.it/statistiche/cittadini-stranieri/svezia/
 |title=Cittadini svedesi in Italia
 |website=Tuttitalia.it
 |access-date=15 May 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа21 = {{парчамбандӣ|Лаҳистон}}
|аҳолӣ21 = 2 560
|манбаъ21 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20190809205152/https://www.wiadomosci.onet.pl/swiat/czy-szwedzi-uciekaja-do-polski-dane-i-statystki-urzedow/90x3qqh.amp/
 |title=Czy Szwedzi uciekają do Polski?
 |website=Onet
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа22 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолӣ22 = 2 500
|манбаъ22 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа23 = {{парчамбандӣ|Юнон}}
|аҳолӣ23 = 2 300
|манбаъ23 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа24 = {{парчамбандӣ|Австрия}}
|аҳолӣ24 = 2 000
|манбаъ24 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа25 = {{парчамбандӣ|Ҷопон}}
|аҳолӣ25 = 1 971 (2024)
|манбаъ25 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.e-stat.go.jp/
 |title=2024年末在留外国人統計
 |publisher=Statistics Bureau of Japan
 |date=11 July 2025
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа26 = {{парчамбандӣ|Зеландияи Нав}}
|аҳолӣ26 = 1 911 (2018)
|манбаъ26 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/swedish
 |title=2018 Census ethnic group summaries: Swedish
 |publisher=Stats NZ
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа27 = {{парчамбандӣ|Ирландия}}
|аҳолӣ27 = 1 800
|манбаъ27 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа28 = {{парчамбандӣ|Люксембург}}
|аҳолӣ28 = 1 600
|манбаъ28 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа29 = {{парчамбандӣ|Кореяи Ҷанубӣ}}
|аҳолӣ29 = 1 420 (2024)
|манбаъ29 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.immigration.go.kr/immigration/1569/subview.do
 |title=2024년 9월 출입국외국인정책 통계월보
 |publisher=Korea Immigration Service
 |date=21 October 2024
}}&lt;/ref&gt;

|забон = [[Забони шведӣ]]

|динҳо = Асосан [[Масеҳияти лютеранӣ|масеҳияти лютеранӣ]], аз ҷумла [[Калисои Шветсия]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.svenskakyrkan.se/statistik
 |title=Statistik
 |publisher=Svenska kyrkan
}}&lt;/ref&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои германӣ|Халқҳои германии шимолӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Норвегиҳо]]| [[Даниягиҳо]]}}

|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
'''Шведҳо''' ({{lang-sv|svenskar}}) — [[халқ]]и [[Скандинавия|скандинавӣ]] ва яке аз халқҳои [[Аврупои Шимолӣ]] мебошанд, ки таърихан дар сарзамини имрӯзаи [[Шветсия]] ташаккул ёфтаанд. Онҳоро пеш аз ҳама таърих, [[забони шведӣ]] ва мероси фарҳангии муштарак ба ҳам мепайвандад. Бештари шведҳо дар Шветсия зиндагӣ мекунанд, аммо ҷомеаҳои шведӣ дар кишварҳои дигар низ вуҷуд доранд.&lt;ref name=&quot;norden&quot;&gt;[https://www.norden.org/en/information/facts-about-sweden Nordic Co-operation. «Facts about Sweden».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot;&gt;[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/who-were-the-vikings/ Swedish History Museum. «Who were the Vikings?»]&lt;/ref&gt;

Вожаи «швед» метавонад ҳам ба шахси мансуб ба халқи швед ва ҳам, дар маънои шаҳрвандӣ, ба сокини дорои шаҳрвандии Шветсия ишора кунад. Ин ду мафҳум яксон нестанд: дар Шветсия, ғайр аз шведҳо, [[Саамиҳо|саамиҳо]], финҳои Шветсия ва намояндагони халқҳои дигар низ зиндагӣ мекунанд. Аз ин рӯ, ҳамаи шаҳрвандони кишварро аз рӯи асли қавмӣ швед ҳисобидан дуруст нест.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;&gt;[https://www.government.se/government-policy/national-minorities-and-minority-languages/swedens-work-with-national-minorities/ Government Offices of Sweden. «Sweden’s work with national minorities».]&lt;/ref&gt;

== Ном ==

Номи шведии ин халқ ''svenskar'' ва шакли танҳоии он ''svensk'' мебошад. Ин калимаҳо бо номи қадимии ''свеар'' (''svear'') алоқаманданд. Свеарҳо яке аз гурӯҳҳои аҳолии қадими қисмати марказию шарқии Шветсияи имрӯзаро ташкил медоданд. Нависандаи румӣ [[Тасит]] дар асри I милодӣ аз гурӯҳе бо номи ''Suiones'' ёд кардааст, ки онро маъмулан бо свеарҳо алоқаманд медонанд. Аммо маъно ва ҳудуди чунин номҳои қадимӣ ҳамеша бо мафҳуми имрӯзаи миллат мувофиқат намекарданд.&lt;ref name=&quot;saob&quot;&gt;[https://svenska.se/?activeTab=saob&amp;exactMatch=true&amp;homografNr=0&amp;id=9696755&amp;q=svea-rike Svenska Akademiens ordbok. «Svear».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;

== Пайдоиш ва таърих ==

=== Давраҳои қадим ===

Одамон ҳазорон сол пеш дар қаламрави Шветсияи имрӯза зиндагӣ мекарданд. Аввалин сокинон бештар ба шикор, моҳидорӣ ва ҷамъоварии ғизо машғул буданд. Баъдтар кишоварзӣ, чорводорӣ ва деҳаҳои доимӣ пайдо шуданд. Дар тӯли асрҳо дар минтақа гурӯҳҳои гуногуни аҳолӣ зиндагӣ мекарданд ва бо ҳам робита доштанд.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[https://d3bwu0f92zgi29.cloudfront.net/culture/history/history-of-sweden Swedish Institute. «History of Sweden».]&lt;/ref&gt;

Дар сарчашмаҳои таърихӣ аз ''свеарҳо'' ва ''гётҳо'' (''götar'') ёд мешавад. Онҳо дар минтақаҳои гуногуни сарзамине мезистанд, ки баъдтар ба Шветсия табдил ёфт. Пайдоиши шведҳои имрӯзаро ба як қабила ё як гурӯҳи қадимӣ маҳдуд кардан мумкин нест, зеро ин халқ дар натиҷаи равандҳои тӯлонии таърихӣ ва омезиши ҷомеаҳои гуногун ташаккул ёфтааст.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museum-kingdom&quot;&gt;[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/when-sweden-became-sweden/ Swedish History Museum. «When Sweden became Sweden».]&lt;/ref&gt;

=== Давраи викингҳо ===

Тақрибан аз асри VIII то XI дар Скандинавия [[Давраи викингҳо]] идома дошт. Баъзе сокинони сарзамини Шветсияи имрӯза бо киштиҳо ба минтақаҳои дигари Аврупо мерафтанд. Онҳо бо тиҷорат, сафарҳои баҳрӣ ва баъзан ғоратгарӣ машғул мешуданд. Роҳҳои тиҷоратии шарқӣ онҳоро аз тариқи дарёҳои Аврупои Шарқӣ то [[Баҳри Сиёҳ]], [[Империяи Византия]] ва сарзаминҳои мусулмоннишин мерасонданд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Вале на ҳамаи сокинони он давра викинг буданд. Аксари мардум дар деҳаҳо зиндагӣ карда, ба кишоварзӣ ва ҳунармандӣ машғул мешуданд. Ба гуфтаи [[Осорхонаи таърихи Шветсия]], викингҳо халқи алоҳида набуданд ва дар он замон давлати Шветсия ба шакли имрӯза ҳанӯз вуҷуд надошт.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;

=== Ташаккули давлат ===

Дар асрҳои XI–XIII мулкҳо ва минтақаҳои гуногун тадриҷан зери ҳокимияти подшоҳони муштарак муттаҳид шуданд. Ҳамзамон [[масеҳият]] паҳн гардид ва сохтори давлатӣ мустаҳкам шуд. Аммо ин раванд дар як сол ё бо фаъолияти як подшоҳ анҷом наёфт.&lt;ref name=&quot;museum-kingdom&quot; /&gt;

Соли 1397 Шветсия, [[Дания]] ва [[Норвегия]] ба [[Иттиҳоди Калмар]] ҳамроҳ шуданд. Пас аз низоъҳои тӯлонӣ, соли 1523 [[Густав I Ваза]] подшоҳи Шветсия интихоб гардид ва иттиҳод барои Шветсия поён ёфт. Дар замони ӯ ҳокимияти шоҳӣ мустаҳкам шуд ва [[Ислоҳоти протестантӣ]] дар кишвар оғоз ёфт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Дар асри XVII Шветсия ба яке аз давлатҳои пурқудрати Аврупои Шимолӣ табдил ёфт. Он дар ҷангҳои бузурги Аврупо ширкат карда, заминҳоеро дар соҳилҳои [[Баҳри Балтика]] зери назорат гирифт. Аммо баъди шикаст дар [[Ҷанги бузурги шимолӣ]] (1700–1721) қисми зиёди ин қаламравҳоро аз даст дод. Соли 1809 [[Финландия]], ки чандин аср қисми давлати Шветсия буд, ба зери ҳокимияти [[Империяи Русия]] гузашт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

=== Асрҳои XIX ва XX ===

Дар асри XIX қисми зиёди шведҳо ҳанӯз дар деҳот зиндагӣ мекарданд. Камбизоатӣ, мушкилоти кишоварзӣ ва ҷустуҷӯи зиндагии беҳтар боис шуданд, ки бисёриҳо ба [[Амрикои Шимолӣ]] муҳоҷират кунанд. Аз миёнаҳои асри XIX то соли 1930 тақрибан 1,5 миллион нафар аз Шветсия ба хориҷ кӯчиданд. Бештари муҳоҷирон ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] рафтанд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Бо рушди саноат, шаҳрҳо калон шуданд ва зиндагии мардум тағйир ёфт. Дар асри XX ҳуқуқи интихобот васеъ гардид, низоми ҳифзи иҷтимоӣ рушд кард ва Шветсия ба кишвари саноатии пешрафта табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Дар [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]] Шветсия расман бетараф буд ва аз ишғоли низомӣ эмин монд. Бо вуҷуди ин, давлат бо Олмони фашистӣ тиҷорат мекард ва ба гузариши баъзе нерӯҳои олмонӣ аз қаламраваш иҷозат дода буд. Дар айни замон, Шветсия ба гурезагон, аз ҷумла яҳудиён аз кишварҳои ишғолшуда, паноҳ дод.&lt;ref name=&quot;ww2&quot;&gt;[https://www.archives.gov/research/holocaust/finding-aid/civilian/rg-84-sweden.html National Archives (United States). «Sweden: State Department and Foreign Affairs Records».]&lt;/ref&gt;

Шветсия соли 1995 ба [[Иттиҳоди Аврупо]] ва 7 марти соли 2024 ба [[НАТО]] пайваст. Ин рӯйдодҳо ба таърихи давлати Шветсия тааллуқ доранд ва набояд бо таърихи худи халқи швед яксон дониста шаванд.&lt;ref name=&quot;nato&quot;&gt;[https://www.government.se/press-releases/2024/03/sweden-is-a-nato-member/ Government Offices of Sweden. «Sweden is a NATO member», 7 марти 2024.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== Забон ==

Забони асосии шведҳо [[забони шведӣ]] аст. Он ба шохаи [[Забонҳои германии шимолӣ|забонҳои германии шимолӣ]] дохил шуда, бо забонҳои [[забони норвегӣ|норвегӣ]] ва [[забони даниягӣ|даниягӣ]] хешовандии наздик дорад. Забони шведӣ дар Шветсия забони расмӣ буда, дар [[Финландия]] низ яке аз ду забони миллии кишвар мебошад.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;finland-swedes&quot;&gt;[https://www.svenskfinland.fi/ Svenskfinland. «A guide to the Swedish-speaking population of Finland».]&lt;/ref&gt;

Дар худи Шветсия лаҳҷаҳои гуногуни шведӣ мавҷуданд. Гуфтори минтақаҳои ҷанубӣ, марказӣ ва шимолӣ аз ҷиҳати талаффуз ва баъзе калимаҳо фарқ мекунад. Дар баробари ин, дар Шветсия забонҳои ақаллиятҳои миллӣ, аз ҷумла финӣ, сомӣ, меянкиели, ромонӣ ва идишӣ низ ҳифз мешаванд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot; /&gt;

== Фарҳанг ва анъанаҳо ==

Фарҳанги шведҳо дар тӯли асрҳо зери таъсири зиндагии деҳот, иқлими шимолӣ, масеҳият, муносибат бо кишварҳои ҳамсоя ва тағйироти ҷомеаи муосир шакл гирифтааст. Он ҳам анъанаҳои қадимӣ ва ҳам адабиёт, мусиқӣ, кино ва дигар шаклҳои фарҳанги имрӯзаро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/culture/ Visit Sweden. «Swedish culture».]&lt;/ref&gt;

[[Акс:Maypole erection valje 4.jpg|thumb|Ҷашни миёнаи тобистон дар Шветсия: бардоштани сутуни бо баргу гул ороёфта.]]

Яке аз ҷашнҳои машҳури шведҳо '''[[Мидсоммар]]''' — ҷашни миёнаи тобистон аст, ки дар охири моҳи июн баргузор мешавад. Дар ин рӯз мардум бо хонавода ва дӯстон ҷамъ меоянд, гулчанбар месозанд ва дар гирди сутуни бо баргу гул ороёфта суруду рақс мекунанд. Аз хӯрокҳои маъмули ҷашн моҳии маринадшуда, картошкаи нав ва қулфинай мебошанд.&lt;ref name=&quot;midsummer&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/midsummer-tradition/midsummer/ Visit Sweden. «Midsummer in Sweden – a cherished tradition».]&lt;/ref&gt;

Рӯзи 13 декабр дар Шветсия '''[[Рӯзи Люсия]]''' ҷашн гирифта мешавад. Дар ин маросим, ки ба фасли торики зимистон рост меояд, кӯдакон ва калонсолон бо либосҳои сафед суруд мехонанд ва чароғ ё шамъ мебардоранд. Ин ҷашн рамзи рӯшноӣ дар рӯзҳои кӯтоҳи зимистон дониста мешавад.&lt;ref name=&quot;lucia&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/christmas/lucia/ Visit Sweden. «Lucia – bearer of light, hymns and Swedish treats».]&lt;/ref&gt;

Дар зиндагии рӯзмарра расми '''[[Фика (анъана)|фика]]''' низ маъруф аст. Фика ба маънои танаффуси кӯтоҳ барои нӯшидани қаҳва ё чой, аксаран бо ширинӣ ва суҳбат бо дигарон, истифода мешавад. Ин одат ҳам дар хона ва ҳам дар ҷойи кор дида мешавад.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;

Дар миёни намояндагони машҳури фарҳанги шведӣ нависанда [[Астрид Линдгрен]], коргардон [[Ингмар Бергман]] ва гурӯҳи мусиқии [[ABBA]] номбар мешаванд. Аз донишмандону ихтироъкорони шведӣ [[Карл Линней]], ки дар паҳн кардани низоми [[Номенклатураи бинарӣ|номгузории дунома]] нақши муҳим дошт, ва [[Алфред Нобел]], бунёдгузори [[Ҷоизаи Нобел]], шинохта шудаанд.&lt;ref name=&quot;culture&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== Дин ==

Дар гузашта аксари шведҳо ба боварҳои [[Дини бостонии Скандинавия|қадимии скандинавӣ]] пайравӣ мекарданд. Аз асрҳои миёна масеҳият тадриҷан густариш ёфт. Баъди ислоҳоти асри XVI [[Лютеранӣ|лютеранӣ]] шакли асосии масеҳият дар Шветсия гардид.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Имрӯз дар ҷомеаи Шветсия ҳам масеҳиён ва пайравони динҳои дигар ва ҳам одамони бедину ғайримазҳабӣ зиндагӣ мекунанд. [[Калисои Шветсия]] то ҳол аз ташкилотҳои калони динии кишвар мебошад, вале узвият дар калисо ҳатман маънои эътиқоди шахсиро надорад.&lt;ref name=&quot;church&quot;&gt;[https://www.svenskakyrkan.se/statistik Church of Sweden. «Svenska kyrkan i siffror» — омори узвият ва фаъолияти калисо.]&lt;/ref&gt;

== Шведҳо берун аз Шветсия ==

Дар асрҳои XIX ва XX муҳоҷирони шведӣ дар ИМА ва [[Канада]] ҷомеаҳои худро ташкил карданд. Наслҳои онҳо имрӯз ҳам дар баъзе минтақаҳо анъанаҳо ва ёди аҷдоди шведии худро нигоҳ медоранд. Шведҳо ҳамчунин дар дигар кишварҳои Аврупо ва ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;diaspora&quot;&gt;[https://www.sviv.se/opinion/kartlaggning/ Svenskar i Världen. «Kartläggningen av utlandssvenskar», таҳқиқоти соли 2022.]&lt;/ref&gt;

Бино ба баррасии созмони ''Svenskar i Världen'', соли 2022 тақрибан 685 ҳазор шведи муқими хориҷ аз кишвар ба ҳисоб гирифта шудаанд. Ин рақам тахминӣ буда, ба афроди шведие дахл дорад, ки берун аз Шветсия зиндагӣ мекунанд; он шумораи ҳамаи одамони шведитабори ҷаҳонро нишон намедиҳад.&lt;ref name=&quot;diaspora&quot; /&gt;

Дар Финландия низ ҷомеаи деринаи шведизабон вуҷуд дорад. Аксари намояндагони он худро финландӣ мешуморанд ва дар баробари ин забону фарҳанги шведии худро нигоҳ медоранд. Тибқи омори расмии Финландия, дар охири соли 2025 забони модарии 284 611 сокини кишвар шведӣ сабт шудааст. Ин шумораи шведизабонон аст, на шумораи ҳатмии одамони дорои асли қавмии шведӣ.&lt;ref name=&quot;finland-swedes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;finland-stats&quot;&gt;[https://otos.stat.fi/server/api/core/bitstreams/f3e835da-b220-4251-8079-7b7309d1d2a4/content Statistics Finland. «Finland in Figures 2026», саҳ. 8.]&lt;/ref&gt;

== Аҳолӣ ва ҳувияти шведӣ ==

Соли 2025 аҳолии Шветсия тақрибан 10,6 миллион нафар буд. Вале ин шумораи тамоми сокинони давлат аст, на шумораи шведҳо ҳамчун гурӯҳи қавмӣ. Шветсия омори расмии аҳолиро аз рӯи мансубияти қавмӣ ҷамъоварӣ намекунад. Аз ин рӯ, шумораи дақиқи шведҳо дар дохили кишвар ва дар саросари ҷаҳон маълум нест.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://minorityrights.org/country/sweden/ Minority Rights Group. «Sweden».]&lt;/ref&gt;

Ҳувияти шведӣ дар тӯли таърих тағйир ёфтааст. Он танҳо ба насаб ё пайдоиши оилавӣ вобаста нест: забон, фарҳанг, таҷрибаи зиндагӣ ва тарзи худшиносии одамон низ нақш доранд. Ҷомеаи Шветсияи имрӯз гуногунфарҳанг аст ва дар он гурӯҳҳои зиёде бо таъриху забонҳои мухталиф зиндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;minorities&quot; /&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Шведҳо]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои германӣ]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои Скандинавия]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои Аврупо]]</text>
      <sha1>7721e8ox6i4xb8bms475j8l6wmmfnle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492155</id>
      <parentid>1492151</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27595" sha1="ipl241jmga7wkqw3vkrhrjd5sauzxjc" xml:space="preserve">{{Мардум
|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = {{lang-sv|Svenskar}}

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 80
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 80
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|тасвир = Map of the Swedish Diaspora in the World.svg
|андозаи тасвир = 280px
|зернависи тасвир = Паҳншавии шведҳо дар ҷаҳон

|дар ҷаҳон = ~15 миллион
|манбаи шумора = 

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}
|аҳолии таърихӣ1 = ~7–8 миллион
|манбаи таърихӣ1 =

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Дания}}
|аҳолии таърихӣ2 = 16 620
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.statistikbanken.dk/
 |title=Statistikbanken
 |publisher=Statistics Denmark
 |access-date=15 May 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Финландия}}
|аҳолии таърихӣ3 = 7 816
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rg.px/
 |title=Population by Region, Nationality, Age, Sex and Year
 |publisher=Statistics Finland
 |access-date=12 January 2026
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ4 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ4 = 811 (2021)
|манбаи таърихӣ4 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL21428
 |title=Population and Housing Census 2021
 |publisher=Statistics Estonia
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ5 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолии таърихӣ5 = ~200 (2022)
|манбаи таърихӣ5 = &lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Malitska
 |first=Julia
 |title=Negotiating Imperial Rule: Colonists and Marriage in the Nineteenth-century Black Sea Steppe
 |publisher=Södertörn University
 |year=2017
 |url=https://sh.diva-portal.org/smash/get/diva2:1092923/FULLTEXT01.pdf
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}}
|аҳолӣ4 = 4 347 703 (2013)
|манбаъ4 = 

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ5 = 341 845 (2011)
|манбаъ5 = &lt;ref name=&quot;Canada2011&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/index-eng.cfm
 |title=2011 National Household Survey: Data tables
 |publisher=Statistics Canada
 |date=8 May 2013
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа6 = {{парчамбандӣ|Британияи Кабир}}
|аҳолӣ6 = ~100 000
|манбаъ6 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://londonsvenskar.com/about-us/
 |title=About us
 |website=LondonSwedes
 |access-date=23 December 2016
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа7 = {{парчамбандӣ|Норвегия}}
|аҳолӣ7 = 36 887–90 000
|манбаъ7 = &lt;ref&gt;[https://www.ssb.no/statistikkbanken Statistics Norway — Statistikkbanken]&lt;/ref&gt;

|минтақа8 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ8 = 46 699 (2021)
|манбаъ8 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/2407_AUS
 |title=2021 Census — Swedish Ancestry
 |publisher=Australian Bureau of Statistics
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа9 = {{парчамбандӣ|Фаронса}}
|аҳолӣ9 = 30 000
|манбаъ9 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/suede/relations-bilaterales/
 |title=Relations bilatérales entre la Suède et la France
 |publisher=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères
 |access-date=4 January 2023
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа10 = {{парчамбандӣ|Олмон}}
|аҳолӣ10 = 23 000
|манбаъ10 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.utlandsjobb.nu/landsfakta/fakta-om-tyskland/
 |title=Fakta om Tyskland
 |website=Utlandsjobb.nu
 |access-date=23 December 2016
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа11 = {{парчамбандӣ|Испания}}
|аҳолӣ11 = 20 385
|манбаъ11 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.ine.es/
 |title=Estadísticas de población
 |publisher=Instituto Nacional de Estadística
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа13 = {{парчамбандӣ|Таиланд}}
|аҳолӣ13 = 15 000
|манбаъ13 = &lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Jariyasombat
 |first=Peerawat
 |title=Little Stockholm rising in Hua Hin
 |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1195557/little-stockholm-rising-in-hua-hin
 |newspaper=Bangkok Post
 |date=9 February 2017
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа14 = {{парчамбандӣ|Португалия}}
|аҳолӣ14 = 8 000
|манбаъ14 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://sefstat.sef.pt/Docs/Rifa2020.pdf
 |title=Relatório de Imigração, Fronteiras e Asilo 2020
 |publisher=Serviço de Estrangeiros e Fronteiras
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа16 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ16 = 7 400
|манбаъ16 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://joshuaproject.net/people_groups/15148
 |title=Swedish People
 |website=Joshua Project
 |access-date=10 August 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа17 = {{парчамбандӣ|Швейтсария}}
|аҳолӣ17 = 6 800
|манбаъ17 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа18 = {{парчамбандӣ|Белгия}}
|аҳолӣ18 = 4 600
|манбаъ18 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа19 = {{парчамбандӣ|Нидерланд}}
|аҳолӣ19 = 4 000
|манбаъ19 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа20 = {{парчамбандӣ|Италия}}
|аҳолӣ20 = 3 233
|манбаъ20 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.tuttitalia.it/statistiche/cittadini-stranieri/svezia/
 |title=Cittadini svedesi in Italia
 |website=Tuttitalia.it
 |access-date=15 May 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа21 = {{парчамбандӣ|Лаҳистон}}
|аҳолӣ21 = 2 560
|манбаъ21 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20190809205152/https://www.wiadomosci.onet.pl/swiat/czy-szwedzi-uciekaja-do-polski-dane-i-statystki-urzedow/90x3qqh.amp/
 |title=Czy Szwedzi uciekają do Polski?
 |website=Onet
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа22 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолӣ22 = 2 500
|манбаъ22 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа23 = {{парчамбандӣ|Юнон}}
|аҳолӣ23 = 2 300
|манбаъ23 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа24 = {{парчамбандӣ|Австрия}}
|аҳолӣ24 = 2 000
|манбаъ24 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа25 = {{парчамбандӣ|Ҷопон}}
|аҳолӣ25 = 1 971 (2024)
|манбаъ25 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.e-stat.go.jp/
 |title=2024年末在留外国人統計
 |publisher=Statistics Bureau of Japan
 |date=11 July 2025
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа26 = {{парчамбандӣ|Зеландияи Нав}}
|аҳолӣ26 = 1 911 (2018)
|манбаъ26 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/swedish
 |title=2018 Census ethnic group summaries: Swedish
 |publisher=Stats NZ
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа27 = {{парчамбандӣ|Ирландия}}
|аҳолӣ27 = 1 800
|манбаъ27 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа28 = {{парчамбандӣ|Люксембург}}
|аҳолӣ28 = 1 600
|манбаъ28 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа29 = {{парчамбандӣ|Кореяи Ҷанубӣ}}
|аҳолӣ29 = 1 420 (2024)
|манбаъ29 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.immigration.go.kr/immigration/1569/subview.do
 |title=2024년 9월 출입국외국인정책 통계월보
 |publisher=Korea Immigration Service
 |date=21 October 2024
}}&lt;/ref&gt;

|забон = [[Забони шведӣ]]

|динҳо = Асосан [[Масеҳияти лютеранӣ|масеҳияти лютеранӣ]], аз ҷумла [[Калисои Шветсия]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.svenskakyrkan.se/statistik
 |title=Statistik
 |publisher=Svenska kyrkan
}}&lt;/ref&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои германӣ|Халқҳои германии шимолӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Норвегиҳо]]| [[Даниягиҳо]]}}

|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
'''Шведҳо''' ({{lang-sv|svenskar}}) — [[халқ]]и [[Скандинавия|скандинавӣ]] ва яке аз халқҳои [[Аврупои Шимолӣ]] мебошанд, ки таърихан дар сарзамини имрӯзаи [[Шветсия]] ташаккул ёфтаанд. Онҳоро пеш аз ҳама таърих, [[забони шведӣ]] ва мероси фарҳангии муштарак ба ҳам мепайвандад. Бештари шведҳо дар Шветсия зиндагӣ мекунанд, аммо ҷомеаҳои шведӣ дар кишварҳои дигар низ вуҷуд доранд.&lt;ref name=&quot;norden&quot;&gt;[https://www.norden.org/en/information/facts-about-sweden Nordic Co-operation. «Facts about Sweden».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot;&gt;[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/who-were-the-vikings/ Swedish History Museum. «Who were the Vikings?»]&lt;/ref&gt;

Вожаи «швед» метавонад ҳам ба шахси мансуб ба халқи швед ва ҳам, дар маънои шаҳрвандӣ, ба сокини дорои шаҳрвандии Шветсия ишора кунад. Ин ду мафҳум яксон нестанд: дар Шветсия, ғайр аз шведҳо, [[Саамиҳо|саамиҳо]], финҳои Шветсия ва намояндагони халқҳои дигар низ зиндагӣ мекунанд. Аз ин рӯ, ҳамаи шаҳрвандони кишварро аз рӯи асли қавмӣ швед ҳисобидан дуруст нест.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;&gt;[https://www.government.se/government-policy/national-minorities-and-minority-languages/swedens-work-with-national-minorities/ Government Offices of Sweden. «Sweden’s work with national minorities».]&lt;/ref&gt;

== Ном ==

Номи шведии ин халқ ''svenskar'' ва шакли танҳоии он ''svensk'' мебошад. Ин калимаҳо бо номи қадимии ''свеар'' (''svear'') алоқаманданд. Свеарҳо яке аз гурӯҳҳои аҳолии қадими қисмати марказию шарқии Шветсияи имрӯзаро ташкил медоданд. Нависандаи румӣ [[Тасит]] дар асри I милодӣ аз гурӯҳе бо номи ''Suiones'' ёд кардааст, ки онро маъмулан бо свеарҳо алоқаманд медонанд. Аммо маъно ва ҳудуди чунин номҳои қадимӣ ҳамеша бо мафҳуми имрӯзаи миллат мувофиқат намекарданд.&lt;ref name=&quot;saob&quot;&gt;[https://svenska.se/?activeTab=saob&amp;exactMatch=true&amp;homografNr=0&amp;id=9696755&amp;q=svea-rike Svenska Akademiens ordbok. «Svear».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;

== Пайдоиш ва таърих ==

=== Давраҳои қадим ===

Одамон ҳазорон сол пеш дар қаламрави Шветсияи имрӯза зиндагӣ мекарданд. Аввалин сокинон бештар ба шикор, моҳидорӣ ва ҷамъоварии ғизо машғул буданд. Баъдтар кишоварзӣ, чорводорӣ ва деҳаҳои доимӣ пайдо шуданд. Дар тӯли асрҳо дар минтақа гурӯҳҳои гуногуни аҳолӣ зиндагӣ мекарданд ва бо ҳам робита доштанд.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[https://d3bwu0f92zgi29.cloudfront.net/culture/history/history-of-sweden Swedish Institute. «History of Sweden».]&lt;/ref&gt;

Дар сарчашмаҳои таърихӣ аз ''свеарҳо'' ва ''гётҳо'' (''götar'') ёд мешавад. Онҳо дар минтақаҳои гуногуни сарзамине мезистанд, ки баъдтар ба Шветсия табдил ёфт. Пайдоиши шведҳои имрӯзаро ба як қабила ё як гурӯҳи қадимӣ маҳдуд кардан мумкин нест, зеро ин халқ дар натиҷаи равандҳои тӯлонии таърихӣ ва омезиши ҷомеаҳои гуногун ташаккул ёфтааст.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museum-kingdom&quot;&gt;[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/when-sweden-became-sweden/ Swedish History Museum. «When Sweden became Sweden».]&lt;/ref&gt;

=== Давраи викингҳо ===

Тақрибан аз асри VIII то XI дар Скандинавия [[Давраи викингҳо]] идома дошт. Баъзе сокинони сарзамини Шветсияи имрӯза бо киштиҳо ба минтақаҳои дигари Аврупо мерафтанд. Онҳо бо тиҷорат, сафарҳои баҳрӣ ва баъзан ғоратгарӣ машғул мешуданд. Роҳҳои тиҷоратии шарқӣ онҳоро аз тариқи дарёҳои Аврупои Шарқӣ то [[Баҳри Сиёҳ]], [[Империяи Византия]] ва сарзаминҳои мусулмоннишин мерасонданд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Вале на ҳамаи сокинони он давра викинг буданд. Аксари мардум дар деҳаҳо зиндагӣ карда, ба кишоварзӣ ва ҳунармандӣ машғул мешуданд. Ба гуфтаи [[Осорхонаи таърихи Шветсия]], викингҳо халқи алоҳида набуданд ва дар он замон давлати Шветсия ба шакли имрӯза ҳанӯз вуҷуд надошт.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;

=== Ташаккули давлат ===

Дар асрҳои XI–XIII мулкҳо ва минтақаҳои гуногун тадриҷан зери ҳокимияти подшоҳони муштарак муттаҳид шуданд. Ҳамзамон [[масеҳият]] паҳн гардид ва сохтори давлатӣ мустаҳкам шуд. Аммо ин раванд дар як сол ё бо фаъолияти як подшоҳ анҷом наёфт.&lt;ref name=&quot;museum-kingdom&quot; /&gt;

Соли 1397 Шветсия, [[Дания]] ва [[Норвегия]] ба [[Иттиҳоди Калмар]] ҳамроҳ шуданд. Пас аз низоъҳои тӯлонӣ, соли 1523 [[Густав I Ваза]] подшоҳи Шветсия интихоб гардид ва иттиҳод барои Шветсия поён ёфт. Дар замони ӯ ҳокимияти шоҳӣ мустаҳкам шуд ва [[Ислоҳоти протестантӣ]] дар кишвар оғоз ёфт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Дар асри XVII Шветсия ба яке аз давлатҳои пурқудрати Аврупои Шимолӣ табдил ёфт. Он дар ҷангҳои бузурги Аврупо ширкат карда, заминҳоеро дар соҳилҳои [[Баҳри Балтика]] зери назорат гирифт. Аммо баъди шикаст дар [[Ҷанги бузурги шимолӣ]] (1700–1721) қисми зиёди ин қаламравҳоро аз даст дод. Соли 1809 [[Финландия]], ки чандин аср қисми давлати Шветсия буд, ба зери ҳокимияти [[Империяи Русия]] гузашт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

=== Асрҳои XIX ва XX ===

Дар асри XIX қисми зиёди шведҳо ҳанӯз дар деҳот зиндагӣ мекарданд. Камбизоатӣ, мушкилоти кишоварзӣ ва ҷустуҷӯи зиндагии беҳтар боис шуданд, ки бисёриҳо ба [[Амрикои Шимолӣ]] муҳоҷират кунанд. Аз миёнаҳои асри XIX то соли 1930 тақрибан 1,5 миллион нафар аз Шветсия ба хориҷ кӯчиданд. Бештари муҳоҷирон ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] рафтанд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Бо рушди саноат, шаҳрҳо калон шуданд ва зиндагии мардум тағйир ёфт. Дар асри XX ҳуқуқи интихобот васеъ гардид, низоми ҳифзи иҷтимоӣ рушд кард ва Шветсия ба кишвари саноатии пешрафта табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Дар [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]] Шветсия расман бетараф буд ва аз ишғоли низомӣ эмин монд. Бо вуҷуди ин, давлат бо Олмони фашистӣ тиҷорат мекард ва ба гузариши баъзе нерӯҳои олмонӣ аз қаламраваш иҷозат дода буд. Дар айни замон, Шветсия ба гурезагон, аз ҷумла яҳудиён аз кишварҳои ишғолшуда, паноҳ дод.&lt;ref name=&quot;ww2&quot;&gt;[https://www.archives.gov/research/holocaust/finding-aid/civilian/rg-84-sweden.html National Archives (United States). «Sweden: State Department and Foreign Affairs Records».]&lt;/ref&gt;

Шветсия соли 1995 ба [[Иттиҳоди Аврупо]] ва 7 марти соли 2024 ба [[НАТО]] пайваст. Ин рӯйдодҳо ба таърихи давлати Шветсия тааллуқ доранд ва набояд бо таърихи худи халқи швед яксон дониста шаванд.&lt;ref name=&quot;nato&quot;&gt;[https://www.government.se/press-releases/2024/03/sweden-is-a-nato-member/ Government Offices of Sweden. «Sweden is a NATO member», 7 марти 2024.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== Забон ==

Забони асосии шведҳо [[забони шведӣ]] аст. Он ба шохаи [[Забонҳои германии шимолӣ|забонҳои германии шимолӣ]] дохил шуда, бо забонҳои [[забони норвегӣ|норвегӣ]] ва [[забони даниягӣ|даниягӣ]] хешовандии наздик дорад. Забони шведӣ дар Шветсия забони расмӣ буда, дар [[Финландия]] низ яке аз ду забони миллии кишвар мебошад.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;finland-swedes&quot;&gt;[https://www.svenskfinland.fi/ Svenskfinland. «A guide to the Swedish-speaking population of Finland».]&lt;/ref&gt;

Дар худи Шветсия лаҳҷаҳои гуногуни шведӣ мавҷуданд. Гуфтори минтақаҳои ҷанубӣ, марказӣ ва шимолӣ аз ҷиҳати талаффуз ва баъзе калимаҳо фарқ мекунад. Дар баробари ин, дар Шветсия забонҳои ақаллиятҳои миллӣ, аз ҷумла финӣ, сомӣ, меянкиели, ромонӣ ва идишӣ низ ҳифз мешаванд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot; /&gt;

== Фарҳанг ва анъанаҳо ==

Фарҳанги шведҳо дар тӯли асрҳо зери таъсири зиндагии деҳот, иқлими шимолӣ, масеҳият, муносибат бо кишварҳои ҳамсоя ва тағйироти ҷомеаи муосир шакл гирифтааст. Он ҳам анъанаҳои қадимӣ ва ҳам адабиёт, мусиқӣ, кино ва дигар шаклҳои фарҳанги имрӯзаро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/culture/ Visit Sweden. «Swedish culture».]&lt;/ref&gt;

[[Акс:Maypole erection valje 4.jpg|thumb|Ҷашни миёнаи тобистон дар Шветсия: бардоштани сутуни бо баргу гул ороёфта.]]

Яке аз ҷашнҳои машҳури шведҳо '''[[Мидсоммар]]''' — ҷашни миёнаи тобистон аст, ки дар охири моҳи июн баргузор мешавад. Дар ин рӯз мардум бо хонавода ва дӯстон ҷамъ меоянд, гулчанбар месозанд ва дар гирди сутуни бо баргу гул ороёфта суруду рақс мекунанд. Аз хӯрокҳои маъмули ҷашн моҳии маринадшуда, картошкаи нав ва қулфинай мебошанд.&lt;ref name=&quot;midsummer&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/midsummer-tradition/midsummer/ Visit Sweden. «Midsummer in Sweden – a cherished tradition».]&lt;/ref&gt;

Рӯзи 13 декабр дар Шветсия '''[[Рӯзи Люсия]]''' ҷашн гирифта мешавад. Дар ин маросим, ки ба фасли торики зимистон рост меояд, кӯдакон ва калонсолон бо либосҳои сафед суруд мехонанд ва чароғ ё шамъ мебардоранд. Ин ҷашн рамзи рӯшноӣ дар рӯзҳои кӯтоҳи зимистон дониста мешавад.&lt;ref name=&quot;lucia&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/christmas/lucia/ Visit Sweden. «Lucia – bearer of light, hymns and Swedish treats».]&lt;/ref&gt;

Дар зиндагии рӯзмарра расми '''[[Фика (анъана)|фика]]''' низ маъруф аст. Фика ба маънои танаффуси кӯтоҳ барои нӯшидани қаҳва ё чой, аксаран бо ширинӣ ва суҳбат бо дигарон, истифода мешавад. Ин одат ҳам дар хона ва ҳам дар ҷойи кор дида мешавад.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;

Дар миёни намояндагони машҳури фарҳанги шведӣ нависанда [[Астрид Линдгрен]], коргардон [[Ингмар Бергман]] ва гурӯҳи мусиқии [[ABBA]] номбар мешаванд. Аз донишмандону ихтироъкорони шведӣ [[Карл Линней]], ки дар паҳн кардани низоми [[Номенклатураи бинарӣ|номгузории дунома]] нақши муҳим дошт, ва [[Алфред Нобел]], бунёдгузори [[Ҷоизаи Нобел]], шинохта шудаанд.&lt;ref name=&quot;culture&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== Дин ==

Дар гузашта аксари шведҳо ба боварҳои [[Дини бостонии Скандинавия|қадимии скандинавӣ]] пайравӣ мекарданд. Аз асрҳои миёна масеҳият тадриҷан густариш ёфт. Баъди ислоҳоти асри XVI [[Лютеранӣ|лютеранӣ]] шакли асосии масеҳият дар Шветсия гардид.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Имрӯз дар ҷомеаи Шветсия ҳам масеҳиён ва пайравони динҳои дигар ва ҳам одамони бедину ғайримазҳабӣ зиндагӣ мекунанд. [[Калисои Шветсия]] то ҳол аз ташкилотҳои калони динии кишвар мебошад, вале узвият дар калисо ҳатман маънои эътиқоди шахсиро надорад.&lt;ref name=&quot;church&quot;&gt;[https://www.svenskakyrkan.se/statistik Church of Sweden. «Svenska kyrkan i siffror» — омори узвият ва фаъолияти калисо.]&lt;/ref&gt;

== Шведҳо берун аз Шветсия ==

Дар асрҳои XIX ва XX муҳоҷирони шведӣ дар ИМА ва [[Канада]] ҷомеаҳои худро ташкил карданд. Наслҳои онҳо имрӯз ҳам дар баъзе минтақаҳо анъанаҳо ва ёди аҷдоди шведии худро нигоҳ медоранд. Шведҳо ҳамчунин дар дигар кишварҳои Аврупо ва ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;diaspora&quot;&gt;[https://www.sviv.se/opinion/kartlaggning/ Svenskar i Världen. «Kartläggningen av utlandssvenskar», таҳқиқоти соли 2022.]&lt;/ref&gt;

Бино ба баррасии созмони ''Svenskar i Världen'', соли 2022 тақрибан 685 ҳазор шведи муқими хориҷ аз кишвар ба ҳисоб гирифта шудаанд. Ин рақам тахминӣ буда, ба афроди шведие дахл дорад, ки берун аз Шветсия зиндагӣ мекунанд; он шумораи ҳамаи одамони шведитабори ҷаҳонро нишон намедиҳад.&lt;ref name=&quot;diaspora&quot; /&gt;

Дар Финландия низ ҷомеаи деринаи шведизабон вуҷуд дорад. Аксари намояндагони он худро финландӣ мешуморанд ва дар баробари ин забону фарҳанги шведии худро нигоҳ медоранд. Тибқи омори расмии Финландия, дар охири соли 2025 забони модарии 284 611 сокини кишвар шведӣ сабт шудааст. Ин шумораи шведизабонон аст, на шумораи ҳатмии одамони дорои асли қавмии шведӣ.&lt;ref name=&quot;finland-swedes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;finland-stats&quot;&gt;[https://otos.stat.fi/server/api/core/bitstreams/f3e835da-b220-4251-8079-7b7309d1d2a4/content Statistics Finland. «Finland in Figures 2026», саҳ. 8.]&lt;/ref&gt;

== Аҳолӣ ва ҳувияти шведӣ ==

Соли 2025 аҳолии Шветсия тақрибан 10,6 миллион нафар буд. Вале ин шумораи тамоми сокинони давлат аст, на шумораи шведҳо ҳамчун гурӯҳи қавмӣ. Шветсия омори расмии аҳолиро аз рӯи мансубияти қавмӣ ҷамъоварӣ намекунад. Аз ин рӯ, шумораи дақиқи шведҳо дар дохили кишвар ва дар саросари ҷаҳон маълум нест.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://minorityrights.org/country/sweden/ Minority Rights Group. «Sweden».]&lt;/ref&gt;

Ҳувияти шведӣ дар тӯли таърих тағйир ёфтааст. Он танҳо ба насаб ё пайдоиши оилавӣ вобаста нест: забон, фарҳанг, таҷрибаи зиндагӣ ва тарзи худшиносии одамон низ нақш доранд. Ҷомеаи Шветсияи имрӯз гуногунфарҳанг аст ва дар он гурӯҳҳои зиёде бо таъриху забонҳои мухталиф зиндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;minorities&quot; /&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Шведҳо]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои германӣ]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои Скандинавия]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои Аврупо]]</text>
      <sha1>ipl241jmga7wkqw3vkrhrjd5sauzxjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492168</id>
      <parentid>1492155</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27524" sha1="awe1gmh6om6qtcyqswurzu27mlg4xvr" xml:space="preserve">{{Мардум
|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = {{lang-sv|Svenskar}}

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 80
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 80
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|тасвир = Map of the Swedish Diaspora in the World.svg
|андозаи тасвир = 280px
|зернависи тасвир = Паҳншавии шведҳо дар ҷаҳон

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}
|аҳолии таърихӣ1 = ~7–8 миллион
|манбаи таърихӣ1 =

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Дания}}
|аҳолии таърихӣ2 = 16 620
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.statistikbanken.dk/
 |title=Statistikbanken
 |publisher=Statistics Denmark
 |access-date=15 May 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Финландия}}
|аҳолии таърихӣ3 = 7 816
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rg.px/
 |title=Population by Region, Nationality, Age, Sex and Year
 |publisher=Statistics Finland
 |access-date=12 January 2026
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ4 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ4 = 811 (2021)
|манбаи таърихӣ4 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL21428
 |title=Population and Housing Census 2021
 |publisher=Statistics Estonia
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ5 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолии таърихӣ5 = ~200 (2022)
|манбаи таърихӣ5 = &lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Malitska
 |first=Julia
 |title=Negotiating Imperial Rule: Colonists and Marriage in the Nineteenth-century Black Sea Steppe
 |publisher=Södertörn University
 |year=2017
 |url=https://sh.diva-portal.org/smash/get/diva2:1092923/FULLTEXT01.pdf
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа4 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}}
|аҳолӣ4 = 4 347 703 (2013)
|манбаъ4 = 

|минтақа5 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ5 = 341 845 (2011)
|манбаъ5 = &lt;ref name=&quot;Canada2011&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/index-eng.cfm
 |title=2011 National Household Survey: Data tables
 |publisher=Statistics Canada
 |date=8 May 2013
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа6 = {{парчамбандӣ|Британияи Кабир}}
|аҳолӣ6 = ~100 000
|манбаъ6 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://londonsvenskar.com/about-us/
 |title=About us
 |website=LondonSwedes
 |access-date=23 December 2016
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа7 = {{парчамбандӣ|Норвегия}}
|аҳолӣ7 = 36 887–90 000
|манбаъ7 = &lt;ref&gt;[https://www.ssb.no/statistikkbanken Statistics Norway — Statistikkbanken]&lt;/ref&gt;

|минтақа8 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ8 = 46 699 (2021)
|манбаъ8 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/2407_AUS
 |title=2021 Census — Swedish Ancestry
 |publisher=Australian Bureau of Statistics
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа9 = {{парчамбандӣ|Фаронса}}
|аҳолӣ9 = 30 000
|манбаъ9 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/suede/relations-bilaterales/
 |title=Relations bilatérales entre la Suède et la France
 |publisher=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères
 |access-date=4 January 2023
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа10 = {{парчамбандӣ|Олмон}}
|аҳолӣ10 = 23 000
|манбаъ10 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.utlandsjobb.nu/landsfakta/fakta-om-tyskland/
 |title=Fakta om Tyskland
 |website=Utlandsjobb.nu
 |access-date=23 December 2016
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа11 = {{парчамбандӣ|Испания}}
|аҳолӣ11 = 20 385
|манбаъ11 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.ine.es/
 |title=Estadísticas de población
 |publisher=Instituto Nacional de Estadística
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа13 = {{парчамбандӣ|Таиланд}}
|аҳолӣ13 = 15 000
|манбаъ13 = &lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Jariyasombat
 |first=Peerawat
 |title=Little Stockholm rising in Hua Hin
 |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1195557/little-stockholm-rising-in-hua-hin
 |newspaper=Bangkok Post
 |date=9 February 2017
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа14 = {{парчамбандӣ|Португалия}}
|аҳолӣ14 = 8 000
|манбаъ14 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://sefstat.sef.pt/Docs/Rifa2020.pdf
 |title=Relatório de Imigração, Fronteiras e Asilo 2020
 |publisher=Serviço de Estrangeiros e Fronteiras
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа16 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ16 = 7 400
|манбаъ16 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://joshuaproject.net/people_groups/15148
 |title=Swedish People
 |website=Joshua Project
 |access-date=10 August 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа17 = {{парчамбандӣ|Швейтсария}}
|аҳолӣ17 = 6 800
|манбаъ17 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа18 = {{парчамбандӣ|Белгия}}
|аҳолӣ18 = 4 600
|манбаъ18 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа19 = {{парчамбандӣ|Нидерланд}}
|аҳолӣ19 = 4 000
|манбаъ19 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа20 = {{парчамбандӣ|Италия}}
|аҳолӣ20 = 3 233
|манбаъ20 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.tuttitalia.it/statistiche/cittadini-stranieri/svezia/
 |title=Cittadini svedesi in Italia
 |website=Tuttitalia.it
 |access-date=15 May 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа21 = {{парчамбандӣ|Лаҳистон}}
|аҳолӣ21 = 2 560
|манбаъ21 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20190809205152/https://www.wiadomosci.onet.pl/swiat/czy-szwedzi-uciekaja-do-polski-dane-i-statystki-urzedow/90x3qqh.amp/
 |title=Czy Szwedzi uciekają do Polski?
 |website=Onet
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа22 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолӣ22 = 2 500
|манбаъ22 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа23 = {{парчамбандӣ|Юнон}}
|аҳолӣ23 = 2 300
|манбаъ23 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа24 = {{парчамбандӣ|Австрия}}
|аҳолӣ24 = 2 000
|манбаъ24 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа25 = {{парчамбандӣ|Ҷопон}}
|аҳолӣ25 = 1 971 (2024)
|манбаъ25 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.e-stat.go.jp/
 |title=2024年末在留外国人統計
 |publisher=Statistics Bureau of Japan
 |date=11 July 2025
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа26 = {{парчамбандӣ|Зеландияи Нав}}
|аҳолӣ26 = 1 911 (2018)
|манбаъ26 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/swedish
 |title=2018 Census ethnic group summaries: Swedish
 |publisher=Stats NZ
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа27 = {{парчамбандӣ|Ирландия}}
|аҳолӣ27 = 1 800
|манбаъ27 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа28 = {{парчамбандӣ|Люксембург}}
|аҳолӣ28 = 1 600
|манбаъ28 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа29 = {{парчамбандӣ|Кореяи Ҷанубӣ}}
|аҳолӣ29 = 1 420 (2024)
|манбаъ29 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.immigration.go.kr/immigration/1569/subview.do
 |title=2024년 9월 출입국외국인정책 통계월보
 |publisher=Korea Immigration Service
 |date=21 October 2024
}}&lt;/ref&gt;

|забон = [[Забони шведӣ]]

|динҳо = Асосан [[Масеҳияти лютеранӣ|масеҳияти лютеранӣ]], аз ҷумла [[Калисои Шветсия]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.svenskakyrkan.se/statistik
 |title=Statistik
 |publisher=Svenska kyrkan
}}&lt;/ref&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои германӣ|Халқҳои германии шимолӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Норвегиҳо]]| [[Даниягиҳо]]}}

|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
'''Шведҳо''' ({{lang-sv|svenskar}}) — [[халқ]]и [[Скандинавия|скандинавӣ]] ва яке аз халқҳои [[Аврупои Шимолӣ]] мебошанд, ки таърихан дар сарзамини имрӯзаи [[Шветсия]] ташаккул ёфтаанд. Онҳоро пеш аз ҳама таърих, [[забони шведӣ]] ва мероси фарҳангии муштарак ба ҳам мепайвандад. Бештари шведҳо дар Шветсия зиндагӣ мекунанд, аммо ҷомеаҳои шведӣ дар кишварҳои дигар низ вуҷуд доранд.&lt;ref name=&quot;norden&quot;&gt;[https://www.norden.org/en/information/facts-about-sweden Nordic Co-operation. «Facts about Sweden».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot;&gt;[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/who-were-the-vikings/ Swedish History Museum. «Who were the Vikings?»]&lt;/ref&gt;

Вожаи «швед» метавонад ҳам ба шахси мансуб ба халқи швед ва ҳам, дар маънои шаҳрвандӣ, ба сокини дорои шаҳрвандии Шветсия ишора кунад. Ин ду мафҳум яксон нестанд: дар Шветсия, ғайр аз шведҳо, [[Саамиҳо|саамиҳо]], финҳои Шветсия ва намояндагони халқҳои дигар низ зиндагӣ мекунанд. Аз ин рӯ, ҳамаи шаҳрвандони кишварро аз рӯи асли қавмӣ швед ҳисобидан дуруст нест.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;&gt;[https://www.government.se/government-policy/national-minorities-and-minority-languages/swedens-work-with-national-minorities/ Government Offices of Sweden. «Sweden’s work with national minorities».]&lt;/ref&gt;

== Ном ==

Номи шведии ин халқ ''svenskar'' ва шакли танҳоии он ''svensk'' мебошад. Ин калимаҳо бо номи қадимии ''свеар'' (''svear'') алоқаманданд. Свеарҳо яке аз гурӯҳҳои аҳолии қадими қисмати марказию шарқии Шветсияи имрӯзаро ташкил медоданд. Нависандаи румӣ [[Тасит]] дар асри I милодӣ аз гурӯҳе бо номи ''Suiones'' ёд кардааст, ки онро маъмулан бо свеарҳо алоқаманд медонанд. Аммо маъно ва ҳудуди чунин номҳои қадимӣ ҳамеша бо мафҳуми имрӯзаи миллат мувофиқат намекарданд.&lt;ref name=&quot;saob&quot;&gt;[https://svenska.se/?activeTab=saob&amp;exactMatch=true&amp;homografNr=0&amp;id=9696755&amp;q=svea-rike Svenska Akademiens ordbok. «Svear».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;

== Пайдоиш ва таърих ==

=== Давраҳои қадим ===

Одамон ҳазорон сол пеш дар қаламрави Шветсияи имрӯза зиндагӣ мекарданд. Аввалин сокинон бештар ба шикор, моҳидорӣ ва ҷамъоварии ғизо машғул буданд. Баъдтар кишоварзӣ, чорводорӣ ва деҳаҳои доимӣ пайдо шуданд. Дар тӯли асрҳо дар минтақа гурӯҳҳои гуногуни аҳолӣ зиндагӣ мекарданд ва бо ҳам робита доштанд.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[https://d3bwu0f92zgi29.cloudfront.net/culture/history/history-of-sweden Swedish Institute. «History of Sweden».]&lt;/ref&gt;

Дар сарчашмаҳои таърихӣ аз ''свеарҳо'' ва ''гётҳо'' (''götar'') ёд мешавад. Онҳо дар минтақаҳои гуногуни сарзамине мезистанд, ки баъдтар ба Шветсия табдил ёфт. Пайдоиши шведҳои имрӯзаро ба як қабила ё як гурӯҳи қадимӣ маҳдуд кардан мумкин нест, зеро ин халқ дар натиҷаи равандҳои тӯлонии таърихӣ ва омезиши ҷомеаҳои гуногун ташаккул ёфтааст.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museum-kingdom&quot;&gt;[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/when-sweden-became-sweden/ Swedish History Museum. «When Sweden became Sweden».]&lt;/ref&gt;

=== Давраи викингҳо ===

Тақрибан аз асри VIII то XI дар Скандинавия [[Давраи викингҳо]] идома дошт. Баъзе сокинони сарзамини Шветсияи имрӯза бо киштиҳо ба минтақаҳои дигари Аврупо мерафтанд. Онҳо бо тиҷорат, сафарҳои баҳрӣ ва баъзан ғоратгарӣ машғул мешуданд. Роҳҳои тиҷоратии шарқӣ онҳоро аз тариқи дарёҳои Аврупои Шарқӣ то [[Баҳри Сиёҳ]], [[Империяи Византия]] ва сарзаминҳои мусулмоннишин мерасонданд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Вале на ҳамаи сокинони он давра викинг буданд. Аксари мардум дар деҳаҳо зиндагӣ карда, ба кишоварзӣ ва ҳунармандӣ машғул мешуданд. Ба гуфтаи [[Осорхонаи таърихи Шветсия]], викингҳо халқи алоҳида набуданд ва дар он замон давлати Шветсия ба шакли имрӯза ҳанӯз вуҷуд надошт.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;

=== Ташаккули давлат ===

Дар асрҳои XI–XIII мулкҳо ва минтақаҳои гуногун тадриҷан зери ҳокимияти подшоҳони муштарак муттаҳид шуданд. Ҳамзамон [[масеҳият]] паҳн гардид ва сохтори давлатӣ мустаҳкам шуд. Аммо ин раванд дар як сол ё бо фаъолияти як подшоҳ анҷом наёфт.&lt;ref name=&quot;museum-kingdom&quot; /&gt;

Соли 1397 Шветсия, [[Дания]] ва [[Норвегия]] ба [[Иттиҳоди Калмар]] ҳамроҳ шуданд. Пас аз низоъҳои тӯлонӣ, соли 1523 [[Густав I Ваза]] подшоҳи Шветсия интихоб гардид ва иттиҳод барои Шветсия поён ёфт. Дар замони ӯ ҳокимияти шоҳӣ мустаҳкам шуд ва [[Ислоҳоти протестантӣ]] дар кишвар оғоз ёфт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Дар асри XVII Шветсия ба яке аз давлатҳои пурқудрати Аврупои Шимолӣ табдил ёфт. Он дар ҷангҳои бузурги Аврупо ширкат карда, заминҳоеро дар соҳилҳои [[Баҳри Балтика]] зери назорат гирифт. Аммо баъди шикаст дар [[Ҷанги бузурги шимолӣ]] (1700–1721) қисми зиёди ин қаламравҳоро аз даст дод. Соли 1809 [[Финландия]], ки чандин аср қисми давлати Шветсия буд, ба зери ҳокимияти [[Империяи Русия]] гузашт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

=== Асрҳои XIX ва XX ===

Дар асри XIX қисми зиёди шведҳо ҳанӯз дар деҳот зиндагӣ мекарданд. Камбизоатӣ, мушкилоти кишоварзӣ ва ҷустуҷӯи зиндагии беҳтар боис шуданд, ки бисёриҳо ба [[Амрикои Шимолӣ]] муҳоҷират кунанд. Аз миёнаҳои асри XIX то соли 1930 тақрибан 1,5 миллион нафар аз Шветсия ба хориҷ кӯчиданд. Бештари муҳоҷирон ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] рафтанд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Бо рушди саноат, шаҳрҳо калон шуданд ва зиндагии мардум тағйир ёфт. Дар асри XX ҳуқуқи интихобот васеъ гардид, низоми ҳифзи иҷтимоӣ рушд кард ва Шветсия ба кишвари саноатии пешрафта табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Дар [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]] Шветсия расман бетараф буд ва аз ишғоли низомӣ эмин монд. Бо вуҷуди ин, давлат бо Олмони фашистӣ тиҷорат мекард ва ба гузариши баъзе нерӯҳои олмонӣ аз қаламраваш иҷозат дода буд. Дар айни замон, Шветсия ба гурезагон, аз ҷумла яҳудиён аз кишварҳои ишғолшуда, паноҳ дод.&lt;ref name=&quot;ww2&quot;&gt;[https://www.archives.gov/research/holocaust/finding-aid/civilian/rg-84-sweden.html National Archives (United States). «Sweden: State Department and Foreign Affairs Records».]&lt;/ref&gt;

Шветсия соли 1995 ба [[Иттиҳоди Аврупо]] ва 7 марти соли 2024 ба [[НАТО]] пайваст. Ин рӯйдодҳо ба таърихи давлати Шветсия тааллуқ доранд ва набояд бо таърихи худи халқи швед яксон дониста шаванд.&lt;ref name=&quot;nato&quot;&gt;[https://www.government.se/press-releases/2024/03/sweden-is-a-nato-member/ Government Offices of Sweden. «Sweden is a NATO member», 7 марти 2024.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== Забон ==

Забони асосии шведҳо [[забони шведӣ]] аст. Он ба шохаи [[Забонҳои германии шимолӣ|забонҳои германии шимолӣ]] дохил шуда, бо забонҳои [[забони норвегӣ|норвегӣ]] ва [[забони даниягӣ|даниягӣ]] хешовандии наздик дорад. Забони шведӣ дар Шветсия забони расмӣ буда, дар [[Финландия]] низ яке аз ду забони миллии кишвар мебошад.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;finland-swedes&quot;&gt;[https://www.svenskfinland.fi/ Svenskfinland. «A guide to the Swedish-speaking population of Finland».]&lt;/ref&gt;

Дар худи Шветсия лаҳҷаҳои гуногуни шведӣ мавҷуданд. Гуфтори минтақаҳои ҷанубӣ, марказӣ ва шимолӣ аз ҷиҳати талаффуз ва баъзе калимаҳо фарқ мекунад. Дар баробари ин, дар Шветсия забонҳои ақаллиятҳои миллӣ, аз ҷумла финӣ, сомӣ, меянкиели, ромонӣ ва идишӣ низ ҳифз мешаванд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot; /&gt;

== Фарҳанг ва анъанаҳо ==

Фарҳанги шведҳо дар тӯли асрҳо зери таъсири зиндагии деҳот, иқлими шимолӣ, масеҳият, муносибат бо кишварҳои ҳамсоя ва тағйироти ҷомеаи муосир шакл гирифтааст. Он ҳам анъанаҳои қадимӣ ва ҳам адабиёт, мусиқӣ, кино ва дигар шаклҳои фарҳанги имрӯзаро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/culture/ Visit Sweden. «Swedish culture».]&lt;/ref&gt;

[[Акс:Maypole erection valje 4.jpg|thumb|Ҷашни миёнаи тобистон дар Шветсия: бардоштани сутуни бо баргу гул ороёфта.]]

Яке аз ҷашнҳои машҳури шведҳо '''[[Мидсоммар]]''' — ҷашни миёнаи тобистон аст, ки дар охири моҳи июн баргузор мешавад. Дар ин рӯз мардум бо хонавода ва дӯстон ҷамъ меоянд, гулчанбар месозанд ва дар гирди сутуни бо баргу гул ороёфта суруду рақс мекунанд. Аз хӯрокҳои маъмули ҷашн моҳии маринадшуда, картошкаи нав ва қулфинай мебошанд.&lt;ref name=&quot;midsummer&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/midsummer-tradition/midsummer/ Visit Sweden. «Midsummer in Sweden – a cherished tradition».]&lt;/ref&gt;

Рӯзи 13 декабр дар Шветсия '''[[Рӯзи Люсия]]''' ҷашн гирифта мешавад. Дар ин маросим, ки ба фасли торики зимистон рост меояд, кӯдакон ва калонсолон бо либосҳои сафед суруд мехонанд ва чароғ ё шамъ мебардоранд. Ин ҷашн рамзи рӯшноӣ дар рӯзҳои кӯтоҳи зимистон дониста мешавад.&lt;ref name=&quot;lucia&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/christmas/lucia/ Visit Sweden. «Lucia – bearer of light, hymns and Swedish treats».]&lt;/ref&gt;

Дар зиндагии рӯзмарра расми '''[[Фика (анъана)|фика]]''' низ маъруф аст. Фика ба маънои танаффуси кӯтоҳ барои нӯшидани қаҳва ё чой, аксаран бо ширинӣ ва суҳбат бо дигарон, истифода мешавад. Ин одат ҳам дар хона ва ҳам дар ҷойи кор дида мешавад.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;

Дар миёни намояндагони машҳури фарҳанги шведӣ нависанда [[Астрид Линдгрен]], коргардон [[Ингмар Бергман]] ва гурӯҳи мусиқии [[ABBA]] номбар мешаванд. Аз донишмандону ихтироъкорони шведӣ [[Карл Линней]], ки дар паҳн кардани низоми [[Номенклатураи бинарӣ|номгузории дунома]] нақши муҳим дошт, ва [[Алфред Нобел]], бунёдгузори [[Ҷоизаи Нобел]], шинохта шудаанд.&lt;ref name=&quot;culture&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== Дин ==

Дар гузашта аксари шведҳо ба боварҳои [[Дини бостонии Скандинавия|қадимии скандинавӣ]] пайравӣ мекарданд. Аз асрҳои миёна масеҳият тадриҷан густариш ёфт. Баъди ислоҳоти асри XVI [[Лютеранӣ|лютеранӣ]] шакли асосии масеҳият дар Шветсия гардид.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Имрӯз дар ҷомеаи Шветсия ҳам масеҳиён ва пайравони динҳои дигар ва ҳам одамони бедину ғайримазҳабӣ зиндагӣ мекунанд. [[Калисои Шветсия]] то ҳол аз ташкилотҳои калони динии кишвар мебошад, вале узвият дар калисо ҳатман маънои эътиқоди шахсиро надорад.&lt;ref name=&quot;church&quot;&gt;[https://www.svenskakyrkan.se/statistik Church of Sweden. «Svenska kyrkan i siffror» — омори узвият ва фаъолияти калисо.]&lt;/ref&gt;

== Шведҳо берун аз Шветсия ==

Дар асрҳои XIX ва XX муҳоҷирони шведӣ дар ИМА ва [[Канада]] ҷомеаҳои худро ташкил карданд. Наслҳои онҳо имрӯз ҳам дар баъзе минтақаҳо анъанаҳо ва ёди аҷдоди шведии худро нигоҳ медоранд. Шведҳо ҳамчунин дар дигар кишварҳои Аврупо ва ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;diaspora&quot;&gt;[https://www.sviv.se/opinion/kartlaggning/ Svenskar i Världen. «Kartläggningen av utlandssvenskar», таҳқиқоти соли 2022.]&lt;/ref&gt;

Бино ба баррасии созмони ''Svenskar i Världen'', соли 2022 тақрибан 685 ҳазор шведи муқими хориҷ аз кишвар ба ҳисоб гирифта шудаанд. Ин рақам тахминӣ буда, ба афроди шведие дахл дорад, ки берун аз Шветсия зиндагӣ мекунанд; он шумораи ҳамаи одамони шведитабори ҷаҳонро нишон намедиҳад.&lt;ref name=&quot;diaspora&quot; /&gt;

Дар Финландия низ ҷомеаи деринаи шведизабон вуҷуд дорад. Аксари намояндагони он худро финландӣ мешуморанд ва дар баробари ин забону фарҳанги шведии худро нигоҳ медоранд. Тибқи омори расмии Финландия, дар охири соли 2025 забони модарии 284 611 сокини кишвар шведӣ сабт шудааст. Ин шумораи шведизабонон аст, на шумораи ҳатмии одамони дорои асли қавмии шведӣ.&lt;ref name=&quot;finland-swedes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;finland-stats&quot;&gt;[https://otos.stat.fi/server/api/core/bitstreams/f3e835da-b220-4251-8079-7b7309d1d2a4/content Statistics Finland. «Finland in Figures 2026», саҳ. 8.]&lt;/ref&gt;

== Аҳолӣ ва ҳувияти шведӣ ==

Соли 2025 аҳолии Шветсия тақрибан 10,6 миллион нафар буд. Вале ин шумораи тамоми сокинони давлат аст, на шумораи шведҳо ҳамчун гурӯҳи қавмӣ. Шветсия омори расмии аҳолиро аз рӯи мансубияти қавмӣ ҷамъоварӣ намекунад. Аз ин рӯ, шумораи дақиқи шведҳо дар дохили кишвар ва дар саросари ҷаҳон маълум нест.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://minorityrights.org/country/sweden/ Minority Rights Group. «Sweden».]&lt;/ref&gt;

Ҳувияти шведӣ дар тӯли таърих тағйир ёфтааст. Он танҳо ба насаб ё пайдоиши оилавӣ вобаста нест: забон, фарҳанг, таҷрибаи зиндагӣ ва тарзи худшиносии одамон низ нақш доранд. Ҷомеаи Шветсияи имрӯз гуногунфарҳанг аст ва дар он гурӯҳҳои зиёде бо таъриху забонҳои мухталиф зиндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;minorities&quot; /&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Шведҳо]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои германӣ]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои Скандинавия]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои Аврупо]]</text>
      <sha1>awe1gmh6om6qtcyqswurzu27mlg4xvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фугу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334706</id>
    <revision>
      <id>1492101</id>
      <parentid>1492033</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10393" sha1="2mxdmxxj4syet07jgwcdnm2terc4vq9" xml:space="preserve">{{Хӯрок
 |ном = 
 |номи аслӣ = {{lang-ja|河豚}}
 |номҳои дигар =
 |тасвир = &lt;!-- танҳо номи акс аз Викидата БЕ [[Акс:]] --&gt;
 |тавсифи тасвир =
 |ошпазии миллӣ =
 |кишвари асл = {{парчамбандӣ|Ҷопон}}
 |созанда =
 |сол =
 |маҳсулоти асосӣ = [[такифугу]]
 |маҳсулоти иловагӣ =
 |намудҳо =
 |монандҳо =
 |дастур =
}}
{{nihongo|'''Фу́гу'''&lt;ref&gt;Фу́гу // Русско-японский словарь / Под ред. М. Того, С. Сомэя, Т. Исоя, С. Исияма. — Токио: Издательство «Кэнкюся», 1988. — С. 2536.&lt;/ref&gt;|河豚|фугу&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://gogen-allguide.com/hu/fugu.html |title=ふぐ |website=語源由来辞典 |lang=ja |access-date=2018-05-09 |archive-date=2018-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509080229/http://gogen-allguide.com/hu/fugu.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}} — як навъ [[Хӯрок|хӯроки]] анъанавии ҷопонӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bc.roll-club.ua/ru/ryba-fugu-ot-glubin-do-restoranov/|title=Рыба фугу: история, яд рыбы и путь в высокую японскую кухню|website=Roll Club|date=2026-06-23|lang=ru-RU|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;, ки аз намудҳои муайяни моҳиҳои заҳрдор мансуб ба оилаи Тетраодонтидае (оилаи моҳиҳои пуфакшакл) ва ҷинси Такифугу (ки онҳоро «моҳии фугу» низ меноманд) омода карда мешавад. Ҷигари ин моҳиҳо дорои заҳри тетродотоксин мебошад. Дар [[Ҷопон]] фугу ҳамчун як ғизои нодир ва лазиз (деликатес) шинохта шуда, хеле машҳур аст.

== Омодасозӣ ва истеъмол ==
Аксар вақт барои омода кардани фугу аз моҳии «пуффери палангӣ»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nippon.com/ru/articles/-/51695|title=Убийственно вкусная рыба: культура употребления рыбы фугу в Японии|website=Nippon.com|date=2026-01-15|lang=ru|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt; (Такифугу рубрипес) истифода мебаранд. Дар ҳар сурат, моҳие, ки барои ин хӯрок истифода мешавад, дорои миқдори марговари тетродотоксин аст; аз ин рӯ, ҳангоми омодасозӣ бояд консентратсияи он то сатҳи бехатар коҳиш дода шавад. Фугу як ғизои нодир ва лазиз (деликатес) ба шумор меравад ва одамон онро барои эҳсоси ҳаяҷон  ба хотири «ба ҳаяҷон овардани асабҳояшон» — истеъмол мекунанд.

Истеъмоли моҳии фугу, агар он дуруст омода нашуда бошад, метавонад марговар бошад. Аз ин рӯ, аз соли 1958 инҷониб, ошпазҳои ҷопонӣ, ки дар тарабхонаҳои махсусгардонидашуда ба омода кардани фугу машғуланд, бояд омӯзиши махсусро гузаранд ва иҷозатнома (литсензия) гиранд. Ҳамчун як қисми имтиҳони амалӣ, ошпаз бояд шахсан он таоми фугуеро, ки нав омода кардааст, бихӯрад.

Бо вуҷуди он ки ошпазҳои омодакунандаи моҳии фугу бояд иҷозатнома дошта бошанд, ҳар сол шуморе аз одамон бар асари истеъмоли таомҳои аз фугу нодуруст омодашуда заҳролуд шуда, ҷон медиҳанд. Масалан, дар байни солҳои 2004 ва 2007, 15 нафар бар асари заҳролудшавӣ аз фугу ҳалок шуданд ва тақрибан 115 нафари дигар дар беморхона бистарӣ гардиданд. Соли 2009 ҳафт нафар мизоҷони тарабхона дар шаҳри Тсуруокаи Ҷопон (дар шимоли Токио) аз моҳии фугу заҳролуд шуданд.

Дар Ҷопон муддати тӯлонӣ истеъмоли моҳии фугу манъ буд ва ҳатто сайд кардани он низ мамнӯъ гардида буд. Айни замон дар баъзе кишварҳои Осиёи Ҷанубу Шарқӣ низ маҳдудиятҳои шабеҳ амал мекунанд, гарчанде ки онҳо на ҳамеша самарабахшанд. Масалан, бо вуҷуди он ки дар Таиланд аз соли 2002 инҷониб фугу манъ шудааст, ин моҳиро ҳанӯз ҳам дар бозорҳои маҳаллӣ пайдо кардан ва харидан мумкин аст.

== Заҳролудӣ ==

Дар узвҳои дохилии моҳии фугу — пеш аз ҳама дар ҷигар, тухмҳо ва халтаи заҳра&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.interfax.by/mosaic/1051044|title=WebCite query result|website=www.webcitation.org|accessdate=2026-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130731213041/http://www.interfax.by/mosaic/1051044|archivedate=2013-07-31}}&lt;/ref&gt; — инчунин дар пӯсти он миқдори марговари тетродотоксин мавҷуд аст. Ҷигар ва тухмҳо заҳролудтарин қисмҳои он ба шумор мераванд, бинобар ин онҳо ҳаргиз истеъмол карда намешаванд. Дигар қисмҳои ин моҳӣ танҳо пас аз омодасозии махсус ва хеле бодиққат метавонанд истеъмол шаванд. Ин заҳр каналҳои натрийиро дар мембранаҳои ҳуҷайраҳои асаб ба таври муваққатӣ (баргардонидашаванда) масдуд мекунад (яъне, он метавонад дар бадан таҷзия шавад), ки ин боиси фалаҷи мушакҳо ва қатъи нафаскашӣ мегардад. Дар айни замон ягон зиддизаҳри маълум вуҷуд надорад; ягона роҳи наҷоти шахси заҳролудшуда — таъмини дастгирии сунъии фаъолияти системаҳои нафаскашӣ ва гардиши хун то он дамест, ки таъсири заҳр аз байн равад.Дар айни замон парвариши оммавии моҳии «фугу» (моҳии пуфакшакл), ки заҳр надорад, имконпазир аст. Таҳқиқот нишон додаанд, ки худи моҳии «фугу» нейротоксин (заҳри асаб) истеҳсол намекунад, балки онро дар бадани худ ҷамъ меорад. Тетродотоксин аз ҷониби бактерияҳои баҳрӣ ҳосил мешавад, ки онҳоро организмҳои гуногун истеъмол мекунанд. Моҳии «фугу» заҳрнокии худро тавассути ғизо пайдо мекунад: механизмҳои махсус, ки дар онҳо сафедаҳои интиқолдиҳанда иштирок доранд, тетродотоксинро дар ҷигар ба даст оварда, онро тавассути гардиши хун ба пӯст ва дигар узвҳо интиқол медиҳанд. Баръакси баъзе намудҳои оби ширини моҳиҳои пуфакшакл  ки дар онҳо консентратсияи баландтарини нейротоксин дар пӯст мушоҳида мешавад — дар моҳии «фугу» тетродотоксин асосан дар тухмдонҳо ва ҷигар ҷамъ мешавад.Дар мавриди моҳиёне, ки дар шароити сунъӣ (фермаҳо) парвариш меёбанд, ҷамъшавии моддаҳои заҳролудро метавон танҳо тавассути танзими реҷаи ғизодиҳӣ пешгирӣ кард. Аммо, дар ин роҳ монеаҳои тиҷоратӣ вуҷуд доранд — масалан, ошпазҳои моҳир намехоҳанд ҷойҳои кории сердаромади худро аз даст диҳанд. Ҳамчунин, анъанагароён низ мухолифат мекунанд; онҳо мехоҳанд, ки моҳӣ он ҷозибаи ошиқонаи «хатарнок»-и худро аз даст надиҳад. Ҳатто баъзе истеъмолкунандагон низ зидди ин тағйирот ҳастанд, зеро онҳо аз эҳсоси хатар лаззат мебаранд.
== Нигаред низ ==

* [[Токихару Абэ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{cite web|author=Адаменко А. А.|datepublished=|url=http://bio.1september.ru/articlef.php?ID=200403901|title=Фугу|publisher=// bio.1september.ru|access-date=2011-04-21|archive-url=https://www.webcitation.org/667iYl0vE?url=http://bio.1september.ru/articlef.php?ID=200403901|archive-date=2012-03-13|url-status=dead}}
* {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/society/2012/05/120518_fugu_poisonous_delicacy.shtml|title=Страсти по рыбе, которая ядовитее цианида|author=Роланд Берк|date=2012-05-18|work=|publisher=Русская служба Би-би-си|access-date=2012-05-18|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/68DLBuSC5?url=http://www.bbc.co.uk/russian/society/2012/05/120518_fugu_poisonous_delicacy.shtml|archive-date=2012-06-06|url-status=live}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Ошпазии ҷопонӣ ]]</text>
      <sha1>2mxdmxxj4syet07jgwcdnm2terc4vq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492225</id>
      <parentid>1492101</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1492225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10393" sha1="nx7g68igsjqni2nyc9be2883iwdfo5q" xml:space="preserve">{{Хӯрок
 |ном = 
 |номи аслӣ = {{lang-ja|河豚}}
 |номҳои дигар =
 |тасвир = &lt;!-- танҳо номи акс аз Викидата БЕ [[Акс:]] --&gt;
 |тавсифи тасвир =
 |ошпазии миллӣ =
 |кишвари асл = {{парчамбандӣ|Ҷопон}}
 |созанда =
 |сол =
 |маҳсулоти асосӣ = [[такифугу]]
 |маҳсулоти иловагӣ =
 |намудҳо =
 |монандҳо =
 |дастур =
}}
{{nihongo|'''Фу́гу'''&lt;ref&gt;Фу́гу // Русско-японский словарь / Под ред. М. Того, С. Сомэя, Т. Исоя, С. Исияма. — Токио: Издательство «Кэнкюся», 1988. — С. 2536.&lt;/ref&gt;|河豚|фугу&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://gogen-allguide.com/hu/fugu.html |title=ふぐ |website=語源由来辞典 |lang=ja |access-date=2018-05-09 |archive-date=2018-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509080229/http://gogen-allguide.com/hu/fugu.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}} — як навъ [[Хӯрок|хӯроки]] анъанавии ҷопонӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bc.roll-club.ua/ru/ryba-fugu-ot-glubin-do-restoranov/|title=Рыба фугу: история, яд рыбы и путь в высокую японскую кухню|website=Roll Club|date=2026-06-23|lang=ru-RU|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;, ки аз намудҳои муайяни моҳиҳои заҳрдор мансуб ба оилаи Тетраодонтидае (оилаи моҳиҳои пуфакшакл) ва ҷинси Такифугу (ки онҳоро «моҳии фугу» низ меноманд) омода карда мешавад. 

== Омодасозӣ ва истеъмол ==
Ҷигари ин моҳиҳо дорои заҳри тетродотоксин мебошад. Дар [[Ҷопон]] фугу ҳамчун як ғизои нодир ва лазиз (деликатес) шинохта шуда, хеле машҳур аст.Аксар вақт барои омода кардани фугу аз моҳии «пуффери палангӣ»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nippon.com/ru/articles/-/51695|title=Убийственно вкусная рыба: культура употребления рыбы фугу в Японии|website=Nippon.com|date=2026-01-15|lang=ru|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt; (Такифугу рубрипес) истифода мебаранд. Дар ҳар сурат, моҳие, ки барои ин хӯрок истифода мешавад, дорои миқдори марговари тетродотоксин аст; аз ин рӯ, ҳангоми омодасозӣ бояд консентратсияи он то сатҳи бехатар коҳиш дода шавад. Фугу як ғизои нодир ва лазиз (деликатес) ба шумор меравад ва одамон онро барои эҳсоси ҳаяҷон  ба хотири «ба ҳаяҷон овардани асабҳояшон» — истеъмол мекунанд.

Истеъмоли моҳии фугу, агар он дуруст омода нашуда бошад, метавонад марговар бошад. Аз ин рӯ, аз соли 1958 инҷониб, ошпазҳои ҷопонӣ, ки дар тарабхонаҳои махсусгардонидашуда ба омода кардани фугу машғуланд, бояд омӯзиши махсусро гузаранд ва иҷозатнома (литсензия) гиранд. Ҳамчун як қисми имтиҳони амалӣ, ошпаз бояд шахсан он таоми фугуеро, ки нав омода кардааст, бихӯрад.

Бо вуҷуди он ки ошпазҳои омодакунандаи моҳии фугу бояд иҷозатнома дошта бошанд, ҳар сол шуморе аз одамон бар асари истеъмоли таомҳои аз фугу нодуруст омодашуда заҳролуд шуда, ҷон медиҳанд. Масалан, дар байни солҳои 2004 ва 2007, 15 нафар бар асари заҳролудшавӣ аз фугу ҳалок шуданд ва тақрибан 115 нафари дигар дар беморхона бистарӣ гардиданд. Соли 2009 ҳафт нафар мизоҷони тарабхона дар шаҳри Тсуруокаи Ҷопон (дар шимоли Токио) аз моҳии фугу заҳролуд шуданд.

Дар Ҷопон муддати тӯлонӣ истеъмоли моҳии фугу манъ буд ва ҳатто сайд кардани он низ мамнӯъ гардида буд. Айни замон дар баъзе кишварҳои Осиёи Ҷанубу Шарқӣ низ маҳдудиятҳои шабеҳ амал мекунанд, гарчанде ки онҳо на ҳамеша самарабахшанд. Масалан, бо вуҷуди он ки дар Таиланд аз соли 2002 инҷониб фугу манъ шудааст, ин моҳиро ҳанӯз ҳам дар бозорҳои маҳаллӣ пайдо кардан ва харидан мумкин аст.

== Заҳролудӣ ==

Дар узвҳои дохилии моҳии фугу — пеш аз ҳама дар ҷигар, тухмҳо ва халтаи заҳра&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.interfax.by/mosaic/1051044|title=WebCite query result|website=www.webcitation.org|accessdate=2026-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130731213041/http://www.interfax.by/mosaic/1051044|archivedate=2013-07-31}}&lt;/ref&gt; — инчунин дар пӯсти он миқдори марговари тетродотоксин мавҷуд аст. Ҷигар ва тухмҳо заҳролудтарин қисмҳои он ба шумор мераванд, бинобар ин онҳо ҳаргиз истеъмол карда намешаванд. Дигар қисмҳои ин моҳӣ танҳо пас аз омодасозии махсус ва хеле бодиққат метавонанд истеъмол шаванд. Ин заҳр каналҳои натрийиро дар мембранаҳои ҳуҷайраҳои асаб ба таври муваққатӣ (баргардонидашаванда) масдуд мекунад (яъне, он метавонад дар бадан таҷзия шавад), ки ин боиси фалаҷи мушакҳо ва қатъи нафаскашӣ мегардад. Дар айни замон ягон зиддизаҳри маълум вуҷуд надорад; ягона роҳи наҷоти шахси заҳролудшуда — таъмини дастгирии сунъии фаъолияти системаҳои нафаскашӣ ва гардиши хун то он дамест, ки таъсири заҳр аз байн равад.Дар айни замон парвариши оммавии моҳии «фугу» (моҳии пуфакшакл), ки заҳр надорад, имконпазир аст. Таҳқиқот нишон додаанд, ки худи моҳии «фугу» нейротоксин (заҳри асаб) истеҳсол намекунад, балки онро дар бадани худ ҷамъ меорад. Тетродотоксин аз ҷониби бактерияҳои баҳрӣ ҳосил мешавад, ки онҳоро организмҳои гуногун истеъмол мекунанд. Моҳии «фугу» заҳрнокии худро тавассути ғизо пайдо мекунад: механизмҳои махсус, ки дар онҳо сафедаҳои интиқолдиҳанда иштирок доранд, тетродотоксинро дар ҷигар ба даст оварда, онро тавассути гардиши хун ба пӯст ва дигар узвҳо интиқол медиҳанд. Баръакси баъзе намудҳои оби ширини моҳиҳои пуфакшакл  ки дар онҳо консентратсияи баландтарини нейротоксин дар пӯст мушоҳида мешавад — дар моҳии «фугу» тетродотоксин асосан дар тухмдонҳо ва ҷигар ҷамъ мешавад.Дар мавриди моҳиёне, ки дар шароити сунъӣ (фермаҳо) парвариш меёбанд, ҷамъшавии моддаҳои заҳролудро метавон танҳо тавассути танзими реҷаи ғизодиҳӣ пешгирӣ кард. Аммо, дар ин роҳ монеаҳои тиҷоратӣ вуҷуд доранд — масалан, ошпазҳои моҳир намехоҳанд ҷойҳои кории сердаромади худро аз даст диҳанд. Ҳамчунин, анъанагароён низ мухолифат мекунанд; онҳо мехоҳанд, ки моҳӣ он ҷозибаи ошиқонаи «хатарнок»-и худро аз даст надиҳад. Ҳатто баъзе истеъмолкунандагон низ зидди ин тағйирот ҳастанд, зеро онҳо аз эҳсоси хатар лаззат мебаранд.
== Нигаред низ ==

* [[Токихару Абэ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{cite web|author=Адаменко А. А.|datepublished=|url=http://bio.1september.ru/articlef.php?ID=200403901|title=Фугу|publisher=// bio.1september.ru|access-date=2011-04-21|archive-url=https://www.webcitation.org/667iYl0vE?url=http://bio.1september.ru/articlef.php?ID=200403901|archive-date=2012-03-13|url-status=dead}}
* {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/society/2012/05/120518_fugu_poisonous_delicacy.shtml|title=Страсти по рыбе, которая ядовитее цианида|author=Роланд Берк|date=2012-05-18|work=|publisher=Русская служба Би-би-си|access-date=2012-05-18|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/68DLBuSC5?url=http://www.bbc.co.uk/russian/society/2012/05/120518_fugu_poisonous_delicacy.shtml|archive-date=2012-06-06|url-status=live}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Ошпазии ҷопонӣ ]]</text>
      <sha1>nx7g68igsjqni2nyc9be2883iwdfo5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайфулло Пӯлодов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334713</id>
    <revision>
      <id>1492039</id>
      <timestamp>2026-11-03T12:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Давлатмард |ном                  = Сайфулло Пӯлодов |номи аслӣ            =  |тасвир               =  |бар                  =  |тавсифи тасвир       =  |вазифа               = Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971) |аввалдавр            = 1962 |охирдавр             = 1971 |пешгузашта           =  |ҷонишин...</comment>
      <origin>1492039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5323" sha1="0ti8lbznkwdluscpdslpu8jbj29p5ow" xml:space="preserve">{{Давлатмард
|ном                  = Сайфулло Пӯлодов
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|вазифа               = Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971)
|аввалдавр            = 1962
|охирдавр             = 1971
|пешгузашта           = 
|ҷонишин              = 
|вазифа_2             = Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон
|аввалдавр_2          = 1972
|охирдавр_2           = 1979
|пешгузашта_2         = 
|ҷонишин_2            = 
|таърихи таваллуд     = 8.6.1920
|зодгоҳ               = [[yоҳияи Ромит]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 1994
|маҳалли даргузашт    = [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}
|ҳизб                 = [[Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ|ҲКИШ]] (аз 1945)
|ҷоизаҳо            = {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}} {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}}
}}

'''Сайфулло Пӯлодов''' ([[8 июн]]и [[1920]], [[ҳоҳияи Ромит]] — [[1994]], [[Душанбе]]) — ходими давлатӣ ва ҳизбии шӯравӣ, Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971), Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон (1972—1979). Вакили Шӯрои Олии ИҶШС ва Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон.

== Зиндагинома ==
Сайфулло Пӯлодов 8 июни соли 1920 дар оилаи деҳқон дар ноҳияи Ромити ҶШС Тоҷикистон ба дунё омадааст. Аз соли 1945 узви Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ (КПСС) буд. Маълумоти олиро дар мактаби олии ҳизбӣ гирифтааст.

Фаъолияти меҳнатиашро соли 1937 ҳамчун муаллими барҳамдиҳии бесаводии калонсолон (ликбез) дар ноҳияи Ромит оғоз кардааст. Солҳои 1938—1946 ҳамчун омӯзгор дар Ромит кор карда, дар сафи Артиши Шӯравӣ хизмат намудааст.

=== Фаъолияти ҳизбӣ ва давлатӣ ===
* 1946—1958 — котиби масъули таҳририяи рӯзномаи «Большевики Ромита», мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти кумитаи ҳизбии ноҳияи Ромит, шунавандаи Мактаби ҷумҳуриявии ҳизбӣ, мудири котиботи матбуоти шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон, котиби дуюми кумитаи ҳизбии ноҳияи Душанбе (Октябр), мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе, мудири шуъбаи фарҳанги Иҷроияи шаҳри Душанбе ва муовини мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон.
* 1958—1962 — котиби якуми кумитаи ҳизбии ноҳияи Железнодорожныйи шаҳри Душанбе.
* 1962—1971 — котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (роҳбари сиёсии пойтахти Тоҷикистон).
* 1971—1972 — мудири шуъбаи илм ва муассисаҳои таълимии КМ ҲК Тоҷикистон.
* 1972—1979 — раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон.
* 1979—1981 — раиси Шӯрои ҷумҳуриявӣ оид ба туризм ва экскурсияҳо.

== Даргузашт ==
Соли 1994 дар шаҳри Душанбе аз олам чашм пӯшид.

== Мукофот ва ҷоизаҳо ==
* Ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат
* Медалҳои ИҶШС
* Ифтихорномаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашмаҳо ==
* [https://centrasia.org/person.php?st=1490721169 Маълумотнома дар бораи Сайфулло Пӯлодов] — Centrasia.org.
* [https://sputnik.tj/20210608/ruzi-8-iun-dar-tarih-1040006860.html Рӯзи 8 июн дар Тоҷикистон кӣ ба дунё омадааст] — Sputnik Тоҷикистон, 08.06.2021.


[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Шӯрои Олии ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Парчами Сурхи Меҳнат]]</text>
      <sha1>0ti8lbznkwdluscpdslpu8jbj29p5ow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492040</id>
      <parentid>1492039</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T12:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5228" sha1="4ka0vbqbe04lr6vcj7jl1j3fzjot0md" xml:space="preserve">{{Давлатмард
|ном                  = Сайфулло Пӯлодов
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|вазифа               = Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971)
|аввалдавр            = 1962
|охирдавр             = 1971
|пешгузашта           = 
|ҷонишин              = 
|вазифа_2             = Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон
|аввалдавр_2          = 1972
|охирдавр_2           = 1979
|пешгузашта_2         = 
|ҷонишин_2            = 
|таърихи таваллуд     = 8.6.1920
|зодгоҳ               = [[yоҳияи Ромит]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 1994
|маҳалли даргузашт    = [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}
|ҳизб                 = [[Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ|ҲКИШ]] (аз 1945)
|ҷоизаҳо            = {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}} {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}}
}}

'''Сайфулло Пӯлодов''' ([[8 июн]]и [[1920]], [[ҳоҳияи Ромит]] — [[1994]], [[Душанбе]]) — ходими давлатӣ ва ҳизбии шӯравӣ, Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971), Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон (1972—1979). 

== Зиндагинома ==
Сайфулло Пӯлодов 8 июни соли 1920 дар оилаи деҳқон дар ноҳияи Ромити ҶШС Тоҷикистон ба дунё омадааст. Аз соли 1945 узви Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ (КПСС) буд. Маълумоти олиро дар мактаби олии ҳизбӣ гирифтааст.

Фаъолияти меҳнатиашро соли 1937 ҳамчун муаллими барҳамдиҳии бесаводии калонсолон (ликбез) дар ноҳияи Ромит оғоз кардааст. Солҳои 1938—1946 ҳамчун омӯзгор дар Ромит кор карда, дар сафи Артиши Шӯравӣ хизмат намудааст.

=== Фаъолияти ҳизбӣ ва давлатӣ ===
* 1946—1958 — котиби масъули таҳририяи рӯзномаи «Большевики Ромита», мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти кумитаи ҳизбии ноҳияи Ромит, шунавандаи Мактаби ҷумҳуриявии ҳизбӣ, мудири котиботи матбуоти шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон, котиби дуюми кумитаи ҳизбии ноҳияи Душанбе (Октябр), мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе, мудири шуъбаи фарҳанги Иҷроияи шаҳри Душанбе ва муовини мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон.
* 1958—1962 — котиби якуми кумитаи ҳизбии ноҳияи Железнодорожныйи шаҳри Душанбе.
* 1962—1971 — котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (роҳбари сиёсии пойтахти Тоҷикистон).
* 1971—1972 — мудири шуъбаи илм ва муассисаҳои таълимии КМ ҲК Тоҷикистон.
* 1972—1979 — раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон.
* 1979—1981 — раиси Шӯрои ҷумҳуриявӣ оид ба туризм ва экскурсияҳо.

== Даргузашт ==
Соли 1994 дар шаҳри Душанбе аз олам чашм пӯшид.

== Мукофот ва ҷоизаҳо ==
* Ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат
* Медалҳои ИҶШС
* Ифтихорномаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашмаҳо ==
* [https://centrasia.org/person.php?st=1490721169 Маълумотнома дар бораи Сайфулло Пӯлодов] — Centrasia.org.
* [https://sputnik.tj/20210608/ruzi-8-iun-dar-tarih-1040006860.html Рӯзи 8 июн дар Тоҷикистон кӣ ба дунё омадааст] — Sputnik Тоҷикистон, 08.06.2021.


[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Шӯрои Олии ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Парчами Сурхи Меҳнат]]</text>
      <sha1>4ka0vbqbe04lr6vcj7jl1j3fzjot0md</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492041</id>
      <parentid>1492040</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T12:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5396" sha1="lb8kys909itlj3asoyr3upht9tft7pz" xml:space="preserve">{{Давлатмард
|ном                  = Сайфулло Пӯлодов
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|вазифа               = Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971)
|аввалдавр            = 1962
|охирдавр             = 1971
|пешгузашта           = 
|ҷонишин              = 
|вазифа_2             = Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон
|аввалдавр_2          = 1972
|охирдавр_2           = 1979
|пешгузашта_2         = 
|ҷонишин_2            = 
|таърихи таваллуд     = 8.6.1920
|зодгоҳ               = [[yоҳияи Ромит]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 1994
|маҳалли даргузашт    = [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}
|ҳизб                 = [[Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ|ҲКИШ]] (аз 1945)
|ҷоизаҳо            = {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}} {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}}
}}

'''Сайфулло Пӯлодов''' ([[8 июн]]и [[1920]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20210608/ruzi-8-iun-dar-tarih-1040006860.html|title=Рӯзи 8 июн дар Тоҷикистон кӣ ба дунё омадааст|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2021-06-08|lang=tg|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;, [[ҳоҳияи Ромит]] — [[1994]], [[Душанбе]]) — ходими давлатӣ ва ҳизбии шӯравӣ, Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971), Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон (1972—1979). 

== Зиндагинома ==
Сайфулло Пӯлодов 8 июни соли 1920 дар оилаи деҳқон дар ноҳияи Ромити ҶШС Тоҷикистон ба дунё омадааст&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/person.php?st=1490721169|title=ПУЛАТОВ Сайфулло|website=centrasia.org|publisher=ЦентрАзияПУЛАТОВ Сайфулло|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;. Аз соли 1945 узви Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ (КПСС) буд. Маълумоти олиро дар мактаби олии ҳизбӣ гирифтааст.

Фаъолияти меҳнатиашро соли 1937 ҳамчун муаллими барҳамдиҳии бесаводии калонсолон (ликбез) дар ноҳияи Ромит оғоз кардааст. Солҳои 1938—1946 ҳамчун омӯзгор дар Ромит кор карда, дар сафи Артиши Шӯравӣ хизмат намудааст.

=== Фаъолияти ҳизбӣ ва давлатӣ ===
* 1946—1958 — котиби масъули таҳририяи рӯзномаи «Большевики Ромита», мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти кумитаи ҳизбии ноҳияи Ромит, шунавандаи Мактаби ҷумҳуриявии ҳизбӣ, мудири котиботи матбуоти шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон, котиби дуюми кумитаи ҳизбии ноҳияи Душанбе (Октябр), мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе, мудири шуъбаи фарҳанги Иҷроияи шаҳри Душанбе ва муовини мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* 1958—1962 — котиби якуми кумитаи ҳизбии ноҳияи Железнодорожныйи шаҳри Душанбе.
* 1962—1971 — котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (роҳбари сиёсии пойтахти Тоҷикистон).
* 1971—1972 — мудири шуъбаи илм ва муассисаҳои таълимии КМ ҲК Тоҷикистон.
* 1972—1979 — раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон.
* 1979—1981 — раиси Шӯрои ҷумҳуриявӣ оид ба туризм ва экскурсияҳо.

== Даргузашт ==
Соли 1994 дар шаҳри Душанбе аз олам чашм пӯшид.

== Ордену ва ҷоизаҳо ==
* Ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат
* Медалҳои ИҶШС
* Ифтихорномаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Шӯрои Олии ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Парчами Сурхи Меҳнат]]</text>
      <sha1>lb8kys909itlj3asoyr3upht9tft7pz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492042</id>
      <parentid>1492041</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T12:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Зиндагинома */</comment>
      <origin>1492042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5417" sha1="9j4k85zfp60vs6mxwsu9uiav5ted9e5" xml:space="preserve">{{Давлатмард
|ном                  = Сайфулло Пӯлодов
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|вазифа               = Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971)
|аввалдавр            = 1962
|охирдавр             = 1971
|пешгузашта           = 
|ҷонишин              = 
|вазифа_2             = Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон
|аввалдавр_2          = 1972
|охирдавр_2           = 1979
|пешгузашта_2         = 
|ҷонишин_2            = 
|таърихи таваллуд     = 8.6.1920
|зодгоҳ               = [[yоҳияи Ромит]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 1994
|маҳалли даргузашт    = [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}
|ҳизб                 = [[Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ|ҲКИШ]] (аз 1945)
|ҷоизаҳо            = {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}} {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}}
}}

'''Сайфулло Пӯлодов''' ([[8 июн]]и [[1920]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20210608/ruzi-8-iun-dar-tarih-1040006860.html|title=Рӯзи 8 июн дар Тоҷикистон кӣ ба дунё омадааст|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2021-06-08|lang=tg|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;, [[ҳоҳияи Ромит]] — [[1994]], [[Душанбе]]) — ходими давлатӣ ва ҳизбии шӯравӣ, Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971), Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон (1972—1979). 

== Зиндагинома ==
Сайфулло Пӯлодов 8 июни соли 1920 дар оилаи деҳқон дар ноҳияи Ромити ҶШС Тоҷикистон ба дунё омадааст&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/person.php?st=1490721169|title=ПУЛАТОВ Сайфулло|website=centrasia.org|publisher=ЦентрАзияПУЛАТОВ Сайфулло|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;. Аз соли 1945 узви Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ (КПСС) буд. Маълумоти олиро дар мактаби олии ҳизбӣ гирифтааст.

== Корнома ==
Фаъолияти меҳнатиашро соли 1937 ҳамчун муаллими барҳамдиҳии бесаводии калонсолон (ликбез) дар ноҳияи Ромит оғоз кардааст. Солҳои 1938—1946 ҳамчун омӯзгор дар Ромит кор карда, дар сафи Артиши Шӯравӣ хизмат намудааст.

=== Фаъолияти ҳизбӣ ва давлатӣ ===
* 1946—1958 — котиби масъули таҳририяи рӯзномаи «Большевики Ромита», мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти кумитаи ҳизбии ноҳияи Ромит, шунавандаи Мактаби ҷумҳуриявии ҳизбӣ, мудири котиботи матбуоти шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон, котиби дуюми кумитаи ҳизбии ноҳияи Душанбе (Октябр), мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе, мудири шуъбаи фарҳанги Иҷроияи шаҳри Душанбе ва муовини мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* 1958—1962 — котиби якуми кумитаи ҳизбии ноҳияи Железнодорожныйи шаҳри Душанбе.
* 1962—1971 — котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (роҳбари сиёсии пойтахти Тоҷикистон).
* 1971—1972 — мудири шуъбаи илм ва муассисаҳои таълимии КМ ҲК Тоҷикистон.
* 1972—1979 — раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон.
* 1979—1981 — раиси Шӯрои ҷумҳуриявӣ оид ба туризм ва экскурсияҳо.

== Даргузашт ==
Соли 1994 дар шаҳри Душанбе аз олам чашм пӯшид.

== Ордену ва ҷоизаҳо ==
* Ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат
* Медалҳои ИҶШС
* Ифтихорномаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Шӯрои Олии ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Парчами Сурхи Меҳнат]]</text>
      <sha1>9j4k85zfp60vs6mxwsu9uiav5ted9e5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492060</id>
      <parentid>1492042</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T17:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5418" sha1="f1cexa80w6d0jigim45van2zaa253zn" xml:space="preserve">{{Давлатмард
|ном                  = Сайфулло Пӯлодов
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|вазифа               = Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971)
|аввалдавр            = 1962
|охирдавр             = 1971
|пешгузашта           = 
|ҷонишин              = 
|вазифа_2             = Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон
|аввалдавр_2          = 1972
|охирдавр_2           = 1979
|пешгузашта_2         = 
|ҷонишин_2            = 
|таърихи таваллуд     = 8.6.1920
|зодгоҳ               = [[ноҳияи Ромит]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 1994
|маҳалли даргузашт    = [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}
|ҳизб                 = [[Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ|ҲКИШ]] (аз 1945)
|ҷоизаҳо            = {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}} {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}}
}}

'''Сайфулло Пӯлодов''' ([[8 июн]]и [[1920]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20210608/ruzi-8-iun-dar-tarih-1040006860.html|title=Рӯзи 8 июн дар Тоҷикистон кӣ ба дунё омадааст|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2021-06-08|lang=tg|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;, [[ноҳияи Ромит]] — [[1994]], [[Душанбе]]) — ходими давлатӣ ва ҳизбии шӯравӣ, Котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (1962—1971), Раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон (1972—1979). 

== Зиндагинома ==
Сайфулло Пӯлодов 8 июни соли 1920 дар оилаи деҳқон дар ноҳияи Ромити ҶШС Тоҷикистон ба дунё омадааст&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/person.php?st=1490721169|title=ПУЛАТОВ Сайфулло|website=centrasia.org|publisher=ЦентрАзияПУЛАТОВ Сайфулло|accessdate=2026-11-03}}&lt;/ref&gt;. Аз соли 1945 узви Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ (КПСС) буд. Маълумоти олиро дар мактаби олии ҳизбӣ гирифтааст.

== Корнома ==
Фаъолияти меҳнатиашро соли 1937 ҳамчун муаллими барҳамдиҳии бесаводии калонсолон (ликбез) дар ноҳияи Ромит оғоз кардааст. Солҳои 1938—1946 ҳамчун омӯзгор дар Ромит кор карда, дар сафи Артиши Шӯравӣ хизмат намудааст.

=== Фаъолияти ҳизбӣ ва давлатӣ ===
* 1946—1958 — котиби масъули таҳририяи рӯзномаи «Большевики Ромита», мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти кумитаи ҳизбии ноҳияи Ромит, шунавандаи Мактаби ҷумҳуриявии ҳизбӣ, мудири котиботи матбуоти шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон, котиби дуюми кумитаи ҳизбии ноҳияи Душанбе (Октябр), мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе, мудири шуъбаи фарҳанги Иҷроияи шаҳри Душанбе ва муовини мудири шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* 1958—1962 — котиби якуми кумитаи ҳизбии ноҳияи Железнодорожныйи шаҳри Душанбе.
* 1962—1971 — котиби якуми Кумитаи ҳизбии шаҳри Душанбе (роҳбари сиёсии пойтахти Тоҷикистон).
* 1971—1972 — мудири шуъбаи илм ва муассисаҳои таълимии КМ ҲК Тоҷикистон.
* 1972—1979 — раиси Кумитаи давлатии нашриёт, полиграфия ва савдои китоби ҶШС Тоҷикистон.
* 1979—1981 — раиси Шӯрои ҷумҳуриявӣ оид ба туризм ва экскурсияҳо.

== Даргузашт ==
Соли 1994 дар шаҳри Душанбе аз олам чашм пӯшид.

== Ордену ва ҷоизаҳо ==
* Ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат
* Медалҳои ИҶШС
* Ифтихорномаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Шӯрои Олии ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Парчами Сурхи Меҳнат]]</text>
      <sha1>f1cexa80w6d0jigim45van2zaa253zn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Prangos</title>
    <ns>10</ns>
    <id>334714</id>
    <revision>
      <id>1492052</id>
      <timestamp>2026-11-03T16:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Apiaceae |rang = Авлод |latin = Prangos |name = Юған }}</comment>
      <origin>1492052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="qlfsura3eea38dakeg110ydn4879cqg" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Apiaceae |rang = Авлод |latin = Prangos |name = Юған }}</text>
      <sha1>qlfsura3eea38dakeg110ydn4879cqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Толибҷон Ваҳҳобов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334715</id>
    <revision>
      <id>1492061</id>
      <timestamp>2026-11-03T17:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: #равона Толиб Ваҳҳобов</comment>
      <origin>1492061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="l27ggm5s6gqydfm7hnb0xm948fpgyfo" xml:space="preserve">#равона [[Толиб Ваҳҳобов]</text>
      <sha1>l27ggm5s6gqydfm7hnb0xm948fpgyfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Country data Шветсия/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>334716</id>
    <revision>
      <id>1492074</id>
      <timestamp>2026-11-03T19:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: Шаблони истифоданашаванда, чун номи тоҷикии ин кишвар Шветсия аст, на фаронсавии Суэд.</comment>
      <origin>1492074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="rgxyo0aa8kxt7rum76jl9s9jjabpzoe" xml:space="preserve">Шаблони истифоданашаванда, чун номи тоҷикии ин кишвар Шветсия аст, на фаронсавии Суэд.</text>
      <sha1>rgxyo0aa8kxt7rum76jl9s9jjabpzoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492117</id>
      <parentid>1492074</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VASHGIRD moved page [[Шаблон:Country data Суэд/doc]] to [[Шаблон:Country data Шветсия/doc]]</comment>
      <origin>1492074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="rgxyo0aa8kxt7rum76jl9s9jjabpzoe" xml:space="preserve">Шаблони истифоданашаванда, чун номи тоҷикии ин кишвар Шветсия аст, на фаронсавии Суэд.</text>
      <sha1>rgxyo0aa8kxt7rum76jl9s9jjabpzoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суэд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334718</id>
    <redirect title="Шветсия" />
    <revision>
      <id>1492113</id>
      <timestamp>2026-11-04T02:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Суэд]] to [[Шветсия]]</comment>
      <origin>1492113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="8owjisrkfte4nhtazgojzlgs4lxkbqk" xml:space="preserve">#равона [[Шветсия]]</text>
      <sha1>8owjisrkfte4nhtazgojzlgs4lxkbqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Country data Суэд</title>
    <ns>10</ns>
    <id>334719</id>
    <redirect title="Шаблон:Country data Шветсия" />
    <revision>
      <id>1492116</id>
      <timestamp>2026-11-04T02:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Шаблон:Country data Суэд]] to [[Шаблон:Country data Шветсия]]</comment>
      <origin>1492116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="t61fb7qdhdzych8wuxws0uvckpzrvy2" xml:space="preserve">#равона [[Шаблон:Country data Шветсия]]</text>
      <sha1>t61fb7qdhdzych8wuxws0uvckpzrvy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Country data Суэд/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>334720</id>
    <redirect title="Шаблон:Country data Шветсия/doc" />
    <revision>
      <id>1492118</id>
      <timestamp>2026-11-04T02:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>VASHGIRD moved page [[Шаблон:Country data Суэд/doc]] to [[Шаблон:Country data Шветсия/doc]]</comment>
      <origin>1492118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="4lkm3g6mt4se6rjrt62zh9nydmx7kyj" xml:space="preserve">#равона [[Шаблон:Country data Шветсия/doc]]</text>
      <sha1>4lkm3g6mt4se6rjrt62zh9nydmx7kyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккори</title>
    <ns>14</ns>
    <id>334721</id>
    <redirect title="Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ" />
    <revision>
      <id>1492140</id>
      <timestamp>2026-11-04T04:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaloliddin Madaminov</username>
        <id>14413</id>
      </contributor>
      <comment>Jaloliddin Madaminov moved page [[Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккори]] to [[Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ]]</comment>
      <origin>1492140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="da8pyp0pkx48kkpxfw1g3jj1gv8bwpn" xml:space="preserve">#равона [[:Гурӯҳ:Вилояти Ҳаккорӣ]]</text>
      <sha1>da8pyp0pkx48kkpxfw1g3jj1gv8bwpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белорусҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334722</id>
    <redirect title="Беларусҳо" />
    <revision>
      <id>1492175</id>
      <timestamp>2026-11-04T05:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Белорусҳо]] to [[Беларусҳо]]</comment>
      <origin>1492175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="99i8gez61xl2q4ai8fuczefplbvohw0" xml:space="preserve">#равона [[Беларусҳо]]</text>
      <sha1>99i8gez61xl2q4ai8fuczefplbvohw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колоҳорӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334723</id>
    <revision>
      <id>1492197</id>
      <timestamp>2026-11-04T06:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Колоҳорӣ]] to [[Калаҳарӣ]]: Дурусткунӣ ба талаффуз</comment>
      <origin>1492197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="622yl5qp2b22bb0soh4mohvhi9rnyye" xml:space="preserve">#равона [[Калаҳарӣ]]</text>
      <sha1>622yl5qp2b22bb0soh4mohvhi9rnyye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492198</id>
      <parentid>1492197</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Калаҳарӣ]]</comment>
      <origin>1492198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm" xml:space="preserve">{{ҳазф}}</text>
      <sha1>aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>GJ 1214b</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334724</id>
    <revision>
      <id>1492204</id>
      <timestamp>2026-11-04T08:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шамсов Мансур</username>
        <id>159944</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''GJ 1214b''' — [[Замин|сайёраи]] берун аз системаи [[Офтоб|офтобӣ]], ки дар системаи карлики сурх ҷойгир буда, аз сайёраи [[Замин]] [[Соли 40|40]] соли рӯшноӣ дуртар мавқеъ аст. У бо номи  &quot;Enaiposha&quot; низ машҳур аст. Enaiposha яке аз сайёраҳое мебошад,  ки онро [[Олим|олимон]] хеле хуб о...</comment>
      <origin>1492204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6121" sha1="99grqf8dx6gq1ctnduxuwqdathoed6q" xml:space="preserve">'''GJ 1214b''' — [[Замин|сайёраи]] берун аз системаи [[Офтоб|офтобӣ]], ки дар системаи карлики сурх ҷойгир буда, аз сайёраи [[Замин]] [[Соли 40|40]] соли рӯшноӣ дуртар мавқеъ аст. У бо номи  &quot;Enaiposha&quot; низ машҳур аст. Enaiposha яке аз сайёраҳое мебошад,  ки онро [[Олим|олимон]] хеле хуб омухтаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://4glaza.ru/articles/planeta-gj-1214-b/|title=Экзопланета GJ 1214 b – Статьи на сайте Четыре глаза|website=4glaza.ru|lang=ru|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;

== Таърихи омузиш ва сохти он ==
'''Кашфи сайёра:'''

Таърихи таҳқиқоти ин сайёра нишондоди пешрафти илми [[Ахтаршиносӣ|астрономия]] мебошад. Онро бори аввал [[Соли 16|16-уми]] [[Декабр|декабри]] соли [[Соли 2009|2009]] як гуруҳи ахтаршиносон муайян кардаанд. Онҳо аз [[Телескоп|телескопҳои]] худкоре, ки сайёраҳои наздик ба ситораҳои наздиктарини сурх рӯ гардонида буданд истифода мебурданд. Сайёра бо «усули транзитӣ» кашф карда шуд, ин усул ба гузаштани сайёра бо назди ситора, ки мавҷҳои рушноии ситораро дигаргун мекардаанд муаян шуд.

'''Омухтани сохти он:'''

Баъд аз кашфи ин сайёра телескопҳои калонтарини [[ҷаҳон]] ба омухтани он шуру карданд. Телескопи &quot;[[Телескопи Ҳаббл|Хаббл]]&quot; низ ба омухтани он шуру кард. [[Акс|Аксҳои]] аввалин он ки бояд намуди спектрии онро муаян мекарданд натиҷае наоварданд зеро спектри ин сайёра хело &quot;[[Шаффофият|ҳавор]]&quot; буд. Олимон фаҳмидад, ки сайёра бо қабати бениҳоят ҷавси [[Об|оби]] ё [[Газ|гази]] оби пушида шудааст. Ин руйпуши гази рушноии [[Ситора|ситораро]] мегардонд ва [[Фотон|рушнои]] наметавонист ба қабатҳои дарунии сайёра дохил шавад ин мушкили намегузошт то таркиби аниқи [[Кимиё|химиявии]] сайёра муаян карда шавад. Олимон ба ду фикр расиданд: ё сайёра аз қабати сабуки вдороди таркиб аст ё он аз қабати вазнинтари гази ё буғии ҳаво таркиб аст.

'''Пешрави дар омузиши Enaiposha:'''

Дар соли [[Соли 2023|2023]] телескопи пуриқтидори «Джеймс Уэбб», ки дорои системаи рушноии инфрасурх ба омузиши сайёра шуру кард. Маҳз бо ҳамин телескоп қабатҳои дохилии сайёраро омухтан имконпазир шуд, муаян карданд, ки дар [[Атмосфера|атмасфераи]] он қабати буғиӣ оби ва боқимондаҳои [[метан]] мавҷуд аст. Исми худро низ сайёра дар ҳамин сол гирифт дар нишасти байнанмилалии ахтаршиносон. Enaiposha ба забони масайӣ маънои сатҳи оби ё оби зиёдро маънидод мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astronet.ru/db/msg/1257324|title=Астронет &gt; Хаббл уточнил природу планеты GJ 1214b|website=www.astronet.ru|accessdate=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;

'''Натиҷаи умумиии таъқиқотҳо:'''

Бади ин ҳамма таъқиқотҳо маълум шуд, ки ин сайёра аз қабати оби таркиб аст. Он сатҳи хушкӣ надошта тамоман оз қабатҳои оби таркиб ёфтааст. Ҳарорат дар ин сайёра аз [[Соли 120|120 °C]] то [[Соли 280|280]] [[Соли 280|°C]] мерасад ва як [[Солҳо|сол]] дар ин сайёра ҳамаги [[Соли 36|36]] соатро ташкил медиҳад, дар ин вақти кутоҳ сайёра дар гирди ситораи худ як гардиши пурраро тамомо мекунад. Ин вакти кутоҳи гардиш аз он сабаб аст, кт сайёра бо ситораи худ хело наздик аст. Массаи он ба 6,55 массаи сайёраи Замин баробар аст. Таркиби дақиқи химиявии сайёра низ маълум аст(75% он водород буда 25% он ин сатҳи санггардида мебошад, дар атмосфераи он водород бо [[Ҳелий|гелий]] ҳал шудааст, ки ин омехта 0,005% массаи умумии сайёраро ташкил медиҳад). Сайёра ҳамма вақт танҳо як тарафи худро ба ситора ру мекунад ва дар гирди меҳвари худ тоб намехурад аз ин ҷиҳат тарафи муқобили он тамоман торик аст аммо гармии зиёд дорад, ин ба гармигузаронии умумии сайёра шаҳодат медиҳад. Бо ақидаи олимон сайёра чанд миллиард сол пеш ба вуҷуд омадаст ва чанде аз массаи худро гум кардааст.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Сайёраҳо]]
[[Гурӯҳ:Астрономия]]</text>
      <sha1>99grqf8dx6gq1ctnduxuwqdathoed6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инъикос (математика)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334725</id>
    <revision>
      <id>1492209</id>
      <timestamp>2026-11-04T10:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Инъикос''' — яке аз мафҳумҳои асосии [[математика]].   == Мафҳум == Агар ба ҳар як унсури ''х''-и маҷмӯи ''А'' унсури муайяни ''у = f(х)-''и маҷмӯи ''В'' мувофиқ ояд, онро инъикоси маҷмӯи ''А'' дар маҷмӯи ''В'' меноманд. Унсури ''у''-ро тимсоли унсури ''х'' ва унсури ''х''-ро нахустти...</comment>
      <origin>1492209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3291" sha1="qb1j9ku5n4bl8jtbiledag7ljruvl8o" xml:space="preserve">'''Инъикос''' — яке аз мафҳумҳои асосии [[математика]]. 

== Мафҳум ==
Агар ба ҳар як унсури ''х''-и маҷмӯи ''А'' унсури муайяни ''у = f(х)-''и маҷмӯи ''В'' мувофиқ ояд, онро инъикоси маҷмӯи ''А'' дар маҷмӯи ''В'' меноманд. Унсури ''у''-ро тимсоли унсури ''х'' ва унсури ''х''-ро нахусттимсоли унсури ''у'' меноманд. Агар ҳар як унсури маҷмӯи ''В'' танҳо як нахусттимсол дошта бошад, инъикос байнанякқимата номида мешавад. Агар унсурҳои наздики ''А'' ба унсурҳои мувофиқи ''В'' гузаранд, инъикосро бефосила меноманд. Саҳеҳтараш, агар унсурҳои ''х&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, х&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ... х&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;, ..''. ба ''х'' наздик шаванд, унсурҳои ''f(х&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;), f(х&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;),'' ..., ''f(х&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;),'' ... ҳам ба ''f(х)'' бояд наздик шаванд. Мантиқан мафҳуми инъикос бо мафҳумҳои функсия, оператор, табдилот ҳаммаъност. Чунончи, тавассути лоиҳакашии мувозӣ параллелограммро ба квадрат, ба воситаи проексиякашии марказӣ ҳар гуна хатти тартиби дуввумро ба давра ва ғайра инъикос намудан мумкин аст. Ҳангоми инъикос аксари хосиятҳо бетағйир (инвариант) мемонанд. Масалан, дар проексиякашии мувозӣ ба таври мувозӣ мондани хатҳои рост нисбат ба дарозии порчаҳои хатҳои рости мувозӣ ва ғайра нигоҳ дошта мешаванд. Дар таҳлили математикӣ инъикоси як маҷмӯи функсияҳо ба дигараш муҳим аст. Масалан, дифференсиалгирӣ чун инъикос-е муоина мешавад, ки дар он функсияи ''f(х)'' ба функсияи ''f’(х)'' мувофиқат мекунад. Инъикосе, ки дар он суммаи функсияҳо ба ҳосили ҷамъи тимсолҳо мегузарад ва ҳангоми зарби функсия ба адад тимсоли он низ ба ҳамон адад зарб мешавад, Инъикоси хаттӣ ном дорад. Дар назарияи сатҳҳо инъикосҳои махсусе низ муоина мешаванд, ки бо ёрии онҳо сохт ва хосиятҳои муҳимми сатҳҳоро таҳқиқ мекунанд. Масалан, инъикоси изометрӣ, инъикоси конформӣ, инъикоси сферӣ, инъикоси геодезӣ, инъикоси эквиареалӣ ва амсоли онҳо.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Инъикос|8|муаллиф= }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Математика]]</text>
      <sha1>qb1j9ku5n4bl8jtbiledag7ljruvl8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инъикоси комили дарунӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334727</id>
    <revision>
      <id>1492213</id>
      <timestamp>2026-11-04T10:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Инъикоси комили дарунӣ''' '''—''' инъикоси афканишоти электромагнитӣ (аз ҷумла, рӯшноӣ) ҳангоми афтидани он ба сарҳадди ду муҳити якҷинсаи шаффоф (гузаштани он аз як муҳити нишондиҳандаи шикасташ бузургтар ''n&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' ба муҳити дуввуми нишондиҳандаи шикасташ...</comment>
      <origin>1492213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="m8i0j6ir6qhezcrs3wsgdy7ink07ws1" xml:space="preserve">'''Инъикоси комили дарунӣ''' '''—''' инъикоси афканишоти электромагнитӣ (аз ҷумла, рӯшноӣ) ҳангоми афтидани он ба сарҳадди ду муҳити якҷинсаи шаффоф (гузаштани он аз як муҳити нишондиҳандаи шикасташ бузургтар ''n&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' ба муҳити дуввуми нишондиҳандаи шикасташ хурдтари ''n&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)''. 

== Таърихи пайдоиш ==
Инъикоси комили дарунӣро бори нахуст И. ''Кеплер'' соли 1600 тавсиф додааст. Падидаи мазкур ҳамчун ҳолати махсуси шикаст дар оптикаи шуоӣ ҳанӯз то ба вуҷуд омадани назарияи электромагнитии рӯшноӣ ошкор шуда буд. Ҳангоми чунин афтиш зери кунҷи ''γ'' ба муҳити ҳамвор кунҷи шикаст бузургтар шуда, дар ҳолати ба 90° баробар шудан шикаст дар муҳити дуввум зиёд мешавад, инъикоси баръакс ба муҳити дуввум бошад, қатъ гардида, дар муҳити якум комил мешавад. Ин ҳодиса ҳангоми, ба истилоҳ кунҷи буҳронии афтиш ''γ''&lt;sub&gt;буҳ&lt;/sub&gt; ба вуҷуд меояд, ки бо ифодаи ''sin γ&lt;sub&gt;буҳ&lt;/sub&gt; = n&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/n&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' ҳисоб карда мешавад. Инъикоси комили дарунӣ ҳангоми ''γ &gt; γ''&lt;sub&gt;буҳ&lt;/sub&gt; боқӣ мемонад. Ҳангоми инъикоси шуоъҳое, ки аз шиша (''n&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''=1,42) ба ҳаво (''n&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''=1) мегузаранд, γ&lt;sub&gt;буҳ&lt;/sub&gt; ≈ 44° аст. Дар оптика ҳодисаи мазкур дар паҳнои васеи афканишоти электромагнитӣ (аз ҷумла, паҳнои рентгенӣ) мушоҳида мешавад.

Ҳодисаҳои ба Инъикоси комили дарунӣ монанд ба майдонҳои мавҷии табиати физикиашон гуногун хос аст (масалан, падидаи тунелӣ) ва ҳангоми инъикоси садо аз ҷисми сахт низ мушоҳида гардида, дар оптикаи нахӣ, призмаҳои инъикоскунанда ва шуоълӯлаҳо истифода мешавад.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Инъикоси комили дарунӣ|8|муаллиф= }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Оптика]]</text>
      <sha1>m8i0j6ir6qhezcrs3wsgdy7ink07ws1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инъикоси конформӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334728</id>
    <revision>
      <id>1492216</id>
      <timestamp>2026-11-04T10:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Инъикоси конформӣ''' — табдилоти конформӣ, инъикоси як фигура (соҳа) бар фигура (соҳа)-и дигар (дар ҳамворӣ ё [[фазо]]), ки кунҷи байни хатҳои каҷро нигоҳ медорад.   == Мафҳум == Дар натиҷаи ин инъикос ду хатти каҷи дилхоҳе, ки таҳти ягон кунҷ дар нуқтаи дохилии фигу...</comment>
      <origin>1492216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6332" sha1="9lbf04kqnltxdbi1dykxilbrup130mi" xml:space="preserve">'''Инъикоси конформӣ''' — табдилоти конформӣ, инъикоси як фигура (соҳа) бар фигура (соҳа)-и дигар (дар ҳамворӣ ё [[фазо]]), ки кунҷи байни хатҳои каҷро нигоҳ медорад. 

== Мафҳум ==
Дар натиҷаи ин инъикос ду хатти каҷи дилхоҳе, ки таҳти ягон кунҷ дар нуқтаи дохилии фигураи якум бурида мешаванд, ба хатҳои каҷи фигураи дуввум табдил ёфта, ҳамдигарро таҳти ҳамон кунҷ мебуранд. Агар самти кунҷҳо ҳангоми табдилот бетағйир монад, инъикоси конформӣро инъикоси конформӣи ҷинси якум ва агар самти кунҷҳо тағйир ёбад, онро инъикоси конформи ҷинси дуввум меноманд. Масалан, монандӣ дар ҳамворӣ инъикоси конформи ҷинси якум аст, табдилоти симметрӣ нисбат ба ягон хатти рост инъикоси конформи ҷинси дуввум мебошад 

== Ҷинсҳо ==
Ҳар гуна инъикоси конформи ҷинси дуввум аз композитсияи табдилоти симметрии инъикоси конформи ҷинси якум иборат аст. Аз ҳамин сабаб, бештар инъикоси конформи ҷинси якумро таҳқиқ мекунанд. Табдилоти ҳар як нуқтаи квадрати якуми ҳамвории комплексӣ ба нимҳамвории боло, ки ҳангоми он кунҷи марказии нуқта ду баробар меафзояд ва радиус-вектори аввала дароз мешавад, низ инъикоси конформ мебошад (расми 2). Дар ин маврид теъдоди кунҷҳои қуллаашон дар нуқтаи 0 хобида зиёд шавад ҳам, теъдоди кунҷҳое, ки куллаашон дар дохили квадрати якум мехобад, бетағйир мемонад. Ин инъикоси конформро ба таври таҳлилӣ чунин ифода кардан мумкин аст:

''x&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; = r''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;(''cоs2α'' + ''i sin2α'') = ''x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,'' яъне, ин  тавассути функсияи тағйирёбандааш комплексии ''z&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; = z&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'' амалӣ гардонида мешавад. Умуман, инъикоси конформ.-и соҳаҳои ҳамворӣ ба табдили байнан якқиматаи функсияҳои таҳлилии тағйирёбандаҳояш комплексӣ мувофиқ аст. инъикоси конформ дар тартиб додани харитаҳои географӣ, механикаи муҳитҳои яклухт, электростатика истифода мешавад. Масалан, Н. Е. ''Жуковский'' дар асоси инъикоси конформи соҳаи берунии тарҳи боли тайёра бар соҳаи берунии доира ҷараёни ҳавои аз атрофи тарҳи бол шоридагузарандаро таҳқиқ намуд. Дар ин ҳол, азбаски хатҳои ҷараёни ҳавои атрофи боли тайёра ба хатҳои ҷараёни ҳавои атрофи доира шабоҳат доранд, ҳисоб кардани суръат, қувваи болобардор ва бузургиҳои дигар осонтар мегардад (нигар расми 3, 4).

== Байниҳамдигарӣ ==
Инъикоси конформи байниҳамдигарии на ҳамаи соҳаҳои ҳамворӣ имконпазир аст. Масалан, агар ''R&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; /R&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ≠ r&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/r&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'' бошад, ҳалқаи доиравии бо доираҳои ҳаммаркази радиусҳояшон ''R&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' ва ''R&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (R&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;R&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)'' маҳдудшударо бар дигар ҳалқае, ки бо давраҳои радиусҳояшон ''r&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' ва ''r&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (r&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;r&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)'' маҳдуд шудаанд, ба таври конформӣ инъикос намудан мумкин нест. инъикоси конформи ду соҳаи ҳар кадоме бо як хатти каҷ (соҳаи якпайваст) маҳдудшуда имконпазир аст (теоремаи Риман). Ҳар гуна инъикоси конформи соҳаҳои сечена сфераҳо ва ҳамвориҳоро ба сфераҳо ва ҳамвориҳо табдил медиҳад ва ё ба табдилоти монандӣ ё ба як табдилоти пай дар пай иҷрошудаи инверсия ва як табдилоти монандӣ табдил меёбад (теоремаи Ж. Лиувилл). Табдилоти умумишудаи инъикоси конформ инъикоси квазиконформӣ ном дорад ва дар соҳаҳои гуногун васеъ истифода мешавад. Ба назарияи инъикосҳои конформӣ Л. ''Эйлер'' асос гузоштааст. Баъдтар ин назарияро К. ''Гаусс'', Ж. Лиувилл, Б. Риман, А. Пуанкаре, Н. Кёбе, К. Каратеодори ва дигарон инкишоф додаанд. Барои инкишофи назарияи инъикоси конформ математикони рус ва Шӯравӣ Н. Е. Жуковский, С. А. Чаплигин, Л. В. Канторович, М. А. Лаврентев, Г. М. Голузин, М. В. Келдиш ва дигарон саҳми бузург гузоштанд.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Инъикоси конформӣ|8|муаллиф=А. Ҷ. Ҷӯраев.}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:математика]]</text>
      <sha1>9lbf04kqnltxdbi1dykxilbrup130mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инъикоси мавҷҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334729</id>
    <revision>
      <id>1492218</id>
      <timestamp>2026-11-04T10:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Инъикоси мавҷҳо''', ҳодисаи ҳангоми ба сатҳи ягон муҳит (масалан, сафҳачаи ҳамвор) афтидани мавҷҳо ва ба вуҷуд омадани мавҷе, ки аз ҳудуди ҷудоӣ ибтидо гирифта, ба муҳити якум паҳн мешавад.   == дар вақти мушоҳида == Мавҷҳои инъикосшуда шакли камонҳои нуқтаи кон...</comment>
      <origin>1492218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="0hcj9peo56h14bomq61cmkl3p4wyw3b" xml:space="preserve">'''Инъикоси мавҷҳо''', ҳодисаи ҳангоми ба сатҳи ягон муҳит (масалан, сафҳачаи ҳамвор) афтидани мавҷҳо ва ба вуҷуд омадани мавҷе, ки аз ҳудуди ҷудоӣ ибтидо гирифта, ба муҳити якум паҳн мешавад. 

== дар вақти мушоҳида ==
Мавҷҳои инъикосшуда шакли камонҳои нуқтаи конуни (ҳаммарказ)-и умумӣ доранд ва гӯё аз маркази монеа дур мешаванд: дар натиҷа дар муҳити якум «тӯре» ҳосил мешавад, ки аз мавҷҳои ба сатҳ афтанда ва мавҷҳои аз он сатҳ инъикосшуда «бофта» шудааст: самтҳои паҳншавии ин мавҷҳо ба ҳам муқобиланд. Қисме аз энергияи мавҷи афтандаро муҳити инъикоскунанда фурӯ мебарад. Аз ин рӯ, энергияи мавҷи инъикосшуда аз энергияи мавҷи афтанда андаке кам мешавад. Нисбати сели энергияи мавҷи инъикосшуда бар сели энергияи мавҷи бе ҳудуди ҷудоӣ афтанда зариби инъикос ном дошта, он бузургии беандоза аст.

== Ҳодисаҳои табии ==
Инъикоси мавҷҳо асоси бисёр ҳодисаҳои табиӣ, абзори техникӣ (мавҷбарҳо, резонаторҳо, ҳидролокаторҳо, радиолокаторҳо ва ғайра)-ро ташкил медиҳад. Дар баъзе мавридҳо инъикоси мавҷҳо боиси оқибатҳои зарарнок мегардад: баландшавии сатҳи ғалоғула, фавқулпастшавии садо дар толорҳо, тобишҳои чашмхиракунандаи лампаҳои рӯшноӣ, таҳрифи тасвироти телевизион ва ғайра Барои бартараф кардани чунин ҳодисаҳои номатлуб аз пардаҳои мавҷфурӯбаранда (масалан, наворҳои чорякмавҷӣ дар объективҳои асбобҳои оптикӣ) истифода мебаранд. Ба туфайли ҳодисаи Инъикоси мавҷҳо садо аз монеаҳо акс мегардад. 

== Нигаред низ ==
''[[Акси садо]]''
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Инъикоси мавҷҳо|8|муаллиф= }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Оптикаи геометрӣ]]</text>
      <sha1>0hcj9peo56h14bomq61cmkl3p4wyw3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492219</id>
      <parentid>1492218</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1492219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="trro04o4gebju825wymx78gdurbnomh" xml:space="preserve">'''Инъикоси мавҷҳо''' — ҳодисаи ҳангоми ба сатҳи ягон муҳит (масалан, сафҳачаи ҳамвор) афтидани мавҷҳо ва ба вуҷуд омадани мавҷе, ки аз ҳудуди ҷудоӣ ибтидо гирифта, ба муҳити якум паҳн мешавад. 

== дар вақти мушоҳида ==
Мавҷҳои инъикосшуда шакли камонҳои нуқтаи конуни (ҳаммарказ)-и умумӣ доранд ва гӯё аз маркази монеа дур мешаванд: дар натиҷа дар муҳити якум «тӯре» ҳосил мешавад, ки аз мавҷҳои ба сатҳ афтанда ва мавҷҳои аз он сатҳ инъикосшуда «бофта» шудааст: самтҳои паҳншавии ин мавҷҳо ба ҳам муқобиланд. Қисме аз энергияи мавҷи афтандаро муҳити инъикоскунанда фурӯ мебарад. Аз ин рӯ, энергияи мавҷи инъикосшуда аз энергияи мавҷи афтанда андаке кам мешавад. Нисбати сели энергияи мавҷи инъикосшуда бар сели энергияи мавҷи бе ҳудуди ҷудоӣ афтанда зариби инъикос ном дошта, он бузургии беандоза аст.

== Ҳодисаҳои табии ==
Инъикоси мавҷҳо асоси бисёр ҳодисаҳои табиӣ, абзори техникӣ (мавҷбарҳо, резонаторҳо, ҳидролокаторҳо, радиолокаторҳо ва ғайра)-ро ташкил медиҳад. Дар баъзе мавридҳо инъикоси мавҷҳо боиси оқибатҳои зарарнок мегардад: баландшавии сатҳи ғалоғула, фавқулпастшавии садо дар толорҳо, тобишҳои чашмхиракунандаи лампаҳои рӯшноӣ, таҳрифи тасвироти телевизион ва ғайра Барои бартараф кардани чунин ҳодисаҳои номатлуб аз пардаҳои мавҷфурӯбаранда (масалан, наворҳои чорякмавҷӣ дар объективҳои асбобҳои оптикӣ) истифода мебаранд. Ба туфайли ҳодисаи Инъикоси мавҷҳо садо аз монеаҳо акс мегардад. 

== Нигаред низ ==
''[[Акси садо]]''
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Инъикоси мавҷҳо|8|муаллиф= }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Оптикаи геометрӣ]]</text>
      <sha1>trro04o4gebju825wymx78gdurbnomh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инъикоси оинавӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334730</id>
    <revision>
      <id>1492224</id>
      <timestamp>2026-11-04T10:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Инъикоси оинавӣ'''— [[Инъикос|инъикоси]] самтноки дастаи рӯшноӣ аз сатҳи ҳамвор, ки дар он баландии микроноҳамвориҳо h аз дарозии мавҷи рӯшноӣ λ хурдтар аст.   Амалан агар h &lt; 0,01λ бошад, тамоми рӯшноӣ (&gt; 99%) инъикос меёбад. Сатҳе, ки рӯшноиро дар ҷои намоён ба тавр...</comment>
      <origin>1492224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1225" sha1="f7fmfj8n7lkurs7vnanm4o6qeykox6d" xml:space="preserve">'''Инъикоси оинавӣ'''— [[Инъикос|инъикоси]] самтноки дастаи рӯшноӣ аз сатҳи ҳамвор, ки дар он баландии микроноҳамвориҳо h аз дарозии мавҷи рӯшноӣ λ хурдтар аст. 

Амалан агар h &lt; 0,01λ бошад, тамоми рӯшноӣ (&gt; 99%) инъикос меёбад. Сатҳе, ки рӯшноиро дар ҷои намоён ба таври диффузӣ инъикос мекунад, афканишоти соҳаи инфрасурхи дарозии мавҷаш нисбатан дарозро ба таври оинавӣ инъикос карда метавонад. Таркиби тайфӣ (спектрӣ) ва интенсивияти рӯшноии оинавӣ инъикосшуда ба шароити равшанкунӣ, хусусиятҳои оптикии модда ва ҳолати сатҳи инъикоскунанда вобастаанд. 

== Нигаред низ ==
''[[Инъикоси рӯшноӣ]]''
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Инъикоси оинавӣ|8|муаллиф= }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Геометрия]]</text>
      <sha1>f7fmfj8n7lkurs7vnanm4o6qeykox6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антонелли, Кими</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334731</id>
    <redirect title="Инкубаторр;" />
    <revision>
      <id>1492234</id>
      <timestamp>2026-11-04T11:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Rabboni Hakimzoda moved page [[Антонелли, Кими]] to [[Инкубаторр;]]</comment>
      <origin>1492234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="k2q9wb8dx0h3sjbdj9phe1ieqjlaqza" xml:space="preserve">#равона [[Инкубаторр;]]</text>
      <sha1>k2q9wb8dx0h3sjbdj9phe1ieqjlaqza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иоанн Филопон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334732</id>
    <revision>
      <id>1492236</id>
      <timestamp>2026-11-04T11:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Иоанн Филопон,''' '''Юҳанно''' (юн. Ἰωάννης ὁ Φιλόπονος, тақр. 490, Искандария, Византияи Миср – 570, империяи Византия) — [[Файласуф|файласуфи]] [[Юнон|юнонии]] масеҳимазҳаб, ки усули таълими арастуии мактаби искандарии навафлотуниро бо усули ҷаҳонбинии [[масеҳӣ]] т...</comment>
      <origin>1492236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="6hvd2ful1f17itnkb3nqdfqhvscd42j" xml:space="preserve">'''Иоанн Филопон,''' '''Юҳанно''' (юн. Ἰωάννης ὁ Φιλόπονος, тақр. 490, Искандария, Византияи Миср – 570, империяи Византия) — [[Файласуф|файласуфи]] [[Юнон|юнонии]] масеҳимазҳаб, ки усули таълими арастуии мактаби искандарии навафлотуниро бо усули ҷаҳонбинии [[масеҳӣ]] тавъам бахшидааст. 

== Муалифи тафсирот ==
Ӯ муаллифи тафсирҳои зиёди осори [[Арасту]] («Мақулаҳо», «Аналитика»-ҳои 1 ва 2, «Метереология», «Дар бораи рӯҳ», «Физика», «Дар бораи пайдоиш ва нобудшавӣ») мебошад, ки барои эҳёи патристика, бахусус, ба осори Иоанн Дамаскин таъсири бевосита расонидааст. Дар рисолаи «Бунёдгар ё дар бораи ваҳдат» (тибқи иқтибосҳои муаллифони византиягӣ ва тарҷумаҳои суриёнӣ) Иоанн Филопон ҳамчун намояндаи назарияи монофизитӣ (назарияи исошиносӣ, ки табиати илоҳӣ доштани Исои Масеҳро меписандад ва ҷанбаи инсонии ӯро рад мекунад) шинохта шудааст, ки таслиси илоҳӣ («тритеизм»)-ро низ қабул дорад. Дар рисолаи «Бар зидди Прокл дар масъалаи абадияти олам» (тақрибан 529) ӯ тафсири навафлотунии «Тимей» (ё «Тимоус», офаридани Кайҳон ҳамчун амали берун аз вақт)-и Афлотунро нақд карда, онро аз нав дар рӯҳияи Аҳди Қадими китоби «Ҳастӣ» тафсир кардааст, ки ба андешаи Иоанн Филопон [[Афлотун]] бо ахирӣ шинос будааст. Иоанн Филопон «Ҳафт китоби тафсир дар бораи офариниши олам тибқи Мӯсо», тафсир ба «Муқаддимаи Никомах» ва «Тавсифи устурлоб»-ро тартиб додааст.

Асарҳои Иоанн Филопонро муаррихон беш 40 адад донистаанд, ки ба ташаккули ҷаҳонбинии донишмандони мусулмон ва Ғарб, бахусус, ба таълимоти олимони даврони Эҳё таъсири бузург гузоштааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иоанн Филопон|8|муаллиф= }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 570]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:лимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Физикдонон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>6hvd2ful1f17itnkb3nqdfqhvscd42j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492238</id>
      <parentid>1492236</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1492238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3212" sha1="3ib121goyjwrn724fy197tgpfpv8a6q" xml:space="preserve">{{шахсият}}
'''Иоанн Филопон,''' '''Юҳанно''' ( {{lang-gr|Ἰωάννης ὁ Φιλόπονος}}, тақр. 490, Искандария, Византияи Миср – 570, империяи Византия) — [[Файласуф|файласуфи]] [[Юнон|юнонии]] масеҳимазҳаб, ки усули таълими арастуии мактаби искандарии навафлотуниро бо усули ҷаҳонбинии [[масеҳӣ]] тавъам бахшидааст. 

== Муалифи тафсирот ==
Ӯ муаллифи тафсирҳои зиёди осори [[Арасту]] («Мақулаҳо», «Аналитика»-ҳои 1 ва 2, «Метереология», «Дар бораи рӯҳ», «Физика», «Дар бораи пайдоиш ва нобудшавӣ») мебошад, ки барои эҳёи патристика, бахусус, ба осори Иоанн Дамаскин таъсири бевосита расонидааст. Дар рисолаи «Бунёдгар ё дар бораи ваҳдат» (тибқи иқтибосҳои муаллифони византиягӣ ва тарҷумаҳои суриёнӣ) Иоанн Филопон ҳамчун намояндаи назарияи монофизитӣ (назарияи исошиносӣ, ки табиати илоҳӣ доштани Исои Масеҳро меписандад ва ҷанбаи инсонии ӯро рад мекунад) шинохта шудааст, ки таслиси илоҳӣ («тритеизм»)-ро низ қабул дорад. Дар рисолаи «Бар зидди Прокл дар масъалаи абадияти олам» (тақрибан 529) ӯ тафсири навафлотунии «Тимей» (ё «Тимоус», офаридани Кайҳон ҳамчун амали берун аз вақт)-и Афлотунро нақд карда, онро аз нав дар рӯҳияи Аҳди Қадими китоби «Ҳастӣ» тафсир кардааст, ки ба андешаи Иоанн Филопон [[Афлотун]] бо ахирӣ шинос будааст. Иоанн Филопон «Ҳафт китоби тафсир дар бораи офариниши олам тибқи Мӯсо», тафсир ба «Муқаддимаи Никомах» ва «Тавсифи устурлоб»-ро тартиб додааст.

Асарҳои Иоанн Филопонро муаррихон беш 40 адад донистаанд, ки ба ташаккули ҷаҳонбинии донишмандони мусулмон ва Ғарб, бахусус, ба таълимоти олимони даврони Эҳё таъсири бузург гузоштааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иоанн Филопон|8|муаллиф= }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 570]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Физикдонон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>3ib121goyjwrn724fy197tgpfpv8a6q</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>