Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 2747 1492267 1492092 2026-11-04T13:54:23Z Zosya95 54344 1492267 wikitext text/x-wiki {{МА}} '''Таллин''' ({{lang-et|Tallinn}} [ˈtɑlʲˑinˑ]) — [[пойтахт]]и [[Ҷумҳурии Эстония]], мунисипалитети шаҳрӣ, маркази сиёсӣ, илмӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар. Дар шаҳр ҳамаи мақомоти марказии давлатии Эстония (ба ғайр аз Суди Олӣ ва Вазорати маориф) ва аксари муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ҷойгир шудаанд. Дар ҳудуди маъмурии шаҳр 16 бандари баҳрӣ ва бузургтарин фурудгоҳи кишвар мавҷуданд. Бино ба маълумоти Департаменти статистикаи Эстония, то 1 январи соли 2025 аҳолии Таллин 456 518 нафарро ташкил дод, ки ин 33,32 % тамоми аҳолии Эстония мебошад. == Ҷуғрофиё == Таллин дар Аврупои Шимолӣ, дар соҳили ҷанубии халиҷи Финланд, дар масофаи 80-километрии ҷануби [[Ҳелсинки]] ҷойгир аст. Бузургтарин кӯли Таллин — Кӯли Юлемисте (майдонаш 9,6 км²) буда, манбаи асосии оби ошомидании шаҳр ба ҳисоб меравад. Нуқтаи баландтарини шаҳр (64 метр аз сатҳи баҳр) дар қисми ҷанубу ғарбӣ — дар ноҳияи Нимме ҷойгир аст. Дарозии соҳили баҳрӣ дар ҳудуди шаҳр 46 километрро ташкил медиҳад. == Таърих == Маскани қадимае, ки дар ҷойи Таллини муосир мавҷуд буд, бори аввал соли 1154 дар асари ҷуғрофиёдони араб [[Идрисӣ]] бо номи ''Қалувон'' (дар солномаҳои русӣ: ''Коливан'') зикр шудааст. Кишварҳои скандинавӣ ва немисҳо шаҳрро Ревал (русӣ: ''Ревель'') меномиданд. Соли 1219 шаҳр аз ҷониби подшоҳи Дания Валдемари II ишғол карда шуд. Соли 1346 Дания қисми худро дар Эстляндия ба Ордени Тевтонӣ фурӯхт. Аз аввали асри XV то миёнаҳои асри XVI давраи тиллоии Ревели қадим ба шумор меравад. Шаҳр аъзои Иттиҳоди Ганза буд ва дар тиҷорати баҳри Болтик нақши калон мебозид. Соли 1561 дар рафти Ҷанги Ливония шаҳр ба подшоҳи Швеция Эрики XIV савганди вафодорӣ ёд кард. Соли 1710 дар рафти Ҷанги Шимолӣ Ревел аз ҷониби қӯшунҳои Русия таслим карда шуд ва Пётри I имтиёзҳои шаҳрро нигоҳ дошт. Китоби аввал ба забони эстонӣ соли 1637 ва аввалин рӯзнома соли 1689 дар ҳамин шаҳр чоп шудаанд. Дар асри XIX саноат ба таври бузург рушд кард ва корхонаҳои «Двиconnect», «Волта» ва ғайра сохта шуданд. 24 феврали соли 1918 дар Ревел истиқлолияти Эстония эълон карда шуд. Соли 1919 шаҳр расман номи эстонии Таллин (Tallinn) — яъне «шаҳри даниягиҳо» (''taani linn'')-ро соҳиб шуд. Соли 1940 Эстония ба ҳайси ССР Эстония ба Созишноми ИҶШС (СССР) ҳамроҳ карда шуд. === Даврони Иттиҳоди Шӯравӣ === Дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ шаҳр аз ҷониби вермахти Олмон (1941—1944) ишғол шуда, дар рафти бомбаборонкуниҳо зарари калон дид. 22 сентябри соли 1944 шаҳр аз ҷониби Армияи Сурх озод карда шуд. Дар даврони шӯравӣ мавзеъҳои нави истиқоматӣ ба монанди Мустамяэ, Вяйке-Ойсмяэ ва Ласнамяэ сохта шуданд. Дар доираи Бозиҳои Олимпии соли 1980 дар Таллин мусобиқаҳои заврақронии олимпӣ (парусный спорт) баргузор гардиданд. Шаҳр бо Ордени Ленин (1970) ва Ордени Ҷанги Ватанӣ (1984) қадрдонӣ шудааст. Моҳи майи соли 2026 барои кумак ба гурезагон, шаҳр бо унвони «Шаҳри-наҷотбахш»-и Украина мукофотонида шуд. === Давраи истиқлол === Аз соли 1991, пас аз пошхӯрии ИҶШС, Таллин дубора пойтахти Эстонияи мустақил гардид. Соли 1997 қисми тарихии шаҳр — Шаҳри Кӯҳна (Vanalinn) ба Рӯйхати Мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд. == Маориф ва фарҳанг == Таллин маркази асосии таълимии Эстония мебошад. Дар ин ҷо муассисаҳои бузурги таълимӣ ҷойгиранд: * Донишгоҳи технологии Таллин (TalTech) * Донишгоҳи Таллин * Академияи ҳунари Эстония * Академияи мусиқӣ ва театри Эстония Дар шаҳр Театри опера ва балети миллии «Эстония», Театри драмавии Эстонӣ ва Театри «Сюдалинна» (театри касбии русзабон) фаъолият мекунанд. == Нақлиёт == Аз 1 январи соли 2013 нақлиёти ҷамъиятии шаҳрӣ (автобус ва трамвай) барои ҳамаи сокинони расмии шаҳри Таллин комилан ройгон (муфт) мебошад. Системаи троллейбусҳо 1 ноябри соли 2024 фаъолияти худро қатъ кард. Фурудгоҳи байналмилалии Таллин ба номи Леннарт Мери шаҳрро бо даҳҳо кишварҳои ҷаҳон мепайвандад. Хатти киштиҳои мусофиркаш (паром) байни Таллин ва шаҳрҳои Ҳелсинки, Стокгольм ва Росток мунтазам ҳаракат мекунад. == Бародаршаҳрҳо == * {{flagicon|Ukraine}} [[Киев]], [[Украина]] * {{flagicon|Latvia}} [[Рига]], [[Латвия]] * {{flagicon|Lithuania}} [[Вилнюс]], [[Литва]] * {{flagicon|Финланд}} [[Ҳелсинкӣ]], [[Финляндия]] * {{flagicon|Шветсия}} [[Стокҳолм]], [[Шветсия]] * {{flagicon|China}} [[Пекин]], [[Чин]] * {{flagicon|USA}} [[Аннаполис]], [[ИМА]] Моҳи марти соли 2022 бинобар ҳуҷуми Русия ба Украина, Таллин ҳамкориро бо шаҳрҳои Маскав ва Санкт-Петербург қатъ намуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.tallinn.ee Сомонаи расмии шаҳри Таллин] {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои Аврупо]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эстония]] [[Гурӯҳ:Таллин| ]] 2f5bky7c6h7p9s4lwxack47fkh4wnoq 0 4130 1492268 1492093 2026-11-04T13:55:07Z Zosya95 54344 1492268 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои {{PAGENAME}}]]'' === Ҷаҳонӣ === * {{Парчамбандӣ|СММ}} — [[Рӯзи забони русӣ]] ([[2010]]) === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Аргентина}} — Рӯзи муҳандис (ба ифтихори нахустин муҳандис {{нп3|Luis Huergo}}) * {{Парчамбандӣ|Боливия}} — [[Рӯзи омӯзгор]]<ref>[https://postila.ru/post/60569418 День учителя в Боливии]{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * {{Парчамбандӣ|Қазоқистон}} — Рӯзи пулиси молӣ ([[2011]]) * {{парчамбандӣ|Ҷумҳурии Корея}} — Рӯзи ёдбуд кушташудагони [[Ҷанги Корея]] * {{Парчамбандӣ|Украина}} — Рӯзи рӯзноманигор ([[1994]]) * {{парчамбандӣ|Шветсия}} — [[Рӯзи миллии Шветсия]] ([[1983]]) === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 6 июн]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 6 июн]]'' * [[1799]] — [[Александр Пушкин]], шоир, асосгузори адабиёти классикии рус. * [[1947]] — [[Ҳикматулло Абдуллозода]], омӯзгор, биологи тоҷик, номзади илмҳои педагогика. * [[1947]] — [[Сайидо Қурбонов]], ҳунарпеша ва коргардони синамои тоҷик. * [[1948]] — [[Аъзам Пудинаев]], олими соҳаи [[педагогика]]. * [[1951]] — [[Набӣ Ҷумъа]], рӯзноманигор. == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 6 июн]]'' * [[2002]] — [[Абдулҳаким Ғафуров]], зистшинос, доктори илми биология, узви вобастаи [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ Тоҷикистон]]. == Тақвими мардумӣ == Ҷавзо ([[21 Май]] — [[21 Июн]]) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Хурдод]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Gemini.svg|40px|none|Ҷавзо]] == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://days.peoples.ru/0606.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060721202200/http://days.peoples.ru/0606.html |date=2006-07-21 }} * http://www.calend.ru/day/06-06/ [[Гурӯҳ:6 июн| ]] 6k9tcofsysusm9xduqtngv3u9p87noe 0 4483 1492258 1353077 2026-11-04T13:47:12Z Zosya95 54344 1492258 wikitext text/x-wiki This is a list of [[archaeological site]]s sorted by country. For one sorted by continent and time period, see the [[list of archaeological sites sorted by continent and age]]. ===[[Афғонистон]]=== *[[Буддаи Бомиён]] *[[Ҳоҷи Пиёда]] масҷид дар [[Балх]] ===[[Албания]]=== *[[Бутринт]] *[[Саранде]] ===[[Арманистон]]=== *[[Арамус]] *[[Звартнотс]] ===[[Австралия]]=== *[[Кӯли Мунго]] *[[Кудди Спрингз]] ===[[Австрия]]=== *[[Венуси Виллендорф]] ===[[Белгия]]=== *[[Велдветселт-Ҳезеруотер]] ===[[Белиз]]=== *[[Алтун Ҳа]] *[[Каракол]] *[[Лубаантун]] ===[[Боливия]]=== * [[Тяҳуанако]] * [[Чирипа]] ===[[Ботсвана]]=== *[[Тсодило]] ===[[Камбоҷа]]=== *[[Ангкор]] ===[[Канада]]=== *[[L'Anse aux Meadows]] *[[Head-Smashed-In Buffalo Jump]] ===[[Чехия]]=== *[[Mladec]] (Mladeč) - ''Homo'' 31.000 years ago *[[Dolni Vestonice settlement]] ===[[Чиле]]=== *[[Easter Island: Hanga Roa, Orongo Village, etc.]] *[[Monte Verde]] *[[Fell Cave, Pali Aike and other sites in Patagonia]] *[[Pukaras: Turi, Quitor, Camiña, Nama, etc.]] *[[Villages: Caserones, Tulor, etc.]] *[[Cementeries: Faldas del Morro, Camarones 14, Cuchipuy, Chacayes, El Mercurio, Bypass Temuco, etc.]] *[[others]] ===[[Чин]]=== *[[Ан Ян]] *[[Банпо]], a [[Neolithic]] site *[[Башидан]] *[[Каосиешан]] *[[Chang'an]], an ancient capital *[[Peking Man]] site at [[Zhoukoudian]], near [[Beijing]] *[[Terracotta Army]], near [[Xian]] ===[[Кипр]]=== * [[Кастро]] * [[Саламис, Кипр|Саламис]] ===[[Дания]]=== *[[Линдҳолм Ҳоҷе]] ===[[Миср]]=== *[[Абу Симбел]] *[[Абидос, Миср|Абидос]] *[[Александрия]] *[[Амарна]] *[[Колоссии Мемнон]] *[[Дайр ал-Мадина]] *[[Дайр ал-Бахри]] *[[Эдфу]] *[[Эсна]] *[[Гиза]] *[[Хелиополис (кадима)|Хелиополис]] *[[Karnak Temple]] *[[Kom Ombo Temple]] *[[Luxor Temple]] *[[Oxyrhynchus]] *[[Philae]] *[[Ramesseum]] *[[Tanis, Egypt|Tanis]] ===[[Эстония]]=== *[[Rebala]] ===[[Фаронса]]=== *[[Chauvet Cave]] *[[Lascaux]] *[[Glanum]] *[[Glozel]] === [[Гурҷистон]] === * [[Armazi]] * [[Dmanisi]] * [[Nokalakevi]] * [[Vani]] ===[[Олмон]]=== * [[Bilzingsleben]] (Germany) * [[Warrior of Hirschlanden|Hirschlanden]] (Germany) * [[Königsaue]] (Germany) * [[Unteruhldingen]] (Germany) * [[Wasserburg (Archaelogical site)|Wasserburg]] ===[[Юнон]]=== *[[Athens]] *[[Corinth]] *[[Delphi]] *[[Epidaurus]] theater *[[Gournia]] *[[Kechries]] *[[Knossos]] *[[Lindos]] *[[Mycenae]] *[[Mystras]] *[[Naxos, Greece|Naxos]] *[[Nemea]] *[[Olympia]] *[[Perachora]] *[[Phaistos]] *[[Pylos]] *[[Samothrace temple complex]] *[[Tiryns]] *[[Vergina]] ===[[Гватемала]]=== * [[Quirigua]] * [[Tikal]] ===[[Хондурас]]=== *[[Copán]] ===[[Ҳонг Конг]]=== *[[Wong Tei Tung]] ([[Sam Chung]]), Late [[Palaeolithic]] ===[[Ҳиндустон]]=== *[[Dholavira]] The Ancient Metropolitan City. *[[Arikamedu]] *[[Acheulean]] site of Chirki-on-Pravara *[[Kulpahar]] site of 10th century remains ===[[Индонезия]]=== *[[Borobudur]] *[[Sangiran]] ===[[Эрон]]=== *[[Ападана]] *[[Бухоро]] *[[Чока Занбил]] *[[Экбатана]] *[[Ганч Пар]] *[[Гургон]] *[[Чондхи Шапур]] *[[Кашафруд]] *[[Накши Рустам]] *[[Писаргадои]] *[[Персеполисe]] *[[Султания]] *[[Суса]] *[[Тахти Сулаймон]] *[[Танге Булоги]] *[[Таке Бустон]] *[[Zoroastrian kaabeh]] ===[[Ирок]]=== *[[Бабилон]] *[[Хатра]] *[[Исин]] *[[Нимруд]] *[[Ниневех]] *[[Самарра]] *[[Ур]] ===[[Ирландия]]=== *[[Emain Macha]] *[[Hill of Tara]] *[[Kilcrea Abbey]] *[[Monasterboice]] *[[Newgrange]] *[[Trim Castle]] ===[[Исроил]]=== *[[Арад]] *[[Ashkelon]], an ancient [[Canaan]]ite and [[Philistines|Philistine]] city. *[[Bethsaida]] *[[Beth Shean]] *[[Caesarea Palaestina]] *[[Capernaum]] *[[Gezer]] *[[Gibeon]] *[[Hippos]] *[[Jericho]] *[[Jerusalem]], particularly the [[Temple Mount]] *[[Lachish]] *[[Megiddo (place)|Megiddo]] *[[Ramat Rahel]] *[[Tel Dan]] ===[[Италия]]=== *[[Agrigento]] *[[Agrigentum]] *[[Asti]] *[[Calabria]] *[[Campania]] *[[Caulonia]] *[[Crotone|Croton]] *[[Erice]] *[[Forum Romanum]] *[[Forlì|Forlì - Monte Poggiolo]] *[[Giardini Naxos]] *[[Herculaneum]] *[[Isernia#Isernia La Pineta|Isernia La Pineta]] *[[Lazio]] *[[Locri]] *[[Morgantina]] *[[Mozia]] *[[Ostia Antica]] *[[Piedmont (Italy)|Piemonte]] *[[Pompeii]] *[[Rome]] *[[Rhegion]] *[[Segesta]] *[[Selinunte]] *[[Sibari]] *[[Sicily]] *[[Siracusa]] *[[Suasa]] *[[Taormina]] *[[Turin]] *[[Trapani]] *[[Villa Romana del Casale]] ===[[Ҷопон]]=== *[[Iwajuku]] ===[[Урдун]]=== *[[Jerash]] *[[Madaba mosaic map]] *[[Petra]] *[[ain gazal]] ===[[Қазоқистон]]=== *[[Türkistan, Kazakhstan|Türkistan]] ===[[Лубнон]]=== *[[Anjar]] *[[Baalbek]] *[[Byblos]] ===[[Малайзия]]=== *[[Niah Caves]] *[[Sungai Tingkayu]] *[[Kota Tampan]] *[[Lenggong]] *[[Bujang Valley]] ===[[Малӣ]]=== *[[Tombouctou]] ===[[Мехико]]=== *[[Bonampak]] *[[Cacaxtla]] *[[Calakmul]] *[[Chichen Itza]] *[[Coba]] *[[Ek' Balam]] *[[Mitla]] *[[Monte Albán]] *[[Palenque]] *[[El Tajín]] *[[Teotihuacan]] *[[Tlapacoya (archaeology)|Tlapacoya]] *[[Tlatelolco]] *[[Tulum]] *[[Uxmal]] *[[Xochicalco]] ===[[Micronesia]]=== * [[Nan Madol]] ===[[Марокаш]]=== * [[Lixus]] * [[Tamuda]] * [[Volubilis]] ===[[Зеландияи Нав]]=== * [[Te Wairoa]] - Maori village buried by volcanic eruption in the 1880s === [[Норвегия]] === *[[Borg, Lofoten|Borg]] in [[Lofoten]] a Viking Age longhouse site *[[Borre mound cemetery]], a Merovingian cemetery *[[Gokstad Ship|Gokstad]] ship burial *[[Oseberg]] ship burial *[[Tune]] ship burial ===[[Покистон]]=== * [[Harappa]] * [[Mehrgarh]] * [[Mohenjo-daro]] * [[Taxila]] ===[[Палау]]=== * [[Aemiliik]] Site ===[[Фаластин]]=== *[[Et-Tell]] *[[Jericho]] ===[[Перу]]=== *[[Caral]] *[[Chan Chan]] *[[Chavin de Huantar]] *[[Machu Picchu]] *[[Moche]] *[[Nazca]] *[[Huari]] *[[Buena Vista, Peru]] ===[[Полша]]=== * [[Biskupin]] Iron Age * [[Giecz]] Middle Ages * [[Krzemionki Opatowskie]] Neolith * [[Odry]] Iron Age * [[Ostrów Lednicki]] Middle Ages ===[[Португалия]]=== *[[Conimbriga]] *[[Fonte do Milho]] *[[São João de Valinhas]] ===[[Мақдунияи Шимолӣ]]=== *[[Ohrid]] ===[[Руминия]]=== * [[Calatis]] * [[Histria (Sinoe)|Histria]] * [[Sarmisegetusa]] * [[Trophaeum Traiani]] * [[Tomis]] ===[[Русия]]=== *[[Arkaim]] - Proto-Aryans *[[Ipatovo]] - Proto-Indo-Europeans *[[Kriove Ozero]] - Proto-Aryans *[[Ladoga]] - Vikings/Russians *[[Maykop culture|Maykop]] - Proto-Indo-Europeans *[[Novgorod]] - Vikings/Russians *[[Pazyryk]] - Scythians *[[Sarkel]] - Khazars *[[Sintashta]] - Proto-Aryans *[[Tanais]] - Ancient Greeks *[[Tmutarakan]] - Greeks/Khazars/Russians ===[[Испания]]=== *[[Altamira (cave)|Altamira]] Cave *[[Talaiot|Talayotic sites]] ===[[Шветсия]]=== *[[Adelsö]] *[[Birka]] *[[Gamla Uppsala]] *[[Helgö]] *[[Sigtuna]] *[[Uppåkra]] *[[Valsgärde]] *[[Vendel]] ===[[Швейтсария]]=== * [[La Tène culture|La Tène]] [[Iron Age]] ===[[Сурия]]=== *[[Bosra]] *[[Ebla]] *[[Palmyra]] *[[Tell Abu Hureyra]], [[Mesolithic]] *[[Ugarit]] *[[Mari, Syria|Mari]] *[[Qatna]] ===[[Тайланд]]=== *[[Ban Chiang]] *[[Ban Non Wat]] ===[[Тоҷикистон]]=== *[[Саразм]] ===[[Тунис]]=== *[[Carthage]] ===[[Туркия]]=== *[[Aphrodisias]] *[[Çatalhöyük]] ceramic Neolithic *[[Ephesus]] *[[Göbekli Tepe]] PPN A *[[Hasankeyf]] *[[Hattusa]] *[[Smyrna]] *[[Kerkenes]] *[[Knidos]] *[[Nevali Cori]] PPN A *[[Pergamon]] *[[Sardis]] *[[Troy]] Neolithic to Byzantine *[[Zeugma]] ===[[Туркманистон]]=== *[[Марв]] ===[[Подшоҳии Муттаҳида]]=== *[[Avebury]] *[[Bignor]] *[[Caerleon]] *[[Castell Henllys]] *[[Chew Stoke]] *[[Chysauster]] *[[Dan Y Coed]] *[[Danebury]] *[[Duggleby Howe]] *[[Eildon Hill North]] *[[Fishbourne]] *[[Flag Fen]] *[[Gough's Cave]] *[[Grimes Graves]] *[[Hadrian's wall]] *[[Hen Domen]] *[[Ironbridge]] *[[Jorvik]] *[[Kirkstall Abbey]] *[[Little Woodbury]] *[[Lullingstone]] *[[Maeshowe]] *[[Mine Howe]] *[[Mother Grundy's Parlour]] *[[Nempnett Thrubwell]] *[[Normanton Down]] *[[Paviland Cave]] *[[Pixie's Hole]] *[[Quanterness]] *[[Ring of Brogar]] *[[Seahenge]] *[[Silbury Hill]] *[[Silchester Roman Town]] *[[Skara Brae]] *[[Stanton Drew stone circles|Stanton Drew]] *[[Star Carr]] *[[Stonehenge]] *[[Sutton Hoo]] *[[Trelech]] *[[Trimontium]] *[[Ulva Cave]] *[[Verulamium]] *[[Vindolanda]] *[[Windmill Hill]] *[[Woodhenge]] *[[Wroxeter]] *[[Yeavering]] *[[York]] ===[[ИМА]]=== *[[Cahokia]] *[[Calico Early Man Site]] *[[Casa Grande Ruins National Monument|Casa Grande]] *[[Castle Hill]] in [[Sitka, Alaska]] *[[Center for American Archeology]], [[Koster Site]] *[[Gungywamp]] in [[Groton, Connecticut]] *[[Topper Site]] in [[Allendale, South Carolina]] *[[La Brea Tar Pits]] *[[Meadowcroft Rock Shelter]] *[[Mesa Verde National Park|Mesa Verde]] *[[Serpent Mound]] *[[Snaketown]] *[[Williamsburg]] *[[Whydah Gally]], site of extensive [[underwater archaeology]] *[[Lubbock Lake Landmark]] *[[Tibes Indigenous Ceremonial Center]], in [[Ponce, Puerto Rico|Ponce]], [[Puerto Rico]] ===[[Ӯзбекистон]]=== *[[Самарқанд]] ===[[Зимбабве]]=== *[[Зибабвеи Бузург]] == Пайвандҳо == *[http://wmf.org/ The 100 most endangered sites] [[Гурӯҳ:Archaeology lists|Archaeological sites]] [[Гурӯҳ:Archaeological sites by country]] [[Гурӯҳ:Lists that should be categories|Archaeological sites]] [[de:Europäische Vor- und Frühgeschichte]] t9s9uavve1wwoqh841ou5udcf3sgxbv 0 5179 1492269 1310656 2026-11-04T13:55:48Z Zosya95 54344 1492269 wikitext text/x-wiki {{Синамогар}} '''Ингрид Бергман''' ({{lang-sv|Ingrid Bergman}}; {{ВД-Дебоча}}) — ҳунарпешаи [[Швеҳо|шведӣ]] аст. Вай дар солҳои [[1944]] ва [[1956]] [[ҷойизаи Оскар]] гирифт. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{хурд}} 8wi17lxwckc4kkkynrglmwi7gydkw7k 0 5469 1492259 1481549 2026-11-04T13:47:31Z Zosya95 54344 1492259 wikitext text/x-wiki {{Тими миллии футбол | Ном = {{Парчами Олмон}} Олмон | Логотип = | Бар = | Лақаб = Die Mannschaft ''(расмӣ)'' (Даста) <br/> Die Nationalmannschaft (Тими миллӣ) <br/> Nationalelf (Ёздаҳи миллипӯш) <br/> Adler (Уқобҳо) <br/> Deutsche Maschine (Машинаи олмонӣ) | Конфедератсия = [[УЕФА]] | Федератсия = Федеросиюни футболи Олмон '''(DFB)''' | Субфедератсия = | Мураббӣ = {{Парчами Олмон}} [[Юлиан Нагелсман]] | Менеҷер = {{Парчами Олмон}} [[Руди Фёллер]] | Капитан = {{Парчами Олмон}} [[Ёзуа Киммих]] | Бештарин бозии миллӣ = {{Парчами Олмон}} [[Лотар Маттеус]] (150) | Беҳтарин голзан = {{Парчами Олмон}} [[Мирослав Клозе]] (71) | Варзишгоҳи хонагӣ = | Раддабандии ФИФА = '''10''' {{коҳиш}} (-1) <small>(19 январи 2026)</small> | MAX = '''1''' (декабри 1992 — августи 1993, декабри 1993 — марти 1994, июни 1994, июли 2014 — июни 2015, июли 2017, сентябри 2017 — июни 2018) | MIN = '''22''' (марти 2006) | Коди ФИФА = GER | pattern_la1 = _ger26h | pattern_b1 = _ger26h | pattern_ra1 = _ger26h | pattern_sh1 = _ger26h | pattern_so1 = _ger26hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _ger24a | pattern_b2 = _ger24a | pattern_ra2 = _ger24a | pattern_sh2 = _ger24a | pattern_so2 = _ger24al | leftarm2 = 702963 | body2 = 702963 | rightarm2 = 241e76 | shorts2 = 241e76 | socks2 = 241e76 | pattern_la3 = _ger125y | pattern_b3 = _ger125y | pattern_ra3 = _ger125y | pattern_sh3 = _shorts | pattern_so3 = _whitetop | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | НахустБозӣ = {{Парчами Швейсария|20px}} Швейсария 5:3 Олмон {{Парчами Олмон (1871—1918)|20px}} <br/> (Базел, [[Швейсария]]; [[5 апрел]]и [[1908]]) | Пирӯзӣ = {{Парчами Олмон (1871—1918)|20px}} Олмон 16 - 0 [[Тими миллии футболи Русия|Русия]] {{Парчами Русия|20px}} <br/> ([[Стокҳолм]], [[Шветсия]]; [[1 июл]]и [[1912]]) | Шикаст = {{Flagicon|England}} [[Тими миллии футболи Англия|Инглистон]] 9 - 0 Олмон {{Парчами Олмон (1871—1918)|20px}} <br/>([[Оксфорд]], [[Инглистон]]; [[16 март]]и [[1909]]) | БозӣҶҶ = 19 | НомиҶҶ = [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]] | НахустҶҶ = 1934 | НатиҷаҶҶ = [[Акс:Gold medal world centered-2.svg|18px]] Қаҳрамони ҷаҳон [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1954|1954]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1974|1974]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1990|1990]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014|2014]] | БозӣМинт = 13 | ҶомМинт = [[Чемпионати Аврупо оид ба Футбол|Чемпионати Аврупо]] | НахустМинт = 1972 | НатиҷаМинт = [[Акс:Gold medal europe.svg|18px]] Қаҳрамон: [[Чемпионати футболи Урупо|1972]], [[Чемпионати футболи Урупо|1980]], [[Чемпионати футболи Урупо|1996]] }} == Ситораҳои футбол == [[Франс Беккенбауэр]] (Beckenbauer) дар ҳайати тими мунтахаби Олмон (1965–77) чемпиони ҷаҳон (1974) ва Аврупо (1972) шудааст; дар 103 дидор ширкат намуда, 1 гол задааст. Солҳои 1972 ва 1976 беҳтарин футболбози Аврупо эътироф шуд. Яке аз беҳтарин бозингари ин тим ([[чемпионати ҷаҳон оид ба футбол соли 2006]]), [[Михаэл Баллак]] буд. Ин футболбози моҳири "[[Бавария]]", дар ҷаҳон низ яке аз хавфноктарин нимҳимоягарон ба шумор мерафт. Дар 62 бозияш дар ҳайати тими миллии Олмон, Баллак 29 голро ба нишон задааст. [[Сармураббӣ|Сармураббии]] содиқи ин даста [[Йоахим Лёв]] ӯро ҳамчун муҳимтарин футболбози [[Олмон]] ном бурдааст. == Сармураббӣ == [[Франс Беккенбауэр]] (Beckenbauer) cолҳои 1984–90 мураббии [[Тими миллии футболи Олмон|тими мунтахаби Олмон]] буд ва онро ба мақоми ноиб-қаҳрамонӣ (1986) ва чемпиони ҷаҳон (1990) расонд. [[Юрген Клинсман]] роҳбарии дастаро баъд аз ба нокомӣ дучор шудани Олмон дар [[чемпионати Аврупо соли 2004]] қабул кард. Усулҳои нави мураббӣ на ба ҳама маъқул омаданд, вале дар давоми як муддати кӯтоҳ ӯ як дастаи пуқувватеро ташкил кард ва дар амал собит намуд, ки тими миллии Олмон чӣ гуна моҳирона бозӣ карда метавонад. <table border=1><caption>'''Таърихи иштироки тими миллии Олмон дар чемпионатҳои ҷаҳон'''</caption> <tr> <td width=10%>1930 </td><td width=40%>иштирок накардааст</td> <td width=10%>1934 </td><td width=40%>ҷои сеюм</td> </tr> <tr> <td width=10%>1938 </td><td width=40%>1/8 финал</td> <td width=10%>1950 </td><td width=40%>иштирок накардааст</td> <tr> <td width=10%>1954 </td><td width=40%>ҒОЛИБ </td> <td width=10%>1958 </td><td width=40%>ҷои чорум</td> </tr> <tr> <td width=10%>1962 </td><td width=40%>1/4 финал </td> <td width=10%>1966 </td><td width=40%>ҷои дуюм</td> </tr> <tr> <td width=10%>1970 </td><td width=40%>ҷои сеюм </td> <td width=10%>1974 </td><td width=40%>ҒОЛИБ</td> </tr> </tr> <tr> <td width=10%>1978 </td><td width=40%>даври дуюми гурӯҳӣ </td> <td width=10%>1982 </td><td width=40%>ҷои дуюм</td> </tr> </tr> <tr> <td width=10%>1986 </td><td width=40%>ҷои дуюм </td> <td width=10%>1990 </td><td width=40%>ҒОЛИБ </td> </tr> <tr> <td width=10%>1994 </td><td width=40%>1/4 финал </td> <td width=10%>1998 </td><td width=40%>1/4 финал </td> </tr> <tr> <td width=10%>2002 </td><td width=40%>ҷои дуюм </td> <td width=10%>2006 </td><td width=40%>ҷои сеюм </td> </tr> </table> '''ҲАЙАТИ ТИМИ МИЛЛИИ ОЛМОН ДАР ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН ОИД БА ФУТБОЛ ОЛМОН 2006''' Дарвозабонҳо: [[Леманн]] («[[Арсенал (бошгоҳи футбол)|Арсенал]]»), [[Оливер Кан]] («[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]»), Ҳилдебранд («[[Штуттгарт (бошгоҳи футбол)|Штуттгарт]]»). Ҳимоягарон: Фридрих («[[Ҳерта Берлин (бошгоҳи футбол)|Ҳерта]]»), Ҳут («[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]»), Янсен («[[Боруссия Мӯнхенгладбах|Боруссия М]]»), [[Лам]] («[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]»), Мертезакер («[[Ҳаннофер 96 (бошгоҳи футбол)|Ҳаннофер 96]]»), Метселдер («[[Боруссия Дортмунд|Боруссия Д]]»), Новотни («[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]»).<br /> Нимҳимоягарон: [[Михаэл Баллак]] («[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]»), Боровски («[[Вердер (бошгоҳи футбол)|Вердер]]»), Фрингс («[[Вердер (бошгоҳи футбол)|Вердер]]»), Кел («[[Боруссия Дортмунд|Боруссия Д]]»), Шнайдер («[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]»), Швайнштайгер («[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]»), Ҳитслшпергер («[[Штуттгарт (бошгоҳи футбол)|Штуттгарт]]»).<br /> Ҳуҷумкунандагон: Асамоа («[[Шалке 04 (бошгоҳи футбол)|Шалке-04]]»), [[Клозе]] («[[Вердер (бошгоҳи футбол)|Вердер]]»), Нойвилл («[[Боруссия Мӯнхенгладбах|Боруссия М]]»), Подолски («[[Кёлн (бошгоҳи футбол)|Кёлн]]»), Ханке («[[Вердер (бошгоҳи футбол)|Вердер]]»), Одонкор («[[Боруссия Дортмунд|Боруссия Д]]»). == Нигаред == * [[Портал:Варзиш]] * [[Портал:Футбол]] {{Варзиш-нопурра}} [[Гурӯҳ:Варзиш]] [[Гурӯҳ:Тимҳои миллии футбол]] 06qqt5yt0rnp18qpdi803j7426z8wti 0 6530 1492270 1388590 2026-11-04T13:56:07Z Zosya95 54344 1492270 wikitext text/x-wiki {{Олим}} '''Михаил Василевич Ломоносов''' ([[19 ноябр]], [[Соли 1711|1711]] &mdash; [[15 апрел]], [[Соли 1765|1765]]) олими табиатшинос, олими энсиклопедист - кашфиёту рисолаҳояш доир ба илмҳои [[кимиё]] ва [[физика]], астрономия, металлургия, геология, минералогия, забони адабии рус бахшида шудааст. Ломоносов [[профессор]]и кимиё, академики Академияи императории Русия ва академики фахрии Академияи шоҳии [[Шветсия]], асосгузори лоиҳаи бунёд намудани [[Донишгоҳ]]и [[Маскав]] мебошад. Ба номи ин олим ва маорифпарвари машҳури рус яке аз бузургтарин Донишгохҳои [[Русия]] - Донишгоҳи давлатии Москва гузошта шудааст. == Ҳамчунин нигаред == * [[Филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи Михаил Ломоносов дар шаҳри Душанбе]] * [[Донишгоҳҳои Русия]] (қисмат Москва) ==Эзоҳ== {{эзоҳ}} {{Зиндагинома-хурд}} маълумоти олӣ надорад [[Гурӯҳ:Олимони Русия]] 2p6rpxst6pn46p22j47umwfwjfmj72h 0 10209 1492246 1492232 2026-11-04T12:20:51Z VASHGIRD 8035 1492246 wikitext text/x-wiki {{Сайёра}} '''Ио''' (аз {{забон-ел|Ῑώ}} — ио; {{АФБ|ˈaɪoʊ}}) — яке аз [[радифҳои Галилей]]и [[Муштарӣ]] аст. == Номгузорӣ == Дар аввал ҳамчун «Муштарӣ I», баъдтар аз ҷониби мунаҷҷими олмонӣ С. Марий Ио номгузорӣ шуд (1614). Иоро Г. Галилео кашф кардааст (1610). Аз рӯи андоза чорумин радифи Муштарӣ ба шумор меравад. Қутри Ио ба 3640 км, зичии миёнааш ба 3,5 г/см³, массааш ба 8,9х10²² кг баробар аст. Даври гардиши Ио дар атрофи Муштарӣ ба 1,77 шаборӯзи заминӣ баробар буда, ҳаракаташ синхронӣ аст. Ио аз Муштарӣ дар масофаи 422000 км ҷойгир буда, эксентриситети мадораш ба 0,0041 баробар мебошад. Ҳангоми чархзанӣ дар атрофи Муштарӣ Ио ду бор мадори худро дар масофаи 10 км ба самти боло ва поин тағйир медиҳад. Сабаби чунин тағйирот дар масофаи муайян аз ''Европа'' ва ''Ганимед'' қарор доштани он мебошад. Мадори Ио дар қисми магнитосфераи Муштарӣ буда, сели зарраҳои барқнок зич аст. Мадори Ио тор (ҳалқа)-и плазмаи гарми ҳарораташ 5×10⁴ К дорад. Суръати ҳаракаташ дар мадор 17,3 км/с, тамоюли мадораш нисбат ба ҳамвории экватори Муштарӣ 0,05° ва эклиптика 2,21°-ро ташкил медиҳад. Шитоби афтиши озод дар сатҳи Ио ба 1,81 м/с² ва албедоаш ба 0,63 баробар аст. Қадри ситоравии зоҳириаш 5,02^m, ҳарорат дар сатҳаш аз 90 то 130 К. Иоро аввалин бор дастгоҳи байнисайёравии «Вояҷер-1» омӯхтааст. Бештар аз 250 қисми сатҳи Ио номгузорӣ шудааст. Сатҳи Ио нисбатан ҳамвор буда, танҳо дар баъзе минтақаҳои он баландкӯҳҳо мушоҳида шудаанд. Дар Ио тақрибан 150 кӯҳ мавҷуд аст. Баландии миёнаи кӯҳҳо 6 км ва бузургтарини онҳо 17 км аст. Андозаи бузурги кӯҳҳо аз он шаҳодат медиҳад, ки онҳо аз қабатҳои силикатӣ иборатанд. Дар сатҳи Ио доғҳои шиҳобсангӣ (метеоритӣ) мавҷуд нестанд, ки ин шаҳодати ҷавон будани он аст (тақрибан 1 млн сол). Сатҳи Ио аз ҳисоби сулфури бисёр доштанаш зардранг аст. Дар Ио беш аз 400 вулкани гуногунандоза (аксарашон фаъол) ба қайд гирифта шудаанд. Забонаи сели гудозаҳояшон аз 75 то 95 км тӯл кашида, дар баъзе минтақаҳо ҳарорати сатҳи Ио аз ҳисоби гудозаи вулканҳо то 1800 °С ва дар ҷойҳои вулканнадошта ё вулканашон хомӯшшуда ҳарорат то −160 °С мерасад. Сабаби амал кардани вулканҳои бузург дар Ио гармшавии қаъри он аз ҳисоби таъсири ҷазрии Муштарӣ, радифи ҳамсоя Европа ва қисман Ганимед мебошад. Даври гардишҳои Ио, Европа ва Ганимед таҳти резонанс қарор доранд: 1,77; 3,55 ва 7,15 шаборӯз, яъне 1:2:4 (як даври гардиши Ганимед ба ду даври гардиши Европа ва чор даври гардиши Ио рост меояд). Ио атмосфераи тунук дорад (асосан аз дуоксиди сулфур SO₂ бо миқдори ками SO, хлориди натрий NaCl, сулфури атомарӣ ва оксиген иборат аст). Зичӣ ва ҳарорати атмосфера ба вақти шаборӯз, арз ва фаъолнокии вулканҳо вобаста аст. Фишори бузургтарини атмосфераи Ио дар ҳудуди аз 0,33 ×10⁻⁴ Па то 3 ×10⁻⁴ Па воқеъ аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ио|8|муаллиф=А. Ғ. Сафаров.}} {{ПБ}} {{Радифҳои Галилей}} afv0ahtj7szwkx7jgavmgx93cdp8us5 0 11679 1492260 1131978 2026-11-04T13:47:46Z Zosya95 54344 1492260 wikitext text/x-wiki '''Sony Ericsson''' соли [[2001]] аз тарафи компанияи [[Ҷопон|ҷопонии]] [[Sony Corporation]] ва компанияи телекоммуникатсионии [[Шветсия|шведии]] [[Ericsson]] барои истеҳсоли телефонҳои мобилӣ сохта шуд. Ҳар ду компания истеҳсоли телефонҳои худро хотима доданд ва якҷоя телефонҳои мобилии Sony Ericsson истеҳсол мекунанд. 7ezlrgojzhrio7wt7jlmqmdr3rh9a73 0 13169 1492271 1485052 2026-11-04T13:56:24Z Zosya95 54344 1492271 wikitext text/x-wiki {{Созмон}} [[Акс:The_Soviet_Union_1988_CPA_5911_stamp_(40th_anniversary_of_World_Health_Organization._Emblem_of_WHO).jpg|рост|мини|213x213пкс|Маркаи почтавии [[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР]], [[Соли 1988|1988]] : {{Nobr|40-солагии СУТ}}]] '''Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ''' ('''СУТ''', ҳамч. '''Созмони ҷаҳонии беҳдошт''' ('''СҶБ'''); {{lang-en|World Health Organization, WHO}} — [[Агентиҳои махсусгардонидашудаи СММ|муассисаи махсусгардонидашудаи Созмони Милали Муттаҳид]], иборат аз 194 кишвари аъзо, вазифаи асосии он ҳалли байналмилалии [[Мушкил|мушкилиҳои саломатӣ]] [[Аҳолии Замин|аҳолии ҷаҳон]] аст. Он соли 1948 таъсис ёфта, марказаш дар Женеваи Швейтсария ҷойгир аст. Ба гурӯҳи махсусгардонидашудаи [[СММ]], ба ғайр аз СУТ, [[ЮНЕСКО]] (Ташкилоти таълимӣ, илмӣ ва фарҳангии Созмони Милали Муттаҳид), [[Созмони Байналмилалии Меҳнат]] (СБМ), [[ЮНИСЕФ]] (Хазинаи кӯдакон) шомиланд. Кишвар-аъзои СММ бо қабули [[Оиннома]] узви СУТ мешавад. Кишвари ғайри-аъзои СММ бо аксарияти оддии овозҳои [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид|Ассамблеяи Генералӣ]] ба узвияти СУТ қабул карда мешавад. Ҳудудҳое, ки ҳуқуқи ба сифати субъектҳои муносибатҳои байналмилалӣ баромад карданро надоранд, метавонанд ба СУТ ҳамчун аъзои ассотсиатсия дар асоси изҳороти аз номи онҳо содиркардаи узви СУТ ё дигар мақоми ваколатдори масъули [[Равобити байналмиллалӣ|муносибатҳои байналмилалии]] ин қаламравҳо қабул карда шаванд. == Замина барои таъсиси СУТ == Аввалин ниҳоди марбут ба ҳамкории байни миллатҳо дар ин масъала Шӯрои олии тандурустии Константинопол буд, ки соли 1839 таъсис ёфтааст. Вазифаҳои асосии он назорат аз болои киштиҳои хориҷӣ дар бандарҳои [[Имперотурии Усмонӣ|Империяи Усмонӣ]] ва чораҳои зидди эпидемия оид ба пешгирии паҳншавии чума ва вабо буданд. Баъдтар, чунин шӯроҳо дар [[Марокаш]] (1840) ва [[Миср]] (1846) таъсис дода шуданд. Соли 1851 дар Париж [[Конфронси илмӣ|Конфронси]] [[Санитарӣ|I Байналмилалии Санитарӣ]] баргузор гардид, ки дар он 12 давлат, аз ҷумла [[Империяи Русия]] ширкат варзиданд. Натиҷаи кори ин форум қабули [[Конвенсия]]и байналмилалии санитарӣ буд, ки тартиби [[карантин]]и [[баҳр]]ро дар [[баҳри Миёназамин]] муайян мекард. Аммо, ин натиҷа танҳо дар соли 1892 нисбати холера ва дар соли 1897 барои вабо ба даст оварда шуд. Дар оғози асри 20, аз ду созмони тандурустӣ байниҳукуматӣ бештар таъсис дода шуданд: дар соли 1902 Бюрои панамрикоии санитарӣ ([[Вашингтон (шаҳр)|Вашингтон]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]), дар соли 1907 —ҷамъиятии Идораи [[Беҳдошт|гигиенаи]] дар [[Аврупо]] (Париж, [[Фаронса]]). Вазифаҳои асосии онҳо паҳн кардани иттилоот дар бораи масъалаҳои умумии тиб (хусусан дар бораи бемориҳои сироятӣ) буданд. Пас аз [[Ҷанги якуми ҷаҳон|Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ]] дар соли 1923 Созмони Байналмилалии Тандурустии [[Лигаи миллатҳо|Лигаи Миллатҳо]] (Женева, Швейтсария) ба кор шурӯъ кард ва дар охири [[Ҷанги дуюми ҷаҳон|Ҷанги Дуюми Ҷаҳон]] дар моҳи июли соли 1946 дар [[Ню-Йорк]], мувофиқи қарори Конфронси умумиҷаҳонии тандурустӣ, тасмим гирифта шуд, ки СУТ-ро таъсис диҳад. Конститутсияи СУТ 7 апрели соли 1948 ба тасвиб расид, аз он вақт инҷониб 7 апрел ҳамчун "[[Рӯзи ҷаҳонии тандурустӣ|Рӯзи умумиҷаҳонии тандурустӣ]]" ҷашн гирифта мешавад. == Таърихи СУТ == Бо дарназардошт аз сайти расмӣ <ref name="autogenerated20130210-1">[http://www.who.int/about/brochure_ru.pdf Работа на благо здоровья: Познакомьтесь со Всемирной организацией здравоохранения]</ref> : * 1948: СУТ масъулияти таснифи байналмилалии бемориҳоро ( [[ICD]] ) бар дӯш мегирад. * 1952-1964: СУТ Барномаи [[Барномаи глобулии грануломаи тропикӣ|глобалии бартарафсозии грануломаи тропикии тропикиро]] амалӣ кард. * 1974: СУТ дар тӯли 30 сол [[Барномаи бартарафсозии онҳокерциаз|Барномаи решаканкунии Онҳосеркозро]] раҳбарӣ кард. * 1974: Ассамблеяи Умумиҷаҳонии Тандурустӣ қарор оид ба таҳияи [[Васеъ намудани барномаи эмгузаронӣ барои таъмини дастрасӣ ба ваксинаҳои барои кӯдакон муҳим|Барномаи васеътари эмгузаронӣ барои таъмини дастрасӣ ба ваксинаҳои муҳим барои кӯдакон]] қабул кард. * 1975: Ассамблеяи Умумиҷаҳонии Тандурустӣ мафҳумҳои доруҳои муҳим ва сиёсати миллии нашъамандиро қабул кард. Пас аз ду сол, [[Рӯйхати намунавии доруҳои муҳимтарини ТУТ|Рӯйхати доруҳои муҳимтарин]] пайдо шудан гирифтанд. * 1967-1979: Дар тӯли 12 сол, СУТ маъракаи несткунии нағзак (оспа)-ро пурра ҳамоҳанг кард. Решакан кардани пурраи оспа дар саросари ҷаҳон муҳимтарин дастоварди СУТ мебошад. * 1978: [[Конфронси байналмилалӣ оид ба кумаки аввалияи тиббӣ]] ҳадафи таърихии Тандурустиро барои ҳама муайян мекунад. * 1988: Оғози [[Ташаббуси глобалии барҳамдиҳии полиомиелит|Ташаббуси ҷаҳонии маҳви полиомиелит]]. * 1990: [[Ҳамҷинсгароӣ|Ҳомосексуализм]] аз рӯйхати бемориҳои рӯҳӣ хориҷ карда шуд <ref>{{Cite web |url=https://denvistorii.ru/17-maya/vsemirnaia-organizatsiia-zdravookhraneniia-iskliuchila-gomoseksualnost.html |title=Всемирная организация здравоохранения исключила гомосексуальность из списка психических заболеваний |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2020-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027112222/http://denvistorii.ru/17-maya/vsemirnaia-organizatsiia-zdravookhraneniia-iskliuchila-gomoseksualnost.html }}</ref> * 2003: Қабул карда шуд — [[Конвенсияи чорчӯбаи ТУТ оид ба мубориза бо тамоку|Конвенсияи чаҳорчӯби ТУТ оид ба мубориза бо тамоку]]. * 2004: [[Стратегияи ҷаҳонӣ оид ба парҳез ва парҳез, фаъолияти ҷисмонӣ ва саломатӣ|Стратегияи глобалӣ оид ба парҳез ва парҳез, фаъолияти ҷисмонӣ ва саломатӣ]] қабул карда шуд. * 2005: Ассамблеяи Умумиҷаҳонии [[Қоидаҳои байналмилалии тандурустӣ|Тандурустӣ Қоидаҳои байналмилалии тандурустиро]] таҷдиди назар мекунад. == Сохтори СУТ == * [[Ассамблеяи умумиҷаҳонии тандурустӣ]] * [[Шӯрои иҷроияи ТУТ|Кумитаи иҷроия]] * [[Котиботи ТУТ|Котибот]] == Идораи марказии СУТ == СУТ дар [[Женева]], Швейтсария воқеъ аст. Сохтори марказӣ <ref>{{Cite web |url=http://www.who.int/about/structure/organigram/ru/index.html |title=Структура штаб-квартиры ВОЗ |accessdate=2021-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131025175529/http://www.who.int/about/structure/organigram/ru/index.html |archivedate=2013-10-25 }}</ref> : * Директори генералӣ * Муовини директори генералӣ * Дафтари Директори Генералӣ (ODG) Шуъбаҳо * Тандурустии оила, занон ва кӯдакон (FWC) * Системаҳои тандурустӣ ва инноватсия (HIS) * Роҳнамои умумӣ (GMG) * Бехатарии саломатӣ ва муҳити атроф (HSE) * ВИЧ / СПИД, сил, вараҷа ва бемориҳои хунукназаронаи тропикӣ (HTM) * Бемориҳои ғайрисироятӣ ва солимии рӯҳӣ (NMH) * Фалаҷи кӯдакон, ҳолатҳои фавқулодда ва ҳамкории кишварҳо (КУИ) == Роҳбарияти ТУТ == === Директори генералии ТУТ === Тибқи Конститутсияи ТУТ, [[Директори генералии ТУТ|Директори генералӣ]] аз ҷониби Ассамблеяи Умумиҷаҳонии Тандурустӣ бо пешниҳоди Шӯрои иҷроия таъйин карда мешавад. Давлатҳои аъзои СУТ пешниҳодҳои худро бо номзадҳо дар шакли муқарраршуда ба Раёсати иҷроия мефиристанд. Кумитаи иҷроия баррасии аввалияи пешниҳодҳоро барои номзадҳо анҷом медиҳад, рӯйхати мухтасари номзадҳоро тартиб медиҳад, бо онҳо мусоҳибаҳо мегузаронад, вазъи ҷисмонии номзадро арзёбӣ мекунад <ref>[http://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/EB130/B130_ID1-ru.pdf Выдвижение кандидатур на пост Генерального директора: записка юрисконсульта]</ref>. Гурӯҳи кории давлатҳои аъзо оид ба раванд ва усулҳои интихоби Директори генералии Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ таъсис дода шудааст <ref>[http://apps.who.int/gb/edg/r/R_index.html EDG]</ref>. === Директорони генералии ТУТ === * аз соли 2017 Доктор Тедрос Адханом Гебресиесус <ref>{{Cite web|url=http://www.who.int/dg/tedros/biography/ru/|title=Биография д-ра Тедроса Адханома Гебрейесуса|publisher=Всемирная организация здравоохранения|lang=ru|accessdate=2018-11-18}}</ref> ( [[Эфиопия]] ) * 2007-2017 доктор Маргарет Чан ( [[Ҷумҳурии Халқии Чин|ҶХЧ]] ) * 2006-2007 Доктор {{Тарҷума нашудааст 3|Андерс Нордстрём|Андерс Нордстрём|en|Anders Nordström}} <span style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span class="noprint" style="white-space: nowrap;"><span style="font-size:95%; position: relative; top:.4em;"><span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span></span></span></span> ( [[Шветсия]] ) (иҷрокунанда) * 2003-2006 доктор Ли Ҷонг Вук ( [[Ҷумҳурии Корея]] ) * 1998-2003 доктор Гро Харлем Брунтланд ( [[Нурвеж|Норвегия]] ) * 1988-1998 Доктор Хироши Накадзима ( [[Ҷопон]] ) * 1973-1988 доктор Ҳалфдан Малер ( [[Донморк|Дания]] ) * 1953-1973 доктор Марколино Гомес Кандау ( [[Бразилия]] ) * 1948-1953 Доктор Брок Чисҳолм ( [[Канада]] ) == Ҳадафҳои СУТ == * пешниҳоди тавсияҳои байналмилалӣ дар соҳаи тандурустӣ * муқаррар намудани стандартҳои саломатӣ * ҳамкорӣ бо ҳукуматҳои миллӣ барои таҳкими барномаҳои миллии тандурустӣ * таҳия ва интиқоли технологияҳои мувофиқ, иттилоотӣ ва стандартҳои саломатӣ. == Минтақаҳои фаъолияти СУТ == * Тақвият ва такмили хадамоти миллии тандурустӣ; * Пешгирӣ ва мубориза бо бемориҳои сироятӣ ва сироятӣ; * Ҳифз ва беҳтар намудани муҳити зист; * Тандурустии модару кӯдак; * Тайёр кардани кадрҳои тиббӣ; * Рушди таҳқиқоти биотиббӣ; * Омори санитарӣ. == Идораҳои минтақавии СУТ == [[Акс:World_Health_Organisation_regional_offices.svg|рост|мини|250x250пкс| Минтақаҳои ТУТ ва намояндагиҳои минтақавӣ:{{Legend|#9de678|Юго-Восточной Азии (Азиатское) — в [[Дели]] ([[Индия]])}}{{Legend|#7ae6ce|Западной части Тихого океана (Тихоокеанское) — в [[Манила|Маниле]] ([[Филиппины]])}}{{Legend|#e6e678|Восточно-Средиземноморское (Средиземноморское) — в [[Каир]]е ([[Египет]])}}{{Legend|#e078e6|Европейское — в [[Копенгаген]]е ([[Дания]])}}{{Legend|#e67878|Американское — в [[Вашингтон (округ Колумбия)|Вашингтоне]] ([[США]])}}{{Legend|#78aae6|стран [[Африка|Африки]] южнее Сахары (Африканское) — в [[Браззавиль|Браззавиле]] ([[Республика Конго|Конго]])}}]] Тибқи моддаи 44 Конститутсияи СУТ, байни солҳои 1949 ва 1952 намояндагиҳои минтақавии СУТ кушода шуданд: * [[Дафтари минтақавии Аврупо]] — дар [[Копенҳаген|Копенгаген]] ([[Донморк|Дания]]), * [[Дафтари минтақавии Амрико]] — [[Вашингтон (шаҳр)|Вашингтон]] ([[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]), * [[Дафтари минтақавии баҳри Миёназамин]] — дар [[Қоҳира]] ([[Миср]]), * [[Дафтари минтақавӣ оид ба Осиёи Ҷанубу Шарқӣ|Дафтари минтақавии Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]] — [[Деҳлӣ]] ([[Ҳиндустон]]), * [[Дафтари минтақавии Ғарбии Уқёнуси Ором]], дар [[Манила]], [[Филиппин]] * [[Дафтари минтақавии Африка]] дар [[Браззавил]]и [[Ҷумҳурии Конго|Конго]] Ин ба Ассамблеяи Умумиҷаҳонии Тандурустӣ ( [[Ассамблеяи умумиҷаҳонии тандурустӣ|АУТ]] ) имкон дод, ки принсипи «Як идора, як минтақа» -ро татбиқ кунад. Аксари қарорҳо дар сатҳи минтақавӣ, аз ҷумла муҳокимаи буҷаи СУТ ва қабули қарорҳо аз ҷониби аъзои ҷаласаи як идораи мушаххаси минтақавӣ қабул карда мешаванд <ref name="burci53">Burci, Vignes (2004). pp. 53-57.</ref>. Ҳар як идора кумитаи минтақавӣ дорад, ки соле як маротиба, одатан дар тирамоҳ ҷаласа мекунад. Дар ҷаласаи дафтари минтақавии СУТ намояндагони ҳар як кишвар ё узви шарик, аз ҷумла намояндагони он кишварҳое, ки пурра эътироф нашудаанд, ширкат меварзанд. Масалан, намояндаи [[Фаластин]] дар ҷаласаҳои Бюрои минтақавии баҳри Миёназамин иштирок мекунад. Ҳар як минтақаро намояндагии минтақавӣ муаррифӣ мекунад <ref name="burci53"/>. Дафтари минтақаро директори минтақавӣ роҳбарӣ мекунад, ки онро кумита интихоб мекунад. Дафтар барои тасдиқи қарорҳо масъул аст, гарчанде ки аз соли 2004 инҷониб ягон ҳолати бекор кардани қарорҳои кумитаи минтақа вуҷуд надорад. Раванди интихоби директорони минтақавӣ мавзӯи баҳсҳо буд, ки ҳеч фоидаи амалӣ намебахшад. Аз соли 1999 директорони минтақавӣ ба муҳлати панҷсола интихоб карда мешаванд <ref>{{Cite web|url=http://apps.who.int/gb/archive/pdf_files/WHA52/ew2.pdf|title=A year of change: Reports of the Executive Board on its 102nd and 103rd sessions|format=PDF|publisher=WHO|accessdate=2012-02-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/682Xi9e9G?url=http://apps.who.int/gb/archive/pdf_files/WHA52/ew2.pdf|archivedate=2012-05-30}}</ref>. Директори минтақавӣ роҳбари СУТ барои минтақаи худ мебошад. Директори минтақавӣ кормандони соҳаи тиб ва дигар мутахассисонро дар идораҳо ва марказҳои мутахассисон идора ва / ё назорат мекунад. Дар баробари Директори генералии СУТ ва роҳбарони идораҳои минтақавии СУТ, ки бо номи намояндагони СУТ дар минтақа маъруфанд, Директори минтақавӣ инчунин мақоми мустақими назорат дар минтақа мебошад. == Дигар офисҳои СУТ == * [[Агентии байналмилалии тадқиқот оид ба саратон|Агентии байналмилалии таҳқиқоти саратон]] — дар Лион ([[Фаронса]]). * [[Маркази рушди тандурустии ТУТ|Маркази рушди тандурустии СУТ]] — дар [[Кобе]] ([[Ҷопон]]). * [[ТУТ Дафтари Лион|СУТ Дафтари Лион]] — дар Лион ([[Фаронса]]). * [[ТУТ Маркази баҳри Миёназамин оид ба коҳиш додани хатари саломатӣ|СУТ Маркази баҳри Миёназамин оид ба коҳиш додани хатари саломатӣ]] — дар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] ([[Тунис]]). * [[Дафтари ТУТ дар Иттиҳоди Аврупо|Дафтари Иттиҳоди Аврупоии СУТ]] дар [[Брюссел]] ([[Белгия]]) ҷойгир аст. * [[Дафтари ТУТ оид ба пешгирӣ ва мубориза бо бемориҳои сироятӣ (Дафтари NCD)|Дафтари СУТ оид ба пешгирӣ ва мубориза бо бемориҳои сироятӣ (Дафтари NCD)]] — дар [[Маскав|шаҳри Москва,]] [[Русия]]. * [[Дафтари ТУТ дар Созмони Милали Муттаҳид|Дафтари СУТ дар СММ]] — дар [[Ню-Йорк]] ([[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]). * [[Дафтарҳои ТУТ дар Бонки Ҷаҳонӣ ва Хазинаи Байналмилалии Асъор|Дафтарҳои СУТ дар Бонки Ҷаҳонӣ ва Сандуқи Байналмилалии Пул]] — дар [[Вашингтон (шаҳр)|Вашингтон]] ([[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]). == Кори СУТ == Кори СУТ дар шакли Ассамблеяҳои Умумиҷаҳонии Тандурустӣ ташкил карда шудааст, ки дар он ҳар сол намояндагони давлатҳои аъзо масъалаҳои тандурустиро муҳокима мекунанд. Дар байни Ассамблеяҳо нақши асосии функсионалиро Кумитаи иҷроия мебозад, ки ба он намояндагони 30 давлат шомиланд (дар байни онҳо — 5 узви доимӣ: [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]], [[Русия]], [[Бритониё|Британияи Кабир]], [[Фаронса]] ва [[Ҷумҳурии Халқии Чин|Чин]]). Барои мубоҳиса ва машварат, СУТ мутахассисони сершумори машҳурро ҷалб мекунад, ки маводи техникӣ, илмӣ ва иттилоотӣ омода мекунанд, ҷаласаҳои шӯрои коршиносонро ташкил мекунанд. Фаъолияти табъу нашри СУТ, аз ҷумла ҳисоботи Директори генералӣ оид ба фаъолият, маводҳои оморӣ, ҳуҷҷатҳои кумитаҳо ва ҷаласаҳо, аз ҷумла ҳисоботи Ассамблея, кумитаҳои иҷроия, маҷмӯаҳои қарорҳо, маҷаллаҳои СУТ нашр мешаванд: Бюллетени WHO, WHO Chronicle, Форуми байналмилалии тандурустӣ, Тандурустии ҷаҳонӣ, Солномаи омори ҷаҳонии санитарӣ, як қатор монографияҳо ва ҳисоботи техникӣ. Забонҳои расмӣ англисӣ ва фаронсавӣ мебошанд, забонҳои корӣ (ба истиснои забонҳои ишорашуда) русӣ, испанӣ, арабӣ, чинӣ, олмонӣ мебошанд. Фаъолияти СУТ тибқи барномаҳои умумӣ дар тӯли 5-7 сол, банақшагирӣ барои 2 сол амалӣ карда мешаванд. Дар айни замон, самтҳои афзалиятнок инҳоянд: * Рушди системаҳои тандурустӣ дар кишварҳо мутобиқи қарор дар бораи принсипҳои асосии солимии миллӣ ( [[Соли 1970|1970]] ), ки масъулияти давлат, воситаҳои пешгирӣ, иштироки аҳолӣ, истифодаи дастовардҳои илм ва ғайраро ба таври возеҳ муайян мекунад. ва ғайра; * Омӯзиш ва такмили кормандони соҳаи тандурустӣ; * Рушди кумаки аввалияи тиббию санитарӣ тибқи Эъломияи Алмаато [[ЮНИСЕФ|СУТ—ЮНИСЕФ]] ([[Соли 1978|1978]]); * Ҳифз ва таҳкими саломатии гурӯҳҳои гуногуни аҳолӣ; * Ҳифзи муҳити зист; * Мубориза бар зидди бемориҳои сироятӣ ва паразитӣ, эмкунӣ ва эмкунӣ алайҳи бемориҳои асосии эпидемия; * Муҳофизат ва ташвиқи солимии равонӣ; * Таъмини саломатии модарон ва кӯдакон; * Маълумот дар бораи мушкилоти саломатӣ; * Барномаи васеъшудаи таҳқиқоти тиббии илмӣ; * Самтҳои дахлдори кумаки машваратӣ ва техникӣ ба кишварҳои аъзо. СУТ бисёр масъалаҳои муҳимро ҳал мекунад. Бо ташаббуси СУТ ва бо дастгирии фаъоли системаҳои миллии тандурустӣ (аз ҷумла [[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР]]) маъракаи нест кардани оспа дар ҷаҳон гузаронида шуд (ҳолати охирин соли 1981 ба қайд гирифта шудааст); маъракаи мубориза бо [[вараҷа]], ки паҳншавии он тақрибан 2 маротиба коҳиш ёфтааст, барномаи эмкунӣ алайҳи 6 бемории сироятӣ, ташкили ошкор ва мубориза бо [[ВНМО]], ташкили марказҳои истинодӣ ва иттилоотӣ дар бисёр иёлатҳо, ташаккул хадамоти кумаки аввалияи тиббию санитарӣ, мактабҳои тиббӣ, курсҳои омӯзишӣ ва ғ. Нақши асосии ТУТ дар расидан ба ин ҳадафҳо расонидани маслиҳатҳо, таҷриба ва кумаки техникӣ ба кишварҳо, инчунин пешниҳоди маълумоти зарурӣ барои омӯзонидани кишварҳо барои ҳалли мушкилоти асосии саломатӣ мебошад. СУТ то имрӯз муҳимтарин самтҳои фаъолияти системаҳои тандурустии миллиро муайян кардааст: ВИЧ / [[СПИД]], сил, вараҷа, мусоидат ба ҳомиладории бехатар — солимии модар ва кӯдак, солимии наврасон, солимии равонӣ, бемориҳои музмин. == Маблағгузории СУТ == 1) Сарпарасти асосии СУТ ИМА буд (15%) <ref name=":1">{{Cite news|title=Кто финансирует ВОЗ?|author=|url=https://vz.ru/question/2020/4/15/1034463.html|work=vz.ru|date=15 апреля 2020}}</ref>. 2) Маблағи дуввуме, ки ба СУТ интиқол дода мешавад, аз [[Билл Гейтс]] (10%) мебошад. Дақиқтараш, фонди муштараки ӯ бо ҳамсараш Мелинда - ӯ қавл додааст, ки 530 миллион интиқол медиҳад, онҳо асосан ба лоиҳаҳои африқоӣ хоҳанд рафт <ref name=":1"/>. 3) Саввум боз Билл Гейтс мебошад. Қариб. Ин дафъа — Эътилофи Ҷаҳонии Ваксинаҳо ва Иммунизатсия (GAVI), ки вай созмонҳои гуногуни хусусӣ ва давлатиро муттаҳид кардааст. СУТ аз GAVI 370 миллион (8%) мегирад <ref name=":1"/>. Ба даҳгонаи беҳтарин инчунин Британияи Кабир (8%), Олмон (6%) ва Бонки Ҷаҳонӣ (3%) дохиланд <ref name=":1"/>. Мувофиқи маълумоти вебсайти расмӣ <ref name="autogenerated20130210-1"/> дар солҳои 2006-2007 ҳаҷми умумии буҷети СУТ тақрибан 3,3 миллиард доллари ИМА-ро ташкил дод. Аз ин 28% саҳмҳои муназзами кишварҳои узви СУТ ва 72% саҳмҳои ихтиёрии давлатҳои аъзои СУТ, саҳмияҳои СММ, ташкилотҳои байниҳукуматӣ ва ғайриҳукуматӣ, фондҳо, ҳукуматҳои маҳаллӣ, бахши хусусӣ ва даромади фоизҳо мебошанд. Аз соли 2008, идоракунии СУТ ба натиҷаҳо дар асоси як нақшаи стратегии миёнамуҳлати шашсола (солҳои 2008-2013) бо се давраи буҷети дусола асос ёфтааст <ref>{{Cite web |url=http://www.who.int/about/resources_planning/ru/index.html |title=Ресурсы и планирование |accessdate=2021-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131223132524/http://www.who.int/about/resources_planning/ru/index.html |archivedate=2013-12-23 }}</ref>. Дар соли 2020, президенти ИМА [[Доналд Трамп]] эълом дошт, ки пардохтҳоро ба буҷаи Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ (СУТ) манъ мекунад, зеро он "масъулияти асосии худро иҷро накард ва бояд ба ҷавобгарӣ кашида шавад" <ref>{{Cite news|title=Трамп объявил о приостановке финансирования ВОЗ|author=|url=https://www.rbc.ru/politics/15/04/2020/5e96371f9a79477a73cb726f|work=РБК|date=15.04.2020}}</ref><ref>{{Cite news|title=Трамп объявил о разрыве отношений США c ВОЗ|author=|url=https://www.interfax.ru/world/710979|work=interfax.ru|date=29.05.2020}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|title="Распространяли китайскую дезинформацию о Covid-19": Трамп приостановил финансирование Всемирной организации здравоохранения|author=|url=https://www.bbc.com/russian/news-52289102|work=BBC Русская Служба|date=}}</ref>. СУТ борҳо ба кор ба манфиати Чин айбдор карда шудааст; чунин мешуморанд, ки Чин ба таври ғайримустақим тавассути Сандуқ тавассути созмонҳои мухталиф пули зиёдеро ба СУТ интиқол медиҳад <ref name=":1"/><ref name=":0">{{Cite news|title=ВОЗ облажалась»: Трамп упрекает организацию в работе на Китай|author=|url=https://www.gazeta.ru/politics/2020/04/14_a_13048333.shtml|work=gazeta.ru|date=14.04.2020}}</ref>.<blockquote>«СУТ дар ҳақиқат фош шуд. Бо баъзе сабабҳо, он ҳанӯз ҳам ба Чин нигаронида шудааст, гарчанде ки онро асосан Иёлоти Муттаҳида маблағгузорӣ мекунад. Мо инро хуб меомӯзем. Хушбахтона, ман маслиҳати онҳоро рад кардам, то марзҳои моро барои Чин барвақт боз кунанд. Чаро онҳо ба мо чунин тавсияи нодуруст доданд? "- гуфт Трамп <ref name=":0"/>.</blockquote> == Рӯзҳои ҷаҳонии СУТ ба системаи [[рӯзҳои байналмилалии СММ]] дохил карда шудаанд == * 4 феврал - [[Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо саратон]] * 24 март - [[Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо бемории сил]] * 7 апрел - [[Рӯзи ҷаҳонии тандурустӣ]] * 25 апрел - [[Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо вараҷа]] * 31 май - [[Рӯзи ҷаҳонии бидуни тамоку]] * 14 июн - [[Рӯзи умумиҷаҳонии донори хун]] * 28 июл - [[Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо гепатит]] * 10 сентябр - [[Рӯзи умумиҷаҳонии пешгирии худкушӣ|Рӯзи ҷаҳонии пешгирии худкушӣ]] * 28 сентябр - Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо бемории девонагӣ * 10 октябр - [[Рӯзи ҷаҳонии солимии равонӣ]] * 14 ноябр - Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо диабет * 15 ноябр - Рӯзи ҷаҳонии ёдбуди қурбониёни садамаҳои роҳ ''дар соли 2015 муқаррар карда шудааст; якшанбеи сеюми моҳи ноябр.'' == Рӯзҳои ҷаҳонӣ, ки аз ҷониби СУТ дастгирӣ карда мешаванд == Ин рӯзҳои ҷаҳонӣ ҷузъи системаи рӯзҳои байналмилалии СММ нестанд. * 27 сентябр - Рӯзи ҷаҳонии қалб ''ҳамчун рӯзи соли 2015 муқаррар карда шудааст; якшанбеи охири моҳи сентябр''. * 8 октябр - Рӯзи ҷаҳонии биноиш ''рӯзест дар соли 2015; панҷшанбеи дуюми октябр.'' * 24 октябр - Рӯзи ҷаҳонии фалаҷи атфол <ref>{{Cite web |url=http://www.endpolio.org/worldpolioday |title=«World Polio Day» (Всемирный день борьбы с полиомиелитом) — история инициативы на сайте www.endpolio.org |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2015-09-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925112736/http://www.endpolio.org/worldpolioday }}</ref> * 17 ноябр - Рӯзи ҷаҳонии зидди бемории музмини обструктивии шуш * 3 март - Рӯзи ҷаҳонии ҳифзи шунавоӣ == Сафирони хайрхоҳ == Сафирони ҳусни ният одамони маъруф аз олами санъат, адабиёт, вақтхушӣ, варзиш ва дигар соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ мебошанд, ки дар ҳамкории зич бо СУТ бо ҷалби таваҷҷуҳ ба кӯшишҳои солимии СУТ саҳм мегиранд. Директори генералӣ ба муҳлати ду сол таъйин кардааст.<ref>{{Cite web |url=http://www.who.int/goodwill_ambassadors/ru/index.html |title=Послы доброй воли |accessdate=2021-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131025175540/http://www.who.int/goodwill_ambassadors/ru/index.html |archivedate=2013-10-25 }}</ref> Сафирони хайрхоҳро бо волонтёрони ихтиёрӣ, ки тақрибан ҳар як шахсе шуда метавонад, ки ба талаботи беинсофона ҷавобгӯ бошад: синну сол аз 25-сола, маълумоти олӣ ва собиқаи корӣ, инчунин донистани забони англисӣ. Барои ӯ кофист, ки ба вебсайти ихтиёриёни СММ муроҷиат кунад. == Ислоҳоти СУТ == Бо дарназардошти сайти расмӣ <ref>{{Cite web|url=http://www.who.int/about/who_reform/process/ru/index.html|title=Общая информация о процессе реформы, начиная от первоначальных консультаций по будущему финансирования ВОЗ до настоящего времени|deadlink=yes|accessdate=2013-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130321163916/http://www.who.int/about/who_reform/process/ru/index.html|archivedate=2013-03-21}}</ref> : * Январи 2010: Директори генералии СУТ доктор Маргарет Чан машварати ғайрирасмиро оид ба ояндаи маблағгузории СУТ даъват намуд. Аммо, иштирокчиён саволҳои бештар муҳимро дар бораи нақш ва хусусияти кори СУТ ба миён гузоштанд. * Январи 2011: Иҷлосияи 128-уми Раёсати Иҷроия ба Котибот даъват кард, ки биниши куллии ислоҳотро таҳия кунад ва моҳи май барномаи муфассалтарро ба Маҷмааи Умумиҷаҳонии Тандурустӣ пешниҳод намояд. Се хишти сохтмон - афзалиятҳо, идоракунӣ ва идоракунӣ - муайян карда шуданд ва то имрӯз чаҳорчӯбаи ташкилии ин раванд боқӣ мондаанд. * Моҳи майи 2011: 64-умин Ассамблеяи Умумиҷаҳонии Тандурустӣ (WHA64) Директори генералӣ гузориши маҷмӯии "Ояндаи Маблағгузории СУТ" -ро пешниҳод кард, ки дар он унсурҳои самти умумии барномаи ислоҳот нишон дода шудааст. Давлатҳои аъзо қатъномае қабул карданд, ки самти умумии ислоҳотро тасдиқ мекунад. * 1-3 ноябри соли 2011: Ҷаласаи махсуси Шӯрои иҷроияи тақрибан 100 давлати аъзо дар бораи ҳар як се самти асосии фаъолият: ислоҳоти афзалиятҳо, идоракунӣ ва идоракунӣ қарор қабул кард. * 16-23 январи соли 2012: Иҷлосияи 130-юми Шӯрои иҷроия машваратҳоро бо давлатҳои аъзо оид ба рӯзномаи ислоҳот аз сар гирифт. * 26 феврали 2012: Ҷаласаи иттилоотӣ бо Котибот оид ба барномаҳои СУТ ва таъйиноти афзалиятнок. * 27-28 феврали соли 2012: Ҷаласаи давлатҳои аъзо оид ба барномаҳо ва муқаррароти афзалиятнок, ки ба он ноил гардид. * Моҳи майи соли 2012: Ассамблеяи 65-уми ҷаҳонии тандурустӣ (WHA65) натиҷаи мулоқоти кишварҳои узвро оид ба барномаҳо ва таъйини афзалиятҳо дар моҳи феврал тасдиқ кард. Як қатор ислоҳоти идоракунӣ ва идоракунии барномаро тасдиқ кард ва аз Котибот дархост карда шуд, ки амалҳои минбаъда, аз ҷумла амалисозии онҳоро анҷом диҳад. == Танкид == Фаъолияти СУТ дар робита бо вазъи атрофи [[зукоми хук]] дар [[соли 2009]], ки аз ҷониби Шӯрои Аврупо ҳамчун "қаллобии тиббӣ" тавсиф шудааст,<ref>[https://www.newsru.com/world/12jan2010/cochon_flu.html Свиной грипп — одна из медицинских афер столетия, считают в Совете Европы]</ref>. Он гоҳ СУТ ба иммунизатсияи оммавии аҳолӣ исрор кард <ref>[https://www.vesti.ru/doc.html?id=328151 ВОЗ по-прежнему настаивает на массовой иммунизации от гриппа A/H1N1]</ref>. Танҳо дар Русия барои хариди як ваксина алайҳи пандемияи вуҷуднадошта 4 миллиард рубл сарф шудааст; дар ИМА 138 миллион доза ваксинаи нолозим талаб карда шудааст. Дар ИА фоидаи дорусозон ба 7 миллиард евро расид. Ташкилот дар созиш бо дорусозони Рош Холдинг асос ёфтааст <ref>[https://www.vesti.ru/doc.html?id=327942 «Свиной грипп»: ВОЗ подозревают в сговоре с фармацевтами]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.meltingreality.com/svinoj-i-ptichij-gripp-epidemija/ |title=СВИНОЙ И ПТИЧИЙ ГРИПП. «ЭПИДЕМИИ» ПРИБЫЛИ |accessdate=2021-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125230210/http://www.meltingreality.com/svinoj-i-ptichij-gripp-epidemija/ |archivedate=2020-11-25 }}</ref>. Дар давраи пас аз пандемия, мунаққидон изҳор доштанд, ки СУТ хатарро аз роҳи паҳн кардани "тарсу ҳарос" ба ҷои "иттилооти фаврӣ" зиёд мекунад <ref>[http://www.nbcnews.com/id/36421914 ''WHO admits errors in handling flu pandemic: Agency accused of overplaying danger of the virus as it swept the globe.''] Posted by NBC News</ref>. Коршиносони соҳа эътироз карданд, ки пандемияи соли 2009 дар натиҷаи «ҳамкории бесобиқа миёни мақомоти соҳаи тандурустии ҷаҳонӣ, олимон ва истеҳсолкунандагон натиҷаи ҳамаҷониба ба пандемияро фароҳам овард, бо як қатор ваксинаҳо пас аз се моҳи эълони пандемия, барои истифода тасдиқ карда шуд. Ин ҷавоб танҳо ба шарофати омодагии васеъ дар даҳсолаи охир имконпазир гардид. ". [[Духтурони бидуни марз|Табибони Бидуни Марз]] СУТ-ро дар соли 2015 барои сарфи назар кардани таҳдиди эбола танқид карданд <ref>[https://tass.ru/obschestvo/1847685 «Врачи без границ» раскритиковали ВОЗ за недостаточную активность в борьбе с Эболой]</ref>. Вазорати тандурустии Русия ва [[Роспотребнадзор]] дар [[соли 2018]] гузориши СУТ дар бораи эпидемияи СПИД дар Русияро танқид карда, маълумоти дар он мавҷудбударо беасос ва аз будаш зиёд ҳисоб карданд <ref>[https://nplus1.ru/news/2018/11/30/rospotrebnadzor-is-unhappy Роспотребнадзор и Минздрав раскритиковали доклад ВОЗ о ВИЧ-инфекции]</ref>. Дар моҳи майи соли [[Соли 2020|2020,]] [[президенти ИМА]] [[Доналд Трамп]] СУТ-ро барои радди ислоҳот танқид кард ва роҳбарияти ташкилотро ба робитаҳои наздик бо Пекин айбдор кард, ки дар робита ба ин вай муносибатҳоро канда ва аз маблағгузорӣ маҳрум кард.<ref name=":2"/><ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/29/05/2020/5ed161b59a7947958d86d1cb|title=Трамп объявил о разрыве отношений США с ВОЗ|publisher=РБК|lang=ru|accessdate=2020-05-31}}</ref> == Дар синамо == * Ағбаи Кассандра (1976). Дар оғози филм, воқеаҳо дар қароргоҳи СУТ дар Женева рух медиҳанд. Як қатор аломатҳои филм кормандони СУТ мебошанд. * Сироят (2011). СУТ кӯшиш мекунад, ки паҳншавии вируси марговари пайдоиши номаълумро пешгирӣ кунад. * Инферно (2016; дар асоси романи ҳамноми Дэн Браун). Ин созмон талош дорад, ки пандемияи глобалиро пешгирӣ кунад, ки метавонад аз ҷониби вируси таҳиякардаи биотеррорист ба вуҷуд ояд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.who.int/ru Сомонаи расмии ТУТ ба забони русӣ] * [https://web.archive.org/web/20070216061407/http://ru.christiantoday.com/article/2134.htm ТУТ саҳми ташкилотҳои ба дин асосёфта дар ВИЧ / СПИД дар Африқоро эътироф мекунад]{{недоступная ссылка|число=21|месяц=05|год=2013|url=http://ru.christiantoday.com/article/2134.htm|id=20070213}} * [https://web.archive.org/web/20090903081458/http://www.euro.who.int/document/bca/rus0809r.pdf Созишномаи ҳамкорӣ дар ду сол]{{недоступная ссылка|число=21|месяц=05|год=2013|url=http://www.euro.who.int/document/bca/rus0809r.pdf|id=20090829}} байни Вазорати тандурустӣ ва рушди иҷтимоии Федератсияи Русия ва Дафтари минтақавии ТУТ дар Аврупо барои солҳои 2008/2009. [[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] [[Гурӯҳ:Муассисаҳои махсуси СММ]] o6yb8q7a3r3c35uwyouyr2v9atczj26 0 14036 1492261 1352712 2026-11-04T13:48:07Z Zosya95 54344 1492261 wikitext text/x-wiki # Йенс Леманн Голкипер [[Олмон]] # Абу Диаби ниммуҳофизатгар [[Фаронса]] # Бакари Саня муҳофизатгар [[Фаронса]] # Франсеск Фабрегас ниммуҳофизатгар [[Испания]] # Коло Туре муҳофизатгар [[Кот д'Ивуар]] # Филипп Сендерос муҳофизатгар [[Швейтcария]] # Томаш Роситски Ниммумуҳофизатгар [[Чехия]] # Фредрик Юнгберг ниммуҳофизатгар [[Шветсия]] # Эдуардо Да Силва ҳамлагар [[Бразилия]] # Вилльям Галлас муҳофизатгар [[Фаронса]] # Робин Ван Перси ҳамлагар [[Ҳолланд]] # Александр Глеб ниммуҳофизатгар [[Беларус]] # Денилсон ниммуҳофизатгар [[Бразилия]] # Мате Фламини ниммуҳофизатгар [[Фаронса]] # Александр Сонг ниммуҳофизатгар [[Камерун]] # Жилберто Силва ниммуҳофизатгар [[Бразилия]] # Йохан Джуру муҳофизатгар [[Кот д'Ивуар]] # Лукаш Фабиански Голкипер Полша # Гаэл Клиши муҳофизатгар[[Фаронса]] # Мануэл Алмуния дарвозабон [[Испания]] # Эммануэл Адебайор ҳамлагар [[Того]] # Никлас Бендтнер ҳамлагар [[Дания]] # Эммануэл Эбуэ муҳофизатгар Кот д'Ивуар # Дҷастин Хойт муҳофизатгар [[Англия]] # Тео Уолкотт ҳамлагар [[Англия]] # Мэттю Коннолли муҳофизатгар [[Англия]] # Гилберт ниммуҳофизатгар [[Англия]] # Марк Рэндалл ниммуҳофизатгар [[Англия]] # Арман Траоре муҳофизатгар [[Фаронса]] == Нигаред == * [[Портал:Футбол]] m95c1qdwqk9ab1y7wgw31yl5nz3pf72 0 14866 1492254 1314647 2026-11-04T13:39:11Z Zosya95 54344 1492254 wikitext text/x-wiki Дар зер '''феҳристи пойтахтҳои ҷаҳон''', гурӯҳбандишуда пар пояи қитъаҳои ҷаҳон оварда шудааст. == [[Аврупо]] == {| class="wikitable sortable" |+ |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Амстердам]] | {{NLD}} [[Нидерланд]] |- | 2. | [[Андорра-ла-Веля]] | {{AND}} |- | 3. | [[Афина (пойтахт)|Афина]] | {{GRE}} |- | 4. | [[Белград]] | {{SER}} |- | 5. | [[Берлин]] | {{DEU}} |- | 6. | [[Берн]] | {{CHE}} |- | 7. | [[Братислава]] | {{SVK}} [[Словакия]] |- | 8. | [[Брюссел]] | {{BEL}} |- | 9. | [[Будапешт]] | {{HUN}} |- | 10. | [[Бухарест]] | {{ROU}} [[Руминия]] |- | 11. | [[Вадутс]] | {{LIE}} |- | 12. | [[Валлетта]] | {{MLT}} |- | 13. | [[Варшава]] | {{POL}} [[Лаҳистон]] |- | 14. | [[Ватикан]] | {{VAT}} [[Ватикан]] |- | 15. | [[Вена]] | {{AUT}} |- | 16. | [[Вилнюс]] | {{LTU}} |- | 17. | [[Дублин]] | {{IRL}} |- | 18. | [[Загреб]] | {{CRO}} |- | 19. | [[Киев]] | {{UKR}} |- | 20. | [[Кишинёв]] | {{MDA}} [[Молдова]] |- | 21. | [[Копенгаген]] | {{DEN}} [[Дания]] |- | 22. | [[Лиссабон]] | {{POR}} |- | 23. | [[Лондон]] | {{GBR}} |- | 24. | [[Любляна]] | {{SLO}} |- | 25. | [[Люксембург (шаҳр)|Люксембург]] | {{LUX}} |- | 26. | [[Мадрид]] | {{ESP}} |- | 27. | [[Минск]] | {{BLR}} |- | 28. | [[Монако (шаҳр)|Монако]] | {{MCO}} |- | 29. | [[Маскав]] | {{RUS}} |- | 30. | [[Осло]] | {{NOR}} [[Норвегия]] |- | 31. | [[Порис]] | {{FRA}} [[Фаронса]] |- | 32. | [[Подгоритса]] | {{MNE}} |- | 33. | [[Прага]] | {{CZE}} |- | 34. | [[Рейкявик]] | {{ISL}} |- | 35. | [[Рига]] | {{LAT}} |- | 36. | [[Рим]] | {{ITA}} |- | 37. | [[Сан-Марино (шаҳр)|Сан-Марино]] | {{SMR}} [[Сан-Марино]] |- | 38. | [[Сараево]] | {{BIH}} |- | 39. | [[Скопе]] | {{MKD}} |- | 40. | [[София]] | {{BUL}} |- | 41. | [[Стокҳолм]] | {{SWE}} |- | 42. | [[Таллин]] | {{EST}} |- | 43. | [[Тирана]] | {{ALB}} |- | 44. | [[Ҳелсинкӣ]] | {{FIN}} [[Финланд]] |- | — |[[Донетск]] |[[File:Donetsk People's Republic flag.png|22px|border]] [[Ҷумҳурии Халқии Донетск]] |- | — |[[Луганск]] |[[File:Flag of the Lugansk People's Republic (Official).svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Халқии Луганск]] |- | — |[[Приштина]] |{{KOS}} |- | — |[[Тираспол]] |[[File:Flag of Transnistria (state).svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Приднестриёии Молдовиёӣ]] |} == [[Осиё]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Абузабӣ]] | {{UAE}} |- | 2. | [[Аммон]] | {{JOR}} |- | 3. | [[Анқара]] | {{TUR}} [[Туркия]] |- | 4. | [[Нурсултон]] | {{KAZ}} |- | 5. | [[Ашқобод]] | {{TKM}} |- | 6. | [[Бағдод]] | {{IRQ}} |- | 7. | [[Боку]] | {{AZE}} |- | 8. | [[Бангкок]] | {{THA}} [[Таиланд]] |- | 9. | [[Бандар-Сери-Бегаван]] | {{BRN}} |- | 10. | [[Байрут]] | {{LBN}} |- | 11. | [[Бишкек]] | {{KGZ}} |- | 12. | [[Вентян]] | {{LAO}} |- | 13. | [[Дакка]] | {{BGD}} |- | 14. | [[Димишқ]] | {{SYR}} [[Сурия]] |- | 15. | [[Деҳлӣ]] ([[Ню-Дели]]) | {{IND}} |- | 16. | [[Ҷакарта]] | {{IDN}} |- | 17. | [[Дили]] | {{TLS}} [[Тимор]] |- | 18. | [[Доҳа]] | {{QAT}} [[Қатар]] |- | 19. | [[Душанбе]] | {{TJK}} |- | 20. | [[Ереван]] | {{ARM}} |- | 21. | [[Уршалим]] | {{ISR}} |- | 22. | [[Исломобод]] | {{PAK}} [[Покистон]] |- | 23. | [[Кобул]] | {{AFG}} |- | 24. | [[Катманду]] | {{NPL}} [[Непал]] |- | 25. | [[Куала-Лумпур]] | {{MYS}} |- |- | 26. | [[Мале]] | {{MDV}} |- | 27. | [[Манама]] | {{BHR}} |- | 28. | [[Манила]] | {{PHL}} [[Филлипин]] |- | 29. | [[Маскат]] | {{OMN}} |- | 30. | [[Нейпйидо]] | {{MMR}} |- | 31. | [[Никосия]] | {{CYP}} |- | 32. | [[Пекин]] | {{CHN}} |- | 33. | [[Пномпен]] | {{KHM}} |- | 34. | [[Пхенян]] | {{PRK}} [[Кореяи Шимолӣ]] |- | 35. | [[Сана]] | {{YEM}} [[Яман]] |- | 36. | [[Сеул]] | {{KOR}} |- | 37. | [[Сингапур]] | {{SGP}} [[Сингапур]] |- | 38. | [[Тошканд]] | {{UZB}} |- | 39. | [[Тбилисӣ]] | {{GEO}} |- | 40. | [[Теҳрон]] | {{IRN}} |- | 41. | [[Токио]] | {{JPN}} |- | 42. | [[Тхимпху]] | {{BTN}} |- | 43. | [[Улан-Батор]] | {{MNG}} |- | 44. | [[Ханой]] | {{VNM}} [[Вйетнам]] |- | 45. | [[Шри-Ҷаяварденепура-Котте]] | {{LKA}} |- | 46. | [[Кувайт (шаҳр)|Кувайт]] | {{KWT}} |- | 47. | [[Ар-Риёз]] | {{SAU}} [[Арабистони Саъудӣ]] |- | — |[[Музаффаробод]] |[[File:Flag of Azad Kashmir.svg|22px|border]] [[Озод-Кашмир]] |- | — | [[Рамаллоҳ]] | {{PLE}}<ref>Протсесс государственного оформления Палестинских территорий не завершён.</ref> |- | — |[[Степанакерт]] |[[File:Flag of Artsakh.svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ]] |- | — |[[Сухумӣ]] |[[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Абхозистон]] |- | — | [[Тайпей]] | {{TWN}} [[Тайван]] |- | — |[[Схинвалӣ]] |[[File:Flag of South Ossetia.svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Осетияи Ҷанубӣ]] |} == [[Африқо]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Абуҷа]] | {{NGA}} [[Нигерия]] |- | 2. | [[Аддис-Абеба]] | {{ETH}} |- | 3. | [[Аккра]] | {{GHA}} |- | 4. | [[Алҷазира]] | {{DZA}} |- | 5. | [[Антананариву]] | {{MDG}} |- | 6. | [[Асмэра]] | {{ERI}} |- | 7. | [[Бамако]] | {{MLI}} |- | 8. | [[Бангӣ]] | {{CAF}} |- | 9. | [[Банҷул]] | {{GMB}} |- | 10. | [[Бисау]] | {{GNB}} |- | 11. | [[Браззавил]] | {{COG}} |- | 12. | [[Буҷумбура]] | {{BDI}} |- | 13. | [[Виктория (ҷазираҳои Сейшел)|Виктория]] | {{SYC}} |- | 14. | [[Виндхук]] | {{NAM}} [[Намибия]] |- | 15. | [[Габороне]] | {{BWA}} |- | 16. | [[Дакар]] | {{SEN}} [[Сенегал]] |- | 17. | [[Ҷибутӣ (шаҳр)|Ҷибутӣ]] | {{DJI}} |- | 18. | [[Ҷуба]] | {{Парчамбандӣ|Судони Ҷанубӣ}} |- | 19. | [[Додома]] | {{TZA}} [[Танзания]] |- | 20. | [[Қоҳира]] | {{EGY}} |- | 21. | [[Кампала]] | {{UGA}} [[Уганда]] |- | 22. | [[Кигали]] | {{RWA}} [[Руанда]] |- | 23. | [[Киншаса]] | {{COD}} |- | 24. | [[Конакри]] | {{GIN}} |- | 25. | [[Либревил]] | {{GAB}} |- | 26. | [[Лилонгве]] | {{MWI}} |- | 27. | [[Ломе]] | {{TGO}} [[Того]] |- | 28. | [[Луанда]] | {{AGO}} |- | 29. | [[Лусака]] | {{ZMB}} |- | 30. | [[Малабо]] | {{GNQ}} |- | 31. | [[Мапуту]] | {{MOZ}} |- | 32. | [[Масеру]] | {{LSO}} [[Лесото]] |- | 33. | [[Мбабане]] | {{SWZ}} [[Савзиленд]] |- | 34. | [[Могадишо]] | {{SOM}} [[Сомалӣ]] |- | 35. | [[Монровия]] | {{LBR}} |- | 36. | [[Морони]] | {{COM}} |- | 37. | [[Найроби]] | {{KEN}} |- | 38. | [[Нҷамена]] | {{TCD}} [[Чад]] |- | 39. | [[Ниамей]] | {{NER}} [[Нигер]] |- | 40. | [[Нуакшот]] | {{MRT}} |- | 41. | [[Порт-Луи]] | {{MUS}} |- | 42. | [[Порто-Ново]] | {{BEN}} |- | 43. | [[Прая]] | {{CPV}} |- | 44. | [[Претория]] | {{ZAF}} [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] |- | 45. | [[Рабат]] | {{MAR}} |- | 46. | [[Сан-Томе]] | {{STP}} [[Сан-Томе ва Принсипи]] |- | 47. | [[Триполӣ|Триполи]] | {{LBY}} [[Либиё]] |- | 48. | [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] | {{TUN}} [[Тунис]] |- | 49. | [[Уагадугу]] | {{BFA}} |- | 50. | [[Фритаун]] | {{SLE}} [[Серра-Леоне]] |- | 51. | [[Хараре]] | {{ZWE}} [[Зимбабве]] |- | 52. | [[Хартум]] | {{SDN}} [[Судан]] |- | 53. | [[Ямусукро]] | {{CIV}} |- | 54. | [[Яунде]] | {{CMR}} |- | — | [[Ҳаргейса]] | {{Парчамбандӣ|Сомалиланд}}<ref name="no">Не признано ни одним государствам мира.</ref> |- | — | Ал-Аюн | {{EH}} [[Саҳрои Ғарбӣ]] |} == [[Амрико]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Асунсион]] | {{PRY}} [[Парагвай]] |- | 2. | [[Бастер]] | {{KNA}} |- | 3. | [[Белмопан]] | {{BLZ}} |- | 4. | [[Богота]] | {{COL}} |- | 5. | [[Бразилиа]] | {{BRA}} |- | 6. | [[Бриджтаун]] | {{BRB}} |- | 7. | [[Буэнос-Айрес]] | {{ARG}} |- | 8. | [[Вашингтон (шаҳр)|Вашингтон]] | {{USA}} |- | 9. | [[Гавана]] | {{CUB}} |- | 10. | [[Гуатемала|Гватемала]] | {{GTM}} |- | 11. | [[Ҷорҷтаун]] | {{GUY}} |- | 12. | [[Каракас]] | {{VEN}} |- | 13. | [[Кастри]] | {{LCA}} |- | 14. | [[Кингстаун]] | {{VCT}} |- | 15. | [[Кингстон (Ямайка)|Кингстон]] | {{JAM}} |- | 16. | [[Кито]] | {{ECU}} |- | 17. | [[Лима]] | {{PER}} [[Перу]] |- | 18. | [[Манагуа]] | {{NIC}} [[Никарагуа]] |- | 19. | [[Мехико]] | {{MEX}} |- | 20. | [[Монтевидео]] | {{URY}} [[Уругвай]] |- | 21. | [[Нассау (Багамы)|Нассау]] | {{BHS}} |- | 22. | [[Оттава]] | {{CAN}} |- | 23. | [[Панама (шаҳр)|Панама]] | {{PAN}} |- | 24. | [[Парамарибо]] | {{SUR}} |- | 25. | [[Порт-о-Пренс]] | {{HTI}} |- | 26. | [[Порт-оф-Спейн]] | {{TTO}} [[Тринидад ва Тобаго]] |- | 27. | [[Розо]] | {{DMA}} |- | 28. | [[Сан-Салвадор]] | {{SLV}} [[Салвадор]] |- | 29. | [[Сан-Хосе (Коста-Рика)|Сан-Хосе]] | {{CRI}} |- | 30. | [[Санто-Доминго]] | {{DOM}} |- | 31. | [[Сантяго]] | {{CHL}} |- | 32. | [[Сент-Ҷонс]] | {{ATG}} |- | 33. | [[Сент-Ҷорҷес]] | {{GRD}} |- | 34. | [[Сукре (шаҳр)|Сукре]] | {{BOL}} |- | 35. | [[Тегусигалпа]] | {{HND}} |- | — | [[Кайенна]] | {{GUF}} |} == [[Австралия]] ва [[Уқёнусия]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Апиа]] | {{WSM}} [[Самоа]] |- | 2. | [[Веллингтон]] | {{NZL}} [[Зеландияи Нав]] |- | 3. | [[Канберра]] | {{AUS}} |- | 4. | [[Маҷуро]] | {{MHL}} [[Ҷазираҳои Маршал]] |- | 5. | [[Нгерулмуд]] | {{PLW}} [[Палау]] |- | 6. | [[Нукуалофа]] | {{TON}} [[Тонга]] |- | 7. | [[Паликир]] | {{FSM}} [[Микронезия]] |- | 8. | [[Порт-Вила]] | {{VUT}} [[Вануату]] |- | 9. | [[Порт-Морсби]] | {{PNG}} [[Гвинеяи Нав]] |- | 10. | [[Сува]] | {{FJI}} [[Фиҷӣ]] |- | 11. | [[Фунафути]] | {{TUV}} [[Тувалу]] |- | 12. | [[Хониара]] | {{SLB}} [[Ҷазираҳои Соломон]] |- | 13. | [[Тараваи Ҷанубӣ]] ([[Баирики]]) | {{KIR}} |- | 14. | ''{{comment|Пойтахти расмӣ надорад}}'' | {{NRU}} [[Науру]] |} == Ба ин ҷо ҳам нигаред == * [[Рӯйхати кишварҳо аз рӯи масоҳат]] * [[Феҳристи кишварҳои мустақил]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Столицы стран мира. — М.: Издательство политической литературы, 1965. * Весь мир. Города и столицы: Энциклопедический справочник. — Минск: Харвест, 1999. * ''Чекулаева Е.'' Столицы мира. — М.: АСТ, Астрель, 2004. * ''[[Густерин, Павел Вячеславович|Густерин П. В.]]'' Города Арабского Востока: Энциклопедический справочник. — М.: Восток—Запад, 2007. [[Гурӯҳ:Феҳристи пойтахтҳо| ]] [[Гурӯҳ:Феҳристи кишварҳо]] squkcpv07e9aczuziwpoxr4fprt9i9l 1492283 1492254 2026-11-04T16:13:01Z Шухрат Саъдиев 5132 Ботили нусхаи [[Special:Diff/1492254|1492254]] аз тарафи [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]]) 1492283 wikitext text/x-wiki Дар зер '''феҳристи пойтахтҳои ҷаҳон''', гурӯҳбандишуда пар пояи қитъаҳои ҷаҳон оварда шудааст. == [[Аврупо]] == {| class="wikitable sortable" |+ |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Амстердам]] | {{NLD}} [[Нидерланд]] |- | 2. | [[Андорра-ла-Веля]] | {{AND}} |- | 3. | [[Афина (пойтахт)|Афина]] | {{GRE}} |- | 4. | [[Белград]] | {{SER}} |- | 5. | [[Берлин]] | {{DEU}} |- | 6. | [[Берн]] | {{CHE}} |- | 7. | [[Братислава]] | {{SVK}} [[Словакия]] |- | 8. | [[Брюссел]] | {{BEL}} |- | 9. | [[Будапешт]] | {{HUN}} |- | 10. | [[Бухарест]] | {{ROU}} [[Руминия]] |- | 11. | [[Вадутс]] | {{LIE}} |- | 12. | [[Валлетта]] | {{MLT}} |- | 13. | [[Варшава]] | {{POL}} [[Лаҳистон]] |- | 14. | [[Ватикан]] | {{VAT}} [[Ватикан]] |- | 15. | [[Вена]] | {{AUT}} |- | 16. | [[Вилнюс]] | {{LTU}} |- | 17. | [[Дублин]] | {{IRL}} |- | 18. | [[Загреб]] | {{CRO}} |- | 19. | [[Киев]] | {{UKR}} |- | 20. | [[Кишинёв]] | {{MDA}} [[Молдова]] |- | 21. | [[Копенгаген]] | {{DEN}} [[Дания]] |- | 22. | [[Лиссабон]] | {{POR}} |- | 23. | [[Лондон]] | {{GBR}} |- | 24. | [[Любляна]] | {{SLO}} |- | 25. | [[Люксембург (шаҳр)|Люксембург]] | {{LUX}} |- | 26. | [[Мадрид]] | {{ESP}} |- | 27. | [[Минск]] | {{BLR}} |- | 28. | [[Монако (шаҳр)|Монако]] | {{MCO}} |- | 29. | [[Маскав]] | {{RUS}} |- | 30. | [[Осло]] | {{NOR}} [[Норвегия]] |- | 31. | [[Порис]] | {{FRA}} [[Фаронса]] |- | 32. | [[Подгоритса]] | {{MNE}} |- | 33. | [[Прага]] | {{CZE}} |- | 34. | [[Рейкявик]] | {{ISL}} |- | 35. | [[Рига]] | {{LAT}} |- | 36. | [[Рим]] | {{ITA}} |- | 37. | [[Сан-Марино (шаҳр)|Сан-Марино]] | {{SMR}} [[Сан-Марино]] |- | 38. | [[Сараево]] | {{BIH}} |- | 39. | [[Скопе]] | {{MKD}} |- | 40. | [[София]] | {{BUL}} |- | 41. | [[Стокҳолм]] | {{SWE}} [[Шветсия]] |- | 42. | [[Таллин]] | {{EST}} |- | 43. | [[Тирана]] | {{ALB}} |- | 44. | [[Ҳелсинкӣ]] | {{FIN}} [[Финланд]] |- | — |[[Донетск]] |[[File:Donetsk People's Republic flag.png|22px|border]] [[Ҷумҳурии Халқии Донетск]] |- | — |[[Луганск]] |[[File:Flag of the Lugansk People's Republic (Official).svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Халқии Луганск]] |- | — |[[Приштина]] |{{KOS}} |- | — |[[Тираспол]] |[[File:Flag of Transnistria (state).svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Приднестриёии Молдовиёӣ]] |} == [[Осиё]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Абузабӣ]] | {{UAE}} |- | 2. | [[Аммон]] | {{JOR}} |- | 3. | [[Анқара]] | {{TUR}} [[Туркия]] |- | 4. | [[Нурсултон]] | {{KAZ}} |- | 5. | [[Ашқобод]] | {{TKM}} |- | 6. | [[Бағдод]] | {{IRQ}} |- | 7. | [[Боку]] | {{AZE}} |- | 8. | [[Бангкок]] | {{THA}} [[Таиланд]] |- | 9. | [[Бандар-Сери-Бегаван]] | {{BRN}} |- | 10. | [[Байрут]] | {{LBN}} |- | 11. | [[Бишкек]] | {{KGZ}} |- | 12. | [[Вентян]] | {{LAO}} |- | 13. | [[Дакка]] | {{BGD}} |- | 14. | [[Димишқ]] | {{SYR}} [[Сурия]] |- | 15. | [[Деҳлӣ]] ([[Ню-Дели]]) | {{IND}} |- | 16. | [[Ҷакарта]] | {{IDN}} |- | 17. | [[Дили]] | {{TLS}} [[Тимор]] |- | 18. | [[Доҳа]] | {{QAT}} [[Қатар]] |- | 19. | [[Душанбе]] | {{TJK}} |- | 20. | [[Ереван]] | {{ARM}} |- | 21. | [[Уршалим]] | {{ISR}} |- | 22. | [[Исломобод]] | {{PAK}} [[Покистон]] |- | 23. | [[Кобул]] | {{AFG}} |- | 24. | [[Катманду]] | {{NPL}} [[Непал]] |- | 25. | [[Куала-Лумпур]] | {{MYS}} |- |- | 26. | [[Мале]] | {{MDV}} |- | 27. | [[Манама]] | {{BHR}} |- | 28. | [[Манила]] | {{PHL}} [[Филлипин]] |- | 29. | [[Маскат]] | {{OMN}} |- | 30. | [[Нейпйидо]] | {{MMR}} |- | 31. | [[Никосия]] | {{CYP}} |- | 32. | [[Пекин]] | {{CHN}} |- | 33. | [[Пномпен]] | {{KHM}} |- | 34. | [[Пхенян]] | {{PRK}} [[Кореяи Шимолӣ]] |- | 35. | [[Сана]] | {{YEM}} [[Яман]] |- | 36. | [[Сеул]] | {{KOR}} |- | 37. | [[Сингапур]] | {{SGP}} [[Сингапур]] |- | 38. | [[Тошканд]] | {{UZB}} |- | 39. | [[Тбилисӣ]] | {{GEO}} |- | 40. | [[Теҳрон]] | {{IRN}} |- | 41. | [[Токио]] | {{JPN}} |- | 42. | [[Тхимпху]] | {{BTN}} |- | 43. | [[Улан-Батор]] | {{MNG}} |- | 44. | [[Ханой]] | {{VNM}} [[Вйетнам]] |- | 45. | [[Шри-Ҷаяварденепура-Котте]] | {{LKA}} |- | 46. | [[Кувайт (шаҳр)|Кувайт]] | {{KWT}} |- | 47. | [[Ар-Риёз]] | {{SAU}} [[Арабистони Саъудӣ]] |- | — |[[Музаффаробод]] |[[File:Flag of Azad Kashmir.svg|22px|border]] [[Озод-Кашмир]] |- | — | [[Рамаллоҳ]] | {{PLE}}<ref>Протсесс государственного оформления Палестинских территорий не завершён.</ref> |- | — |[[Степанакерт]] |[[File:Flag of Artsakh.svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ]] |- | — |[[Сухумӣ]] |[[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Абхозистон]] |- | — | [[Тайпей]] | {{TWN}} [[Тайван]] |- | — |[[Схинвалӣ]] |[[File:Flag of South Ossetia.svg|22px|border]] [[Ҷумҳурии Осетияи Ҷанубӣ]] |} == [[Африқо]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Абуҷа]] | {{NGA}} [[Нигерия]] |- | 2. | [[Аддис-Абеба]] | {{ETH}} |- | 3. | [[Аккра]] | {{GHA}} |- | 4. | [[Алҷазира]] | {{DZA}} |- | 5. | [[Антананариву]] | {{MDG}} |- | 6. | [[Асмэра]] | {{ERI}} |- | 7. | [[Бамако]] | {{MLI}} |- | 8. | [[Бангӣ]] | {{CAF}} |- | 9. | [[Банҷул]] | {{GMB}} |- | 10. | [[Бисау]] | {{GNB}} |- | 11. | [[Браззавил]] | {{COG}} |- | 12. | [[Буҷумбура]] | {{BDI}} |- | 13. | [[Виктория (ҷазираҳои Сейшел)|Виктория]] | {{SYC}} |- | 14. | [[Виндхук]] | {{NAM}} [[Намибия]] |- | 15. | [[Габороне]] | {{BWA}} |- | 16. | [[Дакар]] | {{SEN}} [[Сенегал]] |- | 17. | [[Ҷибутӣ (шаҳр)|Ҷибутӣ]] | {{DJI}} |- | 18. | [[Ҷуба]] | {{Парчамбандӣ|Судони Ҷанубӣ}} |- | 19. | [[Додома]] | {{TZA}} [[Танзания]] |- | 20. | [[Қоҳира]] | {{EGY}} |- | 21. | [[Кампала]] | {{UGA}} [[Уганда]] |- | 22. | [[Кигали]] | {{RWA}} [[Руанда]] |- | 23. | [[Киншаса]] | {{COD}} |- | 24. | [[Конакри]] | {{GIN}} |- | 25. | [[Либревил]] | {{GAB}} |- | 26. | [[Лилонгве]] | {{MWI}} |- | 27. | [[Ломе]] | {{TGO}} [[Того]] |- | 28. | [[Луанда]] | {{AGO}} |- | 29. | [[Лусака]] | {{ZMB}} |- | 30. | [[Малабо]] | {{GNQ}} |- | 31. | [[Мапуту]] | {{MOZ}} |- | 32. | [[Масеру]] | {{LSO}} [[Лесото]] |- | 33. | [[Мбабане]] | {{SWZ}} [[Савзиленд]] |- | 34. | [[Могадишо]] | {{SOM}} [[Сомалӣ]] |- | 35. | [[Монровия]] | {{LBR}} |- | 36. | [[Морони]] | {{COM}} |- | 37. | [[Найроби]] | {{KEN}} |- | 38. | [[Нҷамена]] | {{TCD}} [[Чад]] |- | 39. | [[Ниамей]] | {{NER}} [[Нигер]] |- | 40. | [[Нуакшот]] | {{MRT}} |- | 41. | [[Порт-Луи]] | {{MUS}} |- | 42. | [[Порто-Ново]] | {{BEN}} |- | 43. | [[Прая]] | {{CPV}} |- | 44. | [[Претория]] | {{ZAF}} [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] |- | 45. | [[Рабат]] | {{MAR}} |- | 46. | [[Сан-Томе]] | {{STP}} [[Сан-Томе ва Принсипи]] |- | 47. | [[Триполӣ|Триполи]] | {{LBY}} [[Либиё]] |- | 48. | [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] | {{TUN}} [[Тунис]] |- | 49. | [[Уагадугу]] | {{BFA}} |- | 50. | [[Фритаун]] | {{SLE}} [[Серра-Леоне]] |- | 51. | [[Хараре]] | {{ZWE}} [[Зимбабве]] |- | 52. | [[Хартум]] | {{SDN}} [[Судан]] |- | 53. | [[Ямусукро]] | {{CIV}} |- | 54. | [[Яунде]] | {{CMR}} |- | — | [[Ҳаргейса]] | {{Парчамбандӣ|Сомалиланд}}<ref name="no">Не признано ни одним государствам мира.</ref> |- | — | Ал-Аюн | {{EH}} [[Саҳрои Ғарбӣ]] |} == [[Амрико]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Асунсион]] | {{PRY}} [[Парагвай]] |- | 2. | [[Бастер]] | {{KNA}} |- | 3. | [[Белмопан]] | {{BLZ}} |- | 4. | [[Богота]] | {{COL}} |- | 5. | [[Бразилиа]] | {{BRA}} |- | 6. | [[Бриджтаун]] | {{BRB}} |- | 7. | [[Буэнос-Айрес]] | {{ARG}} |- | 8. | [[Вашингтон (шаҳр)|Вашингтон]] | {{USA}} |- | 9. | [[Гавана]] | {{CUB}} |- | 10. | [[Гуатемала|Гватемала]] | {{GTM}} |- | 11. | [[Ҷорҷтаун]] | {{GUY}} |- | 12. | [[Каракас]] | {{VEN}} [[Венесуэла]] |- | 13. | [[Кастри]] | {{LCA}} |- | 14. | [[Кингстаун]] | {{VCT}} [[Сент-Висент ва Гренадинҳо]] |- | 15. | [[Кингстон (Ямайка)|Кингстон]] | {{JAM}} |- | 16. | [[Кито]] | {{ECU}} |- | 17. | [[Лима]] | {{PER}} [[Перу]] |- | 18. | [[Манагуа]] | {{NIC}} [[Никарагуа]] |- | 19. | [[Мехико]] | {{MEX}} |- | 20. | [[Монтевидео]] | {{URY}} [[Уругвай]] |- | 21. | [[Нассау (Багамы)|Нассау]] | {{BHS}} |- | 22. | [[Оттава]] | {{CAN}} |- | 23. | [[Панама (шаҳр)|Панама]] | {{PAN}} |- | 24. | [[Парамарибо]] | {{SUR}} |- | 25. | [[Порт-о-Пренс]] | {{HTI}} |- | 26. | [[Порт-оф-Спейн]] | {{TTO}} [[Тринидад ва Тобаго]] |- | 27. | [[Розо]] | {{DMA}} |- | 28. | [[Сан-Салвадор]] | {{SLV}} [[Салвадор]] |- | 29. | [[Сан-Хосе (Коста-Рика)|Сан-Хосе]] | {{CRI}} |- | 30. | [[Санто-Доминго]] | {{DOM}} |- | 31. | [[Сантяго]] | {{CHL}} |- | 32. | [[Сент-Ҷонс]] | {{ATG}} |- | 33. | [[Сент-Ҷорҷес]] | {{GRD}} |- | 34. | [[Сукре (шаҳр)|Сукре]] | {{BOL}} |- | 35. | [[Тегусигалпа]] | {{HND}} |- | — | [[Кайенна]] | {{GUF}} |} == [[Австралия]] ва [[Уқёнусия]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № <br />т/р ! Пойтахт ! Давлат |- | 1. | [[Апиа]] | {{WSM}} [[Самоа]] |- | 2. | [[Веллингтон]] | {{NZL}} [[Зеландияи Нав]] |- | 3. | [[Канберра]] | {{AUS}} |- | 4. | [[Маҷуро]] | {{MHL}} [[Ҷазираҳои Маршал]] |- | 5. | [[Нгерулмуд]] | {{PLW}} [[Палау]] |- | 6. | [[Нукуалофа]] | {{TON}} [[Тонга]] |- | 7. | [[Паликир]] | {{FSM}} [[Микронезия]] |- | 8. | [[Порт-Вила]] | {{VUT}} [[Вануату]] |- | 9. | [[Порт-Морсби]] | {{PNG}} [[Гвинеяи Нав]] |- | 10. | [[Сува]] | {{FJI}} [[Фиҷӣ]] |- | 11. | [[Фунафути]] | {{TUV}} [[Тувалу]] |- | 12. | [[Хониара]] | {{SLB}} [[Ҷазираҳои Соломон]] |- | 13. | [[Тараваи Ҷанубӣ]] ([[Баирики]]) | {{KIR}} |- | 14. | ''{{comment|Пойтахти расмӣ надорад}}'' | {{NRU}} [[Науру]] |} == Ба ин ҷо ҳам нигаред == * [[Рӯйхати кишварҳо аз рӯи масоҳат]] * [[Феҳристи кишварҳои мустақил]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Столицы стран мира. — М.: Издательство политической литературы, 1965. * Весь мир. Города и столицы: Энциклопедический справочник. — Минск: Харвест, 1999. * ''Чекулаева Е.'' Столицы мира. — М.: АСТ, Астрель, 2004. * ''[[Густерин, Павел Вячеславович|Густерин П. В.]]'' Города Арабского Востока: Энциклопедический справочник. — М.: Восток—Запад, 2007. [[Гурӯҳ:Феҳристи пойтахтҳо| ]] [[Гурӯҳ:Феҳристи кишварҳо]] rkmj5awnaqtr9fgzg3fnp3w73c59yg6 0 17391 1492315 1409183 2026-11-05T00:17:32Z ~2026-58707-72 164596 1492315 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Қӯрғонтеппа (мазмунҳо)}} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3;" ! colspan="2" bgcolor="#FF0000" | Вилояти Қӯрғонтеппа |-bgcolor="#FFFFFF" | colspan="2" align="center" bgcolor="#FFFFFF" | |-bgcolor="#FFFFFF" |-bgcolor="#FFFFFF"|Вилояти Қӯрғонтеппа]] |- !colspan="2" bgcolor="#008000" | Донистаниҳо |-bgcolor="#FFFFFF" |[[Кишвар]] : || [[Акс:State Emblem of the Soviet Union.svg|20px]] [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] [[Акс:Flag of the Soviet Union.svg|30px]] |-bgcolor="#FFFFFF" |[[Ҷумҳурӣ]] : || [[Акс:Coat_of_arms_of_Tajik_SSR.png|20px]] [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] [[Акс:Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Tajikistan (1991–1992).svg|30px]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Марказ: || [[Қӯрғонтеппа]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Замони таъсис : || [[5 ноябр ]]и [[2026]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Замони барқарор : || [[13 ноябр ]]и [[2026]] |-bgcolor="#FFFFFF" |- !colspan="2" bgcolor="BBDDFF" | Ҷуғрофиёи табиъӣ |-bgcolor="#FFFFFF" |Паҳноварӣ : || 12 600 км² |- |-bgcolor="#FFFFFF" | [[Шаҳр|Шумораи шаҳрҳо]] : || 1 |-bgcolor="#FFFFFF" | [[Шаҳр|Шумораи шаҳракҳо]] : || 13 |-bgcolor="#FFFFFF" | [[Ноҳия|Шумораи ноҳияҳо]] : || 11 |-bgcolor="#FFFFFF" |- !colspan="2" bgcolor="BBDDFF" | Мардум |-bgcolor="#FFFFFF" |Аҳолӣ ([[2026]]) : || 2 0000 000 кас |-bgcolor="#FFFFFF" |Забони расмӣ : || [[қурғанӣ]], [[тоҷикӣ]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Забонҳои гуфторӣ : ||[[тоҷикӣ]], [[забони тоҷикӣ |ӯзбекӣ]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Мазҳаб : || [[ҳанафӣ]] |-bgcolor="#FFFFFF" |- !colspan="2" bgcolor="BBDDFF" | Нишониҳо |-bgcolor="#FFFFFF" |Сарвожа : || |-bgcolor="#FFFFFF" |[[ISO 3166|ISO]]-намоя : || |-bgcolor="#FFFFFF" |Пешшумора : || |-bgcolor="#FFFFFF" |Нишонии почта : || 735140 |-bgcolor="#FFFFFF" |[[Замон]] : || [[UTC]]+5 |-bgcolor="#FFFFFF" |Шумораи мошинҳо : || ВҚ |} '''Вилояти Қӯрғонтеппа''' ({{lang-fa|'''ولایت قرغان‌تپه'''}}) — [[вилоят|воҳиди тақсимоти кишварӣ]] дар [[ Ҷумҳурии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар соли [[2026]] дуюм бора таъсис дода шудааст . Ин вилоят дар ҷануби кишвар, дар дараи рӯди [[Вахш]] ҷойгир ҳаст. Маркарзи идории вилоят шаҳри [[Қӯрғонтеппа]] ҳаст. == Таърих == Вилояти Қӯрғонтеппа бори нахуст дар соли [[1924]] ташкил шуд ва то соли [[1929]] вуҷуд дошт, аммо дар он сол ба округ табдил дода шуд. Соли [[1938]] округи Қӯрғонтеппа барҳам дода шуд ва сарзамини он бахше аз [[вилояти Сталинобод]] шуд. Дувум бор вилояти Қӯрғонтеппа бо Қарори Президиуми [[Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ]] аз [[7 январ]]и соли [[1944]] дар бахше аз сарзамини вилоятҳои Сталинобод ва Кӯлоб таъсис ёфт ва [[ноҳия]]ҳои [[Ноҳияи Ворошиловобод|Ворошиловобод]], [[Ноҳияи Данғара|Данғара]], [[Ноҳияи Хуросон|Даҳанакиик]], [[Ноҳияи Румӣ|Кагановичобод]], [[Ноҳияи Панҷ|Кировобод]], [[Ноҳияи Ҷомӣ|Куйбышев]], [[Ноҳияи Қурғонтеппа|Қӯрғонтеппа]], [[Ноҳияи Қубодиён|Микоянобод]], [[Ноҳияи Қумсангир|Молотовобод]], [[Ноҳияи Бохтар|Октябр]], [[Ноҳияи Ҷиликӯл|Ҷиликӯл]] ва [[Ноҳияи Шаҳритус|Шаҳритус]]ро дар бар мегирифт. Вилояти Қӯрғонтеппа бо Қарори Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ аз [[24 август]]и соли [[1947]] барҳам дода шуд ва сарзамини он тобеи ниҳодҳои раҳбарии ҷумҳурӣ ва бахше аз [[вилояти Кӯлоб]] шуд. Дар [[апрел]]и соли [[1977]] вилояти Қӯрғонтеппа севум бор таъсис дода шуд ва то сентябри соли [[1988]] мавҷуд буд. [[8 сентябр]]и соли [[1988]] бо [[вилояти Кӯлоб]] муттаҳид карда шуд ва [[вилояти Хатлон]]ро ташкил дод. [[24 январ]]и соли [[1990]] ба муддати кӯтоҳ вилояти Қӯрғонтеппа аз нав барқарор шуд. [[2 декабр]]и [[соли 1992]] вилояти номбурда комилан аз байн рафт ва ба [[вилояти Хатлон]] дохил гардид.<ref>[https://www.rusempire.ru/sssr/administrativno-territorialnoe-delenie-soyuznykh-respublik.html Административно-территориальное деление республик, входивших в состав СССР // Российская империя. История государства Российского]</ref>. ==Бахшбандии вилояти Қӯрғонтеппа дар соли 1988== {| class="wikitable" width= "50%" |- | colspan="12" style="text-align:center; background:#ffdead;"|'''Ноҳияҳои вилояти Қӯрғонтеппа дар соли 1988'''<ref>http://wwhp.ru/hatlon.htm{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! width=30% | Ноҳия ! width=30% | Марказ |- | Шаҳри [[Бохтар (шаҳр)|Қӯрғонтеппа]] || |- |[[Ноҳияи Вахш|Вахш]] || [[Вахш]] |- |[[Ноҳияи Ёвон|Ёвон]] || [[Ёвон]] |- |[[Ноҳияи Хуросон|Илич]] || [[Обикиик]] |- |[[Ноҳияи Ҷалолиддин Румӣ|Колхозобод]] || [[Ҳаловард|Колхозобод]] |- |[[Ноҳияи Бохтар|Коммунистӣ]] || [[Бохтар|Октябр]] |- |[[Ноҳияи Ҷомӣ|Куйбишев]] || [[Ҷомӣ|Куйбишев]] |- |[[Ноҳияи Қубодиён|Қубодиён]] || [[Қубодиён]] |- |[[Ноҳияи Қумсангир|Қумсангир]] || [[Қумсангир]] |- |[[Ноҳияи Панҷ|Панҷ]] || [[Панҷ]] |- |[[Ноҳияи Ҷиликӯл|Ҷиликӯл]] || [[Ҷиликӯл]] |- |[[Ноҳияи Шаҳритӯс|Шаҳритӯс]] || [[Шаҳритӯс]] |- |} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Вилоятҳои Тоҷикистон]] {{Қурғонтеппа-ҷуғ-пурра}} rojjmlwqnlpiwkznli6et7qk75aszbg 1492332 1492315 2026-11-05T04:04:55Z VASHGIRD 8035 Вироиши [[Special:Contributions/~2026-58707-72|~2026-58707-72]] ([[User talk:~2026-58707-72|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] анҷом дода буд 1409183 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Қӯрғонтеппа (мазмунҳо)}} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3;" ! colspan="2" bgcolor="#FF0000" | Вилояти Қӯрғонтеппа |-bgcolor="#FFFFFF" | colspan="2" align="center" bgcolor="#FFFFFF" | |-bgcolor="#FFFFFF" |-bgcolor="#FFFFFF"|Вилояти Қӯрғонтеппа]] |- !colspan="2" bgcolor="#008000" | Донистаниҳо |-bgcolor="#FFFFFF" |[[Кишвар]] : || [[Акс:State Emblem of the Soviet Union.svg|20px]] [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] [[Акс:Flag of the Soviet Union.svg|30px]] |-bgcolor="#FFFFFF" |[[Ҷумҳурӣ]] : || [[Акс:Coat_of_arms_of_Tajik_SSR.png|20px]] [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] [[Акс:Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Tajikistan (1991–1992).svg|30px]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Марказ: || [[Қӯрғонтеппа]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Замони таъсис : || [[7 январ]]и [[1944]]<br>[[апрел]]и [[1977]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Замони барҳам хурдан: || [[23 январ]]и [[1947]]<br>[[2 декабр]]и [[1988]] |-bgcolor="#FFFFFF" |- !colspan="2" bgcolor="BBDDFF" | Ҷуғрофиёи табиъӣ |-bgcolor="#FFFFFF" |Паҳноварӣ : || 12 600 км² |- |-bgcolor="#FFFFFF" | [[Шаҳр|Шумораи шаҳрҳо]] : || 1 |-bgcolor="#FFFFFF" | [[Шаҳр|Шумораи шаҳракҳо]] : || 13 |-bgcolor="#FFFFFF" | [[Ноҳия|Шумораи ноҳияҳо]] : || 11 |-bgcolor="#FFFFFF" |- !colspan="2" bgcolor="BBDDFF" | Мардум |-bgcolor="#FFFFFF" |Аҳолӣ ([[1987]]) : || 982 000 кас |-bgcolor="#FFFFFF" |Забони расмӣ : || [[русӣ]], [[тоҷикӣ]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Забонҳои гуфторӣ : ||[[тоҷикӣ]], [[забони узбакӣ|ӯзбекӣ]] |-bgcolor="#FFFFFF" |Мазҳаб : || [[ҳанафӣ]] |-bgcolor="#FFFFFF" |- !colspan="2" bgcolor="BBDDFF" | Нишониҳо |-bgcolor="#FFFFFF" |Сарвожа : || |-bgcolor="#FFFFFF" |[[ISO 3166|ISO]]-намоя : || |-bgcolor="#FFFFFF" |Пешшумора : || |-bgcolor="#FFFFFF" |Нишонии почта : || 735140 |-bgcolor="#FFFFFF" |[[Замон]] : || [[UTC]]+5 |-bgcolor="#FFFFFF" |Шумораи мошинҳо : || ТД |} '''Вилояти Қӯрғонтеппа''' ({{lang-fa|'''ولایت قرغان‌تپه'''}}) — [[вилоят|воҳиди тақсимоти кишварӣ]] дар [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Тоҷикистон]] дар солҳои [[1944]]—[[1947]] ва [[1973]]—[[1988]] буд. Ин вилоят дар ҷануби кишвар, дар дараи рӯди [[Вахш]] ҷойгир буд. Маркарзи идории вилоят шаҳри [[Қӯрғонтеппа]] буд. == Таърих == Вилояти Қӯрғонтеппа бори нахуст дар соли [[1924]] ташкил шуд ва то соли [[1929]] вуҷуд дошт, аммо дар он сол ба округ табдил дода шуд. Соли [[1938]] округи Қӯрғонтеппа барҳам дода шуд ва сарзамини он бахше аз [[вилояти Сталинобод]] шуд. Дувум бор вилояти Қӯрғонтеппа бо Қарори Президиуми [[Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ]] аз [[7 январ]]и соли [[1944]] дар бахше аз сарзамини вилоятҳои Сталинобод ва Кӯлоб таъсис ёфт ва [[ноҳия]]ҳои [[Ноҳияи Ворошиловобод|Ворошиловобод]], [[Ноҳияи Данғара|Данғара]], [[Ноҳияи Хуросон|Даҳанакиик]], [[Ноҳияи Румӣ|Кагановичобод]], [[Ноҳияи Панҷ|Кировобод]], [[Ноҳияи Ҷомӣ|Куйбышев]], [[Ноҳияи Қурғонтеппа|Қӯрғонтеппа]], [[Ноҳияи Қубодиён|Микоянобод]], [[Ноҳияи Қумсангир|Молотовобод]], [[Ноҳияи Бохтар|Октябр]], [[Ноҳияи Ҷиликӯл|Ҷиликӯл]] ва [[Ноҳияи Шаҳритус|Шаҳритус]]ро дар бар мегирифт. Вилояти Қӯрғонтеппа бо Қарори Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ аз [[24 август]]и соли [[1947]] барҳам дода шуд ва сарзамини он тобеи ниҳодҳои раҳбарии ҷумҳурӣ ва бахше аз [[вилояти Кӯлоб]] шуд. Дар [[апрел]]и соли [[1977]] вилояти Қӯрғонтеппа севум бор таъсис дода шуд ва то сентябри соли [[1988]] мавҷуд буд. [[8 сентябр]]и соли [[1988]] бо [[вилояти Кӯлоб]] муттаҳид карда шуд ва [[вилояти Хатлон]]ро ташкил дод. [[24 январ]]и соли [[1990]] ба муддати кӯтоҳ вилояти Қӯрғонтеппа аз нав барқарор шуд. [[2 декабр]]и [[соли 1992]] вилояти номбурда комилан аз байн рафт ва ба [[вилояти Хатлон]] дохил гардид.<ref>[https://www.rusempire.ru/sssr/administrativno-territorialnoe-delenie-soyuznykh-respublik.html Административно-территориальное деление республик, входивших в состав СССР // Российская империя. История государства Российского]</ref>. ==Бахшбандии вилояти Қӯрғонтеппа дар соли 1988== {| class="wikitable" width= "50%" |- | colspan="12" style="text-align:center; background:#ffdead;"|'''Ноҳияҳои вилояти Қӯрғонтеппа дар соли 1988'''<ref>http://wwhp.ru/hatlon.htm{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! width=30% | Ноҳия ! width=30% | Марказ |- | Шаҳри [[Бохтар (шаҳр)|Қӯрғонтеппа]] || |- |[[Ноҳияи Вахш|Вахш]] || [[Вахш]] |- |[[Ноҳияи Ёвон|Ёвон]] || [[Ёвон]] |- |[[Ноҳияи Хуросон|Илич]] || [[Обикиик]] |- |[[Ноҳияи Ҷалолиддин Румӣ|Колхозобод]] || [[Ҳаловард|Колхозобод]] |- |[[Ноҳияи Бохтар|Коммунистӣ]] || [[Бохтар|Октябр]] |- |[[Ноҳияи Ҷомӣ|Куйбишев]] || [[Ҷомӣ|Куйбишев]] |- |[[Ноҳияи Қубодиён|Қубодиён]] || [[Қубодиён]] |- |[[Ноҳияи Қумсангир|Қумсангир]] || [[Қумсангир]] |- |[[Ноҳияи Панҷ|Панҷ]] || [[Панҷ]] |- |[[Ноҳияи Ҷиликӯл|Ҷиликӯл]] || [[Ҷиликӯл]] |- |[[Ноҳияи Шаҳритӯс|Шаҳритӯс]] || [[Шаҳритӯс]] |- |} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Вилоятҳои Тоҷикистон]] {{тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}} oyy6llo9kgs55gxcued3htm3qgr93jp 0 45904 1492367 1343679 2026-11-05T06:11:51Z ~2026-58933-75 164648 /* Пайвандҳо */ 1492367 wikitext text/x-wiki '''Қалъаи Ҳисорак''' — [[ёдгории меъморӣ]], дар шимоли Тоҷикистон ([[ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ]], [[вилояти Суғд]]), дар канораи деҳаи Падаски [[ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ]] вокеъ аст. == Санагузорӣ == [[Қалъа]]и Ҳисорак ба асри III мансуб аст. == Таърих == [[Қалъа]]и Ҳисорак дар масоҳати 7 га қомат афрохта, хеле қадимист, таърихи беш аз 1800-сола дорад. Қалъа дар ҳудуди деҳаи Падаск ҷой гирифтааст ва ба замони ҳукмронии Деваштич рост меояд, ки пойтахти Масчоҳи куҳан, дар он замон будааст. Қалъа аз се бахш: "Шоҳнишин", "Куҳандиз" ва "Шаҳристон" иморат ёфта, ки алҳол ҳама зери хок мондааст. Осорҳои зиёд пайдо гардидаанд, ки ба [[Маздаясно|фарҳанги зардуштӣ]] марбут мебошанд. Қалъаи Ҳисорак аз ҷиҳати аҳамияти омӯзиш ба "Қаҳқаҳа" баробар аст ва аз ҳама бузургтарин иншооти таърихии водии Зарафшон маҳсуб мешавад. Дар қисмати ғарбии [[қалъа]] [[ҳавз]]ҳоро дарёфт кардаанд, ки аз он ҷо ба қалъа [[об]] мерафт. Об ба ин ҳавзҳо аз чашмаи Лолахон тавассути лӯлаҳои сафолии дар зеризамин нуҳуфта меомад. Ва ин низоми обёрии замони куҳанро низоми обёрии корезӣ мегуфтанд, ки сар то сари ин минтақа маъмул буд. Дар қисмати ҷанубии қа-лъа дарвоза - арки воридшавӣ мавҷуд аст, ки ин ягона вурудгоҳ-роҳи ба қалъа ворид шудан асту халос. Қалъа дигар аз ягон ҷониб роҳи даромад надорад. Бостоншиносон чандин иншоотҳои ҳайратангези ин қалъаро аз зеризамин кофта баровардаанд, ки муҳимтаринаш толори дуошёнаи дарозиаш 19-метр мебошад. Ҳамчунин хонаҳои бисёреро, бо тарзи меъмории хос ва ороиши ҷолиб вобаста ба давру замонҳои гуногун пайдо намудаанд. Масалан, хонаеро дарёфт намудаанд, ки "Оташкада" ном дорад ва ба ҷониби офтоббаро нигаронда шудааст. Маълум, ки ин ҷои ибодатгоҳи оташпарастии [[Оташпарастӣ|Зардуштиён]] буд. == Пайвандҳо == [http://www.millat.tj/tarih/3893-qalai-hisorak.html Қалъаи Ҳисорак] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131221233617/http://millat.tj/tarih/3893-qalai-hisorak.html |date=2013-12-21 }} [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Қалъаҳои таърихии Тоҷикистон]] 8ldmjz5oyffm2d89etz6c5c0xyybgca 0 58804 1492262 1453992 2026-11-04T13:48:27Z Zosya95 54344 1492262 wikitext text/x-wiki '''Рӯзи Сарқонун''' ё '''Рӯзи Конститутсия''' рӯзест, ки он рӯз сарқонун дар кишвар қабул ва ё ба имзо расидааст.<ref>Аз Википедиаи инглисӣ Wikipedia contributors. "Constitution Day." Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikipedia, The Free Encyclopedia, 6 Dec. 2013. Web. 29 Apr. 2014.</ref> * [[Абхазия]], 26 ноябр (1994). Ниг. [[Сарқонуни Абхазия]], [[Идҳои оммавии Абхазия]]. * [[Андорра]], 14 март (1993). Ниг. [[Сарқонуни Andorra]]. * [[Аргентина]], 1 май (1853). Ниг. [[Сарқонуни Аргентина]]. ''иди оммавӣ нест'' * [[Арманистон]], 5 июл 5 (1995). Ниг. [[Идҳои оммавӣ дар Арманистон]]. * [[Австралия]], 9 июл (1900). Ниг. [[Сарқонуни Австралия]]. ''иди оммавӣ нест.'' * [[Озарбойҷон]], 12 ноябр 12 (1995). Ниг. [[Идҳои оммавӣ дар Озарбойҷон]]. * [[Беларус]], 15 март (1994). Ниг. [[Идҳои оммавӣ дар Беларус]]. * [[Белгия]], 15 ноябр. ''Dag van de Dynastie – Jour de la Dynastie'' (Dynasty Day) * [[Бразилия]], 15 ноябр (1889). ''Dia da Proclamação da República'' (Republic Day) ''public holiday'' * [[Камбоҷа]], 24 сентябр (1993?). Ниг. [[Идҳои оммавӣ дар Камбоҷа]]. * [[Cook Islands]], 4 август (1965). ''Te Maevea Nui Celebrations''. Ниг. [[:en:Cook Islands#Public holidays]] ва [[:en:Politics of the Cook Islands#Constitution]]. * [[Дания]], июн 5 (1849, 1953). Ниг. [[Рӯзи Сарқонун Day (Дания)]]. * [[Ҷумҳурии Доминикан]], ноябр6 (1844). Ниг. [[Таърихи Ҷумҳурии Доминикан]]. * [[Ҷазоири Фарое]], 5 июн * [[Иёлоти Федеративии Микронезия]], 10 май (1979). * [[Олмон]], 23 май (1949). Ниг. [[:en:Basic Law for the Federal Republic of Олмон]]. ''иди оммавӣ нест'' * [[Ҳиндустон]], 26 ноябр (1949). [[Ҳиндустонn Constitution]] was adopted by the Constituent Assembly on 26 November. Celebrated all over Ҳиндустон.''иди оммавӣ нест''. * [[Индонезия]], 18 август (1945). ''иди оммавӣ нест''. * [[Ҷумҳурии Ирландия|Ирландия]], 29 декабр (1937). ''иди оммавӣ нест''. * [[Италия]], 1 январ (1948). * [[Жопун]], 3 май (1947). Ниг. [[:en:Constitution Memorial Day]], [[Сарқонуни Жопун]]. * [[Қазоқистон]], 30 август * [[Қирғизистон]], 5 май (1993). Ниг. [[Сарқонуни Қирғизистон]]. * [[Латвия]], 1 май (1920). Ниг. [[Сарқонуни Латвия]]. * [[Литва]], 25 октябр (1992). Ниг. [[Сарқонуни Литва]]. * [[Ҷазоири Маршал]], 1 май (1979). Ниг. [[:en:Compact of Free Association]]. * [[Молдивҳо]], 22 декабр * [[Мексика]], 5 феврал (1917). Ниг. [[Сарқонуни Мексика]]. * [[Муғулистон]], 26 ноябр (1924). * [[Недерланд]], 15 декабр . [[:en:Koninkrijksdag]] * [[Ниию]], 19 октябр (1974). * [[Кореяи Шимолӣ]], декабр 27. Ниг. [[Идҳои оммавӣ дар Кореяи Шимолӣ]]. * [[Норвеж]], 17 май (1814). Ниг. [[Рӯзи Сарқонуни Норвеж]]. * [[Покистон]], 13 август (1973). * [[Филиппин]]. 2 феврал (1987). * [[Лаҳистон]], 3 май (1791). * [[Пуэрто Рико]], 25 июл (1952). Ниг. [[Сарқонуни Пуэрто Рико]], [[Идҳо дар Пуэрто Рико]]. * [[Руминия]], 8 декабр (1991). Ниг. [[Идҳо дар Руминия]]. * [[Русия]], 12 декабр (1993). ''иди оммавӣ нест since 2005.'' * [[Сербия]], 15 феврал (1835). Ниг. [[Сербия#Сербияn holidays]]. * [[Словакия]], 1 сентябр (1992). Ниг. [[Идҳои миллӣ дар Словакия]]. * [[Кореяи Ҷанубӣ]], 17 июл (1948). Ниг. [[Рӯзи Сарқонун (Кореяи Ҷанубӣ)]]. * [[Испания]], 6 декабр (1978). Ниг. [[:en:Spanish constitutional referendum, 1978]]. * [[Шветсия]], 6 июн (1809, 1974). Ниг. [[:en:Instrument of Government (1809)]]. * [[Тайван|Ҷумҳурии Чин]], 25 декабр (1946). Ниг. [[Сарқонуни Ҷумҳурии Чин]], [[Идҳо дар Тайван]]. * [[Тоҷикистон]], 6 ноябр (1994). Ниг. [[Идҳои оммавӣ дар Тоҷикистон]]. [[Рӯзи Сарқонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон]] * [[Тайланд]], 10 декабр (1932). Ниг. [[Идҳои оммавӣ дар Тайланд]]. * [[Украина]], 28 июн (1996). Ниг. [[Рӯзи Сарқонун (Украина)]]. * [[ИМА]], 17 сентябр (1787). Ниг. [[Рӯзи Сарқонун (ИМА)]]. * [[Уругвай]], 18 июл (1830). Ниг. [[Сарқонуни Уругвай]]. * [[Ӯзбекистон]], 8 декабр (1992). Рӯзи Сарқонуни Ҷумҳурии Ӯзбекистон * [[Вануату]], 5 октябр (1979). Ниг. [[Сарқонуни Вануату]] == Нигаред низ == * [[Иди оммавӣ]] * [[Рӯзи миллӣ]] * [[Рӯзи парчам]] * [[Рӯзи Ҷумҳурӣ]] * [[Рӯзи Истиқлол]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Рӯзҳои Сарқонун]] 4ayy0p6glx9580jlfe5aizb2ih8r606 0 60353 1492354 1399396 2026-11-05T04:54:05Z VASHGIRD 8035 1492354 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Антон Петрович Недзветский |номи аслӣ = Антон Петрович Недзветский |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1902 |зодгоҳ = |таърихи даргузашт = 1992 |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |фазои илмӣ = гидрогеология ва мелиоратсия |ҷойҳои кор = |дараҷаи илмӣ = {{дараҷаи илмӣ |доктор|илмҳои геология ва минералогия}} (1971) |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = Институти кӯҳии Ленинград |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = Геологи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1972) орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», «Дӯстии халқҳо,» медалҳои «Барои меҳнати аъло», «Барои меҳнати шоиста», «Барои меҳнати шоиста дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945)». |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} ''' Антон Петрович Недзветский''' (1902—1992) — олим, доктори илмҳои геология ва минералогия, Академики [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] ([[1953]]). [[Геологи шоистаи ҶШС Тоҷикистон]] (1972). == Зиндагинома == Институти кӯҳии Ленинградро хатм кардааст (1934), ихтисос — «геология»). Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: геологияи Помир, Тоҷикистони Марказӣ, Қаромазор. Саргеологи Садорати геологии Тоҷикистон (1947—1953), ноиби президенти [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] (1953—1957), муовини Раиси Кумитаи давлатии ҳамоҳангсози корҳои илмиву тадқиқотии Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон (1957—1972), мушовири [[Институти геологияи АИ Тоҷикистон|Институти геологияи]] [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] (1972—1992). == Ҷоизаҳо == * Геологи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1972) * орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, * «Нишони Фахрӣ», * "Дӯстии халқҳо, " * медалҳои «Барои меҳнати аъло», * «Барои меҳнати шоиста», * «Барои меҳнати шоиста дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941—1945)».<ref>Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с. с</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://anrt.tj/index.php/tj/a-zoi-ai-t/ajati-shakhs-az-soli-1951/a-zoi-pajvastai АЪЗОИ ПАЙВАСТАИ АИ ҶТ АЗ СОЛИ 1951] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170918144546/http://anrt.tj/index.php/tj/a-zoi-ai-t/ajati-shakhs-az-soli-1951/a-zoi-pajvastai |date=2017-09-18 }} [[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]] 0c58b21caj4cgy33iou9oe2gwsidtx7 1492355 1492354 2026-11-05T04:54:33Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Недзветский Антон Петрович]] to [[Антон Недзветский]] over redirect 1492354 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Антон Петрович Недзветский |номи аслӣ = Антон Петрович Недзветский |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1902 |зодгоҳ = |таърихи даргузашт = 1992 |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |фазои илмӣ = гидрогеология ва мелиоратсия |ҷойҳои кор = |дараҷаи илмӣ = {{дараҷаи илмӣ |доктор|илмҳои геология ва минералогия}} (1971) |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = Институти кӯҳии Ленинград |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = Геологи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1972) орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», «Дӯстии халқҳо,» медалҳои «Барои меҳнати аъло», «Барои меҳнати шоиста», «Барои меҳнати шоиста дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945)». |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} ''' Антон Петрович Недзветский''' (1902—1992) — олим, доктори илмҳои геология ва минералогия, Академики [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] ([[1953]]). [[Геологи шоистаи ҶШС Тоҷикистон]] (1972). == Зиндагинома == Институти кӯҳии Ленинградро хатм кардааст (1934), ихтисос — «геология»). Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: геологияи Помир, Тоҷикистони Марказӣ, Қаромазор. Саргеологи Садорати геологии Тоҷикистон (1947—1953), ноиби президенти [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] (1953—1957), муовини Раиси Кумитаи давлатии ҳамоҳангсози корҳои илмиву тадқиқотии Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон (1957—1972), мушовири [[Институти геологияи АИ Тоҷикистон|Институти геологияи]] [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] (1972—1992). == Ҷоизаҳо == * Геологи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1972) * орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, * «Нишони Фахрӣ», * "Дӯстии халқҳо, " * медалҳои «Барои меҳнати аъло», * «Барои меҳнати шоиста», * «Барои меҳнати шоиста дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941—1945)».<ref>Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с. с</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://anrt.tj/index.php/tj/a-zoi-ai-t/ajati-shakhs-az-soli-1951/a-zoi-pajvastai АЪЗОИ ПАЙВАСТАИ АИ ҶТ АЗ СОЛИ 1951] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170918144546/http://anrt.tj/index.php/tj/a-zoi-ai-t/ajati-shakhs-az-soli-1951/a-zoi-pajvastai |date=2017-09-18 }} [[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]] 0c58b21caj4cgy33iou9oe2gwsidtx7 1492359 1492355 2026-11-05T04:55:54Z VASHGIRD 8035 1492359 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Антон Петрович Недзветский |номи аслӣ = Антон Петрович Недзветский |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1902 |зодгоҳ = |таърихи даргузашт = 1992 |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |фазои илмӣ = гидрогеология ва мелиоратсия |ҷойҳои кор = |дараҷаи илмӣ = {{дараҷаи илмӣ |доктор|илмҳои геология ва минералогия}} (1971) |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = Институти кӯҳии Ленинград |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = Геологи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1972) орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», «Дӯстии халқҳо,» медалҳои «Барои меҳнати аъло», «Барои меҳнати шоиста», «Барои меҳнати шоиста дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945)». |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} ''' Антон Петрович Недзветский''' (1902—1992) — олим, доктори илмҳои геология ва минералогия, Академики [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] ([[1953]]). [[Геологи шоистаи ҶШС Тоҷикистон]] (1972). == Зиндагинома == Институти кӯҳии Ленинградро хатм кардааст (1934), ихтисос — «геология»). Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: геологияи Помир, Тоҷикистони Марказӣ, Қаромазор. Саргеологи Садорати геологии Тоҷикистон (1947—1953), ноиби президенти [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] (1953—1957), муовини Раиси Кумитаи давлатии ҳамоҳангсози корҳои илмиву тадқиқотии Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон (1957—1972), мушовири [[Институти геологияи АИ Тоҷикистон|Институти геологияи]] [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] (1972—1992). == Ҷоизаҳо == * Геологи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1972) * ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, * ордени «Нишони Фахрӣ», * ордени «Дӯстии халқҳо», * медали «Барои меҳнати аъло», * медали «Барои меҳнати шоиста», * медали «Барои меҳнати шоиста дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941—1945)».<ref>Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с. с</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://anrt.tj/index.php/tj/a-zoi-ai-t/ajati-shakhs-az-soli-1951/a-zoi-pajvastai АЪЗОИ ПАЙВАСТАИ АИ ҶТ АЗ СОЛИ 1951] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170918144546/http://anrt.tj/index.php/tj/a-zoi-ai-t/ajati-shakhs-az-soli-1951/a-zoi-pajvastai |date=2017-09-18 }} [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]] 1gtuvdev1gx1lbgbh4osgubnjgx5bqo 0 60715 1492257 1462276 2026-11-04T13:43:26Z Zosya95 54344 1492257 wikitext text/x-wiki {{Созмон}} [[Акс:Paris View from the Eiffel Tower first floor École Militaire.jpg|thumb|шаҳри [[Париж]] [[Франсия|Фаронса]]]] '''ЮНЕСКО''' ({{lang-en|UNESCO}}), '''Созмони омӯзишӣ, илмӣ ва фарҳангии Милали Муттаҳид'''; '''Идораи илму фарҳанги Созмони Милали Муттаҳид''' ({{lang-en| United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}<ref>{{Cite web|title=UNESCO|url=https://en.unesco.org/|website=UNESCO|accessdate=25 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130925093242/http://en.unesco.org/|archivedate=25 September 2013}}</ref>) — як созмони тахассусии [[Созмони Милали Муттаҳид]], ки бо ҳадафи кумак ба «эҷоди сулҳ, решакан кардани фақр, тавсеъаи пойдор ва гуфтугӯи байнифарҳангӣ аз тариқи омӯзиш, улум, фарҳанг, иртиботот ва иттилоот» ба вуҷуд омадааст<ref>{{Cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/unesco/about-us/who-we-are/introducing-unesco/|title=Introducing UNESCO|publisher=UNESCO|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110818121902/http://www.unesco.org/new/en/unesco/about-us/who-we-are/introducing-unesco|archivedate=18 August 2011|accessdate=8 August 2011}}</ref><ref name="history">{{Cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/unesco/about-us/who-we-are/history/|title=UNESCO history|publisher=UNESCO|accessdate=23 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100409011030/http://www.unesco.org/new/en/unesco/about-us/who-we-are/history/|archivedate=9 April 2010}}</ref> ва ҷонишини Кумитаи байнулмилалии ҳамкории андешамандонаи [[Ҷомеъаи Милал]] аст<ref name="intellectualcooperation">{{Cite book|last=Grandjean|first=Martin|date=2018|title=Les réseaux de la coopération intellectuelle. La Société des Nations comme actrice des échanges scientifiques et culturels dans l'entre-deux-guerres|trans-title=The Networks of Intellectual Cooperation. The League of Nations as an Actor of the Scientific and Cultural Exchanges in the Inter-War Period|url=https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01853903/document|location=Lausanne|publisher=Université de Lausanne|accessdate=5 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912022034/https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01853903/document|archivedate=12 September 2018}} ([http://www.martingrandjean.ch/the-networks-of-intellectual-cooperation/ English summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322103701/http://www.martingrandjean.ch/the-networks-of-intellectual-cooperation/|date=22 March 2019}}).</ref>. == Таърих == Низомномаи ЮНЕСКО [[16 ноябр]]и [[соли 1945]] дар Конфронси [[Лондон]] қабул карда шудааст. Он фаъолияти худро баъд аз ба нигоҳдорӣ супоридани санадҳо аз тарафи 20 давлат, ноябри соли [[1946]] оғоз намуд. Дар айни замон аъзои ин ташкилот аз 193 давлат иборат аст. ЮНЕСКО — ташкилотест, ки дар низомаи [[Созмони Милали Муттаҳид]] дарҷ гардида, барои кори сулҳ ва паст кардани ҳолатҳои муноқишавӣ ҳамкориро байни халқҳо бо воситаи илм, маориф ва фарҳанг пеш мебарад. Сардафтари ЮНЕСКО аз [[5 ноябр]]и [[соли 1958]] дар шаҳри [[Париж]] ([[Фаронса]]) ҷойгир шудааст. Дар ӯҳдаи он 67 бюро ва зерсохтор, ки дар бисёр қисми ҷаҳони ҷойгир шудааст, вуҷуд дорад. Бо мақсади ҷорӣ намудани ҳадафи худ ЮНЕСКО 5 вазифаи асосиро иҷро менамояд, аз ҷумла: * озмоишгоҳи ақидаҳо * коркарди меъёрҳои байналмилалӣ * манбаи ахборотӣ * баланд бардоштани иқтидори кадрии давлатҳои аъзо * ҳамоҳангсозии ҳамкориҳои байналмилалӣ Ҳайати ЮНЕСКО аз се қисм иборат аст: # Конференсияи Генералии давлатҳои аъзо, ки мақомоти олии идоракунандаи ЮНЕСКО ба ҳисоб меравад ва одатан дар ду сол як маротиба ҷамъ мешаванд. Мувофиқи қоидаи Конференсияи Генералӣ ҳар як давлатҳои аъзо соҳиби як овоз мебошанд, барнома ва буҷаи ташкилотро Конференсияи Генералӣ тасдиқ менамояд. # Шӯрои иҷрокунанда дар ҳайати худ 58 намояндаи давлатҳои аъзоро дорад, ки ҷаласаи онҳо дар як сол ду маротиба баргузор мегардад. Он ба сифати мақомоти маъмурӣ баромад карда ҷиҳати тайёрии кори Конфронсияи Генералӣ фаъолият менамояд. # Котибот мақомоти иҷрокунандаи ташкилот ба ҳисоб меравад. Бо роҳбарии Дабири Кулл, ки ба мўҳлати 6-сол интихоб мешавад, котибот баҳри татбиқи барномаҳое, ки аз тарафи давлатҳои аъзо қабул карда шудааст машғул мебошад. Даҳумин Дабири Кулли ЮНЕСКО дар таърихи Созмон ин Ирина Бокова мебошад, ки моҳи октябри соли 2009 ба ин вазифа интихоб карда шуд.<ref>[http://www.unesco.tj/tg/index/index/pageId/126/ Таърихи ЮНЕСКО]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Кишварҳои узви ЮНЕСКО == {| class="standard sortable" !Кишвар !Пазируфтан !{{comment|МҶ|Мероси ҷаҳонӣ}} !{{comment|ЗЗ|Захирагоҳи зисткура}} !{{comment|ҲҶ|Ҳофизаи ҷаҳонӣ}} !{{comment|МФҒ|Мероси фарҳангии ғайримоддӣ}} |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Австралия}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Австрия}} |13.08.1948 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Озарбойҷон}} |03.06.1992 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Албания}} |16.10.1958 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Алҷазоир}} |15.10.1962 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Ангола}} |11.03.1977 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Андорра}} |20.10.1993 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Антигуа ва Барбуда}} |15.07.1982 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Аргентина}} |15.09.1948 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Арманистон}} |09.06.1992 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Афғонистон}} |04.05.1948 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Боҳомо}} |23.04.1981 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Бангладеш}} |27.10.1972 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Барбадос}} |24.10.1968 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Баҳрайн}} |18.01.1972 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Беларус}}<ref name="ussr" group="эзоҳ">Дар соли 1954, ҷудо аз [[ИҶШС]], ''[[ҶШС Укройн]]'' ва ''[[ҶШС Беларус]]'' дар Юнеско пазируфта шуданд.</ref> |12.05.1954 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Белиз}} |10.05.1982 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Белгия}} |29.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Бенин}} |18.10.1960 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Булғористон}} |17.05.1956 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Боливия}} |13.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Босния ва Ҳерсеговина}} |02.06.1993 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Ботсвана}} |16.01.1980 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Бразилия}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Бруней}} |17.03.2005 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Буркина-Фасо}} |14.11.1960 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Бурунди}} |16.11.1962 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Бутон}} |13.04.1982 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Вануату}} |10.02.1994 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Маҷористон}} |14.09.1948 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Венесуэла}} |25.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Ветнам}} |06.07.1951 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Габон}} |16.11.1960 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Гамбия}} |01.08.1973 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Гурҷистон}} |07.10.1992 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Олмон}} |11.07.1951 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Гана}} |11.04.1958 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Юнон}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Гренада}} |17.02.1972 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Дания}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Ҷибути}} |31.08.1989 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Доминика}} |09.01.1979 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Ҷумҳурии Доминикан}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|ҶД Конго}} |25.11.1960 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Миср}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Қазоқистон}} |02.03.1992 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Камбоҷа}} |03.07.1951 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Камерун}} |11.11.1960 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Канада}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Кабо-Верде}} |15.02.1978 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Кипр}} |06.02.1961 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Чин}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|ҶХДК}} |18.10.1974 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Колумбия}} |31.10.1947 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Коморҳо}} |22.03.1977 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Ҷумҳурии Конго}} |24.10.1960 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Коста-Рика}} |19.05.1950 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Кот-д'Ивуар}} |27.10.1960 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Куба}} |29.08.1947 | | | | |- align="center" | align="left" |''{{парчамбандӣ|Ҷазираҳои Кук}}'' |25.10.1989 | | | | |- align="center" | align="left" |''{{парчамбандӣ|Давлати Фаластин}}'' |31.10.2011 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Русия}}<ref name="ussr" group="эзоҳ" /> |12.05.1954 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Салвадор}} |28.04.1948 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Тувалу}} |21.10.1991 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Таиланд}} |01.01.1949 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Тонга}} |29.09.1980 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |06.04.1993 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Тунис}} |08.11.1956 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Туркманистон}} |17.08.1993 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Туркия}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Украина}}<ref name="ussr" group="эзоҳ" /> |12.05.1954 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Уганда}} |09.11.1962 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Ӯзбекистон}} |26.10.1993 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Уругвай}} |08.11.1947 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Фиҷӣ}} |14.07.1983 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Филиппин}} |21.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Финляндия}} |10.10.1956 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Фаронса}} |04.11.1946 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Хорватия}} |01.06.1992 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|ҶАМ}} |11.11.1960 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Чад}} |19.12.1960 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Чехия}} |22.02.1993 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Чилӣ}} |07.07.1953 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Черногория}} |01.03.2007 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Швейтсария}} |28.01.1949 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Шветсия}} |23.01.1950 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Шри-Ланка}} |14.11.1949 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Эквадор}} |22.01.1947 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Гвинеяи Экваторӣ}} |29.11.1979 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Эритрея}} |02.09.1993 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Эстония}} |14.10.1991 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Эфиопия}} |01.07.1955 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Судони Ҷанубӣ}} |27.10.2011 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|ҶАҶ}} |12.12.1994 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Ямайка}} |07.11.1965 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Ҷопон}} |02.07.1951 | | | | |- align="center" | align="left" |{{парчамбандӣ|Латвия}} |14.10.1991 | | | | |- align="center" |} '''Эзоҳ ба ҷадвал:''' {{эзоҳ|group=эзоҳ}} == ЮНЕСКО дар Тоҷикистон == {{мақолаи асосӣ|Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон}} * [[Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримодии халқи тоҷик]] Ҷумҳурии Тоҷикистон [[6 апрел]]и [[соли 1993]] ба узвияти созмони мазкур пазируфта шуда, худи ҳамон сол Комиссияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба корҳои ЮНЕСКО дар Вазорати корҳои хориҷӣ таъсис дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{commons|United Nations}} * [http://www.un.org/russian/ Сомонаи расмии СММ ба забони русӣ] * [http://www.untj.org/Сомона расмии намояндагии СММ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.un.org/russian/basic/aboutun.htm Маълумоти умумӣ ба забони русӣ] * [http://www.un.org/russian/basic/memberstates.htm Мамалакаӣҳои аъзои СММ ба забони русӣ] * [http://www.un.org/russian/news/ Хабар ба забони русӣ] {{Созмони Милали Муттаҳид}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:ЮНЕСКО| ]] [[Гурӯҳ:Созмони Милали Муттаҳид]] 058u73zoileedi4a9vrbhv43ekm6kgr 1 70363 1492357 633064 2026-11-05T04:54:33Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Баҳс:Недзветский Антон Петрович]] to [[Баҳс:Антон Недзветский]] 633064 wikitext text/x-wiki {{Мақола аз лоиҳа|project=Тоҷикистон|image=Emblem of Tajikistan.svg}} 2vyft5d3pgqtll5qbpckjii7r950ifw 10 84942 1492255 1396272 2026-11-04T13:41:02Z Zosya95 54344 1492255 wikitext text/x-wiki {{flag|Шветсия}}<noinclude> {{flag template documentation|Sweden|SWE|SWE|SWE}} </noinclude> dqdjn1l16ixwc5il5g1fni8pzd8unkb 0 96991 1492291 1194033 2026-11-04T16:45:43Z VASHGIRD 8035 1492291 wikitext text/x-wiki '''Абера''' — дар муносибатҳои гражданӣ абера ба қатори [[меросхӯр]]они қонунӣ дохил мешавад. Абера узви авлодии меросдиҳанда аст. Абера ҳуқуқи меросхӯри қонунии пешниҳодшавандаро дорад. Агар [[фарзанд]]и шахси меросгузор бо сабаби вафот меросро қабул карда натавонад, ҳиссаи он ба [[набера]] ва абераи он мегузарад.<ref>Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — 11 саҳ.</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]] lbux1k4oiws72un4rxcfi2rjijlmu44 1492292 1492291 2026-11-04T16:46:12Z VASHGIRD 8035 иловаи [[Гурӯҳ:Хонавода]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1492292 wikitext text/x-wiki '''Абера''' — дар муносибатҳои гражданӣ абера ба қатори [[меросхӯр]]они қонунӣ дохил мешавад. Абера узви авлодии меросдиҳанда аст. Абера ҳуқуқи меросхӯри қонунии пешниҳодшавандаро дорад. Агар [[фарзанд]]и шахси меросгузор бо сабаби вафот меросро қабул карда натавонад, ҳиссаи он ба [[набера]] ва абераи он мегузарад.<ref>Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — 11 саҳ.</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]] [[Гурӯҳ:Хонавода]] r7c9au7cjc73qj54qlt5faglz6gj7t0 0 115810 1492389 1348847 2026-11-05T07:38:52Z Komron Safarzoda 164443 1492389 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = Гурез Сафар |номи аслӣ = Гурез Сафар |тасвир = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = 10.05.1960 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Кӯлоб |шаҳри Кӯлоб}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |навъи фаъолият = {{шоир|}},рӯзноманигор,[[нависанда]] |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = |дебют = |ҷоизаҳои адабӣ = |ҷоизаҳо = |Lib = |сайт = |викигуфтовард = |имзо = }} '''Гурез Сафар''' — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[нависанда]], узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (1989), узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (1995) [[Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022)]]. ==Зиндагинома== 10 майи соли 1960 дар шаҳри Кӯлоб, дар хонадони шоир Ашӯр Сафар ба ҷаҳон омадааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи №6 ба номи Рӯдакии шаҳри Кӯлоб (1977) муддати як сол дар Комбинати манзилию коммуналии шаҳри Кӯлоб (КЖКП) ба сифати коргар кор карда, соли 1978 ба факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил мешавад. Баъди хатми донишгоҳ (1983) чанд муддат дар кафедраи адабиёти саветӣ кор кардааст. Сипас роҳбари бадеии Қасри маданияти шаҳри Кӯлоб, мусаҳҳеҳи нашриёти «Маориф», мусаҳҳеҳи калон, муҳаррир, муҳаррири пешбар, мудири шуъбаи адабиёти калонсолон ва муовини директори нашриёти «Адиб», сармуҳаррири маҷаллаи ҳаҷвии «Хорпуштак» (1996-99) будааст. Аз апрели соли 2015 то марти соли 2019 директори Муассисаи нашриявии «Адиб» буд. Ҳоло нафақагир, маъюби гурӯҳи 1 аст. Аз соли 1989 узви Иттифоқи журналистони СССР, аз соли 1995 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. ==Эҷодиёт== Муаллифи маҷмуаҳои «Ариза ба номи янга» («Адиб», 1992), «Аз дидаву шунида» («Сада», 1994), «Нози ҳавас» («Адиб», 2002), «Ҷавобак» («Адиб» 2002), «Чашми сиёта садқа» («Адиб» 2004), «Лутфи Ашӯр Сафар» («Адиб», 2005), «Сад барги тар» («Адиб», 2009), «Равзани роз» («Адиб», 2010), «Шамъи саодат» («Адиб», 2014), «Ҳам арш, ҳам фарш» («Адиб», 2015), «Лутфи Муҳтарам» («Адиб», 2015), «Се тори ҳамнаво» («Адиб», 2018), «Нахли меҳр» (Хуҷанд, «Ношир» 2020), «Дидаи дард» («Шарқи Озод», 2021), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ.1 («Адиб», 2022), «Давлати дунё» («Шарқи Озод», 2023), «Хандаи тақдир» («Шарқи Озод», 2023), «Азизи дилҳо» (Сомон-Принт, 2023), «Осори мунтахаб» («Шарқи Озод», 2024), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ. 2 («Адиб», 2025), «Одина Ҳошим дигар аст» («Ирфон», 2026), “Лутфи Ашӯр Сафар” (нашри мукаммал бо таҳриру иловаҳои нав, “Ирфон”, 2026. Гулчини ашъори Гурез Сафар соли 2021 бо номи «Нахли меҳр» аз тариқи Интишороти «Арван»-и Ҷумҳурии Исломии Эрон (бо ҳуруфи форсӣ) пешкаши хонандагон гардидааст. Мураттиби маҷмуаҳои Ашӯр Сафар «Хӯшаи нур» («Адиб», 1997), «Мунтахабот» («Адиб»,2000), «Борони ҳидоят» («Адиб», 2008), Сайидои Насафӣ «Машъали нури таҷалло» («Маориф ва фарҳанг» 2009), Соиб «Ашъори барчида» («Маориф ва фарҳанг» 2009), «Наврӯзи Роғун» («Адиб», 2010, – ҳамроҳи С. Маъмур ва Шералӣ Мӯсо), Боқӣ Раҳимзода «Шаҳчанор» (2010), Лоиқ «Девони замон» («Адиб» 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), Ашӯр Сафар «Садбарги таманно» («Маориф ва фарҳанг» 2011), «Бахтофарин» (Адиб, 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), «Чакомаи Ваҳдат» («Адиб», 2012), «Сурудҳои мардуми Кӯлоб» («Адиб» 2015), Сафармуҳаммад Аюбӣ «Мунтахабот» (2015), Мастон Шералӣ «Мунтахабот» (2016), Ашӯр Сафар «Девон» («Адиб» 2018) ва ғайра. Афсонаи «Чашмаи сеҳрнок»-и Гурез Сафар баъди ғолиби озмун гардидан дар Ҷумҳурии Корея дар шакли китоби ранга ба забонҳои кореягӣ, русӣ ва англисӣ (ҳар кадом бо теъдоди 3000-нусхагӣ) аз чоп баромадааст. Узви ҳайати таҳририя ва ҳайати мушовараи 50 ҷилдаи «Ахтарони адаб» (Адиб, 2011-2019, ҷилдҳои 11-38). Шеърҳо ва ҳикояҳои ҷудогонааш ба забонҳои русӣ, ӯзбекӣ ва туркманӣ тарҷума ва нашр шудаанд. Ашъор ва ҳикоёти зиёди ҳаҷвиаш аз ҷониби барномаҳои “Суҳбати дӯстон”, “Шӯхиҳои Аловуддин”, “Лаҳзаҳои гуворо” ва дигар ҳаҷвнигорон суруд ва намоиш гардидаанд. == Ҷоизаҳо == Мукофотҳо: Медали «Хизмати шоиста» (2013), «Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019), барандаи Ҷоизаи адабии ба номи М. Турсунзода (2011), Ҷоизаи ба номи Ашӯр Сафар (2015), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2001), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016), Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022). == Сарчашма == <references/> [[Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Шоирони тоҷик]] [[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]] cdsqhk2py9a8w920r4zvozjc8d7934d 1492390 1492389 2026-11-05T07:39:34Z Komron Safarzoda 164443 1492390 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = Гурез Сафар |номи аслӣ = Гурез Сафар |тасвир = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = 10.05.1960 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Кӯлоб |шаҳри Кӯлоб}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |навъи фаъолият = {{шоир|}},рӯзноманигор,[[нависанда]] |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = |дебют = |ҷоизаҳои адабӣ = |ҷоизаҳо = |Lib = |сайт = |викигуфтовард = |имзо = }} '''Гурез Сафар''' — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[нависанда]], узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (1989), узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (1995) [[Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022)]]. ==Зиндагинома== 10 майи соли 1960 дар шаҳри Кӯлоб, дар хонадони шоир Ашӯр Сафар ба ҷаҳон омадааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи №6 ба номи Рӯдакии шаҳри Кӯлоб (1977) муддати як сол дар Комбинати манзилию коммуналии шаҳри Кӯлоб (КЖКП) ба сифати коргар кор карда, соли 1978 ба факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил мешавад. Баъди хатми донишгоҳ (1983) чанд муддат дар кафедраи адабиёти саветӣ кор кардааст. Сипас роҳбари бадеии Қасри маданияти шаҳри Кӯлоб, мусаҳҳеҳи нашриёти «Маориф», мусаҳҳеҳи калон, муҳаррир, муҳаррири пешбар, мудири шуъбаи адабиёти калонсолон ва муовини директори нашриёти «Адиб», сармуҳаррири маҷаллаи ҳаҷвии «Хорпуштак» (1996-99) будааст. Аз апрели соли 2015 то марти соли 2019 директори Муассисаи нашриявии «Адиб» буд. Ҳоло нафақагир, маъюби гурӯҳи 1 аст. Аз соли 1989 узви Иттифоқи журналистони СССР, аз соли 1995 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. ==Эҷодиёт== Муаллифи маҷмуаҳои «Ариза ба номи янга» («Адиб», 1992), «Аз дидаву шунида» («Сада», 1994), «Нози ҳавас» («Адиб», 2002), «Ҷавобак» («Адиб» 2002), «Чашми сиёта садқа» («Адиб» 2004), «Лутфи Ашӯр Сафар» («Адиб», 2005), «Сад барги тар» («Адиб», 2009), «Равзани роз» («Адиб», 2010), «Шамъи саодат» («Адиб», 2014), «Ҳам арш, ҳам фарш» («Адиб», 2015), «Лутфи Муҳтарам» («Адиб», 2015), «Се тори ҳамнаво» («Адиб», 2018), «Нахли меҳр» (Хуҷанд, «Ношир» 2020), «Дидаи дард» («Шарқи Озод», 2021), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ.1 («Адиб», 2022), «Давлати дунё» («Шарқи Озод», 2023), «Хандаи тақдир» («Шарқи Озод», 2023), «Азизи дилҳо» (Сомон-Принт, 2023), «Осори мунтахаб» («Шарқи Озод», 2024), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ. 2 («Адиб», 2025), «Одина Ҳошим дигар аст» («Ирфон», 2026), “Лутфи Ашӯр Сафар” (нашри мукаммал бо таҳриру иловаҳои нав, “Ирфон”, 2026. Гулчини ашъори Гурез Сафар соли 2021 бо номи «Нахли меҳр» аз тариқи Интишороти «Арван»-и Ҷумҳурии Исломии Эрон (бо ҳуруфи форсӣ) пешкаши хонандагон гардидааст. Мураттиби маҷмуаҳои Ашӯр Сафар «Хӯшаи нур» («Адиб», 1997), «Мунтахабот» («Адиб»,2000), «Борони ҳидоят» («Адиб», 2008), Сайидои Насафӣ «Машъали нури таҷалло» («Маориф ва фарҳанг» 2009), Соиб «Ашъори барчида» («Маориф ва фарҳанг» 2009), «Наврӯзи Роғун» («Адиб», 2010, – ҳамроҳи С. Маъмур ва Шералӣ Мӯсо), Боқӣ Раҳимзода «Шаҳчанор» (2010), Лоиқ «Девони замон» («Адиб» 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), Ашӯр Сафар «Садбарги таманно» («Маориф ва фарҳанг» 2011), «Бахтофарин» (Адиб, 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), «Чакомаи Ваҳдат» («Адиб», 2012), «Сурудҳои мардуми Кӯлоб» («Адиб» 2015), Сафармуҳаммад Аюбӣ «Мунтахабот» (2015), Мастон Шералӣ «Мунтахабот» (2016), Ашӯр Сафар «Девон» («Адиб» 2018) ва ғайра. Афсонаи «Чашмаи сеҳрнок»-и Гурез Сафар баъди ғолиби озмун гардидан дар Ҷумҳурии Корея дар шакли китоби ранга ба забонҳои кореягӣ, русӣ ва англисӣ (ҳар кадом бо теъдоди 3000-нусхагӣ) аз чоп баромадааст. Узви ҳайати таҳририя ва ҳайати мушовараи 50 ҷилдаи «Ахтарони адаб» (Адиб, 2011-2019, ҷилдҳои 11-38). Шеърҳо ва ҳикояҳои ҷудогонааш ба забонҳои русӣ, ӯзбекӣ ва туркманӣ тарҷума ва нашр шудаанд. Ашъор ва ҳикоёти зиёди ҳаҷвиаш аз ҷониби барномаҳои “Суҳбати дӯстон”, “Шӯхиҳои Аловуддин”, “Лаҳзаҳои гуворо” ва дигар ҳаҷвнигорон суруд ва намоиш гардидаанд. == Ҷоизаҳо == Медали «Хизмати шоиста» (2013), «Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019), барандаи Ҷоизаи адабии ба номи М. Турсунзода (2011), Ҷоизаи ба номи Ашӯр Сафар (2015), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2001), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016), Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022). == Сарчашма == <references/> [[Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Шоирони тоҷик]] [[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]] lsq3bo8cj34gxcvb5lbd37fjt3neg90 1492392 1492390 2026-11-05T07:43:10Z Komron Safarzoda 164443 1492392 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = Гурез Сафар |номи аслӣ = Гурез Сафар |тасвир = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = 10.05.1960 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Кӯлоб |шаҳри Кӯлоб}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |навъи фаъолият = {{шоир|}},рӯзноманигор,[[нависанда]] |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = |дебют = |ҷоизаҳои адабӣ = |ҷоизаҳо = |Lib = |сайт = |викигуфтовард = |имзо = }} '''Гурез Сафар''' — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[нависанда]], узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (1989), узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (1995) [[Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022)]]. ==Зиндагинома== 10 майи соли 1960 дар шаҳри Кӯлоб, дар хонадони шоир Ашӯр Сафар ба ҷаҳон омадааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи №6 ба номи Рӯдакии шаҳри Кӯлоб (1977) муддати як сол дар Комбинати манзилию коммуналии шаҳри Кӯлоб (КЖКП) ба сифати коргар кор карда, соли 1978 ба факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил мешавад. Баъди хатми донишгоҳ (1983) чанд муддат дар кафедраи адабиёти саветӣ кор кардааст. Сипас роҳбари бадеии Қасри маданияти шаҳри Кӯлоб, мусаҳҳеҳи нашриёти «Маориф», мусаҳҳеҳи калон, муҳаррир, муҳаррири пешбар, мудири шуъбаи адабиёти калонсолон ва муовини директори нашриёти «Адиб», сармуҳаррири маҷаллаи ҳаҷвии «Хорпуштак» (1996-99) будааст. Аз апрели соли 2015 то марти соли 2019 директори Муассисаи нашриявии «Адиб» буд. Ҳоло нафақагир, маъюби гурӯҳи 1 аст. Аз соли 1989 узви Иттифоқи журналистони СССР, аз соли 1995 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. ==Эҷодиёт== Муаллифи маҷмуаҳои «Ариза ба номи янга» («Адиб», 1992), «Аз дидаву шунида» («Сада», 1994), «Нози ҳавас» («Адиб», 2002), «Ҷавобак» («Адиб» 2002), «Чашми сиёта садқа» («Адиб» 2004), «Лутфи Ашӯр Сафар» («Адиб», 2005), «Сад барги тар» («Адиб», 2009), «Равзани роз» («Адиб», 2010), «Шамъи саодат» («Адиб», 2014), «Ҳам арш, ҳам фарш» («Адиб», 2015), «Лутфи Муҳтарам» («Адиб», 2015), «Се тори ҳамнаво» («Адиб», 2018), «Нахли меҳр» (Хуҷанд, «Ношир» 2020), «Дидаи дард» («Шарқи Озод», 2021), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ.1 («Адиб», 2022), «Давлати дунё» («Шарқи Озод», 2023), «Хандаи тақдир» («Шарқи Озод», 2023), «Азизи дилҳо» (Сомон-Принт, 2023), «Осори мунтахаб» («Шарқи Озод», 2024), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ. 2 («Адиб», 2025), «Одина Ҳошим дигар аст» («Ирфон», 2026), “Лутфи Ашӯр Сафар” (нашри мукаммал бо таҳриру иловаҳои нав, “Ирфон”, 2026. Гулчини ашъори Гурез Сафар соли 2021 бо номи «Нахли меҳр» аз тариқи Интишороти «Арван»-и Ҷумҳурии Исломии Эрон (бо ҳуруфи форсӣ) пешкаши хонандагон гардидааст. Мураттиби маҷмуаҳои Ашӯр Сафар «Хӯшаи нур» («Адиб», 1997), «Мунтахабот» («Адиб»,2000), «Борони ҳидоят» («Адиб», 2008), Сайидои Насафӣ «Машъали нури таҷалло» («Маориф ва фарҳанг» 2009), Соиб «Ашъори барчида» («Маориф ва фарҳанг» 2009), «Наврӯзи Роғун» («Адиб», 2010, – ҳамроҳи С. Маъмур ва Шералӣ Мӯсо), Боқӣ Раҳимзода «Шаҳчанор» (2010), Лоиқ «Девони замон» («Адиб» 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), Ашӯр Сафар «Садбарги таманно» («Маориф ва фарҳанг» 2011), «Бахтофарин» (Адиб, 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), «Чакомаи Ваҳдат» («Адиб», 2012), «Сурудҳои мардуми Кӯлоб» («Адиб» 2015), Сафармуҳаммад Аюбӣ «Мунтахабот» (2015), Мастон Шералӣ «Мунтахабот» (2016), Ашӯр Сафар «Девон» («Адиб» 2018) ва ғайра. Афсонаи «Чашмаи сеҳрнок»-и Гурез Сафар баъди ғолиби озмун гардидан дар Ҷумҳурии Корея дар шакли китоби ранга ба забонҳои кореягӣ, русӣ ва англисӣ (ҳар кадом бо теъдоди 3000-нусхагӣ) аз чоп баромадааст. Узви ҳайати таҳририя ва ҳайати мушовараи 50 ҷилдаи «Ахтарони адаб» (Адиб, 2011-2019, ҷилдҳои 11-38). Шеърҳо ва ҳикояҳои ҷудогонааш ба забонҳои русӣ, ӯзбекӣ ва туркманӣ тарҷума ва нашр шудаанд. Ашъор ва ҳикоёти зиёди ҳаҷвиаш аз ҷониби барномаҳои “Суҳбати дӯстон”, “Шӯхиҳои Аловуддин”, “Лаҳзаҳои гуворо” ва дигар ҳаҷвнигорон суруд ва намоиш гардидаанд. == Ҷоизаҳо == Медали «Хизмати шоиста» (2013), «Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019), барандаи Ҷоизаи адабии ба номи М. Турсунзода (2011), Ҷоизаи ба номи Ашӯр Сафар (2015), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2001), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016), Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022). == Сарчашма == <references/> [[Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Шоирони тоҷик]] [[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]] dst9lhllvfh7kxnreglzlljsp6h6wjg 1492396 1492392 2026-11-05T08:09:35Z Komron Safarzoda 164443 1492396 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = Гурез Сафар |номи аслӣ = Гурез Сафар |тасвир = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = 10.05.1960 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Кӯлоб |шаҳри Кӯлоб}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = Тоҷикистон |навъи фаъолият = {{шоир|}},рӯзноманигор,[[нависанда]] |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = тоҷикӣ |дебют = |ҷоизаҳои адабӣ = |ҷоизаҳо = [[Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022)]] |Lib = |сайт = |викигуфтовард = |имзо = }} '''Гурез Сафар''' — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[нависанда]], узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (1989), узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (1995) [[Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022)]]. ==Зиндагинома== 10 майи соли 1960 дар шаҳри Кӯлоб, дар хонадони шоир Ашӯр Сафар ба ҷаҳон омадааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи №6 ба номи Рӯдакии шаҳри Кӯлоб (1977) муддати як сол дар Комбинати манзилию коммуналии шаҳри Кӯлоб (КЖКП) ба сифати коргар кор карда, соли 1978 ба факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил мешавад. Баъди хатми донишгоҳ (1983) чанд муддат дар кафедраи адабиёти саветӣ кор кардааст. Сипас роҳбари бадеии Қасри маданияти шаҳри Кӯлоб, мусаҳҳеҳи нашриёти «Маориф», мусаҳҳеҳи калон, муҳаррир, муҳаррири пешбар, мудири шуъбаи адабиёти калонсолон ва муовини директори нашриёти «Адиб», сармуҳаррири маҷаллаи ҳаҷвии «Хорпуштак» (1996-99) будааст. Аз апрели соли 2015 то марти соли 2019 директори Муассисаи нашриявии «Адиб» буд. Ҳоло нафақагир, маъюби гурӯҳи 1 аст. Аз соли 1989 узви Иттифоқи журналистони СССР, аз соли 1995 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. ==Эҷодиёт== Муаллифи маҷмуаҳои «Ариза ба номи янга» («Адиб», 1992), «Аз дидаву шунида» («Сада», 1994), «Нози ҳавас» («Адиб», 2002), «Ҷавобак» («Адиб» 2002), «Чашми сиёта садқа» («Адиб» 2004), «Лутфи Ашӯр Сафар» («Адиб», 2005), «Сад барги тар» («Адиб», 2009), «Равзани роз» («Адиб», 2010), «Шамъи саодат» («Адиб», 2014), «Ҳам арш, ҳам фарш» («Адиб», 2015), «Лутфи Муҳтарам» («Адиб», 2015), «Се тори ҳамнаво» («Адиб», 2018), «Нахли меҳр» (Хуҷанд, «Ношир» 2020), «Дидаи дард» («Шарқи Озод», 2021), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ.1 («Адиб», 2022), «Давлати дунё» («Шарқи Озод», 2023), «Хандаи тақдир» («Шарқи Озод», 2023), «Азизи дилҳо» (Сомон-Принт, 2023), «Осори мунтахаб» («Шарқи Озод», 2024), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ. 2 («Адиб», 2025), «Одина Ҳошим дигар аст» («Ирфон», 2026), “Лутфи Ашӯр Сафар” (нашри мукаммал бо таҳриру иловаҳои нав, “Ирфон”, 2026. Гулчини ашъори Гурез Сафар соли 2021 бо номи «Нахли меҳр» аз тариқи Интишороти «Арван»-и Ҷумҳурии Исломии Эрон (бо ҳуруфи форсӣ) пешкаши хонандагон гардидааст. Мураттиби маҷмуаҳои Ашӯр Сафар «Хӯшаи нур» («Адиб», 1997), «Мунтахабот» («Адиб»,2000), «Борони ҳидоят» («Адиб», 2008), Сайидои Насафӣ «Машъали нури таҷалло» («Маориф ва фарҳанг» 2009), Соиб «Ашъори барчида» («Маориф ва фарҳанг» 2009), «Наврӯзи Роғун» («Адиб», 2010, – ҳамроҳи С. Маъмур ва Шералӣ Мӯсо), Боқӣ Раҳимзода «Шаҳчанор» (2010), Лоиқ «Девони замон» («Адиб» 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), Ашӯр Сафар «Садбарги таманно» («Маориф ва фарҳанг» 2011), «Бахтофарин» (Адиб, 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), «Чакомаи Ваҳдат» («Адиб», 2012), «Сурудҳои мардуми Кӯлоб» («Адиб» 2015), Сафармуҳаммад Аюбӣ «Мунтахабот» (2015), Мастон Шералӣ «Мунтахабот» (2016), Ашӯр Сафар «Девон» («Адиб» 2018) ва ғайра. Афсонаи «Чашмаи сеҳрнок»-и Гурез Сафар баъди ғолиби озмун гардидан дар Ҷумҳурии Корея дар шакли китоби ранга ба забонҳои кореягӣ, русӣ ва англисӣ (ҳар кадом бо теъдоди 3000-нусхагӣ) аз чоп баромадааст. Узви ҳайати таҳририя ва ҳайати мушовараи 50 ҷилдаи «Ахтарони адаб» (Адиб, 2011-2019, ҷилдҳои 11-38). Шеърҳо ва ҳикояҳои ҷудогонааш ба забонҳои русӣ, ӯзбекӣ ва туркманӣ тарҷума ва нашр шудаанд. Ашъор ва ҳикоёти зиёди ҳаҷвиаш аз ҷониби барномаҳои “Суҳбати дӯстон”, “Шӯхиҳои Аловуддин”, “Лаҳзаҳои гуворо” ва дигар ҳаҷвнигорон суруд ва намоиш гардидаанд. == Ҷоизаҳо == Медали «Хизмати шоиста» (2013), «Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019), барандаи Ҷоизаи адабии ба номи М. Турсунзода (2011), Ҷоизаи ба номи Ашӯр Сафар (2015), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2001), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016), Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022). == Сарчашма == <references/> [[Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Шоирони тоҷик]] [[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]] 8n19aujr37elwu9zygl6blr1iif7gyo 1492398 1492396 2026-11-05T08:22:18Z Komron Safarzoda 164443 1492398 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = Гурез Сафар |номи аслӣ = Гурез Сафар |тасвир = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = 10.05.1960 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Кӯлоб |шаҳри Кӯлоб}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = Тоҷикистон |навъи фаъолият = {{шоир|}}, рӯзноманигор, [[нависанда]] |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = тоҷикӣ |дебют = |ҷоизаҳои адабӣ = |ҷоизаҳо = [[Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022)]] |Lib = |сайт = |викигуфтовард = |имзо = }} '''Гурез Сафар''' — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[нависанда]], узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (1989), узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (1995) [[Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022)]]. ==Зиндагинома== 10 майи соли 1960 дар шаҳри Кӯлоб, дар хонадони шоир Ашӯр Сафар ба ҷаҳон омадааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи №6 ба номи Рӯдакии шаҳри Кӯлоб (1977) муддати як сол дар Комбинати манзилию коммуналии шаҳри Кӯлоб (КЖКП) ба сифати коргар кор карда, соли 1978 ба факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил мешавад. Баъди хатми донишгоҳ (1983) чанд муддат дар кафедраи адабиёти саветӣ кор кардааст. Сипас роҳбари бадеии Қасри маданияти шаҳри Кӯлоб, мусаҳҳеҳи нашриёти «Маориф», мусаҳҳеҳи калон, муҳаррир, муҳаррири пешбар, мудири шуъбаи адабиёти калонсолон ва муовини директори нашриёти «Адиб», сармуҳаррири маҷаллаи ҳаҷвии «Хорпуштак» (1996-99) будааст. Аз апрели соли 2015 то марти соли 2019 директори Муассисаи нашриявии «Адиб» буд. Ҳоло нафақагир, маъюби гурӯҳи 1 аст. Аз соли 1989 узви Иттифоқи журналистони СССР, аз соли 1995 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. ==Эҷодиёт== Муаллифи маҷмуаҳои «Ариза ба номи янга» («Адиб», 1992), «Аз дидаву шунида» («Сада», 1994), «Нози ҳавас» («Адиб», 2002), «Ҷавобак» («Адиб» 2002), «Чашми сиёта садқа» («Адиб» 2004), «Лутфи Ашӯр Сафар» («Адиб», 2005), «Сад барги тар» («Адиб», 2009), «Равзани роз» («Адиб», 2010), «Шамъи саодат» («Адиб», 2014), «Ҳам арш, ҳам фарш» («Адиб», 2015), «Лутфи Муҳтарам» («Адиб», 2015), «Се тори ҳамнаво» («Адиб», 2018), «Нахли меҳр» (Хуҷанд, «Ношир» 2020), «Дидаи дард» («Шарқи Озод», 2021), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ.1 («Адиб», 2022), «Давлати дунё» («Шарқи Озод», 2023), «Хандаи тақдир» («Шарқи Озод», 2023), «Азизи дилҳо» (Сомон-Принт, 2023), «Осори мунтахаб» («Шарқи Озод», 2024), «Лутфи Ашӯр Сафар», қ. 2 («Адиб», 2025), «Одина Ҳошим дигар аст» («Ирфон», 2026), “Лутфи Ашӯр Сафар” (нашри мукаммал бо таҳриру иловаҳои нав, “Ирфон”, 2026. Гулчини ашъори Гурез Сафар соли 2021 бо номи «Нахли меҳр» аз тариқи Интишороти «Арван»-и Ҷумҳурии Исломии Эрон (бо ҳуруфи форсӣ) пешкаши хонандагон гардидааст. Мураттиби маҷмуаҳои Ашӯр Сафар «Хӯшаи нур» («Адиб», 1997), «Мунтахабот» («Адиб»,2000), «Борони ҳидоят» («Адиб», 2008), Сайидои Насафӣ «Машъали нури таҷалло» («Маориф ва фарҳанг» 2009), Соиб «Ашъори барчида» («Маориф ва фарҳанг» 2009), «Наврӯзи Роғун» («Адиб», 2010, – ҳамроҳи С. Маъмур ва Шералӣ Мӯсо), Боқӣ Раҳимзода «Шаҳчанор» (2010), Лоиқ «Девони замон» («Адиб» 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), Ашӯр Сафар «Садбарги таманно» («Маориф ва фарҳанг» 2011), «Бахтофарин» (Адиб, 2011, – ҳамроҳи Ф. Карим), «Чакомаи Ваҳдат» («Адиб», 2012), «Сурудҳои мардуми Кӯлоб» («Адиб» 2015), Сафармуҳаммад Аюбӣ «Мунтахабот» (2015), Мастон Шералӣ «Мунтахабот» (2016), Ашӯр Сафар «Девон» («Адиб» 2018) ва ғайра. Афсонаи «Чашмаи сеҳрнок»-и Гурез Сафар баъди ғолиби озмун гардидан дар Ҷумҳурии Корея дар шакли китоби ранга ба забонҳои кореягӣ, русӣ ва англисӣ (ҳар кадом бо теъдоди 3000-нусхагӣ) аз чоп баромадааст. Узви ҳайати таҳририя ва ҳайати мушовараи 50 ҷилдаи «Ахтарони адаб» (Адиб, 2011-2019, ҷилдҳои 11-38). Шеърҳо ва ҳикояҳои ҷудогонааш ба забонҳои русӣ, ӯзбекӣ ва туркманӣ тарҷума ва нашр шудаанд. Ашъор ва ҳикоёти зиёди ҳаҷвиаш аз ҷониби барномаҳои “Суҳбати дӯстон”, “Шӯхиҳои Аловуддин”, “Лаҳзаҳои гуворо” ва дигар ҳаҷвнигорон суруд ва намоиш гардидаанд. == Ҷоизаҳо == Медали «Хизмати шоиста» (2013), «Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019), барандаи Ҷоизаи адабии ба номи М. Турсунзода (2011), Ҷоизаи ба номи Ашӯр Сафар (2015), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2001), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016), Нависандаи халқии Тоҷикистон (2022). == Сарчашма == <references/> [[Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎]] [[Гурӯҳ:Шоирони тоҷик]] [[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]] dxh52g5a5u8woiyjuw3i5tx3gnaxs4q 0 144101 1492352 1376350 2026-11-05T04:53:10Z VASHGIRD 8035 1492352 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном= Георгий Вадимович Кошлаков | номи аслӣ = Георгий Вадимович Кошлаков |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 8.02.1936 | зодгоҳ = Екатеринбург|Екатеринбург, [[ИҶШС]] |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ=[[геология]] |ҷойҳои кор = Идораи геология [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], Шӯрои Вазирони [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], Комитети давлатӣ оид ба иқтисод ва пешгӯии Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон]],[[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон|Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон (МТОБ ДСРТ)]] |дараҷаи илмӣ = [[Номзади илм|номзади илмҳои геологӣ-минералог]] |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |алма-матер= Донишкадаи Осиёимиёнагии политехникӣ ва соли 1976 Донишкадаи идоракунии хоҷагии халқи назди Шӯрои Вазирони ИҶШС |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо= Орденҳои «Дустӣ» (ФР), «Парчами Сурхи Меҳнат», «Дустии халқҳо», «Дустӣ» (ордени <span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">Ҷумҳурии Тоҷикистон</span>), <span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">Геологи фахрии ИҶШС (</span>[[Соли 1986|1986]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">), </span><span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">Муҳандиси шоистаи  ҶШС Тоҷикистон (</span>[[Соли 1986|1986]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">), </span>[[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;"> </span><span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">(</span>[[Соли 1977|1977]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">), </span>[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;"> </span><span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">(</span>[[Соли 2006| 2006]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">).</span>}} '''Георгий Вадимович Кошлаков ''' — ([[8 феврал]]и [[соли 1936]], шаҳри [[Екатеринбург|Свердловск]] ([[Екатеринбург]] — [[7 июл]]и [[соли 2017]], шаҳри [[Душанбе]]), муҳандис-геофизик, [[Номзади илм|номзади илмҳои геологӣ-минералог]]<nowiki/>ӣ (1970), узви вобастаи Академияи байналмилалии муҳандисӣ (1994). [[Муҳандиси шоистаи ҶШС Тоҷикистон]] (1986). Геологи фахрии ИҶШС (1986). [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино]] ([[Соли 1977|1977]]), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] ([[Соли 2006| 2006]]). == Зиндагинома == * 1958 — Донишкадаи Осиёимиёнагии политехникӣ ва соли 1976 Донишкадаи идоракунии хоҷагии халқи назди Шӯрои Вазирони ИҶШС, * 1958-1966 — Муҳандис-оператор,  геофизик калон, сардори гурӯҳи Идораи геология [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1966-1974 — сармуҳандиси экспедитсияи Геофизикаи ҷанубии, Идораи геологяи [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1974-1978 — сардори Идораи геологяи [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1978-1991 — муовини Раис, ноиби аввали  Раиси Шӯрои Вазирони [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1991 — [[вазир]] оид ба корҳои саноат ва захираҳои [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1991-1992 — раиси Комитети давлатӣ оид ба иқтисод ва пешгӯии Ҷумҳурии Тоҷикистон, * 1992-1993 — директор оид корҳои саноати ҶС "Экотад", Ҷумҳурии Тоҷикистон, * 1993-1996 — мушовири калони сарвазир ва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба хоҷагии халқ, * 1996-2001 — мудири шуъбаи Рушди ҳудуди кӯҳистон, СОПС [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон]], * 2001-2011 — мудири кафедраи иқтисод ва менеҷменти [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон|Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон (МТОБ ДСРТ)]],<ref>{{Cite web |url=http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1227506780 |title=Кошлаков, Георгий Вадимович |accessdate=2017-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104000315/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1227506780 |archivedate=2017-01-04 }}</ref> * Аз соли 2011 то даргузашташ — [[профессор]]и кафедраи [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон|Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон (МТОБ ДСРТ)]] буд.<ref name="Кафедра менеджмента и туризма">{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-upravleniya-i-informatsionnykh-tekhnologiy/kafedry/kafedra-ekonomika-i-menedzhment/about.php#sthash.19WqwsG4.dpuf |title=Кафедра менеджмента и туризма. |accessdate=2017-01-06 |archivedate=2017-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104001230/http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-upravleniya-i-informatsionnykh-tekhnologiy/kafedry/kafedra-ekonomika-i-menedzhment/about.php#sthash.19WqwsG4.dpuf }}</ref> == Фаъолияти илмӣ == Кошлаков Г. В. муаллифи зиеда аз 76 корҳои илмӣ ва илмӣ-методӣ оид ба мушкилоти техникии ҷустуҷӯ ва ҷустуҷӯи канданиҳои фоиданок, омӯзиши  қишри замин, минтақаҳои сейсмикӣ ва муқаррар намудани пешгӯии заминларза, ташкили идоракунӣ ва омӯзиши  системаи макроиқтисодӣ, маркетинг. Иштирокчии як қатор конфронсҳои байналмилалӣ: "Гузариш ба бозори озод дар ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС" ([[Лондон]], Соли 1991); "Дурнамои азхудкунии сарватҳои кишварҳои Осиеи Марказӣ" (Денвер, 1994); "Ноҳияҳои кӯҳистонии Осиеи Марказӣ. Мушкилоти рушди устувор" (Душанбе, 1999) ва ғ. Ӯ ҳамчун ходими шинохтаи ҷамъиятӣ дар ҷумҳурӣ маълум аст. Дар соли 2015 Кошлаков Г.В. бо мукофоти  давлатии Федератсияи Русия Ордени "Дӯстӣ" барои саҳми бузург дар таҳкими дӯстӣ ва ҳамкориҳо бо Федератсияи Русия, рушди равобити иқтисодии, ҳифз ва муарифии забони русӣ ва фарҳанг дар хориҷи кишвар тақдир шудааст.<ref>[http://rt.ehost.tj/ru/news/3100/ О вручении ордена Дружбы Г.]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кошлаков, Г. В. аз соли 2011 узви Академияи байналмилалии муҳандисӣ аст (МИА, Москва).<ref name="Кафедра менеджмента и туризма"/> == Осор == * Некоторые аспекты экономических взаимоотношений Российской Федерации и Республики Таджикистан. — Душанбе, 2002;  * Направления системных углубленных реформ экономики Республики Таджикистан. — Душанбе, 2005;  * Экономические интересы России в Таджикистане: риски и возможности (в соавт.). — Душанбе, 2009;  * Индустрия туризма — приоритетное самт развития Республики Таджикистан.// Вестник университета РТСУ. — Душанбе, 2010. == Мукофот ва ҷоизаҳо == * Ордени "Дӯстӣ" ([[Соли 2015|2015]]), (Ордени Федератсияи Русия) <ref>{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/news/3100/ |title=О ВРУЧЕНИИ ОРДЕНА ДРУЖБЫ Г.В.КОШЛАКОВУ 24 ОКТЯБРЯ 2015 |accessdate=2017-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104001315/http://www.rtsu.tj/ru/news/3100/ |archivedate=2017-01-04 }}</ref> * Ордени "Парчами Сурхи Меҳнат", * Ордени "Дӯстии Халқҳо", * Ордени "Дӯстӣ" (Ордени Ҷумҳурии Тоҷикистон), * Геологи фахрии ИҶШС ([[Соли 1986|1986]]), * Муҳандиси шоистаи  ҶШС Тоҷикистон ([[Соли 1986|1986]]), * [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино]] ([[Соли 1977|1977]]), * [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] ([[Соли 2006| 2006]]). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М. С. Имомов. — Душанбе, 2011. — 386 стр * Георгий Кошлаков — советский вольнодумец  * Георгий Вадимович Кошлаков постоянно занимался научной деятельностью [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]] 3yebigbv487tl3zaqdpsejqyjqq02gh 1492370 1492352 2026-11-05T06:16:12Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Кошлаков Георгий Вадимович]] to [[Георгий Кошлаков]] 1492352 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном= Георгий Вадимович Кошлаков | номи аслӣ = Георгий Вадимович Кошлаков |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 8.02.1936 | зодгоҳ = Екатеринбург|Екатеринбург, [[ИҶШС]] |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ=[[геология]] |ҷойҳои кор = Идораи геология [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], Шӯрои Вазирони [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], Комитети давлатӣ оид ба иқтисод ва пешгӯии Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон]],[[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон|Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон (МТОБ ДСРТ)]] |дараҷаи илмӣ = [[Номзади илм|номзади илмҳои геологӣ-минералог]] |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |алма-матер= Донишкадаи Осиёимиёнагии политехникӣ ва соли 1976 Донишкадаи идоракунии хоҷагии халқи назди Шӯрои Вазирони ИҶШС |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо= Орденҳои «Дустӣ» (ФР), «Парчами Сурхи Меҳнат», «Дустии халқҳо», «Дустӣ» (ордени <span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">Ҷумҳурии Тоҷикистон</span>), <span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">Геологи фахрии ИҶШС (</span>[[Соли 1986|1986]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">), </span><span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">Муҳандиси шоистаи  ҶШС Тоҷикистон (</span>[[Соли 1986|1986]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">), </span>[[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;"> </span><span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">(</span>[[Соли 1977|1977]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">), </span>[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;"> </span><span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">(</span>[[Соли 2006| 2006]]<span style="color: rgb(37, 37, 37); font-size: 14px;">).</span>}} '''Георгий Вадимович Кошлаков ''' — ([[8 феврал]]и [[соли 1936]], шаҳри [[Екатеринбург|Свердловск]] ([[Екатеринбург]] — [[7 июл]]и [[соли 2017]], шаҳри [[Душанбе]]), муҳандис-геофизик, [[Номзади илм|номзади илмҳои геологӣ-минералог]]<nowiki/>ӣ (1970), узви вобастаи Академияи байналмилалии муҳандисӣ (1994). [[Муҳандиси шоистаи ҶШС Тоҷикистон]] (1986). Геологи фахрии ИҶШС (1986). [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино]] ([[Соли 1977|1977]]), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] ([[Соли 2006| 2006]]). == Зиндагинома == * 1958 — Донишкадаи Осиёимиёнагии политехникӣ ва соли 1976 Донишкадаи идоракунии хоҷагии халқи назди Шӯрои Вазирони ИҶШС, * 1958-1966 — Муҳандис-оператор,  геофизик калон, сардори гурӯҳи Идораи геология [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1966-1974 — сармуҳандиси экспедитсияи Геофизикаи ҷанубии, Идораи геологяи [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1974-1978 — сардори Идораи геологяи [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1978-1991 — муовини Раис, ноиби аввали  Раиси Шӯрои Вазирони [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1991 — [[вазир]] оид ба корҳои саноат ва захираҳои [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]], * 1991-1992 — раиси Комитети давлатӣ оид ба иқтисод ва пешгӯии Ҷумҳурии Тоҷикистон, * 1992-1993 — директор оид корҳои саноати ҶС "Экотад", Ҷумҳурии Тоҷикистон, * 1993-1996 — мушовири калони сарвазир ва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба хоҷагии халқ, * 1996-2001 — мудири шуъбаи Рушди ҳудуди кӯҳистон, СОПС [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон]], * 2001-2011 — мудири кафедраи иқтисод ва менеҷменти [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон|Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон (МТОБ ДСРТ)]],<ref>{{Cite web |url=http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1227506780 |title=Кошлаков, Георгий Вадимович |accessdate=2017-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104000315/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1227506780 |archivedate=2017-01-04 }}</ref> * Аз соли 2011 то даргузашташ — [[профессор]]и кафедраи [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон|Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон (МТОБ ДСРТ)]] буд.<ref name="Кафедра менеджмента и туризма">{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-upravleniya-i-informatsionnykh-tekhnologiy/kafedry/kafedra-ekonomika-i-menedzhment/about.php#sthash.19WqwsG4.dpuf |title=Кафедра менеджмента и туризма. |accessdate=2017-01-06 |archivedate=2017-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104001230/http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-upravleniya-i-informatsionnykh-tekhnologiy/kafedry/kafedra-ekonomika-i-menedzhment/about.php#sthash.19WqwsG4.dpuf }}</ref> == Фаъолияти илмӣ == Кошлаков Г. В. муаллифи зиеда аз 76 корҳои илмӣ ва илмӣ-методӣ оид ба мушкилоти техникии ҷустуҷӯ ва ҷустуҷӯи канданиҳои фоиданок, омӯзиши  қишри замин, минтақаҳои сейсмикӣ ва муқаррар намудани пешгӯии заминларза, ташкили идоракунӣ ва омӯзиши  системаи макроиқтисодӣ, маркетинг. Иштирокчии як қатор конфронсҳои байналмилалӣ: "Гузариш ба бозори озод дар ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС" ([[Лондон]], Соли 1991); "Дурнамои азхудкунии сарватҳои кишварҳои Осиеи Марказӣ" (Денвер, 1994); "Ноҳияҳои кӯҳистонии Осиеи Марказӣ. Мушкилоти рушди устувор" (Душанбе, 1999) ва ғ. Ӯ ҳамчун ходими шинохтаи ҷамъиятӣ дар ҷумҳурӣ маълум аст. Дар соли 2015 Кошлаков Г.В. бо мукофоти  давлатии Федератсияи Русия Ордени "Дӯстӣ" барои саҳми бузург дар таҳкими дӯстӣ ва ҳамкориҳо бо Федератсияи Русия, рушди равобити иқтисодии, ҳифз ва муарифии забони русӣ ва фарҳанг дар хориҷи кишвар тақдир шудааст.<ref>[http://rt.ehost.tj/ru/news/3100/ О вручении ордена Дружбы Г.]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кошлаков, Г. В. аз соли 2011 узви Академияи байналмилалии муҳандисӣ аст (МИА, Москва).<ref name="Кафедра менеджмента и туризма"/> == Осор == * Некоторые аспекты экономических взаимоотношений Российской Федерации и Республики Таджикистан. — Душанбе, 2002;  * Направления системных углубленных реформ экономики Республики Таджикистан. — Душанбе, 2005;  * Экономические интересы России в Таджикистане: риски и возможности (в соавт.). — Душанбе, 2009;  * Индустрия туризма — приоритетное самт развития Республики Таджикистан.// Вестник университета РТСУ. — Душанбе, 2010. == Мукофот ва ҷоизаҳо == * Ордени "Дӯстӣ" ([[Соли 2015|2015]]), (Ордени Федератсияи Русия) <ref>{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/news/3100/ |title=О ВРУЧЕНИИ ОРДЕНА ДРУЖБЫ Г.В.КОШЛАКОВУ 24 ОКТЯБРЯ 2015 |accessdate=2017-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104001315/http://www.rtsu.tj/ru/news/3100/ |archivedate=2017-01-04 }}</ref> * Ордени "Парчами Сурхи Меҳнат", * Ордени "Дӯстии Халқҳо", * Ордени "Дӯстӣ" (Ордени Ҷумҳурии Тоҷикистон), * Геологи фахрии ИҶШС ([[Соли 1986|1986]]), * Муҳандиси шоистаи  ҶШС Тоҷикистон ([[Соли 1986|1986]]), * [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино]] ([[Соли 1977|1977]]), * [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] ([[Соли 2006| 2006]]). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М. С. Имомов. — Душанбе, 2011. — 386 стр * Георгий Кошлаков — советский вольнодумец  * Георгий Вадимович Кошлаков постоянно занимался научной деятельностью [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]] 3yebigbv487tl3zaqdpsejqyjqq02gh 1492373 1492370 2026-11-05T06:18:49Z VASHGIRD 8035 1492373 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Георгий Кошлаков |номи аслӣ = Георгий Вадимович Кошлаков |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 8.2.1936 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Екатеринбург}}, [[ҶШФСР]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = 7.7.2017 |маҳалли даргузашт = [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, {{Парчамбандӣ|ИҶШС}} |фазои илмӣ = [[геология]], [[геофизика]], [[иқтисодиёт]] |ҷойҳои кор = Идораи геологияи ҶШС Тоҷикистон, Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] |дараҷаи илмӣ = номзади илмҳои геология ва минералогия (1970) |унвонҳои илмӣ = [[профессор]] |алма-матер = Донишкадаи Осиёимиёнагии политехникӣ (1958) |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Ордени «Дӯстӣ» (Русия, 2015), Ордени Парчами Сурхи Меҳнат, Ордени Дӯстии халқҳо, Ордени «Дӯстӣ» (Тоҷикистон), Муҳандиси шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1986), Геологи фахрии ИҶШС (1986), Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино (1977), Аълочии маорифи Тоҷикистон (2006) }} '''Георгий Вадимович Кошлаков''' ( зод. [[8 феврал]]и [[1936]], шаҳри [[Екатеринбург|Свердловск]] — [[7 июл]]и [[2017]], шаҳри [[Душанбе]]) — муҳандис-геофизик, номзади илмҳои геология ва минералогия (1970), узви вобастаи Академияи байналмилалии муҳандисӣ (1994), Муҳандиси шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1986), Геологи фахрии ИҶШС (1986). == Зиндагинома == * 1958 — Донишкадаи Осиёимиёнагии политехникиро хатм кардааст. * 1976 — Донишкадаи идоракунии хоҷагии халқи назди Шӯрои Вазирони ИҶШС-ро хатм намудааст. * 1958—1966 — муҳандис-оператор, геофизики калон, сардори гурӯҳи Идораи геологияи ҶШС Тоҷикистон. * 1966—1974 — сармуҳандиси экспедитсияи Геофизикаи ҷанубии Идораи геологияи ҶШС Тоҷикистон. * 1974—1978 — сардори Идораи геологияи ҶШС Тоҷикистон. * 1978—1991 — муовини раис, ноиби аввали раиси Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон. * 1991 — вазири саноат ва захираҳои ҶШС Тоҷикистон. * 1991—1992 — раиси Кумитаи давлатии иқтисод ва пешгӯии Ҷумҳурии Тоҷикистон. * 1992—1993 — директори оид ба корҳои саноати ҶС «Экотад»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон. * 1993—1996 — мушовири калони Сарвазир ва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба хоҷагии халқ. * 1996—2001 — мудири шуъбаи рушди ҳудуди кӯҳистони СОПС-и Академияи илмҳои Тоҷикистон. * 2001—2011 — мудири кафедраи иқтисод ва менеҷменти Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон<ref>{{Cite web |url=http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1227506780 |title=Кошлаков, Георгий Вадимович |publisher=Centrasia.ru |accessdate=2017-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104000315/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1227506780 |archivedate=2017-01-04 }}</ref>. * 2011—2017 — профессори кафедраи иқтисод ва менеҷменти Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон<ref name="Кафедра менеджмента и туризма">{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-upravleniya-i-informatsionnykh-tekhnologiy/kafedry/kafedra-ekonomika-i-menedzhment/about.php#sthash.19WqwsG4.dpuf |title=Кафедра менеджмента и туризма |publisher=РТСУ |accessdate=2017-01-06 |archivedate=2017-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104001230/http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-upravleniya-i-informatsionnykh-tekhnologiy/kafedry/kafedra-ekonomika-i-menedzhment/about.php#sthash.19WqwsG4.dpuf }}</ref>. == Фаъолияти илмӣ == Георгий Кошлаков муаллифи зиёда аз 76 кори илмӣ ва илмиву методӣ оид ба мушкилоти техникии ҷустуҷӯ ва истихроҷи канданиҳои фоиданок, омӯзиши қишри замин, минтақаҳои сейсмикӣ ва муқаррар намудани пешгӯии заминларза, инчунин ташкили идоракунӣ ва омӯзиши системаи макроиқтисодӣ мебошад. Ӯ дар як қатор конфронсҳои байналмилалӣ, аз ҷумла «Гузариш ба бозори озод дар ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС» (Лондон, 1991), «Дурнамои азхудкунии сарватҳои кишварҳои Осиёи Марказӣ» (Денвер, 1994) ва «Ноҳияҳои кӯҳистонии Осиёи Марказӣ. Мушкилоти рушди устувор» (Душанбе, 1999) суханронӣ кардааст. Соли 2015 Георгий Кошлаков бо мукофоти давлатии Федератсияи Русия — Ордени «Дӯстӣ» барои саҳми бузург дар таҳкими дӯстӣ ва ҳамкорӣ бо Федератсияи Русия, рушди равобити иқтисодӣ ва ҳифзу муаррифии забони русӣ дар хориҷи кишвар тақдир шуд. Ӯ аз соли 2011 узви Академияи байналмилалии муҳандисӣ (Москва) буд<ref name="Кафедра менеджмента и туризма"/>. == Осор == * Некоторые аспекты экономических взаимоотношений Российской Федерации и Республики Таджикистан. — Душанбе, 2002. * Направления системных углубленных реформ экономики Республики Таджикистан. — Душанбе, 2005. * Экономические интересы России в Таджикистане: риски и возможности (дар ҳаммуаллифӣ). — Душанбе, 2009. * Индустрия туризма — приоритетное направление развития Республики Таджикистан // Вестник университета РТСУ. — Душанбе, 2010. == Медалу ҷоизаҳо == * Ордени «Дӯстӣ» (Русия, 2015)<ref>{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/news/3100/ |title=О вручении ордена Дружбы Г. В. Кошлакову 24 октября 2015 |publisher=РТСУ |accessdate=2017-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104001315/http://www.rtsu.tj/ru/news/3100/ |archivedate=2017-01-04 }}</ref>; * Ордени Парчами Сурхи Меҳнат; * Ордени Дӯстии халқҳо; * Ордени «Дӯстӣ» (Тоҷикистон); * Геологи фахрии ИҶШС (1986); * Муҳандиси шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1986); * Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино (1977); * Аълочии маорифи Тоҷикистон (2006). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Российско-Таджикский (славянский) университет: Энциклопедия / Главный редактор М. С. Имомов. — Душанбе, 2011. — 386 стр. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Муҳандисони шоистаи ҶШС Тоҷикистон]] d3x10bxk123kboo8vr1y8bf6vmi6j7z 1492379 1492373 2026-11-05T06:23:24Z VASHGIRD 8035 1492379 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Георгий Кошлаков |номи аслӣ = Георгий Вадимович Кошлаков |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 8.2.1936 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Екатеринбург}}, [[ҶШФСР]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = 7.7.2017 |маҳалли даргузашт = [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, {{Парчамбандӣ|ИҶШС}} |фазои илмӣ = [[геология]], [[геофизика]], [[иқтисодиёт]] |ҷойҳои кор = Идораи геологияи ҶШС Тоҷикистон, Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] |дараҷаи илмӣ = номзади илмҳои геология ва минералогия (1970) |унвонҳои илмӣ = [[профессор]] |алма-матер = Донишкадаи Осиёимиёнагии политехникӣ (1958) |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Ордени «Дӯстӣ» (Русия, 2015), Ордени Парчами Сурхи Меҳнат, Ордени Дӯстии халқҳо, Ордени «Дӯстӣ» (Тоҷикистон), Муҳандиси шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1986), Геологи фахрии ИҶШС (1986), Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино (1977), Аълочии маорифи Тоҷикистон (2006) }} '''Георгий Вадимович Кошлаков''' ( зод. [[8 феврал]]и [[1936]], [[Екатеринбург|Свердловск]] — [[7 июл]]и [[2017]], [[Душанбе]]) — муҳандис-геофизик, номзади илмҳои геология ва минералогия (1970), узви вобастаи Академияи байналмилалии муҳандисӣ (1994), Муҳандиси шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1986), Геологи фахрии ИҶШС (1986). == Зиндагинома == * 1958 — Донишкадаи Осиёимиёнагии политехникиро хатм кардааст. * 1976 — Донишкадаи идоракунии хоҷагии халқи назди Шӯрои Вазирони ИҶШС-ро хатм намудааст. * 1958—1966 — муҳандис-оператор, геофизики калон, сардори гурӯҳи Идораи геологияи ҶШС Тоҷикистон. * 1966—1974 — сармуҳандиси экспедитсияи Геофизикаи ҷанубии Идораи геологияи ҶШС Тоҷикистон. * 1974—1978 — сардори Идораи геологияи ҶШС Тоҷикистон. * 1978—1991 — муовини раис, ноиби аввали раиси Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон. * 1991 — вазири саноат ва захираҳои ҶШС Тоҷикистон. * 1991—1992 — раиси Кумитаи давлатии иқтисод ва пешгӯии Ҷумҳурии Тоҷикистон. * 1992—1993 — директори оид ба корҳои саноати ҶС «Экотад»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон. * 1993—1996 — мушовири калони Сарвазир ва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба хоҷагии халқ. * 1996—2001 — мудири шуъбаи рушди ҳудуди кӯҳистони СОПС-и Академияи илмҳои Тоҷикистон. * 2001—2011 — мудири кафедраи иқтисод ва менеҷменти Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон<ref>{{Cite web |url=http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1227506780 |title=Кошлаков, Георгий Вадимович |publisher=Centrasia.ru |accessdate=2017-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104000315/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1227506780 |archivedate=2017-01-04 }}</ref>. * 2011—2017 — профессори кафедраи иқтисод ва менеҷменти Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон<ref name="Кафедра менеджмента и туризма">{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-upravleniya-i-informatsionnykh-tekhnologiy/kafedry/kafedra-ekonomika-i-menedzhment/about.php#sthash.19WqwsG4.dpuf |title=Кафедра менеджмента и туризма |publisher=РТСУ |accessdate=2017-01-06 |archivedate=2017-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104001230/http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-upravleniya-i-informatsionnykh-tekhnologiy/kafedry/kafedra-ekonomika-i-menedzhment/about.php#sthash.19WqwsG4.dpuf }}</ref>. == Фаъолияти илмӣ == Георгий Кошлаков муаллифи зиёда аз 76 кори илмӣ ва илмиву методӣ оид ба мушкилоти техникии ҷустуҷӯ ва истихроҷи канданиҳои фоиданок, омӯзиши қишри замин, минтақаҳои сейсмикӣ ва муқаррар намудани пешгӯии заминларза, инчунин ташкили идоракунӣ ва омӯзиши системаи макроиқтисодӣ мебошад. Ӯ дар як қатор конфронсҳои байналмилалӣ, аз ҷумла «Гузариш ба бозори озод дар ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС» (Лондон, 1991), «Дурнамои азхудкунии сарватҳои кишварҳои Осиёи Марказӣ» (Денвер, 1994) ва «Ноҳияҳои кӯҳистонии Осиёи Марказӣ. Мушкилоти рушди устувор» (Душанбе, 1999) суханронӣ кардааст. Соли 2015 Георгий Кошлаков бо мукофоти давлатии Федератсияи Русия — Ордени «Дӯстӣ» барои саҳми бузург дар таҳкими дӯстӣ ва ҳамкорӣ бо Федератсияи Русия, рушди равобити иқтисодӣ ва ҳифзу муаррифии забони русӣ дар хориҷи кишвар тақдир шуд. Ӯ аз соли 2011 узви Академияи байналмилалии муҳандисӣ (Москва) буд<ref name="Кафедра менеджмента и туризма"/>. == Осор == * Некоторые аспекты экономических взаимоотношений Российской Федерации и Республики Таджикистан. — Душанбе, 2002. * Направления системных углубленных реформ экономики Республики Таджикистан. — Душанбе, 2005. * Экономические интересы России в Таджикистане: риски и возможности (дар ҳаммуаллифӣ). — Душанбе, 2009. * Индустрия туризма — приоритетное направление развития Республики Таджикистан // Вестник университета РТСУ. — Душанбе, 2010. == Медалу ҷоизаҳо == * Ордени «Дӯстӣ» (Русия, 2015)<ref>{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/news/3100/ |title=О вручении ордена Дружбы Г. В. Кошлакову 24 октября 2015 |publisher=РТСУ |accessdate=2017-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104001315/http://www.rtsu.tj/ru/news/3100/ |archivedate=2017-01-04 }}</ref>; * Ордени Парчами Сурхи Меҳнат; * Ордени Дӯстии халқҳо; * Ордени «Дӯстӣ» (Тоҷикистон); * Геологи фахрии ИҶШС (1986); * Муҳандиси шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1986); * Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино (1977); * Аълочии маорифи Тоҷикистон (2006). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Российско-Таджикский (славянский) университет: Энциклопедия / Главный редактор М. С. Имомов. — Душанбе, 2011. — 386 стр. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Муҳандисони шоистаи ҶШС Тоҷикистон]] 6vlx8g8st1hceqiclg4crevcyeqipbz 0 144103 1492374 864954 2026-11-05T06:19:55Z Xqbot 1543 Исправление двойного перенаправления с [[Кошлаков Георгий Вадимович]] на [[Георгий Кошлаков]] 1492374 wikitext text/x-wiki #равона [[Георгий Кошлаков]] 3ve1qogmh9ep2nt5datz329onenk0ih 0 146642 1492375 864951 2026-11-05T06:20:00Z Xqbot 1543 Исправление двойного перенаправления с [[Кошлаков Георгий Вадимович]] на [[Георгий Кошлаков]] 1492375 wikitext text/x-wiki #равона [[Георгий Кошлаков]] 3ve1qogmh9ep2nt5datz329onenk0ih 10 150208 1492253 1492115 2026-11-04T13:36:02Z Zosya95 54344 1492253 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Шветсия | flag alias = Flag of Sweden.svg <!-- 1562 variant removed: | flag alias-1562 = Sweden-Flag-1562.svg | border-1562 = --> | flag alias-1818 = Swedish and Norwegian merchant flag 1818-1844.svg | flag alias-1844 = Swedish civil ensign (1844–1905).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Sweden.svg | border-naval = | link alias-naval = Swedish Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var2 = 1818 | var3 = 1844 | redir1 = SWE </noinclude> }} ej0odrsixjnubugo0xg587n1lws8bx6 10 150303 1492266 889758 2026-11-04T13:52:13Z Zosya95 54344 1492266 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Италия | flag alias = Flag of Italy.svg | flag alias-1861 = Flag of Italy (1861-1946).svg | flag alias-1946 = Flag of Italy (1946-2003).svg | flag alias-2003 = Flag of Italy (2003-2006).svg | flag alias-2004 = Flag of Italy (WFB 2004).gif | flag alias-2017 = Flag of Italy (WFB 2013).gif | flag alias-civil = Civil Ensign of Italy.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Italy.svg | link alias-naval = Marina Militare | link alias-army = Italian Army | link alias-roller hockey = Italy {{{mw}}} national roller hockey team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = 1861 | var2 = 1946 | var3 = 2003 | var4 = 2004 | var5 = 2017 | var6 = civil | redir1 = ITA | related1 = Kingdom of Italy | related2 = Italian Social Republic | related3 = Napoleonic Italy </noinclude> }} cfsxs1y6f66qfh8dffto8u2ezt7fs0l 10 150462 1492279 1492165 2026-11-04T16:01:13Z Zosya95 54344 1492279 wikitext text/x-wiki Шаблони '''Мардум''' барои нишон додани маълумоти асосӣ дар бораи халқҳо ва гурӯҳҳои қавмӣ истифода мешавад. Он ном, рамзҳо, шумораи аҳолӣ, сокиншавӣ, ҷамоаҳои бурунмарзӣ, забон, дин ва пайдоиши халқро дар қуттии иттилоотӣ нишон медиҳад. == Корбурд == <pre><nowiki> {{Мардум |ном = |номи аслӣ = <!-- Парчам ва нишон --> |парчам = |андозаи парчам = |зернависи парчам = |нишон = |андозаи нишон = |зернависи нишон = <!-- Таҳҷоии таърихӣ --> |минтақаи таърихӣ1 = |аҳолии таърихӣ1 = |манбаи таърихӣ1 = |минтақаи таърихӣ2 = |аҳолии таърихӣ2 = |манбаи таърихӣ2 = |минтақаи таърихӣ3 = |аҳолии таърихӣ3 = |манбаи таърихӣ3 = |минтақаи таърихӣ4 = |аҳолии таърихӣ4 = |манбаи таърихӣ4 = |минтақаи таърихӣ5 = |аҳолии таърихӣ5 = |манбаи таърихӣ5 = <!-- Ҷамоаҳои бурунмарзӣ (диаспора) --> |минтақа1 = |аҳолӣ1 = |манбаъ1 = |минтақа2 = |аҳолӣ2 = |манбаъ2 = |минтақа3 = |аҳолӣ3 = |манбаъ3 = <!-- То минтақа50, аҳолӣ50 ва манбаъ50 --> <!-- Маълумоти дигар --> |аз байн рафта = |фарҳанги бостоншиносӣ = |забон = |динҳо = |ҷузъе аз = |халқҳои наздик = |гурӯҳҳои қавмӣ = |пайдоиш = <!-- Параметрҳои иловагӣ --> |from = |ранг = |сабки бадан = |синфи бадан = |бе гурӯҳ = }} </nowiki></pre> == Параметрҳо == {| class="wikitable" ! Параметр ! Тавсиф |- | <code>ном</code> | Номи халқ ба забони тоҷикӣ. |- | <code>номи аслӣ</code> | Номе, ки халқ худро бо он меномад. Дар зери сарлавҳаи асосӣ бо ҳарфҳои моил (курсив) нишон дода мешавад. |- | <code>парчам</code> | Номи парвандаи парчам дар Викианбор. |- | <code>андозаи парчам</code> | Андозаи парчам; пешфарз 160x160px. |- | <code>зернависи парчам</code> | Матни зери парчам. |- | <code>нишон</code> | Номи парвандаи нишон дар Викианбор. |- | <code>андозаи нишон</code> | Андозаи нишон; пешфарз 90x160px. |- | <code>зернависи нишон</code> | Матни зери нишон. |- | <code>дар ҷаҳон</code> | Шумораи умумии намояндагони халқ дар ҷаҳон. |- | <code>соли шумориш</code> | Соли маълумоти оморӣ. |- | <code>манбаи шумора</code> | Манбаи шумораи умумии аҳолӣ. |- | <code>минтақаи таърихӣ1–5</code> | Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии таърихии халқ. |- | <code>аҳолии таърихӣ1–5</code> | Шумораи намояндагони халқ дар минтақаҳои таърихӣ. |- | <code>манбаи таърихӣ1–5</code> | Манбаи маълумоти омории ҳар минтақаи таърихӣ. |- | <code>минтақа1–50</code> | Кишварҳо ё минтақаҳои сокиншавии ҷамоаҳои бурунмарзӣ. |- | <code>аҳолӣ1–50</code> | Шумораи намояндагони халқ дар ҳар кишвар ё минтақаи бурунмарзӣ. |- | <code>манбаъ1–50</code> | Манбаи маълумоти омории ҳар ҷамоаи бурунмарзӣ. |- | <code>аз байн рафта</code> | Сана ё давраи аз байн рафтани халқ ё гурӯҳи қавмӣ. |- | <code>фарҳанги бостоншиносӣ</code> | Фарҳанги бостоншиносии марбут ба халқ. |- | <code>забон</code> | Забон ё забонҳои халқ. |- | <code>динҳо</code> | Динҳо ва эътиқодҳои халқ. |- | <code>ҷузъе аз</code> | Гурӯҳи бузургтаре, ки халқ ба он мансуб аст. |- | <code>халқҳои наздик</code> | Халқҳои аз ҷиҳати таърихӣ, забонӣ ё фарҳангӣ наздик. |- | <code>гурӯҳҳои қавмӣ</code> | Зергурӯҳҳои қавмии халқ. |- | <code>пайдоиш</code> | Сарзамин ё минтақаи пайдоиши халқ. |- | <code>from</code> | Шиносаи объекти Викидода. |- | <code>ранг</code> | Ранги иловагии қуттӣ. |- | <code>сабки бадан</code> | Сабки CSS-и қуттӣ. |- | <code>синфи бадан</code> | Синфи CSS-и қуттӣ. |- | <code>бе гурӯҳ</code> | Ғайрифаъол кардани гурӯҳбандии худкор. |} == Викидода == Шаблон барои баъзе параметрҳо маълумотро аз [[Викидода]] мегирад. {| class="wikitable" ! Маълумот ! Хусусияти Викидода |- | Номи аслӣ | [[d:Property:P1705|P1705]] |- | Шумораи аҳолӣ | [[d:Property:P1082|P1082]] |- | Кишвар | [[d:Property:P17|P17]] |- | Санаи аз байн рафтан | [[d:Property:P576|P576]] |- | Забон | [[d:Property:P103|P103]] |- | Дин | [[d:Property:P140|P140]] |- | Ҷузъе аз | [[d:Property:P361|P361]] |- | Гурӯҳҳои қавмӣ | [[d:Property:P527|P527]] |} Маълумоти аз Викидода гирифташуда бояд ба мавзӯи мақола мувофиқ бошад. Масалан, шумораи аҳолии кишвар ҳатман шумораи намояндагони халқи ҳамноми он нест. == Намуна == <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:10px; align-items:flex-start; width: 100%;"> <div style="flex:1 1 350px; min-width:0;"> <pre style="overflow-x:auto;"><nowiki> {{Мардум |ном = Шведҳо |номи аслӣ = Svenskar |парчам = Flag of Sweden.svg |андозаи парчам = 100px |зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]] |нишон = Great coat of arms of Sweden.svg |андозаи нишон = 90px |зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]] |минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}} |минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эстония}} |аҳолии таърихӣ2 = 811 (2021) |минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}} |аҳолӣ1 = 46 699 (2021; шведтаборон) |забон = [[Забони шведӣ]] |динҳо = [[Масеҳияти лютеранӣ]] |ҷузъе аз = [[Халқҳои германии шимолӣ]] |халқҳои наздик = [[Норвегиҳо]], [[Даниягиҳо]] |пайдоиш = [[Скандинавия]] }} </nowiki></pre> </div> <div style="flex:1 1 300px; min-width:0;"> {{Мардум |сабки бадан = float:none; margin:0; |ном = Шведҳо |номи аслӣ = Svenskar |парчам = Flag of Sweden.svg |андозаи парчам = 100px |зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]] |нишон = Great coat of arms of Sweden.svg |андозаи нишон = 90px |зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]] |минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}} |минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Эстония}} |аҳолии таърихӣ2 = 811 (2021) |минтақа1 = {{парчамбандӣ|Австралия}} |аҳолӣ1 = 46 699 (2021; шведтаборон) |забон = [[Забони шведӣ]] |динҳо = [[Масеҳияти лютеранӣ]] |ҷузъе аз = [[Халқҳои германии шимолӣ]] |халқҳои наздик = [[Норвегиҳо]], [[Даниягиҳо]] |пайдоиш = [[Скандинавия]] }} </div> </div> <includeonly> [[Гурӯҳ:Шаблонҳои қуттии иттилоотии халқҳо]] </includeonly> 2lutsuw90j6yeog6zptvgdhptrdew0d 0 200645 1492341 1318253 2026-11-05T04:23:35Z VASHGIRD 8035 1492341 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = |номи аслӣ = Шокир Қобилов |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1918 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Самарқанд|шаҳри Самарқанд}} |таърихи даргузашт= |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт = |фазои илмӣ = [[геология]] |ҷойҳои кор = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|УДТ ба номи В. И. Ленин]] |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои геология ва минералогия}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |алма-матер = Донишкадаи Индустриявии Осиёи Миёна |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = {{ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}} |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Шокир Қобилов''' (1918, Самарқанд — ?) — заминшинос. [[Инженери хизматнишондодаи Тоҷикистон]] (1968), номзади илмҳои геология ва минералогия (1965). == Зиндагинома == Донишкадаи Индустриявии Осиёи Миёнаро хатм кардааст (1940): геол., саринж. ва сардори гурӯҳи ҷустуҷӯи геол. Системаи Упр. геол. Тоҷикистон, и. в. муд. музеи геол. Ин.-ути геол. АИ Тоҷикистон, муд. шуъбаи Упр. (Садорати) Корҳои Шӯрои Вазирони Тоҷикистон (1961—1967), ваз. хоҷ. коммуналии Тоҷикистон (1967—1978). Депутати Совети Олии Тоҷикистон даъватҳои ҳафтум (1963—1967), ҳаштум (1971—1974). Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва бисёр мед., Грам. Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистгон қадрдонӣ шудааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе, 2013, — С. 66 ISBN 978-99947-958-2-6 [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] tp4sc87pusjfzcbyefd4sjvrdgtcfr8 0 206168 1492265 1492076 2026-11-04T13:49:46Z Zosya95 54344 1492265 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Карл Линней |номи аслӣ = |тасвир = Carl von Linné, 1707-1778, botanist, professor (Alexander Roslin) - Nationalmuseum - 15723 (cropped).tif |бар = |тавсифи тасвир = Расми аз тарафи [[Александр Рослин]], 1775 |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = [[Росҳулт]], [[Шветсия]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = [[Ҳаммарбӣ]], [[Шветсия]] |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Шветсия}} |фазои илмӣ = [[Биология|Биология]], [[ботаника]] ва [[зоология]] |ҷойҳои кор = |дараҷаи илмӣ = |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = [[Донишгоҳи Лунд]], [[Донишгоҳи Уппсала]] ва [[Донишгоҳи Ҳардервийк]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = Peter Ascanius, Johann Friedrich Gmelin ва Johan Grysselius |маъруф ба = [[Номи илмӣ]] |ҷоизаҳо = |имзо = |бари имзо = |сайт = }} '''Карл Линней''' ({{lang-sv|Carl Linnaeus, Carl Linné}}, {{lang-la|Carolus Linnaeus}}; [[23 май]]и [[1707]] — [[10 январ]]и [[1778]]) — [[гиёҳшинос]] ва [[пизишк]]и [[Шведҳо|шведӣ]], асосгузори низоми [[Номи илмӣ|номи илмии]] ҳайвонот ва растаниҳо, роҳи имрӯзаи номгузории [[Организм|организмҳо]]. Ӯро ҳамчун "падари систематика" низ мешиносанд. == Зиндагинома == Линней, 23 майи соли 1707 дар деҳаи [[Росҳулт]], дар Смаланд, [[Шветсия]] ба дунё омадааст. Ӯ фарзанди калонии Николас (Нилс) Линней ва Кристина Бродерсония буда, падараш аз хурдияш забони лотиниро омӯзондааст. Гузаштагони падарияш деҳқонону == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо== {{Навигатсия|Мавзуъ = Карл Линней |Викигуфтовард = Карл Линней |Викинамуд = Carolus Linnaeus}} * [http://gallica.bnf.fr/Search?ArianeWireIndex=index&p=1&lang=EN&q=Linn%C3%A9%2C+Carl+von Труды Карла Линнея] в интернет-библиотеке [[Галлика|Gallica]] (Национальная библиотека Франции) * [http://linnaeus.c18.net/ The Linnaean correspondence] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110119125502/http://linnaeus.c18.net/ |date=2011-01-19 }} (Онлайн-издание эпистолярного наследия Линнея) * {{cite web|url=http://www.linnaeus.uu.se/LTeng.html|title=The Linnaeus Garden|publisher=[[Уппсальский университет|Uppsala universitet]]|accessdate=2014-06-05|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Q6RyWt1O?url=http://www.linnaeus.uu.se/LTeng.html|archivedate=2014-06-05}} * [http://linnaeus.nrm.se/botany/fbo/welcome.html.en Linnean herbarium (S-LINN)] // Department of Phanerogamic Botany, Swedish Museum of Natural History.{{ref-en}} (Проект оцифровки гербария Линнея в Шведском музее естественной истории в Стокгольме) * {{cite web|url=http://www.egs.uu.se/sysbiol/information/history/linnaeus.htm|author=Anders Backlund|title=Carl Linnaeus - Carl von Linné|publisher=[[Уппсальский университет|Uppsala universitet]], Systematic Botany|date=2005|accessdate=2014-06-05|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Q6SgLt5L?url=http://www.egs.uu.se/sysbiol/information/history/linnaeus.htm|archivedate=2014-06-05}} * {{cite web|url=http://www.linnean.org/Education+Resources/who_was_linnaeus|title=Who was Linnaeus?|date=2013|publisher=[[Лондонское Линнеевское общество|The Linnean Society of London]]|accessdate=2014-06-05|lang=en|archiveurl=https://archive.today/20140605123326/http://www.linnean.org/Education+Resources/who_was_linnaeus|archivedate=2014-06-05}} * {{cite web|url=http://www.linnean.org/Resources/LinneanSociety/Documents/Education/Primary/Carl%20Linnaeus.pdf|title=Who was Carl Linnaeus?|publisher=[[Лондонское Линнеевское общество|The Linnean Society of London]]|accessdate=2014-06-05|lang=en|format=pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Q6UucQFe?url=http://www.linnean.org/Resources/LinneanSociety/Documents/Education/Primary/Carl%20Linnaeus.pdf|archivedate=2014-06-05}} * {{cite web|url=http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/February+2014+Linnaeus+in+love|title=Linnaeus in Love: the Almanach På Åhretefter Iesu Christi nåderika Födelse 1735|publisher=[[Лондонское Линнеевское общество|The Linnean Society of London]]|date=2014-02|accessdate=2014-06-05|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Q6WOsVYl?url=http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/February+2014+Linnaeus+in+love|archivedate=2014-06-05}} {{олим-нопурра}} {{пайвандҳои беруна}} 94kpdhdkxxb6hl7q81juuv6k81mvebh 14 215481 1492366 1031439 2026-11-05T06:10:25Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳ ба ҳазф 1492366 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1492377 1492366 2026-11-05T06:21:55Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Гурӯҳ:Одамон аз рӯи касбу ҳунар]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1492377 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Гурӯҳ:Одамон аз рӯи касбу ҳунар]] ti2b8khueozr8yl4f8losl2cg8o558k 1492378 1492377 2026-11-05T06:22:24Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1492378 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Одамон аз рӯи касбу ҳунар]] spaj3hocpoq2nasudv8fihrv9w4g5b2 1492387 1492378 2026-11-05T07:08:18Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Адабиёт]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1492387 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Одамон аз рӯи касбу ҳунар]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Адабиёт]] t54y0pxyok6sz8ialjc0cdhwok4inwn 0 215771 1492316 1487683 2026-11-05T01:06:21Z ~2026-58481-03 164615 1492316 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency | name = Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон | seal = | seal_caption = | logo = Emblem_of_Tajikistan.svg | logo_caption = Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон | formed = [[7 декабр]]и [[1924]] | preceding1 = | preceding2 = | preceding3 = | preceding4 = | dissolved = | jurisdiction = | headquarters = шаҳри Душанбе, Академик Раҷабовҳо., 734025 | coordinates = | employees = | minister1_name = Насим Хоҷазода Олимзода | minister1_pfo = | child1_agency = | website = {{URL|http://www.minfin.tj/}} | nativename_a = {{lang|tg|}} | logo_width = 200 px | picture = | picture_caption = | superseding = }} '''Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон''' — мақомоти иҷроияи марказии [[ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар соҳаи тандурустӣ. Фаъолияти В. аз татбиқ намудани сиёсати ягонаи давлатӣ дар соҳаи тандурустӣ ва ба низоми муайян даровардани санадҳои меъёрии ҳуқуқии бахши тандурустӣ иборат мебошад. В. бар асоси (Конститутсия )Сарқонун-и Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, санадҳои Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва асноди ҳуқуқии байналмилалии аз тарафи Ҷумҳурии Тоҷикистон эътирофшуда, Низомномаи Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 марти 2014 (№ 148) тасдиқ шудааст, фаъолияти хешро созмон медиҳад. == Таъсис == То соли 1917 нигаҳдории тандурустӣ дар Тоҷикистон ҳамчун системаи давлатӣ вуҷуд надошт. Баъди ба Русия ҳамроҳ карда шудани Осиёи Миёна ҳукумати подшоҳӣ барои хидматрасонии тиббии аҳолии ин сарзамин ба ҳар сари кас соле 14 тин ҷудо мекард. Аморати Бухоро бошад, барои ниёзмандии тандурустии мардум фалсе харҷ намекард. Шароити хеле вазнини моддию маишии мардум, зиндагонии қашшоқона, бесаводӣ, таъсири хурофот, вазъияти беҳдошти бади маҳалу манзилҳо, ифлосӣ ва пурсироятии муҳити атроф – об, ҳаво ва хоку хӯрок боиси паҳн гардидани бисёр бемориҳои гузаранда – сорию вогир, касбию иҷтимоӣ – безгак, чечак, вабо, тоун, ришта, ҳасба, домана, кузоз, ҳорӣ, хуноқ, сулфакабудак, сурхакон, махмалак, сил, зотулҷанб, исҳоли хунин, фалаҷ ва амсоли инҳо мегардиданд. Соли 1913 дар ҳудуди Тоҷикистони ҳозира 1 беморхона, ки 40 кат, 13 духтур ва 32 нафар корманди миёнаи тиббӣ дошт, амал мекард. Солҳои аввали Ҳокимияти Шӯравӣ ба Тоҷикистон аз дигар ҷумҳуриҳо, аксаран аз Федератсияи Русия ва Украина кормандони тиб фиристода шуданд. Соли 1924 Комиссариати халқии нигаҳдории тандурустии ҶМШС Тоҷикистон таъсис ёфт. Пас аз ташкил ёфтани ҶШС Тоҷикистон бисёр бемориҳои иҷтимоӣ ва сироятӣ тамоман аз байн рафтанд. Солҳои сиюми садаи XX аввал дар Хуҷанд, баъд дар Сталинобод (ҳозира [[Душанбе]]) техникумҳои тиббӣ ва соли 1939 дар Сталинобод Институти тиббӣ таъсис ёфтанд. Соли 1946 аввал ба Вазорати нигаҳдории тандурустӣ ва баъдан ба Вазорати тандурустии ҶШС Тоҷикистон ва аз соли 2013 ба Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон табдили ном намуд. == Сохтори вазорат == Дар даврони Истиқлоли давлатӣ ва гузариш ба муносибатҳои иқтисоди бозоргонӣ мақсаду вазифа ва уҳдадориҳои Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон куллан тағйир ёфта, системаи молияи давлатӣ мувофиқи сохтори нав ташкил карда шуд. === Сохтори дастгоҳи марказӣ === Роҳбарият; Раёсати ислоҳот, кумаки аввалияи тиббию санитарӣ ва робитаҳои байналмилалӣ; Раёсати таҳсилоти тиббию фармасевтӣ, сиёсати кадрҳо ва илм; Раёсати иқтисодӣ ва банақшагирии буҷети соҳаҳои тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ; Раёсати ташкили хидматрасонии тиббӣ ва технологияҳои муосир; Раёсати ташкили хидматрасонии тиббӣ ба модарону кӯдакон ва танзими оила; Раёсати фарматсия ва молҳои тиббӣ; Раёсати амнияти санитарию эпидемиологӣ, ҳолатҳои фавқулода ва кумаки фаврии тиббӣ; Раёсати ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ; Шуъбаи баҳисобгирӣ ва муҳосибот; Шуъбаи ҳуқуқ; Шуъбаи аудити дохилӣ; Шуъбаи назорат, коргузорӣ ва корҳои махсус; Бахши котибот. === Муассисаҳои системаи вазорат === * Маркази миллии тиббии Ҷумҳурии Тоҷикистон ; * КВД «Маркази миллии ташхис»; * Маркази миллии солимии репродуктивӣ ; * Маркази миллии мониторинг ва пешгирии нашъамандӣ ; * Маркази миллии бемориҳои сил, шуш ва ҷарроҳии қафаси сина ; * Маркази миллии илмии пайвандсозии узв ва бофтаҳои инсон ; * Академияи илмҳои тибби Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ; * Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино; * Донишкадаи таҳсилоти баъдидип ломии кормандони соҳаи тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * Пажӯҳишгоҳи акушерӣ, гинекологӣ ва перинатологии Тоҷикистон; * Пажӯҳишгоҳи гастроэнтерологияи Ҷумҳурии Тоҷикистон; * Пажӯҳишгоҳи тиббии профилактикаи Тоҷикистон; * Пажӯҳишгоҳи илмию клиникии стоматология ва ҷарроҳии ҷоғу рӯй; * Пажӯҳишгоҳи экспертизаи тиббию иҷтимоӣ ва тавонбахшии маъюбон; * Маркази ҷумҳуриявии илмию клиникии педиатрӣ ва ҷарроҳии кӯдакон; * Маркази ҷумҳуриявии илмии хун; * Маркази ҷумҳуриявии илмии ҷарроҳии дилу рагҳо; * Маркази ҷумҳуриявии илмии саратоншиносӣ; * Маркази илмию тадқиқотии фарматсевтӣ; * Маркази ҷумҳуриявии ғизо; * Маркази ҷумҳуриявии таълимию клиникии тибби оилавӣ; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои равонӣ; * Маркази ҷумҳуриявии саломатии равонии кӯдакон ва наврасон; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои пӯст ва узвҳои таносул; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии наркологии ба номи М. Ғ. Ғуломов; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои чашм; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои дил; * Маркази ҷумҳуриявии илмию клиникии урологӣ; * КВД «Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои сутунмуҳра»; * Маркази ҷумҳуриявии ҳимояи аҳолӣ аз бемориҳои сил; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои касбӣ; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии эндокринологӣ; * Маркази ҷумҳуриявии кори ҳамширагӣ; * Маркази ҷумҳуриявии мубориза бар зидди бемориҳои карантинӣ; * Маркази ҷумҳуриявии иммунопрофилактика; * Маркази ҷумҳуриявии пешгирӣ ва мубориза бар зидди бемории ВНМО; * Маркази ҷумҳуриявии мубориза бар зидди бемориҳои тропикӣ; * Маркази ҷумҳуриявии ташаккули тарзи ҳаёти солим; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии ташхиси тиббию судӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии хидматрасонии тиббии хадамоти сайёри соҳаи чорво»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии хидматрасонии фарматсевтӣ ва молҳои тиббӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии дезинфексияи профилактикӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии омор ва иттилооти тиббӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии барқарорсозии солимии кӯдакон»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии клиникии ортопедӣ ва осебшиносӣ»; * КВД «Маркази ҷумҳуриявии тибби халқӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии бемориҳои асабу равонӣ дар шаҳри Турсунзода»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии барқароркунии тиббию иҷтимоии Тангаӣ»; * Муассисаи давлатии «Беморхонаи ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои равонӣ»; * Муассисаи давлатии «Беморхонаи ҷумҳуриявии физиотерапевтии ба номи Нурматов Абдусаттор»; * Муассисаи давлатии «Беморхонаи ҷумҳуриявии клиникии ноҳияи Данғара»; * Муассисаи давлатии «Осоишгоҳи ҷумҳуриявии кӯдаконаи «Қаратоғ»; * Муассисаи давлатии «Осоишгоҳи ҷумҳуриявии кӯдаконаи дилу тарбоди «Ҳушёрӣ»; * Муассисаи давлатии «Озмоишгоҳи миллии тандурустии ҷамъиятӣ»; * Муассисаи давлатии «Китобхонаи ҷумҳуриявии илмию тиббӣ»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ҷумҳуриявӣ»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Қӯрғонтеппа»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Кӯлоб»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Хуҷанд»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ноҳияи Ҳисор»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Ваҳдат»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ноҳияи Рашт»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ноҳияи Ёвон»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ноҳияи Данғара»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Конибодом»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Истаравшан»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Панҷакент»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Хоруғ»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Турсунзода»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Исфара»; КВД «Ронанда»; * КВД «Тоҷиктибтаҷҳизот»; * КВД «Тоҷикфарминдустрия»; * Муассисаи давлатии базаи ҷумҳуриявии таъйиноти махсуси тиббӣ; * Муассисаи давлатии базаи ҷумҳуриявии худрав; * Редаксияи маҷаллаи «Шифо»; * Редаксияи маҷаллаи «Тандурустии Тоҷикистон»; * ҶДММ «Тоҷделфарм»; * Муассисаи давлатии Идораи сохтмони асосӣ; * КВД «Идораи таъмирию васлкунии шаҳри Кӯлоб»; * Муассисаҳои соҳаи тандурустии вилоятҳо, шаҳр ва ноҳияҳо; * Муассисаи давлатии «Маркази миллии тавонбахшии кӯдакони маъюб «Чорбоғ» дар ноҳияи Варзоб; * Муассисаи давлатии «Хона-интернати беморони рӯҳии ноҳияи Ҳисор»; * Муассисаи давлатии «Хона-интернати беморони рӯҳии ноҳияи Восеъ»; * Муассисаи давлатии «Маркази байналмилалии тавонбахшӣ дар ноҳияи Балҷувон»; * Муассисаи давлатии «Хона-интернати беморони рӯҳии ноҳияи Бохтар»; * Муассисаи давлатии «Маҷмааи таълимию таҷрибавии кори иҷтимоӣ ва инноватсияҳо»; Корхонаи давлатии за-ди протезию ортопедии шаҳри Душанбе, бо филиалҳояш дар шаҳрҳои Хуҷанд, Кӯлоб ва Хоруғ. === Роҳбарони вазорат === [[Уғулой Шамсиддинова]] (1929—1930), [[Чинор Имомов]] (1930—1935), [[Абдуҷамил Ниёзов]] (1936—1937)<ref name=":1" />, [[Ашӯрбибӣ Азимова]] (1938—1939), [[Мирхон Саидов]] (1939), [[Абрам Болшемянников]] (1941—1948)<ref name=":1">{{Cite web|url=https://uchzap.tj/noma/index.php?option=com_attachments&task=download&id=3686|title=АВВАЛИН КОММИСАРҲОИ ХАЛҚИИ ТАНДУРУСТИИ ҶСС ТОҶИКИСТОН|website=uchzap.tj|accessdate=2026-09-23|author=[[Амирҷон Нурзода|Нурзода Амирҷон Рузихон]]}}</ref>, [[Ислом Бобохоҷаев]] (1951—1953), [[Карим Аҳмадов]] (1953—1957), [[Яҳё Раҳимов]] (1957—1962), [[Иван Саженин]] (1962—1985), [[Гулнора Пӯлодова]] (1985—1990), [[Ҷӯра Инъомзода]] (1990—1992), [[Аламхон Аҳмадов]] (1992—2003), [[Нусратулло Файзуллоев]] (2003—2006), [[Раъно Абдураҳмонова]] (2006—2008), [[Нусратулло Салимзода]] (2008—2017), [[Насим Олимзода]] (2017—2020), [[Ҷамолиддин Абдуллозода]] (аз 2020). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон|3|муаллиф= }} * Таджиев Я. Т. Здравоохранение Таджикистана. Д. 1974; Ҳамон. Здравоохранение // Таджикская Советская Социалистическая республика. Д., 1984; * Салимов А. Ф., Исупов С. Ҷ., Содиқова Д. Н., Ҷобирова С. Б., Раҳмонов С. Б., Мирзоева А. С. Рушди соҳаи тандурустӣ дар 20 соли истиқлол. Д., 2011. == Пайвандҳо == * {{сайти расмӣ|http://moh.tj/}}{{ref-tg}}{{ref-ru}} [[Гурӯҳ:Вазоратҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]] {{DEFAULTSORT:}} 2z8bpg10lq1vw47r9fcr49g6853ei52 1492331 1492316 2026-11-05T04:04:42Z VASHGIRD 8035 Вироиши [[Special:Contributions/~2026-58481-03|~2026-58481-03]] ([[User talk:~2026-58481-03|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:VASHGIRD|VASHGIRD]] анҷом дода буд 1487683 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency | name = Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон | seal = | seal_caption = | logo = Emblem_of_Tajikistan.svg | logo_caption = Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон | formed = [[7 декабр]]и [[1924]] | preceding1 = | preceding2 = | preceding3 = | preceding4 = | dissolved = | jurisdiction = | headquarters = шаҳри Душанбе, Академик Раҷабовҳо., 734025 | coordinates = | employees = | minister1_name = Насим Хоҷазода Олимзода | minister1_pfo = | child1_agency = | website = {{URL|http://www.minfin.tj/}} | nativename_a = {{lang|tg|}} | logo_width = 200 px | picture = | picture_caption = | superseding = }} '''Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон''' — мақомоти иҷроияи марказии [[ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар соҳаи тандурустӣ. Фаъолияти В. аз татбиқ намудани сиёсати ягонаи давлатӣ дар соҳаи тандурустӣ ва ба низоми муайян даровардани санадҳои меъёрии ҳуқуқии бахши тандурустӣ иборат мебошад. В. бар асоси Конститутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, санадҳои Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва асноди ҳуқуқии байналмилалии аз тарафи Ҷумҳурии Тоҷикистон эътирофшуда, Низомномаи Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 марти 2014 (№ 148) тасдиқ шудааст, фаъолияти хешро созмон медиҳад. == Таъсис == То соли 1917 нигаҳдории тандурустӣ дар Тоҷикистон ҳамчун системаи давлатӣ вуҷуд надошт. Баъди ба Русия ҳамроҳ карда шудани Осиёи Миёна ҳукумати подшоҳӣ барои хидматрасонии тиббии аҳолии ин сарзамин ба ҳар сари кас соле 14 тин ҷудо мекард. Аморати Бухоро бошад, барои ниёзмандии тандурустии мардум фалсе харҷ намекард. Шароити хеле вазнини моддию маишии мардум, зиндагонии қашшоқона, бесаводӣ, таъсири хурофот, вазъияти беҳдошти бади маҳалу манзилҳо, ифлосӣ ва пурсироятии муҳити атроф – об, ҳаво ва хоку хӯрок боиси паҳн гардидани бисёр бемориҳои гузаранда – сорию вогир, касбию иҷтимоӣ – безгак, чечак, вабо, тоун, ришта, ҳасба, домана, кузоз, ҳорӣ, хуноқ, сулфакабудак, сурхакон, махмалак, сил, зотулҷанб, исҳоли хунин, фалаҷ ва амсоли инҳо мегардиданд. Соли 1913 дар ҳудуди Тоҷикистони ҳозира 1 беморхона, ки 40 кат, 13 духтур ва 32 нафар корманди миёнаи тиббӣ дошт, амал мекард. Солҳои аввали Ҳокимияти Шӯравӣ ба Тоҷикистон аз дигар ҷумҳуриҳо, аксаран аз Федератсияи Русия ва Украина кормандони тиб фиристода шуданд. Соли 1924 Комиссариати халқии нигаҳдории тандурустии ҶМШС Тоҷикистон таъсис ёфт. Пас аз ташкил ёфтани ҶШС Тоҷикистон бисёр бемориҳои иҷтимоӣ ва сироятӣ тамоман аз байн рафтанд. Солҳои сиюми садаи XX аввал дар Хуҷанд, баъд дар Сталинобод (ҳозира [[Душанбе]]) техникумҳои тиббӣ ва соли 1939 дар Сталинобод Институти тиббӣ таъсис ёфтанд. Соли 1946 аввал ба Вазорати нигаҳдории тандурустӣ ва баъдан ба Вазорати тандурустии ҶШС Тоҷикистон ва аз соли 2013 ба Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон табдили ном намуд. == Сохтори вазорат == Дар даврони Истиқлоли давлатӣ ва гузариш ба муносибатҳои иқтисоди бозоргонӣ мақсаду вазифа ва уҳдадориҳои Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон куллан тағйир ёфта, системаи молияи давлатӣ мувофиқи сохтори нав ташкил карда шуд. === Сохтори дастгоҳи марказӣ === Роҳбарият; Раёсати ислоҳот, кумаки аввалияи тиббию санитарӣ ва робитаҳои байналмилалӣ; Раёсати таҳсилоти тиббию фармасевтӣ, сиёсати кадрҳо ва илм; Раёсати иқтисодӣ ва банақшагирии буҷети соҳаҳои тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ; Раёсати ташкили хидматрасонии тиббӣ ва технологияҳои муосир; Раёсати ташкили хидматрасонии тиббӣ ба модарону кӯдакон ва танзими оила; Раёсати фарматсия ва молҳои тиббӣ; Раёсати амнияти санитарию эпидемиологӣ, ҳолатҳои фавқулода ва кумаки фаврии тиббӣ; Раёсати ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ; Шуъбаи баҳисобгирӣ ва муҳосибот; Шуъбаи ҳуқуқ; Шуъбаи аудити дохилӣ; Шуъбаи назорат, коргузорӣ ва корҳои махсус; Бахши котибот. === Муассисаҳои системаи вазорат === * Маркази миллии тиббии Ҷумҳурии Тоҷикистон ; * КВД «Маркази миллии ташхис»; * Маркази миллии солимии репродуктивӣ ; * Маркази миллии мониторинг ва пешгирии нашъамандӣ ; * Маркази миллии бемориҳои сил, шуш ва ҷарроҳии қафаси сина ; * Маркази миллии илмии пайвандсозии узв ва бофтаҳои инсон ; * Академияи илмҳои тибби Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ; * Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино; * Донишкадаи таҳсилоти баъдидип ломии кормандони соҳаи тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * Пажӯҳишгоҳи акушерӣ, гинекологӣ ва перинатологии Тоҷикистон; * Пажӯҳишгоҳи гастроэнтерологияи Ҷумҳурии Тоҷикистон; * Пажӯҳишгоҳи тиббии профилактикаи Тоҷикистон; * Пажӯҳишгоҳи илмию клиникии стоматология ва ҷарроҳии ҷоғу рӯй; * Пажӯҳишгоҳи экспертизаи тиббию иҷтимоӣ ва тавонбахшии маъюбон; * Маркази ҷумҳуриявии илмию клиникии педиатрӣ ва ҷарроҳии кӯдакон; * Маркази ҷумҳуриявии илмии хун; * Маркази ҷумҳуриявии илмии ҷарроҳии дилу рагҳо; * Маркази ҷумҳуриявии илмии саратоншиносӣ; * Маркази илмию тадқиқотии фарматсевтӣ; * Маркази ҷумҳуриявии ғизо; * Маркази ҷумҳуриявии таълимию клиникии тибби оилавӣ; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои равонӣ; * Маркази ҷумҳуриявии саломатии равонии кӯдакон ва наврасон; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои пӯст ва узвҳои таносул; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии наркологии ба номи М. Ғ. Ғуломов; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои чашм; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои дил; * Маркази ҷумҳуриявии илмию клиникии урологӣ; * КВД «Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои сутунмуҳра»; * Маркази ҷумҳуриявии ҳимояи аҳолӣ аз бемориҳои сил; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои касбӣ; * Маркази ҷумҳуриявии клиникии эндокринологӣ; * Маркази ҷумҳуриявии кори ҳамширагӣ; * Маркази ҷумҳуриявии мубориза бар зидди бемориҳои карантинӣ; * Маркази ҷумҳуриявии иммунопрофилактика; * Маркази ҷумҳуриявии пешгирӣ ва мубориза бар зидди бемории ВНМО; * Маркази ҷумҳуриявии мубориза бар зидди бемориҳои тропикӣ; * Маркази ҷумҳуриявии ташаккули тарзи ҳаёти солим; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии ташхиси тиббию судӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии хидматрасонии тиббии хадамоти сайёри соҳаи чорво»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии хидматрасонии фарматсевтӣ ва молҳои тиббӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии дезинфексияи профилактикӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии омор ва иттилооти тиббӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии барқарорсозии солимии кӯдакон»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии клиникии ортопедӣ ва осебшиносӣ»; * КВД «Маркази ҷумҳуриявии тибби халқӣ»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии бемориҳои асабу равонӣ дар шаҳри Турсунзода»; * Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии барқароркунии тиббию иҷтимоии Тангаӣ»; * Муассисаи давлатии «Беморхонаи ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои равонӣ»; * Муассисаи давлатии «Беморхонаи ҷумҳуриявии физиотерапевтии ба номи Нурматов Абдусаттор»; * Муассисаи давлатии «Беморхонаи ҷумҳуриявии клиникии ноҳияи Данғара»; * Муассисаи давлатии «Осоишгоҳи ҷумҳуриявии кӯдаконаи «Қаратоғ»; * Муассисаи давлатии «Осоишгоҳи ҷумҳуриявии кӯдаконаи дилу тарбоди «Ҳушёрӣ»; * Муассисаи давлатии «Озмоишгоҳи миллии тандурустии ҷамъиятӣ»; * Муассисаи давлатии «Китобхонаи ҷумҳуриявии илмию тиббӣ»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ҷумҳуриявӣ»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Қӯрғонтеппа»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Кӯлоб»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Хуҷанд»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ноҳияи Ҳисор»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Ваҳдат»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ноҳияи Рашт»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ноҳияи Ёвон»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии ноҳияи Данғара»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Конибодом»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Истаравшан»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Панҷакент»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Хоруғ»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Турсунзода»; * Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Исфара»; КВД «Ронанда»; * КВД «Тоҷиктибтаҷҳизот»; * КВД «Тоҷикфарминдустрия»; * Муассисаи давлатии базаи ҷумҳуриявии таъйиноти махсуси тиббӣ; * Муассисаи давлатии базаи ҷумҳуриявии худрав; * Редаксияи маҷаллаи «Шифо»; * Редаксияи маҷаллаи «Тандурустии Тоҷикистон»; * ҶДММ «Тоҷделфарм»; * Муассисаи давлатии Идораи сохтмони асосӣ; * КВД «Идораи таъмирию васлкунии шаҳри Кӯлоб»; * Муассисаҳои соҳаи тандурустии вилоятҳо, шаҳр ва ноҳияҳо; * Муассисаи давлатии «Маркази миллии тавонбахшии кӯдакони маъюб «Чорбоғ» дар ноҳияи Варзоб; * Муассисаи давлатии «Хона-интернати беморони рӯҳии ноҳияи Ҳисор»; * Муассисаи давлатии «Хона-интернати беморони рӯҳии ноҳияи Восеъ»; * Муассисаи давлатии «Маркази байналмилалии тавонбахшӣ дар ноҳияи Балҷувон»; * Муассисаи давлатии «Хона-интернати беморони рӯҳии ноҳияи Бохтар»; * Муассисаи давлатии «Маҷмааи таълимию таҷрибавии кори иҷтимоӣ ва инноватсияҳо»; Корхонаи давлатии за-ди протезию ортопедии шаҳри Душанбе, бо филиалҳояш дар шаҳрҳои Хуҷанд, Кӯлоб ва Хоруғ. === Роҳбарони вазорат === [[Уғулой Шамсиддинова]] (1929—1930), [[Чинор Имомов]] (1930—1935), [[Абдуҷамил Ниёзов]] (1936—1937)<ref name=":1" />, [[Ашӯрбибӣ Азимова]] (1938—1939), [[Мирхон Саидов]] (1939), [[Абрам Болшемянников]] (1941—1948)<ref name=":1">{{Cite web|url=https://uchzap.tj/noma/index.php?option=com_attachments&task=download&id=3686|title=АВВАЛИН КОММИСАРҲОИ ХАЛҚИИ ТАНДУРУСТИИ ҶСС ТОҶИКИСТОН|website=uchzap.tj|accessdate=2026-09-23|author=[[Амирҷон Нурзода|Нурзода Амирҷон Рузихон]]}}</ref>, [[Ислом Бобохоҷаев]] (1951—1953), [[Карим Аҳмадов]] (1953—1957), [[Яҳё Раҳимов]] (1957—1962), [[Иван Саженин]] (1962—1985), [[Гулнора Пӯлодова]] (1985—1990), [[Ҷӯра Инъомзода]] (1990—1992), [[Аламхон Аҳмадов]] (1992—2003), [[Нусратулло Файзуллоев]] (2003—2006), [[Раъно Абдураҳмонова]] (2006—2008), [[Нусратулло Салимзода]] (2008—2017), [[Насим Олимзода]] (2017—2020), [[Ҷамолиддин Абдуллозода]] (аз 2020). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон|3|муаллиф= }} * Таджиев Я. Т. Здравоохранение Таджикистана. Д. 1974; Ҳамон. Здравоохранение // Таджикская Советская Социалистическая республика. Д., 1984; * Салимов А. Ф., Исупов С. Ҷ., Содиқова Д. Н., Ҷобирова С. Б., Раҳмонов С. Б., Мирзоева А. С. Рушди соҳаи тандурустӣ дар 20 соли истиқлол. Д., 2011. == Пайвандҳо == * {{сайти расмӣ|http://moh.tj/}}{{ref-tg}}{{ref-ru}} [[Гурӯҳ:Вазоратҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]] jq6rw234x12egmf8mc6xkv3heoye5qj 0 217819 1492256 1142623 2026-11-04T13:41:27Z Zosya95 54344 1492256 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |ном = {{lang-sv|Elena Fokina}} |номи аслӣ = {{lang-ru|Елена Фокина}} |тасвир = |Бар = |Тавсифи тасвир = |Ном ҳангоми таваллуд = |Санаи таваллуд = 3.05.1977 |Зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Серпухов}}, [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Санаи марг = |Маҳалли марг = |Шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Шветсия}} |Тахаллусҳо = |Касб = раққоса, ҳунарпеша |Солҳои фаъолият = |Амплуа = |Театр = |Нақшҳо = |Намоишҳо = |Мукофотҳо = [[Independent Spirit Robert Altman Award]] (2018)<ref>[https://www.instagram.com/p/BtlJB5BngTb/ IN HONOR OF YOUR Outstanding Achievement and Creative Contribution to Independent Filmmaking]</ref> |Соядаст = |Cайт = |Викианбор = }} '''Елена Фокина''' ({{lang-en|Elena Fokina}}) — [[раққоса]] ва омӯзгори [[балет]]. == Зиндагинома == Елена Фокина [[3 май]]и соли 1977 дар шаҳри [[Серпухов]] таваллуд шудааст. [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Маскав]] аз рӯи хореография хатм намудааст. Солҳои 1997-2001 раққосаи Балети Камеравии Русия буд. Соли 2001 Фокина бо коргардон Вим Вандекейбус (Wim Vandekeybus) шинос шуд, ки ӯ Фокинаро ба кор дар дастаи Ultima Vez даъват кард. Баъд аз бастани шартнома, Фокина Русияро тарк мекунад ва ба [[Аврупо]] меояд.<ref>{{cite web |last1= Барченков |first1= Дмитрий |title= Актриса и танцовщица Елена Фокина — о съемках в картине «Суспирия», Луке Гуаданьино и хореографии как эмоции |url=http://posta-magazine.ru/culture/elena-fokina-interview |website=Posta-Magazine |work= Культура |date= 7 НОЯБРЯ 2018 |accessdate=2019-08-07}}</ref> Соли 2013 писараш ба дунё омад. Аз соли 2015 дар шаҳри [[Стокҳолм]] муқимӣ гашта, дар Балети [[Шветсия]] кор мекунад. Вале ӯ танҳо се сол пас баъд аз он ки дар [[филми бадеӣ|филми бадеии]] “Суспирия” (2018) ширкат варзид, машҳур гардид. == Филмшиносӣ == * ''Blush'' (2004) * ''Here After'' (2007) * [[Суспирия]] (2018) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{imdb name| id=1931609 | name=Elena Fokina}} * [https://www.kinopoisk.ru/name/792596/ Елена Фокина] дар сомонаи kinopoisk.ru {{ПБ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:Раққосаҳо]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Русия]] ju4xe7w7vhmd1lxvg4hzm2zmv0dnw6k 0 274207 1492247 1452341 2026-11-04T13:02:19Z VASHGIRD 8035 1492247 wikitext text/x-wiki {{Суруд | ном = Чӯпони бекас | номи_аслӣ = {{lang-de|Der einsame Hirte}}<br>{{lang-en|The Lonely Shepherd}}<br>{{lang-es|El pastor solitario}} | тасвир = Gheorghe Zamfir4.JPG | бар = 240px | тавсифи_тасвир = Георге Замфир бо найи пан-флейта | иҷрокунанда = [[Ҷеймс Ласт]] ва [[Георге Замфир]] | албом = Russland-Erinnerungen | баромад = 1977 | сабт = 1977 | жанр = [[Мусиқии классикӣ|классикӣ]], [[мусиқии мардумӣ|фолклор]] | дарозӣ = 4:25 | лейбл = [[Polydor Records|Polydor]] | композитор = [[Ҷеймс Ласт]] | продюсер = [[Ҷеймс Ласт]] }} '''«Чӯпони бекас»''', ё «'''Чӯпони танҳо'''» ({{lang-de|Der einsame Hirte}}, {{lang-en|The Lonely Shepherd}}, {{lang-es|El pastor solitario}}) — оҳанги машҳури инструменталии оҳангсози олмонӣ [[Ҷеймс Ласт]]. Ин қитъаи мусиқӣ дар сабт бо иштироки навозандаи найи руминиёӣ [[Георге Замфир]] шуҳрати ҷаҳонӣ пайдо кардааст. Наво бар пояи фолклори мусиқии Карпат — анъанаҳои халқии молдавӣ ва руминиёӣ эҷод шудааст. == Таърих == Дар аввал оҳангсоз ва дирижёр Ҷеймс Ласт тасмим дошт, ки оҳанги «Чӯпони бекас»-ро ба албоми саундтрекҳои худ бо номи «Album Filmmusik ohne Filme» («Мусиқӣ барои филмҳои бе филм»), ки танҳо аз асарҳои худи ӯ иборат буд, дохил кунад. Дар ҳамон давра бо оркестри Ласт навозандаи руминиёии най (пан-флейта) Георге Замфир, ки тавассути шартнома бо продюсер Ҳанс-Вернер Функе даъват шуда буд, ҳамкорӣ мекард. Ласт ба Замфир пешниҳод намуд, ки дар сабти оҳанги «Чӯпони бекас» иштирок кунад. Ҷеймс Ласт дар хотираҳои худ чунин ёдовар мешавад: > Георге омада, асарро гӯш кард ва чанд сатри онро навохту гуфт: «Хуб, биёед онро сабт кунем». Дар муддати кӯтоҳтарин мо бояд онро дар навор сабт мекардем. Георге навохт ва ҳаққи хизматашро гирифта рафт, бидуни он ки бидонад дар ниҳоят чӣ ҳосил шуд. Дар студия мо оҳангро танзим ва кӯтоҳ кардем ва танҳо он вақт фаҳмидам, ки ӯ чӣ гуна потенсиали бузургро дар он кушодааст<ref>{{Cite web|url=http://newage-music.ru/65898-istoriya-sozdaniya-melodii-odinokiy-pastuh.html|title=История создания мелодии "Одинокий пастух"|publisher=New Age Music|date=2015-07-20|accessdate=2020-04-12|archivedate=2015-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150720233035/http://newage-music.ru/65898-istoriya-sozdaniya-melodii-odinokiy-pastuh.html}}</ref>. Лоиҳаи саундтрекҳо амалӣ нагашт ва оҳанг дар охир дар албоми дуюми «русӣ»-и Ласт бо номи «Russland-Erinnerungen» («Хотироти Русия») дар соли 1977 мунташир шуд. Дар ҳамон сол трек ба шакли сингл баромад ва дар чартҳои Олмон ба мақоми 22-юм расид. Пас аз музокирот бо Замфир қарор дода шуд, ки ҳуқуқи ин сабт тақсим карда шавад ва ӯ ҳамчун ҳаммуаллифи баробарҳуқуқ нишон дода шавад. Барои Замфир ин сабт гардиши бузурге дар фаъолияти ҳунарияш буд: ӯро ба лоиҳаҳои гуногуни мусиқии ҷаҳонӣ даъват карданд ва тамоми дискографияи қаблии ӯ аз нав ба чоп расид. == Дар синамо ва фарҳанг == Оҳанги «Чӯпони бекас» ба яке аз машҳуртарин ва пурталаботгаштарин асарҳо дар синамо ва телевизион табдил ёфт. Соли 1979 ин оҳанг ҳамчун мусиқии асосии мини-сериали австралиягии «Golden Soak» («Тиллои биёбон») ба кор рафт<ref>{{Cite web|url=https://musicgeek.ir/gheorghe-zamfir-the-lonely-shepherd/|title=The Lonely Shepherd (Чӯпони бекас) — شاهکار روح‌نواز گئورگه زامفیر|website=musicgeek.ir|date=2019-05-18|accessdate=2020-01-08|lang=fa}}</ref>. Соли 1982 он мусиқии асосии филми санъати ҷангии «Ҷанговарони кунг-фу» (Кореяи Ҷанубӣ) гардид. Соли 1984 он дар филми тасвирии кӯтоҳмуддати канадагии «Paradise» («Биҳишт»), ки пешниҳодшуда ба ҷоизаи «Оскар» буд, садо дод. Мавҷи нави шуҳрати ҷаҳонӣ ба ин асар соли 2004 омад, вақте ки коргардон [[Квентин Тарантино]] ин оҳангро ба саундтреки филми машҳури худ «[[Биллро куш]]» (Kill Bill) дохил намуд. Инчунин якчанд ковер-версияҳои муваффақи ин асар мавҷуданд, аз ҷумла коркардҳои репери амрикоӣ Ламар ва навозандаи экуадории пан-флейта [[Лео Рохас]]. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * James Last, Thomas Macho. Mein Leben: die Autobiografie. — München: Wilhelm Heyne Verlag, 2006. — 413 с. — ISBN 978-3-453-12063-1. == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20150720233035/http://newage-music.ru/65898-istoriya-sozdaniya-melodii-odinokiy-pastuh.html Таърихи эҷоди оҳанги «Чӯпони бекас»] {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Мусиқиҳои 1977]] [[Гурӯҳ:Оҳангҳои инструменталӣ]] [[Гурӯҳ:Саундтрекҳо]] [[Гурӯҳ:Мусиқиҳои Ҷеймс Ласт]] b04ulhu0lldisgdev0eokuxs52y99o1 0 280773 1492348 1318879 2026-11-05T04:51:41Z VASHGIRD 8035 1492348 wikitext text/x-wiki '''Геологи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 декабри 1962 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст<ref>Укази Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон аз 10 декабри соли 1962 «Дар бораи муқаррар намудани номи фахрии Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон» (Ведомостьҳои Совети Олии РСС Тоҷикистон, соли 1962, №35, мод. 243)</ref>. Шахсони сазовори ин унвон соҳиби нишони сарисинагӣ гардидаанд. Ин унвон ба кормандони фаъоли муҳандисиву техникии хидмати заминшинохтӣ, заминфизикӣ,обзаминшинохтӣ, топографию заминсанҷӣ, муассисаҳои таҳқиқоти илмии соҳаи заминшиносӣ ва ҷустуҷӯи сарватҳои зеризаминӣ (табиӣ), инчунин ба ашхосе, ки дар тарбияи мутахассисони соҳаи [[заминшиносӣ]] хидмати арзанда карда, аз рӯи ихтисос камаш понздаҳ сол заҳмат кашидаанд, дода мешуд. == Дорандагони унвон == Ашхоси зерин сазовори ин унвон гардидаанд: * 1963 — Д. З. Гачечиладзе. * 1964 — В. И. Верхов, В. А. Автономов, П. Е. Котляр, Ҳ. Латифов, Ю. И. Павпертов, Т. Н. Тагиров, Э. З. Тоҳиров, Н. М. Чуршина. * 1965 — В. П. Булин. * 1968 — И. Н. Фоминский, Р. М. Захаров. * 1970 — З. И. Иоффе, Н. М. Курносов. * 1971 — Х. А. Сантекиди. * 1972 — А. П. Недзветский. * 1974 — Н. С. Огнёв, Ҳ. Розиқов. * 1975 — Г. С. Аверянов, А. В. Степаненко. * 1977 — В. В. Подтележникова, А. Н. Балашев, К. О. Сориев, Ю. С. Шихин, Зуҳур Ёров, * 1982 — Алихон Зайнуков. * 1985 — Боймурод Холмуродов. * 1988 — Иван Кошлаков, Аюбҷон Орифов. Унвони мазкур аз соли 1994 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Геологи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон|4|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон]] rn2kr6i62r4ksy2de8rmu9cw931zgx2 1492349 1492348 2026-11-05T04:51:55Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон]] to [[Геологи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 1492348 wikitext text/x-wiki '''Геологи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 декабри 1962 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст<ref>Укази Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон аз 10 декабри соли 1962 «Дар бораи муқаррар намудани номи фахрии Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон» (Ведомостьҳои Совети Олии РСС Тоҷикистон, соли 1962, №35, мод. 243)</ref>. Шахсони сазовори ин унвон соҳиби нишони сарисинагӣ гардидаанд. Ин унвон ба кормандони фаъоли муҳандисиву техникии хидмати заминшинохтӣ, заминфизикӣ,обзаминшинохтӣ, топографию заминсанҷӣ, муассисаҳои таҳқиқоти илмии соҳаи заминшиносӣ ва ҷустуҷӯи сарватҳои зеризаминӣ (табиӣ), инчунин ба ашхосе, ки дар тарбияи мутахассисони соҳаи [[заминшиносӣ]] хидмати арзанда карда, аз рӯи ихтисос камаш понздаҳ сол заҳмат кашидаанд, дода мешуд. == Дорандагони унвон == Ашхоси зерин сазовори ин унвон гардидаанд: * 1963 — Д. З. Гачечиладзе. * 1964 — В. И. Верхов, В. А. Автономов, П. Е. Котляр, Ҳ. Латифов, Ю. И. Павпертов, Т. Н. Тагиров, Э. З. Тоҳиров, Н. М. Чуршина. * 1965 — В. П. Булин. * 1968 — И. Н. Фоминский, Р. М. Захаров. * 1970 — З. И. Иоффе, Н. М. Курносов. * 1971 — Х. А. Сантекиди. * 1972 — А. П. Недзветский. * 1974 — Н. С. Огнёв, Ҳ. Розиқов. * 1975 — Г. С. Аверянов, А. В. Степаненко. * 1977 — В. В. Подтележникова, А. Н. Балашев, К. О. Сориев, Ю. С. Шихин, Зуҳур Ёров, * 1982 — Алихон Зайнуков. * 1985 — Боймурод Холмуродов. * 1988 — Иван Кошлаков, Аюбҷон Орифов. Унвони мазкур аз соли 1994 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Геологи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон|4|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон]] rn2kr6i62r4ksy2de8rmu9cw931zgx2 1492351 1492349 2026-11-05T04:52:08Z VASHGIRD 8035 1492351 wikitext text/x-wiki '''Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 декабри 1962 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст<ref>Укази Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон аз 10 декабри соли 1962 «Дар бораи муқаррар намудани номи фахрии Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон» (Ведомостьҳои Совети Олии РСС Тоҷикистон, соли 1962, №35, мод. 243)</ref>. Шахсони сазовори ин унвон соҳиби нишони сарисинагӣ гардидаанд. Ин унвон ба кормандони фаъоли муҳандисиву техникии хидмати заминшинохтӣ, заминфизикӣ,обзаминшинохтӣ, топографию заминсанҷӣ, муассисаҳои таҳқиқоти илмии соҳаи заминшиносӣ ва ҷустуҷӯи сарватҳои зеризаминӣ (табиӣ), инчунин ба ашхосе, ки дар тарбияи мутахассисони соҳаи [[заминшиносӣ]] хидмати арзанда карда, аз рӯи ихтисос камаш понздаҳ сол заҳмат кашидаанд, дода мешуд. == Дорандагони унвон == Ашхоси зерин сазовори ин унвон гардидаанд: * 1963 — Д. З. Гачечиладзе. * 1964 — В. И. Верхов, В. А. Автономов, П. Е. Котляр, Ҳ. Латифов, Ю. И. Павпертов, Т. Н. Тагиров, Э. З. Тоҳиров, Н. М. Чуршина. * 1965 — В. П. Булин. * 1968 — И. Н. Фоминский, Р. М. Захаров. * 1970 — З. И. Иоффе, Н. М. Курносов. * 1971 — Х. А. Сантекиди. * 1972 — А. П. Недзветский. * 1974 — Н. С. Огнёв, Ҳ. Розиқов. * 1975 — Г. С. Аверянов, А. В. Степаненко. * 1977 — В. В. Подтележникова, А. Н. Балашев, К. О. Сориев, Ю. С. Шихин, Зуҳур Ёров, * 1982 — Алихон Зайнуков. * 1985 — Боймурод Холмуродов. * 1988 — Иван Кошлаков, Аюбҷон Орифов. Унвони мазкур аз соли 1994 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Геологи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон|4|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон]] gewdtxuhawsuwcozjyoebgwz3lsrtge 1492369 1492351 2026-11-05T06:13:45Z VASHGIRD 8035 /* Дорандагони унвон */ 1492369 wikitext text/x-wiki '''Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 декабри 1962 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст<ref>Укази Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон аз 10 декабри соли 1962 «Дар бораи муқаррар намудани номи фахрии Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон» (Ведомостьҳои Совети Олии РСС Тоҷикистон, соли 1962, №35, мод. 243)</ref>. Шахсони сазовори ин унвон соҳиби нишони сарисинагӣ гардидаанд. Ин унвон ба кормандони фаъоли муҳандисиву техникии хидмати заминшинохтӣ, заминфизикӣ,обзаминшинохтӣ, топографию заминсанҷӣ, муассисаҳои таҳқиқоти илмии соҳаи заминшиносӣ ва ҷустуҷӯи сарватҳои зеризаминӣ (табиӣ), инчунин ба ашхосе, ки дар тарбияи мутахассисони соҳаи [[заминшиносӣ]] хидмати арзанда карда, аз рӯи ихтисос камаш понздаҳ сол заҳмат кашидаанд, дода мешуд. == Дорандагони унвон == Ашхоси зерин сазовори ин унвон гардидаанд: * 1963 — Д. З. Гачечиладзе. * 1964 — В. И. Верхов, В. А. Автономов, П. Е. Котляр, Ҳ. Латифов, Ю. И. Павпертов, Т. Н. Тагиров, Э. З. Тоҳиров, Н. М. Чуршина. * 1965 — В. П. Булин. * 1968 — И. Н. Фоминский, Р. М. Захаров. * 1970 — З. И. Иоффе, Н. М. Курносов. * 1971 — Х. А. Сантекиди. * 1972 — [[Антон Недзветский|А. П. Недзветский]]. * 1974 — Н. С. Огнёв, Ҳ. Розиқов. * 1975 — Г. С. Аверянов, А. В. Степаненко. * 1977 — В. В. Подтележникова, А. Н. Балашев, К. О. Сориев, Ю. С. Шихин, Зуҳур Ёров, * 1982 — Алихон Зайнуков. * 1985 — Боймурод Холмуродов. * 1988 — Иван Кошлаков, Аюбҷон Орифов. Унвони мазкур аз соли 1994 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Геологи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон|4|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 3npt0xqkxslx5xfelo8judkulpbouan 1492380 1492369 2026-11-05T06:29:11Z VASHGIRD 8035 1492380 wikitext text/x-wiki '''Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 декабри 1962 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст<ref>Укази Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон аз 10 декабри соли 1962 «Дар бораи муқаррар намудани номи фахрии Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон» (Ведомостьҳои Совети Олии РСС Тоҷикистон, соли 1962, №35, мод. 243)</ref>. Шахсони сазовори ин унвон соҳиби нишони сарисинагӣ гардидаанд. Ин унвон ба кормандони фаъоли муҳандисиву техникии хидмати заминшинохтӣ, заминфизикӣ,обзаминшинохтӣ, топографию заминсанҷӣ, муассисаҳои таҳқиқоти илмии соҳаи заминшиносӣ ва ҷустуҷӯи сарватҳои зеризаминӣ (табиӣ), инчунин ба ашхосе, ки дар тарбияи мутахассисони соҳаи [[заминшиносӣ]] хидмати арзанда карда, аз рӯи ихтисос камаш понздаҳ сол заҳмат кашидаанд, дода мешуд. == Дорандагони унвон == Ашхоси зерин сазовори ин унвон гардидаанд: * 1963 — Д. З. Гачечиладзе. * 1964 — В. И. Верхов, В. А. Автономов, П. Е. Котляр, Ҳ. Латифов, Ю. И. Павпертов, Т. Н. Тагиров, Э. З. Тоҳиров, Н. М. Чуршина. * 1965 — В. П. Булин. * 1968 — И. Н. Фоминский, Р. М. Захаров. * 1970 — З. И. Иоффе, Н. М. Курносов. * 1971 — Х. А. Сантекиди. * 1972 — [[Антон Недзветский|А. П. Недзветский]]. * 1974 — Н. С. Огнёв, Ҳ. Розиқов. * 1975 — Г. С. Аверянов, А. В. Степаненко. * 1977 — В. В. Подтележникова, А. Н. Балашев, К. О. Сориев, Ю. С. Шихин, Зуҳур Ёров, * 1982 — Алихон Зайнуков. * 1985 — [[Боймурод Холмуродов|Б. Холмуродов]]. * 1988 — Иван Кошлаков, Аюбҷон Орифов. Унвони мазкур аз соли 1994 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Геологи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон|4|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 3tgka6n7ioukxgb5bwaltovmdssp0s9 0 281498 1492263 1349353 2026-11-04T13:48:53Z Zosya95 54344 1492263 wikitext text/x-wiki '''Ислом дар Фаронса''' — аз рӯи шумораи пайравон ва аҳамияти дин дар [[Фаронса]] дуввум ва аз ҷиҳати рушд якум ба ҳисоб рафта мешавад. Муҳимтарин макони динии мусалмонон дар Фаронса масҷиди ҷамоатии Париж мебошад, ки соли 1926 таъсис ёфтааст ва ҳоло зери назорати мақомоти [[Алҷазоир]] қарор дорад. [[Акс:Islam_in_Europe-2010.svg|мини|Таносуби мусалмонон дар кишварҳои мухталиф {{Legend|#ffffff|<1% ([[Украина]], [[Белоруссия]], [[Лаҳистон]], [[Чехия]], [[Финляндия]], [[Маҷористон]], [[Португалия]], [[Ирландия]], [[Молдавия]], [[Словакия]], [[Руминия]], [[Арманистон]], [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Исландия]], [[Малта]], [[Монако]])}}{{Legend|#e8f3e8|1%-2% ([[Андорра]], [[Хорватия]])}}{{Legend|#d0e7d0|2%-4% ([[Италия]], [[Испания]], [[Норвегия]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Люксембург]])}}{{Legend|#b8dbb8|4%-5% ([[Британияи Кабир]], [[Юнон]], [[Дания]], [[Лихтенштейн]])}}{{Legend|#a0cfa0|5%-10% ([[Олмон]], [[Фаронса]], [[Шветсия]], [[Австрия]], [[Швейтсария]], [[Белгия]], [[Нидерландия]])}}{{Legend|#87c387|10%-20% ([[Русия]], [[Булғористон]], [[Гурҷистон]], [[Черногория]])}}{{Legend|#6fb76f|20%-30% ([[Ҷумҳурии Кипр|Кипр]])}}{{Legend|#57ab57|30%-40% ([[Ҷумҳурии Мақдуния|Мақдуния]])}}{{Legend|#4b994b|40%-50% ([[Босния ва Ҳерсеговина]])}}{{Legend|#194e19|80%-90% ([[Албания]])}}{{Legend|#0d3c0d|90%-95% ([[Ҷумҳурии Косово|Косово]])}}{{Legend|#002900|95%-100% ([[Туркия]], [[Озарбойҷон]])}}]] == Таърихи ислом дар Фаронса == Мусалмонон ба Фаронса аз Испания дар [[соли 717]], бо ишголи Аквитания ва дар [[соли 719]] Нарбонна омаданд. Ҷанги таърихии дар назди Пуатйе соли [[Соли 732|732]] дар Фаронса оғоз шуд. Пешрафти мусалмонон ба шимолро нерӯҳои франк таҳти фармони Карл Мартелл боздоштанд. Дар тӯли ҳафтуним асри оянда, моликияти исломӣ дар Аврупо танҳо бо Испания маҳдуд буд, ва аз он ҷо Реконкиста оғоз ёфт. Дар соли [[Соли 888|888]] дар ҷануби Фаронса мустамликаи араб Фраксинет таъсис ёфт, ки қариб 100 сол вуҷуд дошт. Дар оянда, муддати дароз дар Фаронса амалан ягон мусалмон набуд. Дар асрҳои 19 — ибтидои садаи XX, қаламравҳо бо шумораи зиёди аҳолии мусалмон — [[Алҷазоири Фаронса|Алҷазоир]], [[Тунис]], Марокаш ба қаламравҳои Фаронса ҳамроҳ карда шуданд. Ҷараёни азими мусалмонон ба қаламрави Фаронса дар давраи Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ, вақте ки шумораи зиёди муҳоҷирон аз Африқои Шимолӣ барои ҳимояи кишвар ҷалб карда шуданд, рух дод. Баъзеи онҳо пас аз бастани сулҳ дар Фаронса монданд. Соли 1926 ба ёди сарбозони мусалмоне, ки дар Ҷанги Якуми Ҷаҳон ҳалок шудаанд, Масҷиди ҷамъиятии Париж кушода шуд<ref name="autogenerated1">Салкина М. Институционализация ислама во Франции // Международные процессы. — 2016. — Т. 14. — № 2 (45). — С. 116</ref>. Моҳи январи соли 2015 дар Париж ба редаксияи ҳафтаномаи ҳаҷвии фаронсавии Charlie Hebdo (Шарли Эбдо) ҳамлаи террористӣ сурат гирифт. Дар натиҷаи тирандозӣ 12 нафар кушта шуданд, 11 захм бардоштанд. Гумонбарони асосии амали террористӣ, бародарон Саид ва Шериф Куашиҳо, рӯзи 9 январ аз ҷониби нерӯҳои махсуси Фаронса ҳангоми амалиёти махсус кушта шуданд<ref name="операция2">{{Cite web|url=http://ria.ru/world/20150109/1041903668.html|title=Братья Куаши погибли при штурме в городе Даммартен, сообщают СМИ|author=|date=2015-01-09|publisher=[[РИА Новости]]|lang=ru}}</ref>. Пас аз чанд моҳ, моҳи апрели соли 2015, бино ба маълумоти Иттифоқи дӯконҳои миллии Фаронса, фурӯши китобҳо дар бораи ислом дар семоҳаи аввали соли 2015 дар муқоиса бо семоҳаи соли 2014 се маротиба афзудааст. Ба гуфтаи директори маҷаллаи Философия Фабрис Ҳершел: «Фаронсавиҳо ҳарчи бештар савол медиҳанд ва онҳо аз посухҳои аз ВАО гирифташуда камтар ва камтар қаноатманд мешаванд»<ref>{{Cite web|url=http://www.islamnews.ru/news-456435.html|title=Продажи исламской литературы во Франции утроились|date=2015-04-04|publisher=[[IslamNews]]|accessdate=2015-04-06}}</ref>. == Масҷидҳо == [[Акс:Mosquée_de_Paris_-2014_-_2.JPG|мини|230x230пкс|Масҷиди ҷомеи Париж (2014)]] Ба гуфтаи раиси Шӯрои мусулмонони Фаронса, Далил Абубакр, дар аввали соли 2015 дар Фаронса 2200 масҷид фаъолият мекард. Ба ақидаи ӯ, теъдоди мавҷудаи масҷидҳо ниёзҳои маънавии 7 миллион мусулмони Фаронсаро қонеъ карда наметавонист. Дар ин робита Шӯрои мусалмонон тақозои афзоиши шумораи масҷидҳоро дар Фаронса кард. Ин талабро вазири масъули ислоҳоти муассисаҳои давлатӣ Тйерри Мандо ва Шӯрои усқуфони Фаронса дастгирӣ карданд. Дар навбати худ, ноиби президенти ҳизби ростгарои Фронти Миллӣ Флориан Филиппо гуфт, ки Фаронса миқдори кофии ибодати мусулмононро дорад ва ин нишон медиҳад, ки масҷидҳо заминаи афзоиши ифротгароӣ мебошанд.<ref>{{Cite news|title=Французское правительство: Нехватка мечетей способствует радикализации мусульман|url=http://www.islamnews.ru/news-456893.html|publisher=[[IslamNews]]|date=2015-04-08|accessdate=2015-04-08}}</ref> == Дин ва ҷомеаи дунявӣ == Аз солҳои 80-уми асри ХХ, зуҳуроти бештари динии исломӣ аз ҷониби муҳоҷирон ва фарзандони онҳо хоси Фаронса гаштанд ва ин хусусан дар мактабҳо, ки духтарони мусалмон бо рӯймолҳои суннатии мусалмонон — ҳиҷоб меомаданд, баръало мушоҳида мешуданд. Ҳанӯз дар соли 1989, дар яке аз мактабҳои Париж, ду духтари 14-сола мувофиқи талаботи оинномаи муассисаи таълимӣ аз иваз кардани ҳиҷоби худ ба либоси дунявӣ даст кашиданд. Аз он вақт инҷониб онҳо ҳазорҳо пайрав доштанд, ки аксари онҳо ба хотири эътиқоди динии худ, одатан аз таҳсилоти дунявӣ даст мекашиданд. Моҳи июли [[соли 2003]] комиссияи ҳукуматӣ оид ба муносибати дин ва давлат таъсис дода шуд. Маъракаи густарда алайҳи ҳиҷоб, «рамзи визуалии зулми занон» оғоз шуд. Занони мусалмон бо як интихоби душвор рӯ ба рӯ шуданд: ё аз талаботи динӣ даст кашидан, ё аз таҳсил даст кашидан. Моҳи декабри [[соли 2003]], Президенти Фаронса [[Жак Ширак]], дар як муроҷиати телевизионӣ ба миллати фаронса гуфт: "Дунявӣ кардан яке аз дастовардҳои асосии Ҷумҳурии Фаронса мебошад. Ин унсури асосии ҳамкории иҷтимоӣ ва ваҳдати миллат аст. Ҷумҳурӣ ба ҳар чизе, ки тақсим, бурида ва истисно мекунад, муқобилат мекунад. Қонун гетерогенро муттаҳид мекунад, зеро он ҳуқуқҳои ҳамаи одамонро баробар мекунад, аз табъиз (ҷудокунии одамон) аз рӯи ҷинс, пайдоиш, ранги пӯст ва мазҳаб саркашӣ мекунад. Мо бояд ҳушёр бошем, то ақибнишинии хатарнок сари вақт пешгирӣ карда шавад ". == Созмонҳои калони ҷамъиятии мусалмонон дар Фаронса == Дар айни замон, дар Фаронса якчанд созмонҳои бузурги ҷамъиятии мусалмонон мавҷуданд. Аз соли 1983 Иттиҳоди созмонҳои исломии Фаронса амал мекунад, ки онро мақомоти Аморати Муттаҳидаи Араб аз соли 2014 ба рӯйхати [[Терроризм|гурӯҳҳои террористӣ]] дохил кардаанд<ref>Салкина М. Институционализация ислама во Франции // Международные процессы. — 2016. — Т. 14. — № 2 (45). — С. 117—118</ref>. Соли 2003 Шӯрои корҳои мусулмонони Фаронса таъсис ёфт, ки дар он пас аз интихоботи соли 2013 вакилони Марокаш бартарӣ доштанд, аммо роҳбари он имоми масҷиди ҷомеи Париж мебошад.<ref name="autogenerated2">Салкина М. Институционализация ислама во Франции // Международные процессы. — 2016. — Т. 14. — № 2 (45). — С. 117</ref> Соли 2006 бо дастгирии [[Марокаш]] Иттиҳоди мусулмонони Фаронса таъсис дода шуд. Ҳарду созмон бо ҳам алоқаманданд. == Маблағгузории хориҷии ислом дар Фаронса == Ҷамъияти мусалмонони Фаронса аз хориҷ як миқдор маблағ мегирад. Гузашта аз ин, аксар вақт як навъ «рақобат» байни мақомоти кишварҳои дигар барои ҳуқуқи дастгирии ниҳодҳои мусалмонӣ вуҷуд дорад. Масалан, масҷиди ҷомеи Париж аз ҷониби мақомоти [[Алҷазоир]] аз соли 1982 расман дастгирӣ карда мешавад<ref name="autogenerated1"/>. Ғайр аз ин, Алҷазоир барои сохтани масҷидҳо дар Тур ва Тулуза ва барои масҷид дар Марсел маблағ ҷудо кард ва инчунин барои таҳсили имомони фаронсавӣ пардохт намуд.<ref name="autogenerated3">Салкина М. Институционализация ислама во Франции // Международные процессы. — 2016. — Т. 14. — № 2 (45). — С. 115</ref> Шоҳи Марокаш Муҳаммади VI барои ба итмом расонидани сохтмони масҷид дар Блуис, масҷид дар Страсбург ва Сен-Этьен маблағ ҷудо кард. == Эътирозҳо == Моҳи январи [[соли 2004]] дар Фаронса намоишҳои оммавии зиддиҳукуматии мусалмонон ба амал омаданд, ки бар зидди қабули нақшаи қонун дар бораи табиати дунявии ҷомеа, ки мебоист мактаббачагонро дар мактабҳои давлатӣ пӯшидани либоси рамзи мансубияти динии онҳоро манъ мекард, нигаронида шуд. Ба намоишҳои мусалмонон сикхҳои фаронсавӣ ҳамроҳ шуданд, ки онҳо инчунин бовар мекунанд, ки ҳиссиёти динии онҳо таҳқир карда шудааст. Дар ин намоишҳо, ки даҳҳо ҳазор нафар ширкат доштанд, таҳти шиори: "Ҳиҷоб ва бурқа интихоби ман аст! «Ширак, ту пардаи маро намеканӣ!» Эътирозҳои ҳамзамон дар бисёр кишварҳои Аврупо ва ҷаҳон баргузор шуданд. Намояндагони созмонҳои мусулмонии хориҷӣ ба Фаронса ҳушдор доданд ва баромадҳо карданд. Аммо, тазоҳурот ва эътирозҳо натавонистанд қабули қонун дар бораи табиати дунявии ҷомеаро [[15 март|дар 15 марти соли]] [[Соли 2004|2004]] пешгирӣ кунанд. {{Sfn|Белов, Шкуренко|17.05.2010|страницы=25}} Тибқи қонун, акнун пӯшидани ҳар гуна аломатҳои нишонаи мансубияти динӣ дар муассисаҳои давлатӣ ва мактабҳо ‐ салибҳои калон, ҳиҷоб, салла, киппаҳои яҳудӣ ё саллаҳои сикҳҳо манъ аст. Дар асоси назарсанҷиҳо, қонунро аз се ду ҳиссаи аҳолии Фаронса дастгирӣ карданд. Идомаи мубориза бо сиёсати ҳукумат ва парлумони Фаронса, фаъолони исломӣ он масъаларо ба сатҳи аврупоӣ расонданд. Моҳи июли соли 2004 дар [[Лондон]] бо иштироки 250 вакил аз 14 кишвар конфронси байналмилалӣ баргузор гардид, ки дар он қарор қабул карда шуд, ки маъракаи сиёсӣ барои манфиати мусалмонон дар парлумони Аврупо оғоз карда шавад. Манъи пӯшидани рамзҳои диниро, ки дар Фаронса қабул шудаанд, аз ҷумла мири Лондон Кен Ливингстон маҳкум кард ва бовар кард, ки қонуни нав қадаме ба сӯи таҳаммулнопазирии мазҳабӣ мебошад.<ref>{{Cite web|url=http://www.ng.ru/politic/2004-07-21/1_islam.html|title=Хиджаб замедленного действия|first=Александр|last=Петров|date=2004-07-21|publisher=[[Независимая газета]]|accessdate=2015-04-06}}</ref> [[20 август|20 августи соли]] [[Соли 2004|2004]] ду рӯзноманигори фаронсавӣ аз ҷониби артиши исломӣ дар Ироқ асир афтоданд. Шӯришиён талаб карданд, ки қонуни қабулшуда дар ивази гаравгонҳо бекор карда шавад. {{Sfn|Белов, Шкуренко|17.05.2010|страницы=25}} == Эзоҳ == {{Эзоҳ|2}} == Адабиёт == * Белов Е., Шкуренко О. 10 ссор неверных с исламом // Огонёк. — 17.05.2010. — № 19. — С. 25. * [http://www.demoscope.ru/weekly/2003/0115/analit05.php Мусульмане во Франции Алексей Кудрявцев (Опубликовано в РЖ «Россия и мусульманский мир», 2002, № 11, с. 155—168)] [[Гурӯҳ:Ислом дар Фаронса]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] fdpibmfpf6nznm3k5h6g17btqkkdqn9 14 285362 1492372 1230877 2026-11-05T06:17:46Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1492372 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи касб ва қитъа]] [[Гурӯҳ:Нависандагон]] sguxkqgex6u3f8crpfmpsphdzldz7f0 0 291967 1492272 1283303 2026-11-04T13:58:37Z Zosya95 54344 1492272 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳи мусиқӣ}} '''ABBA''' ('''«АББА»''') — як [[Мусиқии поп|гурӯҳи мусиқии попи]] [[Шветсия|шведӣ аст]], ки дар соли 1972 дар Стокҳолм тавассути Агнета Фалтског, Бёрн Улвейс, [[Бенни Андерссон]] ва Анни-Фрид Лингстад таъсис ёфтааст. Номи гурӯҳ ихтисораи ҳарфҳои аввали номҳои онҳост. Онҳо ба унвони яке аз бузургтарин гурӯҳҳои мусиқӣ дар тамоми даврон шинохта мешуданд, ба яке аз муваффақтарин осори тиҷорӣ дар таърихи мусиқии омма табдил шуданд ва аз 1974 то 1983 дар садри ҷадвали ҷаҳонӣ қарор гирифтанд. Онҳо 44 такоҳанги муваффақ ба даст овардаанд. Олбумҳои АББА дар маҷмӯъ беш аз 370 миллиюн нусха фурӯш доштааст. Ин гурӯҳ дар сентябр 2021 аз пайвастани дубораи аъзо ба ҳам ва шурӯъи фаъолияти дубораи ҳунарии гурӯҳ баъд аз 40 сол бо интишори як олбум хабар доданд. Дар соли 1974, ABBA аввалин пирӯзи озмуни Eurovision дар Шветсия бо суруди «Waterloo» буд, ки дар соли 2005 ҳамчун як таронаи беҳтарин дар таърихи озмун дар доираи ҷашни 50-солагии ин озмун интихоб шуда буд<ref name="50th">{{cite news|work=BBC News|date=23 October 2005|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/4366574.stm|title=Abba Win 'Eurovision 50th' Vote|access-date=20 July 2006|archive-date=19 October 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061019212102/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/4366574.stm|url-status=live}}</ref>. == Таърих == Ин гурӯҳ тавассути ду завҷ ташкил шуд ва яке аз пурфурӯштарин гурӯҳҳои таърих аст. Ин гурӯҳи шведӣ дар соли 1972 бо ҳузури Бенни Андерссон ва Бёрн Улвейс оҳангсозони гурӯҳ ва ба ҳамроҳи Анни-Фрид Лингстад ва Агнета Фалтског хонандагони гурӯҳ, дар Стокҳолм шакл гирифт ва то сол 1983 ба фаъолияти худ идома дод. Ҷудоии ин гурӯҳи пуртарафдор бо аз ҳам ҷудо шудани завҷи Бёрн ва Агнета оғоз шуд ва гарчи завҷи дигар саъй дар нигаҳдории гурӯҳ карданд, аммо бо ҷудоии он ду низ аз ҳам гурӯҳ бидуни фаъолият монд ва умеди тарафдорони гурӯҳро барои идомаи фаъолиятшон аз байн бурд. Ин гурӯҳ ҳанӯз ҳам ба унвони яке аз пурфурӯштарин гурӯҳҳои поп дар кулли таърих матраҳ мешавад ва халлоқияти ин гурӯҳ дар он замон дар заминаи худашон ба қадре боло буд, ки рекурди фурӯшро ҳатто дар Амрико заданд. Оҳангҳои муаррифи ин гурӯҳ аз ҷумла Gimme! Gimme! Gimme!, Dancing Queen, SOS ва ғайра ҳанӯз ҳам шунида мешавад. Бисёре аз оҳангҳои ин гурӯҳ мавриди бозхонӣ қарор гирифтааст. == Дискшиносӣ == === Албумҳои истудиёӣ === * 1973 — ''[[Ринг ҳалқаси|Ring Ring]]'' * 1974 — ''[[Ватерлоо (албом)|Waterloo]]'' * 1975 — ''[[ABBA (албом)|ABBA]]'' * 1976 — ''[[Расидан|Arrival]]'' * 1977 — ''[[Албом (албоми ABBA)|The Album]]'' * 1979 — ''[[Вулез-Вус|Voulez-Vous]]'' * 1980 — ''[[Супер қаҳрамон|Super Trouper]]'' * 1981 — ''[[Меҳмонон|The Visitors]]'' * 2021 — ''[[Voyage (албоми ABBA)|Voyage]]'' === Албумҳои консертӣ === * 1986 — ''[[ABBA Live|Live]]'' * 2014 — ''[[Дар арсаи Уэмбли зиндагӣ кунед|Live At Wembley Arena]]'' === Маҷмӯъаҳо === * 1975 — ''[[Беҳтарин хитҳо (албоми ABBA)|Greatest Hits]]'' * 1975 — ''[[Беҳтарин курси ABBA|The Best of ABBA]]'' * 1976 — ''[[Беҳтарин беҳтарин ABBA (Беҳтарин хитҳои ABBA)|The Very Best Of ABBA (ABBA’s Greatest Hits)]]'' * 1979 — ''[[Беҳтарин Хитҳо Vol. 2 (албоми ABBA)|Greatest Hits Vol. 2]]'' * 1982 — ''[[Танҳо: Даҳ соли аввал|The Singles: The First Ten Years]]'' * 1992 — ''[[ABBA Gold: Беҳтарин хитҳо|Gold: Greatest Hits]]'' * 1993 — ''[[Бештар ABBA Gold: Хитҳои бештари ABBA|More ABBA Gold: More ABBA Hits]]'' * 1998 — ''[[Ҳикояҳои муҳаббат|Love Stories]]'' * 2001 — ''[[Коллексияи ниҳоӣ (албоми ABBA)|The Definitive Collection]]'' * 2005 — ''[[18 Хит|18 Hits]]'' * 2006 — ''[[Number Onees (албоми ABBA)|Number Ones]]'' * 2020 — ''THE STUDIO ALBUMS — Box 8LP'' === Сафарҳо === * 1973: Swedish Folkpark Tour * 1974—1975: European Tour * 1977: {{Бе тарҷума 5|European & Australian Tour||en|European & Australian Tour (ABBA)}} * 1979—1980: {{Бе тарҷума 5|ABBA: The Tour}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Вебгоҳи расмӣ|abbasite.com}} * [http://www.abbafanclub.nl/ Вебсайти фан-клуби ABBA дар Ҳолланд] * [http://www.abba-intermezzo.de/ Вебсайти фан-клуби ABBA дар Олмон] * [http://www.thehepstars.se/indexE.html The Hep Stars Official Website — Benny Before ABBA] * [https://web.archive.org/web/20110707073944/http://www.abbaworld.com/page/abba Abba World], сайти намоишгоҳи расмии сайёҳии гурӯҳ {{ПБ}} l8zd1hs4bghhexmj9exkxx4b4pt81jy 14 297895 1492376 1297694 2026-11-05T06:20:15Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1492376 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Бонувон аз рӯи касбу ҳунар]] [[Гурӯҳ:Нависандагон]] dpatsscqq2z07zk3g2yh89makaevcnv 0 312848 1492337 1381900 2026-11-05T04:20:31Z VASHGIRD 8035 1492337 wikitext text/x-wiki '''Китобдори хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон''' — унвони фахрӣ, ки бо Қарори Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон аз 9 майи соли 1957 таъсис ёфта буд ва дар соли 1964 бо номи [[Коркуни хидматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон]] иваз карда шуд. Он асосан ба директорон, мудирон, китобдорон, библиографҳо, методистони китобхонаҳо, кормандони муассисаву ташкилотҳои маданию маърифатӣ, раёсату шуъбаҳои маданияти кумитаи иҷроияи Шӯрои вакилони халқи вилоятӣ ва шаҳрию ноҳиявӣ, ки зиёда аз 11 сол бенуқсон хидмат кардаанд, дода мешуд. == Китобдорони шоиста == Ба гирифтани унвони К. ва нишони сарисинагии он шахсони зерин мушарраф гардидаанд: * 1957: С. И. Иброҳимов, С. Х. Икромова, Л. В. Люперсолская, Т. А. Моисенко, А. Неъматов, Е. В. Сперанская, Р. О. Талман, М. А. Қосимова; * 1958: С. Акимшоева, Н. О. Бутковская, Е. К. Егошина, Е. А. Хохлова; * 1959: А. П. Синитсина; * 1961: О. Азимова, О. Алидӯстова, Ф. В. Ансупова, М. Аҳмадова, Н. Бойназарова, С. Бурҳонова, Е. В. Воронина, Л. А. Дектарева, Ҳ. Карагузина, Т. А. Ламзина, Х. Маҳкамова, М. Маҳмудова, Т. А. Морозова, Э. Муҳаммадиев, Ш. Осимова, З. Г. Полунина, М. Т. Прахова, К. Н. Саприкина, Т. А. Скворсова, А. Собирова, Ҳ. Солибоева, Г. М. Сушко, З. М. Шевченко, М. А. Шутова, О. Юсуфова. Китобдорони хидматнишондода бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз мегардиданд. == Нигаред низ == * [[Ходими шоистаи маданияти ҶШС Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == {{ЭМТ|Китобдори хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон|10|муаллиф=Ҷ. Каримов}} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ]] ctlgveobagcez6ljrjbgq9c2sdkd9dm 1492344 1492337 2026-11-05T04:24:29Z VASHGIRD 8035 /* Адабиёт */ 1492344 wikitext text/x-wiki '''Китобдори хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон''' — унвони фахрӣ, ки бо Қарори Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон аз 9 майи соли 1957 таъсис ёфта буд ва дар соли 1964 бо номи [[Коркуни хидматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон]] иваз карда шуд. Он асосан ба директорон, мудирон, китобдорон, библиографҳо, методистони китобхонаҳо, кормандони муассисаву ташкилотҳои маданию маърифатӣ, раёсату шуъбаҳои маданияти кумитаи иҷроияи Шӯрои вакилони халқи вилоятӣ ва шаҳрию ноҳиявӣ, ки зиёда аз 11 сол бенуқсон хидмат кардаанд, дода мешуд. == Китобдорони шоиста == Ба гирифтани унвони К. ва нишони сарисинагии он шахсони зерин мушарраф гардидаанд: * 1957: С. И. Иброҳимов, С. Х. Икромова, Л. В. Люперсолская, Т. А. Моисенко, А. Неъматов, Е. В. Сперанская, Р. О. Талман, М. А. Қосимова; * 1958: С. Акимшоева, Н. О. Бутковская, Е. К. Егошина, Е. А. Хохлова; * 1959: А. П. Синитсина; * 1961: О. Азимова, О. Алидӯстова, Ф. В. Ансупова, М. Аҳмадова, Н. Бойназарова, С. Бурҳонова, Е. В. Воронина, Л. А. Дектарева, Ҳ. Карагузина, Т. А. Ламзина, Х. Маҳкамова, М. Маҳмудова, Т. А. Морозова, Э. Муҳаммадиев, Ш. Осимова, З. Г. Полунина, М. Т. Прахова, К. Н. Саприкина, Т. А. Скворсова, А. Собирова, Ҳ. Солибоева, Г. М. Сушко, З. М. Шевченко, М. А. Шутова, О. Юсуфова. Китобдорони хидматнишондода бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз мегардиданд. == Нигаред низ == * [[Ходими шоистаи маданияти ҶШС Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Китобдори хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон|10|муаллиф=Ҷ. Каримов}} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ]] 77idl6hgnyagyn5vmq2pbzn5i3er1la 0 314789 1492298 1406800 2026-11-04T20:15:58Z ~2026-58695-79 164573 /* Қайдҳо */ 1492298 wikitext text/x-wiki [[Акс:IMEI_number_of_Nokia_6030_20110805.png|мини| '''[[Шиносоии байналмилалии таҷҳизоти мобилӣ]]'''|алт=603020110805]] '''IMEI''' ( ''[[Забони инглисӣ|International]] Equipment Equipment Mobile Identity'' ) рақамест, ки одатан беназир аст, барои муайян кардани телефонҳои GSM, WCDMA ва IDEN, инчунин баъзе телефонҳои моҳвораӣ . Он ё 15 адад бо аломати даҳӣ дорад, ки дар он рақами охирин рақами назоратӣ мувофиқи алгоритми Луна мебошад, ё 16 <ref>{{Статья|ссылка=https://www.etsi.org/deliver/etsi_ts/123000_123099/123003/16.03.00_60/ts_123003v160300p.pdf|заглавие=Digital cellular telecommunications system (Phase 2+) (GSM); Universal Mobile Telecommunications System (UMTS); LTE; 5G; Numbering, addressing and identification (3GPP TS 23.003 version 16.3.0 Release 16)|год=2020|язык=English|издание=3GPP|тип=Стандарт|страницы=41|archivedate=2021-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211023202016/https://www.etsi.org/deliver/etsi_ts/123000_123099/123003/16.03.00_60/ts_123003v160300p.pdf}}</ref>, ки дар он ду рақами охирин версияи нармафзори дастгоҳи мобилӣ мебошанд. == Сохтори IMEI ва IMEISV == IMEI (аз 14 рақам ва рақами тасдиқ иборат аст) дорои маълумот дар бораи пайдоиш, модел ва рақами силсилавии дастгоҳ мебошад. 8 рақами аввал модел ва ҷои пайдоиши дастгоҳро муайян мекунад ва ҳамчун TAC (Кодекси тасдиқи навъи) маълум аст. Қисми боқимонда рақами силсилавии дастгоҳ мебошад, ки онро истеҳсолкунанда муайян мекунад ва рақами чек бо истифода аз алгоритми Luhn дар охири ҳисобнома ҳисоб карда мешавад. То соли 2003 ин рақам бояд 0 бошад. Баъдтар ин қоида бекор карда шуд. То соли 2004, формати IMEI AA-BBBBBB-CCCCCC-D мебошад, гарчанде ки он на ҳамеша чунин менамояд. IMEISV ба ҷои як рақами назоратӣ ду рақами версияи нармафзорро истифода мебарад, аз ин рӯ IMEISV ҳамчун AA-BBBBBB-CCCCCC-EE пайдо мешавад. {| class="wikitable" align="center" ! !AA !- !BB !BB !BB !- !CC !CC !CC !D ё EE |- | IMEI кӯҳна | colspan="4" align="center" | TAC | align="center" | FAC | colspan="4" rowspan="4" align="center" | Шумораи пай дар пай | rowspan="2" align="center" | Рақами санҷиши алгоритми Луна ё 0 (то соли 2003) |- | IMEI нав | colspan="5" align="center" | TAC |- | IMEISV кӯҳна | colspan="4" align="center" | TAC | align="center" | FAC | rowspan="2" align="center" | Версияи нармафзор (SVN) |- | IMEISV нав | colspan="5" align="center" | TAC |} Пеш аз соли 2002, TAC танҳо аз 6 рақам иборат буд, 2 рақами боқимонда рамзи ҷамъбасти ниҳоӣ буданд. Аз 1 январи соли 2003 то 1 апрели соли 2004 давраи гузариш ба амал омад, ки дар он тамоми рамзҳои KVS ба 00 рақам баробар буданд. 1 апрели соли 2004 KVS фаъолияташро қатъ кард ва TAK ба 8 рақам васеъ карда шуд. Ду рақами аввали TAC рамзи расман ба қайд гирифташудаи RBI (Identifier Body Reporting) мебошанд. RBI ҳамеша камтар аз 0xA0 аст, ки фарқ кардани IMEI аз [[MEID]], ки ибтидои он ба 0xA0 баробар ё калонтар аст, осон мекунад. Масалан, IMEI 35-209900-176148-1 ё IMEISV 35-209900-176148-23-ро баррасӣ кунед: : '''TAC''' : 35-2099 - Рамзи Шӯрои Бритониё оид ба ҳамоҳангсозии телекоммуникатсия ( [[BABT]] ) ва рақами модели 2099 ( [[Alcatel One Touch 332]] ) : '''FAC''' : 00 - ин рамз маънои онро дорад, ки телефон дар давраи гузариш, вақте ки FAC бекор карда шуда буд, сохта шудааст. Ҳангоми мавҷудияти FAC, аз ҷумла рамзҳои зерин истифода мешуданд: 60 - Сингапур, 67 - ИМА, 19.03 ё 40 - Британияи Кабир, 07 08, 20, 41-49, 78 ё 80 - Олмон, 01, 05, 06, 09, 10 ё 70 — Финляндия, 13 — Озарбойчон, 30 — Корея, 80 — Хитой, 04 — Ветнам, 02 ё 20 — Аморати Муттадидаи Араб. : '''SNR''' : 176148 - рақами силсилавии дастгоҳ : '''CD''' : 1 - рақами санҷиш : '''SVN''' : 23 - рақами версияи нармафзори дар телефон насбшуда. Рақами 99 маҳфуз аст. === Ҳисобкунии рақамро тафтишӣ === # Ҳама рақамҳоро дар ҷойҳои тоқ илова кунед; # Рақамҳоро дар ҷойҳои ҷуфт ду баробар зиёд кунед ва маблағи рақамҳои ҳосилшударо ҳисоб кунед.<br /> (Ин ба иваз кардан баробар аст: #* 0=0 #* 1=2 #* 2=4 #* 3=6 #* 4=8 #* 5=1 #* 6=3 #* 7=5 #* 8=7 #* 9=9<br />пас аз ҷамъбаст) # Натиҷаи дар қадами 1 гирифташударо ба рақами натиҷавӣ илова кунед; # Агар рақами натиҷавӣ ба 10 баробар бошад, рақами санҷиши IMEI 0 аст. Дар акси ҳол, маблағи назорат ин рақамест, ки бояд ба натиҷа илова карда шавад, то рақами навбатии "давра" калонтар гирифта шавад. ; Мисол IMEI = 35-419002-389644-3. Ҳама рақамҳоро дар ҷойҳои тоқ илова кунед: : 3+4+9+0+3+9+4 = 32 Рақамҳоро дар ҷойҳои ҷуфт иваз кунед: : 5,1,0,2,8,6,4 => 1,2,0,4,7,3,8 :: ва онҳоро ҷамъ кунед: : 1+2+0+4+7+3+8 = 25 Натиҷаи қадами 1-ро ба рақами натиҷавӣ илова кунед. : 25 + 32 = 57 Маблағи назорат ба рақаме баробар аст, ки бояд ба натиҷа илова карда шавад, то рақами навбатии "давра" калонтар ба даст оварда шавад: : 60 – 57 = 3 == Қайдҳо == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [[IMEI.TJ]] * [https://www.imeichecker.org Санҷиши IMEI]{{Пайванди мурда|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (пайванди дастнорас)</link> * [http://www.3gpp.org/DynaReport/22016.htm Мушаххасоти 3GPP: 22.016 - Идентификатсияи таҷҳизоти байналмилалии истгоҳи мобилӣ (IMEI)] * [https://imeidb.gsma.com/imei/ Пойгоҳи IMEI - GSMA] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304102921/https://imeidb.gsma.com/imei/ |date=2016-03-04 }} * [https://imeidb.xyz Пойгоҳи IMEI ва TAC ройгон] [[Гурӯҳ:Алоқаи мобилӣ]] [[Гурӯҳ:GSM]] g321bft9tsuk8qqqvj49qurh66pi2e6 14 325055 1492325 1434074 2026-11-05T02:35:46Z Zosya95 54344 1492325 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Нашриёт]] [[Гурӯҳ:Технологияи рақамӣ]] [[Гурӯҳ:Иттилооти компютерӣ]] [[Гурӯҳ:Интернет]] 5bpz330zdzi05pgr9ob4tiwy9g3kpkf 14 325056 1492323 1434077 2026-11-05T02:35:03Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Матбаа]] to [[Гурӯҳ:Нашриёт]] 1434077 wikitext text/x-wiki {{Асосӣ|Матбаа}} [[Гурӯҳ:Хат]] [[Гурӯҳ:Медиа]] pduzuf24dygs0uwvv8tpn4mr38sc7ll 0 329833 1492273 1492199 2026-11-04T15:22:30Z Zosya95 54344 1492273 wikitext text/x-wiki '''Номи илмӣ''' ({{lang-la|nomen scientificum}}) — номест, ки дар [[Биология|биология]] барои муайян ва фарқ кардани [[Дараҷаи таксономӣ|дараҷаҳои таксономии]] [[Ҷонварон|ҷонварон]], [[Рустаниҳо|рустаниҳо]], [[Занбӯруғҳо|занбӯруғҳо]] ва дигар [[Организм|организмҳо]] истифода мешавад. Ин номҳо мувофиқи қоидаҳои байналмилалӣ гузошта шуда, ба олимони кишварҳои гуногун имкон медиҳанд, ки ҳар як организмро бо номи ягонаю стандарт бишносанд. Номҳои илмӣ одатан аз калимаҳои [[Забони лотинӣ|лотинӣ]] ё забонҳои дигар, ки [[Лотинисозӣ|ба шакли лотинӣ дароварда шудаанд]], сохта мешаванд. Масалан, номи илмии инсон ''[[Homo sapiens]]'', гург ''[[Canis lupus]]'' ва пиёз ''[[Allium cepa]]'' мебошад.<ref name="smithsonian-names">[https://gardens.si.edu/gardens/folger-rose-garden/a-common-language/ Smithsonian Gardens. «A Common Language».]</ref> Барои ҳар намуд одатан як номи илмии қабулшуда истифода мешавад, ҳарчанд он метавонад номҳои пешина ё ҳаммаъноҳо низ дошта бошад. Номҳои илмӣ аз [[Номи маҳаллӣ|номҳои маҳаллӣ]] фарқ мекунанд, зеро як организм метавонад дар забонҳо ва ҷойҳои гуногун номҳои ҳархела дошта бошад.<ref name="iczn">[https://www.iczn.org/outreach/guidelines-for-authors-and-editors/whats-in-a-name/ International Commission on Zoological Nomenclature. «What's in a name?»]</ref><ref name="kew">[https://mpns.science.kew.org/mpns-portal/faq Royal Botanic Gardens, Kew. «Medicinal Plant Names Services: Frequently Asked Questions».]</ref> == Таърих == [[File:Carl von Linné, 1707-1778, botanist, professor (Alexander Roslin) - Nationalmuseum - 15723 (cropped).tif|thumb|Карл Линней ]] Пеш аз низоми ягонаи номгузорӣ, донишмандон барои рустаниҳо ва ҷонварон номҳои дарози лотинӣ медоданд, ки одатан хусусиятҳои онҳоро тавсиф мекарданд. Аммо дар ёд нигоҳ доштану истифодаи чунин номҳо душвор буд.<ref name="linnean-history">[https://www.linnean.org/learning/type-definitions The Linnean Society. «Type Definitions» (polynomial and binomial names).]</ref> Дар асри XVIII табиатшиноси [[Шведҳо|шведӣ]] — [[Карл Линней]] (1707–1778), низоми [[Номенклатураи бинарӣ|номгузории дуномаро]] дар илм паҳн кард, ки тибқи ин усул номи ҳар намуд бояд аз ду калима иборат бошад. Линней ин усулро дар китоби ''Species Plantarum'' («[[Намудҳои рустаниҳо]]»), ки соли 1753 нашр шуда буд, барои номгузории рустаниҳо ба кор бурдааст. Соли 1758 нашри даҳуми китоби ''Systema Naturae'' («[[Низоми табиат]]»)-и ӯ ба табъ мерасад, ки дар номгузории ҳайвонот нақши муҳим дошт. Ин ду асар ба ташаккули низоми имрӯзаи номгузории илмӣ асос гузоштаанд.<ref name="iczn" /><ref name="kew" /><ref name="nhm-linnaeus">[https://www.nhm.ac.uk/our-science/services/library/collections/linnaean.html Natural History Museum. «The Linnaean collection».]</ref> == Номгузории дунома == {{main|Номенклатураи бинарӣ}} Номгузории дунома ё номенклатураи бинарӣ роҳи номгузории илмиест, ки дар он номи ҳар намуд аз ду калима иборат аст:<ref name="madrid-code">[https://www.iaptglobal.org/_functions/code/madrid?m=preface International Association for Plant Taxonomy. «Madrid Code», Articles 23–24 (2025).]</ref> * [[Авлод (таксономия)|Номи авлод]] — калимаи якум, ки гурӯҳи организмҳои ба ҳам наздикро нишон медиҳад. * [[Эпитети намудӣ]] — калимаи дуюм, ки як намудро аз дигар намудҳои он авлод фарқ мекунад. Масалан, номи илмии инсон ''Homo sapiens'' мебошад, ки дар он ''[[Homo]]'' номи авлод ва ''sapiens'' эпитети намудӣ аст. Калимаи ''sapiens'' дар лотинӣ маънои «ақлдор» ё «хирадманд»-ро дорад. Аз ин рӯ, ''Homo sapiens''-ро метавон чун «инсони хирадманд» маънидод кард.<ref name="smithsonian-names" /> Эпитети намудӣ ба танҳоӣ номи пурраи илмӣ нест ва бояд ҳамеша бо номи авлод якҷоя оварда шавад.<ref name="binomial">[https://code.iczn.org/chapter-2-the-number-of-words-in-the-scientific-names-of-animals/article-5-principle-of-binominal-nomenclature/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 5: Principle of Binominal Nomenclature».]</ref> == Номгузории сенома == {{main|Номенклатураи триномиалӣ}} Баъзе намудҳо ба гурӯҳҳои хурдтар ҳам ҷудо мешаванд. Барои нишон додани онҳо ба номи илмӣ калимаҳои иловагӣ ҳамроҳ мекунанд. Дар '''[[Зоология|зоология]]''' номи [[Зернамуд (таксономия)|зернамуд]] аз се калима иборат буда, [[Номгузории сенома|номгузории сенома]] номида мешавад. Масалан, ''Canis lupus arctos'' номи илмии [[Гурги қутбӣ|гурги қутбӣ]] аст.<ref name="binomial" /> Дар '''[[Ботаника|ботаника]]''' барои дараҷаҳои поёнтар аз намуд истилоҳҳои кӯтоҳи зерин истифода мешаванд: * ''subsp.'' — зернамуд; * ''var.'' — [[Навъ (ботаника)|навъи ботаникӣ]]; * ''f.'' — [[Шакл (ботаника)|шакл]].<ref name="madrid-code" /> Масалан, ''[[Rosa gallica]]'' var. ''versicolor'' номи як навъи ботаникии садбарг аст. Ин ихтисораҳо бо ҳарфҳои оддӣ ва номҳои илмӣ бо хати моил навишта мешаванд.<ref name="iapt" /><ref name="binomial" /><ref name="rosa-var">[https://powo.science.kew.org/taxon/60473628-2 Royal Botanic Gardens, Kew. «Rosa gallica var. versicolor L.». Plants of the World Online.]</ref> == Номи илмӣ ва номи маҳаллӣ == {{main|Номи маҳаллӣ}} Номи илмӣ аз [[Номи маҳаллӣ|маҳаллӣ]] фарқ мекунад, зеро номи маҳаллӣ номест, ки мардум дар забони рӯзмарра истифода мебаранд. Ин номҳо метавонанд аз забон, фарҳанг ва минтақа вобаста бошанд. Масалан, як намуд метавонад дар [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]], [[Забони русӣ|русӣ]] ва [[Забони англисӣ|англисӣ]] номҳои гуногун дошта бошад, аммо дар адабиёти илмӣ бо номи ягонаи лотинӣ шинохта шавад. Номҳои маҳаллӣ барои ҳифзи забон, фарҳанг ва донишҳои мардумӣ аҳамияти калон дошта бошанд ҳам, онҳо на ҳамеша ба як намуди муайян мувофиқат мекунанд. Аз ҳамин сабаб, дар китобҳои илмӣ ва донишномаҳо одатан номи маҳаллӣ ҳамроҳ бо номи илмӣ оварда мешавад.<ref name="usgs-common">[https://www.usgs.gov/faqs/how-can-i-find-scientific-names-plants-and-animals U.S. Geological Survey. «How can I find the scientific names of plants and animals?»]</ref> == Имлои номҳои илмӣ == Навишти номҳои илмӣ қоидаҳои муайян дошта, дар номгузории дуномаи ҷонварону рустаниҳо қисмҳои ном ба ин навбат навишта мешаванд: # Номи авлод ҳамеша бо ҳарфи калон оғоз мешавад. # Эпитети намудӣ бо ҳарфи хурд навишта мешавад. # Ҳар ду қисм одатан бо ҳарфҳои моил навишта мешаванд. # Дар номҳои илмӣ [[Алифбои лотинӣ|алифбои лотинӣ]] истифода мегардад.<ref name="iczn" /> Масалан: * ''Homo sapiens'' — инсон; * ''Canis lupus'' — гург; * ''Panthera leo'' — шер; * ''Allium cepa'' — пиёз; Навишти ''Homo sapiens'' дуруст аст, аммо ''homo Sapiens'' ва ''Homo Sapiens'' ба қоидаи номгузории илмӣ мувофиқат намекунанд. Агар дар матн номи организм якчанд бор ояд, номи авлодро кӯтоҳ кардан мумкин аст. Масалан, баъд аз зикри якуми ''Homo sapiens'' онро метавон чун ''H. sapiens'' навишт.<ref name="iczn" /> == Дараҷаҳои таксономӣ == {{Дараҷаҳои таксономӣ}} {{main|Дараҷаи таксономӣ}} Дар [[Таксономия (биология)|таксономия]] организмҳо аз рӯи монандӣ ва робитаҳои эволютсиониашон ба гурӯҳҳо ҷудо карда мешаванд. Ҳар яке аз ин гурӯҳҳо [[таксон]] ном дорад.<ref name="nhm-taxonomy">[https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-taxonomy.html Natural History Museum. «What is taxonomy?»]</ref> Дараҷаҳои асосии гурӯҳбандии рустанию ҳайвонот чунинанд: * [[Намуд (таксономия)|Намуд]] — воҳиди асосии таснифоти организмҳо. * [[Авлод (таксономия)|Авлод]] — гурӯҳе, ки як ё чанд намуди ба ҳам наздикро дар бар мегирад. * [[Оила (таксономия)|Оила]] — гурӯҳи авлодҳои ба ҳам наздик. * [[Қатор (таксономия)|Қатор]] — гурӯҳи оилаҳои ба ҳам наздик. * [[Синф (таксономия)|Синф]] — гурӯҳи қаторҳо. * [[Тип (таксономия)|Тип]] — гурӯҳи синфҳои ҷонварон. Аммо дар таснифоти рустаниҳо «шӯъба» ба кор бурда мешавад. * [[Салтанат (таксономия)|Салтанат]] — яке аз гурӯҳҳои калони таснифоти организмҳо.<ref name="nhm-taxonomy" /> Номи илмии таксонҳои болотар аз намуд одатан аз як калима иборат аст. Масалан, ''Homo'' номи авлод, [[Hominidae]] номи оила ва [[Ширхӯрон|Mammalia]] номи синфи ширхӯрон мебошад. Дар номгузории илмӣ номи оилаҳои ҷонварон бештар бо пасванди ''-idae'' ба охир мерасад. Масалан, ''[[Гурбаиҳо|Felidae]]'' — оилаи гурбаиҳо. Дар ботаника бошад, барои оилаҳо бештар пасванди ''-aceae'' доранд, масалан, ''[[Настараниҳо|Rosaceae]]'' — оилаи настараниҳо. Дар забони тоҷикӣ номи оилаҳо одатан бо пасвандҳои ''-иҳо'' ё ''-иён'' сохта мешавад, масалан, «гурбаиҳо», «настараниҳо» ва «савсаниён».<ref name="iczn-family">[https://code.iczn.org/formation-and-treatment-of-names/article-29-family-group-names International Code of Zoological Nomenclature. «Article 29: Family-group names».]</ref><ref name="madrid-code" /><ref name="tajik-family">[https://tnu.tj/DisserPhD/6D.KOA-038/RajabzodaShSh/RajabzodaSh..pdf Раҷабзода Ш. Ш. «Хусусиятҳои фитосенологӣ ва ҳолати экологии дарахту буттаҳои қисмати ҷанубии қаторкӯҳи Ҳисор». Диссертатсия, Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 2026, саҳ. 111.]</ref> Номи илмии авлод ва намуд одатан бо ҳарфҳои моил навишта мешавад, масалан, ''Homo'' ва ''Homo sapiens''. Номҳои оилаҳо ва дараҷаҳои болотар, монанди Hominidae ва Mammalia, одатан бо ҳарфҳои оддӣ навишта мешаванд.<ref name="iczn" /><ref name="iapt">[https://www.iaptglobal.org/icn/main.php International Association for Plant Taxonomy. «International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants».]</ref> == Номи муаллиф ва соли нашр == Баъзан пас аз номи илмӣ номи кӯтоҳшудаи олим ва соли нашри он оварда мешавад. Ин маълумот нишон медиҳад, ки номро кӣ ва кай бори аввал дар илм нашр кардааст. Масалан:<ref name="nhm-taxonomy" /> * ''Canis lupus'' Linnaeus, 1758 Дар ин ҷо ''Canis lupus'' номи илмии гург, ''Linnaeus'' насаби Карл Линней ва 1758 ин соли нашри ном мебошад. Дар рустанишиносӣ [[Муаллифи номи илмӣ|номи муаллиф]] бештар ба шакли кӯтоҳшуда навишта мешавад. Масалан: * ''[[Rosa canina]]'' L. Ҳарфи ''L.'' ихтисораи насаби Линней аст.<ref name="rosa-canina">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:731955-1 Royal Botanic Gardens, Kew. «Rosa canina L.». Plants of the World Online.]</ref> Номи муаллиф ва сана қисми номи дунома нестанд. Онҳо барои нишон додани таърихи номгузорӣ истифода мешаванд ва одатан бо ҳарфҳои оддӣ навишта мешаванд.<ref>[https://code.iczn.org/authorship/article-51-citation-of-names-of-authors/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 51: Citation of Names of Authors».]</ref><ref>[https://www.ipni.org/faq International Plant Names Index. «Frequently Asked Questions».]</ref> === Қавс дар номи муаллиф === Дар баъзе номҳои илмӣ насаби муаллиф дар қавс навишта мешавад. Ин маънои онро дорад, ки намуд дар аввал ба авлоди дигар дохил карда шуда буд. Масалан, Линней соли 1758 шерро ''Felis leo'' номид. Баъдтар шер ба авлоди ''Panthera'' гузаронда шуд ва номи илмии он чунин гардид:<ref name="iczn-parentheses">[https://code.iczn.org/authorship/article-51-citation-of-names-of-authors/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 51.3: Use of parentheses around authors’ names (and dates) in changed combinations».]</ref> ''Felis leo'' Linnaeus, 1758 → ''[[Panthera leo]]'' (Linnaeus, 1758)<ref name="gbif-lion">[https://www.gbif.org/taxon/4CGXP Global Biodiversity Information Facility. «Panthera leo (Linnaeus, 1758)». Catalogue of Life classification and original combination.]</ref> Дар ботаника бошад, номи олиме, ки намудро ба авлоди нав мегузаронад низ илова карда мешавад. Масалан: ''[[Сунбулкаҳ|Ferula moschata]]'' (H.Reinsch) Koso-Pol. Ин рустанӣ аввал бо номи ''Sumbulus moschatus'' тавсиф шуда буд. Онро баъдтар Косо-Полянский ба авлоди ''Ferula'' гузаронд. Дар ин ном [[Ҳюго Райнш|H.Reinsch]] муаллифи номи аввал ва [[Борис Козо-Полянский|Koso-Pol.]] олимест, ки намудро ба авлоди нав гузарондааст.<ref name="ferula">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:842394-1 Royal Botanic Gardens, Kew. «Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.». Plants of the World Online.]</ref><ref>[https://www.ipni.org/n/842394-1 International Plant Names Index. «Ferula moschata».]</ref> == Ҳаммаъноҳои илмӣ == Ҳар намуд одатан як номи илмии қабулшуда дорад, аммо дар гузашта метавонад бо номҳои дигар низ шинохта шуда бошад. Ин номҳоро [[Ҳаммаъно (таксономия)|ҳаммаъноҳои илмӣ]] меноманд. Ҳаммаъноҳо вақте пайдо мешаванд, ки: * олимони гуногун ба як намуд номҳои алоҳида дода бошанд; * намуд аз як авлод ба авлоди дигар гузаронда шавад; * таҳқиқоти нав нишон диҳанд, ки намудҳои пештар ҷудогона дар асл як намуданд.<ref name="col-community">[https://www.catalogueoflife.org/about/community Catalogue of Life. «The COL community».]</ref> Масалан, ''Ferula moschata'' дар гузашта бо номҳои ''Sumbulus moschatus'', ''Ferula sumbul'' ва ''Euryangium sumbul'' низ шинохта мешуд. Имрӯз феҳристи ''[[Plants of the World Online]]'' танҳо номи ''Ferula moschata''-ро қабул мекунад, лекин номҳои дигарро ҳамчун ҳаммаъно нишон медиҳад.<ref name="ferula" /> Донистани ҳаммаъноҳо барои ёфтани таҳқиқоти кӯҳна, ки дар онҳо номи пешинаи намуд истифода шудааст, муҳиманд. === Чаро номҳои илмӣ тағйир меёбанд? === Бо пешрафти илм таснифоти организмҳо низ тағйир меёбад. Дар гузашта олимон организмҳоро асосан аз рӯи намуди зоҳирӣ ва сохташон гурӯҳбандӣ мекарданд. Имрӯз таҳқиқоти [[ДНК]] имкон медиҳанд, ки робитаҳои хешовандии онҳо дақиқтар муайян карда шаванд. Агар маълум шавад, ки намуд ба авлоди дигар мансуб аст, номи илмии он метавонад дигар карда шавад.<ref>[https://powo.science.kew.org/about Royal Botanic Gardens, Kew. «About Plants of the World Online».]</ref><ref name="nhm-taxonomy" /> == Қоидаҳои байналмилалии номгузорӣ == Номгузории илмии организмҳо аз рӯи қоидаҳои байналмилалӣ анҷом дода мешавад. Барои гурӯҳҳои гуногуни организмҳо қоидаҳои алоҳида вуҷуд доранд. === Рустаниҳо, занбӯруғҳо ва обсабзҳо === Номи илмии ин организмҳо аз рӯи [[Кодекси байналмилалии номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва рустаниҳо]] (ICN) муайян карда мешавад. Ин қоидаҳо дар конгрессҳои байналмилалии ботаникӣ баррасӣ ва нав карда мешаванд. Нашри охирини кодекс бо номи Кодекси Мадрид соли 2025 нашр шуд, ки тағйироти соли 2024-ро дар бар мегирад.<ref name="iapt" /><ref name="iapt-madrid">[https://www.iaptglobal.org/icn International Association for Plant Taxonomy. «International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants».]</ref> === Ҷонварон === Номҳои илмии ҷонварон аз рӯи [[Кодекси байналмилалии номгузории зоологӣ]] (ICZN) муайян карда мешаванд.Ин кодекс қоидаҳои номгузории ҷонварон, нишон додани муаллифон ва интихоби номҳои дурустро муқаррар мекунад. Яке аз қоидаҳои асосии ин кодекс [[Қоидаи аввалият|қоидаи аввалият]] аст. Мувофиқи он, одатан номи илмие, ки пештар нашр шудааст ва ба талаботи кодекс ҷавобгӯ аст, қабул карда мешавад.<ref>[https://code.iczn.org/validity-of-names-and-nomenclatural-acts/article-23-principle-of-priority/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 23: Principle of Priority».]</ref> === Бактерияҳо ва археяҳо === Номҳои илмии [[бактерияҳо]] ва [[археяҳо]] асосан аз рӯи қоидаҳои [[Кодекси байналмилалии номгузории прокариотҳо]] (ICNP) муайян карда мешаванд.<ref>[https://lpsn.dsmz.de/text/nomenclature LPSN. «Nomenclature».]</ref><ref name="lpsn-intro">[https://lpsn.dsmz.de/text/introduction List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LPSN). «Introduction».]</ref> === Вирусҳо === Номгузорӣ ва таснифоти вирусҳоро [[Кумитаи байналмилалии таксономияи вирусҳо]] (ICTV) танзим мекунад. Барои номҳои илмии намудҳои вирусҳо низ номгузории дунома истифода мешавад. Масалан, ''Orthoflavivirus nilense'' номи илмии намудест, ки [[Вируси Нили Ғарбӣ|вируси таби Нили Ғарбӣ]] ба он дохил мешавад. Баръакси ҷонварону рустаниҳо, дар вирусшиносӣ номи илмии дараҷаҳои болотар аз авлод низ бо ҳуруфи моил навишта мешавад.<ref>[https://ictv.global/faq/names International Committee on Taxonomy of Viruses. «How do I write virus, species, and other taxa names?»]</ref><ref name="ictv-taxonomy">[https://ictv.global/taxonomy International Committee on Taxonomy of Viruses. «Current ICTV Taxonomy Release».]</ref> == Муайян кардани номи илмии қабулшуда == Барои санҷидани номҳои илмии организмҳо ва тағйироти онҳо метавон аз ин сайтҳо истифода кард:<ref name="kew" /><ref>[https://www.ipni.org/faq International Plant Names Index. «Frequently Asked Questions».]</ref> * Plants of the World Online (POWO) — маълумот дар бораи номҳо, паҳншавӣ ва таснифоти рустаниҳо.<ref name="powo-about">[https://powo.science.kew.org/about Royal Botanic Gardens, Kew. «About Plants of the World Online».]</ref> * [[Феҳристи байналмилалии номҳои рустаниҳо|International Plant Names Index (IPNI)]] — феҳристи номҳои илмии рустаниҳо ва маълумот дар бораи нашри онҳо.<ref name="ipni-about">[https://www.ipni.org/ International Plant Names Index. «IPNI: nomenclatural data».]</ref> * [[Catalogue of Life]] — феҳристи намудҳои организмҳо ва таснифоти онҳо.<ref name="col-metadata">[https://www.catalogueoflife.org/data/metadata Catalogue of Life. «Metadata».]</ref> * [[LPSN]] — рӯйхати номҳои илмии бактерияҳо ва археяҳо.<ref name="lpsn-intro" /> * ICTV Taxonomy Browser — феҳристи расмии номҳо ва таснифоти вирусҳо.<ref name="ictv-taxonomy" /> == Адабиёт == {{reflist}} {{Таксономия}} [[Гурӯҳ:Таксономия]] [[Гурӯҳ:Номгузории биологӣ]] [[Гурӯҳ:Истилоҳоти биология]] ecbfnaf09mg0xr72vaq36lssm0uhr2t 1492277 1492273 2026-11-04T15:33:59Z Zosya95 54344 /* Номи илмӣ ва номи маҳаллӣ */ 1492277 wikitext text/x-wiki '''Номи илмӣ''' ({{lang-la|nomen scientificum}}) — номест, ки дар [[Биология|биология]] барои муайян ва фарқ кардани [[Дараҷаи таксономӣ|дараҷаҳои таксономии]] [[Ҷонварон|ҷонварон]], [[Рустаниҳо|рустаниҳо]], [[Занбӯруғҳо|занбӯруғҳо]] ва дигар [[Организм|организмҳо]] истифода мешавад. Ин номҳо мувофиқи қоидаҳои байналмилалӣ гузошта шуда, ба олимони кишварҳои гуногун имкон медиҳанд, ки ҳар як организмро бо номи ягонаю стандарт бишносанд. Номҳои илмӣ одатан аз калимаҳои [[Забони лотинӣ|лотинӣ]] ё забонҳои дигар, ки [[Лотинисозӣ|ба шакли лотинӣ дароварда шудаанд]], сохта мешаванд. Масалан, номи илмии инсон ''[[Homo sapiens]]'', гург ''[[Canis lupus]]'' ва пиёз ''[[Allium cepa]]'' мебошад.<ref name="smithsonian-names">[https://gardens.si.edu/gardens/folger-rose-garden/a-common-language/ Smithsonian Gardens. «A Common Language».]</ref> Барои ҳар намуд одатан як номи илмии қабулшуда истифода мешавад, ҳарчанд он метавонад номҳои пешина ё ҳаммаъноҳо низ дошта бошад. Номҳои илмӣ аз [[Номи маҳаллӣ|номҳои маҳаллӣ]] фарқ мекунанд, зеро як организм метавонад дар забонҳо ва ҷойҳои гуногун номҳои ҳархела дошта бошад.<ref name="iczn">[https://www.iczn.org/outreach/guidelines-for-authors-and-editors/whats-in-a-name/ International Commission on Zoological Nomenclature. «What's in a name?»]</ref><ref name="kew">[https://mpns.science.kew.org/mpns-portal/faq Royal Botanic Gardens, Kew. «Medicinal Plant Names Services: Frequently Asked Questions».]</ref> == Таърих == [[File:Carl von Linné, 1707-1778, botanist, professor (Alexander Roslin) - Nationalmuseum - 15723 (cropped).tif|thumb|Карл Линней ]] Пеш аз низоми ягонаи номгузорӣ, донишмандон барои рустаниҳо ва ҷонварон номҳои дарози лотинӣ медоданд, ки одатан хусусиятҳои онҳоро тавсиф мекарданд. Аммо дар ёд нигоҳ доштану истифодаи чунин номҳо душвор буд.<ref name="linnean-history">[https://www.linnean.org/learning/type-definitions The Linnean Society. «Type Definitions» (polynomial and binomial names).]</ref> Дар асри XVIII табиатшиноси [[Шведҳо|шведӣ]] — [[Карл Линней]] (1707–1778), низоми [[Номенклатураи бинарӣ|номгузории дуномаро]] дар илм паҳн кард, ки тибқи ин усул номи ҳар намуд бояд аз ду калима иборат бошад. Линней ин усулро дар китоби ''Species Plantarum'' («[[Намудҳои рустаниҳо]]»), ки соли 1753 нашр шуда буд, барои номгузории рустаниҳо ба кор бурдааст. Соли 1758 нашри даҳуми китоби ''Systema Naturae'' («[[Низоми табиат]]»)-и ӯ ба табъ мерасад, ки дар номгузории ҳайвонот нақши муҳим дошт. Ин ду асар ба ташаккули низоми имрӯзаи номгузории илмӣ асос гузоштаанд.<ref name="iczn" /><ref name="kew" /><ref name="nhm-linnaeus">[https://www.nhm.ac.uk/our-science/services/library/collections/linnaean.html Natural History Museum. «The Linnaean collection».]</ref> == Номгузории дунома == {{main|Номенклатураи бинарӣ}} Номгузории дунома ё номенклатураи бинарӣ роҳи номгузории илмиест, ки дар он номи ҳар намуд аз ду калима иборат аст:<ref name="madrid-code">[https://www.iaptglobal.org/_functions/code/madrid?m=preface International Association for Plant Taxonomy. «Madrid Code», Articles 23–24 (2025).]</ref> * [[Авлод (таксономия)|Номи авлод]] — калимаи якум, ки гурӯҳи организмҳои ба ҳам наздикро нишон медиҳад. * [[Эпитети намудӣ]] — калимаи дуюм, ки як намудро аз дигар намудҳои он авлод фарқ мекунад. Масалан, номи илмии инсон ''Homo sapiens'' мебошад, ки дар он ''[[Homo]]'' номи авлод ва ''sapiens'' эпитети намудӣ аст. Калимаи ''sapiens'' дар лотинӣ маънои «ақлдор» ё «хирадманд»-ро дорад. Аз ин рӯ, ''Homo sapiens''-ро метавон чун «инсони хирадманд» маънидод кард.<ref name="smithsonian-names" /> Эпитети намудӣ ба танҳоӣ номи пурраи илмӣ нест ва бояд ҳамеша бо номи авлод якҷоя оварда шавад.<ref name="binomial">[https://code.iczn.org/chapter-2-the-number-of-words-in-the-scientific-names-of-animals/article-5-principle-of-binominal-nomenclature/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 5: Principle of Binominal Nomenclature».]</ref> == Номгузории сенома == {{main|Номенклатураи триномиалӣ}} Баъзе намудҳо ба гурӯҳҳои хурдтар ҳам ҷудо мешаванд. Барои нишон додани онҳо ба номи илмӣ калимаҳои иловагӣ ҳамроҳ мекунанд. Дар '''[[Зоология|зоология]]''' номи баъзе аз ҷонварон аз се калима иборат аст, ки онро [[Номгузории сенома|номгузории сенома]] меноманд. Масалан, ''Canis lupus arctos'' номи илмии [[Гурги қутбӣ|гурги қутбӣ]] аст, ки дар он ''arctos'' ин [[зернамуд]] аст.<ref name="binomial" /> Дар '''[[Ботаника|ботаника]]''' барои дараҷаҳои поёнтар аз намуд истилоҳҳои кӯтоҳи зерин истифода мешаванд: * ''subsp.'' — зернамуд; * ''var.'' — [[Навъ (ботаника)|навъи ботаникӣ]]; * ''f.'' — [[Шакл (ботаника)|шакл]].<ref name="madrid-code" /> Масалан, ''[[Rosa gallica]]'' var. ''versicolor'' номи як навъи ботаникии садбарг аст. Ин ихтисораҳо бо ҳарфҳои оддӣ ва номҳои илмӣ бо хати моил навишта мешаванд.<ref name="iapt" /><ref name="binomial" /><ref name="rosa-var">[https://powo.science.kew.org/taxon/60473628-2 Royal Botanic Gardens, Kew. «Rosa gallica var. versicolor L.». Plants of the World Online.]</ref> == Номи илмӣ ва номи маҳаллӣ == {{main|Номи маҳаллӣ}} Номи илмӣ аз маҳаллӣ фарқ мекунад, зеро номи маҳаллӣ номест, ки мардум дар забони рӯзмарра истифода мебаранд. Ин номҳо метавонанд аз забон, фарҳанг ва минтақа вобаста бошанд. Масалан, як намуд метавонад дар [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]], [[Забони русӣ|русӣ]] ва [[Забони англисӣ|англисӣ]] номҳои гуногун дошта бошад, аммо дар адабиёти илмӣ бо номи ягонаи лотинӣ шинохта шавад. Номҳои маҳаллӣ барои ҳифзи забон, фарҳанг ва донишҳои мардумӣ аҳамияти калон дошта бошанд ҳам, онҳо на ҳамеша ба як намуди муайян мувофиқат мекунанд. Аз ҳамин сабаб, дар китобҳои илмӣ ва донишномаҳо одатан номи маҳаллӣ ҳамроҳ бо номи илмӣ оварда мешавад.<ref name="usgs-common">[https://www.usgs.gov/faqs/how-can-i-find-scientific-names-plants-and-animals U.S. Geological Survey. «How can I find the scientific names of plants and animals?»]</ref> == Имлои номҳои илмӣ == Навишти номҳои илмӣ қоидаҳои муайян дошта, дар номгузории дуномаи ҷонварону рустаниҳо қисмҳои ном ба ин навбат навишта мешаванд: # Номи авлод ҳамеша бо ҳарфи калон оғоз мешавад. # Эпитети намудӣ бо ҳарфи хурд навишта мешавад. # Ҳар ду қисм одатан бо ҳарфҳои моил навишта мешаванд. # Дар номҳои илмӣ [[Алифбои лотинӣ|алифбои лотинӣ]] истифода мегардад.<ref name="iczn" /> Масалан: * ''Homo sapiens'' — инсон; * ''Canis lupus'' — гург; * ''Panthera leo'' — шер; * ''Allium cepa'' — пиёз; Навишти ''Homo sapiens'' дуруст аст, аммо ''homo Sapiens'' ва ''Homo Sapiens'' ба қоидаи номгузории илмӣ мувофиқат намекунанд. Агар дар матн номи организм якчанд бор ояд, номи авлодро кӯтоҳ кардан мумкин аст. Масалан, баъд аз зикри якуми ''Homo sapiens'' онро метавон чун ''H. sapiens'' навишт.<ref name="iczn" /> == Дараҷаҳои таксономӣ == {{Дараҷаҳои таксономӣ}} {{main|Дараҷаи таксономӣ}} Дар [[Таксономия (биология)|таксономия]] организмҳо аз рӯи монандӣ ва робитаҳои эволютсиониашон ба гурӯҳҳо ҷудо карда мешаванд. Ҳар яке аз ин гурӯҳҳо [[таксон]] ном дорад.<ref name="nhm-taxonomy">[https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-taxonomy.html Natural History Museum. «What is taxonomy?»]</ref> Дараҷаҳои асосии гурӯҳбандии рустанию ҳайвонот чунинанд: * [[Намуд (таксономия)|Намуд]] — воҳиди асосии таснифоти организмҳо. * [[Авлод (таксономия)|Авлод]] — гурӯҳе, ки як ё чанд намуди ба ҳам наздикро дар бар мегирад. * [[Оила (таксономия)|Оила]] — гурӯҳи авлодҳои ба ҳам наздик. * [[Қатор (таксономия)|Қатор]] — гурӯҳи оилаҳои ба ҳам наздик. * [[Синф (таксономия)|Синф]] — гурӯҳи қаторҳо. * [[Тип (таксономия)|Тип]] — гурӯҳи синфҳои ҷонварон. Аммо дар таснифоти рустаниҳо «шӯъба» ба кор бурда мешавад. * [[Салтанат (таксономия)|Салтанат]] — яке аз гурӯҳҳои калони таснифоти организмҳо.<ref name="nhm-taxonomy" /> Номи илмии таксонҳои болотар аз намуд одатан аз як калима иборат аст. Масалан, ''Homo'' номи авлод, [[Hominidae]] номи оила ва [[Ширхӯрон|Mammalia]] номи синфи ширхӯрон мебошад. Дар номгузории илмӣ номи оилаҳои ҷонварон бештар бо пасванди ''-idae'' ба охир мерасад. Масалан, ''[[Гурбаиҳо|Felidae]]'' — оилаи гурбаиҳо. Дар ботаника бошад, барои оилаҳо бештар пасванди ''-aceae'' доранд, масалан, ''[[Настараниҳо|Rosaceae]]'' — оилаи настараниҳо. Дар забони тоҷикӣ номи оилаҳо одатан бо пасвандҳои ''-иҳо'' ё ''-иён'' сохта мешавад, масалан, «гурбаиҳо», «настараниҳо» ва «савсаниён».<ref name="iczn-family">[https://code.iczn.org/formation-and-treatment-of-names/article-29-family-group-names International Code of Zoological Nomenclature. «Article 29: Family-group names».]</ref><ref name="madrid-code" /><ref name="tajik-family">[https://tnu.tj/DisserPhD/6D.KOA-038/RajabzodaShSh/RajabzodaSh..pdf Раҷабзода Ш. Ш. «Хусусиятҳои фитосенологӣ ва ҳолати экологии дарахту буттаҳои қисмати ҷанубии қаторкӯҳи Ҳисор». Диссертатсия, Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 2026, саҳ. 111.]</ref> Номи илмии авлод ва намуд одатан бо ҳарфҳои моил навишта мешавад, масалан, ''Homo'' ва ''Homo sapiens''. Номҳои оилаҳо ва дараҷаҳои болотар, монанди Hominidae ва Mammalia, одатан бо ҳарфҳои оддӣ навишта мешаванд.<ref name="iczn" /><ref name="iapt">[https://www.iaptglobal.org/icn/main.php International Association for Plant Taxonomy. «International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants».]</ref> == Номи муаллиф ва соли нашр == Баъзан пас аз номи илмӣ номи кӯтоҳшудаи олим ва соли нашри он оварда мешавад. Ин маълумот нишон медиҳад, ки номро кӣ ва кай бори аввал дар илм нашр кардааст. Масалан:<ref name="nhm-taxonomy" /> * ''Canis lupus'' Linnaeus, 1758 Дар ин ҷо ''Canis lupus'' номи илмии гург, ''Linnaeus'' насаби Карл Линней ва 1758 ин соли нашри ном мебошад. Дар рустанишиносӣ [[Муаллифи номи илмӣ|номи муаллиф]] бештар ба шакли кӯтоҳшуда навишта мешавад. Масалан: * ''[[Rosa canina]]'' L. Ҳарфи ''L.'' ихтисораи насаби Линней аст.<ref name="rosa-canina">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:731955-1 Royal Botanic Gardens, Kew. «Rosa canina L.». Plants of the World Online.]</ref> Номи муаллиф ва сана қисми номи дунома нестанд. Онҳо барои нишон додани таърихи номгузорӣ истифода мешаванд ва одатан бо ҳарфҳои оддӣ навишта мешаванд.<ref>[https://code.iczn.org/authorship/article-51-citation-of-names-of-authors/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 51: Citation of Names of Authors».]</ref><ref>[https://www.ipni.org/faq International Plant Names Index. «Frequently Asked Questions».]</ref> === Қавс дар номи муаллиф === Дар баъзе номҳои илмӣ насаби муаллиф дар қавс навишта мешавад. Ин маънои онро дорад, ки намуд дар аввал ба авлоди дигар дохил карда шуда буд. Масалан, Линней соли 1758 шерро ''Felis leo'' номид. Баъдтар шер ба авлоди ''Panthera'' гузаронда шуд ва номи илмии он чунин гардид:<ref name="iczn-parentheses">[https://code.iczn.org/authorship/article-51-citation-of-names-of-authors/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 51.3: Use of parentheses around authors’ names (and dates) in changed combinations».]</ref> ''Felis leo'' Linnaeus, 1758 → ''[[Panthera leo]]'' (Linnaeus, 1758)<ref name="gbif-lion">[https://www.gbif.org/taxon/4CGXP Global Biodiversity Information Facility. «Panthera leo (Linnaeus, 1758)». Catalogue of Life classification and original combination.]</ref> Дар ботаника бошад, номи олиме, ки намудро ба авлоди нав мегузаронад низ илова карда мешавад. Масалан: ''[[Сунбулкаҳ|Ferula moschata]]'' (H.Reinsch) Koso-Pol. Ин рустанӣ аввал бо номи ''Sumbulus moschatus'' тавсиф шуда буд. Онро баъдтар Косо-Полянский ба авлоди ''Ferula'' гузаронд. Дар ин ном [[Ҳюго Райнш|H.Reinsch]] муаллифи номи аввал ва [[Борис Козо-Полянский|Koso-Pol.]] олимест, ки намудро ба авлоди нав гузарондааст.<ref name="ferula">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:842394-1 Royal Botanic Gardens, Kew. «Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.». Plants of the World Online.]</ref><ref>[https://www.ipni.org/n/842394-1 International Plant Names Index. «Ferula moschata».]</ref> == Ҳаммаъноҳои илмӣ == Ҳар намуд одатан як номи илмии қабулшуда дорад, аммо дар гузашта метавонад бо номҳои дигар низ шинохта шуда бошад. Ин номҳоро [[Ҳаммаъно (таксономия)|ҳаммаъноҳои илмӣ]] меноманд. Ҳаммаъноҳо вақте пайдо мешаванд, ки: * олимони гуногун ба як намуд номҳои алоҳида дода бошанд; * намуд аз як авлод ба авлоди дигар гузаронда шавад; * таҳқиқоти нав нишон диҳанд, ки намудҳои пештар ҷудогона дар асл як намуданд.<ref name="col-community">[https://www.catalogueoflife.org/about/community Catalogue of Life. «The COL community».]</ref> Масалан, ''Ferula moschata'' дар гузашта бо номҳои ''Sumbulus moschatus'', ''Ferula sumbul'' ва ''Euryangium sumbul'' низ шинохта мешуд. Имрӯз феҳристи ''[[Plants of the World Online]]'' танҳо номи ''Ferula moschata''-ро қабул мекунад, лекин номҳои дигарро ҳамчун ҳаммаъно нишон медиҳад.<ref name="ferula" /> Донистани ҳаммаъноҳо барои ёфтани таҳқиқоти кӯҳна, ки дар онҳо номи пешинаи намуд истифода шудааст, муҳиманд. === Чаро номҳои илмӣ тағйир меёбанд? === Бо пешрафти илм таснифоти организмҳо низ тағйир меёбад. Дар гузашта олимон организмҳоро асосан аз рӯи намуди зоҳирӣ ва сохташон гурӯҳбандӣ мекарданд. Имрӯз таҳқиқоти [[ДНК]] имкон медиҳанд, ки робитаҳои хешовандии онҳо дақиқтар муайян карда шаванд. Агар маълум шавад, ки намуд ба авлоди дигар мансуб аст, номи илмии он метавонад дигар карда шавад.<ref>[https://powo.science.kew.org/about Royal Botanic Gardens, Kew. «About Plants of the World Online».]</ref><ref name="nhm-taxonomy" /> == Қоидаҳои байналмилалии номгузорӣ == Номгузории илмии организмҳо аз рӯи қоидаҳои байналмилалӣ анҷом дода мешавад. Барои гурӯҳҳои гуногуни организмҳо қоидаҳои алоҳида вуҷуд доранд. === Рустаниҳо, занбӯруғҳо ва обсабзҳо === Номи илмии ин организмҳо аз рӯи [[Кодекси байналмилалии номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва рустаниҳо]] (ICN) муайян карда мешавад. Ин қоидаҳо дар конгрессҳои байналмилалии ботаникӣ баррасӣ ва нав карда мешаванд. Нашри охирини кодекс бо номи Кодекси Мадрид соли 2025 нашр шуд, ки тағйироти соли 2024-ро дар бар мегирад.<ref name="iapt" /><ref name="iapt-madrid">[https://www.iaptglobal.org/icn International Association for Plant Taxonomy. «International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants».]</ref> === Ҷонварон === Номҳои илмии ҷонварон аз рӯи [[Кодекси байналмилалии номгузории зоологӣ]] (ICZN) муайян карда мешаванд.Ин кодекс қоидаҳои номгузории ҷонварон, нишон додани муаллифон ва интихоби номҳои дурустро муқаррар мекунад. Яке аз қоидаҳои асосии ин кодекс [[Қоидаи аввалият|қоидаи аввалият]] аст. Мувофиқи он, одатан номи илмие, ки пештар нашр шудааст ва ба талаботи кодекс ҷавобгӯ аст, қабул карда мешавад.<ref>[https://code.iczn.org/validity-of-names-and-nomenclatural-acts/article-23-principle-of-priority/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 23: Principle of Priority».]</ref> === Бактерияҳо ва археяҳо === Номҳои илмии [[бактерияҳо]] ва [[археяҳо]] асосан аз рӯи қоидаҳои [[Кодекси байналмилалии номгузории прокариотҳо]] (ICNP) муайян карда мешаванд.<ref>[https://lpsn.dsmz.de/text/nomenclature LPSN. «Nomenclature».]</ref><ref name="lpsn-intro">[https://lpsn.dsmz.de/text/introduction List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LPSN). «Introduction».]</ref> === Вирусҳо === Номгузорӣ ва таснифоти вирусҳоро [[Кумитаи байналмилалии таксономияи вирусҳо]] (ICTV) танзим мекунад. Барои номҳои илмии намудҳои вирусҳо низ номгузории дунома истифода мешавад. Масалан, ''Orthoflavivirus nilense'' номи илмии намудест, ки [[Вируси Нили Ғарбӣ|вируси таби Нили Ғарбӣ]] ба он дохил мешавад. Баръакси ҷонварону рустаниҳо, дар вирусшиносӣ номи илмии дараҷаҳои болотар аз авлод низ бо ҳуруфи моил навишта мешавад.<ref>[https://ictv.global/faq/names International Committee on Taxonomy of Viruses. «How do I write virus, species, and other taxa names?»]</ref><ref name="ictv-taxonomy">[https://ictv.global/taxonomy International Committee on Taxonomy of Viruses. «Current ICTV Taxonomy Release».]</ref> == Муайян кардани номи илмии қабулшуда == Барои санҷидани номҳои илмии организмҳо ва тағйироти онҳо метавон аз ин сайтҳо истифода кард:<ref name="kew" /><ref>[https://www.ipni.org/faq International Plant Names Index. «Frequently Asked Questions».]</ref> * Plants of the World Online (POWO) — маълумот дар бораи номҳо, паҳншавӣ ва таснифоти рустаниҳо.<ref name="powo-about">[https://powo.science.kew.org/about Royal Botanic Gardens, Kew. «About Plants of the World Online».]</ref> * [[Феҳристи байналмилалии номҳои рустаниҳо|International Plant Names Index (IPNI)]] — феҳристи номҳои илмии рустаниҳо ва маълумот дар бораи нашри онҳо.<ref name="ipni-about">[https://www.ipni.org/ International Plant Names Index. «IPNI: nomenclatural data».]</ref> * [[Catalogue of Life]] — феҳристи намудҳои организмҳо ва таснифоти онҳо.<ref name="col-metadata">[https://www.catalogueoflife.org/data/metadata Catalogue of Life. «Metadata».]</ref> * [[LPSN]] — рӯйхати номҳои илмии бактерияҳо ва археяҳо.<ref name="lpsn-intro" /> * ICTV Taxonomy Browser — феҳристи расмии номҳо ва таснифоти вирусҳо.<ref name="ictv-taxonomy" /> == Адабиёт == {{reflist}} {{Таксономия}} [[Гурӯҳ:Таксономия]] [[Гурӯҳ:Номгузории биологӣ]] [[Гурӯҳ:Истилоҳоти биология]] kx43zhwh7yth5aflso1apt6bkev5mwx 0 330022 1492250 1481085 2026-11-04T13:19:47Z Zosya95 54344 1492250 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Деҳа |номи тоҷикӣ = Росҳулт |номи аслӣ = {{lang-sv|Råshult}} |тасвир = LA2-Rashult-3.jpg |кишвар = {{парчамбандӣ|Шветсия}} |lat_dir = N |lat_deg = 56 |lat_min = 37 |lat_sec = 4.8 |lon_dir = E |lon_deg = 14 |lon_min = 12 |lon_sec = 7.2 |шакли минтақа = Лен |минтақа = Крунуберг |шакли ноҳия = Шаҳрдорӣ |ноҳия = Элмхулт |ёдоварии аввал = 1540 |забони расмӣ = шведӣ |минтақаи замонӣ = UTC+1:00 ва UTC+2:00 |вебгоҳ = linnesrashult.se |забони сайт = sv |забони сайт 2 = en }} '''Росҳулт''' ({{lang-sv|Råshult}}) — деҳаест дар ҷануби [[Шветсия]], дар [[Лен (воҳиди маъмурӣ)|лени]] [[Крунуберг]] ва вилояти таърихии [[Смоланд]]. Ин деҳа дар шимоли шаҳри [[Элмхулт]] воқеъ буда, бештар ҳамчун зодгоҳи табиатшинос ва ботаники маъруфи шведӣ [[Карл Линней]] (1707–1778) шинохта мешавад.<ref name="County">{{cite web |url=https://www.lansstyrelsen.se/kronoberg/besoksmal/kulturmiljoer/kulturreservatet-komministerbostallet-rashult.html |title=Kulturreservatet Komministerbostället Råshult |publisher=Länsstyrelsen Kronoberg |language=sv }}</ref> Дар Росҳулт маҷмӯаи таърихию фарҳангии «Росҳулти Линней» ({{lang-sv|Linnés Råshult}}) ҷойгир аст. Ин маҷмӯа манзили собиқи рӯҳонии калисо, боғҳо, киштзорҳо, марғзорҳо ва ҷангалзорҳоро дар бар гирифта, барои нигоҳ доштани манзараи кишоварзии асри XVIII ҳифз мешавад. Соли 2002 қисми таърихии деҳа мақоми мамнӯъгоҳи фарҳангӣ гирифт.<ref name="County"/> == Ҷуғрофиё == Росҳулт дар қисми ҷанубии вилояти таърихии Смоланд ҷойгир буда, бо ҷангалҳои омехта, кӯлҳо, теппаҳои паст ва заминҳои кишоварзӣ шинохта мешавад. Манзараи атрофи деҳа аз чарогоҳҳо, марғзорҳо, киштзорҳои хурд, ҷангалзорҳо ва хонаҳои чӯбии анъанавӣ иборат аст. Дар ин ҷо дарахтони булут, зерфун, зирфун ва дигар дарахтони паҳнбарг мерӯянд. Қисме аз заминҳои атроф барои нигоҳ доштани хусусиятҳои таърихии кишоварзии Смоланд ҳифз карда мешаванд.<ref name="Landscape">{{cite web |url=https://www.lansstyrelsen.se/kronoberg/samhalle/kulturmiljo/kulturmiljoprogram/almhult-kommun.html |title=Älmhult kommun — Råshult och Stenbrohult |publisher=Länsstyrelsen Kronoberg |language=sv }}</ref> Дар наздикии Росҳулт кӯли [[Соганессён]] ({{lang-sv|Såganässjön}}) ҷойгир аст. Қисми соҳили ин кӯл ба мамнӯъгоҳи фарҳангии Росҳулти Линней дохил мешавад. == Ном ва решашиносӣ == Номи ''Råshult'' аз ду қисми қадимии забони шведӣ таркиб ёфтааст. Қисми дуюми он, ''-hult'', маънои «ҷангал» ё «дарахтзор»-ро дорад. Ин пасванд дар номҳои маҳалҳои аҳолинишини Смоланд хеле маъмул буда, аксари чунин номҳо ба давраи асрҳои миёна тааллуқ доранд. Ба гуфтаи забоншиноси шведӣ Стаффан Фриделл, қисми аввали номи Росҳулт эҳтимол аз номи шахсии қадимии шведии ''Ragnvidh'' ё шакли баъдии он ''Ravidh'' гирифта шудааст. Бинобар ин, номи деҳа метавонад маънои «ҷангали Рагнвид» ё «дарахтзори Равид»-ро дошта бошад.<ref name="Names">{{cite web |url=https://www.isof.se/namn/ortnamn/sol/ortnamnslexikon/rabbalshede-rosanger |title=Rabbalshede–Rösånger |publisher=Institutet för språk och folkminnen |language=sv }}</ref> Дар баъзе тафсирҳои қадимӣ қисми аввали номро бо калимаи маҳаллии ''rås'', ба маънои замини намнок ё пастхамӣ, алоқаманд медонистанд. Аммо Фриделл бар асоси шаклҳои таърихии номи деҳа пайдоиши онро аз номи шахсӣ эҳтимолан дурусттар мешуморад.<ref name="Names"/> Номи Росҳулт бори аввал дар санадҳои андози соли 1540 сабт шудааст. Дар ҳуҷҷатҳои асрҳои XVI ва XVII шаклҳои гуногуни он, аз ҷумла ''Raueshult'', ''Raffueshulth'' ва ''Råsshult'' низ вомехӯранд. Бо вуҷуди он ки аввалин сабти хаттӣ ба асри XVI тааллуқ дорад, эҳтимол меравад, ки деҳа ҳанӯз дар асрҳои миёна вуҷуд доштааст.<ref name="Names"/> == Таърих == === Таърихи қадим === Таърихи сокиншавии минтақаи Росҳулт аз аввалин сабти хаттии номи он қадимтар аст. Натиҷаҳои таҳқиқоти бостоншиносӣ ва омӯзиши гардҳои растанӣ нишон медиҳанд, ки инсонҳо дар ин минтақа ҳанӯз дар давраҳои қадим фаъолият доштанд. Аз тақрибан асрҳои миёна таъсири кишоварзӣ ба манзараи маҳаллӣ бештар намоён мегардад. То нимаи асри XVI дар Росҳулт ду хоҷагии кишоварзӣ вуҷуд дошт. Яке аз онҳо ба муассисаҳои калисоӣ вобаста буд. Минтақаи атрофи деҳа тадриҷан ба сарзамини кишоварзӣ табдил ёфта, ҷангалҳо, киштзорҳо ва марғзорҳо ба ҳам пайваст буданд.<ref name="Landscape"/> === Росҳулт дар асрҳои XVII ва XVIII === Дар асрҳои XVII ва XVIII қисми ҷанубии Росҳулт ҳамчун манзили рӯҳонии ёвари кашиши калисои Стенброҳулт истифода мешуд. Чунин манзилҳо одатан аз хонаи истиқоматӣ, сохтмонҳои хоҷагӣ, киштзор, боғ ва чарогоҳ иборат буданд. Рӯҳониёни калисо на танҳо вазифаҳои динӣ иҷро мекарданд, балки ба идораи хоҷагии замин, парвариши растаниҳо ва зиндагии иҷтимоии маҳал низ машғул буданд. Дар ҳамин муҳит Карл Линней ба дунё омад. Ҳарчанд оилаи ӯ баъди муддати кӯтоҳ ба Стенброҳулт кӯчид, Росҳулт ҳамчун зодгоҳи олим аҳамияти таърихии худро нигоҳ дошт.<ref name="County"/> === Росҳулт дар асрҳои XIX ва XX === Манзили рӯҳонӣ дар Росҳулт то соли 1904 вазифаи аслии худро нигоҳ дошт. Дар ин сол мақоми хизматии ёвари кашиш ба шаҳраки рӯ ба рушди Элмхулт кӯчонида шуд. То аввали асри XX Росҳулт аллакай ҳамчун зодгоҳи Карл Линней таваҷҷуҳи меҳмононро ҷалб мекард. Бо гузашти вақт нигоҳдорӣ ва барқарорсозии муҳити таърихии деҳа аҳамияти бештар пайдо кард.<ref name="History">{{cite web |url=https://www.mynewsdesk.com/se/lansstyrelsen_i_kronobergs_lan/pressreleases/raashults-historia-foere-och-efter-carl-von-linne-986475 |title=Råshults historia före och efter Carl von Linné |publisher=Länsstyrelsen i Kronobergs län |date=22 April 2014 |language=sv }}</ref> Соли 1977 бинои маъруф ба «Хонаи Линней» ҳамчун ёдгории таърихии меъморӣ таҳти ҳимояи қонун қарор гирифт. Баъдтар корҳои барқарорсозии биноҳо, боғҳо ва заминҳои кишоварзии атроф оғоз шуданд.<ref name="County"/> == Карл Линней ва Росҳулт == [[Акс:Raashult.jpg|thumb|Хонаи таърихии Линней дар Росҳулт, соли 2007.]] {{Асосӣ|Карл Линней}} [[Карл Линней]] ({{lang-sv|Carl von Linné}}), яке аз муҳимтарин табиатшиносони асри XVIII, 23 майи соли 1707 дар Росҳулт ба дунё омадааст. Падари ӯ Нилс Линнеус ({{lang-sv|Nils Linnaeus}}) рӯҳонии калисо ва дӯстдори гиёҳшиносӣ буд. Модараш Кристина Бродерсония ({{lang-sv|Christina Brodersonia}}) аз хонаводаи рӯҳониён буд.<ref name="Linnaeus">{{cite web |url=https://linnesrashult.se/index.cfm?lg=2&pg=15 |title=Carl von Linné (Carl Linnaeus) |publisher=Linnés Råshult |language=en }}</ref> Нилс Линнеус ба парвариши гулҳо, гиёҳҳои шифобахш ва дигар растаниҳо шавқи зиёд дошт. Дар назди манзили худ боғе бунёд карда буд, ки дар он навъҳои гуногуни растаниҳо парвариш меёфтанд. Соли 1709, вақте Карл ҳанӯз кӯдаки хурдсол буд, оилаи ӯ ба манзили кашиши калисои Стенброҳулт кӯчид. Дар он ҷо падараш боғи наверо бунёд кард ва Карл аз хурдӣ ба нигоҳубини растаниҳо, мушоҳидаи табиат ва омӯхтани номҳои гиёҳҳо ҷалб шуд.<ref name="Linnaeus"/> Баъдтар Линней дар ёддоштҳои худ таъкид кардааст, ки боғи падараш яке аз сабабҳои асосии пайдо шудани муҳаббати ӯ ба гиёҳшиносӣ буд. Ин шавқи кӯдакӣ дар фаъолияти минбаъдаи илмиаш нақши муҳим бозид. Линней баъдан низоми муназзами таснифоти организмҳоро инкишоф дод ва ба густариши [[Номгузории дунома|номгузории дуномаи илмӣ]] саҳми бузург гузошт. Асарҳои ӯ, аз ҷумла ''[[Systema Naturae]]'' ва ''[[Species Plantarum]]'', дар рушди [[Таксономия (биология)|таксономияи биологӣ]] аҳамияти бунёдӣ доштанд. Аз ҳамин сабаб, Росҳулт на танҳо ҳамчун зодгоҳи як донишманди маъруф, балки ҳамчун яке аз ҷойҳои марбут ба пайдоиши шавқи ӯ ба омӯзиши табиат арзиш дорад.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5491/ |title=The Rise of Systematic Biology |publisher=UNESCO World Heritage Centre |year=2009 |language=en }}</ref> == Хонаи Линней == Бинои таърихие, ки имрӯз бо номи '''Линнестуган''' ({{lang-sv|Linnéstugan}} — «Хонаи Линней») маъруф аст, яке аз ёдгориҳои асосии Росҳулт мебошад. Ин хонаи чӯбии сурхранг бо боми анъанавӣ дар муҳити хоҷагии таърихӣ ҷойгир аст. Бинои имрӯза байни солҳои 1751 ва 1781, яъне баъди таваллуди Карл Линней, сохта шудааст. Аз ин рӯ, он худи хонае нест, ки Линней соли 1707 дар он таваллуд шуда буд, аммо дар ҷойгоҳи таърихии манзили рӯҳонии Росҳулт қарор дорад.<ref name="Buildings">{{cite web |url=https://linnesrashult.se/index.cfm?pg=14 |title=Gårdsmiljön |publisher=Linnés Råshult |language=sv }}</ref> Бино ҳамчун намунаи манзили рӯҳонӣ ва хоҷагии кишоварзии асри XVIII нигоҳ дошта мешавад. Ҳангоми корҳои бостоншиносӣ дар солҳои 2004–2006 дар ҳавлии маҷмуа нишонаҳои сангфаршҳои қадимӣ ва таҳкурсии биноҳои пешина ошкор гардиданд. Ин бозёфтҳо нишон доданд, ки хоҷагии таърихӣ дар гузашта аз сохтмонҳои бештар иборат будааст.<ref name="Buildings"/> Соли 2026 мақомоти лени Крунуберг барои барқарорсозии ин бино маблағ ҷудо карданд. Корҳои пешбинишуда таъмири бом, қисмҳои чӯбӣ ва деворҳои беруниро дар бар гирифта, барои солҳои 2026–2027 тарҳрезӣ шудаанд.<ref name="Restoration">{{cite web |url=https://www.lansstyrelsen.se/kronoberg/om-oss/nyheter-och-press/nyheter---kronoberg/2026-09-03-storsatsning-pa-restaurering-av-linnestugan.html |title=Storsatsning på restaurering av Linnéstugan |publisher=Länsstyrelsen Kronoberg |date=3 September 2026 |language=sv }}</ref> == Мамнӯъгоҳи фарҳангии Росҳулти Линней == [[Акс:LA2-Rashult-3.jpg|thumb|Манзили таърихии Линней ва ёдгории назди он дар Росҳулт.]] Соли 2002 қисми таърихии Росҳулт ба мамнӯъгоҳи фарҳангӣ ({{lang-sv|Kulturreservat}}) табдил дода шуд. Он даҳумин мамнӯъгоҳи фарҳангии Шветсия ба шумор мерафт.<ref name="Reserve">{{cite web |url=https://linnesrashult.se/?pg=11 |title=Kulturreservatet |publisher=Linnés Råshult |language=sv }}</ref> Мақсади таъсиси мамнӯъгоҳ ҳифз ва барқарор кардани муҳити табиӣ ва кишоварзии асри XVIII мебошад. Дар ин ҷо на танҳо биноҳо, балки тарзи истифодаи замин, боғдорӣ, нигоҳубини марғзорҳо ва анъанаҳои хоҷагидории давраи Линней низ мавриди омӯзиш ва ҳифз қарор доранд. Масоҳати мамнӯъгоҳ пас аз васеъшавии соли 2019 ба 58,3 гектар расид. Аз ин миқдор 54,2 гектар замин ва 4,1 гектар об мебошад.<ref name="County"/> Мамнӯъгоҳ аз заминҳои хоҷагӣ, боғҳо, киштзорҳо, чарогоҳҳо, марғзорҳо, ҷангалзорҳо ва қисми соҳили кӯли Соганессён иборат аст. === Боғҳои таърихӣ === Яке аз ҷозибаҳои асосии Росҳулт боғҳое мебошанд, ки бо такя ба санадҳои таърихӣ ва маълумоти боқимонда аз давраи Линней барқарор шудаанд. Дар маҷмуа боғҳои гуногун, аз ҷумла боғи сабзавот, боғи гиёҳҳои шифобахш, боғи мевадиҳанда, ҷойи парвариши розак (хмел) ва боғи ороишӣ мавҷуданд. Барои барқарор кардани онҳо аз маълумоти таърихии хоҷагӣ, рӯйхати растаниҳо ва асари марбут ба набототи Стенброҳулт — ''Adonis Stenbrohultensis'' — истифода шудааст.<ref name="County"/> Боғҳо барои нишон додани тарзи парвариши растаниҳо дар асри XVIII ва муҳите, ки дар ташаккули шавқи Линней ба табиат таъсир гузошт, аҳамияти махсус доранд. === Марғзорҳо ва гуногунии биологӣ === Марғзорҳои Росҳулт бо усулҳои анъанавии кишоварзӣ нигоҳубин карда мешаванд. Аз ҷумла, даравидани алаф ва чаронидани чорво барои нигоҳ доштани манзараи кушода ва пешгирӣ аз паҳншавии буттаву дарахтон истифода мешаванд. Ин усулҳо ба нигоҳ доштани растаниҳои марғзорӣ, ки ба муҳити кушод ва нигоҳубини мунтазам вобастаанд, мусоидат мекунанд. Аз ин рӯ, Росҳулт ҳамзамон намунаи робитаи таърихии фаъолияти инсон ва гуногунии биологӣ мебошад. Дар ин ҷо ҳифзи табиат ва ҳифзи мероси фарҳангӣ бо ҳам пайвастаанд.<ref name="Landscape"/> == Аҳамияти фарҳангӣ ва илмӣ == Росҳулт дар таърихи илми биология аҳамияти махсус дорад, зеро он бо солҳои аввали зиндагии Карл Линней ва ташаккули таваҷҷуҳи ӯ ба олами растаниҳо алоқаманд аст. Манзараҳои кишоварзии деҳа ва боғҳои оилаи Линней ба муҳаққиқон имкон медиҳанд, ки муносибати инсон бо табиатро дар асри XVIII беҳтар омӯзанд. Соли 2009 Росҳулти Линней ҳамчун яке аз маконҳои пешниҳодшудаи лоиҳаи байналмилалии '''«Пайдоиши биологияи систематикӣ»''' ({{lang-en|The Rise of Systematic Biology}}) ба [[Феҳристи пешакии мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] дохил карда шуд. Ин ташаббус якчанд макони марбут ба фаъолияти Линней ва дигар табиатшиносонро дар кишварҳои гуногун фаро мегирифт. Вале дохил шудан ба феҳристи пешакӣ маънои гирифтани мақоми расмии мероси ҷаҳониро надорад.<ref name="UNESCO"/> == Сайёҳӣ == Росҳулт яке аз ҷойҳои маъруфи сайёҳии таърихӣ ва табиатшиносии Смоланд мебошад. Меҳмонон метавонанд хонаи таърихии Линней, боғҳои барқароршуда, киштзорҳо ва марғзорҳои анъанавиро тамошо кунанд. Дар мамнӯъгоҳ роҳҳои махсуси пиёдагардӣ мавҷуданд, ки барои шиносоӣ бо таърихи хоҷагӣ ва муҳити табиии минтақа пешбинӣ шудаанд. Дар ин ҷо инчунин экскурсияҳо ва барномаҳои омӯзишӣ баргузор мешаванд, ки ба ҳаёти Карл Линней, гиёҳшиносӣ ва таърихи кишоварзӣ бахшида шудаанд. Мамнӯъгоҳ барои боздид дар тамоми фаслҳои сол дастрас аст, аммо фаъолияти баъзе муассисаҳои хизматрасонӣ, аз ҷумла қаҳвахона, мавсимӣ мебошад.<ref name="Tourism">{{cite web |url=https://www.visitsmaland.se/en/discover/linnes-rashult/ |title=Linnés Råshult |publisher=Visit Småland |language=en }}</ref> == Адабиёт == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Деҳаҳои Шветсия]] [[Гурӯҳ:Крунуберг]] [[Гурӯҳ:Карл Линней]] 8ucsehrqoywiqoro1b645fue70sx1p0 3 330344 1492287 1491829 2026-11-04T16:20:40Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ҳазфи нодуруст! */ Харобкори ҳарзакор аз саҳифаи баҳс ҳазф карда шуд 1492287 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}}[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] 07:47, 11 апрели 2026 (UTC) == Ҳадафҳои маъмул == Ҳадафи асосии ман интишори мақолаҳо дар бораи илм ва муҳандисӣ мебошад. Ман инчунин мақсад дорам, ки дар мавзӯъҳои марбут ба забон ва фарҳанги тоҷикӣ мақолаҳо нашр кунам. Барори кор ба [[Корбар:Zosya95]] аз номи ҷамъяти Википедияи Тоҷикӣ. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:31, 16 апрели 2026 (UTC) :Раҳмати калон! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 20:29, 16 апрели 2026 (UTC) == Дастур барои корбари Википедия == Гурӯҳбандии мавзӯотӣ дар мақола Тавсияҳо ба корбар: 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 17:26, 27 апрели 2026 (UTC) == Мақолаҳои тарҷуманамудаатонро ислоҳ ва пурратар нависед == Тавсияҳо ба корбар: Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт.Эҷоди|мақола]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед.Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), ҷойи нашр кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагарди 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. 2. Истилоҳҳои дар мақолаатон гузоштаро ба қавсҳои чоркунҷа Ниг.[[шаҳрвандӣ]] ва диг. ҷудо кунед (онҳо пайванди забонӣ (Интервики) ба истилоҳҳои ВК/тоҷ. мешаванд.). 3. Аз поварақи ''Зудкор'' дар ВК/тоҷ. Намуна:== Эзоҳ == = Нигаред низ == + иловаи мақолаи дигари ВК/тоҷ.  истифода баред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:59, 13 июли 2026 (UTC) == Огоҳӣ ба корбар:Zosya95 == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???, Викифонидани мақола???, мавзӯи нопурраи мақолаҳо???'' (аз моҳи апрели соли 2026) ислоҳ нашудааст. Муаллифи аввалини мақолаҳо бошед камбудиҳоятонро ислоҳ кунед. Барои ислоҳ намудани кабудиҳои муайяншуда дигар корбарон вақташонро сарф намекунанд. ОГОҲИИ ҚАТЪӢ, ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:00, 16 июли 2026 (UTC) :Салом. Фаҳмидам хатоҳоямро. Ман ҳаммаашро қайд кардам ва ислоҳ карда истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 22:37, 16 июли 2026 (UTC) == Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???'' ҳоло ҳам ислоҳ нашуда истодааст? Миқдори мақолаҳои нопурратонро аз рӯи талаботи Дастури Википедия зиёд накунед. Баъди "эҷодиёти" [[Корбар:Zosya95]] касе аз мудирони ВК вақтро сарф карда ислоҳ намекунад. ОГОҲӢ навбатӣ ба [[Корбар:Zosya95]] камбудиҳоятонро ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 06:44, 17 августи 2026 (UTC) Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. Маънояш, яъне аз забонҳои хориҷии Wikipedia.org (Интервики) тарҷума нашудааст. Нигаред ба поварақи мақолаҳоятон: [[:Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳои бе гурӯҳ]]<nowiki/>ро бубинед. Мақоларо тарҷумаву пайванд кунед. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 04:33, 20 августи 2026 (UTC) == Ҳазфи нодуруст! == Салом [[Корбар:Zosya95|Zosya95]]! Лутфан шаблонҳои актуалӣ ва кории гиёҳшинохтиро (ба монанди <code>Шаблон:Irideae</code>) ба ҳазф нагузоред. Ин шаблонҳо барои таксономия ва ҷадвалҳои гиёҳон лозиманд. Агар пешниҳоде дар бораи таҳрир ё кӯчонидани номи онҳо дошта бошед, метавонед дар саҳифаи баҳси худи шаблонҳо ё [[Википедия:Қаҳвахона|Қаҳвахона]] нависед. Ташаккур! --[[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:24, 20 октябри 2026 (UTC) :Салом Дӯстмурод Саид, :Ман пеш аз он ки онро барои ҳазф пешниҳод кардан, 1 саҳифае, ки онро истифода мебурд ба дигар шаблон пайваст карда будам. Сабаби ба ҳазф гузоштанам ин буд, ки Irideae ин триба аст, яъне яке аз шохаҳои ноасоси таксономӣ ва чун дар тоҷикӣ ин номгузорӣ нашудааст, ман авлоди Савсан (Iris)-ро бо оилаи Савсаниҳо (Iridaceae) пайвастам. Ҳамин сабаб барои Шаблон:Irideae. Раҳмат [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 14:59, 20 октябри 2026 (UTC) :Ин шаблонро низ барои ҳазф гузоштам, чун аз рӯи систематикаи муосир, Шаблон:Liliopsida ба Шаблон:Monocots номаш иваз карда шудааст. Ҳамаи (5) шаблонҳояшро низ иваз кардам, то мақолаҳо вайрон нашаванд. Раҳмат! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 19:12, 20 октябри 2026 (UTC) ::Ҳангоми як шаблонро ба ҳазф гузоштани шумо садҳо мақолае ки ба ин шаблон пайван доранд, вайрон мешаванд. Лутфан дар ҳоли ҳозир ба шаблонҳои мавҷуд кор нагиред, то ки сохтори мақолаҳои дуруст кор кунад, баъдан ҳамаи шаблонҳоро навсозӣ мекунем, ки ҳеч мақолае халалдор намешавад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:09, 21 октябри 2026 (UTC) :::Салом! Пешниҳод кардани шаблон барои ҳазф худ аз худ боиси вайрон шудани мақолаҳо намешавад. Агар шаблон дуруст бошаду пеш аз ҳазфи он ҳамаи пайвандҳо ва вобастагиҳояш ба шаблонҳои мувофиқ гузаронида шуда бошанд, ҳазфи он набояд ба сохтори мақолаҳо таъсир расонад. :::Ман пеш аз пешниҳоди ҳазф шаблонҳои вобастаро санҷида, пайвандҳои онҳоро иваз кардам. Агар ягон мақола ё шаблон ҳанӯз аз онҳо вобаста бошаду пас аз вироиши ман вайрон шуда бошанд, лутфан нишон диҳед, то ислоҳ кунам. Аммо нигоҳ доштани шаблонҳои кӯҳна ё нолозим ба нофаҳмию корбурди маълумоти кӯҳна оварда мерасонад, зеро ҳадафи ин тағйирот навсозӣ ва ба низом даровардани сохтори таксономӣ аз рӯи систематикаи муосир мебошад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 04:07, 21 октябри 2026 (UTC) 9bq8j9ojax3lp19focy1h0csqg1x1ol 0 331222 1492368 1489679 2026-11-05T06:11:58Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ 1492368 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} [[Акс:Ferdowsi tomb1.jpg|thumb|right|макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]]]] '''Мақбараи Фирдавсӣ''' ({{lang-fa|آرامگاه فردوسی}}) — макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]] аст. Ин [[бино]] аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун бар асоси тарҳи қаблии Карим Тоҳирзодаи Беҳзод бо тағйироти ночиз дар андоза ва ороиш тарҳрезӣ ва таъмир шудааст. Меъмори бино Ҳусейн Лорзодаи буд ва Ҳусейн Ҳоҷарбошии Занҷонӣ ва Тағӣ Дорудиён нозирони сохтмони ин бино буданд. Мақбараи Фирдавсӣ соли 1313 ҳиҷрӣ (1934 мелодӣ) кушода шудааст. Мақбараи Фирдавсӣ борҳо сохта ва хароб шудааст. Гузоришҳои муҳаққиқони эронӣ ва хориҷӣ дар ду асри гузашта нишон медиҳанд, ки як сохтори хоксорона бо заминҳои гандум пӯшонида шудааст. Ниҳоят, дар аввали [[асри XIV]] ва ҳамзамон бо миллатгароии нави [[Эрон]], талошҳо барои сохтани мақбараи арзанда барои [[Фирдавсӣ]] аз нав оғоз шуданд. Масоҳати кунунии маҷмааи мақбараҳо қариб шаш [[Ҳектор|ҳекторро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз ва муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ дар пеши он, [[ёдгорӣ]], биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона, мақбараи [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва мақбараи [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммад Ризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад. Меъмории дохилии бино инчунин сафолакҳо, кандакориҳои сангии релефии достонҳои ''[[Шоҳнома]]'' ва навиштаҷоти сангии [[шеър|шеърҳои]] [[Фирдавсӣ]] ва дигаронро дар бар мегирад. Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1176 ҳамчун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. == Ҷойгоҳи кунунӣ == Маҷмааи фарҳангии Боғи Мақбараи Фирдавсӣ дар шаҳри [[Тӯс| Тӯс]], 25 километр шимолу ғарби [[Машҳад]], байни деҳаҳои Тӯс Суфлӣ ва Исломия, дар шохаи шоҳроҳи Машҳад-Кучан, дар наздикии шаҳри таърихии Таброн ва [[Гунбази Ҳаруния|ёдгории таърихии меъмории Ҳоруния]] ҷойгир аст. Деҳаи Паж, зодгоҳи Фирдавсӣ, дар 28 километр шарқи Мақбараи Фирдавсӣ ҷойгир аст. == Таърихи оромгоҳ == Пайдоиши миллатгароӣ дар Эрон дар аввали асри чордаҳум олимон ва мутафаккиронро водор кард, ки аз ҳукумат дархост кунанд, ки барои шоири миллӣ ва нигаҳбони ҳувият ва таърихи Эрон мақбараи муносиб ва арзандае созад. Абдулҳусайнхон Сардори Муъазим (Тимуртош) аввалин касе буд, ки барои сохтани мақбара талоши амалӣ кард. Дар 12 амрдоди соли 1303, вақте ки ӯ намояндаи [[Нишопур|Нишопу]]<nowiki/>р дар Маҷлиси Миллӣ буд, дархост кард, ки буҷа барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ тасдиқ карда шавад. Дар пешниҳоди пешниҳодшуда ба Маҷлис гуфта мешуд: [[Акс:Golestan_Palace_Album_No._240-62.jpg|алт=وضعیت آرامگاه فردوسی در ۱۳۱۱ هجری قمری|мини|Ҳолати оромгоҳи Фирдавсӣ дар соли 1311 ҳиҷрӣ]] Вилям Фрейзер, агенти ширкати Ист-Ҳиндустон, соли 1236-и ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, дар гузориши худ онро ҳамчун қабристони хоксор бо гунбази хурд тавсиф кардааст. Пас аз ин, Ханников, як муҳаққиқ ва консули рус ва роҳбари экспедитсия ба Хуросон, ҳангоми сафараш ба Тус ягон нишоне аз қабр надид. Аммо, тибқи гузориши лорди англис Курзон, қабри Фирдавсӣ то тақрибан соли 1254-и ҳиҷрӣ, чунон ки Фрейзер гузориш дода буд, намоён буд, аммо баъд аз он майдони гандум онро пӯшонид. Валентин Жуковский низ дар [[соли 1890]] мелодӣ дар зери теппае, ки бо хишт ва пораҳои сафол пӯшонида шуда буд, хабар дод. Баъдтар, вақте ки Абдулваҳҳоб Осеф ад-Давла ҳокими [[Хуросони Бузург|Хуросон]] буд, [[Носируддиншоҳ]] ба ӯ фармон дод, ки қабрро ҷустуҷӯ кунад ва бо роҳнамоии баъзе фаронсавиҳое, ки ба [[Тӯс]] ташриф оварда буданд, муваффақ шуд, ки қабрро пайдо кунад ва бо мақсади сохтани бинои арзанда дар оянда, муваққатан ду ҳуҷра дар он сохт. [[Маликушшуаро Баҳор|Муҳаммад Тақӣ Баҳор]] соли 1318 ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, онро «замини омода барои сохтмон» ёфт. Дар мақолае соли 1302 ҳиҷрӣ (1341 ҳиҷрӣ), ӯ оромгоҳро ҳамчун як саҳнаи бебом ва пӯшида тавсиф кардааст. == Таърихи сохтмон ва бозсозӣ == Сохтмони [[мақбара|мақбараро]] Анҷумани миллии ёдгориҳо, ки нав кушода шуда буд, ба ӯҳда гирифт ва шахсони бонуфузе ба монанди Ҳасан Пирния, Ҳасан Мустофи, Муҳаммад Алӣ Форуғӣ, Ҳусейн Ало, Сайид Ҳасан Тағизода ва Ҳасан Исфандиёрӣ аъзои он буданд. Анҷуман раванди сохтани мақбараро дар Ордибеҳешт [[соли 1305]] оғоз кард ва ба Арбоб Кайхусро Шоҳрух, намояндаи зардуштиён, супориш дод, ки ҷои муносибро барои дафни Фирдавсӣ пайдо кунад. Дар он вақт, дафни Фирдавсӣ дар боғе ба Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ, регенти амалкунанда, тааллуқ дошт. Дар ниҳоят, [[дафн]] дар як тахтгоҳ бо андозаи шаш метр ба панҷ метр ва баландии 1,4 метр муайян карда шуд. [[Боғ]], ки масоҳати бисту се ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад, аз ҷониби Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ барои сохтани мақбара ба [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] пешниҳод карда шуд ва [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] онро ба анҷуман тӯҳфа кард. Илова бар ин, ҳафт ҳазор метр замини атрофи боғ аз ҷониби Ҳусайн Малик ба иттиҳодия интиқол дода шуд, ки масоҳати маҷмааро ба сӣ ҳазор метр расонд. Тибқи лавҳае, ки дар тарафи ғарбии маҷмааи мақбара навишта шудааст, соли 1309 Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ боз 25,250 метри мураббаъро ба маҷмаа ва соли 1345 25,375 метри мураббаъро фарзандонаш хайрия карданд. [[Акс:Tomb_of_Ferdowsi,_Old.jpg|рост|мини|Оромгоҳи [[Фирдавсӣ]], солҳои 1310 то 1313]] [[Маликушшуаро Баҳор|Малик аш-Шуъаро Баҳор]], ки инчунин намояндаи Табриз дар ҳамон парлумон буд, якчанд мақола дар бораи зарурати сохтани мақбара навишта, аз [[Ризошоҳ Паҳлавӣ]], ки сарвазир буд, даъват кард, ки миллатгароии худро бо сохтани [[мақбара]] барои [[Фирдавсӣ]] нишон диҳад. Ӯ навиштааст: «Дар акси ҳол, мо, мардуми [[Хуросони Бузург]], ин корро худамон анҷом медиҳем». Аммо, то охири ин парлумон, вақте ки дар 1 Баҳмани соли 1304, бо пешниҳоди Шайх ар-Роиси Афсор, намояндаи Сабзавор, парлумон як моддаеро барои чопи мӯҳри ёдбуди ҳазорсолаи Фирдавсӣ ва ҷудо кардани даромади он барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ қабул кард, ҳеҷ чорае барои маблағгузории сохтмони мақбара андешида нашуд. [[Акс:Ferdowsi-Iran_(3).jpg|рост|мини|Сабти номҳои аъзои Ассотсиатсияи миллии ёдгориҳо ҳангоми сохтмони мақбара (баъзе калимаҳо пас аз инқилоб кандакорӣ ва тағйир дода шуданд)]] <gallery> The Edifice of Ferdowsi.jpg|Нақшаи муқобил ва болои қабр Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg|200 px|Дар фасади ҷанубии қабр навиштаҷоте мавҷуд аст, ки дувоздаҳ суруди аввали "[[Шоҳнома]]" - ро дар бар мегирад Wide base.jpg|200 px|Нақшаи муқобил ва болои зинапояи қабр </gallery> Бо амалӣ кардани нақшаи Годар, арзиши тахминии сохтани мақбара ба шаст ҳазор туман расид, дар ҳоле ки маблағи умумии ҷамъовардашуда аз бисту ҳафт ҳазор туман зиёд набуд, ки аз он нуздаҳ ҳазор туман то баҳори соли 1308 сарф шуда буд. Арбоб Кайхосро бори дигар ба ҳукумат ва парлумон муроҷиат кард. Ӯ аз ҳукумат бист ҳазор туман гирифт ва нақшаеро, ки ҳафтод намоянда имзо карда буданд, ба парлумон пешниҳод кард ва ӯ инчунин аз парлумон даҳ ҳазор туман гирифт. Арзиши сохтмони мақбара 25,000 туман тахмин зада шуда буд. Бо пешниҳоди Арбоб Кайхосро, Анҷумани миллии ёдгориҳо варақаҳоеро чоп кард, ки барои хайрия ё қуръакашӣ барои сохтани мақбараи сазовори Фирдавсӣ даъват мекарданд. Аммо, то 30 хурдоди соли 1306, Анҷумани миллии ёдгориҳо натавонист беш аз 3,738 туман ҷамъ кунад. Дар ин сана, Арбоб Кайхосро, ки масъули корҳои маъмурӣ ва молиявии Маҷлиси Миллӣ буд, аз Маҷлис хоҳиш кард, ки аз буҷаи худ барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ 20,000 туман ҷудо кунад. <ref> Маҷлис рӯзи 29 тир ба тарафдории ин дархост овоз дод, ба шарте ки худи Арбоб Кайхосро хароҷотро назорат кунад ва сохтмони [[мақбара]] на дертар аз ду моҳ пас аз гирифтани буҷа оғоз шавад. [[Акс:BAKHTAZMAYI_TICKET_FERDOWSI_TOMB_1924.jpg|рост|мини|Чиптаи лотерея барои иштирок дар сохтмони оромгоҳи Фирдавсӣ]] Дар аввал, Эрнст Эмил Ҳертсфелд, бостоншиноси [[Олмониҳо|олмонӣ]], тарҳрезии нақшаи мақбараро супориш дод, ки ассотсиатсия онро рад кард. Пас аз ин, Арбоб Кайхосров нақшаро ба Карим Таҳрирзода Беҳзод пешниҳод кард, ки он низ қабул нашуд ва барои тарҳрезии нақша озмун баргузор шуд. Ҳертсфелд, [[меъмор]] ва [[бостоншинос|бостоншиноси]] [[фаронсавӣ]] Андре Годар, меъмори гурҷӣ Николай Марков ва Карим Таҳрирзода Беҳзод дар он иштирок карданд. Нақшаи Таҳрирзода Беҳзод ниҳоят [[соли 1307]] аз ҷониби ассотсиатсия интихоб ва тасдиқ карда шуд. Ин нақша ба услуби [[Меъмории Ҳахоманишиён]] бо [[тоҷ|тоҷҳои]] баланд ва сеошёна дар мобайни боғи калон буд. Чанде пас, татбиқи он қатъ карда шуд ва нақшаи дигаре зарурӣ дониста шуд ва ба рӯзнома ворид карда шуд. Аз Годар нақшаи нав дархост карда шуд. Дар он вақт ӯ дар [[Фаронса]] буд ва нақшаеро таҳия карда, онро ба [[Эрон]] фиристод. Вуруд ба қисмати дарунии [[мақбара]] аз тарафи ғарбии бино аст. Ду зинапоя дар ҳарду тарафи шимол ва ҷануб ба таҳхона ва ҳуҷраи дафн мебаранд. Дар девори зинапоя шаш пора релефҳои сангӣ мавҷуданд, ки пеш аз таъмир дар ҳарду тарафи долони вуруд ба ҳуҷраи дафн ҷойгир буданд. Ин пораҳо достонҳои "Ҷанги Рустам", "Ҷанги қаҳрамонони эронӣ ва туронӣ" ва " Ҷанги Рустам ва Сӯҳроб "-ро дар тарафи ҷанубии зинапоя ва "Дориюши Бузург бар тахт", "Ду посбон дар ҳузури Имперотури Сосонӣ" ва "Вуруди подшоҳи Ҳиндустон ба дарбори Эрон"-ро дар тарафи шимолии зинапоя нақл мекунанд. Андозаи таҳхона 30x30 ва умқи панҷ метр аст. Дар атрофи таҳкурсии бино долонро барои гардиши ҳаво ва пешгирии намӣ тарҳрезӣ кардаанд. Қаблан, мақбара дар як ҳуҷраи андозаи 5x5 метр буд ва даромадгоҳи он аз гузаргоҳи дуюми берун аз мақбара кушода мешуд ва сипас ба поён интиқол дода мешуд. Деворҳои утоқ тарошида шудаанд, бинобар ин, барои устувор кардани бино, дар чор гӯшаи утоқ сутунҳои дукарата бо баландии 5 метр ҷойгир карда шудаанд. Темур Тош, ки исрор мекард, ки барои бино боми пирамида сохта шавад, тарҳи Годарро тағйир дод ва мақбара бо боми пирамида сохта шуд. Вақте ки замони Темур Тош тағйир ёфт ва аъзои иттиҳодия боми пирамидаро, ки ба меъмории Миср монанд буд, рад карданд, боми қаблӣ бардошта шуд. Бори дигар, бо даъват кардани Таҳрирзода Беҳзод тарҳи дигаре тартиб дода шуд, ки бо тағйири тарҳи Годар боми пирамидаро бо боми зинапоя иваз кард. Тарҳи нав аз ҷониби иттиҳодия 28 октябри соли 1312 тасдиқ карда шуд. Назорати сохтмони тарҳи нав ба Ҳусайн Лорзода супурда шуд. Ниҳоят, пас аз ҳашт сол, сохтмони бино дар соли 1313, ки бо ҷашни ҳазорсолаи Фирдавсӣ рост омад, ба анҷом расид. Бино ба қадри кофӣ устувор набуд ва тадриҷан фурӯ рафт. Таҷдид ва таъмир ба Ҳушанг Сейҳун супурда шуд ва дар соли 1347 ба анҷом расид. Дар солҳои охир, таҷдиди фазои берунии [[мақбара]] таваҷҷӯҳро ба худ ҷалб кардааст. Дар ин робита, таҷдиди Ҷеллохон моҳи майи [[соли 2018]], пас аз талошҳои шаҳрдорӣ ва Шӯрои панҷуми Машҳад ва пас аз имзои ёддошти муштараки тафоҳум аз ҷониби шаҳрдори собиқи Машҳад, раиси Шӯрои шаҳри [[Машҳад]] ва директори генералии Департаменти мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳии [[Устони Хуросони Разавӣ]] оғоз ёфт. Лоиҳаи Ҷеллохон барқарорсозии фазои фаромӯшшудаи мақбараи Фирдавсӣ мебошад. Марҳилаи сеюми Ҷеллохон 9 июли соли 2020 аз ҷониби Муҳаммад Ризо Калои, шаҳрдори Машҳад, ифтитоҳ ёфт. == Вижагиҳои меъмории маҷмӯа == [[Акс:The_tomb_of_Ferdosi.jpg|чап|мини|Намоӣ аз дохили оромгоҳ]] Масоҳати кунунии маҷмааи [[мақбара]] тақрибан шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона ва мақбараҳои [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммадризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад. Вуруд ба маҷмаа аз ҷануб буда, аз ҳарду тарафи [[ҳавз]], ки дар муқобили даромадгоҳ ҷойгир аст, ба мақбара мебарад. Дар пеши ҳавз муҷассамаи [[Фирдавсӣ]] аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ гузошта шудааст. Дар дохили [[ҳавз]] сӣ фаввора дар се гурӯҳи даҳнафара ва бо гулбаргҳои [[нилуфар]] оро дода шудаанд, ки рамзи сӣ соли ранҷу азоб дар эҷоди ''[[Шоҳнома]]'' мебошанд. Осорхонаи Тус ё Осорхонаи Фирдавсӣ дар тарафи шимолу ғарбии мақбара ҷойгир аст. Бинои он аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун [[соли 1968]] сохта шудааст. [[Тарроҳӣ]] ва сохтмони [[бино]] дар як ошёна буда, аз баъзе унсурҳои меъмории Эрон илҳом гирифтааст. == Ҷустуҷӯҳои марбут == * [[Тош-Куле]] * [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]] * [[Қабри духтар]] * [[Санги ёдгорӣ]] * [[Қабристони Ҳафтод шайх ]] * [[Феҳристи ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад]] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедия:Шаблони «Пайвандҳои беруна» холӣ]] [[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]] [[Гурӯҳ:Сохтмонҳо ва Созаҳо дар Машҳад]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] rrp8h8zao6oktkbbosl5ttikda1gvkd 0 332849 1492264 1481527 2026-11-04T13:49:12Z Zosya95 54344 1492264 wikitext text/x-wiki [[Созмони Милали Муттаҳид]] айни замон 193 давлати узв ва ду давлати нозир дорад. [[Ватикан|Вотикон]] ( шаҳр-давлати Ватикан) ва [[Давлати Фаластин]] субъектҳои ҳуқуқи байналмилалӣ ва нозирони доимии [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид|Маҷмаи Умумии СММ]] мебошанд, гарчанде ки онҳо узви [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]] нестанд. Тақрибан даҳҳо ниҳоди давлатӣ дар асл давлатҳои мустақил мебошанд, ки қаламравҳои худро назорат ва идора мекунанд, аммо ё аз ҷониби дигар давлатҳо эътироф нашудаанд ё аз ҷониби шумораи нокифояи онҳо эътироф шудаанд (масалан, барои пайвастан ба [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]], ниҳод бояд аз ҷониби 2-3 давлатҳое, ки узви ин созмон мебошанд, эътироф карда шавад). Дар бисёр қисматҳои ҷаҳон минтақаҳое ҳастанд, ки аҳолии онҳо барои эътирофи истиқлолияти давлатдории худ мубориза мебаранд. Дар айни замон, набояд давлатҳои ҷаҳонро бо давлатҳои маҷозӣ, ки қаламрав надоранд ва қонунияти этникӣ ё таърихӣ надоранд, баробар кард. Мақом ва категорияи баъзе қаламравҳо ва субъектҳоро ба таври возеҳ муайян кардан мумкин нест. == Кишварҳои узви СММ == {| class="wikitable sortable" !Рақам !Парчам !Кишвар !Номи пурраи кишвар |- |1 |{{Флаг|Австралия|3=50px}} |[[Австралия]] |Иттиҳоди Австралия |- |2 |{{Флаг|Австрия|3=50px}} |[[Австрия]] |Ҷумҳурии Австрия |- |3 |{{Флаг|Азербайджан|3=50px}} |[[Озарбойҷон]] |Ҷумҳурии Озарбойҷон |- |4 |{{Флаг|Албания|3=50px}} |[[Албания]] |Ҷумҳурии Албания |- |5 |{{Флаг|Алжир|3=50px}} |[[Алҷазоир]] |Ҷумҳурии Халқии Демократии Алҷазоир |- |6 |{{Флаг|Ангола|3=50px}} |[[Ангола]] |Ҷумҳурии Ангола |- |7 |{{Флаг|Андорра|3=50px}} |[[Андорра]] |Шоҳигарии Андорра |- |8 |{{Флаг|Антигуа и Барбуда|3=50px}} |[[Антигуа ва Барбуда]] |Антигуа ва Барбуда |- |9 |{{Флаг|Аргентина|3=50px}} |[[Аргентина]] |Ҷумҳурии Аргентина |- |10 |{{Флаг|Армения|3=50px}} |[[Арманистон]] |Ҷумҳурии Арманистон |- |11 |{{Флаг|Афганистан|3=50px}} |[[Афғонистон]] |Аморати Исломии Афғонистон |- |12 |{{Флаг|Багамы|3=50px}} |[[Боҳомо|Багами]] |Иттиҳоди Багамҳо |- |13 |{{Флаг|Бангладеш|3=50px}} |[[Банглодеш]] |Ҷумҳурии Мардумии Банглаодеш |- |14 |{{Флаг|Барбадос|3=50px}} |[[Барбадос]] |Барбадос |- |15 |{{Флаг|Бахрейн|3=50px}} |[[Баҳрайн]] |Шоҳигарии Баҳрайн |- |16 |{{Флаг|Беларусь|3=50px}} |[[Беларус]] |Ҷумҳурии Беларус |- |17 |{{Флаг|Белиз|3=50px}} |[[Белиз]] |Белиз |- |18 |{{Флаг|Бельгия|3=50px}} |[[Белгия]] |Шоҳигарии Белгия |- |19 |{{Флаг|Бенин|3=50px}} |[[Бенин]] |Ҷумҳурии Бенин |- |20 |{{Флаг|Болгария|3=50px}} |[[Булғористон]] |Ҷумҳурии Булғористон |- |21 |{{Флаг|Боливия|3=50px}} |[[Боливия]] |Давлати бисёрмиллати Боливия |- |22 |{{Флаг|Босния и Герцеговина|3=50px}} |[[Босния ва Ҳерсеговина]] |Босния ва Ҳерсеговина |- |23 |{{Флаг|Ботсвана|3=50px}} |[[Ботсвана]] |Ҷумҳурии Ботсвана |- |24 |{{Флаг|Бразилия|3=50px}} |[[Бразилия]] |Ҷумҳурии Федеративии Бразилия |- |25 |{{Флаг|Бруней|3=50px}} |[[Бруней]] |Давлати Бруней-Доруссалом |- |26 |{{Флаг|Буркина-Фасо|3=50px}} |[[Буркина-Фасо]] |Буркина-Фасо |- |27 |{{Флаг|Бурунди|3=50px}} |[[Бурундӣ]] |Ҷумҳурии Бурунди |- |28 |{{Флаг|Бутан|3=50px}} |[[Бутан]] |Шоҳигарии Бутан |- |29 |{{Флаг|Вануату|3=50px}} |[[Вануату]] |Ҷумҳурии Вануату |- |30 |{{Флаг|Великобритания|3=50px}} |[[Британияи Кабир|Инглистон]] |Шоҳигарии Муттаҳидаи Британияи Кабир ва Ирландияи Шимолӣ |- |31 |{{Флаг|Венгрия|3=50px}} |[[Маҷористон]] |Маҷористон |- |32 |{{Флаг|Венесуэла|3=50px}} |[[Венесуэла]] |Ҷумҳурии Боливарии Венесуэла |- |33 |{{Флаг|Восточный Тимор|3=50px}} |[[Тимури Шарқӣ]] |Ҷумҳурии Демократии Тимури Шарқӣ |- |34 |{{Флаг|Вьетнам|3=50px}} |[[Вйетнам|Ветнам]] |Ҷумҳурии Сотсиалистии Ветнам |- |35 |{{Флаг|Габон|3=50px}} |[[Габон]] |Ҷумҳурии Габон |- |36 |{{Флаг|Гаити|3=50px}} |[[Гаити]] |Ҷумҳурии Гаити |- |37 |{{Флаг|Гайана|3=50px}} |[[Гайана]] |Ҷумҳурии Кооперативии Гайана |- |38 |{{Флаг|Гамбия|3=50px}} |[[Гамбия]] |Ҷумҳурии Гамбия |- |39 |{{Флаг|Гана|3=50px}} |[[Гана|Ғано]] |Ҷумҳурии Гана |- |40 |{{Флаг|Гватемала|3=50px}} |[[Гватемала]] |Ҷумҳурии Гватемала |- |41 |{{Флаг|Гвинея|3=50px}} |[[Гвинея]] |Ҷумҳурии Гвинея |- |42 |{{Флаг|Гвинея-Бисау|3=50px}} |[[Гвинея-Бисау]] |Ҷумҳурии Гвинея-Бисау |- |43 |{{Флаг|Германия|3=50px}} |[[Олмон]] |Ҷумҳурии Федеративии Олмон |- |44 |{{Флаг|Гондурас|3=50px}} |[[Ҳондурас|Гондурас]] |Ҷумҳурии Гондурас |- |45 |{{Флаг|Гренада|3=50px}} |[[Гренада]] |Гренада |- |46 |{{Флаг|Греция|3=50px}} |[[Юнон]] |Ҷумҳурии Юнон |- |47 |{{Флаг|Грузия|3=50px}} |[[Гурҷистон]] |Гурҷистон |- |48 |{{Флаг|Дания|3=50px}} |[[Дания]] |Шоҳигарии Дания |- |49 |{{Флаг|Джибути|3=50px}} |[[Ҷибутӣ|Ҷибути]] |Ҷумҳурии Ҷибутӣ |- |50 |{{Флаг|Доминика|3=50px}} |[[Доминика]] |Иттиҳоди Доминикан |- |51 |{{Флаг|Доминикана|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Доминикан]] |Ҷумҳурии Доминикан |- |52 |{{Флаг|Египет|3=50px}} |[[Миср]] |Ҷумҳурии Арабии Миср |- |53 |{{Флаг|Замбия|3=50px}} |[[Замбия]] |Ҷумҳурии Замбия |- |54 |{{Флаг|Зимбабве|3=50px}} |[[Зимбабве]] |Ҷумҳурии Зимбабве |- |55 |{{Флаг|Израиль|3=50px}} |[[Исроил]] |Давлати Исроил |- |56 |{{Флаг|Индия|3=50px}} |[[Ҳиндустон]] |Ҷумҳурии Ҳиндустон |- |57 |{{Флаг|Индонезия|3=50px}} |[[Индонезия]] |Ҷумҳурии Индонезия |- |58 |{{Флаг|Иордания|3=50px}} |[[Урдун]] |Салтанати Ҳошимиёнии Урдун |- |59 |{{Флаг|Ирак|3=50px}} |[[Ироқ]] |Ҷумҳурии Ироқ |- |60 |{{Флаг|Иран|3=50px}} |[[Ирон]] |Ҷумҳурии Исломии Эрон |- |61 |{{Флаг|Ирландия|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Ирланд|Ирландия]] |Ҷумҳурии Ирландия |- |62 |{{Флаг|Исландия|3=50px}} |[[Исландия]] |Исландия |- |63 |{{Флаг|Испания|3=50px}} |[[Испониё|Испания]] |Шоҳигарии Испания |- |64 |{{Флаг|Италия|3=50px}} |[[Итолиё|Италия]] |Ҷумҳурии Италия |- |65 |{{Флаг|Йемен|3=50px}} |[[Яман]] |Ҷумҳурии Яман |- |66 |{{Флаг|Кабо-Верде|3=50px}} |[[Кабо-Верде]] |Ҷумҳурии Кабо-Верде |- |67 |{{Флаг|Казахстан|3=50px}} |[[Қазоқистон]] |Ҷумҳурии Қазоқистон |- |68 |{{Флаг|Камбоджа|3=50px}} |[[Камбоҷа]] |Шоҳигарии Камбоҷа |- |69 |{{Флаг|Камерун|3=50px}} |[[Камерун]] |Ҷумҳурии Камерун |- |70 |{{Флаг|Канада|3=50px}} |[[Канада|Конодо]] |Канада |- |71 |{{Флаг|Катар|3=50px}} |[[Қатар]] |Давлати Қатар |- |72 |{{Флаг|Кения|3=50px}} |[[Кения]] |Ҷумҳурии Кения |- |73 |{{Флаг|Кипр|3=50px}} |[[Кипр]] |Ҷумҳурии Кипр |- |74 |{{Флаг|Кирибати|3=50px}} |[[Кириботӣ]] |Ҷумҳурии Кирибати |- |75 |{{Флаг|Китай|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] |Ҷумҳурии Мардумии Чин |- |76 |{{Флаг|Колумбия|3=50px}} |[[Колумбия]] |Ҷумҳурии Колумбия |- |77 |{{Флаг|Коморы|3=50px}} |[[Иттиҳоди Қамар|Қамарҳо]] |Иттиҳоди Қамарҳо |- |78 |{{Флаг|Конго|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Конго|Конго]] |Ҷумҳурии Конго |- |79 |{{Флаг|ДР Конго|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Демократии Конго|Конгои Демократӣ]] |Ҷумҳурии Демократии Конго |- |80 |{{Флаг|КНДР|3=50px}} |[[Куриёи Шимолӣ]] |Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея |- |81 |{{Флаг|Корея|3=50px}} |[[Куриёи Ҷанубӣ]] |Ҷумҳурии Корея |- |82 |{{Флаг|Коста-Рика|3=50px}} |[[Коста-Рика]] |Ҷумҳурии Коста-Рика |- |83 |{{Флаг|Кот-д’Ивуар|3=50px}} |[[Кот-д’Ивуар|Кот-д'Ивуар]] |Ҷумҳурии Кот-д'Ивуар |- |84 |{{Флаг|Куба|3=50px}} |[[Куба|Кубо]] |Ҷумҳурии Куба |- |85 |{{Флаг|Кувейт|3=50px}} |[[Кувайт]] |Давлати Кувайт |- |86 |{{Флаг|Кыргызстан|3=50px}} |[[Қирғизистон]] |Ҷумҳурии Қирғизистон |- |87 |{{Флаг|Лаос|3=50px}} |[[Лаос]] |Ҷумҳурии Халқии Демократии Лаос |- |88 |{{Флаг|Латвия|3=50px}} |[[Латвия]] |Ҷумҳурии Латвия |- |89 |{{Флаг|Лесото|3=50px}} |[[Лесото]] |Салтанати Лесото |- |90 |{{Флаг|Либерия|3=50px}} |[[Либерия]] |Ҷумҳурии Либерия |- |91 |{{Флаг|Ливан|3=50px}} |[[Лубнон]] |Ҷумҳурии Лубнон |- |92 |{{Флаг|Ливия|3=50px}} |[[Либиё]] |Давлати Либия |- |93 |{{Флаг|Литва|3=50px}} |[[Литва]] |Ҷумҳурии Литва |- |94 |{{Флаг|Лихтенштейн|3=50px}} |[[Лихтенштайн|Лихтенштейн]] |Шоҳигарии Лихтенштейн |- |95 |{{Флаг|Люксембург|3=50px}} |[[Люксембург]] |Герсогияи Бузурги Люксембург |- |96 |{{Флаг|Маврикий|3=50px}} |[[Маврикий]] |Ҷумҳурии Маврикий |- |97 |{{Флаг|Мавритания|3=50px}} |[[Мавритания]] |Ҷумҳурии Исломии Мавритания |- |98 |{{Флаг|Мадагаскар|3=50px}} |[[Мадагаскар]] |Ҷумҳурии Мадагаскар |- |99 |{{Флаг|Малави|3=50px}} |[[Моловӣ]] |Ҷумҳурии Моловӣ |- |100 |{{Флаг|Малайзия|3=50px}} |[[Малайзия]] |Малайзия |- |101 |{{Флаг|Мали|3=50px}} |[[Малӣ]] |Ҷумҳурии Малӣ |- |102 |{{Флаг|Мальдивы|3=50px}} |[[Молдив]] |Ҷумҳурии Малдив |- |103 |{{Флаг|Мальта|3=50px}} |[[Малта]] |Ҷумҳурии Малта |- |104 |{{Флаг|Марокко|3=50px}} |[[Марокаш]] |Шоҳигарии Марокаш |- |105 |{{Флаг|Маршалловы Острова|3=50px}} |[[Ҷазираҳои Маршал|Ҷазираҳои Маршалл]] |Ҷумҳурии Ҷазираҳои Маршалл |- |106 |{{Флаг|Мексика|3=50px}} |[[Мексика]] |Иёлоти Муттаҳидаи Мексика |- |107 |{{Флаг|Микронезия|3=50px}} |[[Иёлоти Федеративии Микронезия|Микронезия]] |Иёлоти Федеративии Микронезия |- |108 |{{Флаг|Мозамбик|3=50px}} |[[Мозамбик]] |Ҷумҳурии Мозамбик |- |109 |{{Флаг|Молдова|3=50px}} |[[Молдова]] |Ҷумҳурии Молдова |- |110 |{{Флаг|Монако|3=50px}} |[[Монако]] |Шоҳигарии Монако |- |111 |{{Флаг|Монголия|3=50px}} |[[Муғулистон]] |Муғулистон |- |112 |{{Флаг|Мьянма|3=50px}} |[[Мянма]] |Ҷумҳурии Иттифоқи Мянма |- |113 |{{Флаг|Намибия|3=50px}} |[[Намибия]] |Ҷумҳурии Намибия |- |114 |{{Флаг|Науру|3=50px}} |[[Науру]] |Ҷумҳурии Науру |- |115 |{{Флаг|Непал|3=50px}} |[[Непал]] |Ҷумҳурии Федеративии Демократии Непал |- |116 |{{Флаг|Нигер|3=50px}} |[[Нигер]] |Ҷумҳурии Нигер |- |117 |{{Флаг|Нигерия|3=50px}} |[[Нигерия]] |Ҷумҳурии Федеративии Нигерия |- |118 |{{Флаг|Нидерланды|3=50px}} |[[Ҳоланд|Нидерландия]] |Шоҳигарии Нидерландия |- |119 |{{Флаг|Никарагуа|3=50px}} |[[Никарагуа]] |Ҷумҳурии Никарагуа |- |120 |{{Флаг|Новая Зеландия|3=50px}} |[[Зеландияи Нав]] |Зеландияи Нав |- |121 |{{Флаг|Норвегия|3=50px}} |[[Нурвеж]] |Шоҳигарии Норвегия |- |122 |{{Флаг|ОАЭ|3=50px}} |[[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]] |Аморати Муттаҳидаи Араб |- |123 |{{Флаг|Оман|3=50px}} |[[Умон|Уммон]] |Салтанати Умон |- |124 |{{Флаг|Пакистан|3=50px}} |[[Покистон]] |Ҷумҳурии Исломии Покистон |- |125 |{{Флаг|Палау|3=50px}} |[[Палау]] |Ҷумҳурии Палау |- |126 |{{Флаг|Панама|3=50px}} |[[Панама]] |Ҷумҳурии Панама |- |127 |{{Флаг|Папуа — Новая Гвинея|3=50px}} |[[Папуа Гвинеяи Нав]] |Давлати мустақили Папуа Гвинеяи Нав |- |128 |{{Флаг|Парагвай|3=50px}} |[[Парагвай]] |Ҷумҳурии Парагвай |- |129 |{{Флаг|Перу|3=50px}} |[[Перу]] |Ҷумҳурии Перу |- |130 |{{Флаг|Польша|3=50px}} |[[Лаҳистон]] |Ҷумҳурии Лаҳистон |- |131 |{{Флаг|Португалия|3=50px}} |[[Португалия]] |Ҷумҳурии Португалия |- |132 |{{Флаг|Россия|3=50px}} |[[Русия]] |Федератсияи Русия |- |133 |{{Флаг|Руанда|3=50px}} |[[Руанда]] |Ҷумҳурии Руанда |- |134 |{{Флаг|Румыния|3=50px}} |[[Руминия]] |Руминия |- |135 |{{Флаг|Сальвадор|3=50px}} |[[Салвадор]] |Ҷумҳурии Сальвадор |- |136 |{{Флаг|Самоа|3=50px}} |[[Самоа]] |Давлати мустақили Самоа |- |137 |{{Флаг|Сан-Марино|3=50px}} |[[Сан-Марино]] |Ҷумҳурии Сан-Марино |- |138 |{{Флаг|Сан-Томе и Принсипи|3=50px}} |[[Сан-Томе ва Принсипи]] |Ҷумҳурии Демократии Сан-Томе ва Принсипи |- |139 |{{Флаг|Саудовская Аравия|3=50px}} |[[Арабистони Саудӣ]] |Шоҳигарии Арабистони Саудӣ |- |140 |{{Флаг|Северная Македония|3=50px}} |[[Мақдунияи Шимолӣ]] |Ҷумҳурии Мақдунияи Шимолӣ |- |141 |{{Флаг|Сейшелы|3=50px}} |[[Сейшел]] |Ҷумҳурии Сейшел |- |142 |{{Флаг|Сенегал|3=50px}} |[[Сенегал]] |Ҷумҳурии Сенегал |- |143 |{{Флаг|Сент-Винсент и Гренадины|3=50px}} |[[Сент-Винсент ва Гренадинҳо]] |Сент-Винсент ва Гренадинҳо |- |144 |{{Флаг|Сент-Китс и Невис|3=50px}} |[[Сент-Китс ва Невис]] |Федератсияи Сент-Китс ва Невис |- |145 |{{Флаг|Сент-Люсия|3=50px}} |[[Сент-Люсия]] |Сент-Люсия |- |146 |{{Флаг|Сербия|3=50px}} |[[Сербия]] |Ҷумҳурии Сербия |- |147 |{{Флаг|Сингапур|3=50px}} |[[Сингапур]] |Ҷумҳурии Сингапур |- |148 |{{Флаг|Сирия|3=50px}} |[[Сурия|Суриё]] |Ҷумҳурии Арабии Сурия |- |149 |{{Флаг|Словакия|3=50px}} |[[Словакия]] |Ҷумҳурии Словакия |- |150 |{{Флаг|Словения|3=50px}} |[[Словения]] |Ҷумҳурии Словения |- |151 |{{Флаг|США|3=50px}} |[[ИМА]] |Иёлоти Муттаҳидаи Амрико |- |152 |{{Флаг|Соломоновы Острова|3=50px}} |[[Ҷазираҳои Сулаймон]] |Ҷазираҳои Сулаймон |- |153 |{{Флаг|Сомали|3=50px}} |[[Сумолӣ]] |Ҷумҳурии Федеративии Сомалӣ |- |154 |{{Флаг|Судан|3=50px}} |[[Судон]] |Ҷумҳурии Судон |- |155 |{{Флаг|Суринам|3=50px}} |[[Суринам]] |Ҷумҳурии Суринам |- |156 |{{Флаг|Сьерра-Леоне|3=50px}} |[[Серра-Леоне]] |Ҷумҳурии Серра-Леоне |- |157 |{{Флаг|Таджикистан|3=50px}} |[[Тоҷикистон]] |Ҷумҳурии Тоҷикистон |- |158 |{{Флаг|Таиланд|3=50px}} |[[Таиланд]] |Шоҳигарии Таиланд |- |159 |{{Флаг|Танзания|3=50px}} |[[Танзания]] |Ҷумҳурии Муттаҳидаи Танзания |- |160 |{{Флаг|Того|3=50px}} |[[Того]] |Ҷумҳурии Того |- |161 |{{Флаг|Тонга|3=50px}} |[[Тонга]] |Салтанати Тонга |- |162 |{{Флаг|Тринидад и Тобаго|3=50px}} |[[Тринидад ва Тобаго]] |Ҷумҳурии Тринидад ва Тобаго |- |163 |{{Флаг|Тувалу|3=50px}} |[[Тувалу]] |Тувалу |- |164 |{{Флаг|Тунис|3=50px}} |[[Тунис]] |Тунис |- |165 |{{Флаг|Туркменистан|3=50px}} |[[Туркманистон]] |Туркманистон |- |166 |{{Флаг|Турция|3=50px}} |[[Туркия]] |Ҷумҳурии Туркия |- |167 |{{Флаг|Уганда|3=50px}} |[[Уганда]] |Ҷумҳурии Уганда |- |168 |{{Флаг|Узбекистан|3=50px}} |[[Узбакистон]] |Ҷумҳурии Ӯзбекистон |- |169 |{{Флаг|Украина|3=50px}} |[[Укроин]] |Укроин |- |170 |{{Флаг|Уругвай|3=50px}} |[[Уругвай]] |Ҷумҳурии Шарқии Уругвай |- |171 |{{Флаг|Фиджи|3=50px}} |[[Фиҷӣ]] |Ҷумҳурии Фиҷӣ |- |172 |{{Флаг|Филиппины|3=50px}} |[[Филиппин]] |Ҷумҳурии Филиппин |- |173 |{{Флаг|Финляндия|3=50px}} |[[Финланд]] |Ҷумҳурии Финланд |- |174 |{{Флаг|Франция|3=50px}} |[[Фаронса]] |Ҷумҳурии Фаронса |- |175 |{{Флаг|Хорватия|3=50px}} |[[Хорватия]] |Ҷумҳурии Хорватия |- |176 |{{Флаг|ЦАР|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ|ҶАМ]] |Ҷумҳурии Африқои Марказӣ |- |177 |{{Флаг|Чад|3=50px}} |[[Чад]] |Ҷумҳурии Чад |- |178 |{{Флаг|Черногория|3=50px}} |[[Черногория]] |Черногория |- |179 |{{Флаг|Чехия|3=50px}} |[[Чехия]] |Ҷумҳурии Чехия |- |180 |{{Флаг|Чили|3=50px}} |[[Чили|Чилӣ]] |Ҷумҳурии Чилӣ |- |181 |{{Флаг|Швейцария|3=50px}} |[[Швейсария|Швейтсария]] |Конфедератсияи Швейтсария |- |182 |{{Флаг|Швеция|3=50px}} |[[Шветсия]] |Шоҳигарии Шветсия |- |183 |{{Флаг|Шри-Ланка|3=50px}} |[[Шри-Ланка]] |Ҷумҳурии Демократии Сотсиалистии Шри-Ланка |- |184 |{{Флаг|Эквадор|3=50px}} |[[Эквадор]] |Ҷумҳурии Эквадор |- |185 |{{Флаг|Экваториальная Гвинея|3=50px}} |[[Гвинеяи Истивоӣ|Гвинеяи Экваторӣ]] |Ҷумҳурии Гвинеяи Экваторӣ |- |186 |{{Флаг|Эритрея|3=50px}} |[[Эритрея]] |Давлати Эритрея |- |187 |{{Флаг|Эсватини|3=50px}} |[[Эсватинӣ|Эсватини]] |Салтанати Эсватини |- |188 |{{Флаг|Эстония|3=50px}} |[[Эстония]] |Ҷумҳурии Эстония |- |189 |{{Флаг|Эфиопия|3=50px}} |[[Эфиопия]] |Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия |- |190 |{{Флаг|ЮАР|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ]] |Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ |- |191 |{{Флаг|Южный Судан|3=50px}} |[[Судони Ҷанубӣ]] |Ҷумҳурии Судони Ҷанубӣ |- |192 |{{Флаг|Ямайка|3=50px}} |[[Ямайка]] |Ямайка |- |193 |{{Флаг|Япония|3=50px}} |[[Ҷопон]] |Давлати Ҷопон |} == Нозирони доимии СММ == {| class="wikitable sortable" !Рақам !Парчам !Кишвар !Номи пурраи кишвар !Санаи гирифтани мақоми нозир дар СММ |- |1 |{{Флаг|Ватикан|3=50px}} |[[Вотикон]] |Салтанати Муқаддас |Соли 1964 |- |2 |{{Флаг|Палестина|3=50px}} |[[Фаластин]] |Давлати Фаластин |29 ноябри соли 2012 |} == Давлатҳое, ки эътирофи нопурра доранд == === Кишварҳои узви СММ бо эътирофи маҳдуд === Кишварҳои узви [[СММ]], ки ҳадди ақал аз ҷониби як давлати узви [[СММ]] эътироф нашудаанд. {| class="wikitable sortable" !Рақам !Парчам !Кишвар !Номи пурраи кишвар |- |1 |{{Флаг|Израиль|3=50px}} |[[Исроил]] |Давлати Исроил |- |2 |{{Флаг|Кипр|3=50px}} |[[Кипр]] |Ҷумҳурии Кипр |- |3 |{{Флаг|Китай|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] |Ҷумҳурии Мардумии Чин |- |4 |{{Флаг|КНДР|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Халқӣ-Демократии Корея|Куриёи Шимолӣ]] |Ҷумҳурии Халқии Демократии Куриё |- |5 |{{Флаг|Корея|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Корея|Куриёи Ҷанубӣ]] |Ҷумҳурии Куриё |} === Давлатҳои қисман эътирофшуда === Кишварҳои ғайриузви [[СММ]], ки ҳадди ақал аз ҷониби як давлати узви [[СММ]] эътироф шудаанд. {| class="wikitable sortable" !Рақам !Парчам !Кишвар !Номи пурраи кишвар |- |1 |{{Флаг|Абхазия|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Абхозистон|Абхазия]] |Ҷумҳурии Абхозистон |- |2 |{{Флаг|Косово|3=50px}} |[[Ҷумҳурии Косово|Косово]] |Ҷумҳурии Косово |- |3 |{{Флаг|Палестина|3=50px}} |[[Давлати Фаластин|Фаластин]] |Давлати Фаластин |- |4 |{{Флаг|САДР|3=50px}} |[[Саҳрои Ғарбӣ]] |Ҷумҳурии Демократии Арабии Саҳрои Ғарбӣ |- |5 |{{Флаг|Сомалиленд|3=50px}} |[[Сумалиланд|Сумолиланд]] |Ҷумҳурии Сумолиленд |- |6 |{{Флаг|Тайвань|3=50px}} |Тайван |Ҷумҳурии Чин (Тайван) |- |7 |{{Флаг|ТРСК|3=50px}} |Кипр Курдистони Шимолӣ |Ҷумҳурии Туркии Кипри Шимолӣ |- |8 |{{Флаг|Южная Осетия|3=50px}} |Осетияи Ҷанубӣ |Ҷумҳурии Осетияи Ҷанубӣ |} === Давлатҳои эътирофнашуда === Кишварҳои ғайриузви [[СММ]] давлатҳое мебошанд, ки аз ҷониби ягон давлати узви [[СММ]] эътироф нашудаанд. {| class="wikitable sortable" !Рақам !Парчам !Кишвар !Номи пурраи кишвар |- |1 |{{Флаг|ПМР|3=50px}} |[[:ru:Приднестровская_Молдавская_Республика|Приднестр]] |Ҷумҳурии Молдовагии Наздиднестрӣ |} == Дигар ташаккулҳо == === Давлатҳои муттаҳид ба Зеландияи Нав === {| class="wikitable sortable" !Рақам !Парчам !Кишвар !Номи пурраи кишвар |- |1 |{{Флаг|Ниуэ|3=50px}} |[[:ru:Ниуэ|Ниуэ]] |Ниуэ |- |2 |{{Флаг|Острова Кука|3=50px}} |[[Ҷазираҳои Кук]] |Ҷазираҳои Кук |} === Дороиҳо === ==== Субъектҳое, ки аҳолии доимӣ (бумӣ) ва шаҳрвандии худро доранд ==== * 3 қаламраве, ки дар созишномаҳои байналмилалӣ мақоми махсус муқаррар шудаанд: ** 2 минтақаи маъмурии махсуси Чин : *** {{Флаг|Гонконг|3=50px}} [[Ҳонгконг|Ҳонконг]], *** {{Флаг|Макао|3=50px}} [[Макао]]; ** 1 минтақаи мухтори махсуси Финланд: *** {{Флаг|Аландские Острова|3=50px}} [[:ru:Аландские_острова|Ҷазираҳои Аланд]]; * 3 қаламрави берунаи Австралия: ** {{Флаг|Кокосовые Острова|3=50px}} [[Ҷазираҳои Килинг|Ҷазираҳои Кокос]], ** {{Флаг|Остров Норфолк|3=50px}} [[Норфолк|Ҷазираи Норфолк]], ** {{Флаг|Остров Рождества|3=50px}} Ҷазираи Мавлуди Исо; * 10 қаламрави [[Бритониёи Кабир]]: ** {{Флаг|Ангилья|3=50px}} Ангиля , ** {{Флаг|Бермудские Острова|3=50px}} Бермуда , ** {{Флаг|Британские Виргинские Острова|3=50px}} Ҷазираҳои Вирҷинияи Бритониё , ** {{Флаг|Гибралтар|3=50px}} Гибралтар , ** {{Флаг|Острова Кайман|3=50px}} Ҷазираҳои Кайман , ** {{Флаг|Монтсеррат|3=50px}} Монтсеррат , ** {{Флаг|Острова Питкэрн|3=50px}} Ҷазираҳои Питкэрн , ** Ҷазираҳои Сент Елена, Аскеншн ва Тристан да Кунья , ** {{Флаг|Теркс и Кайкос|3=50px}} Теркс ва Кайкос , ** {{Флаг|Фолклендские Острова|3=50px}} Ҷазираҳои Фолкленд ; * 3 Тобеияти Британияи Кабир : ** {{Флаг|Гернси|3=50px}} Гернси , ** {{Флаг|Джерси|3=50px}} Ҷерсӣ , ** {{Флаг|Остров Мэн|3=50px}} Ҷазираи Мэн ; * 2 қаламрав (2 вилояти мухтор) -и Дания : ** {{Флаг|Гренландия|3=50px}} Гренландия , ** {{Флаг|Фарерские Острова|3=50px}} Ҷазираҳои Фарер ; * 3 қаламрави хориҷии (автономӣ) -и Нидерландия : ** {{Флаг|Аруба|3=50px}} Аруба , ** {{Флаг|Кюрасао|3=50px}} Кюрасао , ** {{Флаг|Синт-Мартен|3=50px}} Синт-Мартен ; * 1 қаламрави вобастаи Зеландияи Нав : ** {{Флаг|Токелау|3=50px}} Токелау ; * 5 моликияти хориҷӣ (қаламравҳои ғайриинкорпоратсияшуда) -и Иёлоти Муттаҳида : ** {{Флаг|Американские Виргинские Острова|3=50px}} Ҷазираҳои Вирҷинияи ИМА , ** {{Флаг|Американское Самоа|3=50px}} Самоаи Амрико , ** {{Флаг|Гуам|3=50px}} Гуам , ** {{Флаг|Пуэрто-Рико|3=50px}} Пуэрто-Рико , ** {{Флаг|Северные Марианские Острова|3=50px}} Ҷазираҳои Марианаи Шимолӣ ; * 5 коллективҳои хориҷии Фаронса : ** Сен-Бартелеми , ** Сент-Мартин , ** Сен-Пьер ва Микелон , ** Уоллис ва Футуна , ** {{Флаг|Французская Полинезия|3=50px}} Полинезияи Фаронсавӣ ; * 1 ташаккули махсуси маъмурӣ-ҳудудии хориҷии Фаронса : ** Каледонияи Нав . ==== қаламравҳои хориҷӣ, ки баъзан ҳамчун моликияти алоҳида тасниф карда мешаванд ==== * 3 ҷамъияти махсуси (хориҷаи) Нидерландия : ** {{Флаг|Бонайре|3=50px}} Бонайре, ** {{Флаг|Саба|3=50px}} Саба , ** {{Флаг|Синт-Эстатиус|3=50px}} Синт-Эстатиус ; * 5 департамент ва минтақаҳои хориҷии Фаронса : ** Гваделупа , ** Майотта , ** {{Флаг|Мартиника|3=50px}} Мартиника, ** Реюньон , ** Гвианаи Фаронсавӣ . ==== Минтақаҳои тобеъ бидуни аҳолии доимӣ ==== * 3 қаламрави берунаи Австралия : ** Ҷазираҳои Ашмор ва Картиер , ** Қаламрави ҷазираҳои баҳри Марҷон , ** Ҷазираи Ҳерд ва ҷазираҳои Макдоналд ; * 3 қаламрави Бритониёи Кабир : ** Акротири ва Декелия , ** {{Флаг|Британская территория в Индийском океане|3=50px}} Қаламрави Бритониёии Уқёнуси Ҳинд , ** {{Флаг|Южная Георгия и Южные Сандвичевы Острова|3=50px}} Ҷорҷияи Ҷанубӣ ва Ҷазираҳои Сандвичҳои Ҷанубӣ ; * 3 қаламрави хориҷии Норвегия : ** Ҷазираи Буве , ** Шпицберген , ** Ян Майен ; * 9 ҷазираҳои хурди берунии Иёлоти Муттаҳида : ** Ҷазираи Бейкер , ** Ҷазираи Ҷарвис , ** Атолли Ҷонстон , ** Рифи Кингман , ** Атолли Мидуэй , ** Ҷазираи Навасса , ** Атолли Палмира , ** Ҷазираи Уэйк , ** Ҷазираи Ҳоуланд ; * 2 қаламрави баҳсбарангези ИМА : ** ''Бахо Нуэво'' , ** ''Серранилла'' ; * 2 қаламрави хориҷии Фаронса : ** Ҷазираи Клиппертон , ** {{Флаг|Французские Южные и Антарктические территории|3=50px}} Қаламравҳои ҷанубии Фаронса ва Антарктида ; * 5 даъвои ҳудудии 4 давлат дар Антарктида (мақоми он аз ҷониби Шартномаи Антарктида муайян карда мешавад ): ** 1 қаламрави Антарктида , ки Австралия онро даъво мекунад : *** ''Минтақаи Антарктикаи Австралия'' ; ** 1 қаламрави Антарктида , ки аз ҷониби Британияи Кабир даъво карда мешавад : *** {{Флаг|Британская антарктическая территория|3=50px}} ''Қаламрави Антарктикаи Бритониё'' ; ** 1 қаламрави Антарктида , ки Зеландияи Нав онро ишғол кардааст : *** ''Минтақаи тобеи Росс'' ; ** 2 қаламрави Антарктида , ки Норвегия даъво кардааст : *** ''Замини Малика Мод'' , *** Ҷазираи ''Пётри I.'' == Дигар қаламравҳо == * Субъектҳои фаромиллӣ ( конфедератсияҳо ): Иттиҳоди Аврупо (созмоне, ки сатҳи идоракунии сиёсӣ ва молиявии фаромиллӣ дорад, ки расман на конфедератсия ва на ягон шакли дигари давлат аст), Давлати Иттиҳодӣ ва ғайра; * қаламравҳои зермиллӣ: мухториятҳо ( Афон ва ғайра), қисмҳои федератсияҳо , захираҳо , қисмҳои таркибии Подшоҳии Муттаҳида ( Англия , Шотландия , Уэлс , Ирландияи Шимолӣ ); * Ордени Малта (тибқи қонунҳои байналмилалӣ, соҳибихтиёрии Ордени Малта дар сатҳи намояндагиҳои дипломатӣ баррасӣ мешавад, аммо на ҳамчун соҳибихтиёрии давлат; он мақоми созмони нозирро дар СММ дорад ); * кондоминиумҳо (минтақаҳои умумӣ); * қаламравҳои баҳсбарангез ( Озод Кашмир , Гилгит-Балтистон , Саҳрои Кабир ва ғайра); * замини бегона ( Антарктида , Бир Тавил , қисматҳои марзи Сербо-Хорватия ва ғайра); * салтанатҳои қабилавӣ ; * қаламравҳои халқҳои бе тамос; * қаламравҳои бетараф; * қаламравҳои иҷорашуда ( Байконур ва ғайра); * пойгоҳҳои низомӣ; * моликияти хусусӣ; * ҳукуматҳои дар бадарға буда; * минтақаҳои махсуси иқтисодӣ; * қаламравҳое, ки аз ҷониби ҳукуматҳои марказии як қатор кишварҳо назорат намешаванд ва ё иддао доранд ё иддао намекунанд, ки истиқлолияти комил доранд ( ҳаракатҳои миллии озодихоҳӣ , шӯришгарон , ҷудоихоҳон ). ewd6p5iq7a3l1l8icfsnokbe3m8ssxb 0 334210 1492338 1489371 2026-11-05T04:20:46Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон]] to [[Инженери хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 1489371 wikitext text/x-wiki '''Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ,]] ки 12.6.1963 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст. Ба инженерони ботаҷрибаи ҳамаи соҳаҳои хоҷагии халқ, муассисаҳои таҳқиқоти илмӣ ва лоиҳакашию конструкторӣ, инчунин ба роҳбарони мақомоти идоракунии хоҷагии халқ, ки аз рӯи ихтисос на кам аз 15 сол кор кардаанд ва дар ташкил кардани заминаи моддӣ-техникӣ, суръат бахшидан ба пешрафти техникӣ, тарбияи мутахассисон муваффақ гардидаанд, дода мешуд. Шахсоне, ки бо ин унвон сарфароз мегардиданд, Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва нишони сарисинагӣ мегирифтанд. Бо унвони мазкур шахсони зерин сарфароз гардидаанд: * 1966: Э. С. Аҳмадов, В. А. Василев, И. П. Гаврилин, [[К. И. Звегилский]], [[А. Р. Каримов]], Ф. Н. Мангуш, Қ. М. Маҳкамов, М. Мирзоев, В. К. Черкасов, А. С. Шифрин, Ш. К. Қобилов; * 1967: Л. М. Заславский; * 1968: Н. Ф. Рогов; * 1969: Н. Л. Гайтсгори, Б. [[И. Зубович;]] * 1970: Ф. А. Бурдаков, А. М. Зеленский, Н. И. Липчак, Ю. Б. Чепрунов, В. А. Ситавский, С. И. Файн, В. Н. Чеберяшкин; * 1971: С. Исоев, А. С. Кутсенко; * 1972: А. В. Акимов, Н. Ф. Дяконов; * 1973: Н. И. Онуфрей; * 1975: [[Е. А. Дюпюи;]] * 1976: М. М. Ланин, И. И. Самадуров, К. Шин; * 1977: А. Аскаров, П. И. Виборнов, И. И. Глазков, Р. Н. Князева, Е. А. Кунитсина, В. Я. Опланчук; * 1978: В. Шин; * 1980: У. Қобилов. Унвони мазкур аз январи 1981 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон|8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ]] 977zityg88ojgyvbmndmyu2a01817b2 1492340 1492338 2026-11-05T04:23:02Z VASHGIRD 8035 1492340 wikitext text/x-wiki '''Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 июни соли 1963 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст. Ба инженерони ботаҷрибаи ҳамаи соҳаҳои хоҷагии халқ, муассисаҳои таҳқиқоти илмӣ ва лоиҳакашию конструкторӣ, инчунин ба роҳбарони мақомоти идоракунии хоҷагии халқ, ки аз рӯи ихтисос на кам аз 15 сол кор кардаанд ва дар ташкил кардани заминаи моддӣ-техникӣ, суръат бахшидан ба пешрафти техникӣ, тарбияи мутахассисон муваффақ гардидаанд, дода мешуд. Шахсоне, ки бо ин унвон сарфароз мегардиданд, Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва нишони сарисинагӣ мегирифтанд. == Дорандагони унвон == Бо унвони мазкур шахсони зерин сарфароз гардидаанд: * 1966: Э. С. Аҳмадов, В. А. Василев, И. П. Гаврилин, К. И. Звегилский, А. Р. Каримов, Ф. Н. Мангуш, Қ. М. Маҳкамов, М. Мирзоев, В. К. Черкасов, А. С. Шифрин, Ш. К. Қобилов; * 1967: Л. М. Заславский; * 1968: Н. Ф. Рогов; * 1969: Н. Л. Гайтсгори, Б. И. Зубович; * 1970: Ф. А. Бурдаков, А. М. Зеленский, Н. И. Липчак, Ю. Б. Чепрунов, В. А. Ситавский, С. И. Файн, В. Н. Чеберяшкин; * 1971: С. Исоев, А. С. Кутсенко; * 1972: А. В. Акимов, Н. Ф. Дяконов; * 1973: Н. И. Онуфрей; * 1975: Е. А. Дюпюи; * 1976: М. М. Ланин, И. И. Самадуров, К. Шин; * 1977: А. Аскаров, П. И. Виборнов, И. И. Глазков, Р. Н. Князева, Е. А. Кунитсина, В. Я. Опланчук; * 1978: В. Шин; * 1980: У. Қобилов. Унвони мазкур аз январи соли 1981 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон|8|муаллиф=}} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрии ҶШС Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ]] 7hamdfdsjl09lh1qbw0xcdmccq3atcf 1492342 1492340 2026-11-05T04:23:40Z ~2026-58497-83 164636 1492342 wikitext text/x-wiki {{Қутии ҷоиза}} '''Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 июни соли 1963 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст. Ба инженерони ботаҷрибаи ҳамаи соҳаҳои хоҷагии халқ, муассисаҳои таҳқиқоти илмӣ ва лоиҳакашию конструкторӣ, инчунин ба роҳбарони мақомоти идоракунии хоҷагии халқ, ки аз рӯи ихтисос на кам аз 15 сол кор кардаанд ва дар ташкил кардани заминаи моддӣ-техникӣ, суръат бахшидан ба пешрафти техникӣ, тарбияи мутахассисон муваффақ гардидаанд, дода мешуд. Шахсоне, ки бо ин унвон сарфароз мегардиданд, Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва нишони сарисинагӣ мегирифтанд. == Дорандагони унвон == Бо унвони мазкур шахсони зерин сарфароз гардидаанд: * 1966: Э. С. Аҳмадов, В. А. Василев, И. П. Гаврилин, К. И. Звегилский, А. Р. Каримов, Ф. Н. Мангуш, Қ. М. Маҳкамов, М. Мирзоев, В. К. Черкасов, А. С. Шифрин, Ш. К. Қобилов; * 1967: Л. М. Заславский; * 1968: Н. Ф. Рогов; * 1969: Н. Л. Гайтсгори, Б. И. Зубович; * 1970: Ф. А. Бурдаков, А. М. Зеленский, Н. И. Липчак, Ю. Б. Чепрунов, В. А. Ситавский, С. И. Файн, В. Н. Чеберяшкин; * 1971: С. Исоев, А. С. Кутсенко; * 1972: А. В. Акимов, Н. Ф. Дяконов; * 1973: Н. И. Онуфрей; * 1975: Е. А. Дюпюи; * 1976: М. М. Ланин, И. И. Самадуров, К. Шин; * 1977: А. Аскаров, П. И. Виборнов, И. И. Глазков, Р. Н. Князева, Е. А. Кунитсина, В. Я. Опланчук; * 1978: В. Шин; * 1980: У. Қобилов. Унвони мазкур аз январи соли 1981 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон|8|муаллиф=}} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрии ҶШС Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ]] q5cgg91dln0r7eadixiha9bqqtodmcd 1492345 1492342 2026-11-05T04:24:57Z VASHGIRD 8035 Вироиши [[Special:Contributions/~2026-58497-83|~2026-58497-83]] ([[User talk:~2026-58497-83|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:VASHGIRD|VASHGIRD]] анҷом дода буд 1492340 wikitext text/x-wiki '''Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 июни соли 1963 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст. Ба инженерони ботаҷрибаи ҳамаи соҳаҳои хоҷагии халқ, муассисаҳои таҳқиқоти илмӣ ва лоиҳакашию конструкторӣ, инчунин ба роҳбарони мақомоти идоракунии хоҷагии халқ, ки аз рӯи ихтисос на кам аз 15 сол кор кардаанд ва дар ташкил кардани заминаи моддӣ-техникӣ, суръат бахшидан ба пешрафти техникӣ, тарбияи мутахассисон муваффақ гардидаанд, дода мешуд. Шахсоне, ки бо ин унвон сарфароз мегардиданд, Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва нишони сарисинагӣ мегирифтанд. == Дорандагони унвон == Бо унвони мазкур шахсони зерин сарфароз гардидаанд: * 1966: Э. С. Аҳмадов, В. А. Василев, И. П. Гаврилин, К. И. Звегилский, А. Р. Каримов, Ф. Н. Мангуш, Қ. М. Маҳкамов, М. Мирзоев, В. К. Черкасов, А. С. Шифрин, Ш. К. Қобилов; * 1967: Л. М. Заславский; * 1968: Н. Ф. Рогов; * 1969: Н. Л. Гайтсгори, Б. И. Зубович; * 1970: Ф. А. Бурдаков, А. М. Зеленский, Н. И. Липчак, Ю. Б. Чепрунов, В. А. Ситавский, С. И. Файн, В. Н. Чеберяшкин; * 1971: С. Исоев, А. С. Кутсенко; * 1972: А. В. Акимов, Н. Ф. Дяконов; * 1973: Н. И. Онуфрей; * 1975: Е. А. Дюпюи; * 1976: М. М. Ланин, И. И. Самадуров, К. Шин; * 1977: А. Аскаров, П. И. Виборнов, И. И. Глазков, Р. Н. Князева, Е. А. Кунитсина, В. Я. Опланчук; * 1978: В. Шин; * 1980: У. Қобилов. Унвони мазкур аз январи соли 1981 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон|8|муаллиф=}} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрии ҶШС Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ]] 7hamdfdsjl09lh1qbw0xcdmccq3atcf 1492346 1492345 2026-11-05T04:25:23Z VASHGIRD 8035 1492346 wikitext text/x-wiki '''Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 июни соли 1963 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст. Ба инженерони ботаҷрибаи ҳамаи соҳаҳои хоҷагии халқ, муассисаҳои таҳқиқоти илмӣ ва лоиҳакашию конструкторӣ, инчунин ба роҳбарони мақомоти идоракунии хоҷагии халқ, ки аз рӯи ихтисос на кам аз 15 сол кор кардаанд ва дар ташкил кардани заминаи моддӣ-техникӣ, суръат бахшидан ба пешрафти техникӣ, тарбияи мутахассисон муваффақ гардидаанд, дода мешуд. Шахсоне, ки бо ин унвон сарфароз мегардиданд, Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва нишони сарисинагӣ мегирифтанд. == Дорандагони унвон == Бо унвони мазкур шахсони зерин сарфароз гардидаанд: * 1966: Э. С. Аҳмадов, В. А. Василев, И. П. Гаврилин, К. И. Звегилский, А. Р. Каримов, Ф. Н. Мангуш, Қ. М. Маҳкамов, М. Мирзоев, В. К. Черкасов, А. С. Шифрин, [[Шокир Қобилов|Ш. К. Қобилов]]; * 1967: Л. М. Заславский; * 1968: Н. Ф. Рогов; * 1969: Н. Л. Гайтсгори, Б. И. Зубович; * 1970: Ф. А. Бурдаков, А. М. Зеленский, Н. И. Липчак, Ю. Б. Чепрунов, В. А. Ситавский, С. И. Файн, В. Н. Чеберяшкин; * 1971: С. Исоев, А. С. Кутсенко; * 1972: А. В. Акимов, Н. Ф. Дяконов; * 1973: Н. И. Онуфрей; * 1975: Е. А. Дюпюи; * 1976: М. М. Ланин, И. И. Самадуров, К. Шин; * 1977: А. Аскаров, П. И. Виборнов, И. И. Глазков, Р. Н. Князева, Е. А. Кунитсина, В. Я. Опланчук; * 1978: В. Шин; * 1980: У. Қобилов. Унвони мазкур аз январи соли 1981 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон|8|муаллиф=}} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрии ҶШС Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ]] 9n7i2y3vyo4yhd282a9fttubmbybjzi 1492347 1492346 2026-11-05T04:50:09Z VASHGIRD 8035 1492347 wikitext text/x-wiki '''Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон''' — [[Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|унвони фахрӣ]], ки 12 июни соли 1963 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон муқаррар кардааст<ref>Укази Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон аз 12 июни соли 1963 «Дар бораи муқаррар намудани номи фахрии «Инженери хизматнишондодаи  РСС Тоҷикистон» (Ведомостьҳои Совети Олии РСС Тоҷикистон, соли 1963, №18, мод.155)</ref>. Ба инженерони ботаҷрибаи ҳамаи соҳаҳои хоҷагии халқ, муассисаҳои таҳқиқоти илмӣ ва лоиҳакашию конструкторӣ, инчунин ба роҳбарони мақомоти идоракунии хоҷагии халқ, ки аз рӯи ихтисос на кам аз 15 сол кор кардаанд ва дар ташкил кардани заминаи моддӣ-техникӣ, суръат бахшидан ба пешрафти техникӣ, тарбияи мутахассисон муваффақ гардидаанд, дода мешуд. Шахсоне, ки бо ин унвон сарфароз мегардиданд, Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва нишони сарисинагӣ мегирифтанд. == Дорандагони унвон == Бо унвони мазкур шахсони зерин сарфароз гардидаанд: * 1966: Э. С. Аҳмадов, В. А. Василев, И. П. Гаврилин, К. И. Звегилский, А. Р. Каримов, Ф. Н. Мангуш, Қ. М. Маҳкамов, М. Мирзоев, В. К. Черкасов, А. С. Шифрин, [[Шокир Қобилов|Ш. К. Қобилов]]; * 1967: Л. М. Заславский; * 1968: Н. Ф. Рогов; * 1969: Н. Л. Гайтсгори, Б. И. Зубович; * 1970: Ф. А. Бурдаков, А. М. Зеленский, Н. И. Липчак, Ю. Б. Чепрунов, В. А. Ситавский, С. И. Файн, В. Н. Чеберяшкин; * 1971: С. Исоев, А. С. Кутсенко; * 1972: А. В. Акимов, Н. Ф. Дяконов; * 1973: Н. И. Онуфрей; * 1975: Е. А. Дюпюи; * 1976: М. М. Ланин, И. И. Самадуров, К. Шин; * 1977: А. Аскаров, П. И. Виборнов, И. И. Глазков, Р. Н. Князева, Е. А. Кунитсина, В. Я. Опланчук; * 1978: В. Шин; * 1980: У. Қобилов. Унвони мазкур аз январи соли 1981 барҳам дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон|8|муаллиф=}} [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрии ҶШС Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ]] 3b7ae711k261vtgmqusfdpsbpyzvr5h 0 334307 1492333 1489967 2026-11-05T04:18:12Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ]] to [[Институти меваю сабзавоти Осиёи Марказӣ]] 1489967 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи пажӯҳишгоҳ |ном = Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ |ихтисора = |рамз = |тасвир = |имзо = |аслӣ = |номбайнал = |номи пешина = |таъсис = 1931 |директор = |шумораи кормандон = |аспирантура = |докторантура = |макон = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, [[Душанбе]] |нишонӣ = |сайт = |Commons = }} '''Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ''' — аввалин мактаби олии кишоварзӣ дар Осиёи Марказӣ. == Таърих == Соли 1931 дар ш. Хуҷанд таъсис ёфтааст. Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ барои соҳаи боғу токдорӣ ва сабзавоткорӣ мутахассис – [[агроном]] тайёр мекард. Сохтори Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ аз 5 факулта (боғдорӣ, сабзавоткорӣ, токдорӣ, ҳифзи боғҳо ва ташкили хоҷагии меваю сабзавот) ва 13 кафедра (илмҳои ҷамъиятиву сиёсӣ, агроботаника, зироат, генетика ва селексияи хоҷагии меваю сабзавот, сабзавоткорӣ, токдорӣ, ҳифзи рустанӣ, утоқи забоншиносӣ ва ғ.) иборат буд. Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ солҳои таҳсили 1931–32-юм 205 донишҷӯ дошт. Дар ду соли аввали таҳсил Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ 87 нафар мутахассис тайёр кард, ки 9 нафари онҳо аз шумори аҳолии таҳҷоӣ буданд. Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ соли 1934 ба [[Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон]] (ҳоло [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон|Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемур]]) табдил дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ|8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Пажӯҳишгоҳҳои илмӣ, таъсисёфта дар соли 1931]] 9n1mbz5ea0jm0szxk8kmft3jkeibojf 1492335 1492333 2026-11-05T04:18:30Z VASHGIRD 8035 1492335 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи пажӯҳишгоҳ |ном = Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ |ихтисора = |рамз = |тасвир = |имзо = |аслӣ = |номбайнал = |номи пешина = |таъсис = 1931 |директор = |шумораи кормандон = |аспирантура = |докторантура = |макон = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, [[Душанбе]] |нишонӣ = |сайт = |Commons = }} '''Институти меваю сабзавоти Осиёи Марказӣ''' — аввалин мактаби олии кишоварзӣ дар Осиёи Марказӣ. == Таърих == Соли 1931 дар ш. Хуҷанд таъсис ёфтааст. Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ барои соҳаи боғу токдорӣ ва сабзавоткорӣ мутахассис – [[агроном]] тайёр мекард. Сохтори Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ аз 5 факулта (боғдорӣ, сабзавоткорӣ, токдорӣ, ҳифзи боғҳо ва ташкили хоҷагии меваю сабзавот) ва 13 кафедра (илмҳои ҷамъиятиву сиёсӣ, агроботаника, зироат, генетика ва селексияи хоҷагии меваю сабзавот, сабзавоткорӣ, токдорӣ, ҳифзи рустанӣ, утоқи забоншиносӣ ва ғ.) иборат буд. Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ солҳои таҳсили 1931–32-юм 205 донишҷӯ дошт. Дар ду соли аввали таҳсил Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ 87 нафар мутахассис тайёр кард, ки 9 нафари онҳо аз шумори аҳолии таҳҷоӣ буданд. Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ соли 1934 ба [[Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон]] (ҳоло [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон|Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемур]]) табдил дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ|8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Пажӯҳишгоҳҳои илмӣ, таъсисёфта дар соли 1931]] 6bh6ijqqancr2ddrr4i77rrc65f79ej 1492336 1492335 2026-11-05T04:19:07Z VASHGIRD 8035 1492336 wikitext text/x-wiki {{Донишгоҳ |ном = Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ |ихтисора = |рамз = |тасвир = |имзо = |аслӣ = |номбайнал = |номи пешина = |таъсис = 1931 |директор = |шумораи кормандон = |аспирантура = |докторантура = |макон = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, [[Душанбе]] |нишонӣ = |сайт = |Commons = }} '''Институти меваю сабзавоти Осиёи Марказӣ''' — аввалин мактаби олии кишоварзӣ дар Осиёи Марказӣ. == Таърих == Соли 1931 дар ш. Хуҷанд таъсис ёфтааст. Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ барои соҳаи боғу токдорӣ ва сабзавоткорӣ мутахассис – [[агроном]] тайёр мекард. Сохтори Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ аз 5 факулта (боғдорӣ, сабзавоткорӣ, токдорӣ, ҳифзи боғҳо ва ташкили хоҷагии меваю сабзавот) ва 13 кафедра (илмҳои ҷамъиятиву сиёсӣ, агроботаника, зироат, генетика ва селексияи хоҷагии меваю сабзавот, сабзавоткорӣ, токдорӣ, ҳифзи рустанӣ, утоқи забоншиносӣ ва ғ.) иборат буд. Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ солҳои таҳсили 1931–32-юм 205 донишҷӯ дошт. Дар ду соли аввали таҳсил Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ 87 нафар мутахассис тайёр кард, ки 9 нафари онҳо аз шумори аҳолии таҳҷоӣ буданд. Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ соли 1934 ба [[Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон]] (ҳоло [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон|Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемур]]) табдил дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ|8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Пажӯҳишгоҳҳои илмӣ, таъсисёфта дар соли 1931]] 0975ruajocun66qmirs7a27jl2ig84u 0 334543 1492278 1490968 2026-11-04T15:42:10Z Zosya95 54344 1492278 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Ҳюго Райнш |номи аслӣ = {{lang-de|Hugo Reinsch}} |ном ҳангоми таваллуд = Эдгар Ҳюго Эмил Райнш ({{lang-de|Edgar Hugo Emil Reinsch}}) |таърихи таваллуд = 11.09.1809 |зодгоҳ = [[Вунзидел]], [[Подшоҳии Бавария]] |таърихи даргузашт = 01.11.1884 |маҳалли даргузашт = [[Эрланген]], [[Империяи Олмон]] |шаҳрвандӣ = [[Олмон]] |фазои илмӣ = [[Кимиё]], [[Гиёҳшиносӣ]], [[Физика]], [[Кимиёи таҳлилӣ]] |ҷойҳои кор = Мактаби техникии [[Тсвайбрюккен]]; Мактаби тиҷорат ва кишоварзии [[Эрланген]] |маъруф ба = [[Озмоиши Райнш]], ҷудо кардани [[катехол]], номгузории ''[[Ferula moschata|Sumbulus moschatus]]'' }} '''Эдгар Ҳюго Эмил Райнш''' ({{lang-de|Edgar Hugo Emil Reinsch}}; 11 сентябри 1809, [[Вунзидел]] — 1 ноябри 1884, [[Эрланген]]) — [[Кимиёшинос|кимиёшинос]], [[Гиёҳшиносӣ|гиёҳшинос]] ва омӯзгори олмонӣ буд. Ӯ бештар бо таҳияи '''[[Озмоиши Райнш|озмоиши Райнш]]''' — яке аз усулҳои таърихии муайян кардани [[Арсен|арсен]] ва баъзе металлҳои заҳрнок — маъруф аст. Ин усул дар рушди [[Кимиёи таҳлилӣ|кимиёи таҳлилӣ]] ва [[Заҳршиносӣ|заҳршиносии судӣ]] аҳамияти муҳим дошт.<ref name="Darwin">{{cite web |url=https://www.darwinproject.ac.uk/view/nameregs/nameregs_3969 |title=Edgar Hugo Emil Reinsch |publisher=Darwin Correspondence Project, University of Cambridge |language=en }}</ref><ref name="ForensicHistory">{{cite journal |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1483199/ |title=Medical and Chemical Expertise in English Trials for Criminal Poisoning, 1750–1914 |journal=Medical History |year=2006 |language=en }}</ref> Райнш инчунин дар омӯзиши пайвастҳои кимиёвии растаниҳо саҳм гузоштааст. Соли 1839 ӯ яке аз аввалинҳо шуда моддаи [[Катехол|катехол]] (''catechol'')-ро ҳосил кард. Дар соҳаи гиёҳшиносӣ номи ӯ бо тавсифи илмии ''Sumbulus moschatus'' алоқаманд аст. Ин растанӣ имрӯз бо номи қабулшудаи ''[[Ferula moschata]]'' шинохта мешавад ва дар Тоҷикистон низ мерӯяд.<ref name="Catechol">{{cite web |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/289 |title=Catechol |publisher=PubChem, National Center for Biotechnology Information |language=en }}</ref><ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:842394-1 |title=Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol. |publisher=Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> == Зиндагинома == Ҳюго Райнш 11 сентябри соли 1809 дар шаҳри Вунзидел, воқеъ дар [[Бавария]], ба дунё омадааст. Дар он давра Бавария подшоҳии мустақиле дар ҳудуди сарзаминҳои олмонӣ буд. Дар бораи солҳои кӯдакӣ ва таҳсилоти аввалияи ӯ маълумоти муфассал кам боқӣ мондааст. Аммо аз фаъолияти баъдии ӯ маълум мешавад, ки Райнш ба илмҳои табиӣ, махсусан кимиё, физика ва гиёҳшиносӣ таваҷҷуҳ дошт.<ref name="DB">{{cite web |url=https://www.deutsche-biographie.de/sfzR2465.html |title=Reinsch, Hugo |publisher=Deutsche Biographie |language=de }}</ref> Ӯ фаъолияти касбии худро ҳамчун омӯзгори кимиё ва физика идома дод. Соли 1842 дар мактаби техникии шаҳри [[Тсвайбрюккен]] ({{lang-de|Zweibrücken}}) омӯзгор ва роҳбари муассиса буд. Аз соли 1851 то соли 1877 Райнш вазифаи роҳбари мактаби тиҷорат ва кишоварзии шаҳри Эрлангенро иҷро мекард. Ин муассиса ба омӯзиши донишҳои техникӣ, илмҳои табиӣ ва асосҳои фаъолияти кишоварзӣ машғул буд.<ref name="Darwin"/> Райнш дар баробари омӯзгорӣ корҳои илмӣ анҷом медод ва китобу мақолаҳои зиёде дар бораи кимиё, физика, гиёҳшиносӣ, кишоварзӣ ва истифодаи амалии илмҳои табиӣ менавишт. Ӯ 1 ноябри соли 1884 дар шаҳри Эрланген дар синни 75-солагӣ даргузашт.<ref name="DDB">{{cite web |url=https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116428333 |title=Edgar Hugo Emil Reinsch |publisher=Deutsche Digitale Bibliothek |language=de }}</ref> == Фаъолияти илмӣ == Фаъолияти илмии Райнш чанд соҳаи илмро дар бар мегирифт. Ӯ бештар бо таҳқиқоти кимиёвӣ маъруф буд, аммо ба омӯзиши таркиби растаниҳо, хосиятҳои хок, об ва масъалаҳои кишоварзӣ низ таваҷҷуҳ дошт. Дар асри XIX кимиё ба яке аз илмҳои муҳим барои рушди саноат, дорусозӣ ва тиб табдил меёфт. Усулҳои нави таҳлил ба олимон имкон медоданд, ки ҳатто миқдори ками баъзе моддаҳоро дар намунаҳои гуногун муайян кунанд. Яке аз самтҳои муҳими ин таҳқиқот муайян кардани моддаҳои заҳрнок буд. Райнш дар ҳамин соҳа усули таҳлилеро пешниҳод кард, ки баъдтар номи ӯро гирифт. === Озмоиши Райнш === {{Асосӣ|Озмоиши Райнш}} '''Озмоиши Райнш''' ({{lang-en|Reinsch test}}) усули кимиёвиест, ки соли 1841 барои ошкор кардани арсен пешниҳод шудааст. Дар асри XIX заҳролудшавӣ аз арсен яке аз масъалаҳои ҷиддии тиб ва таҳқиқоти судӣ ба шумор мерафт. Ин модда дар баъзе маҳсулоти саноатӣ ва заҳрҳо истифода мешуд, вале муайян кардани миқдори ками он дар боқимондаҳои ғизо ё намунаҳои биологӣ кори осон набуд. Соли 1836 кимиёшиноси бритониёӣ [[Ҷеймс Марш]] усули ҳассоси муайян кардани арсенро пешниҳод карда буд. Аммо иҷрои озмоиши Марш таҷҳизоти махсус ва маҳорати баланди лабораториро талаб мекард. Райнш соли 1841 усули нисбатан содатареро таҳия намуд, ки ба таъсири мутақобилаи арсен ва [[Мис|мис]] дар шароити муайяни кимиёвӣ асос меёфт.<ref name="ForensicHistory"/> ==== Тарзи кори озмоиш ==== Асоси озмоиш дар он аст, ки баъзе моддаҳо метавонанд дар сатҳи миси металлӣ қабати намоён ба вуҷуд оранд. Ҳангоми таҳлили намуна дар шароити мувофиқи лабораторӣ, мавҷудияти арсен метавонад боиси тағйир ёфтани ранги сатҳи мис шавад. Дар натиҷа рӯи мис қабати тира пайдо мешавад. Ин тағйирот ба таҳлилгар нишон медиҳад, ки дар намуна эҳтимол моддаи муайяне мавҷуд бошад, ки бо мис чунин таъсир мерасонад. Аммо танҳо тағйир ёфтани ранги мис далели қатъии мавҷудияти арсен нест. Зеро моддаҳои дигар, аз ҷумла [[Сурма]], [[Висмут]] ва [[Симоб]], низ метавонанд таъсири монанд ба вуҷуд оранд.<ref name="ForensicManual">{{cite web |url=https://www.nyc.gov/assets/ocme/downloads/pdf/MiscProcedures%20-%20H%20-%20Reinsch.pdf |title=Heavy Metals: Antimony, Arsenic, Bismuth, Mercury by Reinsch Test |publisher=Office of Chief Medical Examiner, City of New York |language=en }}</ref> Аз ин рӯ, озмоиши Райнш '''усули санҷиши пешакӣ''' ба ҳисоб меравад. Барои муайян кардани навъи дақиқи модда ва миқдори он санҷишҳои иловагӣ заруранд. ==== Аҳамияти озмоиш ==== Усули Райнш нисбат ба баъзе усулҳои пешина содатар ва зудтар буд. Онро барои санҷиши намунаҳои дорои моддаҳои органикӣ низ истифода бурдан мумкин буд. Ин хусусият барои заҳршиносии судӣ аҳамияти калон дошт, зеро таҳлилгарон аксар вақт бояд намунаҳои ғизо, моеъҳои бадан ё бофтаҳои биологиро месанҷиданд. Дар асри XIX озмоиши Райнш дар баробари озмоиши Марш ба яке аз усулҳои маъруфи муайян кардани арсен табдил ёфт.<ref name="ForensicHistory"/> Бо вуҷуди ин, усул маҳдудиятҳо дошт. Он на ҳама шаклҳои кимиёвии арсенро яксон ошкор мекард ва баъзе моддаҳои дигар метавонистанд натиҷаҳои монанд диҳанд. Имрӯз дар лабораторияҳои муосир барои муайян кардани металлҳои заҳрнок бештар аз усулҳои дақиқи дастгоҳӣ истифода мешавад. Бо вуҷуди ин, озмоиши Райнш дар таърихи кимиёи таҳлилӣ ва заҳршиносӣ ҷойгоҳи муҳим дорад.<ref name="ForensicManual"/> == Ҷудо кардани катехол == Соли 1839 Райнш яке аз аввалинҳо шуда пайвасти органикии '''[[Катехол|катехол]]''' ({{lang-en|catechol}})-ро ҳосил кард. Катехол, ки онро пирокатехол низ меноманд, моддаи органикии дорои формулаи кимиёвии C₆H₄(OH)₂ мебошад. Он ба гурӯҳи [[Фенолҳо|фенолҳо]] мансуб аст. Райнш ин моддаро ҳангоми омӯзиши пайвастҳои аз растаниҳо гирифташуда ҳосил намуд. Ӯ аз моддаи катехин истифода кард, ки дар маҳсулоти растании маъруф ба ''catechu'' мавҷуд буд. Ҳангоми гарм кардани ин мавод ва таҷзияи баъзе пайвастҳои органикӣ моддаи нав ҳосил гардид. Райнш онро бо номи олмонии ''Brenz-Katechusäure'' тавсиф кард.<ref name="Catechol"/> Баъдтар олимон сохтори кимиёвии ин моддаро дақиқтар омӯхтанд ва барои он номи катехолро қабул карданд. Имрӯз катехол дар кимиёи органикӣ аҳамияти калон дорад. Он ҳамчун моддаи ибтидоӣ барои ҳосил кардани пайвастҳои дигар ва омӯзиши равандҳои кимиёвӣ истифода мешавад. Сохтори катехол инчунин дар баъзе моддаҳои муҳими биологӣ, аз ҷумла [[Катехоламинҳо|катехоламинҳо]], дида мешавад.<ref name="Catechol"/> == Таҳқиқоти гиёҳшиносӣ == Ҳюго Райнш ба омӯзиши растаниҳо ва таркиби кимиёвии онҳо низ машғул буд. Ӯ дар асарҳои худ растаниҳоро на танҳо аз ҷиҳати шакл ва таснифот, балки аз рӯи таркиби кимиёвӣ ва истифодаи онҳо дар дорусозӣ ва кишоварзӣ меомӯхт. Яке аз самтҳои таҳқиқоти ӯ омӯзиши решаи растании хушбӯйе буд, ки дар адабиёти дорусозии аврупоӣ бо номи ''Radix Sumbulus'' ё ''Moschuswurzel'' шинохта мешуд. Соли 1843 Райнш мақолае бо номи ''Chemische Untersuchung der Radix Sumbulus oder Moschuswurzel'' («Таҳқиқи кимиёвии решаи сумбул ё решаи мушкбӯй»)-ро нашр кард. Дар ин таҳқиқот ӯ ба омӯзиши таркиби кимиёвии маводи растанӣ машғул шуд. Баъдтар низ дар бораи ҳамин мавод чанд мақолаи дигар нашр кард.<ref name="SumbulResearch">{{cite journal |last=Reinsch |first=Hugo |title=Chemische Untersuchung der Radix Sumbulus oder Moschuswurzel |journal=Jahrbücher für practische Pharmacie und verwandte Fächer |volume=6 |pages=297–310 |year=1843 |language=de }}</ref> === Тавсифи ''Sumbulus moschatus'' === Яке аз саҳмҳои Райнш дар [[Номгузории илмӣ|номгузории илмии растаниҳо]] ба намуди ''[[Ferula moschata]]'' алоқаманд аст. Соли 1846 Райнш номи илмии '''''Sumbulus moschatus'''''-ро нашр кард. Ин ном дар ҷилди 13-уми маҷаллаи ''Jahrbuch für practische Pharmacie und verwandte Fächer'', саҳифаи 69, омадааст.<ref name="IPNI">{{cite web |url=https://www.ipni.org/n/849234-1 |title=Sumbulus moschatus H.Reinsch |publisher=International Plant Names Index |language=en }}</ref> Дар таснифоти имрӯза ин растанӣ ба ҷинси ''[[Ферула|Ferula]]'' мансуб аст ва номи қабулшудаи он '''''Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.''''' мебошад. Ин номро ботаник [[Борис Козо-Полянский]] соли 1926 ҳангоми ҷой додани намуд ба ҷинси ''Ferula'' ба вуҷуд овард. Дар ин ном: * ''Ferula'' — номи ҷинси растанӣ; * ''moschata'' — эпитети намудӣ, ки ба бӯи мушкмонанди растанӣ ишора мекунад; * ''H.Reinsch'' — ихтисораи номи Ҳюго Райнш, муаллифи номи аввалия; * ''Koso-Pol.'' — ихтисораи номи Козо-Полянский, ки намудро ба ҷинси дигар гузаронд. Қавсҳо дар номи ''Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.'' нишон медиҳанд, ки Райнш аввал ин намудро таҳти номи ҷинси дигар тавсиф карда буд.<ref name="Kew"/> Растании мазкур дар Осиёи Марказӣ, аз ҷумла дар Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қирғизистон ва қисматҳои ғарбии Шинҷон, мерӯяд. Он ба оилаи [[Чатргулҳо]] (''Apiaceae'') мансуб буда, бо бӯи хоси решааш шинохта мешавад. Дар баъзе манбаъҳои дорусозии таърихӣ решаи он бо номи сумбул ё решаи мушкбӯй зикр шудааст.<ref name="Kew"/> === Ихтисораи ботаникии муаллиф === Дар [[Ботаника|ботаника]] барои нишон додани шахсе, ки номи илмии растаниро нашр кардааст, аз ихтисораи муқарраршудаи номи муаллиф истифода мебаранд. Ихтисораи ботаникии Ҳюго Райнш '''H.Reinsch''' мебошад. Ин ихтисора дар [[Феҳристи байналмилалии номҳои растаниҳо]] (''International Plant Names Index'', IPNI) сабт шудааст. Он ба муҳаққиқон имкон медиҳад, ки ҳангоми хондани номи илмии растанӣ муаллифи номро муайян кунанд.<ref name="IPNI"/> == Таҳқиқоти кишоварзӣ ва таълим == Райнш дар баробари кимиё ва гиёҳшиносӣ ба масъалаҳои кишоварзӣ низ таваҷҷуҳи зиёд дошт. Ӯ дар асарҳои худ таркиби хок, таъсири нуриҳои органикӣ, аҳамияти об ва ҳаво барои растаниҳо ва дигар масъалаҳои марбут ба парвариши зироатҳоро баррасӣ кардааст. Соли 1852 китоби ''Über die Wirkungen des Düngers insbesondere des Humus'' («Дар бораи таъсири нуриҳо, махсусан гумус»)-ро нашр кард. Дар он масъалаи таъсири моддаҳои органикии хок ба нашъунамои растаниҳо баррасӣ шудааст. Соли 1867 асари ''Über die Bodenverbesserung als Grundlage der Landwirthschaft'' («Дар бораи беҳтар кардани хок ҳамчун асоси кишоварзӣ»)-ро нашр кард. Соли 1868 низ китобе дар бораи аҳамияти об барои зиндагии растаниҳо ба табъ расонд. Ин асарҳо нишон медиҳанд, ки Райнш кӯшиш мекард донишҳои кимиёвӣ ва табиатшиносиро барои ҳалли масъалаҳои амалии кишоварзӣ истифода барад.<ref name="DDB"/> Ӯ инчунин китобҳои дарсӣ барои мактабҳои техникӣ ва муассисаҳои таълимӣ навиштааст. Асарҳои ӯ ба кимиё, таърихи табиат, технология ва омӯзиши амалии илмҳои табиӣ бахшида шудаанд. == Осори илмӣ == Ҳюго Райнш дар тӯли фаъолияти худ китобҳо ва мақолаҳои зиёде нашр кардааст. Аз муҳимтарини онҳо инҳо мебошанд: * '''1839''' — ''Ueber die wahrscheinliche Zusammensetzung der chemischen Grundstoffe'' («Дар бораи таркиби эҳтимолии унсурҳои кимиёвӣ»). * '''1841''' — ''Versuch einer neuen Erklärungsweise der electrischen Erscheinungen'' («Кӯшише барои шарҳи нави падидаҳои барқӣ»). * '''1841''' — ''Über das Verhalten des metallischen Kupfers zu einigen Metalllösungen'' («Дар бораи таъсири мутақобилаи миси металлӣ бо баъзе маҳлулҳои металлӣ»). * '''1843''' — ''Das Arsenik'' («Арсен»), асаре дар бораи хосиятҳо, истифода, хатарҳо ва усулҳои муайян кардани арсен. * '''1843''' — ''Chemische Untersuchung der Radix Sumbulus oder Moschuswurzel'' («Таҳқиқи кимиёвии решаи сумбул ё решаи мушкбӯй»). * '''1852''' — ''Über die Wirkungen des Düngers insbesondere des Humus'' («Дар бораи таъсири нуриҳо, махсусан гумус»). * '''1854''' — ''Grundriß der Chemie für den Unterricht an technischen Lehranstalten'' («Асосҳои кимиё барои таълим дар муассисаҳои техникӣ»). * '''1855''' — ''Taschenbuch der Flora von Deutschland'' («Дастури мухтасари набототи Олмон»). * '''1859''' — ''Lehrbuch der Naturgeschichte für Schulen'' («Китоби дарсии таърихи табиат барои мактабҳо»). * '''1867''' — ''Über die Bodenverbesserung als Grundlage der Landwirthschaft'' («Дар бораи беҳтар кардани хок ҳамчун асоси кишоварзӣ»). * '''1868''' — ''Das Wasser und seine Bedeutung für das Leben der Pflanze'' («Об ва аҳамияти он барои зиндагии растаниҳо»). Нусхаҳои рақамии бисёре аз ин асарҳо дар китобхонаҳои Олмон ва дигар китобхонаҳои Аврупо нигоҳ дошта мешаванд.<ref name="DDB"/><ref name="Books">{{cite web |url=https://www.e-rara.ch/search/quick?query=Edgar%20Hugo%20Emil%20Reinsch |title=Works by Edgar Hugo Emil Reinsch |publisher=e-rara.ch — Swiss Digital Library |language=de }}</ref> == Мероси илмӣ == Ҳюго Райнш дар таърихи кимиёи асри XIX бештар бо озмоиши муайян кардани арсен шинохта мешавад. Таҳияи ин усул дар даврае сурат гирифт, ки ташхиси кимиёвии заҳрҳо ба яке аз воситаҳои муҳими таҳқиқоти тиббию судӣ табдил меёфт. Аҳамияти озмоиши Райнш дар он буд, ки муайян кардани баъзе моддаҳои заҳрнокро нисбат ба усулҳои мураккабтари пешина дастрастар кард. Номи ӯ дар манбаъҳои таърихии заҳршиносӣ, аз ҷумла дар маводи марбут ба таҳқиқоти асри XIX, зикр мешавад. Дар шарҳҳои илмии [[Лоиҳаи мукотибаи Чарлз Дарвин]] низ номи Райнш оварда шудааст. Дар номаи 30 октябри соли 1860, ки [[Эдвард Кресӣ]] ба [[Чарлз Дарвин]] фиристода буд, масъалаҳои ҳассосияти усулҳои кимиёвии муайян кардани заҳрҳо баррасӣ шудаанд. Муҳаррирони лоиҳа дар тавзеҳоти нома ба корҳои Райнш оид ба муайян кардани арсен ишора мекунанд.<ref name="DarwinLetter">{{cite web |url=https://www.darwinproject.ac.uk/view/letters/DCP-LETT-2968 |title=From Edward Cresy, 30 October 1860 |publisher=Darwin Correspondence Project |language=en }}</ref> Дар гиёҳшиносӣ низ номи ӯ боқӣ мондааст. Ихтисораи ''H.Reinsch'' ҳанӯз дар номи илмии баъзе растаниҳо, аз ҷумла ''Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.'', истифода мешавад. Ҳамин тавр, мероси илмии Райнш ҳам дар таърихи таҳлили кимиёвии моддаҳои заҳрнок ва ҳам дар номгузории илмии растаниҳо нигоҳ дошта шудааст. == Инчуние нигаред == * [[Борис Козо-Полянский]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Кимиёшиносони Олмон]] [[Гурӯҳ:Гиёҳшиносони Олмон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1809]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1884]] o16lienlas8aonf40apuczd8f84fo5c 1492317 1492278 2026-11-05T02:15:32Z Zosya95 54344 1492317 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Ҳюго Райнш |номи аслӣ = {{lang-de|Hugo Reinsch}} |ном ҳангоми таваллуд = Эдгар Ҳюго Эмил Райнш ({{lang-de|Edgar Hugo Emil Reinsch}}) |таърихи таваллуд = 11.09.1809 |зодгоҳ = [[Вунзидел]], [[Подшоҳии Бавария]] |таърихи даргузашт = 01.11.1884 |маҳалли даргузашт = [[Эрланген]], [[Империяи Олмон]] |шаҳрвандӣ = [[Олмон]] |фазои илмӣ = [[Кимиё]], [[Гиёҳшиносӣ]], [[Физика]], [[Кимиёи таҳлилӣ]] |ҷойҳои кор = Мактаби техникии [[Тсвайбрюккен]]; Мактаби тиҷорат ва кишоварзии [[Эрланген]] |маъруф ба = [[Озмоиши Райнш]], ҷудо кардани [[катехол]], номгузории ''[[Ferula moschata|Sumbulus moschatus]]'' }} '''Эдгар Ҳюго Эмил Райнш''' ({{lang-de|Edgar Hugo Emil Reinsch}}) — [[Кимиёшинос|химик]], [[Гиёҳшиносӣ|ботаник]] ва омӯзгори олмонӣ буд. Ӯ бештар бо таҳияи '''[[Озмоиши Райнш|озмоиши Райнш]]''' — яке аз усулҳои таърихии муайян кардани [[Арсен|арсен]] ва баъзе металлҳои заҳрнок номдор аст. Ин усул дар рушди [[Кимиёи таҳлилӣ|кимиёи таҳлилӣ]] ва [[Заҳршиносӣ|заҳршиносии судӣ]] аҳамияти муҳим дошт.<ref name="Darwin">{{cite web |url=https://www.darwinproject.ac.uk/view/nameregs/nameregs_3969 |title=Edgar Hugo Emil Reinsch |publisher=Darwin Correspondence Project, University of Cambridge |language=en }}</ref><ref name="ForensicHistory">{{cite journal |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1483199/ |title=Medical and Chemical Expertise in English Trials for Criminal Poisoning, 1750–1914 |journal=Medical History |year=2006 |language=en }}</ref> Райнш инчунин дар омӯзиши пайвастҳои кимиёвии растаниҳо саҳм гузоштааст. Соли 1839 ӯ яке аз аввалинҳо шуда моддаи [[Катехол|катехолро]] ҳосил кард. Дар соҳаи гиёҳшиносӣ номи ӯ бо тавсифи илмии ''Sumbulus moschatus'' алоқаманд аст. Ин растанӣ имрӯз бо номи қабулшудаи ''[[Ferula moschata]]'' шинохта мешавад ва дар Тоҷикистон низ мерӯяд.<ref name="Catechol">{{cite web |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/289 |title=Catechol |publisher=PubChem, National Center for Biotechnology Information |language=en }}</ref><ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:842394-1 |title=Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol. |publisher=Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> == Зиндагинома == Ҳюго Райнш 11 сентябри соли 1809 дар шаҳри Вунзидел, воқеъ дар [[Бавария]], ба дунё омадааст. Дар он давра Бавария подшоҳии мустақиле дар ҳудуди сарзаминҳои олмонӣ буд. Дар бораи солҳои кӯдакӣ ва таҳсилоти аввалияи ӯ маълумоти муфассал кам боқӣ мондааст. Аммо аз фаъолияти баъдии ӯ маълум мешавад, ки Райнш ба илмҳои табиӣ, махсусан кимиё, физика ва гиёҳшиносӣ таваҷҷуҳ дошт.<ref name="DB">{{cite web |url=https://www.deutsche-biographie.de/sfzR2465.html |title=Reinsch, Hugo |publisher=Deutsche Biographie |language=de }}</ref> Ӯ фаъолияти касбии худро ҳамчун омӯзгори кимиё ва физика идома дод. Соли 1842 дар мактаби техникии шаҳри [[Тсвайбрюккен]] ({{lang-de|Zweibrücken}}) омӯзгор ва роҳбари муассиса буд. Аз соли 1851 то соли 1877 Райнш вазифаи роҳбари мактаби тиҷорат ва кишоварзии шаҳри Эрлангенро иҷро мекард. Ин муассиса ба омӯзиши донишҳои техникӣ, илмҳои табиӣ ва асосҳои фаъолияти кишоварзӣ машғул буд.<ref name="Darwin"/> Райнш дар баробари омӯзгорӣ корҳои илмӣ анҷом медод ва китобу мақолаҳои зиёде дар бораи кимиё, физика, гиёҳшиносӣ, кишоварзӣ ва истифодаи амалии илмҳои табиӣ менавишт. Ӯ 1 ноябри соли 1884 дар шаҳри Эрланген дар синни 75-солагӣ даргузашт.<ref name="DDB">{{cite web |url=https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116428333 |title=Edgar Hugo Emil Reinsch |publisher=Deutsche Digitale Bibliothek |language=de }}</ref> == Фаъолияти илмӣ == Фаъолияти илмии Райнш чанд соҳаи илмро дар бар мегирифт. Ӯ бештар бо таҳқиқоти кимиёвӣ маъруф буд, аммо ба омӯзиши таркиби растаниҳо, хосиятҳои хок, об ва масъалаҳои кишоварзӣ низ таваҷҷуҳ дошт. Дар асри XIX кимиё ба яке аз илмҳои муҳим барои рушди саноат, дорусозӣ ва тиб табдил меёфт. Усулҳои нави таҳлил ба олимон имкон медоданд, ки ҳатто миқдори ками баъзе моддаҳоро дар намунаҳои гуногун муайян кунанд. Яке аз самтҳои муҳими ин таҳқиқот муайян кардани моддаҳои заҳрнок буд. Райнш дар ҳамин соҳа усули таҳлилеро пешниҳод кард, ки баъдтар номи ӯро гирифт. === Озмоиши Райнш === {{Асосӣ|Озмоиши Райнш}} '''Озмоиши Райнш''' ({{lang-en|Reinsch test}}) усули кимиёвиест, ки соли 1841 барои ошкор кардани арсен пешниҳод шудааст. Дар асри XIX заҳролудшавӣ аз арсен яке аз масъалаҳои ҷиддии тиб ва таҳқиқоти судӣ ба шумор мерафт. Ин модда дар баъзе маҳсулоти саноатӣ ва заҳрҳо истифода мешуд, вале муайян кардани миқдори ками он дар боқимондаҳои ғизо ё намунаҳои биологӣ кори осон набуд. Соли 1836 кимиёшиноси бритониёӣ [[Ҷеймс Марш]] усули ҳассоси муайян кардани арсенро пешниҳод карда буд. Аммо иҷрои озмоиши Марш таҷҳизоти махсус ва маҳорати баланди лабораториро талаб мекард. Райнш соли 1841 усули нисбатан содатареро таҳия намуд, ки ба таъсири мутақобилаи арсен ва [[Мис|мис]] дар шароити муайяни кимиёвӣ асос меёфт.<ref name="ForensicHistory"/> ==== Тарзи кори озмоиш ==== Асоси озмоиш дар он аст, ки баъзе моддаҳо метавонанд дар сатҳи миси металлӣ қабати намоён ба вуҷуд оранд. Ҳангоми таҳлили намуна дар шароити мувофиқи лабораторӣ, мавҷудияти арсен метавонад боиси тағйир ёфтани ранги сатҳи мис шавад. Дар натиҷа рӯи мис қабати тира пайдо мешавад. Ин тағйирот ба таҳлилгар нишон медиҳад, ки дар намуна эҳтимол моддаи муайяне мавҷуд бошад, ки бо мис чунин таъсир мерасонад. Аммо танҳо тағйир ёфтани ранги мис далели қатъии мавҷудияти арсен нест. Зеро моддаҳои дигар, аз ҷумла [[Сурма]], [[Висмут]] ва [[Симоб]], низ метавонанд таъсири монанд ба вуҷуд оранд.<ref name="ForensicManual">{{cite web |url=https://www.nyc.gov/assets/ocme/downloads/pdf/MiscProcedures%20-%20H%20-%20Reinsch.pdf |title=Heavy Metals: Antimony, Arsenic, Bismuth, Mercury by Reinsch Test |publisher=Office of Chief Medical Examiner, City of New York |language=en }}</ref> Аз ин рӯ, озмоиши Райнш '''усули санҷиши пешакӣ''' ба ҳисоб меравад. Барои муайян кардани навъи дақиқи модда ва миқдори он санҷишҳои иловагӣ заруранд. ==== Аҳамияти озмоиш ==== Усули Райнш нисбат ба баъзе усулҳои пешина содатар ва зудтар буд. Онро барои санҷиши намунаҳои дорои моддаҳои органикӣ низ истифода бурдан мумкин буд. Ин хусусият барои заҳршиносии судӣ аҳамияти калон дошт, зеро таҳлилгарон аксар вақт бояд намунаҳои ғизо, моеъҳои бадан ё бофтаҳои биологиро месанҷиданд. Дар асри XIX озмоиши Райнш дар баробари озмоиши Марш ба яке аз усулҳои маъруфи муайян кардани арсен табдил ёфт.<ref name="ForensicHistory"/> Бо вуҷуди ин, усул маҳдудиятҳо дошт. Он на ҳама шаклҳои кимиёвии арсенро яксон ошкор мекард ва баъзе моддаҳои дигар метавонистанд натиҷаҳои монанд диҳанд. Имрӯз дар лабораторияҳои муосир барои муайян кардани металлҳои заҳрнок бештар аз усулҳои дақиқи дастгоҳӣ истифода мешавад. Бо вуҷуди ин, озмоиши Райнш дар таърихи кимиёи таҳлилӣ ва заҳршиносӣ ҷойгоҳи муҳим дорад.<ref name="ForensicManual"/> == Ҷудо кардани катехол == Соли 1839 Райнш яке аз аввалинҳо шуда пайвасти органикии '''[[Катехол|катехол]]''' ({{lang-en|catechol}})-ро ҳосил кард. Катехол, ки онро пирокатехол низ меноманд, моддаи органикии дорои формулаи кимиёвии C₆H₄(OH)₂ мебошад. Он ба гурӯҳи [[Фенолҳо|фенолҳо]] мансуб аст. Райнш ин моддаро ҳангоми омӯзиши пайвастҳои аз растаниҳо гирифташуда ҳосил намуд. Ӯ аз моддаи катехин истифода кард, ки дар маҳсулоти растании маъруф ба ''catechu'' мавҷуд буд. Ҳангоми гарм кардани ин мавод ва таҷзияи баъзе пайвастҳои органикӣ моддаи нав ҳосил гардид. Райнш онро бо номи олмонии ''Brenz-Katechusäure'' тавсиф кард.<ref name="Catechol"/> Баъдтар олимон сохтори кимиёвии ин моддаро дақиқтар омӯхтанд ва барои он номи катехолро қабул карданд. Имрӯз катехол дар кимиёи органикӣ аҳамияти калон дорад. Он ҳамчун моддаи ибтидоӣ барои ҳосил кардани пайвастҳои дигар ва омӯзиши равандҳои кимиёвӣ истифода мешавад. Сохтори катехол инчунин дар баъзе моддаҳои муҳими биологӣ, аз ҷумла [[Катехоламинҳо|катехоламинҳо]], дида мешавад.<ref name="Catechol"/> == Таҳқиқоти гиёҳшиносӣ == Ҳюго Райнш ба омӯзиши растаниҳо ва таркиби кимиёвии онҳо низ машғул буд. Ӯ дар асарҳои худ растаниҳоро на танҳо аз ҷиҳати шакл ва таснифот, балки аз рӯи таркиби кимиёвӣ ва истифодаи онҳо дар дорусозӣ ва кишоварзӣ меомӯхт. Яке аз самтҳои таҳқиқоти ӯ омӯзиши решаи растании хушбӯйе буд, ки дар адабиёти дорусозии аврупоӣ бо номи ''Radix Sumbulus'' ё ''Moschuswurzel'' шинохта мешуд. Соли 1843 Райнш мақолае бо номи ''Chemische Untersuchung der Radix Sumbulus oder Moschuswurzel'' («Таҳқиқи кимиёвии решаи сумбул ё решаи мушкбӯй»)-ро нашр кард. Дар ин таҳқиқот ӯ ба омӯзиши таркиби кимиёвии маводи растанӣ машғул шуд. Баъдтар низ дар бораи ҳамин мавод чанд мақолаи дигар нашр кард.<ref name="SumbulResearch">{{cite journal |last=Reinsch |first=Hugo |title=Chemische Untersuchung der Radix Sumbulus oder Moschuswurzel |journal=Jahrbücher für practische Pharmacie und verwandte Fächer |volume=6 |pages=297–310 |year=1843 |language=de }}</ref> === Тавсифи ''Sumbulus moschatus'' === Яке аз саҳмҳои Райнш дар [[Номгузории илмӣ|номгузории илмии растаниҳо]] ба намуди ''[[Ferula moschata]]'' алоқаманд аст. Соли 1846 Райнш номи илмии '''''Sumbulus moschatus'''''-ро нашр кард. Ин ном дар ҷилди 13-уми маҷаллаи ''Jahrbuch für practische Pharmacie und verwandte Fächer'', саҳифаи 69, омадааст.<ref name="IPNI">{{cite web |url=https://www.ipni.org/n/849234-1 |title=Sumbulus moschatus H.Reinsch |publisher=International Plant Names Index |language=en }}</ref> Дар таснифоти имрӯза ин растанӣ ба ҷинси ''[[Ферула|Ferula]]'' мансуб аст ва номи қабулшудаи он '''''Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.''''' мебошад. Ин номро ботаник [[Борис Козо-Полянский]] соли 1926 ҳангоми ҷой додани намуд ба ҷинси ''Ferula'' ба вуҷуд овард. Дар ин ном: * ''Ferula'' — номи ҷинси растанӣ; * ''moschata'' — эпитети намудӣ, ки ба бӯи мушкмонанди растанӣ ишора мекунад; * ''H.Reinsch'' — ихтисораи номи Ҳюго Райнш, муаллифи номи аввалия; * ''Koso-Pol.'' — ихтисораи номи Козо-Полянский, ки намудро ба ҷинси дигар гузаронд. Қавсҳо дар номи ''Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.'' нишон медиҳанд, ки Райнш аввал ин намудро таҳти номи ҷинси дигар тавсиф карда буд.<ref name="Kew"/> Растании мазкур дар Осиёи Марказӣ, аз ҷумла дар Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қирғизистон ва қисматҳои ғарбии Шинҷон, мерӯяд. Он ба оилаи [[Чатргулҳо]] (''Apiaceae'') мансуб буда, бо бӯи хоси решааш шинохта мешавад. Дар баъзе манбаъҳои дорусозии таърихӣ решаи он бо номи сумбул ё решаи мушкбӯй зикр шудааст.<ref name="Kew"/> === Ихтисораи ботаникии муаллиф === Дар [[Ботаника|ботаника]] барои нишон додани шахсе, ки номи илмии растаниро нашр кардааст, аз ихтисораи муқарраршудаи номи муаллиф истифода мебаранд. Ихтисораи ботаникии Ҳюго Райнш '''H.Reinsch''' мебошад. Ин ихтисора дар [[Феҳристи байналмилалии номҳои растаниҳо]] (''International Plant Names Index'', IPNI) сабт шудааст. Он ба муҳаққиқон имкон медиҳад, ки ҳангоми хондани номи илмии растанӣ муаллифи номро муайян кунанд.<ref name="IPNI"/> == Таҳқиқоти кишоварзӣ ва таълим == Райнш дар баробари кимиё ва гиёҳшиносӣ ба масъалаҳои кишоварзӣ низ таваҷҷуҳи зиёд дошт. Ӯ дар асарҳои худ таркиби хок, таъсири нуриҳои органикӣ, аҳамияти об ва ҳаво барои растаниҳо ва дигар масъалаҳои марбут ба парвариши зироатҳоро баррасӣ кардааст. Соли 1852 китоби ''Über die Wirkungen des Düngers insbesondere des Humus'' («Дар бораи таъсири нуриҳо, махсусан гумус»)-ро нашр кард. Дар он масъалаи таъсири моддаҳои органикии хок ба нашъунамои растаниҳо баррасӣ шудааст. Соли 1867 асари ''Über die Bodenverbesserung als Grundlage der Landwirthschaft'' («Дар бораи беҳтар кардани хок ҳамчун асоси кишоварзӣ»)-ро нашр кард. Соли 1868 низ китобе дар бораи аҳамияти об барои зиндагии растаниҳо ба табъ расонд. Ин асарҳо нишон медиҳанд, ки Райнш кӯшиш мекард донишҳои кимиёвӣ ва табиатшиносиро барои ҳалли масъалаҳои амалии кишоварзӣ истифода барад.<ref name="DDB"/> Ӯ инчунин китобҳои дарсӣ барои мактабҳои техникӣ ва муассисаҳои таълимӣ навиштааст. Асарҳои ӯ ба кимиё, таърихи табиат, технология ва омӯзиши амалии илмҳои табиӣ бахшида шудаанд. == Осори илмӣ == Ҳюго Райнш дар тӯли фаъолияти худ китобҳо ва мақолаҳои зиёде нашр кардааст. Аз муҳимтарини онҳо инҳо мебошанд: * '''1839''' — ''Ueber die wahrscheinliche Zusammensetzung der chemischen Grundstoffe'' («Дар бораи таркиби эҳтимолии унсурҳои кимиёвӣ»). * '''1841''' — ''Versuch einer neuen Erklärungsweise der electrischen Erscheinungen'' («Кӯшише барои шарҳи нави падидаҳои барқӣ»). * '''1841''' — ''Über das Verhalten des metallischen Kupfers zu einigen Metalllösungen'' («Дар бораи таъсири мутақобилаи миси металлӣ бо баъзе маҳлулҳои металлӣ»). * '''1843''' — ''Das Arsenik'' («Арсен»), асаре дар бораи хосиятҳо, истифода, хатарҳо ва усулҳои муайян кардани арсен. * '''1843''' — ''Chemische Untersuchung der Radix Sumbulus oder Moschuswurzel'' («Таҳқиқи кимиёвии решаи сумбул ё решаи мушкбӯй»). * '''1852''' — ''Über die Wirkungen des Düngers insbesondere des Humus'' («Дар бораи таъсири нуриҳо, махсусан гумус»). * '''1854''' — ''Grundriß der Chemie für den Unterricht an technischen Lehranstalten'' («Асосҳои кимиё барои таълим дар муассисаҳои техникӣ»). * '''1855''' — ''Taschenbuch der Flora von Deutschland'' («Дастури мухтасари набототи Олмон»). * '''1859''' — ''Lehrbuch der Naturgeschichte für Schulen'' («Китоби дарсии таърихи табиат барои мактабҳо»). * '''1867''' — ''Über die Bodenverbesserung als Grundlage der Landwirthschaft'' («Дар бораи беҳтар кардани хок ҳамчун асоси кишоварзӣ»). * '''1868''' — ''Das Wasser und seine Bedeutung für das Leben der Pflanze'' («Об ва аҳамияти он барои зиндагии растаниҳо»). Нусхаҳои рақамии бисёре аз ин асарҳо дар китобхонаҳои Олмон ва дигар китобхонаҳои Аврупо нигоҳ дошта мешаванд.<ref name="DDB"/><ref name="Books">{{cite web |url=https://www.e-rara.ch/search/quick?query=Edgar%20Hugo%20Emil%20Reinsch |title=Works by Edgar Hugo Emil Reinsch |publisher=e-rara.ch — Swiss Digital Library |language=de }}</ref> == Мероси илмӣ == Ҳюго Райнш дар таърихи кимиёи асри XIX бештар бо озмоиши муайян кардани арсен шинохта мешавад. Таҳияи ин усул дар даврае сурат гирифт, ки ташхиси кимиёвии заҳрҳо ба яке аз воситаҳои муҳими таҳқиқоти тиббию судӣ табдил меёфт. Аҳамияти озмоиши Райнш дар он буд, ки муайян кардани баъзе моддаҳои заҳрнокро нисбат ба усулҳои мураккабтари пешина дастрастар кард. Номи ӯ дар манбаъҳои таърихии заҳршиносӣ, аз ҷумла дар маводи марбут ба таҳқиқоти асри XIX, зикр мешавад. Дар шарҳҳои илмии [[Лоиҳаи мукотибаи Чарлз Дарвин]] низ номи Райнш оварда шудааст. Дар номаи 30 октябри соли 1860, ки [[Эдвард Кресӣ]] ба [[Чарлз Дарвин]] фиристода буд, масъалаҳои ҳассосияти усулҳои кимиёвии муайян кардани заҳрҳо баррасӣ шудаанд. Муҳаррирони лоиҳа дар тавзеҳоти нома ба корҳои Райнш оид ба муайян кардани арсен ишора мекунанд.<ref name="DarwinLetter">{{cite web |url=https://www.darwinproject.ac.uk/view/letters/DCP-LETT-2968 |title=From Edward Cresy, 30 October 1860 |publisher=Darwin Correspondence Project |language=en }}</ref> Дар гиёҳшиносӣ низ номи ӯ боқӣ мондааст. Ихтисораи ''H.Reinsch'' ҳанӯз дар номи илмии баъзе растаниҳо, аз ҷумла ''Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.'', истифода мешавад. Ҳамин тавр, мероси илмии Райнш ҳам дар таърихи таҳлили кимиёвии моддаҳои заҳрнок ва ҳам дар номгузории илмии растаниҳо нигоҳ дошта шудааст. == Инчуние нигаред == * [[Борис Козо-Полянский]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Кимиёшиносони Олмон]] [[Гурӯҳ:Гиёҳшиносони Олмон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1809]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1884]] 9o7g0ojgrmzj75cp32bl1fpka0yvswr 0 334673 1492240 1492239 2026-11-04T12:03:53Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Инкубатор:]] to [[Кими Антонелли]] 1492239 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' (25 августи соли 2006, шаҳри Болония) — мъруф бо номи '''Ки́ми Антоне́лли'''  — ронандаи пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар мусобиқаҳои «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}</ref>» гузашт. Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}</ref>. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст). Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад. Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт. Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд. Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}</ref>» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард. Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» мебошад. == '''Тарҷумаи ҳол''' == '''Картинг''' Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид. Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст: - Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60); - Ҷоми зимистонаи South Garda; - Ҷоми қаҳрамонҳои WSK; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series. Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид. '''Формула-4 '''Формула-4-и Италия''' '''Соли 2021''' Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баргузор шуд, баромад кард. Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд]. Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард. Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт. Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард. Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд. '''Формула-2''' Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро сарфи назар намуд. Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард. '''Формула-1''' Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид. Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард. '''2025''' Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд. Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард. Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард. Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд. Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}</ref>», аз мусобиқа хориҷ шуд. Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад. Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард. == '''Ҳаёти шахсӣ''' == Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад. Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}</ref> яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд. Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст. {{ПБ|}} == '''Сарчашмаҳо''' == [[Гурӯҳ:]] Ронандагони «Формула-1», ки дар ҳайати дастаи «Mercedes» баромад кардаанд. p2mz686oiznelse5bzi6d759d78hhdz 1492400 1492240 2026-11-05T08:43:06Z Умар Ганиев 164088 1492400 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' (25 августи соли 2006, шаҳри Болония) — мъруф бо номи '''Ки́ми Антоне́лли'''  — ронандаи пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар мусобиқаҳои «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}</ref>» гузашт. Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}</ref>. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст). Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад. Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт. Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд. Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}</ref>» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард. Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» мебошад. == '''Тарҷумаи ҳол''' == '''Картинг''' Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид. Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст: - Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60); - Ҷоми зимистонаи South Garda; - Ҷоми қаҳрамонҳои WSK; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series. Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид. '''Формула-4 '''Формула-4-и Италия''' '''Соли 2021''' Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баргузор шуд, баромад кард. Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд]. Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард. Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт. Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард. Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд. '''Формула-2''' Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро сарфи назар намуд. Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард. '''Формула-1''' Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид. Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард. '''2025''' Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд. Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард. Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард. Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд. Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}</ref>», аз мусобиқа хориҷ шуд. Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад. Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард. == '''Ҳаёти шахсӣ''' == Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад. Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}</ref> яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд. Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст. {{ПБ|}} == '''Эзоҳ''' == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:]]Чемпионҳои Формула-1 h9yxla7ofpe0fkgu4qhu1p01zt65ipa 1492401 1492400 2026-11-05T08:47:23Z Умар Ганиев 164088 1492401 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' (25 августи соли 2006, шаҳри Болония) — мъруф бо номи '''Ки́ми Антоне́лли'''  — ронандаи пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар мусобиқаҳои «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}</ref>» гузашт. Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}</ref>. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст). Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад. Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт. Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд. Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}</ref>» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард. Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» мебошад. == '''Тарҷумаи ҳол''' == '''Картинг''' Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид. Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст: - Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60); - Ҷоми зимистонаи South Garda; - Ҷоми қаҳрамонҳои WSK; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series. Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид. '''Формула-4 '''Формула-4-и Италия''' '''Соли 2021''' Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баргузор шуд, баромад кард. Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд]. Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард. Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт. Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард. Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд. '''Формула-2''' Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро сарфи назар намуд. Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард. '''Формула-1''' Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид. Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард. '''2025''' Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд. Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард. Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард. Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд. Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}</ref>», аз мусобиқа хориҷ шуд. Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад. Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард. == '''Ҳаёти шахсӣ''' == Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад. Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}</ref> яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд. Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст. {{ПБ|}} == '''Эзоҳ''' == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Чемпионҳои Формула-1]] bl6m17it0ax7c4urh79ngixyfim4mrf 1492402 1492401 2026-11-05T08:49:11Z Умар Ганиев 164088 1492402 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' (25 августи соли 2006, шаҳри Болония) — мъруф бо номи '''Ки́ми Антоне́лли'''  — ронандаи пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар мусобиқаҳои «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}</ref>» гузашт. Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}</ref>. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст). Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад. Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт. Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд. Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}</ref>» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард. Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» мебошад. == '''Тарҷумаи ҳол''' == '''Картинг''' Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид. Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст: - Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60); - Ҷоми зимистонаи South Garda; - Ҷоми қаҳрамонҳои WSK; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series. Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид. '''Формула-4 '''Формула-4-и Италия''' '''Соли 2021''' Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баргузор шуд, баромад кард. Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд]. Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард. Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт. Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард. Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд. '''Формула-2''' Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро сарфи назар намуд. Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард. '''Формула-1''' Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид. Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард. '''2025''' Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд. Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард. Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард. Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд. Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}</ref>», аз мусобиқа хориҷ шуд. Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад. Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард. == '''Ҳаёти шахсӣ''' == Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад. Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}</ref> яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд. Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст. {{ПБ|}} == '''Эзоҳ''' == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Таваллудшудагон дар 25 август Таваллудшудагон дар соли 2006 Таваллудшудагон дар Болония Шахсиятҳо аз рӯи алифбо Варзишгарон аз рӯи алифбо]] 0e0mzjzxy359pm3g5oz20226pdb51ei 0 334688 1492280 1492168 2026-11-04T16:02:14Z Zosya95 54344 1492280 wikitext text/x-wiki {{Мардум |ном = Шведҳо |номи аслӣ = {{lang-sv|Svenskar}} |парчам = Flag of Sweden.svg |андозаи парчам = 80 |зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]] |нишон = Great coat of arms of Sweden.svg |андозаи нишон = 80 |зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]] |тасвир = Map of the Swedish Diaspora in the World.svg |андозаи тасвир = 280px |зернависи тасвир = Паҳншавии шведҳо дар ҷаҳон |минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}} |аҳолии таърихӣ1 = ~7–8 миллион |манбаи таърихӣ1 = |минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Дания}} |аҳолии таърихӣ2 = 16 620 |манбаи таърихӣ2 = <ref>{{cite web |url=https://www.statistikbanken.dk/ |title=Statistikbanken |publisher=Statistics Denmark |access-date=15 May 2020 }}</ref> |минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Финландия}} |аҳолии таърихӣ3 = 7 816 |манбаи таърихӣ3 = <ref>{{cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rg.px/ |title=Population by Region, Nationality, Age, Sex and Year |publisher=Statistics Finland |access-date=12 January 2026 }}</ref> |минтақаи таърихӣ4 = {{парчамбандӣ|Эстония}} |аҳолии таърихӣ4 = 811 (2021) |манбаи таърихӣ4 = <ref>{{cite web |url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL21428 |title=Population and Housing Census 2021 |publisher=Statistics Estonia }}</ref> |минтақаи таърихӣ5 = {{парчамбандӣ|Украина}} |аҳолии таърихӣ5 = ~200 (2022) |манбаи таърихӣ5 = <ref>{{cite thesis |last=Malitska |first=Julia |title=Negotiating Imperial Rule: Colonists and Marriage in the Nineteenth-century Black Sea Steppe |publisher=Södertörn University |year=2017 |url=https://sh.diva-portal.org/smash/get/diva2:1092923/FULLTEXT01.pdf }}</ref> |минтақа1 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}} |аҳолӣ1 = 4 347 703 (2013) |манбаъ1 = |минтақа2 = {{парчамбандӣ|Канада}} |аҳолӣ2 = 341 845 (2011) |манбаъ2 = <ref name="Canada2011">{{cite web |url=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/index-eng.cfm |title=2011 National Household Survey: Data tables |publisher=Statistics Canada |date=8 May 2013 }}</ref> |минтақа6 = {{парчамбандӣ|Британияи Кабир}} |аҳолӣ6 = ~100 000 |манбаъ6 = <ref>{{cite web |url=https://londonsvenskar.com/about-us/ |title=About us |website=LondonSwedes |access-date=23 December 2016 }}</ref> |минтақа7 = {{парчамбандӣ|Норвегия}} |аҳолӣ7 = 36 887–90 000 |манбаъ7 = <ref>[https://www.ssb.no/statistikkbanken Statistics Norway — Statistikkbanken]</ref> |минтақа8 = {{парчамбандӣ|Австралия}} |аҳолӣ8 = 46 699 (2021) |манбаъ8 = <ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/2407_AUS |title=2021 Census — Swedish Ancestry |publisher=Australian Bureau of Statistics }}</ref> |минтақа9 = {{парчамбандӣ|Фаронса}} |аҳолӣ9 = 30 000 |манбаъ9 = <ref>{{cite web |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/suede/relations-bilaterales/ |title=Relations bilatérales entre la Suède et la France |publisher=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=4 January 2023 }}</ref> |минтақа10 = {{парчамбандӣ|Олмон}} |аҳолӣ10 = 23 000 |манбаъ10 = <ref>{{cite web |url=http://www.utlandsjobb.nu/landsfakta/fakta-om-tyskland/ |title=Fakta om Tyskland |website=Utlandsjobb.nu |access-date=23 December 2016 }}</ref> |минтақа11 = {{парчамбандӣ|Испания}} |аҳолӣ11 = 20 385 |манбаъ11 = <ref>{{cite web |url=https://www.ine.es/ |title=Estadísticas de población |publisher=Instituto Nacional de Estadística }}</ref> |минтақа13 = {{парчамбандӣ|Таиланд}} |аҳолӣ13 = 15 000 |манбаъ13 = <ref>{{cite news |last=Jariyasombat |first=Peerawat |title=Little Stockholm rising in Hua Hin |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1195557/little-stockholm-rising-in-hua-hin |newspaper=Bangkok Post |date=9 February 2017 }}</ref> |минтақа14 = {{парчамбандӣ|Португалия}} |аҳолӣ14 = 8 000 |манбаъ14 = <ref>{{cite web |url=https://sefstat.sef.pt/Docs/Rifa2020.pdf |title=Relatório de Imigração, Fronteiras e Asilo 2020 |publisher=Serviço de Estrangeiros e Fronteiras }}</ref> |минтақа16 = {{парчамбандӣ|Русия}} |аҳолӣ16 = 7 400 |манбаъ16 = <ref name="JoshuaProject">{{cite web |url=https://joshuaproject.net/people_groups/15148 |title=Swedish People |website=Joshua Project |access-date=10 August 2020 }}</ref> |минтақа17 = {{парчамбандӣ|Швейтсария}} |аҳолӣ17 = 6 800 |манбаъ17 = <ref name="JoshuaProject"/> |минтақа18 = {{парчамбандӣ|Белгия}} |аҳолӣ18 = 4 600 |манбаъ18 = <ref name="JoshuaProject"/> |минтақа19 = {{парчамбандӣ|Нидерланд}} |аҳолӣ19 = 4 000 |манбаъ19 = <ref name="JoshuaProject"/> |минтақа20 = {{парчамбандӣ|Италия}} |аҳолӣ20 = 3 233 |манбаъ20 = <ref>{{cite web |url=https://www.tuttitalia.it/statistiche/cittadini-stranieri/svezia/ |title=Cittadini svedesi in Italia |website=Tuttitalia.it |access-date=15 May 2020 }}</ref> |минтақа21 = {{парчамбандӣ|Лаҳистон}} |аҳолӣ21 = 2 560 |манбаъ21 = <ref>{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20190809205152/https://www.wiadomosci.onet.pl/swiat/czy-szwedzi-uciekaja-do-polski-dane-i-statystki-urzedow/90x3qqh.amp/ |title=Czy Szwedzi uciekają do Polski? |website=Onet }}</ref> |минтақа22 = {{парчамбандӣ|Туркия}} |аҳолӣ22 = 2 500 |манбаъ22 = <ref name="JoshuaProject"/> |минтақа23 = {{парчамбандӣ|Юнон}} |аҳолӣ23 = 2 300 |манбаъ23 = <ref name="JoshuaProject"/> |минтақа24 = {{парчамбандӣ|Австрия}} |аҳолӣ24 = 2 000 |манбаъ24 = <ref name="JoshuaProject"/> |минтақа25 = {{парчамбандӣ|Ҷопон}} |аҳолӣ25 = 1 971 (2024) |манбаъ25 = <ref>{{cite web |url=https://www.e-stat.go.jp/ |title=2024年末在留外国人統計 |publisher=Statistics Bureau of Japan |date=11 July 2025 }}</ref> |минтақа26 = {{парчамбандӣ|Зеландияи Нав}} |аҳолӣ26 = 1 911 (2018) |манбаъ26 = <ref>{{cite web |url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/swedish |title=2018 Census ethnic group summaries: Swedish |publisher=Stats NZ }}</ref> |минтақа27 = {{парчамбандӣ|Ирландия}} |аҳолӣ27 = 1 800 |манбаъ27 = <ref name="JoshuaProject"/> |минтақа28 = {{парчамбандӣ|Люксембург}} |аҳолӣ28 = 1 600 |манбаъ28 = <ref name="JoshuaProject"/> |минтақа29 = {{парчамбандӣ|Кореяи Ҷанубӣ}} |аҳолӣ29 = 1 420 (2024) |манбаъ29 = <ref>{{cite web |url=https://www.immigration.go.kr/immigration/1569/subview.do |title=2024년 9월 출입국외국인정책 통계월보 |publisher=Korea Immigration Service |date=21 October 2024 }}</ref> |забон = [[Забони шведӣ]] |динҳо = Асосан [[Масеҳияти лютеранӣ|масеҳияти лютеранӣ]], аз ҷумла [[Калисои Шветсия]]<ref>{{cite web |url=https://www.svenskakyrkan.se/statistik |title=Statistik |publisher=Svenska kyrkan }}</ref> |ҷузъе аз = [[Халқҳои германӣ|Халқҳои германии шимолӣ]] |халқҳои наздик = {{hlist|[[Норвегиҳо]]| [[Даниягиҳо]]}} |пайдоиш = [[Скандинавия]] }} '''Шведҳо''' ({{lang-sv|svenskar}}) — [[халқ]]и [[Скандинавия|скандинавӣ]] ва яке аз халқҳои [[Аврупои Шимолӣ]] мебошанд, ки таърихан дар сарзамини имрӯзаи [[Шветсия]] ташаккул ёфтаанд. Онҳоро пеш аз ҳама таърих, [[забони шведӣ]] ва мероси фарҳангии муштарак ба ҳам мепайвандад. Бештари шведҳо дар Шветсия зиндагӣ мекунанд, аммо ҷомеаҳои шведӣ дар кишварҳои дигар низ вуҷуд доранд.<ref name="norden">[https://www.norden.org/en/information/facts-about-sweden Nordic Co-operation. «Facts about Sweden».]</ref><ref name="museum-vikings">[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/who-were-the-vikings/ Swedish History Museum. «Who were the Vikings?»]</ref> Вожаи «швед» метавонад ҳам ба шахси мансуб ба халқи швед ва ҳам, дар маънои шаҳрвандӣ, ба сокини дорои шаҳрвандии Шветсия ишора кунад. Ин ду мафҳум яксон нестанд: дар Шветсия, ғайр аз шведҳо, [[Саамиҳо|саамиҳо]], финҳои Шветсия ва намояндагони халқҳои дигар низ зиндагӣ мекунанд. Аз ин рӯ, ҳамаи шаҳрвандони кишварро аз рӯи асли қавмӣ швед ҳисобидан дуруст нест.<ref name="minorities">[https://www.government.se/government-policy/national-minorities-and-minority-languages/swedens-work-with-national-minorities/ Government Offices of Sweden. «Sweden’s work with national minorities».]</ref> == Ном == Номи шведии ин халқ ''svenskar'' ва шакли танҳоии он ''svensk'' мебошад. Ин калимаҳо бо номи қадимии ''свеар'' (''svear'') алоқаманданд. Свеарҳо яке аз гурӯҳҳои аҳолии қадими қисмати марказию шарқии Шветсияи имрӯзаро ташкил медоданд. Нависандаи румӣ [[Тасит]] дар асри I милодӣ аз гурӯҳе бо номи ''Suiones'' ёд кардааст, ки онро маъмулан бо свеарҳо алоқаманд медонанд. Аммо маъно ва ҳудуди чунин номҳои қадимӣ ҳамеша бо мафҳуми имрӯзаи миллат мувофиқат намекарданд.<ref name="saob">[https://svenska.se/?activeTab=saob&exactMatch=true&homografNr=0&id=9696755&q=svea-rike Svenska Akademiens ordbok. «Svear».]</ref><ref name="museum-vikings" /> == Пайдоиш ва таърих == === Давраҳои қадим === Одамон ҳазорон сол пеш дар қаламрави Шветсияи имрӯза зиндагӣ мекарданд. Аввалин сокинон бештар ба шикор, моҳидорӣ ва ҷамъоварии ғизо машғул буданд. Баъдтар кишоварзӣ, чорводорӣ ва деҳаҳои доимӣ пайдо шуданд. Дар тӯли асрҳо дар минтақа гурӯҳҳои гуногуни аҳолӣ зиндагӣ мекарданд ва бо ҳам робита доштанд.<ref name="history">[https://d3bwu0f92zgi29.cloudfront.net/culture/history/history-of-sweden Swedish Institute. «History of Sweden».]</ref> Дар сарчашмаҳои таърихӣ аз ''свеарҳо'' ва ''гётҳо'' (''götar'') ёд мешавад. Онҳо дар минтақаҳои гуногуни сарзамине мезистанд, ки баъдтар ба Шветсия табдил ёфт. Пайдоиши шведҳои имрӯзаро ба як қабила ё як гурӯҳи қадимӣ маҳдуд кардан мумкин нест, зеро ин халқ дар натиҷаи равандҳои тӯлонии таърихӣ ва омезиши ҷомеаҳои гуногун ташаккул ёфтааст.<ref name="museum-vikings" /><ref name="museum-kingdom">[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/when-sweden-became-sweden/ Swedish History Museum. «When Sweden became Sweden».]</ref> === Давраи викингҳо === Тақрибан аз асри VIII то XI дар Скандинавия [[Давраи викингҳо]] идома дошт. Баъзе сокинони сарзамини Шветсияи имрӯза бо киштиҳо ба минтақаҳои дигари Аврупо мерафтанд. Онҳо бо тиҷорат, сафарҳои баҳрӣ ва баъзан ғоратгарӣ машғул мешуданд. Роҳҳои тиҷоратии шарқӣ онҳоро аз тариқи дарёҳои Аврупои Шарқӣ то [[Баҳри Сиёҳ]], [[Империяи Византия]] ва сарзаминҳои мусулмоннишин мерасонданд.<ref name="history" /> Вале на ҳамаи сокинони он давра викинг буданд. Аксари мардум дар деҳаҳо зиндагӣ карда, ба кишоварзӣ ва ҳунармандӣ машғул мешуданд. Ба гуфтаи [[Осорхонаи таърихи Шветсия]], викингҳо халқи алоҳида набуданд ва дар он замон давлати Шветсия ба шакли имрӯза ҳанӯз вуҷуд надошт.<ref name="museum-vikings" /> === Ташаккули давлат === Дар асрҳои XI–XIII мулкҳо ва минтақаҳои гуногун тадриҷан зери ҳокимияти подшоҳони муштарак муттаҳид шуданд. Ҳамзамон [[масеҳият]] паҳн гардид ва сохтори давлатӣ мустаҳкам шуд. Аммо ин раванд дар як сол ё бо фаъолияти як подшоҳ анҷом наёфт.<ref name="museum-kingdom" /> Соли 1397 Шветсия, [[Дания]] ва [[Норвегия]] ба [[Иттиҳоди Калмар]] ҳамроҳ шуданд. Пас аз низоъҳои тӯлонӣ, соли 1523 [[Густав I Ваза]] подшоҳи Шветсия интихоб гардид ва иттиҳод барои Шветсия поён ёфт. Дар замони ӯ ҳокимияти шоҳӣ мустаҳкам шуд ва [[Ислоҳоти протестантӣ]] дар кишвар оғоз ёфт.<ref name="history" /> Дар асри XVII Шветсия ба яке аз давлатҳои пурқудрати Аврупои Шимолӣ табдил ёфт. Он дар ҷангҳои бузурги Аврупо ширкат карда, заминҳоеро дар соҳилҳои [[Баҳри Балтика]] зери назорат гирифт. Аммо баъди шикаст дар [[Ҷанги бузурги шимолӣ]] (1700–1721) қисми зиёди ин қаламравҳоро аз даст дод. Соли 1809 [[Финландия]], ки чандин аср қисми давлати Шветсия буд, ба зери ҳокимияти [[Империяи Русия]] гузашт.<ref name="history" /> === Асрҳои XIX ва XX === Дар асри XIX қисми зиёди шведҳо ҳанӯз дар деҳот зиндагӣ мекарданд. Камбизоатӣ, мушкилоти кишоварзӣ ва ҷустуҷӯи зиндагии беҳтар боис шуданд, ки бисёриҳо ба [[Амрикои Шимолӣ]] муҳоҷират кунанд. Аз миёнаҳои асри XIX то соли 1930 тақрибан 1,5 миллион нафар аз Шветсия ба хориҷ кӯчиданд. Бештари муҳоҷирон ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] рафтанд.<ref name="history" /> Бо рушди саноат, шаҳрҳо калон шуданд ва зиндагии мардум тағйир ёфт. Дар асри XX ҳуқуқи интихобот васеъ гардид, низоми ҳифзи иҷтимоӣ рушд кард ва Шветсия ба кишвари саноатии пешрафта табдил ёфт.<ref name="history" /> Дар [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]] Шветсия расман бетараф буд ва аз ишғоли низомӣ эмин монд. Бо вуҷуди ин, давлат бо Олмони фашистӣ тиҷорат мекард ва ба гузариши баъзе нерӯҳои олмонӣ аз қаламраваш иҷозат дода буд. Дар айни замон, Шветсия ба гурезагон, аз ҷумла яҳудиён аз кишварҳои ишғолшуда, паноҳ дод.<ref name="ww2">[https://www.archives.gov/research/holocaust/finding-aid/civilian/rg-84-sweden.html National Archives (United States). «Sweden: State Department and Foreign Affairs Records».]</ref> Шветсия соли 1995 ба [[Иттиҳоди Аврупо]] ва 7 марти соли 2024 ба [[НАТО]] пайваст. Ин рӯйдодҳо ба таърихи давлати Шветсия тааллуқ доранд ва набояд бо таърихи худи халқи швед яксон дониста шаванд.<ref name="nato">[https://www.government.se/press-releases/2024/03/sweden-is-a-nato-member/ Government Offices of Sweden. «Sweden is a NATO member», 7 марти 2024.]</ref><ref name="history" /> == Забон == Забони асосии шведҳо [[забони шведӣ]] аст. Он ба шохаи [[Забонҳои германии шимолӣ|забонҳои германии шимолӣ]] дохил шуда, бо забонҳои [[забони норвегӣ|норвегӣ]] ва [[забони даниягӣ|даниягӣ]] хешовандии наздик дорад. Забони шведӣ дар Шветсия забони расмӣ буда, дар [[Финландия]] низ яке аз ду забони миллии кишвар мебошад.<ref name="norden" /><ref name="finland-swedes">[https://www.svenskfinland.fi/ Svenskfinland. «A guide to the Swedish-speaking population of Finland».]</ref> Дар худи Шветсия лаҳҷаҳои гуногуни шведӣ мавҷуданд. Гуфтори минтақаҳои ҷанубӣ, марказӣ ва шимолӣ аз ҷиҳати талаффуз ва баъзе калимаҳо фарқ мекунад. Дар баробари ин, дар Шветсия забонҳои ақаллиятҳои миллӣ, аз ҷумла финӣ, сомӣ, меянкиели, ромонӣ ва идишӣ низ ҳифз мешаванд.<ref name="minorities" /> == Фарҳанг ва анъанаҳо == Фарҳанги шведҳо дар тӯли асрҳо зери таъсири зиндагии деҳот, иқлими шимолӣ, масеҳият, муносибат бо кишварҳои ҳамсоя ва тағйироти ҷомеаи муосир шакл гирифтааст. Он ҳам анъанаҳои қадимӣ ва ҳам адабиёт, мусиқӣ, кино ва дигар шаклҳои фарҳанги имрӯзаро дар бар мегирад.<ref name="culture">[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/culture/ Visit Sweden. «Swedish culture».]</ref> [[Акс:Maypole erection valje 4.jpg|thumb|Ҷашни миёнаи тобистон дар Шветсия: бардоштани сутуни бо баргу гул ороёфта.]] Яке аз ҷашнҳои машҳури шведҳо '''[[Мидсоммар]]''' — ҷашни миёнаи тобистон аст, ки дар охири моҳи июн баргузор мешавад. Дар ин рӯз мардум бо хонавода ва дӯстон ҷамъ меоянд, гулчанбар месозанд ва дар гирди сутуни бо баргу гул ороёфта суруду рақс мекунанд. Аз хӯрокҳои маъмули ҷашн моҳии маринадшуда, картошкаи нав ва қулфинай мебошанд.<ref name="midsummer">[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/midsummer-tradition/midsummer/ Visit Sweden. «Midsummer in Sweden – a cherished tradition».]</ref> Рӯзи 13 декабр дар Шветсия '''[[Рӯзи Люсия]]''' ҷашн гирифта мешавад. Дар ин маросим, ки ба фасли торики зимистон рост меояд, кӯдакон ва калонсолон бо либосҳои сафед суруд мехонанд ва чароғ ё шамъ мебардоранд. Ин ҷашн рамзи рӯшноӣ дар рӯзҳои кӯтоҳи зимистон дониста мешавад.<ref name="lucia">[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/christmas/lucia/ Visit Sweden. «Lucia – bearer of light, hymns and Swedish treats».]</ref> Дар зиндагии рӯзмарра расми '''[[Фика (анъана)|фика]]''' низ маъруф аст. Фика ба маънои танаффуси кӯтоҳ барои нӯшидани қаҳва ё чой, аксаран бо ширинӣ ва суҳбат бо дигарон, истифода мешавад. Ин одат ҳам дар хона ва ҳам дар ҷойи кор дида мешавад.<ref name="norden" /> Дар миёни намояндагони машҳури фарҳанги шведӣ нависанда [[Астрид Линдгрен]], коргардон [[Ингмар Бергман]] ва гурӯҳи мусиқии [[ABBA]] номбар мешаванд. Аз донишмандону ихтироъкорони шведӣ [[Карл Линней]], ки дар паҳн кардани низоми [[Номенклатураи бинарӣ|номгузории дунома]] нақши муҳим дошт, ва [[Алфред Нобел]], бунёдгузори [[Ҷоизаи Нобел]], шинохта шудаанд.<ref name="culture" /><ref name="history" /> == Дин == Дар гузашта аксари шведҳо ба боварҳои [[Дини бостонии Скандинавия|қадимии скандинавӣ]] пайравӣ мекарданд. Аз асрҳои миёна масеҳият тадриҷан густариш ёфт. Баъди ислоҳоти асри XVI [[Лютеранӣ|лютеранӣ]] шакли асосии масеҳият дар Шветсия гардид.<ref name="history" /> Имрӯз дар ҷомеаи Шветсия ҳам масеҳиён ва пайравони динҳои дигар ва ҳам одамони бедину ғайримазҳабӣ зиндагӣ мекунанд. [[Калисои Шветсия]] то ҳол аз ташкилотҳои калони динии кишвар мебошад, вале узвият дар калисо ҳатман маънои эътиқоди шахсиро надорад.<ref name="church">[https://www.svenskakyrkan.se/statistik Church of Sweden. «Svenska kyrkan i siffror» — омори узвият ва фаъолияти калисо.]</ref> == Шведҳо берун аз Шветсия == Дар асрҳои XIX ва XX муҳоҷирони шведӣ дар ИМА ва [[Канада]] ҷомеаҳои худро ташкил карданд. Наслҳои онҳо имрӯз ҳам дар баъзе минтақаҳо анъанаҳо ва ёди аҷдоди шведии худро нигоҳ медоранд. Шведҳо ҳамчунин дар дигар кишварҳои Аврупо ва ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.<ref name="history" /><ref name="diaspora">[https://www.sviv.se/opinion/kartlaggning/ Svenskar i Världen. «Kartläggningen av utlandssvenskar», таҳқиқоти соли 2022.]</ref> Бино ба баррасии созмони ''Svenskar i Världen'', соли 2022 тақрибан 685 ҳазор шведи муқими хориҷ аз кишвар ба ҳисоб гирифта шудаанд. Ин рақам тахминӣ буда, ба афроди шведие дахл дорад, ки берун аз Шветсия зиндагӣ мекунанд; он шумораи ҳамаи одамони шведитабори ҷаҳонро нишон намедиҳад.<ref name="diaspora" /> Дар Финландия низ ҷомеаи деринаи шведизабон вуҷуд дорад. Аксари намояндагони он худро финландӣ мешуморанд ва дар баробари ин забону фарҳанги шведии худро нигоҳ медоранд. Тибқи омори расмии Финландия, дар охири соли 2025 забони модарии 284 611 сокини кишвар шведӣ сабт шудааст. Ин шумораи шведизабонон аст, на шумораи ҳатмии одамони дорои асли қавмии шведӣ.<ref name="finland-swedes" /><ref name="finland-stats">[https://otos.stat.fi/server/api/core/bitstreams/f3e835da-b220-4251-8079-7b7309d1d2a4/content Statistics Finland. «Finland in Figures 2026», саҳ. 8.]</ref> == Аҳолӣ ва ҳувияти шведӣ == Соли 2025 аҳолии Шветсия тақрибан 10,6 миллион нафар буд. Вале ин шумораи тамоми сокинони давлат аст, на шумораи шведҳо ҳамчун гурӯҳи қавмӣ. Шветсия омори расмии аҳолиро аз рӯи мансубияти қавмӣ ҷамъоварӣ намекунад. Аз ин рӯ, шумораи дақиқи шведҳо дар дохили кишвар ва дар саросари ҷаҳон маълум нест.<ref name="norden" /><ref>[https://minorityrights.org/country/sweden/ Minority Rights Group. «Sweden».]</ref> Ҳувияти шведӣ дар тӯли таърих тағйир ёфтааст. Он танҳо ба насаб ё пайдоиши оилавӣ вобаста нест: забон, фарҳанг, таҷрибаи зиндагӣ ва тарзи худшиносии одамон низ нақш доранд. Ҷомеаи Шветсияи имрӯз гуногунфарҳанг аст ва дар он гурӯҳҳои зиёде бо таъриху забонҳои мухталиф зиндагӣ мекунанд.<ref name="museum-vikings" /><ref name="minorities" /> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Шведҳо]] [[Гурӯҳ:Халқҳои германӣ]] [[Гурӯҳ:Халқҳои Скандинавия]] [[Гурӯҳ:Халқҳои Аврупо]] jez8i37qt381nzq2xa9g979fhmryyju 0 334724 1492242 1492204 2026-11-04T12:17:03Z VASHGIRD 8035 1492242 wikitext text/x-wiki {{Сайёрак | ном = GJ 1214 b | тасвир = Artist's impression of GJ 1214 b.jpg | бар = 250px | тавсифи тасвир = Намуди тахайюлии сайёраи GJ 1214 b (иллюстрасия) | ситора = [[GJ 1214]] | бурҷ = [[Ҳавво (бурҷ)|Ҳавво]] | масофа = 48 [[соли рӯшноӣ|соли рӯшноӣ]] | давраи гардиш = 36 соат (1,58 рӯз) | радиус = 2,74 R_♁ | масса = 6,55 M_♁ | зичӣ = 1,87 г/см³ | ҳарорат = 120 — 280 °C | соли кашф = 2009 }} '''GJ 1214 b''' (ҳамчунин бо номи '''Enaiposha''' маъруф аст) — [[экзосайёра]] (сайёраи берун аз Системаи офтобӣ), ки дар атрофи карлики сурхи [[GJ 1214]] дар бурҷи [[Ҳавво (бурҷ)|Ҳавво]] давр мезанад. Он дар масофаи тақрибан 48 [[соли рӯшноӣ]] аз [[Замин]] ҷойгир буда, яке аз ҳаматарафа омӯхташудатарин экзосайёраҳо дар [[астрономия]] ба шумор меравад<ref name="4glaza">{{Cite web|url=https://4glaza.ru/articles/planeta-gj-1214-b/|title=Экзопланета GJ 1214 b – Статьи на сайте Четыре глаза|website=4glaza.ru|lang=ru|accessdate=2026-11-04}}</ref>. == Таърихи омӯзиш ва сохтор == === Кашфи сайёра === Сайёра 16 декабри соли 2009 аз ҷониби гурӯҳи ахтаршиносон дар доираи лоиҳаи MEarth кашф гардид. Муҳаққиқон аз телескопҳои худкор истифода бурда, ситораҳои карлики сурхро мушоҳида мекарданд. GJ 1214 b бо «усули транзитӣ» (дар асоси кам шудани равшании ситора ҳангоми аз пеши диски он гузаштани сайёра) муайян карда шуд. === Таҳқиқоти атмосфера === Пас аз кашфи сайёра, телескопҳои бузурги рӯизаминӣ ва фазоӣ, аз ҷумла [[Телескопи фазоии Ҳаббл|Телескопи фазоии «Ҳаббл»]], ба омӯзиши он оғоз намуданд. Спектри аввалини атмосфераи он бениҳоят «ҳамвор» буд, ки ин аз мавҷудияти қабати ғафси абрҳо ё буғи об шаҳодат медод. Ин ҳолат монеи муайян кардани дақиқи таркиби химиявии қабатҳои амиқи он мегашт. Дар соли 2023 телескопи фазоии «[[Ҷеймс Вебб (телескопи фазоӣ)|Ҷеймс Вебб]]», ки дар диапазони инфрасурх кор мекунад, таҳқиқоти амиқи сайёраро анҷом дод. Бо кумаки он мавҷудияти буғи об ва баъзе пайвастҳо (аз ҷумла метан) дар атмосфераи сайёра тасдиқ гардид. Дар ҳамон сол, дар нишасти [[Иттиҳоди байналмилалии астрономӣ]], ба сайёра номи расмии Enaiposha (аз забони масаӣ — «паҳнои обӣ» ё «оби зиёд») дода шуд<ref name="astronet">{{Cite web|url=https://www.astronet.ru/db/msg/1257324|title=Астронет > Хаббл уточнил природу планеты GJ 1214b|website=www.astronet.ru|accessdate=2026-11-04}}</ref>. === Хусусиятҳои физикӣ === Дар асоси таҳқиқотҳо муайян карда шуд, ки GJ 1214 b бештар ба як «сайёра-океан» шабоҳат дошта, сатҳи сахти хушкӣ надорад. * Масса ва радиус: Массаи он ба 6,55 массаи Замин ва радиусаш ба 2,74 радиуси Замин баробар аст. * Давраи гардиш: Соли сайёра ҳамагӣ 36 соатро (тақрибан 1,58 рӯзи заминӣ) ташкил медиҳад, зеро он ба ситораи худ бениҳоят наздик аст. * Ҳарорат: Ҳарорати сатҳи он аз 120 °C то 280 °C тахмин зада мешавад. * Забти маддӣ (приливӣ): Сайёра ҳамеша танҳо як тарафашро ба сӯи ситора мегардонад (дар ҳолати забти приливӣ қарор дорад). Бо вуҷуди ин, гармӣ тавассути атмосфера ба тарафи шабонааш низ интиқол меёбад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Экзосайёраҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Экзосайёраҳои кашфшуда дар соли 2009]] [[Гурӯҳ:Бурҷи Ҳавво]] 5x7jonv0ft9hff6crwn828gy7clqvre 1492243 1492242 2026-11-04T12:17:45Z VASHGIRD 8035 1492243 wikitext text/x-wiki {{Экзосайёра}} '''GJ 1214 b''' (ҳамчунин бо номи '''Enaiposha''' маъруф аст) — [[экзосайёра]] (сайёраи берун аз Системаи офтобӣ), ки дар атрофи карлики сурхи [[GJ 1214]] дар бурҷи [[Ҳавво (бурҷ)|Ҳавво]] давр мезанад. Он дар масофаи тақрибан 48 [[соли рӯшноӣ]] аз [[Замин]] ҷойгир буда, яке аз ҳаматарафа омӯхташудатарин экзосайёраҳо дар [[астрономия]] ба шумор меравад<ref name="4glaza">{{Cite web|url=https://4glaza.ru/articles/planeta-gj-1214-b/|title=Экзопланета GJ 1214 b – Статьи на сайте Четыре глаза|website=4glaza.ru|lang=ru|accessdate=2026-11-04}}</ref>. == Таърихи омӯзиш ва сохтор == === Кашфи сайёра === Сайёра 16 декабри соли 2009 аз ҷониби гурӯҳи ахтаршиносон дар доираи лоиҳаи MEarth кашф гардид. Муҳаққиқон аз телескопҳои худкор истифода бурда, ситораҳои карлики сурхро мушоҳида мекарданд. GJ 1214 b бо «усули транзитӣ» (дар асоси кам шудани равшании ситора ҳангоми аз пеши диски он гузаштани сайёра) муайян карда шуд. === Таҳқиқоти атмосфера === Пас аз кашфи сайёра, телескопҳои бузурги рӯизаминӣ ва фазоӣ, аз ҷумла [[Телескопи фазоии Ҳаббл|Телескопи фазоии «Ҳаббл»]], ба омӯзиши он оғоз намуданд. Спектри аввалини атмосфераи он бениҳоят «ҳамвор» буд, ки ин аз мавҷудияти қабати ғафси абрҳо ё буғи об шаҳодат медод. Ин ҳолат монеи муайян кардани дақиқи таркиби химиявии қабатҳои амиқи он мегашт. Дар соли 2023 телескопи фазоии «[[Ҷеймс Вебб (телескопи фазоӣ)|Ҷеймс Вебб]]», ки дар диапазони инфрасурх кор мекунад, таҳқиқоти амиқи сайёраро анҷом дод. Бо кумаки он мавҷудияти буғи об ва баъзе пайвастҳо (аз ҷумла метан) дар атмосфераи сайёра тасдиқ гардид. Дар ҳамон сол, дар нишасти [[Иттиҳоди байналмилалии астрономӣ]], ба сайёра номи расмии Enaiposha (аз забони масаӣ — «паҳнои обӣ» ё «оби зиёд») дода шуд<ref name="astronet">{{Cite web|url=https://www.astronet.ru/db/msg/1257324|title=Астронет > Хаббл уточнил природу планеты GJ 1214b|website=www.astronet.ru|accessdate=2026-11-04}}</ref>. === Хусусиятҳои физикӣ === Дар асоси таҳқиқотҳо муайян карда шуд, ки GJ 1214 b бештар ба як «сайёра-океан» шабоҳат дошта, сатҳи сахти хушкӣ надорад. * Масса ва радиус: Массаи он ба 6,55 массаи Замин ва радиусаш ба 2,74 радиуси Замин баробар аст. * Давраи гардиш: Соли сайёра ҳамагӣ 36 соатро (тақрибан 1,58 рӯзи заминӣ) ташкил медиҳад, зеро он ба ситораи худ бениҳоят наздик аст. * Ҳарорат: Ҳарорати сатҳи он аз 120 °C то 280 °C тахмин зада мешавад. * Забти маддӣ (приливӣ): Сайёра ҳамеша танҳо як тарафашро ба сӯи ситора мегардонад (дар ҳолати забти приливӣ қарор дорад). Бо вуҷуди ин, гармӣ тавассути атмосфера ба тарафи шабонааш низ интиқол меёбад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Экзосайёраҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Экзосайёраҳои кашфшуда дар соли 2009]] [[Гурӯҳ:Бурҷи Ҳавво]] t8uf2jslraczornfq0uosiv2owhh5w6 1492245 1492243 2026-11-04T12:18:46Z VASHGIRD 8035 1492245 wikitext text/x-wiki {{Экзосайёра}} '''GJ 1214 b''' (ҳамчунин бо номи '''Enaiposha''' маъруф аст) — [[экзосайёра]], ки дар атрофи карлики сурхи [[GJ 1214]] дар бурҷи [[Ҳавво (бурҷ)|Ҳавво]] давр мезанад. Он дар масофаи тақрибан 48 [[соли рӯшноӣ]] аз [[Замин]] ҷойгир буда, яке аз ҳаматарафа омӯхташудатарин экзосайёраҳо дар [[астрономия]] ба шумор меравад<ref name="4glaza">{{Cite web|url=https://4glaza.ru/articles/planeta-gj-1214-b/|title=Экзопланета GJ 1214 b – Статьи на сайте Четыре глаза|website=4glaza.ru|lang=ru|accessdate=2026-11-04}}</ref>. == Таърихи омӯзиш ва сохтор == === Кашфи сайёра === Сайёра 16 декабри соли 2009 аз ҷониби гурӯҳи ахтаршиносон дар доираи лоиҳаи MEarth кашф гардид. Муҳаққиқон аз телескопҳои худкор истифода бурда, ситораҳои карлики сурхро мушоҳида мекарданд. GJ 1214 b бо «усули транзитӣ» (дар асоси кам шудани равшании ситора ҳангоми аз пеши диски он гузаштани сайёра) муайян карда шуд. === Таҳқиқоти атмосфера === Пас аз кашфи сайёра, телескопҳои бузурги рӯизаминӣ ва фазоӣ, аз ҷумла [[Телескопи фазоии Ҳаббл|Телескопи фазоии «Ҳаббл»]], ба омӯзиши он оғоз намуданд. Спектри аввалини атмосфераи он бениҳоят «ҳамвор» буд, ки ин аз мавҷудияти қабати ғафси абрҳо ё буғи об шаҳодат медод. Ин ҳолат монеи муайян кардани дақиқи таркиби химиявии қабатҳои амиқи он мегашт. Дар соли 2023 телескопи фазоии «[[Ҷеймс Вебб (телескопи фазоӣ)|Ҷеймс Вебб]]», ки дар диапазони инфрасурх кор мекунад, таҳқиқоти амиқи сайёраро анҷом дод. Бо кумаки он мавҷудияти буғи об ва баъзе пайвастҳо (аз ҷумла метан) дар атмосфераи сайёра тасдиқ гардид. Дар ҳамон сол, дар нишасти [[Иттиҳоди байналмилалии астрономӣ]], ба сайёра номи расмии Enaiposha (аз забони масаӣ — «паҳнои обӣ» ё «оби зиёд») дода шуд<ref name="astronet">{{Cite web|url=https://www.astronet.ru/db/msg/1257324|title=Астронет > Хаббл уточнил природу планеты GJ 1214b|website=www.astronet.ru|accessdate=2026-11-04}}</ref>. === Хусусиятҳои физикӣ === Дар асоси таҳқиқотҳо муайян карда шуд, ки GJ 1214 b бештар ба як «сайёра-океан» шабоҳат дошта, сатҳи сахти хушкӣ надорад. * Масса ва радиус: Массаи он ба 6,55 массаи Замин ва радиусаш ба 2,74 радиуси Замин баробар аст. * Давраи гардиш: Соли сайёра ҳамагӣ 36 соатро (тақрибан 1,58 рӯзи заминӣ) ташкил медиҳад, зеро он ба ситораи худ бениҳоят наздик аст. * Ҳарорат: Ҳарорати сатҳи он аз 120 °C то 280 °C тахмин зада мешавад. * Забти маддӣ (приливӣ): Сайёра ҳамеша танҳо як тарафашро ба сӯи ситора мегардонад (дар ҳолати забти приливӣ қарор дорад). Бо вуҷуди ин, гармӣ тавассути атмосфера ба тарафи шабонааш низ интиқол меёбад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Экзосайёраҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Экзосайёраҳои кашфшуда дар соли 2009]] [[Гурӯҳ:Бурҷи Ҳавво]] jt6wrvxvv82rj6ej2cfecjm4tsf5ub9 10 334734 1492244 2026-11-04T12:18:10Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Шаблон:Қуттии ҳамагонӣ]] 1492244 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Қуттии ҳамагонӣ]] dbyuot9v09yti90za4hqy289eo2yq9n 10 334735 1492248 2026-11-04T13:07:00Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Шаблон:Қуттии ҳамагонӣ]] 1492248 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Қуттии ҳамагонӣ]] dbyuot9v09yti90za4hqy289eo2yq9n 0 334736 1492249 2026-11-04T13:07:11Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Қуттии ранг |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |h = 10 |s = 64 |v = 58 }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ранги сурхтоби миёнаро ифода мекунад. Ин ранг ба қаҳваранги омехта бо сурх монанд аст ва дар табиат, аз ҷумла дар пӯсти баъзе Ас... 1492249 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |h = 10 |s = 64 |v = 58 }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ранги сурхтоби миёнаро ифода мекунад. Ин ранг ба қаҳваранги омехта бо сурх монанд аст ва дар табиат, аз ҷумла дар пӯсти баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 |language=en }}</ref> Дар забони англисӣ ин ранг ''chestnut'' («шоҳбулутранг») ном дорад, ки аз ранги пӯсти меваи шоҳбулут гирифта шудааст. Рамзи шонздаҳии яке аз намунаҳои маъмули он '''#954535''' мебошад. Ин намуна дар китоби ''A Dictionary of Color''-и Алойс Мерз ва Моррис Пол (1930) оварда шудааст.<ref name="MaerzPaul">{{cite book |last1=Maerz |first1=Aloys John |last2=Paul |first2=Morris Rea |title=A Dictionary of Color |publisher=McGraw-Hill |year=1930 |language=en }}</ref> Калимаи «рахш» дар фарҳангҳои классикии форсӣ маъноҳои васеътар дорад ва метавонад ба рангҳои сурхтоб, ранги омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора кунад. Аз ин рӯ, маънои таърихии он ҳатман бо як тобиши муайяни ранг дар низоми рақамии имрӯза баробар нест.<ref name="Dehkhoda">{{cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2 |title=رخش |website=Луғатномаи Деҳхудо |language=fa }}</ref> == Ном ва решашиносӣ == [[Акс:Chestnut03.jpg|thumb|Меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]], ки номи англисии ранги ''chestnut'' аз он гирифта шудааст.]] Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забони форсӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар ''Луғатномаи Деҳхудо'' яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш — аспе, ки дар баданаш доғҳо ё холҳои гуногунранг дорад — мебошад. Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх, инчунин ба ранге миёни сиёҳ ва бур низ гуфта шудааст.<ref name="Dehkhoda"/> Вожа бо маъноҳои рӯшноӣ, дурахшиш ва тобиш низ алоқаманд аст. Дар осори забонҳои эронӣ шаклҳои ҳамрешаи он ба маънои нур ва равшанӣ истифода шудаанд.<ref name="Steingass">{{cite book |last=Steingass |first=Francis Joseph |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary |publisher=Routledge & Kegan Paul |year=1892 |language=en }}</ref> Дар забони англисӣ номи ''chestnut'' аз калимаи ''chestnut'' — меваи дарахти шоҳбулут — гирифта шудааст. Аввалин истифодаи сабтшудаи ин калима ҳамчун номи ранг ба соли 1555 рост меояд.<ref name="Webster">{{cite book |editor=Mish, Frederic C. |title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary |edition=10 |publisher=Merriam-Webster |year=1994 |page=197 |language=en }}</ref> Номи англисии ранги [[Ҷигарӣ (ранг)|ҷигарӣ]] (''maroon'') низ аз номи шоҳбулут гирифта шудааст, аммо тавассути вожаи фаронсавии ''marron''. == Рахш дар «Шоҳнома» == '''[[Рахш (асп)|Рахш]]''' инчунин номи аспи машҳури [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони [[Шоҳнома]]и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Номи ин асп бо маъноҳои қадимии вожаи «рахш» ва ранги бадани он алоқаманд дониста мешавад. Дар «Шоҳнома» Рахш ҳамчун аспи тавоно, тездав ва доно тасвир шудааст. Вай ранги бур ва доғҳои сурхтоб дошта, бо қуввату далерии худ аз дигар аспҳо фарқ мекард. Фирдавсӣ дар бахши «Гирифтани Рустам Рахшро» ранги ин аспро чунин тасвир мекунад: <poem> Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст, Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст. </poem> <ref name="Shahnameh">{{cite web |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро |author=Абулқосим Фирдавсӣ |publisher=Викинабишта |language=fa }}</ref> Дар ин байт калимаи «абраш» ба аспе ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест ва дар он доғҳо ё холҳои ранги дигар дида мешаванд. Ташбеҳи ранги асп ба оташ низ ба сурхтоб будани он ишора мекунад. Дар достонҳои «Шоҳнома» Рахш ёри вафодори Рустам аст ва дар бисёр сафарҳо ва набардҳо ӯро ҳамроҳӣ мекунад. Ӯ чандин бор Рустамро аз хатар наҷот медиҳад. Аз ҷумла, дар яке аз достонҳои [[Ҳафтхони Рустам]], ҳангоми хоб будани Рустам, Рахш бо шере, ки ба онҳо ҳамла мекунад, меҷангад ва онро мекушад.<ref name="Smithsonian">{{cite web |url=https://asia-archive.si.edu/learn/shahnama/rustam-rakhsh/ |title=Rustam & Rakhsh |publisher=Smithsonian National Museum of Asian Art |language=en }}</ref> Ҳарчанд номи аспи Рустам ва номи ранг аз ҷиҳати маъно ба ҳам алоқаманданд, ранги Рахши достонӣ бештар ҳамчун ранги абраш ё холдор тасвир шудааст. Онро набояд айнан бо ранги якнавохти шоҳбулутӣ дар низоми муосири рангҳо яксон донист. == Навъҳои ранг == === Рахши серранг === {{Қуттии ранг |ном = Рахши серранг |hex = B94E48 |r = 185 |g = 78 |b = 72 }} '''Рахши серранг''' ({{lang-en|Deep chestnut}}) яке аз тобишҳои дигари ин ранг мебошад. Ширкати амрикоии [[Crayola]] барои ранге, ки онро ''Chestnut'' меномад, рамзи шонздаҳии '''#B94E48'''-ро истифода мебарад. Ин ранг нисбат ба намунаи #954535 сурхтоби бештар дорад. Дар гузашта ин ранги қаламҳои Crayola бо номи ''Indian Red'' («сурхи ҳиндӣ») маъруф буд. Ин ном ба пигменти сурхтобе ишора мекард, ки истифодаи он дар Ҳиндустон маъмул буд. Соли 1999 ширкат номи рангро ба ''Chestnut'' иваз кард. Сабаб он буд, ки баъзе кӯдакон номи пешинаро иштибоҳан ба ранги пӯсти мардуми бумии Амрико нисбат медоданд. Ширкат мехост аз чунин нофаҳмӣ пешгирӣ кунад.<ref name="Crayola">{{cite web |url=https://www.crayola.com/faqs/when-was-the-crayola-crayon-color-chestnut-introduced-faq |title=When was the Crayola Crayon color chestnut introduced? |publisher=Crayola |language=en }}</ref> Ин ранг дар яке аз маҷмуаҳои махсуси Crayola бо номи ''Vermont Maple Syrup'' («шарбати заранги Вермонт») низ пешниҳод шуда буд. == Рахш дар табиат == Рангҳои қаҳваранги сурхтоб дар табиат хеле маъмуланд. Онҳо дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари баъзе парандагон дида мешаванд. Аз намунаҳои ин ранг дар табиат метавон инҳоро ном бурд: * [[Шоҳбулут]] — пӯсти меваи он ранги қаҳваранги сурхтоб дорад; * [[Асп]] — баъзе аспҳо ранги мӯйи сурхтоб ё қаҳваранги сурхтоб доранд; * [[Бонго (оҳу)|Бонго]] (''Tragelaphus eurycerus'') — як навъи оҳуи африқоӣ, ки ранги баданаш сурхтобу қаҳваранг аст; * [[Дарахткӯби шоҳбулутранг]] (''Celeus castaneus'') — парандае, ки қисми зиёди парҳояш ранги шоҳбулутӣ дорад; * [[Читтаки шоҳбулутпушт]] (''Poecile rufescens'') — парандаи хурде, ки қисми пушти баданаш қаҳваранги сурхтоб мебошад. [[Акс:Parus rufescensDU1N028CA.JPG|thumb|Читтаки шоҳбулутпушт, ки ранги пушти баданаш ба рахш наздик аст.]] == Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ == === Асппарварӣ === Дар [[Асппарварӣ|асппарварӣ]] ранги сурхтоб ё шоҳбулутӣ яке аз рангҳои маъмули мӯйи асп ба шумор меравад. Дар забони англисӣ чунин рангро ''chestnut'' меноманд. Аспҳои дорои ин ранг метавонанд аз сурхи равшан то қаҳваранги тира тобишҳои гуногун дошта бошанд. Дар таснифи ранги аспҳо, ''chestnut'' ба ранги асосии мӯй ишора мекунад, дар ҳоле ки аломатҳои сафед ё доғҳои бадан ҷудогона тавсиф мешаванд. Ин фарқият барои муқоисаи ранги аспҳои имрӯза бо Рахши достонии Фирдавсӣ муҳим аст. === Ранги мӯй === Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд. === Санъат ва тарроҳӣ === Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад. == Ҳамчунин нигаред == * [[Ранг]] * [[Қаҳваранг]] * [[Сурх]] * [[Ҷигарӣ (ранг)|Ҷигарӣ]] * [[Шоҳбулут]] * [[Рахш (асп)|Рахш — аспи Рустам]] * [[Ранги асп]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == * [https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2 Маънои вожаи «рахш» дар Луғатномаи Деҳхудо] * [https://asia-archive.si.edu/learn/shahnama/rustam-rakhsh/ Рустам ва Рахш] — Осорхонаи миллии санъати Осиёи Смитсониан. * [https://www.crayola.com/faqs/when-was-the-crayola-crayon-color-chestnut-introduced-faq Маълумоти Crayola дар бораи ранги Chestnut] {{ПБ}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} {{Тобишҳои сурх}} n96pwkif8ak5ruo17hhxr189iypfoc0 0 334737 1492251 2026-11-04T13:22:09Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Қуттии ранг |ном = Ақиқранг |hex = B31B1B |r = 179 |g = 27 |b = 27 |h = 0 |s = 85 |v = 70 }} '''Ақиқранг''' ё '''сурхи ақиқ''' ({{lang-en|Carnelian}}) — яке аз [[Тобишҳои сурх|тобишҳои ранги сурх]] мебошад, ки номи худро аз [[Ақиқ|ақиқи сурх]] гирифтааст. Ин санги нимқиматбаҳо як навъи [[Халседон|халседон]]... 1492251 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном = Ақиқранг |hex = B31B1B |r = 179 |g = 27 |b = 27 |h = 0 |s = 85 |v = 70 }} '''Ақиқранг''' ё '''сурхи ақиқ''' ({{lang-en|Carnelian}}) — яке аз [[Тобишҳои сурх|тобишҳои ранги сурх]] мебошад, ки номи худро аз [[Ақиқ|ақиқи сурх]] гирифтааст. Ин санги нимқиматбаҳо як навъи [[Халседон|халседон]] буда, бо рангҳои сурх, норанҷӣ ва қаҳваранги сурхтоб шинохта мешавад. Ранги он ба мавҷудияти пайвастҳои [[Оҳан|оҳан]] вобаста аст.<ref name="TajikAgate">{{cite web |url=https://igees.tj/tj/news/308-mineraloi-toikiston-ai.html |title=Минералҳои Тоҷикистон. Ақиқ |publisher=Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |date=2 February 2025 |language=tg }}</ref> Дар низоми рақамии рангҳо яке аз намунаҳои маъмули ақиқранг бо рамзи шонздаҳии '''#B31B1B''' ифода мешавад. Ин тобиш сурхи пурранг буда, аз ҷониби [[Донишгоҳи Корнелл]] ҳамчун яке аз рангҳои расмии донишгоҳ истифода мегардад.<ref name="Cornell">{{cite web |url=https://brand.cornell.edu/design-center/colors/ |title=Colors |publisher=Cornell University |language=en }}</ref> Дар низоми [[RGB]] ин ранг аз 179 воҳиди сурх, 27 воҳиди сабз ва 27 воҳиди кабуд иборат аст. Дар низоми [[CMYK]], ки бештар дар чоп истифода мешавад, меъёрҳои расмии Донишгоҳи Корнелл барои он 0% кабудтоб, 100% арғувонӣ, 79% зард ва 20% сиёҳро нишон медиҳанд.<ref name="CornellColors">{{cite web |url=https://human.cornell.edu/about/communications/brand-resources |title=Brand Resources |publisher=Cornell University, College of Human Ecology |language=en }}</ref> Бояд қайд кард, ки санги ақиқ дар табиат тобишҳои гуногун дорад. Аз ин рӯ, ранги #B31B1B танҳо як намунаи мушаххаси ақиқранг аст ва тамоми рангҳои ин минералро ифода намекунад. == Ном ва решашиносӣ == [[Акс:Carnelian sard (mineral specimen).jpg|thumb|Сангҳои сайқалёфтаи [[Ақиқ|ақиқи сурх]], ки номи ранг аз онҳо гирифта шудааст.]] Номи англисии ''carnelian'' аз номи санги нимқиматбаҳои ҳамном гирифта шудааст. Ин калима шакли тағйирёфтаи ''cornelian'' мебошад, ки решаи он ба вожаи фаронсавии қадими ''corneline'' мерасад. Аз рӯи яке аз тафсирҳои пазируфташуда, номи санг аз калимаи лотинии ''cornum'' — номи меваи дарахти [[Зоғол]] — пайдо шудааст. Сабаб он аст, ки ранги сурхтоби баъзе навъҳои ақиқ ба ранги меваи пухтаи ин дарахт монанд мебошад. Дар давраҳои баъдӣ шакли ин калима зери таъсири вожаи лотинии ''caro'' ё ''carnem'', ба маънои «гӯшт», тағйир ёфт. Ин тағйиротро бо монандии ранги баъзе навъҳои ақиқ ба ранги гӯшт шарҳ медиҳанд.<ref name="Etymology">{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/carnelian |title=Carnelian |publisher=Online Etymology Dictionary |language=en }}</ref> Дар забони англисӣ калимаҳои ''carnelian'' ва ''cornelian'' ҳар ду барои ифодаи ин минерал истифода шудаанд, ҳарчанд шакли якум имрӯз маъмултар мебошад. Аввалин истифодаи сабтшудаи ''carnelian'' ҳамчун номи ранг дар забони англисӣ ба соли 1899 рост меояд.<ref name="MaerzPaul">{{cite book |last1=Maerz |first1=Aloys John |last2=Paul |first2=Morris Rea |title=A Dictionary of Color |publisher=McGraw-Hill |year=1930 |page=192 |language=en }}</ref> Аммо шакли ''cornelian'' ҳамчун номи ранги расмии Донишгоҳи Корнелл қабл аз он низ истифода мешуд. Ин ном, аз ҷумла, дар ''The World Almanac''-и соли 1892 ва ''Living Church Annual and Whittaker's Churchman's Almanac''-и соли 1896 зикр шудааст.<ref name="Almanac1892">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=qO0bAAAAIAAJ&pg=PA186 |title=The World Almanac |chapter=College Colors |year=1892 |page=186 |language=en }}</ref><ref name="Almanac1896">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=O_k8AQAAIAAJ&pg=PA61 |title=Living Church Annual and Whittaker's Churchman's Almanac |chapter=Table of College Colors |year=1896 |page=61 |language=en }}</ref> === Номи тоҷикӣ === Дар забони тоҷикӣ минерали ''carnelian'' бо номи '''ақиқи сурх''' ё '''ақиқи ҷигарӣ''' маълум аст. Ин номҳо аз вожаи «ақиқ» гирифта шудаанд, ки барои гурӯҳи сангҳои ороишии дорои рангҳои гуногун истифода мешавад. Ба иттилои Институти геологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, ақиқ яке аз навъҳои минерали халседон мебошад. Навъи сурхи он, ки дар минералшиносии аврупоӣ ''carnelian'' ё ''карнеол'' ном дорад, аз қадим ҳамчун санги ороишӣ истифода мешавад.<ref name="TajikAgate"/> Азбаски номи ранг аз ҳамин минерал гирифта шудааст, «ақиқранг» ва «сурхи ақиқ» метавонанд барои ифодаи ин тобиши ранг дар забони тоҷикӣ истифода шаванд. Бо вуҷуди ин, маънои умумии вожаи «ақиқ» васеътар аст, зеро ҳамаи ақиқҳо сурх нестанд ва баъзе навъҳои онҳо ранги зард, норанҷӣ, қаҳваранг ё рангҳои дигар доранд. == Хусусиятҳои ранг == Ақиқранг дар намунаи #B31B1B сурхи серранг буда, нисбат ба сурхи равшани холис тира ва каме фурӯнишаста менамояд. Ранги санги табиии ақиқ бошад, метавонад аз норанҷии равшан то сурхи тира ва қаҳваранги сурхтоб тағйир ёбад. Сабаби асосии рангҳои сурх ва норанҷии минерал мавҷудияти пайвастҳои оҳан дар таркиби он мебошад. Миқдор ва ҳолати ин пайвастҳо ба шиддат ва тобиши ранг таъсир мерасонанд.<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Carnelian |title=Carnelian |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |edition=11 |year=1911 |language=en }}</ref> Дар муқоиса бо дигар рангҳо, ақиқранг ба [[Сурх]], [[Қирмизӣ]] ва баъзе [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои қаҳваранги сурхтоб]] наздик аст. Аммо дар таснифи рақамии рангҳо он ҳамчун намунаи алоҳида бо рамзи мушаххас муайян карда мешавад. == Ақиқранг дар фарҳанг == === Фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ === [[Ақиқ]] аз қадим дар фарҳанг ва адабиёти халқҳои эронӣ ҳамчун санги ороишӣ ва рамзи зебоӣ шинохта шудааст. Дар [[Адабиёти форсӣ|шеъри классикии форсӣ-тоҷикӣ]] ранги сурхи ақиқ бештар барои тавсифи лабони маъшуқ истифода мешуд. Шоирон лаби сурхро ба ақиқ, [[Лаъл]] ва дигар сангҳои гаронбаҳо монанд мекарданд. Ин ташбеҳҳо на танҳо ба ранги санг, балки ба дурахшиш, арзиш ва зебоии он низ ишора мекарданд.<ref name="TajikAgate"/> Ақиқи сурх дар ҳунарҳои анъанавии заргарӣ низ мавқеи муҳим дорад. Аз он [[Ангуштарин]], гарданбанд, дастпона, муҳра ва дигар ашёи ороишӣ месозанд. Дар баъзе минтақаҳо аз ақиқ барои сохтани муҳр ва ороиши ашёи рӯзгор низ истифода мекарданд. Сангҳои ақиқӣ дар ёдгориҳои бостоншиносии [[Мисри Қадим]], [[Эрон]], [[Осиёи Марказӣ]] ва дигар минтақаҳо ёфт шудаанд.<ref name="TajikAgate"/> === Донишгоҳи Корнелл === Яке аз маъруфтарин намунаҳои истифодаи ақиқранг дар рамзҳои расмӣ ба [[Донишгоҳи Корнелл]] дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] тааллуқ дорад. Ду ранги расмии ин донишгоҳ '''сурхи ақиқӣ ва сафед''' мебошанд. Онҳо дар нишонаҳо, парчамҳо, либосҳои варзишӣ ва дигар маводи расмии донишгоҳ истифода мешаванд. Пайдоиши истифодаи ин рангҳо ба соли 1868 бармегардад. Дар маросими ифтитоҳи донишгоҳ, ки 7 октябри ҳамон сол баргузор шуд, парчами сурхе бо навиштаҷоти сафеди «Cornell University» истифода гардид. Баъдтар ҳамин ду ранг ба рамзҳои асосии донишгоҳ табдил ёфтанд.<ref name="CornellHistory">{{cite web |url=https://faq.enrollment.cornell.edu/kb/article/219-what-are-cornell-s-school-colors/ |title=What are Cornell's school colors? |publisher=Cornell University |language=en }}</ref> Имрӯз ранги сурхи расмии донишгоҳ бо рамзи #B31B1B муайян шудааст. Ин ранг дар якҷоягӣ бо сафед ва сиёҳ қисми асосии низоми ҳувияти визуалии муассисаро ташкил медиҳад.<ref name="CornellColors"/> === Ширкати Campbell's === Рангҳои сурху сафеди Донишгоҳи Корнелл ба тарҳи бастабандии маҳсулоти ширкати амрикоии [[Campbell's]] низ таъсир расондаанд. Соли 1898 Ҳербертон Л. Вилямс ({{lang-en|Herberton L. Williams}}), яке аз роҳбарони ширкат, бозии [[Футболи амрикоӣ|футболи амрикоӣ]] миёни дастаҳои донишгоҳҳои Корнелл ва Пенсилванияро тамошо кард. Ба гуфтаи таърихи расмии варзиши Донишгоҳи Корнелл, рангҳои сурху сафеди либоси бозигарони Корнелл ба ӯ писанд омаданд. Вай баъдтар пешниҳод кард, ки ширкати Campbell's низ барои тамғаҳои маҳсулоти худ ҳамин ду рангро истифода барад. То он вақт рангҳои асосии бастабандии ширкат сиёҳ ва норанҷӣ буданд. Тамғаҳои нави сурху сафед аз соли 1899 ба истифода даромаданд ва бо гузашти вақт ба яке аз рамзҳои шинохтаи ширкат табдил ёфтанд.<ref name="Campbells">{{cite web |url=https://cornellbigred.com/sports/2007/7/11/History.aspx |title=History of Athletics at Cornell |publisher=Cornell University Athletics |language=en }}</ref> === Меъморӣ ва тарабхонаи Carnelian Room === Номи ақиқранг дар меъморӣ ва номгузории муассисаҳо низ истифода шудааст. '''Carnelian Room''' тарабхонаи машҳуре буд, ки дар ошёнаи 52-уми бинои [[555 California Street]] дар шаҳри [[Сан-Франсиско]], иёлати [[Калифорния]] ҷойгир буд. Ин бино, ки қаблан ҳамчун маркази Бонки Амрико маъруф буд, бо рӯйпӯши берунии сангии сурхтоб шинохта мешавад. Номи тарабхона низ ба ранги ин рӯйпӯш ишора мекард. Тарабхона бо манзараи васеи шаҳри Сан-Франсиско, хизматрасонии бошукӯҳ ва баргузор кардани маросимҳои махсус маъруф буд. Соли 2009 эълон гардид, ки тарабхона дар охири сол фаъолияти худро қатъ мекунад. Яке аз сабабҳои асосии ин қарор коҳиши хароҷоти муштариён барои тарабхонаҳои гаронарзиш дар давраи [[Бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008|бӯҳрони молиявии ҷаҳонӣ]] буд. Carnelian Room 31 декабри соли 2009 баста шуд.<ref name="CarnelianRoom">{{cite news |url=https://www.sfgate.com/restaurants/article/Carnelian-Room-calling-it-quits-3218151.php |title=Carnelian Room calling it quits |work=San Francisco Chronicle |date=3 September 2009 |language=en }}</ref> Соли 2013 фазои собиқи тарабхона ба ширкати финландии таҳиякунандаи бозиҳои видеоӣ [[Supercell]] ба иҷора дода шуд.<ref name="Supercell">{{cite news |url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/blog/2013/12/sign-of-the-times-finnish-gaming.html |title=Sign of the times: Finnish gaming group grabs top of BofA tower |work=San Francisco Business Times |date=5 December 2013 |language=en }}</ref> === Варзиш === Рангҳои сурхи наздик ба ақиқранг дар либос ва нишонаҳои дастаҳои варзишӣ истифода мешаванд. Масалан, дастаи [[Лос-Анҷелес Эйнҷелс]] ({{lang-en|Los Angeles Angels}}), ки дар [[Лигаи олии бейсбол]] бозӣ мекунад, сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ истифода мебарад. Нишонаи даста ҳарфи калони «A»-ро дар бар мегирад, ки бо сурх, сурхи тира ва ҳошияҳои рангҳои дигар оро дода шудааст. Бо вуҷуди ин, ранги расмии даста ҳатман ба рамзи мушаххаси ақиқранги #B31B1B баробар нест.<ref name="Angels">{{cite web |url=https://www.angelsmediaguide.com/files/basic-html/page18.html |title=2026 Los Angeles Angels Media Guide — The Name, Logo, and Colors |publisher=Los Angeles Angels |year=2026 |language=en }}</ref> == Адабиёт == {{эзоҳ}} {{Тобишҳои сурх}} 7cw80n0eazml5m0fixukqg21pb4wplj 1492252 1492251 2026-11-04T13:22:36Z Zosya95 54344 1492252 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex = B31B1B |r = 179 |g = 27 |b = 27 |h = 0 |s = 85 |v = 70 }} '''Ақиқӣ''' ё '''Ақиқранг''' ({{lang-en|Carnelian}}) — яке аз [[Тобишҳои сурх|тобишҳои ранги сурх]] мебошад, ки номи худро аз [[Ақиқ|ақиқи сурх]] гирифтааст. Ин санги нимқиматбаҳо як навъи [[Халседон|халседон]] буда, бо рангҳои сурх, норанҷӣ ва қаҳваранги сурхтоб шинохта мешавад. Ранги он ба мавҷудияти пайвастҳои [[Оҳан|оҳан]] вобаста аст.<ref name="TajikAgate">{{cite web |url=https://igees.tj/tj/news/308-mineraloi-toikiston-ai.html |title=Минералҳои Тоҷикистон. Ақиқ |publisher=Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |date=2 February 2025 |language=tg }}</ref> Дар низоми рақамии рангҳо яке аз намунаҳои маъмули ақиқранг бо рамзи шонздаҳии '''#B31B1B''' ифода мешавад. Ин тобиш сурхи пурранг буда, аз ҷониби [[Донишгоҳи Корнелл]] ҳамчун яке аз рангҳои расмии донишгоҳ истифода мегардад.<ref name="Cornell">{{cite web |url=https://brand.cornell.edu/design-center/colors/ |title=Colors |publisher=Cornell University |language=en }}</ref> Дар низоми [[RGB]] ин ранг аз 179 воҳиди сурх, 27 воҳиди сабз ва 27 воҳиди кабуд иборат аст. Дар низоми [[CMYK]], ки бештар дар чоп истифода мешавад, меъёрҳои расмии Донишгоҳи Корнелл барои он 0% кабудтоб, 100% арғувонӣ, 79% зард ва 20% сиёҳро нишон медиҳанд.<ref name="CornellColors">{{cite web |url=https://human.cornell.edu/about/communications/brand-resources |title=Brand Resources |publisher=Cornell University, College of Human Ecology |language=en }}</ref> Бояд қайд кард, ки санги ақиқ дар табиат тобишҳои гуногун дорад. Аз ин рӯ, ранги #B31B1B танҳо як намунаи мушаххаси ақиқранг аст ва тамоми рангҳои ин минералро ифода намекунад. == Ном ва решашиносӣ == [[Акс:Carnelian sard (mineral specimen).jpg|thumb|Сангҳои сайқалёфтаи [[Ақиқ|ақиқи сурх]], ки номи ранг аз онҳо гирифта шудааст.]] Номи англисии ''carnelian'' аз номи санги нимқиматбаҳои ҳамном гирифта шудааст. Ин калима шакли тағйирёфтаи ''cornelian'' мебошад, ки решаи он ба вожаи фаронсавии қадими ''corneline'' мерасад. Аз рӯи яке аз тафсирҳои пазируфташуда, номи санг аз калимаи лотинии ''cornum'' — номи меваи дарахти [[Зоғол]] — пайдо шудааст. Сабаб он аст, ки ранги сурхтоби баъзе навъҳои ақиқ ба ранги меваи пухтаи ин дарахт монанд мебошад. Дар давраҳои баъдӣ шакли ин калима зери таъсири вожаи лотинии ''caro'' ё ''carnem'', ба маънои «гӯшт», тағйир ёфт. Ин тағйиротро бо монандии ранги баъзе навъҳои ақиқ ба ранги гӯшт шарҳ медиҳанд.<ref name="Etymology">{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/carnelian |title=Carnelian |publisher=Online Etymology Dictionary |language=en }}</ref> Дар забони англисӣ калимаҳои ''carnelian'' ва ''cornelian'' ҳар ду барои ифодаи ин минерал истифода шудаанд, ҳарчанд шакли якум имрӯз маъмултар мебошад. Аввалин истифодаи сабтшудаи ''carnelian'' ҳамчун номи ранг дар забони англисӣ ба соли 1899 рост меояд.<ref name="MaerzPaul">{{cite book |last1=Maerz |first1=Aloys John |last2=Paul |first2=Morris Rea |title=A Dictionary of Color |publisher=McGraw-Hill |year=1930 |page=192 |language=en }}</ref> Аммо шакли ''cornelian'' ҳамчун номи ранги расмии Донишгоҳи Корнелл қабл аз он низ истифода мешуд. Ин ном, аз ҷумла, дар ''The World Almanac''-и соли 1892 ва ''Living Church Annual and Whittaker's Churchman's Almanac''-и соли 1896 зикр шудааст.<ref name="Almanac1892">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=qO0bAAAAIAAJ&pg=PA186 |title=The World Almanac |chapter=College Colors |year=1892 |page=186 |language=en }}</ref><ref name="Almanac1896">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=O_k8AQAAIAAJ&pg=PA61 |title=Living Church Annual and Whittaker's Churchman's Almanac |chapter=Table of College Colors |year=1896 |page=61 |language=en }}</ref> === Номи тоҷикӣ === Дар забони тоҷикӣ минерали ''carnelian'' бо номи '''ақиқи сурх''' ё '''ақиқи ҷигарӣ''' маълум аст. Ин номҳо аз вожаи «ақиқ» гирифта шудаанд, ки барои гурӯҳи сангҳои ороишии дорои рангҳои гуногун истифода мешавад. Ба иттилои Институти геологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, ақиқ яке аз навъҳои минерали халседон мебошад. Навъи сурхи он, ки дар минералшиносии аврупоӣ ''carnelian'' ё ''карнеол'' ном дорад, аз қадим ҳамчун санги ороишӣ истифода мешавад.<ref name="TajikAgate"/> Азбаски номи ранг аз ҳамин минерал гирифта шудааст, «ақиқранг» ва «сурхи ақиқ» метавонанд барои ифодаи ин тобиши ранг дар забони тоҷикӣ истифода шаванд. Бо вуҷуди ин, маънои умумии вожаи «ақиқ» васеътар аст, зеро ҳамаи ақиқҳо сурх нестанд ва баъзе навъҳои онҳо ранги зард, норанҷӣ, қаҳваранг ё рангҳои дигар доранд. == Хусусиятҳои ранг == Ақиқранг дар намунаи #B31B1B сурхи серранг буда, нисбат ба сурхи равшани холис тира ва каме фурӯнишаста менамояд. Ранги санги табиии ақиқ бошад, метавонад аз норанҷии равшан то сурхи тира ва қаҳваранги сурхтоб тағйир ёбад. Сабаби асосии рангҳои сурх ва норанҷии минерал мавҷудияти пайвастҳои оҳан дар таркиби он мебошад. Миқдор ва ҳолати ин пайвастҳо ба шиддат ва тобиши ранг таъсир мерасонанд.<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Carnelian |title=Carnelian |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |edition=11 |year=1911 |language=en }}</ref> Дар муқоиса бо дигар рангҳо, ақиқранг ба [[Сурх]], [[Қирмизӣ]] ва баъзе [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои қаҳваранги сурхтоб]] наздик аст. Аммо дар таснифи рақамии рангҳо он ҳамчун намунаи алоҳида бо рамзи мушаххас муайян карда мешавад. == Ақиқранг дар фарҳанг == === Фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ === [[Ақиқ]] аз қадим дар фарҳанг ва адабиёти халқҳои эронӣ ҳамчун санги ороишӣ ва рамзи зебоӣ шинохта шудааст. Дар [[Адабиёти форсӣ|шеъри классикии форсӣ-тоҷикӣ]] ранги сурхи ақиқ бештар барои тавсифи лабони маъшуқ истифода мешуд. Шоирон лаби сурхро ба ақиқ, [[Лаъл]] ва дигар сангҳои гаронбаҳо монанд мекарданд. Ин ташбеҳҳо на танҳо ба ранги санг, балки ба дурахшиш, арзиш ва зебоии он низ ишора мекарданд.<ref name="TajikAgate"/> Ақиқи сурх дар ҳунарҳои анъанавии заргарӣ низ мавқеи муҳим дорад. Аз он [[Ангуштарин]], гарданбанд, дастпона, муҳра ва дигар ашёи ороишӣ месозанд. Дар баъзе минтақаҳо аз ақиқ барои сохтани муҳр ва ороиши ашёи рӯзгор низ истифода мекарданд. Сангҳои ақиқӣ дар ёдгориҳои бостоншиносии [[Мисри Қадим]], [[Эрон]], [[Осиёи Марказӣ]] ва дигар минтақаҳо ёфт шудаанд.<ref name="TajikAgate"/> === Донишгоҳи Корнелл === Яке аз маъруфтарин намунаҳои истифодаи ақиқранг дар рамзҳои расмӣ ба [[Донишгоҳи Корнелл]] дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] тааллуқ дорад. Ду ранги расмии ин донишгоҳ '''сурхи ақиқӣ ва сафед''' мебошанд. Онҳо дар нишонаҳо, парчамҳо, либосҳои варзишӣ ва дигар маводи расмии донишгоҳ истифода мешаванд. Пайдоиши истифодаи ин рангҳо ба соли 1868 бармегардад. Дар маросими ифтитоҳи донишгоҳ, ки 7 октябри ҳамон сол баргузор шуд, парчами сурхе бо навиштаҷоти сафеди «Cornell University» истифода гардид. Баъдтар ҳамин ду ранг ба рамзҳои асосии донишгоҳ табдил ёфтанд.<ref name="CornellHistory">{{cite web |url=https://faq.enrollment.cornell.edu/kb/article/219-what-are-cornell-s-school-colors/ |title=What are Cornell's school colors? |publisher=Cornell University |language=en }}</ref> Имрӯз ранги сурхи расмии донишгоҳ бо рамзи #B31B1B муайян шудааст. Ин ранг дар якҷоягӣ бо сафед ва сиёҳ қисми асосии низоми ҳувияти визуалии муассисаро ташкил медиҳад.<ref name="CornellColors"/> === Ширкати Campbell's === Рангҳои сурху сафеди Донишгоҳи Корнелл ба тарҳи бастабандии маҳсулоти ширкати амрикоии [[Campbell's]] низ таъсир расондаанд. Соли 1898 Ҳербертон Л. Вилямс ({{lang-en|Herberton L. Williams}}), яке аз роҳбарони ширкат, бозии [[Футболи амрикоӣ|футболи амрикоӣ]] миёни дастаҳои донишгоҳҳои Корнелл ва Пенсилванияро тамошо кард. Ба гуфтаи таърихи расмии варзиши Донишгоҳи Корнелл, рангҳои сурху сафеди либоси бозигарони Корнелл ба ӯ писанд омаданд. Вай баъдтар пешниҳод кард, ки ширкати Campbell's низ барои тамғаҳои маҳсулоти худ ҳамин ду рангро истифода барад. То он вақт рангҳои асосии бастабандии ширкат сиёҳ ва норанҷӣ буданд. Тамғаҳои нави сурху сафед аз соли 1899 ба истифода даромаданд ва бо гузашти вақт ба яке аз рамзҳои шинохтаи ширкат табдил ёфтанд.<ref name="Campbells">{{cite web |url=https://cornellbigred.com/sports/2007/7/11/History.aspx |title=History of Athletics at Cornell |publisher=Cornell University Athletics |language=en }}</ref> === Меъморӣ ва тарабхонаи Carnelian Room === Номи ақиқранг дар меъморӣ ва номгузории муассисаҳо низ истифода шудааст. '''Carnelian Room''' тарабхонаи машҳуре буд, ки дар ошёнаи 52-уми бинои [[555 California Street]] дар шаҳри [[Сан-Франсиско]], иёлати [[Калифорния]] ҷойгир буд. Ин бино, ки қаблан ҳамчун маркази Бонки Амрико маъруф буд, бо рӯйпӯши берунии сангии сурхтоб шинохта мешавад. Номи тарабхона низ ба ранги ин рӯйпӯш ишора мекард. Тарабхона бо манзараи васеи шаҳри Сан-Франсиско, хизматрасонии бошукӯҳ ва баргузор кардани маросимҳои махсус маъруф буд. Соли 2009 эълон гардид, ки тарабхона дар охири сол фаъолияти худро қатъ мекунад. Яке аз сабабҳои асосии ин қарор коҳиши хароҷоти муштариён барои тарабхонаҳои гаронарзиш дар давраи [[Бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008|бӯҳрони молиявии ҷаҳонӣ]] буд. Carnelian Room 31 декабри соли 2009 баста шуд.<ref name="CarnelianRoom">{{cite news |url=https://www.sfgate.com/restaurants/article/Carnelian-Room-calling-it-quits-3218151.php |title=Carnelian Room calling it quits |work=San Francisco Chronicle |date=3 September 2009 |language=en }}</ref> Соли 2013 фазои собиқи тарабхона ба ширкати финландии таҳиякунандаи бозиҳои видеоӣ [[Supercell]] ба иҷора дода шуд.<ref name="Supercell">{{cite news |url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/blog/2013/12/sign-of-the-times-finnish-gaming.html |title=Sign of the times: Finnish gaming group grabs top of BofA tower |work=San Francisco Business Times |date=5 December 2013 |language=en }}</ref> === Варзиш === Рангҳои сурхи наздик ба ақиқранг дар либос ва нишонаҳои дастаҳои варзишӣ истифода мешаванд. Масалан, дастаи [[Лос-Анҷелес Эйнҷелс]] ({{lang-en|Los Angeles Angels}}), ки дар [[Лигаи олии бейсбол]] бозӣ мекунад, сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ истифода мебарад. Нишонаи даста ҳарфи калони «A»-ро дар бар мегирад, ки бо сурх, сурхи тира ва ҳошияҳои рангҳои дигар оро дода шудааст. Бо вуҷуди ин, ранги расмии даста ҳатман ба рамзи мушаххаси ақиқранги #B31B1B баробар нест.<ref name="Angels">{{cite web |url=https://www.angelsmediaguide.com/files/basic-html/page18.html |title=2026 Los Angeles Angels Media Guide — The Name, Logo, and Colors |publisher=Los Angeles Angels |year=2026 |language=en }}</ref> == Адабиёт == {{эзоҳ}} {{Тобишҳои сурх}} eb3e32l9udf660mzbnqc242j9p1e1fs 0 334738 1492274 2026-11-04T15:27:36Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: '''Лотинисозии номҳо''' ({{lang-en|Latinisation of names}}) ё '''лотиникунии номҳо''' — ба шакл ва қоидаҳои [[Забони лотинӣ|забони лотинӣ]] мутобиқ кардани номи одамон, ҷойҳо ва дигар номҳои хос мебошад. Дар ин раванд номи аслӣ метавонад тағйир ёбад: ба он пасванди лотинӣ илова ме... 1492274 wikitext text/x-wiki '''Лотинисозии номҳо''' ({{lang-en|Latinisation of names}}) ё '''лотиникунии номҳо''' — ба шакл ва қоидаҳои [[Забони лотинӣ|забони лотинӣ]] мутобиқ кардани номи одамон, ҷойҳо ва дигар номҳои хос мебошад. Дар ин раванд номи аслӣ метавонад тағйир ёбад: ба он пасванди лотинӣ илова мекунанд, талаффузашро ба забони лотинӣ мувофиқ месозанд ё маънои онро ба лотинӣ тарҷума мекунанд.<ref name="Oxford">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20171027232816/https://en.oxforddictionaries.com/definition/latinize |title=Latinize |publisher=Oxford Dictionaries |language=en }}</ref> Масалан, номи донишманди машҳури форсу тоҷик [[Абуалӣ ибни Сино]] дар Аврупои асрҳои миёна ба шакли '''Авитсенна''' ({{lang-la|Avicenna}}) паҳн гардид. Ин ном аз мутобиқ шудани «Ибни Сино» ба талаффуз ва навишти лотинӣ пайдо шудааст. Имрӯз ҳам дар бисёр забонҳои аврупоӣ ӯро бештар бо ҳамин ном мешиносанд.<ref name="TajikAvicenna">{{cite web |url=https://tajmedun.tj/tj/akhbor/donishgoh/ibni-sino-olimi-ensiklopedist-va-akimi-buzurgi-to-ik/ |title=Ибни Сино — олими энсиклопедист ва ҳакими бузурги тоҷик |publisher=Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино |language=tg }}</ref> Лотинӣ кардани номҳо махсусан дар Аврупои асрҳои миёна ва давраи [[Эҳё]] маъмул буд. Дар он замон лотинӣ забони асосии илму дониш, китобҳои дарсӣ ва мукотибаи донишмандон ба шумор мерафт. Олимони кишварҳои гуногун, ки забонҳои модариашон аз ҳам фарқ мекарданд, метавонистанд тавассути лотинӣ бо якдигар муошират кунанд. Аз ин рӯ, бисёре аз донишмандон номи худро ба шакли лотинӣ менавиштанд. Баъзе аз ин номҳо чунон машҳур шуданд, ки то имрӯз бештар аз номи аслии соҳибонашон истифода мешаванд.<ref name="Agricola">{{cite journal |last=Weber |first=Lutz W. |title=Georgius Agricola (1494–1555): Scholar, Physician, Scientist, Entrepreneur, Diplomat |journal=Toxicological Sciences |volume=69 |issue=2 |pages=292–294 |year=2002 |doi=10.1093/toxsci/69.2.292 |language=en }}</ref> Лотинисозии номҳо ҳоло ҳам дар баъзе соҳаҳои илм, махсусан дар [[Таксономия (биология)|таснифот]] ва [[Номгузории илмӣ|номгузории илмии]] организмҳо, истифода мешавад. == Фарқ аз ҳуруфгардонӣ == Лотинӣ кардани номҳоро набояд бо '''[[Ҳуруфгардонӣ|ҳуруфгардонӣ]]''' ё '''транслитератсия''' яксон донист. Ҳуруфгардонӣ маънои аз як навъи хат ба навъи дигари хат гузаронидани калимаро дорад. Дар ин ҳолат ҳарфҳои номи аслӣ бо ҳарфҳои хатти дигар ифода мешаванд, вале худи ном одатан тағйир намеёбад. Масалан: * '''Душанбе → Dushanbe''' — номи шаҳр бо ҳарфҳои лотинӣ навишта шудааст. * '''Рустам → Rustam''' — номи шахс ба алифбои лотинӣ гузаронида шудааст. * '''Тоҷикистон → Tojikiston''' — шакли лотинии номи кишвар аст. Дар ҳамаи ин мисолҳо танҳо хат тағйир ёфтааст. Номҳо ба қоидаҳои грамматикии забони лотинӣ мутобиқ нашудаанд. Аммо дар лотинисозии номҳо мумкин аст худи сохти ном низ тағйир ёбад. Масалан: * '''Ибни Сино → Avicenna''' — номи донишманд ба шакли лотинӣ мутобиқ шудааст. * '''Georg Bauer → Georgius Agricola''' — номи донишманди олмонӣ ба лотинӣ баргардонида шудааст. * '''Carl Linnaeus → Carolus Linnaeus''' — номи табиатшиноси шведӣ дар шакли лотинӣ истифода шудааст. Дар забони тоҷикӣ истилоҳи «ҳуруфгардонӣ» барои ифодаи транслитератсия истифода мешавад. Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳангоми баррасии масъалаҳои номгузорӣ байни ҳуруфгардонӣ ва тарҷумаи номҳо фарқ мегузорад.<ref name="TajikTerminology">{{cite web |url=https://www.istilohot.tj/tg/content/peshvoi-millat-va-rushdi-sanadkhoi-meyorii-khukukii-chumkhurii-tochikiston-dar-sokhai-zaboni |title=Пешвои миллат ва рушди санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи забони давлатӣ |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> Ҳамчунин бояд байни ҳуруфгардонӣ ва [[Транскрипсия (забоншиносӣ)|транскрипсия]] фарқ гузошт. Ҳуруфгардонӣ бештар ба мувофиқати ҳарфҳои ду хат такя мекунад, дар ҳоле ки транскрипсия кӯшиш мекунад талаффузи калимаро нишон диҳад. Лотинисозии номҳо метавонад аз ҳар ду усул истифода барад, аммо ҳадафи асосии он мутобиқ кардани ном ба анъанаҳои забони лотинӣ мебошад. == Роҳҳои лотинӣ кардани номҳо == Номҳоро бо чанд роҳ ба шакли лотинӣ мутобиқ мекунанд. === Мутобиқ кардани талаффуз === Дар ин усул номи аслӣ мувофиқи тарзи талаффуз ва навишти забони лотинӣ тағйир дода мешавад. Яке аз намунаҳои машҳур номи Абуалӣ ибни Сино мебошад. Номи ӯ дар асарҳои лотинии асрҳои миёна ба шакли ''Avicenna'' даромад. Донишманди дигари машҳур [[Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ]] дар Аврупо бо номҳои ''Rhazes'' ва ''Rasis'' маъруф буд. Ҳар ду шакл аз номи «Розӣ» пайдо шудаанд.<ref name="Razi">{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/2021666821/ |title=The Comprehensive Book on Medicine |publisher=Library of Congress |language=en }}</ref> Чунин тағйирот бештар ҳангоми тарҷумаи китобҳои илмӣ аз забонҳои арабӣ ва дигар забонҳо ба лотинӣ ба вуҷуд меомад. === Илова кардани пасвандҳои лотинӣ === Баъзан барои лотинӣ кардани ном ба охири он пасвандҳои хоси забони лотинӣ илова мекарданд. Масалан, номҳои мардона дар забони лотинӣ аксар вақт бо ''-us'' ё ''-ius'' анҷом меёбанд. Аз ин рӯ, донишмандон метавонистанд номи худро бо чунин пасвандҳо нависанд. Масалан: * ''Albert'' → ''Albertus''; * ''Nicolaus'' — шакли лотинии номи Николас ё Никлас; * ''Carl'' → ''Carolus''. Ин тарз ба ном имкон медод, ки ба қоидаҳои грамматикии лотинӣ мувофиқ шавад. Забони лотинӣ дорои [[Ҳолат (дастур)|ҳолатҳои грамматикӣ]] мебошад. Яъне шакли охири исм вобаста ба вазифаи он дар ҷумла тағйир меёбад. Номи шахс ҳам метавонад чунин тағйиротро қабул кунад. Масалан, номи ''Carolus Linnaeus'' дар ҳолати изофӣ ба шакли ''Caroli Linnaei'' меояд, ки маънои «аз они Карл Линней» ё «асари Карл Линней»-ро ифода мекунад.<ref name="Linnaeus">{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/2021668119/ |title=Botanical Notebook of Linnaeus |publisher=Library of Congress |language=en }}</ref> === Тарҷумаи маънои ном === Дар баъзе мавридҳо на танҳо талаффуз, балки маънои номи шахс ба забони лотинӣ тарҷума мешуд. Намунаи маъруфи ин усул донишманди олмонӣ [[Георгиус Агрикола]] (1494–1555) мебошад. Номи аслии ӯ '''Georg Bauer''' буд. Вожаи олмонии ''Bauer'' маънои «деҳқон» ё «кишоварз»-ро дорад. Ӯ насаби худро ба калимаи лотинии ''Agricola'' иваз кард, ки ҳамон маъноро ифода мекунад. Ҳамин тавр, ''Georg Bauer'' ба ''Georgius Agricola'' табдил ёфт. Донишманд бо ҳамин номи лотинӣ асарҳои худро нашр мекард ва баъдтар дар таърихи [[Минералшиносӣ|минералшиносӣ]] машҳур гардид.<ref name="Agricola"/> Ин усул дар байни донишмандони давраи Эҳё маъмул буд. Баъзеҳо насабашонро пурра тарҷума мекарданд, баъзеҳо танҳо ба он шакли лотинӣ медоданд. === Интихоби номи нав === Баъзе донишмандон номи лотиниеро интихоб мекарданд, ки ба зодгоҳ, фаъолияти илмӣ ё хусусияти дигари онҳо ишора мекард. Масалан, ситорашиноси олмонӣ [[Иоганн Мюллер]], ки бо номи ''Regiomontanus'' маъруф аст, номи худро аз тарҷумаи лотинии номи зодгоҳаш — Кёнигсберг — гирифта буд. ''Regiomontanus'' тақрибан маънои «аз кӯҳи шоҳӣ»-ро дорад. Дар чунин ҳолат номи нав тарҷумаи мустақими номи шахс набуд, балки номи лотиние буд, ки ба зиндагӣ ё пайдоиши ӯ ишора мекард.<ref name="ClassicalNames">{{cite journal |last=Ashley |first=L. R. N. |title=Classical Pseudonyms in Europe at the Time of the Reformation |journal=Names |language=en }}</ref> == Таърих == === Давраи Руми Қадим === Таърихи лотинӣ кардани номҳо ба давраи [[Руми Қадим]] мерасад. Бо васеъ шудани ҳудуди [[Империяи Рум]], римиён бо халқҳои гуногуне рӯ ба рӯ шуданд, ки забонҳо ва номҳои онҳо аз лотинӣ фарқ мекарданд. Дар ҳуҷҷатҳои давлатӣ, навиштаҷот ва асарҳои таърихӣ номҳои шахсону шаҳрҳои хориҷӣ аксар вақт ба шакли мувофиқ ба забони лотинӣ оварда мешуданд. Ин кор барои истифодаи номҳо дар ҷумлаҳои лотинӣ ва мутобиқ кардани онҳо ба қоидаҳои забон мусоидат мекард. Баъзе аз ин шаклҳои лотинӣ баъдтар ба забонҳои дигари Аврупо низ гузаштанд. === Асрҳои миёна === Пас аз суқути Империяи Руми Ғарбӣ забони лотинӣ дар Аврупои Ғарбӣ ҳамчун забони муҳими калисо, таълим ва дониш боқӣ монд. Дар асрҳои миёна бисёре аз китобҳои динӣ, фалсафӣ ва илмӣ бо лотинӣ навишта мешуданд. Донишгоҳҳои аврупоӣ низ аз ин забон истифода мекарданд. Аз ин рӯ, номҳои донишмандони хориҷӣ ҳангоми тарҷумаи асарҳояшон ба лотинӣ мутобиқ карда мешуданд. Ин раванд махсусан дар асрҳои XII–XIII, вақте осори олимони ҷаҳони ислом ба забони лотинӣ тарҷума гардид, густариш ёфт. Шаҳри [[Толедо]] дар Испания яке аз марказҳои муҳими ин фаъолият буд. Дар он ҷо осори тиббӣ, риёзӣ, фалсафӣ ва ситорашиносӣ аз арабӣ ба лотинӣ тарҷума мешуданд.<ref name="TajikEurope">{{cite web |url=https://omuzgor-gazeta.tj/9313-2/ |title=Роҳҳои интиқоли илми тоҷикон ба Аврупо |publisher=Нашрияи «Омӯзгор» |language=tg }}</ref> Дар ҳамин раванд номҳои бисёр донишмандони Шарқ низ шаклҳои лотинӣ гирифтанд. === Давраи Эҳё === Дар [[Эҳё|давраи Эҳё]], махсусан дар асрҳои XV–XVI, лотинӣ кардани номҳо дар байни донишмандони аврупоӣ боз ҳам маъмултар шуд. Ин давра бо афзоиши таваҷҷуҳ ба фарҳанг, адабиёт ва фалсафаи [[Юнони Қадим]] ва Руми Қадим шинохта мешавад. Донишмандоне, ки ба омӯзиши осори қадим машғул буданд, аксар вақт номҳои худро ба шакли юнонӣ ё лотинӣ иваз мекарданд. Онҳо бо чунин номҳо китоб менавиштанд, дар донишгоҳҳо дарс медоданд ва бо донишмандони кишварҳои дигар мукотиба мекарданд. Номи лотинӣ метавонист барои донишманд як ҳувияти байналмилалии илмӣ ба вуҷуд орад. Ба ин тартиб, номи ӯ барои хонандагони кишварҳои гуногуни Аврупо шинохтатар мешуд.<ref name="Agricola"/> Дар баъзе мавридҳо лотинисозӣ ба пинҳон кардани пайдоиши иҷтимоии шахс низ мусоидат мекард. Масалан, насабе, ки дар забони маҳаллӣ ба касби одӣ ишора мекард, дар шакли лотинӣ метавонад расмӣ ва илмӣ намояд. === Давраи муосир === Аз асрҳои XVII–XIX забонҳои миллии Аврупо тадриҷан ҷойи лотиниро дар таълим ва нашри асарҳои илмӣ гирифтанд. Бо рушди матбуот ва донишгоҳҳои миллӣ олимон бештар ба забонҳои англисӣ, фаронсавӣ, олмонӣ ва дигар забонҳо асар менавиштанд. Бо вуҷуди ин, бисёре аз номҳои лотинишуда дар истифода боқӣ монданд. Имрӯз ҳам шахсиятҳои таърихие чун Авитсенна, Конфутсий ва Николай Коперник дар баъзе забонҳо бо шаклҳое шинохта мешаванд, ки аз анъанаҳои лотинӣ гузаштаанд. Лотинӣ кардани номҳо дар илм низ аз байн нарафтааст. Ин анъана махсусан дар номгузории организмҳо боқӣ мондааст.<ref name="NaturalHistory">{{cite web |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-taxonomy.html |title=What is taxonomy? |publisher=Natural History Museum, London |language=en }}</ref> == Номҳои донишмандони Шарқ дар Аврупо == Яке аз намунаҳои муҳими лотинисозии номҳо тағйир ёфтани номи донишмандони Шарқ ҳангоми паҳн шудани осори онҳо дар Аврупо мебошад. Дар асрҳои миёна асарҳои зиёди донишмандони Осиёи Марказӣ, Эрон ва дигар минтақаҳои ҷаҳони ислом ба лотинӣ тарҷума шуданд. Номҳои муаллифон низ дар ин тарҷумаҳо ба шаклҳои лотинӣ даромаданд. Баъзе аз онҳо то имрӯз дар адабиёти илмии Аврупо истифода мешаванд.<ref name="TajikEurope"/> === Абуалӣ ибни Сино — Авитсенна === {{Асосӣ|Абуалӣ ибни Сино}} Абуалӣ ибни Сино (980–1037) аз маъруфтарин донишмандони форсу тоҷик мебошад. Ӯ дар соҳаҳои тиб, фалсафа, мантиқ ва дигар илмҳо асарҳои муҳим навиштааст. Дар Аврупои асрҳои миёна номи ӯ ба шакли ''Avicenna'' паҳн гардид. Яке аз маъруфтарин асарҳои ӯ, «[[Ал-Қонун фӣ-т-тиб]]», ба забони лотинӣ тарҷума шуд ва бо номи ''Canon medicinae'' машҳур гардид. Ин асар дар донишгоҳҳои Аврупо барои омӯзиши тиб истифода мешуд. Дар баъзе нашрҳои лотинӣ номи муаллиф ҳамчун ''Avicenna'' оварда шудааст.<ref name="AvicennaWest">{{cite web |url=https://exhibitions.kelsey.lsa.umich.edu/art-science-healing/canonical.php |title=The Art and Science of Healing: Canonical Works |publisher=University of Michigan |language=en }}</ref> Дар Тоҷикистон ин донишманд бо номи аслии худ — Абуалӣ ибни Сино — шинохта мешавад. Аммо шакли лотинишудаи «Авитсенна» дар забонҳои аврупоӣ то имрӯз истифода мешавад.<ref name="TajikAvicenna"/> === Закариёи Розӣ — Разес === {{Асосӣ|Закариёи Розӣ}} [[Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ]] (тақрибан 865–925) яке аз донишмандони машҳури тиб, кимиё ва фалсафа буд. Дар осори лотинии асрҳои миёна номи ӯ ба шаклҳои ''Rhazes'' ва ''Rasis'' навишта мешуд. Китоби тиббии ӯ «Ал-Ҳовӣ» ба лотинӣ тарҷума шуда, бо номи ''Continens Rasis'' маъруф гардид. Тарҷумаҳои осори Розӣ дар донишгоҳҳои Аврупои асрҳои миёна ва давраҳои баъдӣ истифода мешуданд.<ref name="Razi"/> === Аҳмади Фарғонӣ — Алфраганус === {{Асосӣ|Аҳмади Фарғонӣ}} [[Аҳмади Фарғонӣ]], ситорашинос ва риёзидони асри IX, дар Аврупо бо номи ''Alfraganus'' шинохта мешуд. Ин шакли лотинии нисбаи «Фарғонӣ» мебошад, ки ба зодгоҳ ё пайдоиши ҷуғрофии донишманд ишора мекунад. Асарҳои ӯ дар бораи ҳаракати ҷирмҳои осмонӣ ва сохтори коинот ба лотинӣ тарҷума гардида, дар рушди ситорашиносии аврупоӣ таъсир гузоштанд.<ref name="Alfraganus">{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/2021666858/ |title=Muhammad al-Farghani's Elements of Chronology and Astronomy |publisher=Library of Congress |language=en }}</ref> Нашрияҳои тоҷикӣ низ зикр мекунанд, ки Фарғонӣ дар Аврупо бо номи «Алфраганус» машҳур гардида буд.<ref name="TajikEurope"/> == Номҳои донишмандони аврупоӣ == Дар Аврупо низ лотинисозии номҳо васеъ истифода мешуд. === Карл Линней === {{Асосӣ|Карл Линней}} [[Карл Линней]] (1707–1778) табиатшиноси шведӣ ва яке аз асосгузорони [[Таксономия (биология)|таксономияи муосир]] буд. Ӯ дар асарҳои илмии худ номи лотинии ''Carolus Linnaeus''-ро истифода мекард. Дар ин ном ''Carolus'' шакли лотинии «Карл» мебошад. Насаби ''Linnaeus'' низ ба анъанаи номгузории лотинии донишмандони он давра мувофиқ буд. Линней барои номгузории илмии организмҳо низ аз забони лотинӣ истифода мебурд. Ин анъана дар ташаккули низоми муосири номгузории биологӣ аҳамияти калон дошт.<ref name="NaturalHistory"/> === Георгиус Агрикола === {{Асосӣ|Георгиус Агрикола}} Номи аслии донишманди олмонӣ Георгиус Агрикола ''Georg Bauer'' буд. Ӯ номи худро ба шакли ''Georgius Agricola'' гардонд. Қисми ''Georgius'' шакли лотинии номи шахсӣ ва ''Agricola'' тарҷумаи насаби олмонии ӯ буд. Ин мисол нишон медиҳад, ки лотинисозӣ танҳо тағйир додани ҳарфҳо набуда, метавонад тарҷумаи маънои номро низ дар бар гирад.<ref name="Agricola"/> === Николай Коперник === {{Асосӣ|Николай Коперник}} [[Николай Коперник]] (1473–1543), ситорашиноси маъруф, дар асарҳои лотинӣ бо номи ''Nicolaus Copernicus'' шинохта мешуд. Номи шахсии ''Nicolaus'' шакли лотинии Николас аст ва насаби ''Copernicus'' низ ба анъанаи лотинии номгузории илмии он давра мувофиқ мебошад. Ин шакли ном то имрӯз дар таърихи ситорашиносӣ васеъ истифода мешавад. == Номҳои шахсиятҳои таърихии дигар == Лотинисозӣ танҳо ба донишмандони Аврупо ва ҷаҳони ислом маҳдуд набуд. Масалан, файласуфи машҳури Чин [[Конфутсий]] дар забони чинӣ бо номи ''Кун Футсзӣ'' ({{lang-zh|孔夫子}}; ''Kǒng Fūzǐ'') шинохта мешуд. Ин ном маънои «Устод Кун»-ро дорад. Мубаллиғони масеҳии аврупоӣ ҳангоми тарҷума ва муаррифии осори фалсафии Чин ин номро ба шакли лотинии ''Confucius'' мутобиқ карданд. Ин шакл баъдтар ба забонҳои гуногуни Аврупо роҳ ёфт ва имрӯз дар бисёр кишварҳо истифода мешавад.<ref name="Confucius">{{cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/Confucius/ |title=Confucius |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en }}</ref> Чунин ҳолат нишон медиҳад, ки номи лотинишуда метавонад аз ҳудуди забони лотинӣ берун рафта, ба номи байналмилалии як шахс табдил ёбад. == Лотинӣ кардани номҳои ҷуғрофӣ == {{Ҳамчунин|Ҷойномшиносӣ}} Лотинӣ кардан дар мавриди [[Ҷойном|номҳои ҷуғрофӣ]] низ истифода шудааст. Дар давраи Руми Қадим ва асрҳои миёна номҳои шаҳрҳо, сарзаминҳо ва минтақаҳои гуногун ба шакли лотинӣ навишта мешуданд. Масалан, шаҳри имрӯзаи [[Йорк]] дар Англия дар замони римиён бо номи ''Eboracum'' ё ''Eburacum'' маъруф буд. Ин ном аз шакли қадимии келтии ''Eborakon'' пайдо шудааст. Римиён онро ба сохти номҳои лотинӣ мутобиқ карданд.<ref name="York">{{cite web |url=https://www.snsbi.org.uk/exploring-names/place-names/york/ |title=York — the archaeology of a place-name |publisher=Society for Name Studies in Britain and Ireland |language=en }}</ref> Бо гузашти асрҳо ва тағйир ёфтани забонҳои сокинони минтақа номи шаҳр чандин бор дигаргун шуд. Дар ниҳоят шакли имрӯзаи ''York'' ба вуҷуд омад. Номҳои ҷуғрофии лотинишуда дар харитаҳои қадимӣ, китобҳои таърихӣ ва санадҳои калисоӣ бисёр дида мешаванд. Баъзе аз онҳо ба забонҳои муосири аврупоӣ низ гузаштаанд. Аммо на ҳамаи номҳои хориҷии дорои шакли лотинӣ ҳатман натиҷаи лотинисозӣ мебошанд; баъзан ном танҳо тавассути забони дигар иқтибос шудааст. == Лотинисозӣ дар номгузории илмӣ == {{Асосӣ|Номгузории илмӣ|Номгузории дунома}} Яке аз муҳимтарин соҳаҳое, ки анъанаи лотинисозӣ дар он то имрӯз боқӣ мондааст, [[Биология|биология]] мебошад. Дар биология ҳар [[Намуд (биология)|намуд]] номи илмие дорад, ки ба донишмандони кишварҳои гуногун имкон медиҳад онро бе вобастагӣ ба забони маҳаллӣ муайян кунанд. Масалан, номи илмии инсон ''[[Homo sapiens]]'' аст. Ин ном аз ду қисми лотинӣ иборат мебошад: * ''Homo'' — номи [[Ҷинс (биология)|ҷинс]], ба маънои «инсон»; * ''sapiens'' — [[Эпитети намудӣ|эпитети намудӣ]], ба маънои «хирадманд». Чунин тарзи номгузориро '''[[Номгузории дунома]]''' ё '''номенклатураи бинарӣ''' меноманд. Ҳамаи номҳои илмӣ ҳатман аз калимаҳои аслии лотинӣ сохта намешаванд. Баъзеашон аз забонҳои юнонӣ, арабӣ, форсӣ, забонҳои маҳаллӣ ё номҳои одамон гирифта мешаванд. Аммо дар номгузории илмӣ онҳо мувофиқи қоидаҳои муайян ҳамчун номҳои лотинӣ истифода мешаванд.<ref name="MadridCode">{{cite web |url=https://www.iaptglobal.org/icn |title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants |publisher=International Association for Plant Taxonomy |language=en }}</ref> === Номгузорӣ ба шарафи донишмандон === Бисёр организмҳо ба шарафи одамони машҳур, аз ҷумла донишмандон, сайёҳон ва муҳаққиқони табиат номгузорӣ шудаанд. Дар чунин ҳолат номи шахс метавонад ба шакли лотинӣ мутобиқ шавад. Масалан, ''[[Avicennia]]'' номи илмии як ҷинси растаниҳои мангрӣ мебошад. Ин ном ба шарафи Абуалӣ ибни Сино гузошта шудааст. Номи ''Avicennia'' аз шакли лотинишудаи номи ӯ — ''Avicenna'' — гирифта шудааст. Ин ҷинсро Карл Линней соли 1753 дар асари ''Species Plantarum'' нашр кардааст.<ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41194-1/general-information |title=Avicennia L. |publisher=Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> Ин мисол нишон медиҳад, ки лотинисозии номҳо чӣ гуна метавонад аз номи як донишманд ба номгузории илмии растаниҳо роҳ ёбад. === Пасвандҳои лотинӣ дар номҳои илмӣ === Дар ботаника барои сохтани номҳои илмӣ аз номи одамон пасвандҳои гуногун истифода мешаванд. Масалан, дар баъзе ҳолатҳо ба номи шахс пасвандҳои ''-i'', ''-ii'', ''-ae'', ''-iana'' ё ''-ianus'' илова мешаванд. Ин пасвандҳо метавонанд ба шахсе, ки организм ба шарафи ӯ номгузорӣ шудааст, ишора кунанд. Қоидаҳои чунин номгузорӣ дар [[Кодекси байналмилалии номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва растаниҳо]] муайян шудаанд. Дар таҳрири соли 2025, ки бо номи '''Кодекси Мадрид''' маъруф аст, тарзи сохтани эпитетҳои намудӣ аз номҳои одамон шарҳ дода шудааст.<ref name="MadridNames">{{cite web |url=https://www.iaptglobal.org/_functions/code/madrid?m=art14 |title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants — Article 60 |publisher=International Association for Plant Taxonomy |year=2025 |language=en }}</ref> Ин қоидаҳо барои он муҳиманд, ки номҳои илмӣ дар кишварҳои гуногун ба тарзи ягона навишта шаванд. Дар Тоҷикистон низ дар асарҳои ботаникӣ ва дигар таҳқиқоти биологӣ номҳои лотинӣ дар баробари номҳои тоҷикӣ истифода мешаванд. Масалан, дар таҳқиқоти флораи Тоҷикистон номи намудҳо мувофиқи низоми номгузории дунома оварда мешавад.<ref name="TajikScience">{{cite web |url=https://istilohot.tj/tg/category/%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%88%D2%B3%D0%BE |title=Гузоришҳо |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> == Аҳамият ва маҳдудиятҳо == Лотинӣ кардани номҳо дар таърихи илм ва фарҳанг аҳамияти калон дошт. Ин раванд ба паҳн шудани осори донишмандони кишварҳои гуногун мусоидат кард. Номҳои онҳо дар китобҳои лотинӣ барои хонандагони аврупоӣ шинохтатар шуданд ва баъзе аз ин номҳо то имрӯз дар истифода боқӣ мондаанд. Аммо лотинисозӣ метавонад мушкилот низ ба вуҷуд орад. Баъзан номи лотинишуда аз номи аслии шахс чунон фарқ мекунад, ки хонанда намефаҳмад ҳар ду ба як нафар тааллуқ доранд. Масалан, шахсе, ки танҳо номи «Авитсенна»-ро медонад, мумкин аст дар аввал дарк накунад, ки сухан дар бораи Абуалӣ ибни Сино меравад. Дар баъзе ҳолатҳо шакли лотинии ном метавонад талаффуз ё маънои аслии онро тағйир диҳад. Ғайр аз ин, номҳои лотинишуда ҳамеша тарҷумаи дақиқи номҳои аслӣ нестанд. Аз ҳамин сабаб, дар асарҳои таърихӣ ва донишномаҳои муосир бисёр вақт номи аслии шахс дар баробари шаклҳои таърихии лотинишудаи он оварда мешавад. Лотинӣ кардани номҳо набояд бо тағйир додани алифбои як забон низ омехта шавад. Масалан, гузариши забони тоҷикӣ аз хатти форсӣ ба алифбои лотинӣ дар солҳои 1920–1930 ба таърихи хат ва сиёсати забон алоқаманд аст. Ин раванд аз лотинӣ кардани номи шахсони алоҳида, ба монанди «Ибни Сино → Авитсенна», фарқ мекунад.<ref name="TajikAlphabet">{{cite web |url=https://www.qalai-khujand.tj/index.php/ru/using-joomla/extensions/components/content-component/article-categories/1510-pajdoshi-khat |title=Пайдоши хат |publisher=Маҷмааи таърихию фарҳангии Қалъаи Хуҷанд |language=tg }}</ref> == Ҳамчунин нигаред == * [[Забони лотинӣ]] * [[Лотинӣ]] * [[Ҳуруфгардонӣ]] * [[Транскрипсия (забоншиносӣ)]] * [[Номи хос]] * [[Ҷойномшиносӣ]] * [[Номгузории илмӣ]] * [[Номгузории дунома]] * [[Номенклатураи бинарӣ]] * [[Абуалӣ ибни Сино]] * [[Карл Линней]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == * [https://tajmedun.tj/tj/akhbor/donishgoh/ibni-sino-olimi-ensiklopedist-va-akimi-buzurgi-to-ik/ Ибни Сино — олими энсиклопедист ва ҳакими бузурги тоҷик] — Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон. * [https://omuzgor-gazeta.tj/9313-2/ Роҳҳои интиқоли илми тоҷикон ба Аврупо] — нашрияи «Омӯзгор». * [https://www.loc.gov/item/2021666858/ Аҳмади Фарғонӣ ва осори лотинии ӯ] — Китобхонаи Конгресси ИМА. * [https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-taxonomy.html What is taxonomy?] — Осорхонаи таърихи табиии Лондон. * [https://www.iaptglobal.org/icn Кодекси байналмилалии номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва растаниҳо]. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Забони лотинӣ]] [[Гурӯҳ:Номшиносӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи илм]] nxutm2mnxyt27eam5w4hp9rv8d592kr 1492275 1492274 2026-11-04T15:28:51Z Zosya95 54344 /* Пайвандҳои беруна */ 1492275 wikitext text/x-wiki '''Лотинисозии номҳо''' ({{lang-en|Latinisation of names}}) ё '''лотиникунии номҳо''' — ба шакл ва қоидаҳои [[Забони лотинӣ|забони лотинӣ]] мутобиқ кардани номи одамон, ҷойҳо ва дигар номҳои хос мебошад. Дар ин раванд номи аслӣ метавонад тағйир ёбад: ба он пасванди лотинӣ илова мекунанд, талаффузашро ба забони лотинӣ мувофиқ месозанд ё маънои онро ба лотинӣ тарҷума мекунанд.<ref name="Oxford">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20171027232816/https://en.oxforddictionaries.com/definition/latinize |title=Latinize |publisher=Oxford Dictionaries |language=en }}</ref> Масалан, номи донишманди машҳури форсу тоҷик [[Абуалӣ ибни Сино]] дар Аврупои асрҳои миёна ба шакли '''Авитсенна''' ({{lang-la|Avicenna}}) паҳн гардид. Ин ном аз мутобиқ шудани «Ибни Сино» ба талаффуз ва навишти лотинӣ пайдо шудааст. Имрӯз ҳам дар бисёр забонҳои аврупоӣ ӯро бештар бо ҳамин ном мешиносанд.<ref name="TajikAvicenna">{{cite web |url=https://tajmedun.tj/tj/akhbor/donishgoh/ibni-sino-olimi-ensiklopedist-va-akimi-buzurgi-to-ik/ |title=Ибни Сино — олими энсиклопедист ва ҳакими бузурги тоҷик |publisher=Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино |language=tg }}</ref> Лотинӣ кардани номҳо махсусан дар Аврупои асрҳои миёна ва давраи [[Эҳё]] маъмул буд. Дар он замон лотинӣ забони асосии илму дониш, китобҳои дарсӣ ва мукотибаи донишмандон ба шумор мерафт. Олимони кишварҳои гуногун, ки забонҳои модариашон аз ҳам фарқ мекарданд, метавонистанд тавассути лотинӣ бо якдигар муошират кунанд. Аз ин рӯ, бисёре аз донишмандон номи худро ба шакли лотинӣ менавиштанд. Баъзе аз ин номҳо чунон машҳур шуданд, ки то имрӯз бештар аз номи аслии соҳибонашон истифода мешаванд.<ref name="Agricola">{{cite journal |last=Weber |first=Lutz W. |title=Georgius Agricola (1494–1555): Scholar, Physician, Scientist, Entrepreneur, Diplomat |journal=Toxicological Sciences |volume=69 |issue=2 |pages=292–294 |year=2002 |doi=10.1093/toxsci/69.2.292 |language=en }}</ref> Лотинисозии номҳо ҳоло ҳам дар баъзе соҳаҳои илм, махсусан дар [[Таксономия (биология)|таснифот]] ва [[Номгузории илмӣ|номгузории илмии]] организмҳо, истифода мешавад. == Фарқ аз ҳуруфгардонӣ == Лотинӣ кардани номҳоро набояд бо '''[[Ҳуруфгардонӣ|ҳуруфгардонӣ]]''' ё '''транслитератсия''' яксон донист. Ҳуруфгардонӣ маънои аз як навъи хат ба навъи дигари хат гузаронидани калимаро дорад. Дар ин ҳолат ҳарфҳои номи аслӣ бо ҳарфҳои хатти дигар ифода мешаванд, вале худи ном одатан тағйир намеёбад. Масалан: * '''Душанбе → Dushanbe''' — номи шаҳр бо ҳарфҳои лотинӣ навишта шудааст. * '''Рустам → Rustam''' — номи шахс ба алифбои лотинӣ гузаронида шудааст. * '''Тоҷикистон → Tojikiston''' — шакли лотинии номи кишвар аст. Дар ҳамаи ин мисолҳо танҳо хат тағйир ёфтааст. Номҳо ба қоидаҳои грамматикии забони лотинӣ мутобиқ нашудаанд. Аммо дар лотинисозии номҳо мумкин аст худи сохти ном низ тағйир ёбад. Масалан: * '''Ибни Сино → Avicenna''' — номи донишманд ба шакли лотинӣ мутобиқ шудааст. * '''Georg Bauer → Georgius Agricola''' — номи донишманди олмонӣ ба лотинӣ баргардонида шудааст. * '''Carl Linnaeus → Carolus Linnaeus''' — номи табиатшиноси шведӣ дар шакли лотинӣ истифода шудааст. Дар забони тоҷикӣ истилоҳи «ҳуруфгардонӣ» барои ифодаи транслитератсия истифода мешавад. Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳангоми баррасии масъалаҳои номгузорӣ байни ҳуруфгардонӣ ва тарҷумаи номҳо фарқ мегузорад.<ref name="TajikTerminology">{{cite web |url=https://www.istilohot.tj/tg/content/peshvoi-millat-va-rushdi-sanadkhoi-meyorii-khukukii-chumkhurii-tochikiston-dar-sokhai-zaboni |title=Пешвои миллат ва рушди санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи забони давлатӣ |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> Ҳамчунин бояд байни ҳуруфгардонӣ ва [[Транскрипсия (забоншиносӣ)|транскрипсия]] фарқ гузошт. Ҳуруфгардонӣ бештар ба мувофиқати ҳарфҳои ду хат такя мекунад, дар ҳоле ки транскрипсия кӯшиш мекунад талаффузи калимаро нишон диҳад. Лотинисозии номҳо метавонад аз ҳар ду усул истифода барад, аммо ҳадафи асосии он мутобиқ кардани ном ба анъанаҳои забони лотинӣ мебошад. == Роҳҳои лотинӣ кардани номҳо == Номҳоро бо чанд роҳ ба шакли лотинӣ мутобиқ мекунанд. === Мутобиқ кардани талаффуз === Дар ин усул номи аслӣ мувофиқи тарзи талаффуз ва навишти забони лотинӣ тағйир дода мешавад. Яке аз намунаҳои машҳур номи Абуалӣ ибни Сино мебошад. Номи ӯ дар асарҳои лотинии асрҳои миёна ба шакли ''Avicenna'' даромад. Донишманди дигари машҳур [[Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ]] дар Аврупо бо номҳои ''Rhazes'' ва ''Rasis'' маъруф буд. Ҳар ду шакл аз номи «Розӣ» пайдо шудаанд.<ref name="Razi">{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/2021666821/ |title=The Comprehensive Book on Medicine |publisher=Library of Congress |language=en }}</ref> Чунин тағйирот бештар ҳангоми тарҷумаи китобҳои илмӣ аз забонҳои арабӣ ва дигар забонҳо ба лотинӣ ба вуҷуд меомад. === Илова кардани пасвандҳои лотинӣ === Баъзан барои лотинӣ кардани ном ба охири он пасвандҳои хоси забони лотинӣ илова мекарданд. Масалан, номҳои мардона дар забони лотинӣ аксар вақт бо ''-us'' ё ''-ius'' анҷом меёбанд. Аз ин рӯ, донишмандон метавонистанд номи худро бо чунин пасвандҳо нависанд. Масалан: * ''Albert'' → ''Albertus''; * ''Nicolaus'' — шакли лотинии номи Николас ё Никлас; * ''Carl'' → ''Carolus''. Ин тарз ба ном имкон медод, ки ба қоидаҳои грамматикии лотинӣ мувофиқ шавад. Забони лотинӣ дорои [[Ҳолат (дастур)|ҳолатҳои грамматикӣ]] мебошад. Яъне шакли охири исм вобаста ба вазифаи он дар ҷумла тағйир меёбад. Номи шахс ҳам метавонад чунин тағйиротро қабул кунад. Масалан, номи ''Carolus Linnaeus'' дар ҳолати изофӣ ба шакли ''Caroli Linnaei'' меояд, ки маънои «аз они Карл Линней» ё «асари Карл Линней»-ро ифода мекунад.<ref name="Linnaeus">{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/2021668119/ |title=Botanical Notebook of Linnaeus |publisher=Library of Congress |language=en }}</ref> === Тарҷумаи маънои ном === Дар баъзе мавридҳо на танҳо талаффуз, балки маънои номи шахс ба забони лотинӣ тарҷума мешуд. Намунаи маъруфи ин усул донишманди олмонӣ [[Георгиус Агрикола]] (1494–1555) мебошад. Номи аслии ӯ '''Georg Bauer''' буд. Вожаи олмонии ''Bauer'' маънои «деҳқон» ё «кишоварз»-ро дорад. Ӯ насаби худро ба калимаи лотинии ''Agricola'' иваз кард, ки ҳамон маъноро ифода мекунад. Ҳамин тавр, ''Georg Bauer'' ба ''Georgius Agricola'' табдил ёфт. Донишманд бо ҳамин номи лотинӣ асарҳои худро нашр мекард ва баъдтар дар таърихи [[Минералшиносӣ|минералшиносӣ]] машҳур гардид.<ref name="Agricola"/> Ин усул дар байни донишмандони давраи Эҳё маъмул буд. Баъзеҳо насабашонро пурра тарҷума мекарданд, баъзеҳо танҳо ба он шакли лотинӣ медоданд. === Интихоби номи нав === Баъзе донишмандон номи лотиниеро интихоб мекарданд, ки ба зодгоҳ, фаъолияти илмӣ ё хусусияти дигари онҳо ишора мекард. Масалан, ситорашиноси олмонӣ [[Иоганн Мюллер]], ки бо номи ''Regiomontanus'' маъруф аст, номи худро аз тарҷумаи лотинии номи зодгоҳаш — Кёнигсберг — гирифта буд. ''Regiomontanus'' тақрибан маънои «аз кӯҳи шоҳӣ»-ро дорад. Дар чунин ҳолат номи нав тарҷумаи мустақими номи шахс набуд, балки номи лотиние буд, ки ба зиндагӣ ё пайдоиши ӯ ишора мекард.<ref name="ClassicalNames">{{cite journal |last=Ashley |first=L. R. N. |title=Classical Pseudonyms in Europe at the Time of the Reformation |journal=Names |language=en }}</ref> == Таърих == === Давраи Руми Қадим === Таърихи лотинӣ кардани номҳо ба давраи [[Руми Қадим]] мерасад. Бо васеъ шудани ҳудуди [[Империяи Рум]], римиён бо халқҳои гуногуне рӯ ба рӯ шуданд, ки забонҳо ва номҳои онҳо аз лотинӣ фарқ мекарданд. Дар ҳуҷҷатҳои давлатӣ, навиштаҷот ва асарҳои таърихӣ номҳои шахсону шаҳрҳои хориҷӣ аксар вақт ба шакли мувофиқ ба забони лотинӣ оварда мешуданд. Ин кор барои истифодаи номҳо дар ҷумлаҳои лотинӣ ва мутобиқ кардани онҳо ба қоидаҳои забон мусоидат мекард. Баъзе аз ин шаклҳои лотинӣ баъдтар ба забонҳои дигари Аврупо низ гузаштанд. === Асрҳои миёна === Пас аз суқути Империяи Руми Ғарбӣ забони лотинӣ дар Аврупои Ғарбӣ ҳамчун забони муҳими калисо, таълим ва дониш боқӣ монд. Дар асрҳои миёна бисёре аз китобҳои динӣ, фалсафӣ ва илмӣ бо лотинӣ навишта мешуданд. Донишгоҳҳои аврупоӣ низ аз ин забон истифода мекарданд. Аз ин рӯ, номҳои донишмандони хориҷӣ ҳангоми тарҷумаи асарҳояшон ба лотинӣ мутобиқ карда мешуданд. Ин раванд махсусан дар асрҳои XII–XIII, вақте осори олимони ҷаҳони ислом ба забони лотинӣ тарҷума гардид, густариш ёфт. Шаҳри [[Толедо]] дар Испания яке аз марказҳои муҳими ин фаъолият буд. Дар он ҷо осори тиббӣ, риёзӣ, фалсафӣ ва ситорашиносӣ аз арабӣ ба лотинӣ тарҷума мешуданд.<ref name="TajikEurope">{{cite web |url=https://omuzgor-gazeta.tj/9313-2/ |title=Роҳҳои интиқоли илми тоҷикон ба Аврупо |publisher=Нашрияи «Омӯзгор» |language=tg }}</ref> Дар ҳамин раванд номҳои бисёр донишмандони Шарқ низ шаклҳои лотинӣ гирифтанд. === Давраи Эҳё === Дар [[Эҳё|давраи Эҳё]], махсусан дар асрҳои XV–XVI, лотинӣ кардани номҳо дар байни донишмандони аврупоӣ боз ҳам маъмултар шуд. Ин давра бо афзоиши таваҷҷуҳ ба фарҳанг, адабиёт ва фалсафаи [[Юнони Қадим]] ва Руми Қадим шинохта мешавад. Донишмандоне, ки ба омӯзиши осори қадим машғул буданд, аксар вақт номҳои худро ба шакли юнонӣ ё лотинӣ иваз мекарданд. Онҳо бо чунин номҳо китоб менавиштанд, дар донишгоҳҳо дарс медоданд ва бо донишмандони кишварҳои дигар мукотиба мекарданд. Номи лотинӣ метавонист барои донишманд як ҳувияти байналмилалии илмӣ ба вуҷуд орад. Ба ин тартиб, номи ӯ барои хонандагони кишварҳои гуногуни Аврупо шинохтатар мешуд.<ref name="Agricola"/> Дар баъзе мавридҳо лотинисозӣ ба пинҳон кардани пайдоиши иҷтимоии шахс низ мусоидат мекард. Масалан, насабе, ки дар забони маҳаллӣ ба касби одӣ ишора мекард, дар шакли лотинӣ метавонад расмӣ ва илмӣ намояд. === Давраи муосир === Аз асрҳои XVII–XIX забонҳои миллии Аврупо тадриҷан ҷойи лотиниро дар таълим ва нашри асарҳои илмӣ гирифтанд. Бо рушди матбуот ва донишгоҳҳои миллӣ олимон бештар ба забонҳои англисӣ, фаронсавӣ, олмонӣ ва дигар забонҳо асар менавиштанд. Бо вуҷуди ин, бисёре аз номҳои лотинишуда дар истифода боқӣ монданд. Имрӯз ҳам шахсиятҳои таърихие чун Авитсенна, Конфутсий ва Николай Коперник дар баъзе забонҳо бо шаклҳое шинохта мешаванд, ки аз анъанаҳои лотинӣ гузаштаанд. Лотинӣ кардани номҳо дар илм низ аз байн нарафтааст. Ин анъана махсусан дар номгузории организмҳо боқӣ мондааст.<ref name="NaturalHistory">{{cite web |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-taxonomy.html |title=What is taxonomy? |publisher=Natural History Museum, London |language=en }}</ref> == Номҳои донишмандони Шарқ дар Аврупо == Яке аз намунаҳои муҳими лотинисозии номҳо тағйир ёфтани номи донишмандони Шарқ ҳангоми паҳн шудани осори онҳо дар Аврупо мебошад. Дар асрҳои миёна асарҳои зиёди донишмандони Осиёи Марказӣ, Эрон ва дигар минтақаҳои ҷаҳони ислом ба лотинӣ тарҷума шуданд. Номҳои муаллифон низ дар ин тарҷумаҳо ба шаклҳои лотинӣ даромаданд. Баъзе аз онҳо то имрӯз дар адабиёти илмии Аврупо истифода мешаванд.<ref name="TajikEurope"/> === Абуалӣ ибни Сино — Авитсенна === {{Асосӣ|Абуалӣ ибни Сино}} Абуалӣ ибни Сино (980–1037) аз маъруфтарин донишмандони форсу тоҷик мебошад. Ӯ дар соҳаҳои тиб, фалсафа, мантиқ ва дигар илмҳо асарҳои муҳим навиштааст. Дар Аврупои асрҳои миёна номи ӯ ба шакли ''Avicenna'' паҳн гардид. Яке аз маъруфтарин асарҳои ӯ, «[[Ал-Қонун фӣ-т-тиб]]», ба забони лотинӣ тарҷума шуд ва бо номи ''Canon medicinae'' машҳур гардид. Ин асар дар донишгоҳҳои Аврупо барои омӯзиши тиб истифода мешуд. Дар баъзе нашрҳои лотинӣ номи муаллиф ҳамчун ''Avicenna'' оварда шудааст.<ref name="AvicennaWest">{{cite web |url=https://exhibitions.kelsey.lsa.umich.edu/art-science-healing/canonical.php |title=The Art and Science of Healing: Canonical Works |publisher=University of Michigan |language=en }}</ref> Дар Тоҷикистон ин донишманд бо номи аслии худ — Абуалӣ ибни Сино — шинохта мешавад. Аммо шакли лотинишудаи «Авитсенна» дар забонҳои аврупоӣ то имрӯз истифода мешавад.<ref name="TajikAvicenna"/> === Закариёи Розӣ — Разес === {{Асосӣ|Закариёи Розӣ}} [[Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ]] (тақрибан 865–925) яке аз донишмандони машҳури тиб, кимиё ва фалсафа буд. Дар осори лотинии асрҳои миёна номи ӯ ба шаклҳои ''Rhazes'' ва ''Rasis'' навишта мешуд. Китоби тиббии ӯ «Ал-Ҳовӣ» ба лотинӣ тарҷума шуда, бо номи ''Continens Rasis'' маъруф гардид. Тарҷумаҳои осори Розӣ дар донишгоҳҳои Аврупои асрҳои миёна ва давраҳои баъдӣ истифода мешуданд.<ref name="Razi"/> === Аҳмади Фарғонӣ — Алфраганус === {{Асосӣ|Аҳмади Фарғонӣ}} [[Аҳмади Фарғонӣ]], ситорашинос ва риёзидони асри IX, дар Аврупо бо номи ''Alfraganus'' шинохта мешуд. Ин шакли лотинии нисбаи «Фарғонӣ» мебошад, ки ба зодгоҳ ё пайдоиши ҷуғрофии донишманд ишора мекунад. Асарҳои ӯ дар бораи ҳаракати ҷирмҳои осмонӣ ва сохтори коинот ба лотинӣ тарҷума гардида, дар рушди ситорашиносии аврупоӣ таъсир гузоштанд.<ref name="Alfraganus">{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/2021666858/ |title=Muhammad al-Farghani's Elements of Chronology and Astronomy |publisher=Library of Congress |language=en }}</ref> Нашрияҳои тоҷикӣ низ зикр мекунанд, ки Фарғонӣ дар Аврупо бо номи «Алфраганус» машҳур гардида буд.<ref name="TajikEurope"/> == Номҳои донишмандони аврупоӣ == Дар Аврупо низ лотинисозии номҳо васеъ истифода мешуд. === Карл Линней === {{Асосӣ|Карл Линней}} [[Карл Линней]] (1707–1778) табиатшиноси шведӣ ва яке аз асосгузорони [[Таксономия (биология)|таксономияи муосир]] буд. Ӯ дар асарҳои илмии худ номи лотинии ''Carolus Linnaeus''-ро истифода мекард. Дар ин ном ''Carolus'' шакли лотинии «Карл» мебошад. Насаби ''Linnaeus'' низ ба анъанаи номгузории лотинии донишмандони он давра мувофиқ буд. Линней барои номгузории илмии организмҳо низ аз забони лотинӣ истифода мебурд. Ин анъана дар ташаккули низоми муосири номгузории биологӣ аҳамияти калон дошт.<ref name="NaturalHistory"/> === Георгиус Агрикола === {{Асосӣ|Георгиус Агрикола}} Номи аслии донишманди олмонӣ Георгиус Агрикола ''Georg Bauer'' буд. Ӯ номи худро ба шакли ''Georgius Agricola'' гардонд. Қисми ''Georgius'' шакли лотинии номи шахсӣ ва ''Agricola'' тарҷумаи насаби олмонии ӯ буд. Ин мисол нишон медиҳад, ки лотинисозӣ танҳо тағйир додани ҳарфҳо набуда, метавонад тарҷумаи маънои номро низ дар бар гирад.<ref name="Agricola"/> === Николай Коперник === {{Асосӣ|Николай Коперник}} [[Николай Коперник]] (1473–1543), ситорашиноси маъруф, дар асарҳои лотинӣ бо номи ''Nicolaus Copernicus'' шинохта мешуд. Номи шахсии ''Nicolaus'' шакли лотинии Николас аст ва насаби ''Copernicus'' низ ба анъанаи лотинии номгузории илмии он давра мувофиқ мебошад. Ин шакли ном то имрӯз дар таърихи ситорашиносӣ васеъ истифода мешавад. == Номҳои шахсиятҳои таърихии дигар == Лотинисозӣ танҳо ба донишмандони Аврупо ва ҷаҳони ислом маҳдуд набуд. Масалан, файласуфи машҳури Чин [[Конфутсий]] дар забони чинӣ бо номи ''Кун Футсзӣ'' ({{lang-zh|孔夫子}}; ''Kǒng Fūzǐ'') шинохта мешуд. Ин ном маънои «Устод Кун»-ро дорад. Мубаллиғони масеҳии аврупоӣ ҳангоми тарҷума ва муаррифии осори фалсафии Чин ин номро ба шакли лотинии ''Confucius'' мутобиқ карданд. Ин шакл баъдтар ба забонҳои гуногуни Аврупо роҳ ёфт ва имрӯз дар бисёр кишварҳо истифода мешавад.<ref name="Confucius">{{cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/Confucius/ |title=Confucius |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en }}</ref> Чунин ҳолат нишон медиҳад, ки номи лотинишуда метавонад аз ҳудуди забони лотинӣ берун рафта, ба номи байналмилалии як шахс табдил ёбад. == Лотинӣ кардани номҳои ҷуғрофӣ == {{Ҳамчунин|Ҷойномшиносӣ}} Лотинӣ кардан дар мавриди [[Ҷойном|номҳои ҷуғрофӣ]] низ истифода шудааст. Дар давраи Руми Қадим ва асрҳои миёна номҳои шаҳрҳо, сарзаминҳо ва минтақаҳои гуногун ба шакли лотинӣ навишта мешуданд. Масалан, шаҳри имрӯзаи [[Йорк]] дар Англия дар замони римиён бо номи ''Eboracum'' ё ''Eburacum'' маъруф буд. Ин ном аз шакли қадимии келтии ''Eborakon'' пайдо шудааст. Римиён онро ба сохти номҳои лотинӣ мутобиқ карданд.<ref name="York">{{cite web |url=https://www.snsbi.org.uk/exploring-names/place-names/york/ |title=York — the archaeology of a place-name |publisher=Society for Name Studies in Britain and Ireland |language=en }}</ref> Бо гузашти асрҳо ва тағйир ёфтани забонҳои сокинони минтақа номи шаҳр чандин бор дигаргун шуд. Дар ниҳоят шакли имрӯзаи ''York'' ба вуҷуд омад. Номҳои ҷуғрофии лотинишуда дар харитаҳои қадимӣ, китобҳои таърихӣ ва санадҳои калисоӣ бисёр дида мешаванд. Баъзе аз онҳо ба забонҳои муосири аврупоӣ низ гузаштаанд. Аммо на ҳамаи номҳои хориҷии дорои шакли лотинӣ ҳатман натиҷаи лотинисозӣ мебошанд; баъзан ном танҳо тавассути забони дигар иқтибос шудааст. == Лотинисозӣ дар номгузории илмӣ == {{Асосӣ|Номгузории илмӣ|Номгузории дунома}} Яке аз муҳимтарин соҳаҳое, ки анъанаи лотинисозӣ дар он то имрӯз боқӣ мондааст, [[Биология|биология]] мебошад. Дар биология ҳар [[Намуд (биология)|намуд]] номи илмие дорад, ки ба донишмандони кишварҳои гуногун имкон медиҳад онро бе вобастагӣ ба забони маҳаллӣ муайян кунанд. Масалан, номи илмии инсон ''[[Homo sapiens]]'' аст. Ин ном аз ду қисми лотинӣ иборат мебошад: * ''Homo'' — номи [[Ҷинс (биология)|ҷинс]], ба маънои «инсон»; * ''sapiens'' — [[Эпитети намудӣ|эпитети намудӣ]], ба маънои «хирадманд». Чунин тарзи номгузориро '''[[Номгузории дунома]]''' ё '''номенклатураи бинарӣ''' меноманд. Ҳамаи номҳои илмӣ ҳатман аз калимаҳои аслии лотинӣ сохта намешаванд. Баъзеашон аз забонҳои юнонӣ, арабӣ, форсӣ, забонҳои маҳаллӣ ё номҳои одамон гирифта мешаванд. Аммо дар номгузории илмӣ онҳо мувофиқи қоидаҳои муайян ҳамчун номҳои лотинӣ истифода мешаванд.<ref name="MadridCode">{{cite web |url=https://www.iaptglobal.org/icn |title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants |publisher=International Association for Plant Taxonomy |language=en }}</ref> === Номгузорӣ ба шарафи донишмандон === Бисёр организмҳо ба шарафи одамони машҳур, аз ҷумла донишмандон, сайёҳон ва муҳаққиқони табиат номгузорӣ шудаанд. Дар чунин ҳолат номи шахс метавонад ба шакли лотинӣ мутобиқ шавад. Масалан, ''[[Avicennia]]'' номи илмии як ҷинси растаниҳои мангрӣ мебошад. Ин ном ба шарафи Абуалӣ ибни Сино гузошта шудааст. Номи ''Avicennia'' аз шакли лотинишудаи номи ӯ — ''Avicenna'' — гирифта шудааст. Ин ҷинсро Карл Линней соли 1753 дар асари ''Species Plantarum'' нашр кардааст.<ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41194-1/general-information |title=Avicennia L. |publisher=Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> Ин мисол нишон медиҳад, ки лотинисозии номҳо чӣ гуна метавонад аз номи як донишманд ба номгузории илмии растаниҳо роҳ ёбад. === Пасвандҳои лотинӣ дар номҳои илмӣ === Дар ботаника барои сохтани номҳои илмӣ аз номи одамон пасвандҳои гуногун истифода мешаванд. Масалан, дар баъзе ҳолатҳо ба номи шахс пасвандҳои ''-i'', ''-ii'', ''-ae'', ''-iana'' ё ''-ianus'' илова мешаванд. Ин пасвандҳо метавонанд ба шахсе, ки организм ба шарафи ӯ номгузорӣ шудааст, ишора кунанд. Қоидаҳои чунин номгузорӣ дар [[Кодекси байналмилалии номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва растаниҳо]] муайян шудаанд. Дар таҳрири соли 2025, ки бо номи '''Кодекси Мадрид''' маъруф аст, тарзи сохтани эпитетҳои намудӣ аз номҳои одамон шарҳ дода шудааст.<ref name="MadridNames">{{cite web |url=https://www.iaptglobal.org/_functions/code/madrid?m=art14 |title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants — Article 60 |publisher=International Association for Plant Taxonomy |year=2025 |language=en }}</ref> Ин қоидаҳо барои он муҳиманд, ки номҳои илмӣ дар кишварҳои гуногун ба тарзи ягона навишта шаванд. Дар Тоҷикистон низ дар асарҳои ботаникӣ ва дигар таҳқиқоти биологӣ номҳои лотинӣ дар баробари номҳои тоҷикӣ истифода мешаванд. Масалан, дар таҳқиқоти флораи Тоҷикистон номи намудҳо мувофиқи низоми номгузории дунома оварда мешавад.<ref name="TajikScience">{{cite web |url=https://istilohot.tj/tg/category/%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%88%D2%B3%D0%BE |title=Гузоришҳо |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> == Аҳамият ва маҳдудиятҳо == Лотинӣ кардани номҳо дар таърихи илм ва фарҳанг аҳамияти калон дошт. Ин раванд ба паҳн шудани осори донишмандони кишварҳои гуногун мусоидат кард. Номҳои онҳо дар китобҳои лотинӣ барои хонандагони аврупоӣ шинохтатар шуданд ва баъзе аз ин номҳо то имрӯз дар истифода боқӣ мондаанд. Аммо лотинисозӣ метавонад мушкилот низ ба вуҷуд орад. Баъзан номи лотинишуда аз номи аслии шахс чунон фарқ мекунад, ки хонанда намефаҳмад ҳар ду ба як нафар тааллуқ доранд. Масалан, шахсе, ки танҳо номи «Авитсенна»-ро медонад, мумкин аст дар аввал дарк накунад, ки сухан дар бораи Абуалӣ ибни Сино меравад. Дар баъзе ҳолатҳо шакли лотинии ном метавонад талаффуз ё маънои аслии онро тағйир диҳад. Ғайр аз ин, номҳои лотинишуда ҳамеша тарҷумаи дақиқи номҳои аслӣ нестанд. Аз ҳамин сабаб, дар асарҳои таърихӣ ва донишномаҳои муосир бисёр вақт номи аслии шахс дар баробари шаклҳои таърихии лотинишудаи он оварда мешавад. Лотинӣ кардани номҳо набояд бо тағйир додани алифбои як забон низ омехта шавад. Масалан, гузариши забони тоҷикӣ аз хатти форсӣ ба алифбои лотинӣ дар солҳои 1920–1930 ба таърихи хат ва сиёсати забон алоқаманд аст. Ин раванд аз лотинӣ кардани номи шахсони алоҳида, ба монанди «Ибни Сино → Авитсенна», фарқ мекунад.<ref name="TajikAlphabet">{{cite web |url=https://www.qalai-khujand.tj/index.php/ru/using-joomla/extensions/components/content-component/article-categories/1510-pajdoshi-khat |title=Пайдоши хат |publisher=Маҷмааи таърихию фарҳангии Қалъаи Хуҷанд |language=tg }}</ref> == Ҳамчунин нигаред == * [[Забони лотинӣ]] * [[Лотинӣ]] * [[Ҳуруфгардонӣ]] * [[Транскрипсия (забоншиносӣ)]] * [[Номи хос]] * [[Ҷойномшиносӣ]] * [[Номгузории илмӣ]] * [[Номгузории дунома]] * [[Номенклатураи бинарӣ]] * [[Абуалӣ ибни Сино]] * [[Карл Линней]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Забони лотинӣ]] [[Гурӯҳ:Номшиносӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи илм]] 0drlhnv64ywq9qjnjl3y9si5y150a4a 1492276 1492275 2026-11-04T15:30:04Z Zosya95 54344 1492276 wikitext text/x-wiki '''Лотинисозии номҳо''' ({{lang-en|Latinisation of names}}) ё '''лотиникунии номҳо''' — ба шакл ва қоидаҳои [[Забони лотинӣ|забони лотинӣ]] мутобиқ кардани номи одамон, ҷойҳо ва дигар номҳои хос мебошад. Дар ин раванд номи аслӣ метавонад тағйир ёбад: ба он пасванди лотинӣ илова мекунанд, талаффузашро ба забони лотинӣ мувофиқ месозанд ё маънои онро ба лотинӣ тарҷума мекунанд.<ref name="Oxford">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20171027232816/https://en.oxforddictionaries.com/definition/latinize |title=Latinize |publisher=Oxford Dictionaries |language=en }}</ref> Масалан, номи донишманди машҳури тоҷик [[Абуалӣ ибни Сино]] дар Аврупои асрҳои миёна ба шакли '''Авитсенна''' ({{lang-la|Avicenna}}) паҳн гардид. Ин ном аз мутобиқ шудани «Ибни Сино» ба талаффуз ва навишти лотинӣ пайдо шудааст. Имрӯз ҳам дар бисёр забонҳои аврупоӣ ӯро бештар бо ҳамин ном мешиносанд.<ref name="TajikAvicenna">{{cite web |url=https://tajmedun.tj/tj/akhbor/donishgoh/ibni-sino-olimi-ensiklopedist-va-akimi-buzurgi-to-ik/ |title=Ибни Сино — олими энсиклопедист ва ҳакими бузурги тоҷик |publisher=Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино |language=tg }}</ref> Лотинӣ кардани номҳо махсусан дар Аврупои асрҳои миёна ва давраи [[Эҳё]] маъмул буд. Дар он замон лотинӣ забони асосии илму дониш, китобҳои дарсӣ ва мукотибаи донишмандон ба шумор мерафт. Олимони кишварҳои гуногун, ки забонҳои модариашон аз ҳам фарқ мекарданд, метавонистанд тавассути лотинӣ бо якдигар муошират кунанд. Аз ин рӯ, бисёре аз донишмандон номи худро ба шакли лотинӣ менавиштанд. Баъзе аз ин номҳо чунон машҳур шуданд, ки то имрӯз бештар аз номи аслии соҳибонашон истифода мешаванд.<ref name="Agricola">{{cite journal |last=Weber |first=Lutz W. |title=Georgius Agricola (1494–1555): Scholar, Physician, Scientist, Entrepreneur, Diplomat |journal=Toxicological Sciences |volume=69 |issue=2 |pages=292–294 |year=2002 |doi=10.1093/toxsci/69.2.292 |language=en }}</ref> Лотинисозии номҳо ҳоло ҳам дар баъзе соҳаҳои илм, махсусан дар [[Таксономия (биология)|таснифот]] ва [[Номгузории илмӣ|номгузории илмии]] организмҳо, истифода мешавад. == Фарқ аз ҳуруфгардонӣ == Лотинӣ кардани номҳоро набояд бо '''[[Ҳуруфгардонӣ|ҳуруфгардонӣ]]''' ё '''транслитератсия''' яксон донист. Ҳуруфгардонӣ маънои аз як навъи хат ба навъи дигари хат гузаронидани калимаро дорад. Дар ин ҳолат ҳарфҳои номи аслӣ бо ҳарфҳои хатти дигар ифода мешаванд, вале худи ном одатан тағйир намеёбад. Масалан: * '''Душанбе → Dushanbe''' — номи шаҳр бо ҳарфҳои лотинӣ навишта шудааст. * '''Рустам → Rustam''' — номи шахс ба алифбои лотинӣ гузаронида шудааст. * '''Тоҷикистон → Tojikiston''' — шакли лотинии номи кишвар аст. Дар ҳамаи ин мисолҳо танҳо хат тағйир ёфтааст. Номҳо ба қоидаҳои грамматикии забони лотинӣ мутобиқ нашудаанд. Аммо дар лотинисозии номҳо мумкин аст худи сохти ном низ тағйир ёбад. Масалан: * '''Ибни Сино → Avicenna''' — номи донишманд ба шакли лотинӣ мутобиқ шудааст. * '''Georg Bauer → Georgius Agricola''' — номи донишманди олмонӣ ба лотинӣ баргардонида шудааст. * '''Carl Linnaeus → Carolus Linnaeus''' — номи табиатшиноси шведӣ дар шакли лотинӣ истифода шудааст. Дар забони тоҷикӣ истилоҳи «ҳуруфгардонӣ» барои ифодаи транслитератсия истифода мешавад. Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳангоми баррасии масъалаҳои номгузорӣ байни ҳуруфгардонӣ ва тарҷумаи номҳо фарқ мегузорад.<ref name="TajikTerminology">{{cite web |url=https://www.istilohot.tj/tg/content/peshvoi-millat-va-rushdi-sanadkhoi-meyorii-khukukii-chumkhurii-tochikiston-dar-sokhai-zaboni |title=Пешвои миллат ва рушди санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи забони давлатӣ |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> Ҳамчунин бояд байни ҳуруфгардонӣ ва [[Транскрипсия (забоншиносӣ)|транскрипсия]] фарқ гузошт. Ҳуруфгардонӣ бештар ба мувофиқати ҳарфҳои ду хат такя мекунад, дар ҳоле ки транскрипсия кӯшиш мекунад талаффузи калимаро нишон диҳад. Лотинисозии номҳо метавонад аз ҳар ду усул истифода барад, аммо ҳадафи асосии он мутобиқ кардани ном ба анъанаҳои забони лотинӣ мебошад. == Роҳҳои лотинӣ кардани номҳо == Номҳоро бо чанд роҳ ба шакли лотинӣ мутобиқ мекунанд. === Мутобиқ кардани талаффуз === Дар ин усул номи аслӣ мувофиқи тарзи талаффуз ва навишти забони лотинӣ тағйир дода мешавад. Яке аз намунаҳои машҳур номи Абуалӣ ибни Сино мебошад. Номи ӯ дар асарҳои лотинии асрҳои миёна ба шакли ''Avicenna'' даромад. Донишманди дигари машҳур [[Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ]] дар Аврупо бо номҳои ''Rhazes'' ва ''Rasis'' маъруф буд. Ҳар ду шакл аз номи «Розӣ» пайдо шудаанд.<ref name="Razi">{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/2021666821/ |title=The Comprehensive Book on Medicine |publisher=Library of Congress |language=en }}</ref> Чунин тағйирот бештар ҳангоми тарҷумаи китобҳои илмӣ аз забонҳои арабӣ ва дигар забонҳо ба лотинӣ ба вуҷуд меомад. === Илова кардани пасвандҳои лотинӣ === Баъзан барои лотинӣ кардани ном ба охири он пасвандҳои хоси забони лотинӣ илова мекарданд. Масалан, номҳои мардона дар забони лотинӣ аксар вақт бо ''-us'' ё ''-ius'' анҷом меёбанд. Аз ин рӯ, донишмандон метавонистанд номи худро бо чунин пасвандҳо нависанд. Масалан: * ''Albert'' → ''Albertus''; * ''Nicolaus'' — шакли лотинии номи Николас ё Никлас; * ''Carl'' → ''Carolus''. Ин тарз ба ном имкон медод, ки ба қоидаҳои грамматикии лотинӣ мувофиқ шавад. Забони лотинӣ дорои [[Ҳолат (дастур)|ҳолатҳои грамматикӣ]] мебошад. Яъне шакли охири исм вобаста ба вазифаи он дар ҷумла тағйир меёбад. Номи шахс ҳам метавонад чунин тағйиротро қабул кунад. Масалан, номи ''Carolus Linnaeus'' дар ҳолати изофӣ ба шакли ''Caroli Linnaei'' меояд, ки маънои «аз они Карл Линней» ё «асари Карл Линней»-ро ифода мекунад.<ref name="Linnaeus">{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/2021668119/ |title=Botanical Notebook of Linnaeus |publisher=Library of Congress |language=en }}</ref> === Тарҷумаи маънои ном === Дар баъзе мавридҳо на танҳо талаффуз, балки маънои номи шахс ба забони лотинӣ тарҷума мешуд. Намунаи маъруфи ин усул донишманди олмонӣ [[Георгиус Агрикола]] (1494–1555) мебошад. Номи аслии ӯ '''Georg Bauer''' буд. Вожаи олмонии ''Bauer'' маънои «деҳқон» ё «кишоварз»-ро дорад. Ӯ насаби худро ба калимаи лотинии ''Agricola'' иваз кард, ки ҳамон маъноро ифода мекунад. Ҳамин тавр, ''Georg Bauer'' ба ''Georgius Agricola'' табдил ёфт. Донишманд бо ҳамин номи лотинӣ асарҳои худро нашр мекард ва баъдтар дар таърихи [[Минералшиносӣ|минералшиносӣ]] машҳур гардид.<ref name="Agricola"/> Ин усул дар байни донишмандони давраи Эҳё маъмул буд. Баъзеҳо насабашонро пурра тарҷума мекарданд, баъзеҳо танҳо ба он шакли лотинӣ медоданд. === Интихоби номи нав === Баъзе донишмандон номи лотиниеро интихоб мекарданд, ки ба зодгоҳ, фаъолияти илмӣ ё хусусияти дигари онҳо ишора мекард. Масалан, ситорашиноси олмонӣ [[Иоганн Мюллер]], ки бо номи ''Regiomontanus'' маъруф аст, номи худро аз тарҷумаи лотинии номи зодгоҳаш — Кёнигсберг — гирифта буд. ''Regiomontanus'' тақрибан маънои «аз кӯҳи шоҳӣ»-ро дорад. Дар чунин ҳолат номи нав тарҷумаи мустақими номи шахс набуд, балки номи лотиние буд, ки ба зиндагӣ ё пайдоиши ӯ ишора мекард.<ref name="ClassicalNames">{{cite journal |last=Ashley |first=L. R. N. |title=Classical Pseudonyms in Europe at the Time of the Reformation |journal=Names |language=en }}</ref> == Таърих == === Давраи Руми Қадим === Таърихи лотинӣ кардани номҳо ба давраи [[Руми Қадим]] мерасад. Бо васеъ шудани ҳудуди [[Империяи Рум]], римиён бо халқҳои гуногуне рӯ ба рӯ шуданд, ки забонҳо ва номҳои онҳо аз лотинӣ фарқ мекарданд. Дар ҳуҷҷатҳои давлатӣ, навиштаҷот ва асарҳои таърихӣ номҳои шахсону шаҳрҳои хориҷӣ аксар вақт ба шакли мувофиқ ба забони лотинӣ оварда мешуданд. Ин кор барои истифодаи номҳо дар ҷумлаҳои лотинӣ ва мутобиқ кардани онҳо ба қоидаҳои забон мусоидат мекард. Баъзе аз ин шаклҳои лотинӣ баъдтар ба забонҳои дигари Аврупо низ гузаштанд. === Асрҳои миёна === Пас аз суқути Империяи Руми Ғарбӣ забони лотинӣ дар Аврупои Ғарбӣ ҳамчун забони муҳими калисо, таълим ва дониш боқӣ монд. Дар асрҳои миёна бисёре аз китобҳои динӣ, фалсафӣ ва илмӣ бо лотинӣ навишта мешуданд. Донишгоҳҳои аврупоӣ низ аз ин забон истифода мекарданд. Аз ин рӯ, номҳои донишмандони хориҷӣ ҳангоми тарҷумаи асарҳояшон ба лотинӣ мутобиқ карда мешуданд. Ин раванд махсусан дар асрҳои XII–XIII, вақте осори олимони ҷаҳони ислом ба забони лотинӣ тарҷума гардид, густариш ёфт. Шаҳри [[Толедо]] дар Испания яке аз марказҳои муҳими ин фаъолият буд. Дар он ҷо осори тиббӣ, риёзӣ, фалсафӣ ва ситорашиносӣ аз арабӣ ба лотинӣ тарҷума мешуданд.<ref name="TajikEurope">{{cite web |url=https://omuzgor-gazeta.tj/9313-2/ |title=Роҳҳои интиқоли илми тоҷикон ба Аврупо |publisher=Нашрияи «Омӯзгор» |language=tg }}</ref> Дар ҳамин раванд номҳои бисёр донишмандони Шарқ низ шаклҳои лотинӣ гирифтанд. === Давраи Эҳё === Дар [[Эҳё|давраи Эҳё]], махсусан дар асрҳои XV–XVI, лотинӣ кардани номҳо дар байни донишмандони аврупоӣ боз ҳам маъмултар шуд. Ин давра бо афзоиши таваҷҷуҳ ба фарҳанг, адабиёт ва фалсафаи [[Юнони Қадим]] ва Руми Қадим шинохта мешавад. Донишмандоне, ки ба омӯзиши осори қадим машғул буданд, аксар вақт номҳои худро ба шакли юнонӣ ё лотинӣ иваз мекарданд. Онҳо бо чунин номҳо китоб менавиштанд, дар донишгоҳҳо дарс медоданд ва бо донишмандони кишварҳои дигар мукотиба мекарданд. Номи лотинӣ метавонист барои донишманд як ҳувияти байналмилалии илмӣ ба вуҷуд орад. Ба ин тартиб, номи ӯ барои хонандагони кишварҳои гуногуни Аврупо шинохтатар мешуд.<ref name="Agricola"/> Дар баъзе мавридҳо лотинисозӣ ба пинҳон кардани пайдоиши иҷтимоии шахс низ мусоидат мекард. Масалан, насабе, ки дар забони маҳаллӣ ба касби одӣ ишора мекард, дар шакли лотинӣ метавонад расмӣ ва илмӣ намояд. === Давраи муосир === Аз асрҳои XVII–XIX забонҳои миллии Аврупо тадриҷан ҷойи лотиниро дар таълим ва нашри асарҳои илмӣ гирифтанд. Бо рушди матбуот ва донишгоҳҳои миллӣ олимон бештар ба забонҳои англисӣ, фаронсавӣ, олмонӣ ва дигар забонҳо асар менавиштанд. Бо вуҷуди ин, бисёре аз номҳои лотинишуда дар истифода боқӣ монданд. Имрӯз ҳам шахсиятҳои таърихие чун Авитсенна, Конфутсий ва Николай Коперник дар баъзе забонҳо бо шаклҳое шинохта мешаванд, ки аз анъанаҳои лотинӣ гузаштаанд. Лотинӣ кардани номҳо дар илм низ аз байн нарафтааст. Ин анъана махсусан дар номгузории организмҳо боқӣ мондааст.<ref name="NaturalHistory">{{cite web |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-taxonomy.html |title=What is taxonomy? |publisher=Natural History Museum, London |language=en }}</ref> == Номҳои донишмандони Шарқ дар Аврупо == Яке аз намунаҳои муҳими лотинисозии номҳо тағйир ёфтани номи донишмандони Шарқ ҳангоми паҳн шудани осори онҳо дар Аврупо мебошад. Дар асрҳои миёна асарҳои зиёди донишмандони Осиёи Марказӣ, Эрон ва дигар минтақаҳои ҷаҳони ислом ба лотинӣ тарҷума шуданд. Номҳои муаллифон низ дар ин тарҷумаҳо ба шаклҳои лотинӣ даромаданд. Баъзе аз онҳо то имрӯз дар адабиёти илмии Аврупо истифода мешаванд.<ref name="TajikEurope"/> === Абуалӣ ибни Сино — Авитсенна === {{Асосӣ|Абуалӣ ибни Сино}} Абуалӣ ибни Сино (980–1037) аз маъруфтарин донишмандони форсу тоҷик мебошад. Ӯ дар соҳаҳои тиб, фалсафа, мантиқ ва дигар илмҳо асарҳои муҳим навиштааст. Дар Аврупои асрҳои миёна номи ӯ ба шакли ''Avicenna'' паҳн гардид. Яке аз маъруфтарин асарҳои ӯ, «[[Ал-Қонун фӣ-т-тиб]]», ба забони лотинӣ тарҷума шуд ва бо номи ''Canon medicinae'' машҳур гардид. Ин асар дар донишгоҳҳои Аврупо барои омӯзиши тиб истифода мешуд. Дар баъзе нашрҳои лотинӣ номи муаллиф ҳамчун ''Avicenna'' оварда шудааст.<ref name="AvicennaWest">{{cite web |url=https://exhibitions.kelsey.lsa.umich.edu/art-science-healing/canonical.php |title=The Art and Science of Healing: Canonical Works |publisher=University of Michigan |language=en }}</ref> Дар Тоҷикистон ин донишманд бо номи аслии худ — Абуалӣ ибни Сино — шинохта мешавад. Аммо шакли лотинишудаи «Авитсенна» дар забонҳои аврупоӣ то имрӯз истифода мешавад.<ref name="TajikAvicenna"/> === Закариёи Розӣ — Разес === {{Асосӣ|Закариёи Розӣ}} [[Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ]] (тақрибан 865–925) яке аз донишмандони машҳури тиб, кимиё ва фалсафа буд. Дар осори лотинии асрҳои миёна номи ӯ ба шаклҳои ''Rhazes'' ва ''Rasis'' навишта мешуд. Китоби тиббии ӯ «Ал-Ҳовӣ» ба лотинӣ тарҷума шуда, бо номи ''Continens Rasis'' маъруф гардид. Тарҷумаҳои осори Розӣ дар донишгоҳҳои Аврупои асрҳои миёна ва давраҳои баъдӣ истифода мешуданд.<ref name="Razi"/> === Аҳмади Фарғонӣ — Алфраганус === {{Асосӣ|Аҳмади Фарғонӣ}} [[Аҳмади Фарғонӣ]], ситорашинос ва риёзидони асри IX, дар Аврупо бо номи ''Alfraganus'' шинохта мешуд. Ин шакли лотинии нисбаи «Фарғонӣ» мебошад, ки ба зодгоҳ ё пайдоиши ҷуғрофии донишманд ишора мекунад. Асарҳои ӯ дар бораи ҳаракати ҷирмҳои осмонӣ ва сохтори коинот ба лотинӣ тарҷума гардида, дар рушди ситорашиносии аврупоӣ таъсир гузоштанд.<ref name="Alfraganus">{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/2021666858/ |title=Muhammad al-Farghani's Elements of Chronology and Astronomy |publisher=Library of Congress |language=en }}</ref> Нашрияҳои тоҷикӣ низ зикр мекунанд, ки Фарғонӣ дар Аврупо бо номи «Алфраганус» машҳур гардида буд.<ref name="TajikEurope"/> == Номҳои донишмандони аврупоӣ == Дар Аврупо низ лотинисозии номҳо васеъ истифода мешуд. === Карл Линней === {{Асосӣ|Карл Линней}} [[Карл Линней]] (1707–1778) табиатшиноси шведӣ ва яке аз асосгузорони [[Таксономия (биология)|таксономияи муосир]] буд. Ӯ дар асарҳои илмии худ номи лотинии ''Carolus Linnaeus''-ро истифода мекард. Дар ин ном ''Carolus'' шакли лотинии «Карл» мебошад. Насаби ''Linnaeus'' низ ба анъанаи номгузории лотинии донишмандони он давра мувофиқ буд. Линней барои номгузории илмии организмҳо низ аз забони лотинӣ истифода мебурд. Ин анъана дар ташаккули низоми муосири номгузории биологӣ аҳамияти калон дошт.<ref name="NaturalHistory"/> === Георгиус Агрикола === {{Асосӣ|Георгиус Агрикола}} Номи аслии донишманди олмонӣ Георгиус Агрикола ''Georg Bauer'' буд. Ӯ номи худро ба шакли ''Georgius Agricola'' гардонд. Қисми ''Georgius'' шакли лотинии номи шахсӣ ва ''Agricola'' тарҷумаи насаби олмонии ӯ буд. Ин мисол нишон медиҳад, ки лотинисозӣ танҳо тағйир додани ҳарфҳо набуда, метавонад тарҷумаи маънои номро низ дар бар гирад.<ref name="Agricola"/> === Николай Коперник === {{Асосӣ|Николай Коперник}} [[Николай Коперник]] (1473–1543), ситорашиноси маъруф, дар асарҳои лотинӣ бо номи ''Nicolaus Copernicus'' шинохта мешуд. Номи шахсии ''Nicolaus'' шакли лотинии Николас аст ва насаби ''Copernicus'' низ ба анъанаи лотинии номгузории илмии он давра мувофиқ мебошад. Ин шакли ном то имрӯз дар таърихи ситорашиносӣ васеъ истифода мешавад. == Номҳои шахсиятҳои таърихии дигар == Лотинисозӣ танҳо ба донишмандони Аврупо ва ҷаҳони ислом маҳдуд набуд. Масалан, файласуфи машҳури Чин [[Конфутсий]] дар забони чинӣ бо номи ''Кун Футсзӣ'' ({{lang-zh|孔夫子}}; ''Kǒng Fūzǐ'') шинохта мешуд. Ин ном маънои «Устод Кун»-ро дорад. Мубаллиғони масеҳии аврупоӣ ҳангоми тарҷума ва муаррифии осори фалсафии Чин ин номро ба шакли лотинии ''Confucius'' мутобиқ карданд. Ин шакл баъдтар ба забонҳои гуногуни Аврупо роҳ ёфт ва имрӯз дар бисёр кишварҳо истифода мешавад.<ref name="Confucius">{{cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/Confucius/ |title=Confucius |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en }}</ref> Чунин ҳолат нишон медиҳад, ки номи лотинишуда метавонад аз ҳудуди забони лотинӣ берун рафта, ба номи байналмилалии як шахс табдил ёбад. == Лотинӣ кардани номҳои ҷуғрофӣ == {{Ҳамчунин|Ҷойномшиносӣ}} Лотинӣ кардан дар мавриди [[Ҷойном|номҳои ҷуғрофӣ]] низ истифода шудааст. Дар давраи Руми Қадим ва асрҳои миёна номҳои шаҳрҳо, сарзаминҳо ва минтақаҳои гуногун ба шакли лотинӣ навишта мешуданд. Масалан, шаҳри имрӯзаи [[Йорк]] дар Англия дар замони римиён бо номи ''Eboracum'' ё ''Eburacum'' маъруф буд. Ин ном аз шакли қадимии келтии ''Eborakon'' пайдо шудааст. Римиён онро ба сохти номҳои лотинӣ мутобиқ карданд.<ref name="York">{{cite web |url=https://www.snsbi.org.uk/exploring-names/place-names/york/ |title=York — the archaeology of a place-name |publisher=Society for Name Studies in Britain and Ireland |language=en }}</ref> Бо гузашти асрҳо ва тағйир ёфтани забонҳои сокинони минтақа номи шаҳр чандин бор дигаргун шуд. Дар ниҳоят шакли имрӯзаи ''York'' ба вуҷуд омад. Номҳои ҷуғрофии лотинишуда дар харитаҳои қадимӣ, китобҳои таърихӣ ва санадҳои калисоӣ бисёр дида мешаванд. Баъзе аз онҳо ба забонҳои муосири аврупоӣ низ гузаштаанд. Аммо на ҳамаи номҳои хориҷии дорои шакли лотинӣ ҳатман натиҷаи лотинисозӣ мебошанд; баъзан ном танҳо тавассути забони дигар иқтибос шудааст. == Лотинисозӣ дар номгузории илмӣ == {{Асосӣ|Номгузории илмӣ|Номгузории дунома}} Яке аз муҳимтарин соҳаҳое, ки анъанаи лотинисозӣ дар он то имрӯз боқӣ мондааст, [[Биология|биология]] мебошад. Дар биология ҳар [[Намуд (биология)|намуд]] номи илмие дорад, ки ба донишмандони кишварҳои гуногун имкон медиҳад онро бе вобастагӣ ба забони маҳаллӣ муайян кунанд. Масалан, номи илмии инсон ''[[Homo sapiens]]'' аст. Ин ном аз ду қисми лотинӣ иборат мебошад: * ''Homo'' — номи [[Ҷинс (биология)|ҷинс]], ба маънои «инсон»; * ''sapiens'' — [[Эпитети намудӣ|эпитети намудӣ]], ба маънои «хирадманд». Чунин тарзи номгузориро '''[[Номгузории дунома]]''' ё '''номенклатураи бинарӣ''' меноманд. Ҳамаи номҳои илмӣ ҳатман аз калимаҳои аслии лотинӣ сохта намешаванд. Баъзеашон аз забонҳои юнонӣ, арабӣ, форсӣ, забонҳои маҳаллӣ ё номҳои одамон гирифта мешаванд. Аммо дар номгузории илмӣ онҳо мувофиқи қоидаҳои муайян ҳамчун номҳои лотинӣ истифода мешаванд.<ref name="MadridCode">{{cite web |url=https://www.iaptglobal.org/icn |title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants |publisher=International Association for Plant Taxonomy |language=en }}</ref> === Номгузорӣ ба шарафи донишмандон === Бисёр организмҳо ба шарафи одамони машҳур, аз ҷумла донишмандон, сайёҳон ва муҳаққиқони табиат номгузорӣ шудаанд. Дар чунин ҳолат номи шахс метавонад ба шакли лотинӣ мутобиқ шавад. Масалан, ''[[Avicennia]]'' номи илмии як ҷинси растаниҳои мангрӣ мебошад. Ин ном ба шарафи Абуалӣ ибни Сино гузошта шудааст. Номи ''Avicennia'' аз шакли лотинишудаи номи ӯ — ''Avicenna'' — гирифта шудааст. Ин ҷинсро Карл Линней соли 1753 дар асари ''Species Plantarum'' нашр кардааст.<ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41194-1/general-information |title=Avicennia L. |publisher=Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> Ин мисол нишон медиҳад, ки лотинисозии номҳо чӣ гуна метавонад аз номи як донишманд ба номгузории илмии растаниҳо роҳ ёбад. === Пасвандҳои лотинӣ дар номҳои илмӣ === Дар ботаника барои сохтани номҳои илмӣ аз номи одамон пасвандҳои гуногун истифода мешаванд. Масалан, дар баъзе ҳолатҳо ба номи шахс пасвандҳои ''-i'', ''-ii'', ''-ae'', ''-iana'' ё ''-ianus'' илова мешаванд. Ин пасвандҳо метавонанд ба шахсе, ки организм ба шарафи ӯ номгузорӣ шудааст, ишора кунанд. Қоидаҳои чунин номгузорӣ дар [[Кодекси байналмилалии номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва растаниҳо]] муайян шудаанд. Дар таҳрири соли 2025, ки бо номи '''Кодекси Мадрид''' маъруф аст, тарзи сохтани эпитетҳои намудӣ аз номҳои одамон шарҳ дода шудааст.<ref name="MadridNames">{{cite web |url=https://www.iaptglobal.org/_functions/code/madrid?m=art14 |title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants — Article 60 |publisher=International Association for Plant Taxonomy |year=2025 |language=en }}</ref> Ин қоидаҳо барои он муҳиманд, ки номҳои илмӣ дар кишварҳои гуногун ба тарзи ягона навишта шаванд. Дар Тоҷикистон низ дар асарҳои ботаникӣ ва дигар таҳқиқоти биологӣ номҳои лотинӣ дар баробари номҳои тоҷикӣ истифода мешаванд. Масалан, дар таҳқиқоти флораи Тоҷикистон номи намудҳо мувофиқи низоми номгузории дунома оварда мешавад.<ref name="TajikScience">{{cite web |url=https://istilohot.tj/tg/category/%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%88%D2%B3%D0%BE |title=Гузоришҳо |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> == Аҳамият ва маҳдудиятҳо == Лотинӣ кардани номҳо дар таърихи илм ва фарҳанг аҳамияти калон дошт. Ин раванд ба паҳн шудани осори донишмандони кишварҳои гуногун мусоидат кард. Номҳои онҳо дар китобҳои лотинӣ барои хонандагони аврупоӣ шинохтатар шуданд ва баъзе аз ин номҳо то имрӯз дар истифода боқӣ мондаанд. Аммо лотинисозӣ метавонад мушкилот низ ба вуҷуд орад. Баъзан номи лотинишуда аз номи аслии шахс чунон фарқ мекунад, ки хонанда намефаҳмад ҳар ду ба як нафар тааллуқ доранд. Масалан, шахсе, ки танҳо номи «Авитсенна»-ро медонад, мумкин аст дар аввал дарк накунад, ки сухан дар бораи Абуалӣ ибни Сино меравад. Дар баъзе ҳолатҳо шакли лотинии ном метавонад талаффуз ё маънои аслии онро тағйир диҳад. Ғайр аз ин, номҳои лотинишуда ҳамеша тарҷумаи дақиқи номҳои аслӣ нестанд. Аз ҳамин сабаб, дар асарҳои таърихӣ ва донишномаҳои муосир бисёр вақт номи аслии шахс дар баробари шаклҳои таърихии лотинишудаи он оварда мешавад. Лотинӣ кардани номҳо набояд бо тағйир додани алифбои як забон низ омехта шавад. Масалан, гузариши забони тоҷикӣ аз хатти форсӣ ба алифбои лотинӣ дар солҳои 1920–1930 ба таърихи хат ва сиёсати забон алоқаманд аст. Ин раванд аз лотинӣ кардани номи шахсони алоҳида, ба монанди «Ибни Сино → Авитсенна», фарқ мекунад.<ref name="TajikAlphabet">{{cite web |url=https://www.qalai-khujand.tj/index.php/ru/using-joomla/extensions/components/content-component/article-categories/1510-pajdoshi-khat |title=Пайдоши хат |publisher=Маҷмааи таърихию фарҳангии Қалъаи Хуҷанд |language=tg }}</ref> == Ҳамчунин нигаред == * [[Забони лотинӣ]] * [[Лотинӣ]] * [[Ҳуруфгардонӣ]] * [[Транскрипсия (забоншиносӣ)]] * [[Номи хос]] * [[Ҷойномшиносӣ]] * [[Номгузории илмӣ]] * [[Номгузории дунома]] * [[Номенклатураи бинарӣ]] * [[Абуалӣ ибни Сино]] * [[Карл Линней]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Забони лотинӣ]] [[Гурӯҳ:Номшиносӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи илм]] 20tcomqabz7khthuklzm1ztkzqyk4hq 0 334739 1492281 2026-11-04T16:07:45Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: {{Олим |ном = Сироҷиддин Раҷабзода |номи аслӣ = Раҷабзода Сироҷиддин Икром |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 8.3.1980 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли... 1492281 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Сироҷиддин Раҷабзода |номи аслӣ = Раҷабзода Сироҷиддин Икром |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 8.3.1980 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = [[химия]], [[химияи органикӣ]] |ҷойҳои кор = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ]] |дараҷаи илмӣ = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои химия}} |унвонҳои илмӣ = {{унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = пажӯҳиш дар соҳаи химияи органикӣ ва роҳбарӣ дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ |мукофоту ҷоизаҳо = Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (2014), медали «Хизмати шоиста» (2024), «Олими соли Тоҷикистон» (2026) }} '''Сироҷиддин Икром Раҷабзода''' (зод. [[8 март]]и [[1980]], [[ноҳияи Файзобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — кимиёдон, доктори илмҳои химия, [[профессор]]. == Зиндагинома == Сироҷиддин Раҷабзода 8 марти соли 1980 дар ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Соли 2003 факултети химияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро хатм намуда, солҳои 2003–2006 дар аспирантураи ҳамин донишгоҳ таҳсил кардааст. Оиладор ва соҳиби 5 фарзанд мебошад. == Фаъолияти корӣ == Фаъолияти кориро соли 2003 аз вазифаи лаборанти калон оғоз кардааст: * 2007—2008 — ассистенти кафедраи пайвастаҳои калонмолекулӣ ва технологияи химиявии ДМТ. * 2008—2010 — муовини декани факултети химия оид ба корҳои таълим дар шуъбаи ғоибона. * 2010—2014 — дотсент, мудири кафедраи пайвастаҳои калонмолекулӣ ва технологияи химиявии ДМТ. * 2014—2016 — муовини декани факултети химия оид ба илм ва робитаҳои байналмилалӣ. * 2015—2020 — вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Файзобод. * 2017—2021 — мудири кафедраи химияи органикии факултети химияи ДМТ. * 2021—2025 — директори Институти илмию таҳқиқотии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. * 2025—2026 — муовини ректор оид ба корҳои илмии [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]. * Аз 4 ноябри 2026 — бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ректори [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи Моёншо Назаршоев]] таъин гардид<ref name="pressa">{{Cite web|url=https://pressa.tj/sirojiddin-rajabzoda-rektori-donishgohi-davlatii-horugh-tain-shud/|title=Сироҷиддин Раҷабзода ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ таъин шуд|publisher=Pressa.tj|date=2026-11-04|accessdate=2026-11-04|lang=tg}}</ref>. == Фаъолияти илмӣ ва дастовардҳо == Сироҷиддин Раҷабзода муаллифи беш аз 450 мақолаи илмӣ, 11 монография ва 4 китоби дарсӣ мебошад. Дар соҳаи химия беш аз 250 пайвастагии нави химиявиро синтез ва таҳқиқ кардааст. === Медалу ҷоизаҳо === * Медали Хизмати шоиста (2024); * Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (2014); * Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2022); * Ҷоизаи байналмилалии моликияти зеҳнӣ ва медали тилло (2024); * Ҷоизаи «Олими соли Ҷумҳурии Тоҷикистон» дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (апрели 2026)<ref name="pressa" />. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашмаҳо == * [https://pressa.tj/sirojiddin-rajabzoda-rektori-donishgohi-davlatii-horugh-tain-shud/ Сироҷиддин Раҷабзода ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ таъин шуд] — Pressa.tj * [https://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=2212:ilm&catid=5:ilm&Itemid=0&lang=tj Маълумотнома дар сомонаи ДДОТ ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Профессорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 1l3shs96sbh4rvrhf44nzjx31fv024r 1492284 1492281 2026-11-04T16:15:59Z VASHGIRD 8035 1492284 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Сироҷиддин Раҷабзода |номи аслӣ = Раҷабзода Сироҷиддин Икром |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 8.3.1980 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = [[химия]], [[химияи органикӣ]] |ҷойҳои кор = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ]] |дараҷаи илмӣ = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои химия}} |унвонҳои илмӣ = {{унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = пажӯҳиш дар соҳаи химияи органикӣ ва роҳбарӣ дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ |мукофоту ҷоизаҳо = Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (2014), медали «Хизмати шоиста» (2024), «Олими соли Тоҷикистон» (2026) }} '''Сироҷиддин Икром Раҷабзода''' (зод. [[8 март]]и [[1980]], [[ноҳияи Файзобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — кимиёдон, доктори илмҳои химия (2019), профессор (2025)<ref>{{Cite web|url=https://vak.tj/hac_new/images/pdf_files/farmoishho2025/Farmoish_9_2025.pdf|title=Оид ба додани унвони илмӣ (Бойгонӣ - 2025)|author=|website=vak.tj|date=2025-01-31|lang=|accessdate=2026-11-04}}</ref>. == Зиндагинома == Сироҷиддин Раҷабзода 8 марти соли 1980 дар ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Соли 2003 факултети химияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро хатм намуда, солҳои 2003–2006 дар аспирантураи ҳамин донишгоҳ таҳсил кардааст. Оиладор ва соҳиби 5 фарзанд мебошад. == Фаъолияти корӣ == Фаъолияти кориро соли 2003 аз вазифаи лаборанти калон оғоз кардааст: * 2007—2008 — ассистенти кафедраи пайвастаҳои калонмолекулӣ ва технологияи химиявии ДМТ. * 2008—2010 — муовини декани факултети химия оид ба корҳои таълим дар шуъбаи ғоибона. * 2010—2014 — дотсент, мудири кафедраи пайвастаҳои калонмолекулӣ ва технологияи химиявии ДМТ. * 2014—2016 — муовини декани факултети химия оид ба илм ва робитаҳои байналмилалӣ. * 2015—2020 — вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Файзобод. * 2017—2021 — мудири кафедраи химияи органикии факултети химияи ДМТ. * 2021—2025 — директори Институти илмию таҳқиқотии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. * 2025—2026 — муовини ректор оид ба корҳои илмии [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]. * Аз 4 ноябри 2026 — бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ректори [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи Моёншо Назаршоев]] таъин гардид<ref name="pressa">{{Cite web|url=https://pressa.tj/sirojiddin-rajabzoda-rektori-donishgohi-davlatii-horugh-tain-shud/|title=Сироҷиддин Раҷабзода ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ таъин шуд|publisher=Pressa.tj|date=2026-11-04|accessdate=2026-11-04|lang=tg}}</ref>. == Фаъолияти илмӣ ва дастовардҳо == Сироҷиддин Раҷабзода муаллифи беш аз 450 мақолаи илмӣ, 11 монография ва 4 китоби дарсӣ, 7 барнома ва 11 дастури таълимӣ мебошад. Дар соҳаи химия беш аз 250 пайвастагии нави химиявиро синтез ва таҳқиқ кардааст. Таҳти роҳбарии ӯ 1 нафар рисолаи докторӣ ва 13 нафар рисолаи номзадиро дифоъ намудаанд. === Медалу ҷоизаҳо === * Медали Хизмати шоиста (2024); * Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (2014); * Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2022); * Ҷоизаи байналмилалии моликияти зеҳнӣ ва медали тилло (2024); * Ҷоизаи «Олими соли Ҷумҳурии Тоҷикистон» дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2026)<ref name="pressa" />. * Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2016) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашмаҳо == * [https://pressa.tj/sirojiddin-rajabzoda-rektori-donishgohi-davlatii-horugh-tain-shud/ Сироҷиддин Раҷабзода ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ таъин шуд] — Pressa.tj * [https://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=2212:ilm&catid=5:ilm&Itemid=0&lang=tj Маълумотнома дар сомонаи ДДОТ ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Профессорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 79sm2p8d739q138gh37ui6gmvpodiwm 1492285 1492284 2026-11-04T16:17:00Z VASHGIRD 8035 1492285 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Сироҷиддин Раҷабзода |номи аслӣ = Раҷабзода Сироҷиддин Икром |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 8.3.1980 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = [[химия]], [[химияи органикӣ]] |ҷойҳои кор = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ]] |дараҷаи илмӣ = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои химия}} |унвонҳои илмӣ = {{унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (2014), [[медали Хизмати шоиста]] (2024), «Олими соли Тоҷикистон» (2026) }} '''Сироҷиддин Икром Раҷабзода''' (зод. [[8 март]]и [[1980]], [[ноҳияи Файзобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — кимиёдон, доктори илмҳои химия (2019), профессор (2025)<ref>{{Cite web|url=https://vak.tj/hac_new/images/pdf_files/farmoishho2025/Farmoish_9_2025.pdf|title=Оид ба додани унвони илмӣ (Бойгонӣ - 2025)|author=|website=vak.tj|date=2025-01-31|lang=|accessdate=2026-11-04}}</ref>. == Зиндагинома == Сироҷиддин Раҷабзода 8 марти соли 1980 дар ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Соли 2003 факултети химияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро хатм намуда, солҳои 2003–2006 дар аспирантураи ҳамин донишгоҳ таҳсил кардааст. Оиладор ва соҳиби 5 фарзанд мебошад. == Фаъолияти корӣ == Фаъолияти кориро соли 2003 аз вазифаи лаборанти калон оғоз кардааст: * 2007—2008 — ассистенти кафедраи пайвастаҳои калонмолекулӣ ва технологияи химиявии ДМТ. * 2008—2010 — муовини декани факултети химия оид ба корҳои таълим дар шуъбаи ғоибона. * 2010—2014 — дотсент, мудири кафедраи пайвастаҳои калонмолекулӣ ва технологияи химиявии ДМТ. * 2014—2016 — муовини декани факултети химия оид ба илм ва робитаҳои байналмилалӣ. * 2015—2020 — вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Файзобод. * 2017—2021 — мудири кафедраи химияи органикии факултети химияи ДМТ. * 2021—2025 — директори Институти илмию таҳқиқотии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. * 2025—2026 — муовини ректор оид ба корҳои илмии [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]. * Аз 4 ноябри 2026 — бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ректори [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи Моёншо Назаршоев]] таъин гардид<ref name="pressa">{{Cite web|url=https://pressa.tj/sirojiddin-rajabzoda-rektori-donishgohi-davlatii-horugh-tain-shud/|title=Сироҷиддин Раҷабзода ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ таъин шуд|publisher=Pressa.tj|date=2026-11-04|accessdate=2026-11-04|lang=tg}}</ref>. == Фаъолияти илмӣ ва дастовардҳо == Сироҷиддин Раҷабзода муаллифи беш аз 450 мақолаи илмӣ, 11 монография ва 4 китоби дарсӣ, 7 барнома ва 11 дастури таълимӣ мебошад. Дар соҳаи химия беш аз 250 пайвастагии нави химиявиро синтез ва таҳқиқ кардааст. Таҳти роҳбарии ӯ 1 нафар рисолаи докторӣ ва 13 нафар рисолаи номзадиро дифоъ намудаанд. === Медалу ҷоизаҳо === * Медали Хизмати шоиста (2024); * Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (2014); * Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2022); * Ҷоизаи байналмилалии моликияти зеҳнӣ ва медали тилло (2024); * Ҷоизаи «Олими соли Ҷумҳурии Тоҷикистон» дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2026)<ref name="pressa" />. * Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2016) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашмаҳо == * [https://pressa.tj/sirojiddin-rajabzoda-rektori-donishgohi-davlatii-horugh-tain-shud/ Сироҷиддин Раҷабзода ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ таъин шуд] — Pressa.tj * [https://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=2212:ilm&catid=5:ilm&Itemid=0&lang=tj Маълумотнома дар сомонаи ДДОТ ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Профессорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] pv1lx2l6qgzdkgg7cp3lt3m7jny6wcx 1492286 1492285 2026-11-04T16:17:23Z VASHGIRD 8035 1492286 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Сироҷиддин Раҷабзода |номи аслӣ = Раҷабзода Сироҷиддин Икром |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 8.3.1980 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = [[химия]], [[химияи органикӣ]] |ҷойҳои кор = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ]] |дараҷаи илмӣ = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои химия}} |унвонҳои илмӣ = {{унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (2014), [[медали Хизмати шоиста]] (2024), «Олими соли Тоҷикистон» (2026) }} '''Сироҷиддин Икром Раҷабзода''' (зод. [[8 март]]и [[1980]], [[ноҳияи Файзобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — кимиёдон, доктори илмҳои химия (2019), профессор (2025)<ref>{{Cite web|url=https://vak.tj/hac_new/images/pdf_files/farmoishho2025/Farmoish_9_2025.pdf|title=Оид ба додани унвони илмӣ (Бойгонӣ - 2025)|author=|website=vak.tj|date=2025-01-31|lang=|accessdate=2026-11-04}}</ref>. == Зиндагинома == Сироҷиддин Раҷабзода 8 марти соли 1980 дар ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Соли 2003 факултети химияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро хатм намуда, солҳои 2003–2006 дар аспирантураи ҳамин донишгоҳ таҳсил кардааст. Оиладор ва соҳиби 5 фарзанд мебошад. == Фаъолияти корӣ == Фаъолияти кориро соли 2003 аз вазифаи лаборанти калон оғоз кардааст: * 2007—2008 — ассистенти кафедраи пайвастаҳои калонмолекулӣ ва технологияи химиявии ДМТ. * 2008—2010 — муовини декани факултети химия оид ба корҳои таълим дар шуъбаи ғоибона. * 2010—2014 — дотсент, мудири кафедраи пайвастаҳои калонмолекулӣ ва технологияи химиявии ДМТ. * 2014—2016 — муовини декани факултети химия оид ба илм ва робитаҳои байналмилалӣ. * 2015—2020 — вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Файзобод. * 2017—2021 — мудири кафедраи химияи органикии факултети химияи ДМТ. * 2021—2025 — директори Институти илмию таҳқиқотии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. * 2025—2026 — муовини ректор оид ба корҳои илмии [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]. * Аз 4 ноябри 2026 — бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ректори [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи Моёншо Назаршоев]] таъйин шуд<ref name="pressa">{{Cite web|url=https://pressa.tj/sirojiddin-rajabzoda-rektori-donishgohi-davlatii-horugh-tain-shud/|title=Сироҷиддин Раҷабзода ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ таъин шуд|publisher=Pressa.tj|date=2026-11-04|accessdate=2026-11-04|lang=tg}}</ref>. == Фаъолияти илмӣ == Сироҷиддин Раҷабзода муаллифи беш аз 450 мақолаи илмӣ, 11 монография ва 4 китоби дарсӣ, 7 барнома ва 11 дастури таълимӣ мебошад. Дар соҳаи химия беш аз 250 пайвастагии нави химиявиро синтез ва таҳқиқ кардааст. Таҳти роҳбарии ӯ 1 нафар рисолаи докторӣ ва 13 нафар рисолаи номзадиро дифоъ намудаанд. == Медалу ҷоизаҳо == * Медали Хизмати шоиста (2024); * Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (2014); * Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2022); * Ҷоизаи байналмилалии моликияти зеҳнӣ ва медали тилло (2024); * Ҷоизаи «Олими соли Ҷумҳурии Тоҷикистон» дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2026)<ref name="pressa" />. * Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2016) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашмаҳо == * [https://pressa.tj/sirojiddin-rajabzoda-rektori-donishgohi-davlatii-horugh-tain-shud/ Сироҷиддин Раҷабзода ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ таъин шуд] — Pressa.tj * [https://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=2212:ilm&catid=5:ilm&Itemid=0&lang=tj Маълумотнома дар сомонаи ДДОТ ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Профессорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] d558r3g693y7pksthc8kzdsivvrgu4w 0 334740 1492282 2026-11-04T16:08:09Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ]] 1492282 wikitext text/x-wiki #равона [[ Донишгоҳи давлатии Хоруғ]] g0qtjt9ftckz47h8xq17xwziaz7cdo7 0 334741 1492288 2026-11-04T16:27:48Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: {{Олим |ном = Одил Дониш |номи аслӣ = {{lang-en|Adel Danish}}<br>{{lang-ar|عادل دانش}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Миср}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамб... 1492288 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Одил Дониш |номи аслӣ = {{lang-en|Adel Danish}}<br>{{lang-ar|عادل دانش}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Миср}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Миср}} |фазои илмӣ = [[технологияи иттилоотӣ]], [[телекоммуникатсия]] |ҷойҳои кор = IBM France, Smart Villages, Silicon Waha, Xceed |дараҷаи илмӣ = доктори илмҳо (PhD) |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = [[Донишгоҳи Қоҳира]], [[Донишгоҳи Сорбонна]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = фаъолият дар соҳаи IT, абераи Аҳмади Дониш |мукофоту ҷоизаҳо = Ордени миллии Мукофот (Фаронса, 2000) }} '''Одил Дониш''' ({{lang-en|Adel Danish}}, {{lang-ar|عادل دانش}}) — соҳибкор, доктори илмҳои телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ, раиси ширкати «Smart Villages» ва Шӯрои мудирони «Silicon Waha» (Миср). Ӯ абераи мутафаккир ва маорифпарвари бузурги тоҷик [[Аҳмади Дониш]] мебошад<ref name="asiaplus">{{cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2026/11/03/odil-donish-aberai-ahmadi-donish-dar-dushanbe-u-bo-kiho-vohurd-va-chy-guft/ |title=Одил Дониш, абераи Аҳмади Дониш дар Душанбе. Ӯ бо киҳо вохӯрд ва чӣ гуфт? |publisher=Asia-Plus |date=2026-11-03 |accessdate=2026-11-04 |language=tg}}</ref>. == Зиндагинома ва таҳсил == Одил Дониш дар [[Миср]] таваллуд шудааст. Соли 1972 [[Донишгоҳи Қоҳира]]ро бо ихтисоси муҳандисӣ хатм намуда, таҳсилро дар [[Фаронса]] идома дод. Соли 1976 аз [[Донишгоҳи Сорбонна]] дар шаҳри [[Порис]] соҳиби дараҷаи доктори илмҳо (PhD) дар соҳаи шабакаҳои алоқа ва телекоммуникатсия гардид<ref name="manhom">{{cite web |url=https://manhom.com/شخصيات/عادل_دانش/ |title=سيرة عادل دانش |publisher=Manhom |accessdate=2026-11-04 |language=ar}}</ref>. == Фаъолияти касбӣ == Фаъолияти илмиву таҳқиқотии худро солҳои 1973–1978 ҳамчун таҳқиқотчӣ дар Маркази илмии ширкати IBM дар Порис оғоз намудааст. Муассис ва роҳбари як силсила ширкатҳо дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ дар Миср, Фаронса ва ИМА мебошад. Аз ҷумла: * Солҳои 1992–2001 — муассис ва директори иҷроияи ширкати DayaNet; * Солҳои 2001–2013 — раис ва директори иҷроияи ширкати Xceed; * Аз соли 2020 — раиси маҷлиси идораи ширкати El Nasr Export and Import; * Раиси ширкати Smart Villages ва раиси Шӯрои мудирони ширкати Silicon Waha. Одил Дониш муаллифи як силсила ихтироот ва патенти аврупоиву амрикоӣ дар соҳаи телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ мебошад<ref name="huffpost">{{cite web |url=https://www.huffpost.com/author/adel-danish |title=Adel Danish Profile |publisher=HuffPost |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. Ӯ дар сохторҳои гуногуни байналмилалӣ ва машваратӣ фаъолият доштааст, аз ҷумла узви Шӯрои директорони Telecom Egypt (2000–2012), узви Шӯрои тиҷоратии Мисру ИМА (2002–2008), узви Шӯрои тиҷоратии президентҳои Мисру Фаронса ва аъзои Шӯрои васоятии Донишгоҳи фаронсавӣ дар Миср буд<ref name="huffpost" /><ref name="manhom" />. Соли 2000 бо унвони фахрии Ордени миллии Мукофот (Кавалер)-и Фаронса сарфароз гардидааст<ref name="huffpost" />. == Сафар ба Тоҷикистон == Охири моҳи октябри соли 2026 бо даъвати [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба шаҳри [[Душанбе]] омад ва рӯзҳои 30 ва 31 октябр дар Ҳамоиши байналмилалии ҳуши маснуӣ — «AICONF-2026» ширкат кард<ref name="asiaplus" />. Дар давоми сафар ӯ як силсила вохӯриҳо анҷом дод: * Вохӯрӣ бо Вазири саноат ва фанновариҳои нав Шералӣ Кабир: масъалаҳои густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Миср дар соҳаҳои саноат, фанновариҳои иттилоотиву иртиботӣ, ҳуши маснуӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва истихроҷу коркарди захираҳои маъданӣ, инчунин ҷалби сармоягузорӣ ва таъсиси корхонаҳои муштарак баррасӣ шуданд<ref name="asiaplus" />. * Вохӯрӣ бо Вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин: масъалаҳои тақвияти ҳамкорӣ дар самти фанновариҳо ва фарҳанг баррасӣ шуда, Одил Дониш барои дипломатҳои тоҷик дар мавзӯи «Аз пайгирии рушди ҳуши маснуӣ то эҷоди зерсохт барои ҷалби сармоягузорӣ» дарси озод гузаронд<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот бо ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд ва муҳаққиқони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш: нақши Аҳмади Дониш дар рушди афкори маорифпарварӣ ва худшиносии миллӣ баррасӣ гардид<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон: Одил Дониш атрофи ҷойгоҳ ва афкори Аҳмади Дониш суханронӣ намуда, нияти худро барои нашри осори Аҳмади Дониш бо забонҳои хориҷӣ изҳор дошт<ref name="asiaplus" />. == Ҷоизаҳо == * Ордени миллии Мукофот (Фаронса, 2000) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соҳибкорони Миср]] [[Гурӯҳ:Олимони Миср]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Сорбонна]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Қоҳира]] [[Гурӯҳ:Аҳмади Дониш]] e27wlfygxunwtpl0ey24xtaafw6vbd2 1492289 1492288 2026-11-04T16:36:18Z VASHGIRD 8035 1492289 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Одил Дониш |номи аслӣ = {{lang-en|Adel Danish}}<br>{{lang-ar|عادل دانش}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Миср}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Миср}} |фазои илмӣ = [[технологияи иттилоотӣ]], [[телекоммуникатсия]] |ҷойҳои кор = IBM France, Smart Villages, Silicon Waha, Xceed |дараҷаи илмӣ = доктори илмҳо (PhD) |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = [[Донишгоҳи Қоҳира]], [[Донишгоҳи Сорбонна]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = фаъолият дар соҳаи IT, абераи Аҳмади Дониш |мукофоту ҷоизаҳо = Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) }} '''Одил Дониш''' ({{lang-en|Adel Danish}}, {{lang-ar|عادل دانش}}) — соҳибкор, доктори илмҳои телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ, раиси ширкати «Smart Villages» ва Шӯрои мудирони «Silicon Waha» (Миср). Ӯ абераи мутафаккир ва маорифпарвари бузурги тоҷик [[Аҳмади Дониш]] мебошад<ref name="asiaplus">{{cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2026/11/03/odil-donish-aberai-ahmadi-donish-dar-dushanbe-u-bo-kiho-vohurd-va-chy-guft/ |title=Одил Дониш, абераи Аҳмади Дониш дар Душанбе. Ӯ бо киҳо вохӯрд ва чӣ гуфт? |publisher=Asia-Plus |date=2026-11-03 |accessdate=2026-11-04 |language=tg}}</ref>. == Зиндагинома ва таҳсил == Одил Дониш дар [[Миср]] таваллуд шудааст. Соли 1972 [[Донишгоҳи Қоҳира]]ро бо ихтисоси муҳандисӣ хатм намуда, таҳсилро дар [[Фаронса]] идома дод. Соли 1976 аз [[Донишгоҳи Сорбонна]] дар шаҳри [[Порис]] соҳиби дараҷаи доктори илмҳо (PhD) дар соҳаи шабакаҳои алоқа ва телекоммуникатсия гардид<ref name="manhom">{{cite web |url=https://manhom.com/شخصيات/عادل_دانش/ |title=سيرة عادل دانش |publisher=Manhom |accessdate=2026-11-04 |language=ar}}</ref>. == Фаъолияти касбӣ == Фаъолияти илмиву таҳқиқотии худро солҳои 1973–1978 ҳамчун таҳқиқотчӣ дар Маркази илмии ширкати IBM дар Порис оғоз намудааст. Муассис ва роҳбари як силсила ширкатҳо дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ дар Миср, Фаронса ва ИМА мебошад. Аз ҷумла: * Солҳои 1992–2001 — муассис ва директори иҷроияи ширкати DayaNet; * Солҳои 2001–2013 — раис ва директори иҷроияи ширкати Xceed; * Аз соли 2020 — раиси маҷлиси идораи ширкати El Nasr Export and Import; * Раиси ширкати Smart Villages ва раиси Шӯрои мудирони ширкати Silicon Waha. Одил Дониш муаллифи як силсила ихтироот ва патенти аврупоиву амрикоӣ дар соҳаи телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ мебошад<ref name="huffpost">{{cite web |url=https://www.huffpost.com/author/adel-danish |title=Adel Danish Profile |publisher=HuffPost |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. Ӯ дар сохторҳои гуногуни байналмилалӣ ва машваратӣ фаъолият доштааст, аз ҷумла узви Шӯрои директорони Telecom Egypt (2000–2012), узви Шӯрои тиҷоратии Мисру ИМА (2002–2008), узви Шӯрои тиҷоратии президентҳои Мисру Фаронса ва аъзои Шӯрои васоятии Донишгоҳи фаронсавӣ дар Миср буд<ref name="huffpost" /><ref name="manhom" />. Соли 2000 бо унвони фахрии Ордени миллии Мукофот (Кавалер)-и Фаронса сарфароз гардидааст<ref name="huffpost" />. == Сафар ба Тоҷикистон == Охири моҳи октябри соли 2026 бо даъвати [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба шаҳри [[Душанбе]] омад ва рӯзҳои 30 ва 31 октябр дар Ҳамоиши байналмилалии ҳуши маснуӣ — «AICONF-2026» ширкат кард<ref name="asiaplus" />. Дар давоми сафар ӯ як силсила вохӯриҳо анҷом дод: * Вохӯрӣ бо Вазири саноат ва фанновариҳои нав Шералӣ Кабир: масъалаҳои густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Миср дар соҳаҳои саноат, фанновариҳои иттилоотиву иртиботӣ, ҳуши маснуӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва истихроҷу коркарди захираҳои маъданӣ, инчунин ҷалби сармоягузорӣ ва таъсиси корхонаҳои муштарак баррасӣ шуданд<ref name="asiaplus" />. * Вохӯрӣ бо Вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин: масъалаҳои тақвияти ҳамкорӣ дар самти фанновариҳо ва фарҳанг баррасӣ шуда, Одил Дониш барои дипломатҳои тоҷик дар мавзӯи «Аз пайгирии рушди ҳуши маснуӣ то эҷоди зерсохт барои ҷалби сармоягузорӣ» дарси озод гузаронд<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот бо ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд ва муҳаққиқони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш: нақши Аҳмади Дониш дар рушди афкори маорифпарварӣ ва худшиносии миллӣ баррасӣ гардид<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон: Одил Дониш атрофи ҷойгоҳ ва афкори Аҳмади Дониш суханронӣ намуда, нияти худро барои нашри осори Аҳмади Дониш бо забонҳои хориҷӣ изҳор дошт<ref name="asiaplus" />. == Ҷоизаҳо == * Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соҳибкорони Миср]] [[Гурӯҳ:Олимони Миср]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Сорбонна]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Қоҳира]] [[Гурӯҳ:Аҳмади Дониш]] 5qr1gd6mm9xjnmlktja14tfuqp64fsl 1492290 1492289 2026-11-04T16:42:53Z VASHGIRD 8035 1492290 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Одил Дониш |номи аслӣ = {{lang-en|Adel Danish}}<br>{{lang-ar|عادل دانش}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Миср}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Миср}} |фазои илмӣ = [[технологияи иттилоотӣ]], [[телекоммуникатсия]] |ҷойҳои кор = IBM France, Smart Villages, Silicon Waha, Xceed, Crédit Agricole Egypt |дараҷаи илмӣ = доктор PhD |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = Мадрасаи Оилаи Муқаддас, [[Донишгоҳи Қоҳира]], [[Донишгоҳи Сорбонна]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) }} '''Одил Дониш''' ({{lang-en|Adel Danish}}, {{lang-ar|عادل دانش}}) — соҳибкор, доктори илмҳои телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ, раиси ширкатҳои «Smart Villages» ва «Silicon Waha» (Миср). Ӯ абераи мутафаккир ва маорифпарвари бузурги тоҷик [[Аҳмади Дониш]] мебошад<ref name="asiaplus">{{cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2026/11/03/odil-donish-aberai-ahmadi-donish-dar-dushanbe-u-bo-kiho-vohurd-va-chy-guft/ |title=Одил Дониш, абераи Аҳмади Дониш дар Душанбе. Ӯ бо киҳо вохӯрд ва чӣ гуфт? |publisher=Asia-Plus |date=2026-11-03 |accessdate=2026-11-04 |language=tg}}</ref>. == Зиндагинома ва таҳсил == Одил Дониш дар [[Миср]] таваллуд шудааст. Солҳои 1953–1967 дар Мадрасаи Оилаи Муқаддас ({{lang-ar| مدرسة العائلة المقدسة}}) таҳсилоти миёна гирифтааст. Соли 1972 [[Донишгоҳи Қоҳира]]ро бо ихтисоси муҳандисӣ хатм намуда, таҳсилро дар [[Фаронса]] идома дод. Соли 1976 аз [[Донишгоҳи Сорбонна]] дар шаҳри [[Порис]] соҳиби дараҷаи доктори илмҳо (PhD) дар соҳаи шабакаҳои компютерӣ ва телекоммуникатсия гардид<ref name="manhom">{{cite web |url=https://manhom.com/شخصيات/عادل_دانش/ |title=سيرة عادل دانش |publisher=Manhom |accessdate=2026-11-04 |language=ar}}</ref><ref name="rr">{{cite web |url=https://rocketreach.co/adel-danish-email_79128178 |title=Adel Danish Profile |publisher=RocketReach |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. == Фаъолияти касбӣ == Фаъолияти илмиву таҳқиқотии худро солҳои 1973–1978 ҳамчун таҳқиқотчӣ дар Маркази илмии ширкати IBM дар Порис оғоз намудааст. Муассис ва роҳбари як силсила ширкатҳо дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ ва аутсорсинг дар Миср, Фаронса ва ИМА мебошад. Аз ҷумла: * Солҳои 1992–2001 — муассис ва директори иҷроияи ширкати DayaNet; * Солҳои 2001–2013 — раис ва директори иҷроияи ширкати Xceed; * Аз ноябри соли 2018 — раиси Шӯрои мудирони ширкати Silicon Waha; * Солҳои 2019–2025 — узви Шӯрои директорони бонки Crédit Agricole Egypt; * Солҳои 2020–2022 — раиси ғайрииҷроияи ширкати El Nasr Export and Import (Gosoor); * Раиси ширкати Smart Villages ва аъзои роҳбарияти ташкилоти молиявии First Micro Finance Company — Egypt. Одил Дониш муаллифи як силсила ихтироот ва патенти аврупоиву амрикоӣ дар соҳаи телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ мебошад<ref name="huffpost">{{cite web |url=https://www.huffpost.com/author/adel-danish |title=Adel Danish Profile |publisher=HuffPost |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. Ӯ дар сохторҳои гуногуни байналмилалӣ ва машваратӣ фаъолият доштааст, аз ҷумла узви Шӯрои директорони Telecom Egypt (2000–2012), узви Шӯрои тиҷоратии Мисру ИМА (2002–2008), узви Шӯрои тиҷоратии президентҳои Мисру Фаронса ва аъзои Шӯрои васоятии Донишгоҳи фаронсавӣ дар Миср буд<ref name="huffpost" /><ref name="manhom" />. Соли 2000 бо унвони фахрии Ордени миллии Мукофот (Кавалер)-и Фаронса сарфароз гардидааст<ref name="huffpost" />. == Сафар ба Тоҷикистон == Охири моҳи октябри соли 2026 бо даъвати [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба шаҳри [[Душанбе]] омад ва рӯзҳои 30 ва 31 октябр дар Ҳамоиши байналмилалии ҳуши маснуӣ — «AICONF-2026» ширкат кард<ref name="asiaplus" />. Дар давоми сафар ӯ як силсила вохӯриҳо анҷом дод: * Вохӯрӣ бо Вазири саноат ва фанновариҳои нав Шералӣ Кабир: масъалаҳои густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Миср дар соҳаҳои саноат, фанновариҳои иттилоотиву иртиботӣ, ҳуши маснуӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва истихроҷу коркарди захираҳои маъданӣ, инчунин ҷалби сармоягузорӣ ва таъсиси корхонаҳои муштарак баррасӣ шуданд<ref name="asiaplus" />. * Вохӯрӣ бо Вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин: масъалаҳои тақвияти ҳамкорӣ дар самти фанновариҳо ва фарҳанг баррасӣ шуда, Одил Дониш барои дипломатҳои тоҷик дар мавзӯи «Аз пайгирии рушди ҳуши маснуӣ то эҷоди зерсохт барои ҷалби сармоягузорӣ» дарси озод гузаронд<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот бо ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд ва муҳаққиқони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш: нақши Аҳмади Дониш дар рушди афкори маорифпарварӣ ва худшиносии миллӣ баррасӣ гардид<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон: Одил Дониш атрофи ҷойгоҳ ва афкори Аҳмади Дониш суханронӣ намуда, нияти худро барои нашри осори Аҳмади Дониш бо забонҳои хориҷӣ изҳор дошт<ref name="asiaplus" />. == Ҷоизаҳо == * Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соҳибкорони Миср]] [[Гурӯҳ:Олимони Миср]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Сорбонна]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Қоҳира]] [[Гурӯҳ:Аҳмади Дониш]] avhe1ye2w5z2mnajd5scle28d81v3f9 1492293 1492290 2026-11-04T16:57:55Z VASHGIRD 8035 /* Эзоҳ */ 1492293 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Одил Дониш |номи аслӣ = {{lang-en|Adel Danish}}<br>{{lang-ar|عادل دانش}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Миср}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Миср}} |фазои илмӣ = [[технологияи иттилоотӣ]], [[телекоммуникатсия]] |ҷойҳои кор = IBM France, Smart Villages, Silicon Waha, Xceed, Crédit Agricole Egypt |дараҷаи илмӣ = доктор PhD |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = Мадрасаи Оилаи Муқаддас, [[Донишгоҳи Қоҳира]], [[Донишгоҳи Сорбонна]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) }} '''Одил Дониш''' ({{lang-en|Adel Danish}}, {{lang-ar|عادل دانش}}) — соҳибкор, доктори илмҳои телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ, раиси ширкатҳои «Smart Villages» ва «Silicon Waha» (Миср). Ӯ абераи мутафаккир ва маорифпарвари бузурги тоҷик [[Аҳмади Дониш]] мебошад<ref name="asiaplus">{{cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2026/11/03/odil-donish-aberai-ahmadi-donish-dar-dushanbe-u-bo-kiho-vohurd-va-chy-guft/ |title=Одил Дониш, абераи Аҳмади Дониш дар Душанбе. Ӯ бо киҳо вохӯрд ва чӣ гуфт? |publisher=Asia-Plus |date=2026-11-03 |accessdate=2026-11-04 |language=tg}}</ref>. == Зиндагинома ва таҳсил == Одил Дониш дар [[Миср]] таваллуд шудааст. Солҳои 1953–1967 дар Мадрасаи Оилаи Муқаддас ({{lang-ar| مدرسة العائلة المقدسة}}) таҳсилоти миёна гирифтааст. Соли 1972 [[Донишгоҳи Қоҳира]]ро бо ихтисоси муҳандисӣ хатм намуда, таҳсилро дар [[Фаронса]] идома дод. Соли 1976 аз [[Донишгоҳи Сорбонна]] дар шаҳри [[Порис]] соҳиби дараҷаи доктори илмҳо (PhD) дар соҳаи шабакаҳои компютерӣ ва телекоммуникатсия гардид<ref name="manhom">{{cite web |url=https://manhom.com/شخصيات/عادل_دانش/ |title=سيرة عادل دانش |publisher=Manhom |accessdate=2026-11-04 |language=ar}}</ref><ref name="rr">{{cite web |url=https://rocketreach.co/adel-danish-email_79128178 |title=Adel Danish Profile |publisher=RocketReach |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. == Фаъолияти касбӣ == Фаъолияти илмиву таҳқиқотии худро солҳои 1973–1978 ҳамчун таҳқиқотчӣ дар Маркази илмии ширкати IBM дар Порис оғоз намудааст. Муассис ва роҳбари як силсила ширкатҳо дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ ва аутсорсинг дар Миср, Фаронса ва ИМА мебошад. Аз ҷумла: * Солҳои 1992–2001 — муассис ва директори иҷроияи ширкати DayaNet; * Солҳои 2001–2013 — раис ва директори иҷроияи ширкати Xceed; * Аз ноябри соли 2018 — раиси Шӯрои мудирони ширкати Silicon Waha; * Солҳои 2019–2025 — узви Шӯрои директорони бонки Crédit Agricole Egypt; * Солҳои 2020–2022 — раиси ғайрииҷроияи ширкати El Nasr Export and Import (Gosoor); * Раиси ширкати Smart Villages ва аъзои роҳбарияти ташкилоти молиявии First Micro Finance Company — Egypt. Одил Дониш муаллифи як силсила ихтироот ва патенти аврупоиву амрикоӣ дар соҳаи телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ мебошад<ref name="huffpost">{{cite web |url=https://www.huffpost.com/author/adel-danish |title=Adel Danish Profile |publisher=HuffPost |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. Ӯ дар сохторҳои гуногуни байналмилалӣ ва машваратӣ фаъолият доштааст, аз ҷумла узви Шӯрои директорони Telecom Egypt (2000–2012), узви Шӯрои тиҷоратии Мисру ИМА (2002–2008), узви Шӯрои тиҷоратии президентҳои Мисру Фаронса ва аъзои Шӯрои васоятии Донишгоҳи фаронсавӣ дар Миср буд<ref name="huffpost" /><ref name="manhom" />. Соли 2000 бо унвони фахрии Ордени миллии Мукофот (Кавалер)-и Фаронса сарфароз гардидааст<ref name="huffpost" />. == Сафар ба Тоҷикистон == Охири моҳи октябри соли 2026 бо даъвати [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба шаҳри [[Душанбе]] омад ва рӯзҳои 30 ва 31 октябр дар Ҳамоиши байналмилалии ҳуши маснуӣ — «AICONF-2026» ширкат кард<ref name="asiaplus" />. Дар давоми сафар ӯ як силсила вохӯриҳо анҷом дод: * Вохӯрӣ бо Вазири саноат ва фанновариҳои нав Шералӣ Кабир: масъалаҳои густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Миср дар соҳаҳои саноат, фанновариҳои иттилоотиву иртиботӣ, ҳуши маснуӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва истихроҷу коркарди захираҳои маъданӣ, инчунин ҷалби сармоягузорӣ ва таъсиси корхонаҳои муштарак баррасӣ шуданд<ref name="asiaplus" />. * Вохӯрӣ бо Вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин: масъалаҳои тақвияти ҳамкорӣ дар самти фанновариҳо ва фарҳанг баррасӣ шуда, Одил Дониш барои дипломатҳои тоҷик дар мавзӯи «Аз пайгирии рушди ҳуши маснуӣ то эҷоди зерсохт барои ҷалби сармоягузорӣ» дарси озод гузаронд<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот бо ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд ва муҳаққиқони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш: нақши Аҳмади Дониш дар рушди афкори маорифпарварӣ ва худшиносии миллӣ баррасӣ гардид<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон: Одил Дониш атрофи ҷойгоҳ ва афкори Аҳмади Дониш суханронӣ намуда, нияти худро барои нашри осори Аҳмади Дониш бо забонҳои хориҷӣ изҳор дошт<ref name="asiaplus" />. == Ҷоизаҳо == * Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Соҳибкорони Миср]] [[Гурӯҳ:Олимони Миср]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Сорбонна]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Қоҳира]] [[Гурӯҳ:Аҳмади Дониш]] gfxzfswkibroyiwcg694dtsjy9sdj4v 1492294 1492293 2026-11-04T17:00:17Z VASHGIRD 8035 1492294 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Одил Дониш |номи аслӣ = {{lang-en|Adel Danish}}<br>{{lang-ar|عادل دانش}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Миср}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Миср}} |фазои илмӣ = [[технологияи иттилоотӣ]], [[телекоммуникатсия]] |ҷойҳои кор = IBM France, Smart Villages, Silicon Waha, Xceed, Crédit Agricole Egypt |дараҷаи илмӣ = доктор PhD |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = Мадрасаи Оилаи Муқаддас, [[Донишгоҳи Қоҳира]], [[Донишгоҳи Сорбонна]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) }} '''Одил Дониш''' ({{lang-en|Adel Danish}}, {{lang-ar|عادل دانش}}) — соҳибкор, доктори илмҳои телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ, раиси ширкатҳои «Smart Villages» ва «Silicon Waha» (Миср), абераи [[Аҳмади Дониш]]<ref name="asiaplus">{{cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2026/11/03/odil-donish-aberai-ahmadi-donish-dar-dushanbe-u-bo-kiho-vohurd-va-chy-guft/ |title=Одил Дониш, абераи Аҳмади Дониш дар Душанбе. Ӯ бо киҳо вохӯрд ва чӣ гуфт? |publisher=Asia-Plus |date=2026-11-03 |accessdate=2026-11-04 |language=tg}}</ref>. == Зиндагинома ва таҳсил == Одил Дониш дар [[Миср]] таваллуд шудааст. Солҳои 1953–1967 дар Мадрасаи Оилаи Муқаддас ({{lang-ar| مدرسة العائلة المقدسة}}) таҳсилоти миёна гирифтааст. Соли 1972 [[Донишгоҳи Қоҳира]]ро бо ихтисоси муҳандисӣ хатм намуда, таҳсилро дар [[Фаронса]] идома дод. Соли 1976 аз [[Донишгоҳи Сорбонна]] дар шаҳри [[Порис]] соҳиби дараҷаи доктори илмҳо (PhD) дар соҳаи шабакаҳои компютерӣ ва телекоммуникатсия гардид<ref name="manhom">{{cite web |url=https://manhom.com/شخصيات/عادل_دانش/ |title=سيرة عادل دانش |publisher=Manhom |accessdate=2026-11-04 |language=ar}}</ref><ref name="rr">{{cite web |url=https://rocketreach.co/adel-danish-email_79128178 |title=Adel Danish Profile |publisher=RocketReach |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. == Фаъолияти касбӣ == Фаъолияти илмиву таҳқиқотии худро солҳои 1973–1978 ҳамчун таҳқиқотчӣ дар Маркази илмии ширкати IBM дар Порис оғоз намудааст. Муассис ва роҳбари як силсила ширкатҳо дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ ва аутсорсинг дар Миср, Фаронса ва ИМА мебошад. Аз ҷумла: * Солҳои 1992–2001 — муассис ва директори иҷроияи ширкати DayaNet; * Солҳои 2001–2013 — раис ва директори иҷроияи ширкати Xceed; * Аз ноябри соли 2018 — раиси Шӯрои мудирони ширкати Silicon Waha; * Солҳои 2019–2025 — узви Шӯрои директорони бонки Crédit Agricole Egypt; * Солҳои 2020–2022 — раиси ғайрииҷроияи ширкати El Nasr Export and Import (Gosoor); * Раиси ширкати Smart Villages ва аъзои роҳбарияти ташкилоти молиявии First Micro Finance Company — Egypt. Одил Дониш муаллифи як силсила ихтироот ва патенти аврупоиву амрикоӣ дар соҳаи телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ мебошад<ref name="huffpost">{{cite web |url=https://www.huffpost.com/author/adel-danish |title=Adel Danish Profile |publisher=HuffPost |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. Ӯ дар сохторҳои гуногуни байналмилалӣ ва машваратӣ фаъолият доштааст, аз ҷумла узви Шӯрои директорони Telecom Egypt (2000–2012), узви Шӯрои тиҷоратии Мисру ИМА (2002–2008), узви Шӯрои тиҷоратии президентҳои Мисру Фаронса ва аъзои Шӯрои васоятии Донишгоҳи фаронсавӣ дар Миср буд<ref name="huffpost" /><ref name="manhom" />. Соли 2000 бо унвони фахрии Ордени миллии Мукофот (Кавалер)-и Фаронса сарфароз гардидааст<ref name="huffpost" />. == Сафар ба Тоҷикистон == Охири моҳи октябри соли 2026 бо даъвати [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба шаҳри [[Душанбе]] омад ва рӯзҳои 30 ва 31 октябр дар Ҳамоиши байналмилалии ҳуши маснуӣ — «AICONF-2026» ширкат кард<ref name="asiaplus" />. Дар давоми сафар ӯ як силсила вохӯриҳо анҷом дод: * Вохӯрӣ бо Вазири саноат ва фанновариҳои нав Шералӣ Кабир: масъалаҳои густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Миср дар соҳаҳои саноат, фанновариҳои иттилоотиву иртиботӣ, ҳуши маснуӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва истихроҷу коркарди захираҳои маъданӣ, инчунин ҷалби сармоягузорӣ ва таъсиси корхонаҳои муштарак баррасӣ шуданд<ref name="asiaplus" />. * Вохӯрӣ бо Вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин: масъалаҳои тақвияти ҳамкорӣ дар самти фанновариҳо ва фарҳанг баррасӣ шуда, Одил Дониш барои дипломатҳои тоҷик дар мавзӯи «Аз пайгирии рушди ҳуши маснуӣ то эҷоди зерсохт барои ҷалби сармоягузорӣ» дарси озод гузаронд<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот бо ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд ва муҳаққиқони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш: нақши Аҳмади Дониш дар рушди афкори маорифпарварӣ ва худшиносии миллӣ баррасӣ гардид<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон: Одил Дониш атрофи ҷойгоҳ ва афкори Аҳмади Дониш суханронӣ намуда, нияти худро барои нашри осори Аҳмади Дониш бо забонҳои хориҷӣ изҳор дошт<ref name="asiaplus" />. == Ҷоизаҳо == * Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Соҳибкорони Миср]] [[Гурӯҳ:Олимони Миср]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Сорбонна]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Қоҳира]] [[Гурӯҳ:Аҳмади Дониш]] k8diedtp2p0fl51vdplkod31hw22vnk 1492295 1492294 2026-11-04T17:04:31Z VASHGIRD 8035 1492295 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Одил Дониш |номи аслӣ = {{lang-en|Adel Danish}}<br>{{lang-ar|عادل دانش}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Миср}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Миср}} |фазои илмӣ = [[технологияи иттилоотӣ]], [[телекоммуникатсия]] |ҷойҳои кор = IBM France, Smart Villages, Silicon Waha, Xceed, Crédit Agricole Egypt |дараҷаи илмӣ = доктор PhD |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = Мадрасаи Оилаи Муқаддас, [[Донишгоҳи Қоҳира]], [[Донишгоҳи Сорбонна]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) }} '''Одил Дониш''' ({{lang-en|Adel Danish}}, {{lang-ar|عادل دانش}}; зод. [[1949]]<ref>{{Cite web|url=https://infonet.fr/dirigeants/6a1a6ab7372022ef86800e2b/|title=Adel Danish {{!}} Dirigeant de la Société DANISH ADEL|website=infonet.fr|lang=fr|accessdate=2026-11-04}}</ref>) — соҳибкор, доктори илмҳои телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ, раиси ширкатҳои «Smart Villages» ва «Silicon Waha» (Миср), абераи [[Аҳмади Дониш]]<ref name="asiaplus">{{cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2026/11/03/odil-donish-aberai-ahmadi-donish-dar-dushanbe-u-bo-kiho-vohurd-va-chy-guft/ |title=Одил Дониш, абераи Аҳмади Дониш дар Душанбе. Ӯ бо киҳо вохӯрд ва чӣ гуфт? |publisher=Asia-Plus |date=2026-11-03 |accessdate=2026-11-04 |language=tg}}</ref>. == Зиндагинома ва таҳсил == Одил Дониш дар [[Миср]] таваллуд шудааст. Солҳои 1953–1967 дар Мадрасаи Оилаи Муқаддас ({{lang-ar| مدرسة العائلة المقدسة}}) таҳсилоти миёна гирифтааст. Соли 1972 [[Донишгоҳи Қоҳира]]ро бо ихтисоси муҳандисӣ хатм намуда, таҳсилро дар [[Фаронса]] идома дод. Соли 1976 аз [[Донишгоҳи Сорбонна]] дар шаҳри [[Порис]] соҳиби дараҷаи доктори илмҳо (PhD) дар соҳаи шабакаҳои компютерӣ ва телекоммуникатсия гардид<ref name="manhom">{{cite web |url=https://manhom.com/شخصيات/عادل_دانش/ |title=سيرة عادل دانش |publisher=Manhom |accessdate=2026-11-04 |language=ar}}</ref><ref name="rr">{{cite web |url=https://rocketreach.co/adel-danish-email_79128178 |title=Adel Danish Profile |publisher=RocketReach |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. == Фаъолияти касбӣ == Фаъолияти илмиву таҳқиқотии худро солҳои 1973–1978 ҳамчун таҳқиқотчӣ дар Маркази илмии ширкати IBM дар Порис оғоз намудааст. Муассис ва роҳбари як силсила ширкатҳо дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ ва аутсорсинг дар Миср, Фаронса ва ИМА мебошад. Аз ҷумла: * Солҳои 1992–2001 — муассис ва директори иҷроияи ширкати DayaNet; * Солҳои 2001–2013 — раис ва директори иҷроияи ширкати Xceed; * Аз ноябри соли 2018 — раиси Шӯрои мудирони ширкати Silicon Waha; * Солҳои 2019–2025 — узви Шӯрои директорони бонки Crédit Agricole Egypt; * Солҳои 2020–2022 — раиси ғайрииҷроияи ширкати El Nasr Export and Import (Gosoor); * Раиси ширкати Smart Villages ва аъзои роҳбарияти ташкилоти молиявии First Micro Finance Company — Egypt. Одил Дониш муаллифи як силсила ихтироот ва патенти аврупоиву амрикоӣ дар соҳаи телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ мебошад<ref name="huffpost">{{cite web |url=https://www.huffpost.com/author/adel-danish |title=Adel Danish Profile |publisher=HuffPost |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. Ӯ дар сохторҳои гуногуни байналмилалӣ ва машваратӣ фаъолият доштааст, аз ҷумла узви Шӯрои директорони Telecom Egypt (2000–2012), узви Шӯрои тиҷоратии Мисру ИМА (2002–2008), узви Шӯрои тиҷоратии президентҳои Мисру Фаронса ва аъзои Шӯрои васоятии Донишгоҳи фаронсавӣ дар Миср буд<ref name="huffpost" /><ref name="manhom" />. Соли 2000 бо унвони фахрии Ордени миллии Мукофот (Кавалер)-и Фаронса сарфароз гардидааст<ref name="huffpost" />. == Сафар ба Тоҷикистон == Охири моҳи октябри соли 2026 бо даъвати [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба шаҳри [[Душанбе]] омад ва рӯзҳои 30 ва 31 октябр дар Ҳамоиши байналмилалии ҳуши маснуӣ — «AICONF-2026» ширкат кард<ref name="asiaplus" />. Дар давоми сафар ӯ як силсила вохӯриҳо анҷом дод: * Вохӯрӣ бо Вазири саноат ва фанновариҳои нав Шералӣ Кабир: масъалаҳои густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Миср дар соҳаҳои саноат, фанновариҳои иттилоотиву иртиботӣ, ҳуши маснуӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва истихроҷу коркарди захираҳои маъданӣ, инчунин ҷалби сармоягузорӣ ва таъсиси корхонаҳои муштарак баррасӣ шуданд<ref name="asiaplus" />. * Вохӯрӣ бо Вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин: масъалаҳои тақвияти ҳамкорӣ дар самти фанновариҳо ва фарҳанг баррасӣ шуда, Одил Дониш барои дипломатҳои тоҷик дар мавзӯи «Аз пайгирии рушди ҳуши маснуӣ то эҷоди зерсохт барои ҷалби сармоягузорӣ» дарси озод гузаронд<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот бо ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд ва муҳаққиқони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш: нақши Аҳмади Дониш дар рушди афкори маорифпарварӣ ва худшиносии миллӣ баррасӣ гардид<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон: Одил Дониш атрофи ҷойгоҳ ва афкори Аҳмади Дониш суханронӣ намуда, нияти худро барои нашри осори Аҳмади Дониш бо забонҳои хориҷӣ изҳор дошт<ref name="asiaplus" />. == Ҷоизаҳо == * Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Соҳибкорони Миср]] [[Гурӯҳ:Олимони Миср]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Сорбонна]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Қоҳира]] [[Гурӯҳ:Аҳмади Дониш]] 0idhrmgtn2crrojb7e9hwug4goj401m 1492296 1492295 2026-11-04T17:04:41Z VASHGIRD 8035 1492296 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Одил Дониш |номи аслӣ = {{lang-en|Adel Danish}}<br>{{lang-ar|عادل دانش}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1949 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Миср}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Миср}} |фазои илмӣ = [[технологияи иттилоотӣ]], [[телекоммуникатсия]] |ҷойҳои кор = IBM France, Smart Villages, Silicon Waha, Xceed, Crédit Agricole Egypt |дараҷаи илмӣ = доктор PhD |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = Мадрасаи Оилаи Муқаддас, [[Донишгоҳи Қоҳира]], [[Донишгоҳи Сорбонна]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) }} '''Одил Дониш''' ({{lang-en|Adel Danish}}, {{lang-ar|عادل دانش}}; зод. [[1949]]<ref>{{Cite web|url=https://infonet.fr/dirigeants/6a1a6ab7372022ef86800e2b/|title=Adel Danish {{!}} Dirigeant de la Société DANISH ADEL|website=infonet.fr|lang=fr|accessdate=2026-11-04}}</ref>) — соҳибкор, доктори илмҳои телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ, раиси ширкатҳои «Smart Villages» ва «Silicon Waha» (Миср), абераи [[Аҳмади Дониш]]<ref name="asiaplus">{{cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2026/11/03/odil-donish-aberai-ahmadi-donish-dar-dushanbe-u-bo-kiho-vohurd-va-chy-guft/ |title=Одил Дониш, абераи Аҳмади Дониш дар Душанбе. Ӯ бо киҳо вохӯрд ва чӣ гуфт? |publisher=Asia-Plus |date=2026-11-03 |accessdate=2026-11-04 |language=tg}}</ref>. == Зиндагинома ва таҳсил == Одил Дониш дар [[Миср]] таваллуд шудааст. Солҳои 1953–1967 дар Мадрасаи Оилаи Муқаддас ({{lang-ar| مدرسة العائلة المقدسة}}) таҳсилоти миёна гирифтааст. Соли 1972 [[Донишгоҳи Қоҳира]]ро бо ихтисоси муҳандисӣ хатм намуда, таҳсилро дар [[Фаронса]] идома дод. Соли 1976 аз [[Донишгоҳи Сорбонна]] дар шаҳри [[Порис]] соҳиби дараҷаи доктори илмҳо (PhD) дар соҳаи шабакаҳои компютерӣ ва телекоммуникатсия гардид<ref name="manhom">{{cite web |url=https://manhom.com/شخصيات/عادل_دانش/ |title=سيرة عادل دانش |publisher=Manhom |accessdate=2026-11-04 |language=ar}}</ref><ref name="rr">{{cite web |url=https://rocketreach.co/adel-danish-email_79128178 |title=Adel Danish Profile |publisher=RocketReach |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. == Фаъолияти касбӣ == Фаъолияти илмиву таҳқиқотии худро солҳои 1973–1978 ҳамчун таҳқиқотчӣ дар Маркази илмии ширкати IBM дар Порис оғоз намудааст. Муассис ва роҳбари як силсила ширкатҳо дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ ва аутсорсинг дар Миср, Фаронса ва ИМА мебошад. Аз ҷумла: * Солҳои 1992–2001 — муассис ва директори иҷроияи ширкати DayaNet; * Солҳои 2001–2013 — раис ва директори иҷроияи ширкати Xceed; * Аз ноябри соли 2018 — раиси Шӯрои мудирони ширкати Silicon Waha; * Солҳои 2019–2025 — узви Шӯрои директорони бонки Crédit Agricole Egypt; * Солҳои 2020–2022 — раиси ғайрииҷроияи ширкати El Nasr Export and Import (Gosoor); * Раиси ширкати Smart Villages ва аъзои роҳбарияти ташкилоти молиявии First Micro Finance Company — Egypt. Одил Дониш муаллифи як силсила ихтироот ва патенти аврупоиву амрикоӣ дар соҳаи телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ мебошад<ref name="huffpost">{{cite web |url=https://www.huffpost.com/author/adel-danish |title=Adel Danish Profile |publisher=HuffPost |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. Ӯ дар сохторҳои гуногуни байналмилалӣ ва машваратӣ фаъолият доштааст, аз ҷумла узви Шӯрои директорони Telecom Egypt (2000–2012), узви Шӯрои тиҷоратии Мисру ИМА (2002–2008), узви Шӯрои тиҷоратии президентҳои Мисру Фаронса ва аъзои Шӯрои васоятии Донишгоҳи фаронсавӣ дар Миср буд<ref name="huffpost" /><ref name="manhom" />. Соли 2000 бо унвони фахрии Ордени миллии Мукофот (Кавалер)-и Фаронса сарфароз гардидааст<ref name="huffpost" />. == Сафар ба Тоҷикистон == Охири моҳи октябри соли 2026 бо даъвати [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба шаҳри [[Душанбе]] омад ва рӯзҳои 30 ва 31 октябр дар Ҳамоиши байналмилалии ҳуши маснуӣ — «AICONF-2026» ширкат кард<ref name="asiaplus" />. Дар давоми сафар ӯ як силсила вохӯриҳо анҷом дод: * Вохӯрӣ бо Вазири саноат ва фанновариҳои нав Шералӣ Кабир: масъалаҳои густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Миср дар соҳаҳои саноат, фанновариҳои иттилоотиву иртиботӣ, ҳуши маснуӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва истихроҷу коркарди захираҳои маъданӣ, инчунин ҷалби сармоягузорӣ ва таъсиси корхонаҳои муштарак баррасӣ шуданд<ref name="asiaplus" />. * Вохӯрӣ бо Вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин: масъалаҳои тақвияти ҳамкорӣ дар самти фанновариҳо ва фарҳанг баррасӣ шуда, Одил Дониш барои дипломатҳои тоҷик дар мавзӯи «Аз пайгирии рушди ҳуши маснуӣ то эҷоди зерсохт барои ҷалби сармоягузорӣ» дарси озод гузаронд<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот бо ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд ва муҳаққиқони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш: нақши Аҳмади Дониш дар рушди афкори маорифпарварӣ ва худшиносии миллӣ баррасӣ гардид<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон: Одил Дониш атрофи ҷойгоҳ ва афкори Аҳмади Дониш суханронӣ намуда, нияти худро барои нашри осори Аҳмади Дониш бо забонҳои хориҷӣ изҳор дошт<ref name="asiaplus" />. == Ҷоизаҳо == * Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Соҳибкорони Миср]] [[Гурӯҳ:Олимони Миср]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Сорбонна]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Қоҳира]] [[Гурӯҳ:Аҳмади Дониш]] k5g9fn32tijriu6u84o0fu1br1zbh6t 1492297 1492296 2026-11-04T17:05:03Z VASHGIRD 8035 1492297 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Одил Дониш |номи аслӣ = {{lang-en|Adel Danish}}<br>{{lang-ar|عادل دانش}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1949 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Миср}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Миср}} |фазои илмӣ = [[технологияи иттилоотӣ]], [[телекоммуникатсия]] |ҷойҳои кор = IBM France, Smart Villages, Silicon Waha, Xceed, Crédit Agricole Egypt |дараҷаи илмӣ = доктор PhD |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = Мадрасаи Оилаи Муқаддас, [[Донишгоҳи Қоҳира]], [[Донишгоҳи Сорбонна]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) }} '''Одил Дониш''' ({{lang-en|Adel Danish}}, {{lang-ar|عادل دانش}}; зод. [[1949]]<ref>{{Cite web|url=https://infonet.fr/dirigeants/6a1a6ab7372022ef86800e2b/|title=Adel Danish {{!}} Dirigeant de la Société DANISH ADEL|website=infonet.fr|lang=fr|accessdate=2026-11-04}}</ref>, [[Миср]]) — соҳибкор, доктори илмҳои телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ, раиси ширкатҳои «Smart Villages» ва «Silicon Waha» (Миср), абераи [[Аҳмади Дониш]]<ref name="asiaplus">{{cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2026/11/03/odil-donish-aberai-ahmadi-donish-dar-dushanbe-u-bo-kiho-vohurd-va-chy-guft/ |title=Одил Дониш, абераи Аҳмади Дониш дар Душанбе. Ӯ бо киҳо вохӯрд ва чӣ гуфт? |publisher=Asia-Plus |date=2026-11-03 |accessdate=2026-11-04 |language=tg}}</ref>. == Зиндагинома ва таҳсил == Одил Дониш дар [[Миср]] таваллуд шудааст. Солҳои 1953–1967 дар Мадрасаи Оилаи Муқаддас ({{lang-ar| مدرسة العائلة المقدسة}}) таҳсилоти миёна гирифтааст. Соли 1972 [[Донишгоҳи Қоҳира]]ро бо ихтисоси муҳандисӣ хатм намуда, таҳсилро дар [[Фаронса]] идома дод. Соли 1976 аз [[Донишгоҳи Сорбонна]] дар шаҳри [[Порис]] соҳиби дараҷаи доктори илмҳо (PhD) дар соҳаи шабакаҳои компютерӣ ва телекоммуникатсия гардид<ref name="manhom">{{cite web |url=https://manhom.com/شخصيات/عادل_دانش/ |title=سيرة عادل دانش |publisher=Manhom |accessdate=2026-11-04 |language=ar}}</ref><ref name="rr">{{cite web |url=https://rocketreach.co/adel-danish-email_79128178 |title=Adel Danish Profile |publisher=RocketReach |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. == Фаъолияти касбӣ == Фаъолияти илмиву таҳқиқотии худро солҳои 1973–1978 ҳамчун таҳқиқотчӣ дар Маркази илмии ширкати IBM дар Порис оғоз намудааст. Муассис ва роҳбари як силсила ширкатҳо дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ ва аутсорсинг дар Миср, Фаронса ва ИМА мебошад. Аз ҷумла: * Солҳои 1992–2001 — муассис ва директори иҷроияи ширкати DayaNet; * Солҳои 2001–2013 — раис ва директори иҷроияи ширкати Xceed; * Аз ноябри соли 2018 — раиси Шӯрои мудирони ширкати Silicon Waha; * Солҳои 2019–2025 — узви Шӯрои директорони бонки Crédit Agricole Egypt; * Солҳои 2020–2022 — раиси ғайрииҷроияи ширкати El Nasr Export and Import (Gosoor); * Раиси ширкати Smart Villages ва аъзои роҳбарияти ташкилоти молиявии First Micro Finance Company — Egypt. Одил Дониш муаллифи як силсила ихтироот ва патенти аврупоиву амрикоӣ дар соҳаи телекоммуникатсия ва фанновариҳои иттилоотӣ мебошад<ref name="huffpost">{{cite web |url=https://www.huffpost.com/author/adel-danish |title=Adel Danish Profile |publisher=HuffPost |accessdate=2026-11-04 |language=en}}</ref>. Ӯ дар сохторҳои гуногуни байналмилалӣ ва машваратӣ фаъолият доштааст, аз ҷумла узви Шӯрои директорони Telecom Egypt (2000–2012), узви Шӯрои тиҷоратии Мисру ИМА (2002–2008), узви Шӯрои тиҷоратии президентҳои Мисру Фаронса ва аъзои Шӯрои васоятии Донишгоҳи фаронсавӣ дар Миср буд<ref name="huffpost" /><ref name="manhom" />. Соли 2000 бо унвони фахрии Ордени миллии Мукофот (Кавалер)-и Фаронса сарфароз гардидааст<ref name="huffpost" />. == Сафар ба Тоҷикистон == Охири моҳи октябри соли 2026 бо даъвати [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба шаҳри [[Душанбе]] омад ва рӯзҳои 30 ва 31 октябр дар Ҳамоиши байналмилалии ҳуши маснуӣ — «AICONF-2026» ширкат кард<ref name="asiaplus" />. Дар давоми сафар ӯ як силсила вохӯриҳо анҷом дод: * Вохӯрӣ бо Вазири саноат ва фанновариҳои нав Шералӣ Кабир: масъалаҳои густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Миср дар соҳаҳои саноат, фанновариҳои иттилоотиву иртиботӣ, ҳуши маснуӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва истихроҷу коркарди захираҳои маъданӣ, инчунин ҷалби сармоягузорӣ ва таъсиси корхонаҳои муштарак баррасӣ шуданд<ref name="asiaplus" />. * Вохӯрӣ бо Вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин: масъалаҳои тақвияти ҳамкорӣ дар самти фанновариҳо ва фарҳанг баррасӣ шуда, Одил Дониш барои дипломатҳои тоҷик дар мавзӯи «Аз пайгирии рушди ҳуши маснуӣ то эҷоди зерсохт барои ҷалби сармоягузорӣ» дарси озод гузаронд<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот бо ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд ва муҳаққиқони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш: нақши Аҳмади Дониш дар рушди афкори маорифпарварӣ ва худшиносии миллӣ баррасӣ гардид<ref name="asiaplus" />. * Мулоқот дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон: Одил Дониш атрофи ҷойгоҳ ва афкори Аҳмади Дониш суханронӣ намуда, нияти худро барои нашри осори Аҳмади Дониш бо забонҳои хориҷӣ изҳор дошт<ref name="asiaplus" />. == Ҷоизаҳо == * Нишони миллии Лаёқат (Фаронса, 2000) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Соҳибкорони Миср]] [[Гурӯҳ:Олимони Миср]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Сорбонна]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Қоҳира]] [[Гурӯҳ:Аҳмади Дониш]] 9qkmrqqifvya1dm2st45sxo4e9qhurz 0 334748 1492318 2026-11-05T02:27:24Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: '''Чопи сангӣ''' ё '''литография''' — яке аз усулҳои [[Чоп|чоп]] мебошад, ки дар он матн ё тасвир аз рӯйи сатҳи ҳамвори санг ё лавҳаи филизӣ ба [[Коғаз|коғаз]] гузаронида мешавад. Ин усул ба хусусияти обу равған асос ёфтааст: онҳо бо ҳам ба осонӣ омехта намешаванд. Дар... 1492318 wikitext text/x-wiki '''Чопи сангӣ''' ё '''литография''' — яке аз усулҳои [[Чоп|чоп]] мебошад, ки дар он матн ё тасвир аз рӯйи сатҳи ҳамвори санг ё лавҳаи филизӣ ба [[Коғаз|коғаз]] гузаронида мешавад. Ин усул ба хусусияти обу равған асос ёфтааст: онҳо бо ҳам ба осонӣ омехта намешаванд. Дар чопи сангӣ ҳамин хусусият имкон медиҳад, ки ранг танҳо ба қисмҳои муайяни сатҳи санг часпад ва аз рӯйи он нусхаҳои сершумор ба даст оварда шаванд.<ref name="Met">{{cite web |url=https://www.metmuseum.org/es/perspectives/materials-and-techniques-printmaking-lithograph |title=Lithograph |publisher=The Metropolitan Museum of Art |date=21 December 2018 |language=en }}</ref> [[Акс:Lithographer at work, 1880.jpg|thumb|Чопгари сангӣ ҳангоми кор, соли 1880.]] Чопи сангиро соли 1796 нависанда ва ҳунарпешаи олмонӣ [[Алоис Зенефелдер]] (1771–1834) ихтироъ кард. Ин усул дар асри XIX дар Аврупо густариш ёфта, барои нашри китоб, харита, нотаҳои мусиқӣ, рӯзнома, эълон ва асарҳои рассомӣ истифода мешуд. Баъдтар он ба дигар минтақаҳои ҷаҳон, аз ҷумла Эрон, Ҳиндустон ва Осиёи Марказӣ низ роҳ ёфт.<ref name="DPMA">{{cite web |url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/greatinventors/senefelder/index.html |title=Alois Senefelder — The Inventor of Lithography |publisher=German Patent and Trade Mark Office |language=en }}</ref> Чопи сангӣ дар таърихи нашри китобҳои форсӣ-тоҷикӣ низ нақши муҳим дошт. Дар асрҳои XIX–XX бо ин усул ҳазорон китоби адабӣ, таърихӣ, динӣ, илмӣ ва таълимӣ нашр шуданд. Азбаски чопи сангӣ имкони нусхабардории хатти дастнависро фароҳам меовард, он барои китобҳои бо [[Хатти настаълиқ|хатти настаълиқ]] ва дигар навъҳои хатти форсӣ навишташуда хеле мувофиқ буд.<ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |url=https://www.iranicaonline.org/articles/lithography/lithography-i-in-persia/ |title=Lithography I. In Persia |author=Olimpiada P. Shcheglova |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |language=en }}</ref> Дар Тоҷикистон истилоҳҳои «чопи сангӣ» ва «литография» ҳар ду истифода мешаванд. Китобхонаи миллии Тоҷикистон ва Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон китобҳои бо ин усул нашршударо «китобҳои чопи сангӣ» ё «китобҳои литографӣ» меноманд.<ref name="TajikNationalLibrary">{{cite web |url=https://old.kmt.tj/chashmandoze-ba-tarihi-paydoishi-kitob |title=Чашмандозе ба таърихи пайдоиши китоб |author=Маҳмадшариф Каримов |publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон |language=tg }}</ref><ref name="TajikAcademy">{{cite web |url=https://merosikhatti.tj/tj/sohtor/markaz/tarihi-markaz |title=Таърихи марказ |publisher=Маркази мероси хаттии назди Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> == Ном ва решашиносӣ == Вожаи «литография» аз ду калимаи [[Забони юнонии қадим|юнонии қадим]] гирифта шудааст: * ''λίθος'' (''líthos'') — «санг»; * ''γράφω'' (''gráphō'') — «менависам» ё «тасвир мекунам». Ҳамин тавр, маънои таҳтуллафзии «литография» '''«навиштан рӯйи санг»''' мебошад. Ин ном ба тарзи аввалини иҷрои усул ишора мекунад, ки дар он матн ё тасвирро рӯйи санги ҳамвор мекашиданд ва баъдан аз он нусха мегирифтанд. Дар забони тоҷикӣ номи «чопи сангӣ» ҳамин маъниро ифода мекунад. Вожаи «литография» бошад, истилоҳи байналмилалиест, ки дар бисёр забонҳои ҷаҳон истифода мешавад.<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/technology/lithography |title=Lithography |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |language=en }}</ref> Нусхаи тасвир ё матне, ки бо ин усул чоп шудааст, '''литография''' ё '''нусхаи чопи сангӣ''' номида мешавад. Дар санъати тасвирӣ ин истилоҳ бештар ба асарҳои рассомие дахл дорад, ки бо усули литография ба нашр расидаанд. == Тарзи кори чопи сангӣ == [[Акс:Litography negative stone and positive paper.jpg|thumb|Санги чопӣ ва нусхаи коғазии харита. Дар вақти чоп тасвир аз сатҳи санг ба коғаз мегузарад.]] Чопи сангӣ дар муқоиса бо усулҳои қадимии чоп як хусусияти муҳим дорад: барои ба вуҷуд овардани тасвир кандани чуқуриҳо ё сохтани ҳарфҳои барҷаста зарур нест. Сатҳи санг ҳамвор мемонад ва тасвир тавассути таъсири кимиёвии обу равған аз қисмҳои холии он ҷудо карда мешавад. Барои фаҳмидани ин усул метавон як мисоли одиро тасаввур кард: агар ба рӯйи об чанд қатра равған резем, равған бо об омехта намешавад, балки дар сатҳи он ҷудо мемонад. Дар литография низ аз ҳамин хусусият истифода мекунанд. Қисмҳое, ки бояд ранг гиранд, равғанро қабул мекунанд, вале қисмҳои дигари санг бо об тар шуда, рангро намепазиранд.<ref name="Met"/> === Омода кардани санг === Дар чопи сангии анъанавӣ бештар аз [[Сангҳои оҳакӣ|санги оҳакӣ]] истифода мешуд. Барои ин кор санги маҳинсохтореро интихоб мекарданд, ки сатҳи он яксон ва бе тарқиш бошад. Сангро сайқал дода, сатҳи онро ҳамвор мекарданд. Яке аз маъруфтарин манбаъҳои чунин санг конҳои оҳаксанги [[Золнҳофен]] дар [[Бавария]] буд. Сангҳои ин минтақа барои нигоҳ доштани хатҳои борик ва ҷузъиёти тасвир мувофиқ буданд.<ref name="DPMA"/> Андозаи санг ба андозаи матн ё тасвир вобаста буд. Барои чопи саҳифаҳои хурд аз сангҳои хурдтар ва барои плакат ё харитаҳои калон аз сангҳои калон истифода мекарданд. === Кашидани тасвир === Пас аз омода кардани санг рассом ё хаттот тасвирро бо қалами махсуси равғандор ё сиёҳии чопи сангӣ рӯйи он мекашид. Ин қаламҳо аз моддаҳои равғанӣ ва муммонанд сохта мешуданд. Онҳо дар сатҳи санг қабате боқӣ мегузоштанд, ки обро аз худ дур мекард. Барои чопи китобҳо хаттот метавонист матни пурраи саҳифаро бо хатти зебо омода кунад. Азбаски литография имкон медод дастнавис қариб бо ҳамон шаклаш нусхабардорӣ шавад, ороиши ҳарфҳо, хатҳои борик ва нақшу нигори саҳифа хуб нигоҳ дошта мешуданд.<ref name="Met"/> === Коркарди кимиёвӣ === Пас аз кашидани тасвир сатҳи сангро бо маҳлули махсус коркард мекарданд. Дар литографияи анъанавӣ барои ин кор одатан аз [[Шилми арабӣ|шилми арабӣ]] ва миқдори муайяни кислота истифода мешуд. Шилми арабӣ моддаи табииест, ки аз шираи баъзе дарахтон ҳосил мешавад. Дар натиҷаи коркард қисмҳои холии санг обро беҳтар қабул мекарданд, вале қисмҳои бо қалами равғандор кашидашуда хусусияти равғанпазирии худро нигоҳ медоштанд. Ҳангоми чоп маҳз ҳамин фарқият имкон медод, ки сиёҳӣ танҳо ба ҷойҳои зарурӣ часпад.<ref name="Met"/> === Рангмолӣ ва чоп === Ҳангоми чоп сангро аввал бо об тар мекарданд. Об ба қисмҳои холии санг мечаспид, вале аз қисмҳои равғандор дур мемонд. Сипас чопгар ба рӯйи санг бо ғалтак сиёҳии равғанӣ мемолид. Сиёҳӣ танҳо ба хатҳо ва тасвирҳои пешакӣ кашидашуда мечаспид. Қисмҳои намноки санг онро қабул намекарданд. Баъд рӯйи санг варақи коғаз мегузоштанд ва ҳар дуро аз зери дастгоҳи фишордиҳанда мегузаронданд. Дар натиҷа сиёҳӣ аз рӯйи санг ба коғаз гузашта, нусхаи матн ё тасвир ҳосил мешуд.<ref name="Met"/> Ҳамин амалро метавонистанд чандин бор такрор кунанд. То даме ки тасвири рӯйи санг осеб намедид ва сатҳи он дуруст нигоҳдорӣ мешуд, аз як санг нусхаҳои зиёде гирифтан мумкин буд. === Чаро сангро тар мекунанд? === Об дар чопи сангӣ танҳо барои нам кардани санг нест. Он вазифаи муҳимтар дорад: пешгирӣ кардани часпидани сиёҳӣ ба қисмҳое, ки набояд чоп шаванд. Агар сангро бе тар кардан бо сиёҳӣ пӯшонанд, сиёҳӣ метавонад ба қисмҳои холии он низ часпад ва тасвир вайрон шавад. Ҳамин тавр, дар литография об ва сиёҳии равғанӣ якҷоя кор мекунанд: яке қисмҳои холиро муҳофизат мекунад, дигаре тасвирро ба коғаз мегузаронад. == Фарқ аз дигар усулҳои чоп == Чопи сангӣ ба гурӯҳи '''чопи ҳамвор''' ё '''чопи сатҳӣ''' мансуб аст. Дар ин гурӯҳ қисмҳои чопшаванда ва чопнашаванда тақрибан дар як сатҳ қарор доранд. Ин хусусият онро аз ду усули дигари маъмули чоп фарқ мекунад. === Чопи барҷаста === Дар [[Чопи барҷаста|чопи барҷаста]] ({{lang-en|Relief printing}}) танҳо қисмҳои баландтари қолаб ранг мегиранд. Масалан, дар чопи чӯбӣ ё усулҳои қадимии чоп бо ҳарфҳои филизӣ, қисмҳои чопшаванда аз сатҳи атроф баландтаранд. Қисмҳои пасттар ранг намегиранд ва ба коғаз намегузаранд. === Чопи фурӯрафта === Дар [[Чопи фурӯрафта|чопи фурӯрафта]] ({{lang-en|Intaglio printing}}) хатҳо ва тасвирҳоро дар сатҳи лавҳаи филизӣ мекананд. Сиёҳӣ дар чуқуриҳои кандашуда ҷамъ мешавад. Сипас коғаз бо фишори зиёд ба лавҳа пахш шуда, сиёҳиро аз ин чуқуриҳо мегирад. === Чопи ҳамвор === Дар литография на ҳарфҳо барҷастаанд ва на тасвир дар чуқуриҳо ҷойгир аст. Қисмҳои чопшаванда ва чопнашаванда бо хусусиятҳои кимиёвии худ аз ҳам фарқ мекунанд. Ин усул имкон медиҳад хатҳои бисёр борик, нақшҳои мураккаб ва сояҳои нарм бо дақиқӣ чоп карда шаванд.<ref name="Met"/> == Таърих == === Ихтирои чопи сангӣ === [[Акс:Lithography press with map of Moosburg 02.jpg|thumb|Дастгоҳи чопи сангӣ барои нашри харитаҳо.]] Чопи сангиро соли 1796 Алоис Зенефелдер дар шаҳри [[Мюнхен]], воқеъ дар Бавария, ихтироъ кард. Зенефелдер нависанда ва ҳунарпеша буд. Ӯ мехост асарҳои театрии худро бо харҷи камтар чоп кунад, зеро чопи китоб дар он замон маблағи зиёд талаб мекард. Вай ба таҷриба бо роҳҳои гуногуни чоп оғоз кард. Дар аввал кӯшиш мекард матнҳоро ба сатҳи санг гузаронад ва бо истифода аз моддаҳои кимиёвӣ қолаби чопӣ созад. Ҳангоми таҷрибаҳо ӯ пай бурд, ки қисмҳои бо моддаи равғандор пӯшидашуда ва қисмҳои холии санг ба обу сиёҳӣ яксон муносибат намекунанд. Ин кашфиёт асоси усули нави чоп гардид.<ref name="DPMA"/> Зенефелдер дар солҳои минбаъда усули худро такмил дод ва барои истифодаи он дастгоҳҳои махсус сохт. Дар ибтидо чопи сангӣ бештар барои нашри нотаҳои мусиқӣ, матнҳои кӯтоҳ ва асарҳои саҳнавӣ истифода мешуд. Баъдтар он ба усули муҳими чопи тасвирҳо ва китобҳо табдил ёфт. === Густариш дар Аврупо === Дар ибтидои асри XIX чопи сангӣ аз Бавария ба дигар кишварҳои Аврупо паҳн шуд. Яке аз сабабҳои муваффақияти он содатар будани омода кардани тасвир нисбат ба кандакории филизӣ буд. Рассом метавонист мустақиман рӯйи санг бо қалам ё сиёҳӣ расм кашад. Ин усул ба рассомон имконият медод, ки хатҳои озод, сояҳои мулоим ва ҷузъиёти асарҳои худро нигоҳ доранд. Дар Фаронса, Британия ва Олмон коргоҳҳои махсуси литография ба вуҷуд омаданд. Дар солҳои 1820 рассомони маъруф, аз ҷумла [[Эжен Делакруа]] ва [[Теодор Жерико]], аз чопи сангӣ истифода мекарданд. [[Франсиско Гойя]] низ дар солҳои охири умраш бо ин усул асар офарид. Силсилаи машҳури ӯ «Говҳои Бордо» соли 1828 бо истифода аз литография нашр шуд.<ref name="MetHistory">{{cite web |url=https://www.metmuseum.org/pt/essays/lithography-in-the-nineteenth-century |title=Lithography in the Nineteenth Century |author=Colta Feller Ives |publisher=The Metropolitan Museum of Art |year=2004 |language=en }}</ref> Дар нимаи дуюми асри XIX литография дар чопи харитаҳо, плакатҳо, таблиғот ва тасвирҳои рӯзномавӣ мавқеи муҳим пайдо кард. === Чопи сангии ранга === Дар аввал аксари нусхаҳои литографӣ бо як ранг, одатан сиёҳ, чоп мешуданд. Бо гузашти вақт чопгарон роҳҳои истифодаи якчанд рангро пайдо карданд. Усули '''чопи сангии ранга''' ё '''хромолитография''' ({{lang-en|Chromolithography}}) дар асри XIX инкишоф ёфт. Яке аз шахсиятҳои муҳим дар рушди ин усул чопгари фаронсавӣ [[Годфруа Энгелман]] (1788–1839) буд, ки соли 1837 усули худро ба қайди ихтироъ гирифт.<ref name="Colour">{{cite web |url=https://nga.gov.au/exhibitions/lasting-impressions-p1/ |title=Lasting Impressions — The Development of Colour Lithography |publisher=National Gallery of Australia |language=en }}</ref> Барои чопи ранга ҳар як рангро аз санги алоҳида мегузаронданд. Масалан, агар тасвир чор ранг дошта бошад, метавонистанд барои ҳар ранг як санги махсус омода кунанд. Варақи коғаз чанд бор аз дастгоҳ мегузашт ва ҳар дафъа ранги нав ба он илова мешуд. Муҳим буд, ки тасвирҳои сангҳои гуногун дақиқ ба ҳам мувофиқ оянд. Агар яке аз онҳо андаке ҷойиваз мешуд, дар нусхаи ниҳоӣ хатҳо ва рангҳо ба ҳам намеомаданд. Хромолитография ба чопи арзони плакатҳои ранга, тасвирҳои китоб, тамғаҳои маҳсулот ва дигар маводи ороишӣ мусоидат кард. Дар охири асри XIX он яке аз усулҳои муҳими нашри тасвирҳои ранга гардид.<ref name="Colour"/> == Чопи сангӣ дар санъат == [[Акс:Charles Marion Russell - The Custer Fight (1903).jpg|thumb|Нусхаи литографии асари «Набарди Кастер»-и Чарлз Марион Рассел, соли 1903.]] Чопи сангӣ дар рушди [[Графика (санъат)|санъати графикӣ]] нақши калон дошт. Пеш аз пайдоиши ин усул рассомон барои нашри нусхаҳои асарҳои худ бештар ба кандакорӣ дар чӯб ё филиз такя мекарданд. Литография ба онҳо имкон дод, ки тасвирро тақрибан бо ҳамон тарзе, ки рӯйи коғаз мекашанд, рӯйи санг низ эҷод кунанд. Бо ин усул на танҳо хатҳо, балки тобишҳо, сояҳо ва гузаришҳои мулоими рангро низ чоп кардан мумкин буд. Дар асри XIX [[Оноре Домйе]] бо истифода аз литография тасвирҳои ҳаҷвӣ ва иҷтимоӣ офарид. Асарҳои ӯ дар рӯзномаву маҷаллаҳо нашр шуда, ба доираи васеи хонандагон дастрас мегардиданд.<ref name="MetHistory"/> Дар охири асри XIX [[Анри де Тулуз-Лотрек]] аз литографияи ранга барои сохтани плакатҳои театрӣ ва таблиғотӣ истифода мекард. Дар асри XX рассомони маъруф, аз ҷумла [[Пабло Пикассо]], [[Анри Матисс]], [[Марк Шагал]] ва [[Жоан Миро]], низ бо ин усул асарҳои графикӣ офариданд.<ref name="MetHistory"/> === Литографияи аслӣ ва нусхабардорӣ === Дар санъати тасвирӣ байни литографияи аслӣ ва нусхаи чопии як асари дигар фарқ вуҷуд дорад. '''Литографияи аслӣ''' асарест, ки рассом онро махсус барои чоп бо усули литография эҷод кардааст. Аммо агар сурати як расми тайёр бо воситаи литография нусхабардорӣ шавад, чунин маҳсулот бештар нусхаи такрории он асар ҳисоб мешавад. Литографияҳои бадеӣ баъзан бо теъдоди маҳдуд нашр мешаванд. Дар чунин ҳолат шумораи умумии нусхаҳо муайян шуда, ҳар нусха метавонад аз ҷониби рассом рақамгузорӣ ё имзо шавад. Арзиши чунин асарҳо ба муаллиф, сифат, шумораи нусхаҳо ва дигар омилҳо вобаста мебошад. == Чопи сангӣ дар ҷаҳони форсизабон == Чопи сангӣ дар таърихи нашри китобҳои форсӣ-тоҷикӣ аҳамияти махсус дорад. Дар асрҳои XIX–XX бисёре аз китобҳои адабӣ, таърихӣ, динӣ ва илмӣ бо ҳамин усул чоп шуданд. Яке аз сабабҳои паҳншавии он мувофиқ будани литография ба [[Хатти форсӣ|хатти форсӣ]] буд. Дар усулҳои қадимии чоп бо ҳарфҳои филизӣ барои ҳар ҳарф ва шаклҳои гуногуни пайвастшавии он қолабҳои махсус лозим мешуданд. Ин кор барои хатҳое чун настаълиқ душвор буд, зеро дар онҳо ҳарфҳо ба ҳам мепайванданд ва шакли хат дорои каҷиву хамҳои зиёди бадеӣ мебошад. Чопи сангӣ чунин мушкилро кам кард. Хаттот метавонист матнро бо хатти зебо нависад ва чопгар онро бо нигоҳ доштани шакли аслии хат нусхабардорӣ кунад. Ба ҳамин сабаб, бисёре аз китобҳои чопи сангии форсӣ аз ҷиҳати намуди зоҳирӣ ба китобҳои дастнавис монанд буданд.<ref name="Iranica"/> === Дар Эрон === Чопи сангӣ дар нимаи аввали асри XIX ба Эрон роҳ ёфт. Тибқи таҳқиқоти таърихи чоп, ин усул тавассути робитаҳои Эрон бо Русия ва кишварҳои аврупоӣ ворид гардид. Дар солҳои 1830 чопи сангӣ дар [[Табрез]] ва баъдтар дар [[Теҳрон]] мавриди истифода қарор гирифт. Дар давраи минбаъда чопхонаҳои сангӣ дар [[Исфаҳон]], [[Шероз]], [[Машҳад]] ва дигар шаҳрҳо низ фаъолият мекарданд.<ref name="Iranica"/> Яке аз сабабҳои муваффақияти ин усул дастрас будани хаттотони касбӣ буд. Китобҳоро метавонистанд бо хатти анъанавӣ омода кунанд ва баъд бо дастгоҳи чопӣ нусхаҳои сершумор ба даст оранд. Дар нимаи дуюми асри XIX чопи сангӣ ба яке аз усулҳои асосии нашри китоб дар Эрон табдил ёфт. Бо ин роҳ осори шоирони классик, аз ҷумла [[Абулқосим Фирдавсӣ]], [[Ҳофизи Шерозӣ]], [[Саъдии Шерозӣ]] ва дигарон нашр шуданд. Китобҳои чопи сангӣ аксар вақт бо хатти зебо, нақшу нигор ва тасвирҳои махсус оро дода мешуданд. Дар охири асри XIX ва аввали асри XX чопи сангӣ дар Эрон ба авҷи худ расид, вале баъдтар бо рушди чопи ҳуруфӣ ва дигар технологияҳо тадриҷан мавқеи пешинаашро аз даст дод.<ref name="Iranica"/> === Дар Ҳиндустон === [[Ҳиндустон]] яке аз марказҳои бузурги чопи китобҳои форсӣ дар асри XIX буд. Дар ин кишвар аз солҳои 1820 таҷрибаҳои чопи сангӣ оғоз ёфта, аз миёнаи аср нашри китобҳо ба забонҳои форсӣ, урду ва арабӣ густариш ёфт. Шаҳрҳои [[Лакҳнав]], [[Мумбай|Бомбай]], [[Канпур]], [[Лоҳур]], [[Деҳлӣ]] ва [[Калкутта]] аз марказҳои муҳими ин фаъолият ба шумор мерафтанд. Махсусан дар Лакҳнав китобҳои зиёди форсӣ чоп мешуданд. Дар ин шаҳр соли 1858 матбааи машҳури [[Нувал Кишур]] таъсис ёфт, ки баъдтар ба яке аз бузургтарин муассисаҳои нашри китобҳои форсӣ ва урду табдил ёфт.<ref name="India">{{cite encyclopedia |url=https://www.iranicaonline.org/articles/lithography/lithography-ii-in-india/ |title=Lithography II. In India |author=Olimpiada P. Shcheglova |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |language=en }}</ref> Дар Ҳиндустон китобҳои динӣ, адабӣ, луғатҳо, асарҳои таърихӣ ва дастурҳои таълимӣ бо чопи сангӣ нашр мешуданд. Бисёре аз ин китобҳо баъдтар ба Афғонистон, Эрон ва Осиёи Марказӣ интиқол ёфтанд. Ба ҳамин тартиб, Ҳиндустон дар асри XIX яке аз марказҳои муҳими истеҳсол ва паҳн кардани китобҳои форсӣ-тоҷикӣ гардид.<ref name="India"/> == Чопи сангӣ дар Осиёи Марказӣ == Дар Осиёи Марказӣ чопи сангӣ нисбат ба Эрон ва Ҳиндустон дертар густариш ёфт. То паҳн шудани матбааҳо китобҳои форсӣ-тоҷикӣ асосан бо роҳи дастнавис зиёд карда мешуданд. Хаттотон асарҳои шоирон, донишмандон ва мутафаккиронро рӯйнавис мекарданд. Ин кор меҳнат ва вақти зиёд талаб мекард, бинобар ин шумораи нусхаҳои як асар аксар вақт маҳдуд буд. Чопи сангӣ имконият фароҳам овард, ки як асар бо шумораи бештари нусхаҳо нашр шавад ва ба хонандагони бештар дастрас гардад. Тибқи маълумоте, ки муҳаққиқи рус Олимпиада Шеглова овардааст, нахустин китоби маълуми чопи сангӣ дар Осиёи Марказӣ соли 1881 нашр шудааст. Баъдтар дар шаҳрҳои [[Тошканд]], [[Самарқанд]], [[Бухоро]], [[Андиҷон]] ва [[Когон]] китобҳои зиёде бо ин усул чоп шуданд.<ref name="Rahmatov">{{cite journal |last=Раҳматов |first=Баҳром |title=Мухтасари таърихи нашри китоб ва саҳми як тоҷири хуҷандӣ дар ин раванд |journal=Паёми Китобхонаи миллӣ |issue=3 (7) |year=2024 |url=https://payom.kmt.tj/sites/default/files/payom/Payomi-kitobkhona-2024.3.pdf |language=tg }}</ref> === Ноширони тоҷик === Дар паҳн кардани китобҳои чопи сангӣ на танҳо муаллифон ва хаттотон, балки тоҷирони китоб низ саҳм доштанд. Бисёре аз тоҷирон бо чопхонаҳо шартнома мебастанд, барои чопи асарҳо маблағ ҷудо мекарданд ва китобҳои нашршударо ба шаҳрҳои гуногун интиқол медоданд. Яке аз чунин шахсиятҳо '''Хоҷӣ Сиддиқхоҷаи Хуҷандӣ''' буд. Ӯ ҳамчун тоҷир ва ношири китоб дар охири асри XIX ва аввали асри XX фаъолият дошт. Тибқи таҳқиқоти Баҳром Раҳматов, Хоҷӣ Сиддиқхоҷа бо чопхонаҳои Ҳиндустон, Туркия ва дигар минтақаҳо робита дошта, китобҳои форсӣ-тоҷикиро барои фурӯш ба Осиёи Марказӣ меовард. Аз ҷумла, ӯ бо матбааи Нувал Кишур дар Лакҳнав ва баъзе чопхонаҳои Бомбай, Лоҳур ва Истанбул ҳамкорӣ мекард.<ref name="Rahmatov"/> Дар ин давра тоҷирони дигар аз Хуҷанд, Бухоро, Самарқанд ва Тошканд низ дар кори нашри китоб саҳм доштанд. Баъзе аз онҳо китобҳои диниву таълимӣ, баъзеи дигар осори адабӣ ва фалсафиро нашр мекарданд. Дар натиҷа, чопи сангӣ ба паҳн гардидани осори хаттии форсӣ-тоҷикӣ дар минтақаҳои гуногун мусоидат намуд. === Чопи сангӣ ва хаттотӣ === Яке аз хусусиятҳои китобҳои чопи сангии Осиёи Марказӣ монандии онҳо ба дастнависҳои анъанавӣ буд. Хаттотон матни китобро бо настаълиқ ё хатҳои дигари роиҷ менавиштанд. Сипас матн барои чоп омода мешуд. Дар баъзе китобҳо ҳошияҳои ороишӣ, нақшу нигор, унвонҳои хушхат ва тасвирҳо низ ҷой дода мешуданд. Аз ҳамин сабаб, барои шахси ғайримутахассис фарқ кардани китоби дастнавис аз баъзе китобҳои чопи сангӣ душвор буда метавонад. Дар нусхаҳои чопи сангӣ хатти дастнависӣ нигоҳ дошта мешуд, вале бар хилофи дастнавис, як матнро метавонистанд чандин бор чоп кунанд.<ref name="Rahmatov"/> == Китобҳои чопи сангӣ дар Тоҷикистон == Имрӯз китобҳои чопи сангӣ қисми муҳими мероси хаттии Тоҷикистон ба шумор мераванд. Дар китобхонаҳо ва муассисаҳои илмии кишвар нусхаҳои зиёди чунин китобҳо нигоҳдорӣ мешаванд. === Маркази мероси хаттӣ === [[Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] яке аз муҳимтарин муассисаҳои нигоҳдорӣ ва омӯзиши ин мерос мебошад. Тибқи маълумоти расмии марказ, дар ганҷинаи он беш аз '''6500 ҷилд китобҳои чопи сангӣ''' маҳфузанд. Ин китобҳо ба забонҳои форсӣ-тоҷикӣ ва дигар забонҳои минтақа тааллуқ дошта, дар шаҳрҳои гуногуни Осиёи Марказӣ, Ҳиндустон, Афғонистон ва дигар кишварҳо нашр шудаанд.<ref name="TajikAcademy"/> Дар миёни онҳо асарҳои адабӣ, таърихӣ, фалсафӣ, динӣ, тиббӣ ва илмӣ мавҷуданд. Ин китобҳо барои таҳқиқи таърихи адабиёт, забон, фарҳанг ва равобити илмии халқҳои минтақа аҳамияти калон доранд. === Китобхонаи миллии Тоҷикистон === Дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] низ китобҳои зиёди чопи сангӣ нигоҳдорӣ мешаванд. Ба гуфтаи Китобхонаи миллӣ, дар ганҷинаи дастнависҳои шарқии он китобҳои чопи сангие мавҷуданд, ки дар шаҳрҳои Лакҳнав, Бомбай, Пешовар ва Кашмир дар охири асри XIX ва аввали асри XX нашр шудаанд. Бисёре аз ин китобҳо имрӯз нодир мебошанд ва аз ҷиҳати таърихию фарҳангӣ арзиши зиёд доранд.<ref name="TajikLibraryManuscripts">{{cite web |url=https://old.kmt.tj/ganchinai-dastnaviskhoi-sharki |title=Ганҷинаи дастнависҳои шарқӣ |publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> Омӯзиши онҳо барои муайян кардани таърихи нашри китобҳои форсӣ-тоҷикӣ, шаклҳои қадимии хат, тарзи ороиши китоб ва роҳҳои паҳншавии асарҳои адабӣ кумак мекунад. == Чопи офсетӣ == {{Асосӣ|Чопи офсетӣ}} Дар асри XX аз рӯйи принсипи литография усули нави чоп — '''[[Чопи офсетӣ|чопи офсетӣ]]''' — инкишоф ёфт. Дар ин усул низ аз хусусияти обу равған ва фарқияти байни қисмҳои чопшаванда ва чопнашаванда истифода мешавад. Аммо бар хилофи чопи сангии анъанавӣ, дар чопи офсетӣ тасвир одатан мустақиман аз лавҳа ба коғаз намегузарад. Аввал сиёҳӣ аз лавҳаи чопӣ ба сатҳи резинии ғалтак мегузарад ва баъдан аз он ба коғаз интиқол меёбад. Ин тарз имкон медиҳад, ки коғаз мустақиман бо лавҳаи чопӣ тамос нагирад. Ғалтакҳои резинӣ инчунин ба интиқоли яксони сиёҳӣ мусоидат мекунанд.<ref name="Britannica"/> Дар чопи офсетии муосир бештар аз лавҳаҳои тунуки [[Алюминий|алюминӣ]] истифода мешавад. Тасвирҳои заруриро метавон бо усулҳои аксбардорӣ ё бевосита аз файлҳои рақамӣ ба лавҳаи чопӣ гузаронд. Дар дастгоҳҳои муосир якчанд лавҳа ва ғалтак метавонанд ҳамзамон кор кунанд, ки ин имкони чопи босуръати китоб, рӯзнома, маҷалла, плакат ва бастаҳои маҳсулотро фароҳам меорад. Чопи офсетӣ дар асри XX тадриҷан қисми зиёди истифодаҳои саноатии чопи сангии анъанавиро иваз кард. Бо вуҷуди ин, принсипи асосии ҳар ду усул — ҷудо нигоҳ доштани қисмҳои рангпазир ва обпазири сатҳи чопӣ — ба ҳам монанд аст. == Чопи сангӣ ва технологияҳои муосир == Баъди пайдоиши компютерҳо ва технологияҳои рақамӣ омода кардани лавҳаҳои чопӣ тағйир ёфт. Дар гузашта барои сохтани лавҳаи офсетӣ аксар вақт аз акси манфии тасвир ё матн истифода мекарданд. Дар усулҳои муосир бошад, маълумоти рақамиро метавон мустақиман ба лавҳаи чопӣ гузаронд. Ин раванд бо номи ''Computer-to-Plate'' ё '''CTP''' маъруф аст. Дар он дастгоҳи махсус тасвири рақамиро ба лавҳаи чопӣ мегузаронад ва зарурати истифодаи баъзе марҳилаҳои пешинаи аксбардориро аз байн мебарад. Ҳарчанд технология дигар шудааст, чопи офсетии анъанавӣ ва баъзе шаклҳои муосири он ҳанӯз ба принсипҳои литография такя мекунанд.<ref name="Britannica"/> === Фотолитография === Истилоҳи '''фотолитография''' дар соҳаҳои гуногуни технология истифода мешавад. Дар саноати чоп он метавонад ба усули омода кардани лавҳаи литографӣ бо истифода аз равандҳои аксбардорӣ ва моддаҳои ҳассос ба рӯшноӣ ишора кунад. Аммо дар [[Микроэлектроника|микроэлектроника]] фотолитография маънои дигар дорад. Дар ин соҳа бо истифода аз рӯшноӣ ва моддаҳои ҳассос ба он нақшҳои бисёр хурд дар рӯйи лавҳаҳои махсус ба вуҷуд оварда мешаванд. Ин раванд барои истеҳсоли [[Схемаи интегралӣ|схемаҳои интегралӣ]] ва дигар қисмҳои электронӣ истифода мешавад. Фотолитографияи микроэлектронӣ аз ҷиҳати таърихӣ ва истифодаи сатҳи нақшдор бо литография алоқаманд бошад ҳам, ҳадаф ва тарзи иҷрои он аз чопи анъанавии матну тасвир ба коғаз фарқ мекунад. == Афзалиятҳо ва маҳдудиятҳо == Чопи сангӣ дар замони пайдоиши худ нисбат ба баъзе усулҳои пешинаи чоп якчанд бартарӣ дошт. Аз муҳимтарини онҳо имкони мустақиман кашидани тасвир ба рӯйи санг буд. Ин хусусият корро барои рассомон ва хаттотон осон мекард. Инчунин литография имкон медод, ки хатҳои борик, сояҳои мулоим ва нақшу нигорҳои мураккаб бо сифати хуб нашр шаванд. Барои китобҳои форсӣ-тоҷикӣ нигоҳ доштани шакли хатти настаълиқ яке аз афзалиятҳои асосии ин усул ба шумор мерафт.<ref name="Iranica"/> Аммо чопи сангӣ маҳдудиятҳо низ дошт. Сангҳои чопӣ вазнин буданд ва барои нигоҳдорӣ ё интиқоли онҳо ҷой ва меҳнати зиёд лозим мешуд. Омода кардани тасвир низ маҳорат талаб мекард. Дар чопи ранга барои ҳар ранг санги алоҳида лозим буд ва мувофиқ кардани тасвирҳои чанд санг кори душвор ба ҳисоб мерафт. Бо рушди чопи офсетӣ ва дигар технологияҳои саноатӣ истифодаи сангҳои калон тадриҷан кам шуд. Бо вуҷуди ин, чопи сангии анъанавӣ дар баъзе коргоҳҳои рассомӣ ва муассисаҳои таълимии санъат то имрӯз истифода мешавад.<ref name="MetHistory"/> == Аҳамияти таърихӣ ва фарҳангӣ == Чопи сангӣ яке аз ихтироъҳои муҳим дар таърихи нашри китоб ва паҳн кардани дониш ба шумор меравад. Ин усул ба рассомон имкони нашри асарҳои худ ва ба ноширон имкони зиёд кардани нусхаҳои китобро фароҳам овард. Дар ҷаҳони форсизабон аҳамияти он боз ҳам бештар буд, зеро имкон медод китобҳо бо нигоҳ доштани хатти анъанавӣ ва ороиши дастнависӣ нашр шаванд. Дар натиҷа, чопи сангӣ дар паҳн шудани осори адабӣ ва илмии форсӣ-тоҷикӣ, нигоҳ доштани анъанаҳои хаттотӣ ва ташаккули бозори нави китоб нақши муҳим бозид. Имрӯз китобҳои чопи сангӣ на танҳо ҳамчун матни чопшуда, балки ҳамчун ёдгории таърихи китоб, хаттотӣ, ҳунари ороиши китоб ва фарҳанги мардумони Осиёи Марказӣ, Эрон ва Ҳиндустон омӯхта мешаванд.<ref name="Rahmatov"/><ref name="TajikAcademy"/> == Ҳамчунин нигаред == * [[Чоп]] * [[Матбаа]] * [[Таърихи чоп]] * [[Китоб]] * [[Хаттотӣ]] * [[Хатти настаълиқ]] * [[Чопи офсетӣ]] * [[Чопи ранга]] * [[Фотолитография]] * [[Графика (санъат)]] * [[Алоис Зенефелдер]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == * [https://old.kmt.tj/chashmandoze-ba-tarihi-paydoishi-kitob Чашмандозе ба таърихи пайдоиши китоб] — Китобхонаи миллии Тоҷикистон. * [https://merosikhatti.tj/tj/sohtor/markaz/tarihi-markaz Таърихи марказ] — Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон. * [https://www.iranicaonline.org/articles/lithography/ Lithography] — Encyclopaedia Iranica. * [https://www.metmuseum.org/es/perspectives/materials-and-techniques-printmaking-lithograph Lithograph] — Осорхонаи метрополитени санъат. * [https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/greatinventors/senefelder/index.html Alois Senefelder] — Идораи патент ва тамғаҳои тиҷоратии Олмон. * [https://nga.gov.au/exhibitions/lasting-impressions-p1/ The Development of Colour Lithography] — Галереяи миллии Австралия. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Чоп]] [[Гурӯҳ:Таърихи чоп]] [[Гурӯҳ:Санъати графикӣ]] [[Гурӯҳ:Технологияҳои чоп]] 51ikn8imh2b2krhyrbz537y5bqwu9rs 1492319 1492318 2026-11-05T02:29:19Z Zosya95 54344 1492319 wikitext text/x-wiki '''Чопи сангӣ''' ё '''литография''' — яке аз усулҳои [[Чоп|чоп]] мебошад, ки дар он матн ё тасвир аз рӯйи сатҳи ҳамвори санг ё лавҳаи филизӣ ба [[Коғаз|коғаз]] гузаронида мешавад. Ин усул ба хусусияти обу равған асос ёфтааст: онҳо бо ҳам ба осонӣ омехта намешаванд. Дар чопи сангӣ ҳамин хусусият имкон медиҳад, ки ранг танҳо ба қисмҳои муайяни сатҳи санг часпад ва аз рӯйи он нусхаҳои сершумор ба даст оварда шаванд.<ref name="Met">{{cite web |url=https://www.metmuseum.org/es/perspectives/materials-and-techniques-printmaking-lithograph |title=Lithograph |publisher=The Metropolitan Museum of Art |date=21 December 2018 |language=en }}</ref> [[Акс:Lithographer at work, 1880.jpg|thumb|Чопгари сангӣ ҳангоми кор, соли 1880.]] Чопи сангиро соли 1796 нависанда ва ҳунарпешаи олмонӣ [[Алоис Зенефелдер]] (1771–1834) ихтироъ кард. Ин усул дар асри XIX дар Аврупо густариш ёфта, барои нашри китоб, харита, нотаҳои мусиқӣ, рӯзнома, эълон ва асарҳои рассомӣ истифода мешуд. Баъдтар он ба дигар минтақаҳои ҷаҳон, аз ҷумла Эрон, Ҳиндустон ва Осиёи Марказӣ низ роҳ ёфт.<ref name="DPMA">{{cite web |url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/greatinventors/senefelder/index.html |title=Alois Senefelder — The Inventor of Lithography |publisher=German Patent and Trade Mark Office |language=en }}</ref> Чопи сангӣ дар таърихи нашри китобҳои форсӣ-тоҷикӣ низ нақши муҳим дошт. Дар асрҳои XIX–XX бо ин усул ҳазорон китоби адабӣ, таърихӣ, динӣ, илмӣ ва таълимӣ нашр шуданд. Азбаски чопи сангӣ имкони нусхабардории хатти дастнависро фароҳам меовард, он барои китобҳои бо [[Хатти настаълиқ|хатти настаълиқ]] ва дигар навъҳои хатти форсӣ навишташуда хеле мувофиқ буд.<ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |url=https://www.iranicaonline.org/articles/lithography/lithography-i-in-persia/ |title=Lithography I. In Persia |author=Olimpiada P. Shcheglova |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |language=en }}</ref> Дар Тоҷикистон истилоҳҳои «чопи сангӣ» ва «литография» ҳар ду истифода мешаванд. Китобхонаи миллии Тоҷикистон ва Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон китобҳои бо ин усул нашршударо «китобҳои чопи сангӣ» ё «китобҳои литографӣ» меноманд.<ref name="TajikNationalLibrary">{{cite web |url=https://old.kmt.tj/chashmandoze-ba-tarihi-paydoishi-kitob |title=Чашмандозе ба таърихи пайдоиши китоб |author=Маҳмадшариф Каримов |publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон |language=tg }}</ref><ref name="TajikAcademy">{{cite web |url=https://merosikhatti.tj/tj/sohtor/markaz/tarihi-markaz |title=Таърихи марказ |publisher=Маркази мероси хаттии назди Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> == Ном ва решашиносӣ == Вожаи «литография» аз ду калимаи [[Забони юнонии қадим|юнонии қадим]] гирифта шудааст: * ''λίθος'' (''líthos'') — «санг»; * ''γράφω'' (''gráphō'') — «менависам» ё «тасвир мекунам». Ҳамин тавр, маънои таҳтуллафзии «литография» '''«навиштан рӯйи санг»''' мебошад. Ин ном ба тарзи аввалини иҷрои усул ишора мекунад, ки дар он матн ё тасвирро рӯйи санги ҳамвор мекашиданд ва баъдан аз он нусха мегирифтанд. Дар забони тоҷикӣ номи «чопи сангӣ» ҳамин маъниро ифода мекунад. Вожаи «литография» бошад, истилоҳи байналмилалиест, ки дар бисёр забонҳои ҷаҳон истифода мешавад.<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/technology/lithography |title=Lithography |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |language=en }}</ref> Нусхаи тасвир ё матне, ки бо ин усул чоп шудааст, '''литография''' ё '''нусхаи чопи сангӣ''' номида мешавад. Дар санъати тасвирӣ ин истилоҳ бештар ба асарҳои рассомие дахл дорад, ки бо усули литография ба нашр расидаанд. == Тарзи кори чопи сангӣ == [[Акс:Litography negative stone and positive paper.jpg|thumb|Санги чопӣ ва нусхаи коғазии харита. Дар вақти чоп тасвир аз сатҳи санг ба коғаз мегузарад.]] Чопи сангӣ дар муқоиса бо усулҳои қадимии чоп як хусусияти муҳим дорад: барои ба вуҷуд овардани тасвир кандани чуқуриҳо ё сохтани ҳарфҳои барҷаста зарур нест. Сатҳи санг ҳамвор мемонад ва тасвир тавассути таъсири кимиёвии обу равған аз қисмҳои холии он ҷудо карда мешавад. Барои фаҳмидани ин усул метавон як мисоли одиро тасаввур кард: агар ба рӯйи об чанд қатра равған резем, равған бо об омехта намешавад, балки дар сатҳи он ҷудо мемонад. Дар литография низ аз ҳамин хусусият истифода мекунанд. Қисмҳое, ки бояд ранг гиранд, равғанро қабул мекунанд, вале қисмҳои дигари санг бо об тар шуда, рангро намепазиранд.<ref name="Met"/> === Омода кардани санг === Дар чопи сангии анъанавӣ бештар аз [[Сангҳои оҳакӣ|санги оҳакӣ]] истифода мешуд. Барои ин кор санги маҳинсохтореро интихоб мекарданд, ки сатҳи он яксон ва бе тарқиш бошад. Сангро сайқал дода, сатҳи онро ҳамвор мекарданд. Яке аз маъруфтарин манбаъҳои чунин санг конҳои оҳаксанги [[Золнҳофен]] дар [[Бавария]] буд. Сангҳои ин минтақа барои нигоҳ доштани хатҳои борик ва ҷузъиёти тасвир мувофиқ буданд.<ref name="DPMA"/> Андозаи санг ба андозаи матн ё тасвир вобаста буд. Барои чопи саҳифаҳои хурд аз сангҳои хурдтар ва барои плакат ё харитаҳои калон аз сангҳои калон истифода мекарданд. === Кашидани тасвир === Пас аз омода кардани санг рассом ё хаттот тасвирро бо қалами махсуси равғандор ё сиёҳии чопи сангӣ рӯйи он мекашид. Ин қаламҳо аз моддаҳои равғанӣ ва муммонанд сохта мешуданд. Онҳо дар сатҳи санг қабате боқӣ мегузоштанд, ки обро аз худ дур мекард. Барои чопи китобҳо хаттот метавонист матни пурраи саҳифаро бо хатти зебо омода кунад. Азбаски литография имкон медод дастнавис қариб бо ҳамон шаклаш нусхабардорӣ шавад, ороиши ҳарфҳо, хатҳои борик ва нақшу нигори саҳифа хуб нигоҳ дошта мешуданд.<ref name="Met"/> === Коркарди кимиёвӣ === Пас аз кашидани тасвир сатҳи сангро бо маҳлули махсус коркард мекарданд. Дар литографияи анъанавӣ барои ин кор одатан аз [[Шилми арабӣ|шилми арабӣ]] ва миқдори муайяни кислота истифода мешуд. Шилми арабӣ моддаи табииест, ки аз шираи баъзе дарахтон ҳосил мешавад. Дар натиҷаи коркард қисмҳои холии санг обро беҳтар қабул мекарданд, вале қисмҳои бо қалами равғандор кашидашуда хусусияти равғанпазирии худро нигоҳ медоштанд. Ҳангоми чоп маҳз ҳамин фарқият имкон медод, ки сиёҳӣ танҳо ба ҷойҳои зарурӣ часпад.<ref name="Met"/> === Рангмолӣ ва чоп === Ҳангоми чоп сангро аввал бо об тар мекарданд. Об ба қисмҳои холии санг мечаспид, вале аз қисмҳои равғандор дур мемонд. Сипас чопгар ба рӯйи санг бо ғалтак сиёҳии равғанӣ мемолид. Сиёҳӣ танҳо ба хатҳо ва тасвирҳои пешакӣ кашидашуда мечаспид. Қисмҳои намноки санг онро қабул намекарданд. Баъд рӯйи санг варақи коғаз мегузоштанд ва ҳар дуро аз зери дастгоҳи фишордиҳанда мегузаронданд. Дар натиҷа сиёҳӣ аз рӯйи санг ба коғаз гузашта, нусхаи матн ё тасвир ҳосил мешуд.<ref name="Met"/> Ҳамин амалро метавонистанд чандин бор такрор кунанд. То даме ки тасвири рӯйи санг осеб намедид ва сатҳи он дуруст нигоҳдорӣ мешуд, аз як санг нусхаҳои зиёде гирифтан мумкин буд. === Чаро сангро тар мекунанд? === Об дар чопи сангӣ танҳо барои нам кардани санг нест. Он вазифаи муҳимтар дорад: пешгирӣ кардани часпидани сиёҳӣ ба қисмҳое, ки набояд чоп шаванд. Агар сангро бе тар кардан бо сиёҳӣ пӯшонанд, сиёҳӣ метавонад ба қисмҳои холии он низ часпад ва тасвир вайрон шавад. Ҳамин тавр, дар литография об ва сиёҳии равғанӣ якҷоя кор мекунанд: яке қисмҳои холиро муҳофизат мекунад, дигаре тасвирро ба коғаз мегузаронад. == Фарқ аз дигар усулҳои чоп == Чопи сангӣ ба гурӯҳи '''чопи ҳамвор''' ё '''чопи сатҳӣ''' мансуб аст. Дар ин гурӯҳ қисмҳои чопшаванда ва чопнашаванда тақрибан дар як сатҳ қарор доранд. Ин хусусият онро аз ду усули дигари маъмули чоп фарқ мекунад. === Чопи барҷаста === Дар [[Чопи барҷаста|чопи барҷаста]] ({{lang-en|Relief printing}}) танҳо қисмҳои баландтари қолаб ранг мегиранд. Масалан, дар чопи чӯбӣ ё усулҳои қадимии чоп бо ҳарфҳои филизӣ, қисмҳои чопшаванда аз сатҳи атроф баландтаранд. Қисмҳои пасттар ранг намегиранд ва ба коғаз намегузаранд. === Чопи фурӯрафта === Дар [[Чопи фурӯрафта|чопи фурӯрафта]] ({{lang-en|Intaglio printing}}) хатҳо ва тасвирҳоро дар сатҳи лавҳаи филизӣ мекананд. Сиёҳӣ дар чуқуриҳои кандашуда ҷамъ мешавад. Сипас коғаз бо фишори зиёд ба лавҳа пахш шуда, сиёҳиро аз ин чуқуриҳо мегирад. === Чопи ҳамвор === Дар литография на ҳарфҳо барҷастаанд ва на тасвир дар чуқуриҳо ҷойгир аст. Қисмҳои чопшаванда ва чопнашаванда бо хусусиятҳои кимиёвии худ аз ҳам фарқ мекунанд. Ин усул имкон медиҳад хатҳои бисёр борик, нақшҳои мураккаб ва сояҳои нарм бо дақиқӣ чоп карда шаванд.<ref name="Met"/> == Таърих == === Ихтирои чопи сангӣ === [[Акс:Lithography press with map of Moosburg 02.jpg|thumb|Дастгоҳи чопи сангӣ барои нашри харитаҳо.]] Чопи сангиро соли 1796 Алоис Зенефелдер дар шаҳри [[Мюнхен]], воқеъ дар Бавария, ихтироъ кард. Зенефелдер нависанда ва ҳунарпеша буд. Ӯ мехост асарҳои театрии худро бо харҷи камтар чоп кунад, зеро чопи китоб дар он замон маблағи зиёд талаб мекард. Вай ба таҷриба бо роҳҳои гуногуни чоп оғоз кард. Дар аввал кӯшиш мекард матнҳоро ба сатҳи санг гузаронад ва бо истифода аз моддаҳои кимиёвӣ қолаби чопӣ созад. Ҳангоми таҷрибаҳо ӯ пай бурд, ки қисмҳои бо моддаи равғандор пӯшидашуда ва қисмҳои холии санг ба обу сиёҳӣ яксон муносибат намекунанд. Ин кашфиёт асоси усули нави чоп гардид.<ref name="DPMA"/> Зенефелдер дар солҳои минбаъда усули худро такмил дод ва барои истифодаи он дастгоҳҳои махсус сохт. Дар ибтидо чопи сангӣ бештар барои нашри нотаҳои мусиқӣ, матнҳои кӯтоҳ ва асарҳои саҳнавӣ истифода мешуд. Баъдтар он ба усули муҳими чопи тасвирҳо ва китобҳо табдил ёфт. === Густариш дар Аврупо === Дар ибтидои асри XIX чопи сангӣ аз Бавария ба дигар кишварҳои Аврупо паҳн шуд. Яке аз сабабҳои муваффақияти он содатар будани омода кардани тасвир нисбат ба кандакории филизӣ буд. Рассом метавонист мустақиман рӯйи санг бо қалам ё сиёҳӣ расм кашад. Ин усул ба рассомон имконият медод, ки хатҳои озод, сояҳои мулоим ва ҷузъиёти асарҳои худро нигоҳ доранд. Дар Фаронса, Британия ва Олмон коргоҳҳои махсуси литография ба вуҷуд омаданд. Дар солҳои 1820 рассомони маъруф, аз ҷумла [[Эжен Делакруа]] ва [[Теодор Жерико]], аз чопи сангӣ истифода мекарданд. [[Франсиско Гойя]] низ дар солҳои охири умраш бо ин усул асар офарид. Силсилаи машҳури ӯ «Говҳои Бордо» соли 1828 бо истифода аз литография нашр шуд.<ref name="MetHistory">{{cite web |url=https://www.metmuseum.org/pt/essays/lithography-in-the-nineteenth-century |title=Lithography in the Nineteenth Century |author=Colta Feller Ives |publisher=The Metropolitan Museum of Art |year=2004 |language=en }}</ref> Дар нимаи дуюми асри XIX литография дар чопи харитаҳо, плакатҳо, таблиғот ва тасвирҳои рӯзномавӣ мавқеи муҳим пайдо кард. === Чопи сангии ранга === Дар аввал аксари нусхаҳои литографӣ бо як ранг, одатан сиёҳ, чоп мешуданд. Бо гузашти вақт чопгарон роҳҳои истифодаи якчанд рангро пайдо карданд. Усули '''чопи сангии ранга''' ё '''хромолитография''' ({{lang-en|Chromolithography}}) дар асри XIX инкишоф ёфт. Яке аз шахсиятҳои муҳим дар рушди ин усул чопгари фаронсавӣ [[Годфруа Энгелман]] (1788–1839) буд, ки соли 1837 усули худро ба қайди ихтироъ гирифт.<ref name="Colour">{{cite web |url=https://nga.gov.au/exhibitions/lasting-impressions-p1/ |title=Lasting Impressions — The Development of Colour Lithography |publisher=National Gallery of Australia |language=en }}</ref> Барои чопи ранга ҳар як рангро аз санги алоҳида мегузаронданд. Масалан, агар тасвир чор ранг дошта бошад, метавонистанд барои ҳар ранг як санги махсус омода кунанд. Варақи коғаз чанд бор аз дастгоҳ мегузашт ва ҳар дафъа ранги нав ба он илова мешуд. Муҳим буд, ки тасвирҳои сангҳои гуногун дақиқ ба ҳам мувофиқ оянд. Агар яке аз онҳо андаке ҷойиваз мешуд, дар нусхаи ниҳоӣ хатҳо ва рангҳо ба ҳам намеомаданд. Хромолитография ба чопи арзони плакатҳои ранга, тасвирҳои китоб, тамғаҳои маҳсулот ва дигар маводи ороишӣ мусоидат кард. Дар охири асри XIX он яке аз усулҳои муҳими нашри тасвирҳои ранга гардид.<ref name="Colour"/> == Чопи сангӣ дар санъат == [[Акс:Charles Marion Russell - The Custer Fight (1903).jpg|thumb|Нусхаи литографии асари «Набарди Кастер»-и Чарлз Марион Рассел, соли 1903.]] Чопи сангӣ дар рушди [[Графика (санъат)|санъати графикӣ]] нақши калон дошт. Пеш аз пайдоиши ин усул рассомон барои нашри нусхаҳои асарҳои худ бештар ба кандакорӣ дар чӯб ё филиз такя мекарданд. Литография ба онҳо имкон дод, ки тасвирро тақрибан бо ҳамон тарзе, ки рӯйи коғаз мекашанд, рӯйи санг низ эҷод кунанд. Бо ин усул на танҳо хатҳо, балки тобишҳо, сояҳо ва гузаришҳои мулоими рангро низ чоп кардан мумкин буд. Дар асри XIX [[Оноре Домйе]] бо истифода аз литография тасвирҳои ҳаҷвӣ ва иҷтимоӣ офарид. Асарҳои ӯ дар рӯзномаву маҷаллаҳо нашр шуда, ба доираи васеи хонандагон дастрас мегардиданд.<ref name="MetHistory"/> Дар охири асри XIX [[Анри де Тулуз-Лотрек]] аз литографияи ранга барои сохтани плакатҳои театрӣ ва таблиғотӣ истифода мекард. Дар асри XX рассомони маъруф, аз ҷумла [[Пабло Пикассо]], [[Анри Матисс]], [[Марк Шагал]] ва [[Жоан Миро]], низ бо ин усул асарҳои графикӣ офариданд.<ref name="MetHistory"/> === Литографияи аслӣ ва нусхабардорӣ === Дар санъати тасвирӣ байни литографияи аслӣ ва нусхаи чопии як асари дигар фарқ вуҷуд дорад. '''Литографияи аслӣ''' асарест, ки рассом онро махсус барои чоп бо усули литография эҷод кардааст. Аммо агар сурати як расми тайёр бо воситаи литография нусхабардорӣ шавад, чунин маҳсулот бештар нусхаи такрории он асар ҳисоб мешавад. Литографияҳои бадеӣ баъзан бо теъдоди маҳдуд нашр мешаванд. Дар чунин ҳолат шумораи умумии нусхаҳо муайян шуда, ҳар нусха метавонад аз ҷониби рассом рақамгузорӣ ё имзо шавад. Арзиши чунин асарҳо ба муаллиф, сифат, шумораи нусхаҳо ва дигар омилҳо вобаста мебошад. == Чопи сангӣ дар ҷаҳони форсизабон == Чопи сангӣ дар таърихи нашри китобҳои форсӣ-тоҷикӣ аҳамияти махсус дорад. Дар асрҳои XIX–XX бисёре аз китобҳои адабӣ, таърихӣ, динӣ ва илмӣ бо ҳамин усул чоп шуданд. Яке аз сабабҳои паҳншавии он мувофиқ будани литография ба [[Хатти форсӣ|хатти форсӣ]] буд. Дар усулҳои қадимии чоп бо ҳарфҳои филизӣ барои ҳар ҳарф ва шаклҳои гуногуни пайвастшавии он қолабҳои махсус лозим мешуданд. Ин кор барои хатҳое чун настаълиқ душвор буд, зеро дар онҳо ҳарфҳо ба ҳам мепайванданд ва шакли хат дорои каҷиву хамҳои зиёди бадеӣ мебошад. Чопи сангӣ чунин мушкилро кам кард. Хаттот метавонист матнро бо хатти зебо нависад ва чопгар онро бо нигоҳ доштани шакли аслии хат нусхабардорӣ кунад. Ба ҳамин сабаб, бисёре аз китобҳои чопи сангии форсӣ аз ҷиҳати намуди зоҳирӣ ба китобҳои дастнавис монанд буданд.<ref name="Iranica"/> === Дар Эрон === Чопи сангӣ дар нимаи аввали асри XIX ба Эрон роҳ ёфт. Тибқи таҳқиқоти таърихи чоп, ин усул тавассути робитаҳои Эрон бо Русия ва кишварҳои аврупоӣ ворид гардид. Дар солҳои 1830 чопи сангӣ дар [[Табрез]] ва баъдтар дар [[Теҳрон]] мавриди истифода қарор гирифт. Дар давраи минбаъда чопхонаҳои сангӣ дар [[Исфаҳон]], [[Шероз]], [[Машҳад]] ва дигар шаҳрҳо низ фаъолият мекарданд.<ref name="Iranica"/> Яке аз сабабҳои муваффақияти ин усул дастрас будани хаттотони касбӣ буд. Китобҳоро метавонистанд бо хатти анъанавӣ омода кунанд ва баъд бо дастгоҳи чопӣ нусхаҳои сершумор ба даст оранд. Дар нимаи дуюми асри XIX чопи сангӣ ба яке аз усулҳои асосии нашри китоб дар Эрон табдил ёфт. Бо ин роҳ осори шоирони классик, аз ҷумла [[Абулқосим Фирдавсӣ]], [[Ҳофизи Шерозӣ]], [[Саъдии Шерозӣ]] ва дигарон нашр шуданд. Китобҳои чопи сангӣ аксар вақт бо хатти зебо, нақшу нигор ва тасвирҳои махсус оро дода мешуданд. Дар охири асри XIX ва аввали асри XX чопи сангӣ дар Эрон ба авҷи худ расид, вале баъдтар бо рушди чопи ҳуруфӣ ва дигар технологияҳо тадриҷан мавқеи пешинаашро аз даст дод.<ref name="Iranica"/> === Дар Ҳиндустон === [[Ҳиндустон]] яке аз марказҳои бузурги чопи китобҳои форсӣ дар асри XIX буд. Дар ин кишвар аз солҳои 1820 таҷрибаҳои чопи сангӣ оғоз ёфта, аз миёнаи аср нашри китобҳо ба забонҳои форсӣ, урду ва арабӣ густариш ёфт. Шаҳрҳои [[Лакҳнав]], [[Мумбай|Бомбай]], [[Канпур]], [[Лоҳур]], [[Деҳлӣ]] ва [[Калкутта]] аз марказҳои муҳими ин фаъолият ба шумор мерафтанд. Махсусан дар Лакҳнав китобҳои зиёди форсӣ чоп мешуданд. Дар ин шаҳр соли 1858 матбааи машҳури [[Нувал Кишур]] таъсис ёфт, ки баъдтар ба яке аз бузургтарин муассисаҳои нашри китобҳои форсӣ ва урду табдил ёфт.<ref name="India">{{cite encyclopedia |url=https://www.iranicaonline.org/articles/lithography/lithography-ii-in-india/ |title=Lithography II. In India |author=Olimpiada P. Shcheglova |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |language=en }}</ref> Дар Ҳиндустон китобҳои динӣ, адабӣ, луғатҳо, асарҳои таърихӣ ва дастурҳои таълимӣ бо чопи сангӣ нашр мешуданд. Бисёре аз ин китобҳо баъдтар ба Афғонистон, Эрон ва Осиёи Марказӣ интиқол ёфтанд. Ба ҳамин тартиб, Ҳиндустон дар асри XIX яке аз марказҳои муҳими истеҳсол ва паҳн кардани китобҳои форсӣ-тоҷикӣ гардид.<ref name="India"/> == Чопи сангӣ дар Осиёи Марказӣ == Дар Осиёи Марказӣ чопи сангӣ нисбат ба Эрон ва Ҳиндустон дертар густариш ёфт. То паҳн шудани матбааҳо китобҳои форсӣ-тоҷикӣ асосан бо роҳи дастнавис зиёд карда мешуданд. Хаттотон асарҳои шоирон, донишмандон ва мутафаккиронро рӯйнавис мекарданд. Ин кор меҳнат ва вақти зиёд талаб мекард, бинобар ин шумораи нусхаҳои як асар аксар вақт маҳдуд буд. Чопи сангӣ имконият фароҳам овард, ки як асар бо шумораи бештари нусхаҳо нашр шавад ва ба хонандагони бештар дастрас гардад. Тибқи маълумоте, ки муҳаққиқи рус Олимпиада Шеглова овардааст, нахустин китоби маълуми чопи сангӣ дар Осиёи Марказӣ соли 1881 нашр шудааст. Баъдтар дар шаҳрҳои [[Тошканд]], [[Самарқанд]], [[Бухоро]], [[Андиҷон]] ва [[Когон]] китобҳои зиёде бо ин усул чоп шуданд.<ref name="Rahmatov">{{cite journal |last=Раҳматов |first=Баҳром |title=Мухтасари таърихи нашри китоб ва саҳми як тоҷири хуҷандӣ дар ин раванд |journal=Паёми Китобхонаи миллӣ |issue=3 (7) |year=2024 |url=https://payom.kmt.tj/sites/default/files/payom/Payomi-kitobkhona-2024.3.pdf |language=tg }}</ref> === Ноширони тоҷик === Дар паҳн кардани китобҳои чопи сангӣ на танҳо муаллифон ва хаттотон, балки тоҷирони китоб низ саҳм доштанд. Бисёре аз тоҷирон бо чопхонаҳо шартнома мебастанд, барои чопи асарҳо маблағ ҷудо мекарданд ва китобҳои нашршударо ба шаҳрҳои гуногун интиқол медоданд. Яке аз чунин шахсиятҳо '''Хоҷӣ Сиддиқхоҷаи Хуҷандӣ''' буд. Ӯ ҳамчун тоҷир ва ношири китоб дар охири асри XIX ва аввали асри XX фаъолият дошт. Тибқи таҳқиқоти Баҳром Раҳматов, Хоҷӣ Сиддиқхоҷа бо чопхонаҳои Ҳиндустон, Туркия ва дигар минтақаҳо робита дошта, китобҳои форсӣ-тоҷикиро барои фурӯш ба Осиёи Марказӣ меовард. Аз ҷумла, ӯ бо матбааи Нувал Кишур дар Лакҳнав ва баъзе чопхонаҳои Бомбай, Лоҳур ва Истанбул ҳамкорӣ мекард.<ref name="Rahmatov"/> Дар ин давра тоҷирони дигар аз Хуҷанд, Бухоро, Самарқанд ва Тошканд низ дар кори нашри китоб саҳм доштанд. Баъзе аз онҳо китобҳои диниву таълимӣ, баъзеи дигар осори адабӣ ва фалсафиро нашр мекарданд. Дар натиҷа, чопи сангӣ ба паҳн гардидани осори хаттии форсӣ-тоҷикӣ дар минтақаҳои гуногун мусоидат намуд. === Чопи сангӣ ва хаттотӣ === Яке аз хусусиятҳои китобҳои чопи сангии Осиёи Марказӣ монандии онҳо ба дастнависҳои анъанавӣ буд. Хаттотон матни китобро бо настаълиқ ё хатҳои дигари роиҷ менавиштанд. Сипас матн барои чоп омода мешуд. Дар баъзе китобҳо ҳошияҳои ороишӣ, нақшу нигор, унвонҳои хушхат ва тасвирҳо низ ҷой дода мешуданд. Аз ҳамин сабаб, барои шахси ғайримутахассис фарқ кардани китоби дастнавис аз баъзе китобҳои чопи сангӣ душвор буда метавонад. Дар нусхаҳои чопи сангӣ хатти дастнависӣ нигоҳ дошта мешуд, вале бар хилофи дастнавис, як матнро метавонистанд чандин бор чоп кунанд.<ref name="Rahmatov"/> == Китобҳои чопи сангӣ дар Тоҷикистон == Имрӯз китобҳои чопи сангӣ қисми муҳими мероси хаттии Тоҷикистон ба шумор мераванд. Дар китобхонаҳо ва муассисаҳои илмии кишвар нусхаҳои зиёди чунин китобҳо нигоҳдорӣ мешаванд. === Маркази мероси хаттӣ === [[Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] яке аз муҳимтарин муассисаҳои нигоҳдорӣ ва омӯзиши ин мерос мебошад. Тибқи маълумоти расмии марказ, дар ганҷинаи он беш аз '''6500 ҷилд китобҳои чопи сангӣ''' маҳфузанд. Ин китобҳо ба забонҳои форсӣ-тоҷикӣ ва дигар забонҳои минтақа тааллуқ дошта, дар шаҳрҳои гуногуни Осиёи Марказӣ, Ҳиндустон, Афғонистон ва дигар кишварҳо нашр шудаанд.<ref name="TajikAcademy"/> Дар миёни онҳо асарҳои адабӣ, таърихӣ, фалсафӣ, динӣ, тиббӣ ва илмӣ мавҷуданд. Ин китобҳо барои таҳқиқи таърихи адабиёт, забон, фарҳанг ва равобити илмии халқҳои минтақа аҳамияти калон доранд. === Китобхонаи миллии Тоҷикистон === Дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] низ китобҳои зиёди чопи сангӣ нигоҳдорӣ мешаванд. Ба гуфтаи Китобхонаи миллӣ, дар ганҷинаи дастнависҳои шарқии он китобҳои чопи сангие мавҷуданд, ки дар шаҳрҳои Лакҳнав, Бомбай, Пешовар ва Кашмир дар охири асри XIX ва аввали асри XX нашр шудаанд. Бисёре аз ин китобҳо имрӯз нодир мебошанд ва аз ҷиҳати таърихию фарҳангӣ арзиши зиёд доранд.<ref name="TajikLibraryManuscripts">{{cite web |url=https://old.kmt.tj/ganchinai-dastnaviskhoi-sharki |title=Ганҷинаи дастнависҳои шарқӣ |publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> Омӯзиши онҳо барои муайян кардани таърихи нашри китобҳои форсӣ-тоҷикӣ, шаклҳои қадимии хат, тарзи ороиши китоб ва роҳҳои паҳншавии асарҳои адабӣ кумак мекунад. == Чопи офсетӣ == {{Асосӣ|Чопи офсетӣ}} Дар асри XX аз рӯйи принсипи литография усули нави чоп — '''[[Чопи офсетӣ|чопи офсетӣ]]''' — инкишоф ёфт. Дар ин усул низ аз хусусияти обу равған ва фарқияти байни қисмҳои чопшаванда ва чопнашаванда истифода мешавад. Аммо бар хилофи чопи сангии анъанавӣ, дар чопи офсетӣ тасвир одатан мустақиман аз лавҳа ба коғаз намегузарад. Аввал сиёҳӣ аз лавҳаи чопӣ ба сатҳи резинии ғалтак мегузарад ва баъдан аз он ба коғаз интиқол меёбад. Ин тарз имкон медиҳад, ки коғаз мустақиман бо лавҳаи чопӣ тамос нагирад. Ғалтакҳои резинӣ инчунин ба интиқоли яксони сиёҳӣ мусоидат мекунанд.<ref name="Britannica"/> Дар чопи офсетии муосир бештар аз лавҳаҳои тунуки [[Алюминий|алюминӣ]] истифода мешавад. Тасвирҳои заруриро метавон бо усулҳои аксбардорӣ ё бевосита аз файлҳои рақамӣ ба лавҳаи чопӣ гузаронд. Дар дастгоҳҳои муосир якчанд лавҳа ва ғалтак метавонанд ҳамзамон кор кунанд, ки ин имкони чопи босуръати китоб, рӯзнома, маҷалла, плакат ва бастаҳои маҳсулотро фароҳам меорад. Чопи офсетӣ дар асри XX тадриҷан қисми зиёди истифодаҳои саноатии чопи сангии анъанавиро иваз кард. Бо вуҷуди ин, принсипи асосии ҳар ду усул — ҷудо нигоҳ доштани қисмҳои рангпазир ва обпазири сатҳи чопӣ — ба ҳам монанд аст. == Чопи сангӣ ва технологияҳои муосир == Баъди пайдоиши компютерҳо ва технологияҳои рақамӣ омода кардани лавҳаҳои чопӣ тағйир ёфт. Дар гузашта барои сохтани лавҳаи офсетӣ аксар вақт аз акси манфии тасвир ё матн истифода мекарданд. Дар усулҳои муосир бошад, маълумоти рақамиро метавон мустақиман ба лавҳаи чопӣ гузаронд. Ин раванд бо номи ''Computer-to-Plate'' ё '''CTP''' маъруф аст. Дар он дастгоҳи махсус тасвири рақамиро ба лавҳаи чопӣ мегузаронад ва зарурати истифодаи баъзе марҳилаҳои пешинаи аксбардориро аз байн мебарад. Ҳарчанд технология дигар шудааст, чопи офсетии анъанавӣ ва баъзе шаклҳои муосири он ҳанӯз ба принсипҳои литография такя мекунанд.<ref name="Britannica"/> === Фотолитография === Истилоҳи '''фотолитография''' дар соҳаҳои гуногуни технология истифода мешавад. Дар саноати чоп он метавонад ба усули омода кардани лавҳаи литографӣ бо истифода аз равандҳои аксбардорӣ ва моддаҳои ҳассос ба рӯшноӣ ишора кунад. Аммо дар [[Микроэлектроника|микроэлектроника]] фотолитография маънои дигар дорад. Дар ин соҳа бо истифода аз рӯшноӣ ва моддаҳои ҳассос ба он нақшҳои бисёр хурд дар рӯйи лавҳаҳои махсус ба вуҷуд оварда мешаванд. Ин раванд барои истеҳсоли [[Схемаи интегралӣ|схемаҳои интегралӣ]] ва дигар қисмҳои электронӣ истифода мешавад. Фотолитографияи микроэлектронӣ аз ҷиҳати таърихӣ ва истифодаи сатҳи нақшдор бо литография алоқаманд бошад ҳам, ҳадаф ва тарзи иҷрои он аз чопи анъанавии матну тасвир ба коғаз фарқ мекунад. == Афзалиятҳо ва маҳдудиятҳо == Чопи сангӣ дар замони пайдоиши худ нисбат ба баъзе усулҳои пешинаи чоп якчанд бартарӣ дошт. Аз муҳимтарини онҳо имкони мустақиман кашидани тасвир ба рӯйи санг буд. Ин хусусият корро барои рассомон ва хаттотон осон мекард. Инчунин литография имкон медод, ки хатҳои борик, сояҳои мулоим ва нақшу нигорҳои мураккаб бо сифати хуб нашр шаванд. Барои китобҳои форсӣ-тоҷикӣ нигоҳ доштани шакли хатти настаълиқ яке аз афзалиятҳои асосии ин усул ба шумор мерафт.<ref name="Iranica"/> Аммо чопи сангӣ маҳдудиятҳо низ дошт. Сангҳои чопӣ вазнин буданд ва барои нигоҳдорӣ ё интиқоли онҳо ҷой ва меҳнати зиёд лозим мешуд. Омода кардани тасвир низ маҳорат талаб мекард. Дар чопи ранга барои ҳар ранг санги алоҳида лозим буд ва мувофиқ кардани тасвирҳои чанд санг кори душвор ба ҳисоб мерафт. Бо рушди чопи офсетӣ ва дигар технологияҳои саноатӣ истифодаи сангҳои калон тадриҷан кам шуд. Бо вуҷуди ин, чопи сангии анъанавӣ дар баъзе коргоҳҳои рассомӣ ва муассисаҳои таълимии санъат то имрӯз истифода мешавад.<ref name="MetHistory"/> == Аҳамияти таърихӣ ва фарҳангӣ == Чопи сангӣ яке аз ихтироъҳои муҳим дар таърихи нашри китоб ва паҳн кардани дониш ба шумор меравад. Ин усул ба рассомон имкони нашри асарҳои худ ва ба ноширон имкони зиёд кардани нусхаҳои китобро фароҳам овард. Дар ҷаҳони форсизабон аҳамияти он боз ҳам бештар буд, зеро имкон медод китобҳо бо нигоҳ доштани хатти анъанавӣ ва ороиши дастнависӣ нашр шаванд. Дар натиҷа, чопи сангӣ дар паҳн шудани осори адабӣ ва илмии форсӣ-тоҷикӣ, нигоҳ доштани анъанаҳои хаттотӣ ва ташаккули бозори нави китоб нақши муҳим бозид. Имрӯз китобҳои чопи сангӣ на танҳо ҳамчун матни чопшуда, балки ҳамчун ёдгории таърихи китоб, хаттотӣ, ҳунари ороиши китоб ва фарҳанги мардумони Осиёи Марказӣ, Эрон ва Ҳиндустон омӯхта мешаванд.<ref name="Rahmatov"/><ref name="TajikAcademy"/> == Ҳамчунин нигаред == * [[Чоп]] * [[Матбаа]] * [[Таърихи чоп]] * [[Китоб]] * [[Хаттотӣ]] * [[Хатти настаълиқ]] * [[Чопи офсетӣ]] * [[Чопи ранга]] * [[Фотолитография]] * [[Графика (санъат)]] * [[Алоис Зенефелдер]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == * [https://old.kmt.tj/chashmandoze-ba-tarihi-paydoishi-kitob Чашмандозе ба таърихи пайдоиши китоб] — Китобхонаи миллии Тоҷикистон. * [https://merosikhatti.tj/tj/sohtor/markaz/tarihi-markaz Таърихи марказ] — Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон. * [https://www.iranicaonline.org/articles/lithography/ Lithography] — Encyclopaedia Iranica. * [https://www.metmuseum.org/es/perspectives/materials-and-techniques-printmaking-lithograph Lithograph] — Осорхонаи метрополитени санъат. * [https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/greatinventors/senefelder/index.html Alois Senefelder] — Идораи патент ва тамғаҳои тиҷоратии Олмон. * [https://nga.gov.au/exhibitions/lasting-impressions-p1/ The Development of Colour Lithography] — Галереяи миллии Австралия. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Чопи дастӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи чоп]] [[Гурӯҳ:Санъати графикӣ]] [[Гурӯҳ:Технологияҳои чоп]] ddws52ysvd4wjtratw0tq1n7dnpkxlr 1492320 1492319 2026-11-05T02:30:11Z Zosya95 54344 /* Пайвандҳои беруна */ 1492320 wikitext text/x-wiki '''Чопи сангӣ''' ё '''литография''' — яке аз усулҳои [[Чоп|чоп]] мебошад, ки дар он матн ё тасвир аз рӯйи сатҳи ҳамвори санг ё лавҳаи филизӣ ба [[Коғаз|коғаз]] гузаронида мешавад. Ин усул ба хусусияти обу равған асос ёфтааст: онҳо бо ҳам ба осонӣ омехта намешаванд. Дар чопи сангӣ ҳамин хусусият имкон медиҳад, ки ранг танҳо ба қисмҳои муайяни сатҳи санг часпад ва аз рӯйи он нусхаҳои сершумор ба даст оварда шаванд.<ref name="Met">{{cite web |url=https://www.metmuseum.org/es/perspectives/materials-and-techniques-printmaking-lithograph |title=Lithograph |publisher=The Metropolitan Museum of Art |date=21 December 2018 |language=en }}</ref> [[Акс:Lithographer at work, 1880.jpg|thumb|Чопгари сангӣ ҳангоми кор, соли 1880.]] Чопи сангиро соли 1796 нависанда ва ҳунарпешаи олмонӣ [[Алоис Зенефелдер]] (1771–1834) ихтироъ кард. Ин усул дар асри XIX дар Аврупо густариш ёфта, барои нашри китоб, харита, нотаҳои мусиқӣ, рӯзнома, эълон ва асарҳои рассомӣ истифода мешуд. Баъдтар он ба дигар минтақаҳои ҷаҳон, аз ҷумла Эрон, Ҳиндустон ва Осиёи Марказӣ низ роҳ ёфт.<ref name="DPMA">{{cite web |url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/greatinventors/senefelder/index.html |title=Alois Senefelder — The Inventor of Lithography |publisher=German Patent and Trade Mark Office |language=en }}</ref> Чопи сангӣ дар таърихи нашри китобҳои форсӣ-тоҷикӣ низ нақши муҳим дошт. Дар асрҳои XIX–XX бо ин усул ҳазорон китоби адабӣ, таърихӣ, динӣ, илмӣ ва таълимӣ нашр шуданд. Азбаски чопи сангӣ имкони нусхабардории хатти дастнависро фароҳам меовард, он барои китобҳои бо [[Хатти настаълиқ|хатти настаълиқ]] ва дигар навъҳои хатти форсӣ навишташуда хеле мувофиқ буд.<ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |url=https://www.iranicaonline.org/articles/lithography/lithography-i-in-persia/ |title=Lithography I. In Persia |author=Olimpiada P. Shcheglova |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |language=en }}</ref> Дар Тоҷикистон истилоҳҳои «чопи сангӣ» ва «литография» ҳар ду истифода мешаванд. Китобхонаи миллии Тоҷикистон ва Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон китобҳои бо ин усул нашршударо «китобҳои чопи сангӣ» ё «китобҳои литографӣ» меноманд.<ref name="TajikNationalLibrary">{{cite web |url=https://old.kmt.tj/chashmandoze-ba-tarihi-paydoishi-kitob |title=Чашмандозе ба таърихи пайдоиши китоб |author=Маҳмадшариф Каримов |publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон |language=tg }}</ref><ref name="TajikAcademy">{{cite web |url=https://merosikhatti.tj/tj/sohtor/markaz/tarihi-markaz |title=Таърихи марказ |publisher=Маркази мероси хаттии назди Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> == Ном ва решашиносӣ == Вожаи «литография» аз ду калимаи [[Забони юнонии қадим|юнонии қадим]] гирифта шудааст: * ''λίθος'' (''líthos'') — «санг»; * ''γράφω'' (''gráphō'') — «менависам» ё «тасвир мекунам». Ҳамин тавр, маънои таҳтуллафзии «литография» '''«навиштан рӯйи санг»''' мебошад. Ин ном ба тарзи аввалини иҷрои усул ишора мекунад, ки дар он матн ё тасвирро рӯйи санги ҳамвор мекашиданд ва баъдан аз он нусха мегирифтанд. Дар забони тоҷикӣ номи «чопи сангӣ» ҳамин маъниро ифода мекунад. Вожаи «литография» бошад, истилоҳи байналмилалиест, ки дар бисёр забонҳои ҷаҳон истифода мешавад.<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/technology/lithography |title=Lithography |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |language=en }}</ref> Нусхаи тасвир ё матне, ки бо ин усул чоп шудааст, '''литография''' ё '''нусхаи чопи сангӣ''' номида мешавад. Дар санъати тасвирӣ ин истилоҳ бештар ба асарҳои рассомие дахл дорад, ки бо усули литография ба нашр расидаанд. == Тарзи кори чопи сангӣ == [[Акс:Litography negative stone and positive paper.jpg|thumb|Санги чопӣ ва нусхаи коғазии харита. Дар вақти чоп тасвир аз сатҳи санг ба коғаз мегузарад.]] Чопи сангӣ дар муқоиса бо усулҳои қадимии чоп як хусусияти муҳим дорад: барои ба вуҷуд овардани тасвир кандани чуқуриҳо ё сохтани ҳарфҳои барҷаста зарур нест. Сатҳи санг ҳамвор мемонад ва тасвир тавассути таъсири кимиёвии обу равған аз қисмҳои холии он ҷудо карда мешавад. Барои фаҳмидани ин усул метавон як мисоли одиро тасаввур кард: агар ба рӯйи об чанд қатра равған резем, равған бо об омехта намешавад, балки дар сатҳи он ҷудо мемонад. Дар литография низ аз ҳамин хусусият истифода мекунанд. Қисмҳое, ки бояд ранг гиранд, равғанро қабул мекунанд, вале қисмҳои дигари санг бо об тар шуда, рангро намепазиранд.<ref name="Met"/> === Омода кардани санг === Дар чопи сангии анъанавӣ бештар аз [[Сангҳои оҳакӣ|санги оҳакӣ]] истифода мешуд. Барои ин кор санги маҳинсохтореро интихоб мекарданд, ки сатҳи он яксон ва бе тарқиш бошад. Сангро сайқал дода, сатҳи онро ҳамвор мекарданд. Яке аз маъруфтарин манбаъҳои чунин санг конҳои оҳаксанги [[Золнҳофен]] дар [[Бавария]] буд. Сангҳои ин минтақа барои нигоҳ доштани хатҳои борик ва ҷузъиёти тасвир мувофиқ буданд.<ref name="DPMA"/> Андозаи санг ба андозаи матн ё тасвир вобаста буд. Барои чопи саҳифаҳои хурд аз сангҳои хурдтар ва барои плакат ё харитаҳои калон аз сангҳои калон истифода мекарданд. === Кашидани тасвир === Пас аз омода кардани санг рассом ё хаттот тасвирро бо қалами махсуси равғандор ё сиёҳии чопи сангӣ рӯйи он мекашид. Ин қаламҳо аз моддаҳои равғанӣ ва муммонанд сохта мешуданд. Онҳо дар сатҳи санг қабате боқӣ мегузоштанд, ки обро аз худ дур мекард. Барои чопи китобҳо хаттот метавонист матни пурраи саҳифаро бо хатти зебо омода кунад. Азбаски литография имкон медод дастнавис қариб бо ҳамон шаклаш нусхабардорӣ шавад, ороиши ҳарфҳо, хатҳои борик ва нақшу нигори саҳифа хуб нигоҳ дошта мешуданд.<ref name="Met"/> === Коркарди кимиёвӣ === Пас аз кашидани тасвир сатҳи сангро бо маҳлули махсус коркард мекарданд. Дар литографияи анъанавӣ барои ин кор одатан аз [[Шилми арабӣ|шилми арабӣ]] ва миқдори муайяни кислота истифода мешуд. Шилми арабӣ моддаи табииест, ки аз шираи баъзе дарахтон ҳосил мешавад. Дар натиҷаи коркард қисмҳои холии санг обро беҳтар қабул мекарданд, вале қисмҳои бо қалами равғандор кашидашуда хусусияти равғанпазирии худро нигоҳ медоштанд. Ҳангоми чоп маҳз ҳамин фарқият имкон медод, ки сиёҳӣ танҳо ба ҷойҳои зарурӣ часпад.<ref name="Met"/> === Рангмолӣ ва чоп === Ҳангоми чоп сангро аввал бо об тар мекарданд. Об ба қисмҳои холии санг мечаспид, вале аз қисмҳои равғандор дур мемонд. Сипас чопгар ба рӯйи санг бо ғалтак сиёҳии равғанӣ мемолид. Сиёҳӣ танҳо ба хатҳо ва тасвирҳои пешакӣ кашидашуда мечаспид. Қисмҳои намноки санг онро қабул намекарданд. Баъд рӯйи санг варақи коғаз мегузоштанд ва ҳар дуро аз зери дастгоҳи фишордиҳанда мегузаронданд. Дар натиҷа сиёҳӣ аз рӯйи санг ба коғаз гузашта, нусхаи матн ё тасвир ҳосил мешуд.<ref name="Met"/> Ҳамин амалро метавонистанд чандин бор такрор кунанд. То даме ки тасвири рӯйи санг осеб намедид ва сатҳи он дуруст нигоҳдорӣ мешуд, аз як санг нусхаҳои зиёде гирифтан мумкин буд. === Чаро сангро тар мекунанд? === Об дар чопи сангӣ танҳо барои нам кардани санг нест. Он вазифаи муҳимтар дорад: пешгирӣ кардани часпидани сиёҳӣ ба қисмҳое, ки набояд чоп шаванд. Агар сангро бе тар кардан бо сиёҳӣ пӯшонанд, сиёҳӣ метавонад ба қисмҳои холии он низ часпад ва тасвир вайрон шавад. Ҳамин тавр, дар литография об ва сиёҳии равғанӣ якҷоя кор мекунанд: яке қисмҳои холиро муҳофизат мекунад, дигаре тасвирро ба коғаз мегузаронад. == Фарқ аз дигар усулҳои чоп == Чопи сангӣ ба гурӯҳи '''чопи ҳамвор''' ё '''чопи сатҳӣ''' мансуб аст. Дар ин гурӯҳ қисмҳои чопшаванда ва чопнашаванда тақрибан дар як сатҳ қарор доранд. Ин хусусият онро аз ду усули дигари маъмули чоп фарқ мекунад. === Чопи барҷаста === Дар [[Чопи барҷаста|чопи барҷаста]] ({{lang-en|Relief printing}}) танҳо қисмҳои баландтари қолаб ранг мегиранд. Масалан, дар чопи чӯбӣ ё усулҳои қадимии чоп бо ҳарфҳои филизӣ, қисмҳои чопшаванда аз сатҳи атроф баландтаранд. Қисмҳои пасттар ранг намегиранд ва ба коғаз намегузаранд. === Чопи фурӯрафта === Дар [[Чопи фурӯрафта|чопи фурӯрафта]] ({{lang-en|Intaglio printing}}) хатҳо ва тасвирҳоро дар сатҳи лавҳаи филизӣ мекананд. Сиёҳӣ дар чуқуриҳои кандашуда ҷамъ мешавад. Сипас коғаз бо фишори зиёд ба лавҳа пахш шуда, сиёҳиро аз ин чуқуриҳо мегирад. === Чопи ҳамвор === Дар литография на ҳарфҳо барҷастаанд ва на тасвир дар чуқуриҳо ҷойгир аст. Қисмҳои чопшаванда ва чопнашаванда бо хусусиятҳои кимиёвии худ аз ҳам фарқ мекунанд. Ин усул имкон медиҳад хатҳои бисёр борик, нақшҳои мураккаб ва сояҳои нарм бо дақиқӣ чоп карда шаванд.<ref name="Met"/> == Таърих == === Ихтирои чопи сангӣ === [[Акс:Lithography press with map of Moosburg 02.jpg|thumb|Дастгоҳи чопи сангӣ барои нашри харитаҳо.]] Чопи сангиро соли 1796 Алоис Зенефелдер дар шаҳри [[Мюнхен]], воқеъ дар Бавария, ихтироъ кард. Зенефелдер нависанда ва ҳунарпеша буд. Ӯ мехост асарҳои театрии худро бо харҷи камтар чоп кунад, зеро чопи китоб дар он замон маблағи зиёд талаб мекард. Вай ба таҷриба бо роҳҳои гуногуни чоп оғоз кард. Дар аввал кӯшиш мекард матнҳоро ба сатҳи санг гузаронад ва бо истифода аз моддаҳои кимиёвӣ қолаби чопӣ созад. Ҳангоми таҷрибаҳо ӯ пай бурд, ки қисмҳои бо моддаи равғандор пӯшидашуда ва қисмҳои холии санг ба обу сиёҳӣ яксон муносибат намекунанд. Ин кашфиёт асоси усули нави чоп гардид.<ref name="DPMA"/> Зенефелдер дар солҳои минбаъда усули худро такмил дод ва барои истифодаи он дастгоҳҳои махсус сохт. Дар ибтидо чопи сангӣ бештар барои нашри нотаҳои мусиқӣ, матнҳои кӯтоҳ ва асарҳои саҳнавӣ истифода мешуд. Баъдтар он ба усули муҳими чопи тасвирҳо ва китобҳо табдил ёфт. === Густариш дар Аврупо === Дар ибтидои асри XIX чопи сангӣ аз Бавария ба дигар кишварҳои Аврупо паҳн шуд. Яке аз сабабҳои муваффақияти он содатар будани омода кардани тасвир нисбат ба кандакории филизӣ буд. Рассом метавонист мустақиман рӯйи санг бо қалам ё сиёҳӣ расм кашад. Ин усул ба рассомон имконият медод, ки хатҳои озод, сояҳои мулоим ва ҷузъиёти асарҳои худро нигоҳ доранд. Дар Фаронса, Британия ва Олмон коргоҳҳои махсуси литография ба вуҷуд омаданд. Дар солҳои 1820 рассомони маъруф, аз ҷумла [[Эжен Делакруа]] ва [[Теодор Жерико]], аз чопи сангӣ истифода мекарданд. [[Франсиско Гойя]] низ дар солҳои охири умраш бо ин усул асар офарид. Силсилаи машҳури ӯ «Говҳои Бордо» соли 1828 бо истифода аз литография нашр шуд.<ref name="MetHistory">{{cite web |url=https://www.metmuseum.org/pt/essays/lithography-in-the-nineteenth-century |title=Lithography in the Nineteenth Century |author=Colta Feller Ives |publisher=The Metropolitan Museum of Art |year=2004 |language=en }}</ref> Дар нимаи дуюми асри XIX литография дар чопи харитаҳо, плакатҳо, таблиғот ва тасвирҳои рӯзномавӣ мавқеи муҳим пайдо кард. === Чопи сангии ранга === Дар аввал аксари нусхаҳои литографӣ бо як ранг, одатан сиёҳ, чоп мешуданд. Бо гузашти вақт чопгарон роҳҳои истифодаи якчанд рангро пайдо карданд. Усули '''чопи сангии ранга''' ё '''хромолитография''' ({{lang-en|Chromolithography}}) дар асри XIX инкишоф ёфт. Яке аз шахсиятҳои муҳим дар рушди ин усул чопгари фаронсавӣ [[Годфруа Энгелман]] (1788–1839) буд, ки соли 1837 усули худро ба қайди ихтироъ гирифт.<ref name="Colour">{{cite web |url=https://nga.gov.au/exhibitions/lasting-impressions-p1/ |title=Lasting Impressions — The Development of Colour Lithography |publisher=National Gallery of Australia |language=en }}</ref> Барои чопи ранга ҳар як рангро аз санги алоҳида мегузаронданд. Масалан, агар тасвир чор ранг дошта бошад, метавонистанд барои ҳар ранг як санги махсус омода кунанд. Варақи коғаз чанд бор аз дастгоҳ мегузашт ва ҳар дафъа ранги нав ба он илова мешуд. Муҳим буд, ки тасвирҳои сангҳои гуногун дақиқ ба ҳам мувофиқ оянд. Агар яке аз онҳо андаке ҷойиваз мешуд, дар нусхаи ниҳоӣ хатҳо ва рангҳо ба ҳам намеомаданд. Хромолитография ба чопи арзони плакатҳои ранга, тасвирҳои китоб, тамғаҳои маҳсулот ва дигар маводи ороишӣ мусоидат кард. Дар охири асри XIX он яке аз усулҳои муҳими нашри тасвирҳои ранга гардид.<ref name="Colour"/> == Чопи сангӣ дар санъат == [[Акс:Charles Marion Russell - The Custer Fight (1903).jpg|thumb|Нусхаи литографии асари «Набарди Кастер»-и Чарлз Марион Рассел, соли 1903.]] Чопи сангӣ дар рушди [[Графика (санъат)|санъати графикӣ]] нақши калон дошт. Пеш аз пайдоиши ин усул рассомон барои нашри нусхаҳои асарҳои худ бештар ба кандакорӣ дар чӯб ё филиз такя мекарданд. Литография ба онҳо имкон дод, ки тасвирро тақрибан бо ҳамон тарзе, ки рӯйи коғаз мекашанд, рӯйи санг низ эҷод кунанд. Бо ин усул на танҳо хатҳо, балки тобишҳо, сояҳо ва гузаришҳои мулоими рангро низ чоп кардан мумкин буд. Дар асри XIX [[Оноре Домйе]] бо истифода аз литография тасвирҳои ҳаҷвӣ ва иҷтимоӣ офарид. Асарҳои ӯ дар рӯзномаву маҷаллаҳо нашр шуда, ба доираи васеи хонандагон дастрас мегардиданд.<ref name="MetHistory"/> Дар охири асри XIX [[Анри де Тулуз-Лотрек]] аз литографияи ранга барои сохтани плакатҳои театрӣ ва таблиғотӣ истифода мекард. Дар асри XX рассомони маъруф, аз ҷумла [[Пабло Пикассо]], [[Анри Матисс]], [[Марк Шагал]] ва [[Жоан Миро]], низ бо ин усул асарҳои графикӣ офариданд.<ref name="MetHistory"/> === Литографияи аслӣ ва нусхабардорӣ === Дар санъати тасвирӣ байни литографияи аслӣ ва нусхаи чопии як асари дигар фарқ вуҷуд дорад. '''Литографияи аслӣ''' асарест, ки рассом онро махсус барои чоп бо усули литография эҷод кардааст. Аммо агар сурати як расми тайёр бо воситаи литография нусхабардорӣ шавад, чунин маҳсулот бештар нусхаи такрории он асар ҳисоб мешавад. Литографияҳои бадеӣ баъзан бо теъдоди маҳдуд нашр мешаванд. Дар чунин ҳолат шумораи умумии нусхаҳо муайян шуда, ҳар нусха метавонад аз ҷониби рассом рақамгузорӣ ё имзо шавад. Арзиши чунин асарҳо ба муаллиф, сифат, шумораи нусхаҳо ва дигар омилҳо вобаста мебошад. == Чопи сангӣ дар ҷаҳони форсизабон == Чопи сангӣ дар таърихи нашри китобҳои форсӣ-тоҷикӣ аҳамияти махсус дорад. Дар асрҳои XIX–XX бисёре аз китобҳои адабӣ, таърихӣ, динӣ ва илмӣ бо ҳамин усул чоп шуданд. Яке аз сабабҳои паҳншавии он мувофиқ будани литография ба [[Хатти форсӣ|хатти форсӣ]] буд. Дар усулҳои қадимии чоп бо ҳарфҳои филизӣ барои ҳар ҳарф ва шаклҳои гуногуни пайвастшавии он қолабҳои махсус лозим мешуданд. Ин кор барои хатҳое чун настаълиқ душвор буд, зеро дар онҳо ҳарфҳо ба ҳам мепайванданд ва шакли хат дорои каҷиву хамҳои зиёди бадеӣ мебошад. Чопи сангӣ чунин мушкилро кам кард. Хаттот метавонист матнро бо хатти зебо нависад ва чопгар онро бо нигоҳ доштани шакли аслии хат нусхабардорӣ кунад. Ба ҳамин сабаб, бисёре аз китобҳои чопи сангии форсӣ аз ҷиҳати намуди зоҳирӣ ба китобҳои дастнавис монанд буданд.<ref name="Iranica"/> === Дар Эрон === Чопи сангӣ дар нимаи аввали асри XIX ба Эрон роҳ ёфт. Тибқи таҳқиқоти таърихи чоп, ин усул тавассути робитаҳои Эрон бо Русия ва кишварҳои аврупоӣ ворид гардид. Дар солҳои 1830 чопи сангӣ дар [[Табрез]] ва баъдтар дар [[Теҳрон]] мавриди истифода қарор гирифт. Дар давраи минбаъда чопхонаҳои сангӣ дар [[Исфаҳон]], [[Шероз]], [[Машҳад]] ва дигар шаҳрҳо низ фаъолият мекарданд.<ref name="Iranica"/> Яке аз сабабҳои муваффақияти ин усул дастрас будани хаттотони касбӣ буд. Китобҳоро метавонистанд бо хатти анъанавӣ омода кунанд ва баъд бо дастгоҳи чопӣ нусхаҳои сершумор ба даст оранд. Дар нимаи дуюми асри XIX чопи сангӣ ба яке аз усулҳои асосии нашри китоб дар Эрон табдил ёфт. Бо ин роҳ осори шоирони классик, аз ҷумла [[Абулқосим Фирдавсӣ]], [[Ҳофизи Шерозӣ]], [[Саъдии Шерозӣ]] ва дигарон нашр шуданд. Китобҳои чопи сангӣ аксар вақт бо хатти зебо, нақшу нигор ва тасвирҳои махсус оро дода мешуданд. Дар охири асри XIX ва аввали асри XX чопи сангӣ дар Эрон ба авҷи худ расид, вале баъдтар бо рушди чопи ҳуруфӣ ва дигар технологияҳо тадриҷан мавқеи пешинаашро аз даст дод.<ref name="Iranica"/> === Дар Ҳиндустон === [[Ҳиндустон]] яке аз марказҳои бузурги чопи китобҳои форсӣ дар асри XIX буд. Дар ин кишвар аз солҳои 1820 таҷрибаҳои чопи сангӣ оғоз ёфта, аз миёнаи аср нашри китобҳо ба забонҳои форсӣ, урду ва арабӣ густариш ёфт. Шаҳрҳои [[Лакҳнав]], [[Мумбай|Бомбай]], [[Канпур]], [[Лоҳур]], [[Деҳлӣ]] ва [[Калкутта]] аз марказҳои муҳими ин фаъолият ба шумор мерафтанд. Махсусан дар Лакҳнав китобҳои зиёди форсӣ чоп мешуданд. Дар ин шаҳр соли 1858 матбааи машҳури [[Нувал Кишур]] таъсис ёфт, ки баъдтар ба яке аз бузургтарин муассисаҳои нашри китобҳои форсӣ ва урду табдил ёфт.<ref name="India">{{cite encyclopedia |url=https://www.iranicaonline.org/articles/lithography/lithography-ii-in-india/ |title=Lithography II. In India |author=Olimpiada P. Shcheglova |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |language=en }}</ref> Дар Ҳиндустон китобҳои динӣ, адабӣ, луғатҳо, асарҳои таърихӣ ва дастурҳои таълимӣ бо чопи сангӣ нашр мешуданд. Бисёре аз ин китобҳо баъдтар ба Афғонистон, Эрон ва Осиёи Марказӣ интиқол ёфтанд. Ба ҳамин тартиб, Ҳиндустон дар асри XIX яке аз марказҳои муҳими истеҳсол ва паҳн кардани китобҳои форсӣ-тоҷикӣ гардид.<ref name="India"/> == Чопи сангӣ дар Осиёи Марказӣ == Дар Осиёи Марказӣ чопи сангӣ нисбат ба Эрон ва Ҳиндустон дертар густариш ёфт. То паҳн шудани матбааҳо китобҳои форсӣ-тоҷикӣ асосан бо роҳи дастнавис зиёд карда мешуданд. Хаттотон асарҳои шоирон, донишмандон ва мутафаккиронро рӯйнавис мекарданд. Ин кор меҳнат ва вақти зиёд талаб мекард, бинобар ин шумораи нусхаҳои як асар аксар вақт маҳдуд буд. Чопи сангӣ имконият фароҳам овард, ки як асар бо шумораи бештари нусхаҳо нашр шавад ва ба хонандагони бештар дастрас гардад. Тибқи маълумоте, ки муҳаққиқи рус Олимпиада Шеглова овардааст, нахустин китоби маълуми чопи сангӣ дар Осиёи Марказӣ соли 1881 нашр шудааст. Баъдтар дар шаҳрҳои [[Тошканд]], [[Самарқанд]], [[Бухоро]], [[Андиҷон]] ва [[Когон]] китобҳои зиёде бо ин усул чоп шуданд.<ref name="Rahmatov">{{cite journal |last=Раҳматов |first=Баҳром |title=Мухтасари таърихи нашри китоб ва саҳми як тоҷири хуҷандӣ дар ин раванд |journal=Паёми Китобхонаи миллӣ |issue=3 (7) |year=2024 |url=https://payom.kmt.tj/sites/default/files/payom/Payomi-kitobkhona-2024.3.pdf |language=tg }}</ref> === Ноширони тоҷик === Дар паҳн кардани китобҳои чопи сангӣ на танҳо муаллифон ва хаттотон, балки тоҷирони китоб низ саҳм доштанд. Бисёре аз тоҷирон бо чопхонаҳо шартнома мебастанд, барои чопи асарҳо маблағ ҷудо мекарданд ва китобҳои нашршударо ба шаҳрҳои гуногун интиқол медоданд. Яке аз чунин шахсиятҳо '''Хоҷӣ Сиддиқхоҷаи Хуҷандӣ''' буд. Ӯ ҳамчун тоҷир ва ношири китоб дар охири асри XIX ва аввали асри XX фаъолият дошт. Тибқи таҳқиқоти Баҳром Раҳматов, Хоҷӣ Сиддиқхоҷа бо чопхонаҳои Ҳиндустон, Туркия ва дигар минтақаҳо робита дошта, китобҳои форсӣ-тоҷикиро барои фурӯш ба Осиёи Марказӣ меовард. Аз ҷумла, ӯ бо матбааи Нувал Кишур дар Лакҳнав ва баъзе чопхонаҳои Бомбай, Лоҳур ва Истанбул ҳамкорӣ мекард.<ref name="Rahmatov"/> Дар ин давра тоҷирони дигар аз Хуҷанд, Бухоро, Самарқанд ва Тошканд низ дар кори нашри китоб саҳм доштанд. Баъзе аз онҳо китобҳои диниву таълимӣ, баъзеи дигар осори адабӣ ва фалсафиро нашр мекарданд. Дар натиҷа, чопи сангӣ ба паҳн гардидани осори хаттии форсӣ-тоҷикӣ дар минтақаҳои гуногун мусоидат намуд. === Чопи сангӣ ва хаттотӣ === Яке аз хусусиятҳои китобҳои чопи сангии Осиёи Марказӣ монандии онҳо ба дастнависҳои анъанавӣ буд. Хаттотон матни китобро бо настаълиқ ё хатҳои дигари роиҷ менавиштанд. Сипас матн барои чоп омода мешуд. Дар баъзе китобҳо ҳошияҳои ороишӣ, нақшу нигор, унвонҳои хушхат ва тасвирҳо низ ҷой дода мешуданд. Аз ҳамин сабаб, барои шахси ғайримутахассис фарқ кардани китоби дастнавис аз баъзе китобҳои чопи сангӣ душвор буда метавонад. Дар нусхаҳои чопи сангӣ хатти дастнависӣ нигоҳ дошта мешуд, вале бар хилофи дастнавис, як матнро метавонистанд чандин бор чоп кунанд.<ref name="Rahmatov"/> == Китобҳои чопи сангӣ дар Тоҷикистон == Имрӯз китобҳои чопи сангӣ қисми муҳими мероси хаттии Тоҷикистон ба шумор мераванд. Дар китобхонаҳо ва муассисаҳои илмии кишвар нусхаҳои зиёди чунин китобҳо нигоҳдорӣ мешаванд. === Маркази мероси хаттӣ === [[Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] яке аз муҳимтарин муассисаҳои нигоҳдорӣ ва омӯзиши ин мерос мебошад. Тибқи маълумоти расмии марказ, дар ганҷинаи он беш аз '''6500 ҷилд китобҳои чопи сангӣ''' маҳфузанд. Ин китобҳо ба забонҳои форсӣ-тоҷикӣ ва дигар забонҳои минтақа тааллуқ дошта, дар шаҳрҳои гуногуни Осиёи Марказӣ, Ҳиндустон, Афғонистон ва дигар кишварҳо нашр шудаанд.<ref name="TajikAcademy"/> Дар миёни онҳо асарҳои адабӣ, таърихӣ, фалсафӣ, динӣ, тиббӣ ва илмӣ мавҷуданд. Ин китобҳо барои таҳқиқи таърихи адабиёт, забон, фарҳанг ва равобити илмии халқҳои минтақа аҳамияти калон доранд. === Китобхонаи миллии Тоҷикистон === Дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] низ китобҳои зиёди чопи сангӣ нигоҳдорӣ мешаванд. Ба гуфтаи Китобхонаи миллӣ, дар ганҷинаи дастнависҳои шарқии он китобҳои чопи сангие мавҷуданд, ки дар шаҳрҳои Лакҳнав, Бомбай, Пешовар ва Кашмир дар охири асри XIX ва аввали асри XX нашр шудаанд. Бисёре аз ин китобҳо имрӯз нодир мебошанд ва аз ҷиҳати таърихию фарҳангӣ арзиши зиёд доранд.<ref name="TajikLibraryManuscripts">{{cite web |url=https://old.kmt.tj/ganchinai-dastnaviskhoi-sharki |title=Ганҷинаи дастнависҳои шарқӣ |publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> Омӯзиши онҳо барои муайян кардани таърихи нашри китобҳои форсӣ-тоҷикӣ, шаклҳои қадимии хат, тарзи ороиши китоб ва роҳҳои паҳншавии асарҳои адабӣ кумак мекунад. == Чопи офсетӣ == {{Асосӣ|Чопи офсетӣ}} Дар асри XX аз рӯйи принсипи литография усули нави чоп — '''[[Чопи офсетӣ|чопи офсетӣ]]''' — инкишоф ёфт. Дар ин усул низ аз хусусияти обу равған ва фарқияти байни қисмҳои чопшаванда ва чопнашаванда истифода мешавад. Аммо бар хилофи чопи сангии анъанавӣ, дар чопи офсетӣ тасвир одатан мустақиман аз лавҳа ба коғаз намегузарад. Аввал сиёҳӣ аз лавҳаи чопӣ ба сатҳи резинии ғалтак мегузарад ва баъдан аз он ба коғаз интиқол меёбад. Ин тарз имкон медиҳад, ки коғаз мустақиман бо лавҳаи чопӣ тамос нагирад. Ғалтакҳои резинӣ инчунин ба интиқоли яксони сиёҳӣ мусоидат мекунанд.<ref name="Britannica"/> Дар чопи офсетии муосир бештар аз лавҳаҳои тунуки [[Алюминий|алюминӣ]] истифода мешавад. Тасвирҳои заруриро метавон бо усулҳои аксбардорӣ ё бевосита аз файлҳои рақамӣ ба лавҳаи чопӣ гузаронд. Дар дастгоҳҳои муосир якчанд лавҳа ва ғалтак метавонанд ҳамзамон кор кунанд, ки ин имкони чопи босуръати китоб, рӯзнома, маҷалла, плакат ва бастаҳои маҳсулотро фароҳам меорад. Чопи офсетӣ дар асри XX тадриҷан қисми зиёди истифодаҳои саноатии чопи сангии анъанавиро иваз кард. Бо вуҷуди ин, принсипи асосии ҳар ду усул — ҷудо нигоҳ доштани қисмҳои рангпазир ва обпазири сатҳи чопӣ — ба ҳам монанд аст. == Чопи сангӣ ва технологияҳои муосир == Баъди пайдоиши компютерҳо ва технологияҳои рақамӣ омода кардани лавҳаҳои чопӣ тағйир ёфт. Дар гузашта барои сохтани лавҳаи офсетӣ аксар вақт аз акси манфии тасвир ё матн истифода мекарданд. Дар усулҳои муосир бошад, маълумоти рақамиро метавон мустақиман ба лавҳаи чопӣ гузаронд. Ин раванд бо номи ''Computer-to-Plate'' ё '''CTP''' маъруф аст. Дар он дастгоҳи махсус тасвири рақамиро ба лавҳаи чопӣ мегузаронад ва зарурати истифодаи баъзе марҳилаҳои пешинаи аксбардориро аз байн мебарад. Ҳарчанд технология дигар шудааст, чопи офсетии анъанавӣ ва баъзе шаклҳои муосири он ҳанӯз ба принсипҳои литография такя мекунанд.<ref name="Britannica"/> === Фотолитография === Истилоҳи '''фотолитография''' дар соҳаҳои гуногуни технология истифода мешавад. Дар саноати чоп он метавонад ба усули омода кардани лавҳаи литографӣ бо истифода аз равандҳои аксбардорӣ ва моддаҳои ҳассос ба рӯшноӣ ишора кунад. Аммо дар [[Микроэлектроника|микроэлектроника]] фотолитография маънои дигар дорад. Дар ин соҳа бо истифода аз рӯшноӣ ва моддаҳои ҳассос ба он нақшҳои бисёр хурд дар рӯйи лавҳаҳои махсус ба вуҷуд оварда мешаванд. Ин раванд барои истеҳсоли [[Схемаи интегралӣ|схемаҳои интегралӣ]] ва дигар қисмҳои электронӣ истифода мешавад. Фотолитографияи микроэлектронӣ аз ҷиҳати таърихӣ ва истифодаи сатҳи нақшдор бо литография алоқаманд бошад ҳам, ҳадаф ва тарзи иҷрои он аз чопи анъанавии матну тасвир ба коғаз фарқ мекунад. == Афзалиятҳо ва маҳдудиятҳо == Чопи сангӣ дар замони пайдоиши худ нисбат ба баъзе усулҳои пешинаи чоп якчанд бартарӣ дошт. Аз муҳимтарини онҳо имкони мустақиман кашидани тасвир ба рӯйи санг буд. Ин хусусият корро барои рассомон ва хаттотон осон мекард. Инчунин литография имкон медод, ки хатҳои борик, сояҳои мулоим ва нақшу нигорҳои мураккаб бо сифати хуб нашр шаванд. Барои китобҳои форсӣ-тоҷикӣ нигоҳ доштани шакли хатти настаълиқ яке аз афзалиятҳои асосии ин усул ба шумор мерафт.<ref name="Iranica"/> Аммо чопи сангӣ маҳдудиятҳо низ дошт. Сангҳои чопӣ вазнин буданд ва барои нигоҳдорӣ ё интиқоли онҳо ҷой ва меҳнати зиёд лозим мешуд. Омода кардани тасвир низ маҳорат талаб мекард. Дар чопи ранга барои ҳар ранг санги алоҳида лозим буд ва мувофиқ кардани тасвирҳои чанд санг кори душвор ба ҳисоб мерафт. Бо рушди чопи офсетӣ ва дигар технологияҳои саноатӣ истифодаи сангҳои калон тадриҷан кам шуд. Бо вуҷуди ин, чопи сангии анъанавӣ дар баъзе коргоҳҳои рассомӣ ва муассисаҳои таълимии санъат то имрӯз истифода мешавад.<ref name="MetHistory"/> == Аҳамияти таърихӣ ва фарҳангӣ == Чопи сангӣ яке аз ихтироъҳои муҳим дар таърихи нашри китоб ва паҳн кардани дониш ба шумор меравад. Ин усул ба рассомон имкони нашри асарҳои худ ва ба ноширон имкони зиёд кардани нусхаҳои китобро фароҳам овард. Дар ҷаҳони форсизабон аҳамияти он боз ҳам бештар буд, зеро имкон медод китобҳо бо нигоҳ доштани хатти анъанавӣ ва ороиши дастнависӣ нашр шаванд. Дар натиҷа, чопи сангӣ дар паҳн шудани осори адабӣ ва илмии форсӣ-тоҷикӣ, нигоҳ доштани анъанаҳои хаттотӣ ва ташаккули бозори нави китоб нақши муҳим бозид. Имрӯз китобҳои чопи сангӣ на танҳо ҳамчун матни чопшуда, балки ҳамчун ёдгории таърихи китоб, хаттотӣ, ҳунари ороиши китоб ва фарҳанги мардумони Осиёи Марказӣ, Эрон ва Ҳиндустон омӯхта мешаванд.<ref name="Rahmatov"/><ref name="TajikAcademy"/> == Ҳамчунин нигаред == * [[Чоп]] * [[Матбаа]] * [[Таърихи чоп]] * [[Китоб]] * [[Хаттотӣ]] * [[Хатти настаълиқ]] * [[Чопи офсетӣ]] * [[Чопи ранга]] * [[Фотолитография]] * [[Графика (санъат)]] * [[Алоис Зенефелдер]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == * [https://old.kmt.tj/chashmandoze-ba-tarihi-paydoishi-kitob Чашмандозе ба таърихи пайдоиши китоб] — Китобхонаи миллии Тоҷикистон. * [https://merosikhatti.tj/tj/sohtor/markaz/tarihi-markaz Таърихи марказ] — Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон. * [https://www.iranicaonline.org/articles/lithography/ Lithography] — Encyclopaedia Iranica. * [https://www.metmuseum.org/es/perspectives/materials-and-techniques-printmaking-lithograph Lithograph] — Осорхонаи метрополитени санъат. * [https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/greatinventors/senefelder/index.html Alois Senefelder] — Идораи патент ва тамғаҳои тиҷоратии Олмон. * [https://nga.gov.au/exhibitions/lasting-impressions-p1/ The Development of Colour Lithography] — Галереяи миллии Австралия. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Чопи сангӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи чоп]] [[Гурӯҳ:Санъати графикӣ]] [[Гурӯҳ:Технологияҳои чоп]] 6l9a47rju68efkoqtu9n4tzrsvdchx4 14 334749 1492321 2026-11-05T02:30:37Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Чопи дастӣ]] 1492321 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Чопи дастӣ]] e0ilyq5xf7l463azpiexw3q0wea6p1h 14 334750 1492322 2026-11-05T02:33:47Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Чоп]] 1492322 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Чоп]] 5dutbl9eqsprk970i6ex57efq6udk0h 1492329 1492322 2026-11-05T02:37:16Z Zosya95 54344 1492329 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Чопкунӣ]] 1pgluh265e273crbo1uow3krrbv1yqe 14 334751 1492324 2026-11-05T02:35:03Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Матбаа]] to [[Гурӯҳ:Нашриёт]] 1492324 wikitext text/x-wiki #равона [[:Гурӯҳ:Нашриёт]] 2q7wps5f3mbb69cu2wkcucc1vlk89tz 14 334752 1492326 2026-11-05T02:36:12Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Нашриёт]] 1492326 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Нашриёт]] 4utvwdy97rtn4n4jzpits893n09d37u 1492327 1492326 2026-11-05T02:37:01Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Чоп]] to [[Гурӯҳ:Чопкунӣ]] 1492326 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Нашриёт]] 4utvwdy97rtn4n4jzpits893n09d37u 14 334753 1492328 2026-11-05T02:37:01Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Чоп]] to [[Гурӯҳ:Чопкунӣ]] 1492328 wikitext text/x-wiki #равона [[:Гурӯҳ:Чопкунӣ]] 8v5anf7hzwwmjw6qzkksc7fgld7plly 1492330 1492328 2026-11-05T02:37:37Z Zosya95 54344 Removed redirect to [[Гурӯҳ:Чопкунӣ]] 1492330 wikitext text/x-wiki {{ҳазф}} aclef2r3s0jq9p7rez10qt82e6p9usm 0 334754 1492334 2026-11-05T04:18:12Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Институти меваю сабзавоти Осиёи марказӣ]] to [[Институти меваю сабзавоти Осиёи Марказӣ]] 1492334 wikitext text/x-wiki #равона [[Институти меваю сабзавоти Осиёи Марказӣ]] soqwaldki0uqpw1d5zdfmd0ka6ijjo9 0 334755 1492339 2026-11-05T04:20:46Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Инженери хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон]] to [[Инженери хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 1492339 wikitext text/x-wiki #равона [[Инженери хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 2w0389oncdgf12oo4jptii2nlwu066y 0 334756 1492343 2026-11-05T04:23:56Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Инженери хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 1492343 wikitext text/x-wiki #равона [[Инженери хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 2w0389oncdgf12oo4jptii2nlwu066y 0 334757 1492350 2026-11-05T04:51:56Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Геологи хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон]] to [[Геологи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 1492350 wikitext text/x-wiki #равона [[Геологи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] j07f3aj4gmonov6ivmdqq012dkga5uv 0 334758 1492353 2026-11-05T04:53:28Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Инженери хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 1492353 wikitext text/x-wiki #равона [[Инженери хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 2w0389oncdgf12oo4jptii2nlwu066y 0 334759 1492356 2026-11-05T04:54:33Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Недзветский Антон Петрович]] to [[Антон Недзветский]] over redirect 1492356 wikitext text/x-wiki #равона [[Антон Недзветский]] 8c1z9pfy77nv1zvd9zfl70zsbfvdqia 1 334760 1492358 2026-11-05T04:54:33Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Баҳс:Недзветский Антон Петрович]] to [[Баҳс:Антон Недзветский]] 1492358 wikitext text/x-wiki #равона [[Баҳс:Антон Недзветский]] 57p8ittda19d4e388lhuvycdldlagso 0 334761 1492360 2026-11-05T04:56:06Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Геологи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] 1492360 wikitext text/x-wiki #равона [[Геологи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] j07f3aj4gmonov6ivmdqq012dkga5uv 14 334762 1492361 2026-11-05T05:40:14Z Шухрат Саъдиев 5132 Саҳифаи нав: __HIDDENCAT__ 1492361 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ 2twjmejn56ditxo46hqinfh52nh6flb 14 334763 1492362 2026-11-05T05:46:17Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1492362 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Фирдавсӣ]] 1wu1pvh9kdth7ok1nnyshanzp5x7vk0 14 334764 1492363 2026-11-05T05:50:05Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1492363 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Гурӯҳҳо бо номи шоирон]] f6fizcwpo9p2y0i8i9ljtmvx994a19l 14 334765 1492364 2026-11-05T06:04:07Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1492364 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Гурӯҳҳо бо номи нависандагон]] j0wzeqd65i7gz251w5kkos91ujgdglb 14 334766 1492365 2026-11-05T06:07:53Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1492365 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Нависандагон]] 3dh95umh8lslg7vwmmwhkvje5kz753a 0 334767 1492371 2026-11-05T06:16:12Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Кошлаков Георгий Вадимович]] to [[Георгий Кошлаков]] 1492371 wikitext text/x-wiki #равона [[Георгий Кошлаков]] 3ve1qogmh9ep2nt5datz329onenk0ih 0 334768 1492381 2026-11-05T06:30:44Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: {{Шахс | ном = Боймурод Холмуродов | номи аслӣ = Холмуродов Боймурод Холмуродович | тасвир = | бар = | тавсифи тасвир = | таърихи таваллуд = 29.08.1935 | зодгоҳ = деҳаи Зимтӯд, {{зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] | таъ... 1492381 wikitext text/x-wiki {{Шахс | ном = Боймурод Холмуродов | номи аслӣ = Холмуродов Боймурод Холмуродович | тасвир = | бар = | тавсифи тасвир = | таърихи таваллуд = 29.08.1935 | зодгоҳ = деҳаи Зимтӯд, {{зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] | таърихи даргузашт = | маҳалли даргузашт = | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, {{Парчамбандӣ|ИҶШС}} | фазои илмӣ = [[геология]], иктишофи конҳо | ҷойҳои кор = Экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён | дараҷаи илмӣ = | унвонҳои илмӣ = | алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон]] (1958) | роҳбари илмӣ = | шогирдони маъруф = | маъруф ба = кашфи кони тиллои Тарор ва Чоре, роҳбарии экспедитсияи Моғиён | мукофоту ҷоизаҳо = Ордени Парчами Сурхи Меҳнат, Геологи хизматнишондодаи Тоҷикистон, Кашшофи кони нав }} '''Боймурод Холмуродович Холмуродов''' (зод. [[29 август]]и [[1935]], деҳаи Зимтӯд, [[ноҳияи Панҷакент]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — геолог, сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён (1976–1993), Геологи хизматнишондодаи Тоҷикистон, муаллиф ва кашфкунандаи конҳои канданиҳои фоиданоки водии Зарафшон<ref name="minsk">{{Cite web |url=https://www.by.minsk.by/articles/61839.html |title=Маълумотнома дар бораи ҳаёт ва фаъолияти Холмуродов Б.Х. |publisher=Минск |date=2026-11-05 |accessdate=2026-11-05 |lang=tg}}</ref>. == Зиндагинома == Боймурод Холмуродов 29 августи соли 1935 дар деҳаи Зимтӯди ноҳияи Панҷакент ба дунё омадааст. Мактаби ҳаштсоларо дар деҳаи Зимтӯд ва мактаби миёнаро соли 1953 дар шаҳри Панҷакент хатм намуда, ба факултаи геологияи Университети давлатии Тоҷикистон дохил гардид ва онро соли 1958 хатм кард. == Фаъолияти касбӣ == * 1958—1964 — геолог дар конҳои Исфара ва экспедитсияи Курама. * 1964—1976 — геолог ва роҳбари гурӯҳҳои ҷустуҷӯии экспедитсияи Моғиён. * 1976—1993 — сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён дар водии Зарафшон. Дар давраи роҳбарии ӯ экспедитсияи Моғиён ба яке аз пешқадамтарин ва калонтарин сохторҳои геологии Тоҷикистон табдил ёфт. === Саҳм дар кашфи конҳо === Боймурод Холмуродов дар кашф ва омӯзиши амиқи манбаъҳои ашёи хоми водии Зарафшон саҳми муҳим гузоштааст: * Кони тиллои Тарор (ҳоло Корхонаи муштараки «Зарафшон»); * Кони тиллои Чоре (соли 1983 барои кашфи ин кон сазовори дипломи муаллиф-кашфкунанда ва Байрақи Сурхи Сайёри Вазорати геологияи ИҶШС гардид); * Кони сурмаю симоби Валанги Дароз; * Кони қалъагии Мушистон; * Мармари Тиллогул; * Кони ангишти Киштут - Заврон - Ғезан ва ангишти танги Шашқат; * Фосфорити Ғарибак. === Фаъолияти созишдиҳӣ ва инфрасохторӣ === Соли 1990 бо ташаббуси ӯ нахустин корхонаи муштараки Тоҷикистону Словакия «Кавско» барои коркарди мармар дар водии Зарафшон ва баъдан корхонаи «Лада-Мармар» таъсис дода шуд. Бо роҳбарии ӯ Хонаи маданияти «Геолог», фароғатгоҳи замонавӣ дар деҳаи Вағаштон ва қасабаҳои геологӣ дар ноҳияи Айнӣ (Ҷоре, Матек, Кончоч) ва ноҳияи Панҷакент (Шинг, Мушистон, Моғиён) бунёд карда шуданд. == Ҷоизаҳо ва ифтихорот == * Ордени Парчами Сурхи Меҳнат; * Унвони фахрии «Геологи хизматнишондодаи Тоҷикистон»; * Дипломи муаллиф-кашфкунанда ва унвони ифтихории «Кашшофони кони нав»; * Ғолиби мусобиқа ва дорандаи Байрақи Сурхи Сайёри Вазорати геологияи ИҶШС (1983). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашмаҳо == * [https://www.by.minsk.by/articles/61839.html Маълумотнома дар бораи ҳаёт ва фаъолияти Холмуродов Б.Х.] — by.minsk.by [[Гурӯҳ:Задагони ноҳияи Панҷакент]] [[Гурӯҳ:Задагони 29 август]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1935]] [[Гурӯҳ:Геологҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологҳои хизматнишондодаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] nv4q9kwm61i0mnuonxrq3w0qfxocouh 1492382 1492381 2026-11-05T06:31:16Z VASHGIRD 8035 1492382 wikitext text/x-wiki {{Шахс | ном = Боймурод Холмуродов | номи аслӣ = Холмуродов Боймурод Холмуродович | тасвир = | бар = | тавсифи тасвир = | таърихи таваллуд = 29.08.1935 | зодгоҳ = деҳаи Зимтӯд, {{зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] | таърихи даргузашт = | маҳалли даргузашт = | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, {{Парчамбандӣ|ИҶШС}} | фазои илмӣ = [[геология]], иктишофи конҳо | ҷойҳои кор = Экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён | дараҷаи илмӣ = | унвонҳои илмӣ = | алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон]] (1958) | роҳбари илмӣ = | шогирдони маъруф = | маъруф ба = кашфи кони тиллои Тарор ва Чоре, роҳбарии экспедитсияи Моғиён | мукофоту ҷоизаҳо = Ордени Парчами Сурхи Меҳнат, Геологи хизматнишондодаи Тоҷикистон, Кашшофи кони нав }} '''Боймурод Холмуродович Холмуродов''' (зод. [[29 август]]и [[1935]], деҳаи Зимтӯд, [[ноҳияи Панҷакент]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — геолог, сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён (1976–1993), [[Геологи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон|Геологи хидматнишондодаи Тоҷикистон]], муаллиф ва кашфкунандаи конҳои канданиҳои фоиданоки водии Зарафшон<ref name="minsk">{{Cite web |url=https://www.by.minsk.by/articles/61839.html |title=Маълумотнома дар бораи ҳаёт ва фаъолияти Холмуродов Б.Х. |publisher=Минск |date=2026-11-05 |accessdate=2026-11-05 |lang=tg}}</ref>. == Зиндагинома == Боймурод Холмуродов 29 августи соли 1935 дар деҳаи Зимтӯди ноҳияи Панҷакент ба дунё омадааст. Мактаби ҳаштсоларо дар деҳаи Зимтӯд ва мактаби миёнаро соли 1953 дар шаҳри Панҷакент хатм намуда, ба факултаи геологияи Университети давлатии Тоҷикистон дохил гардид ва онро соли 1958 хатм кард. == Фаъолияти касбӣ == * 1958—1964 — геолог дар конҳои Исфара ва экспедитсияи Курама. * 1964—1976 — геолог ва роҳбари гурӯҳҳои ҷустуҷӯии экспедитсияи Моғиён. * 1976—1993 — сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён дар водии Зарафшон. Дар давраи роҳбарии ӯ экспедитсияи Моғиён ба яке аз пешқадамтарин ва калонтарин сохторҳои геологии Тоҷикистон табдил ёфт. === Саҳм дар кашфи конҳо === Боймурод Холмуродов дар кашф ва омӯзиши амиқи манбаъҳои ашёи хоми водии Зарафшон саҳми муҳим гузоштааст: * Кони тиллои Тарор (ҳоло Корхонаи муштараки «Зарафшон»); * Кони тиллои Чоре (соли 1983 барои кашфи ин кон сазовори дипломи муаллиф-кашфкунанда ва Байрақи Сурхи Сайёри Вазорати геологияи ИҶШС гардид); * Кони сурмаю симоби Валанги Дароз; * Кони қалъагии Мушистон; * Мармари Тиллогул; * Кони ангишти Киштут - Заврон - Ғезан ва ангишти танги Шашқат; * Фосфорити Ғарибак. === Фаъолияти созишдиҳӣ ва инфрасохторӣ === Соли 1990 бо ташаббуси ӯ нахустин корхонаи муштараки Тоҷикистону Словакия «Кавско» барои коркарди мармар дар водии Зарафшон ва баъдан корхонаи «Лада-Мармар» таъсис дода шуд. Бо роҳбарии ӯ Хонаи маданияти «Геолог», фароғатгоҳи замонавӣ дар деҳаи Вағаштон ва қасабаҳои геологӣ дар ноҳияи Айнӣ (Ҷоре, Матек, Кончоч) ва ноҳияи Панҷакент (Шинг, Мушистон, Моғиён) бунёд карда шуданд. == Ҷоизаҳо ва ифтихорот == * Ордени Парчами Сурхи Меҳнат; * Унвони фахрии «Геологи хизматнишондодаи Тоҷикистон»; * Дипломи муаллиф-кашфкунанда ва унвони ифтихории «Кашшофони кони нав»; * Ғолиби мусобиқа ва дорандаи Байрақи Сурхи Сайёри Вазорати геологияи ИҶШС (1983). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашмаҳо == * [https://www.by.minsk.by/articles/61839.html Маълумотнома дар бораи ҳаёт ва фаъолияти Холмуродов Б.Х.] — by.minsk.by [[Гурӯҳ:Задагони ноҳияи Панҷакент]] [[Гурӯҳ:Задагони 29 август]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1935]] [[Гурӯҳ:Геологҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологҳои хизматнишондодаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] i5jaxbz9mqnj3ny1qrhrj2phyekl2ug 1492383 1492382 2026-11-05T06:31:31Z VASHGIRD 8035 /* Сарчашмаҳо */ 1492383 wikitext text/x-wiki {{Шахс | ном = Боймурод Холмуродов | номи аслӣ = Холмуродов Боймурод Холмуродович | тасвир = | бар = | тавсифи тасвир = | таърихи таваллуд = 29.08.1935 | зодгоҳ = деҳаи Зимтӯд, {{зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] | таърихи даргузашт = | маҳалли даргузашт = | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, {{Парчамбандӣ|ИҶШС}} | фазои илмӣ = [[геология]], иктишофи конҳо | ҷойҳои кор = Экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён | дараҷаи илмӣ = | унвонҳои илмӣ = | алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон]] (1958) | роҳбари илмӣ = | шогирдони маъруф = | маъруф ба = кашфи кони тиллои Тарор ва Чоре, роҳбарии экспедитсияи Моғиён | мукофоту ҷоизаҳо = Ордени Парчами Сурхи Меҳнат, Геологи хизматнишондодаи Тоҷикистон, Кашшофи кони нав }} '''Боймурод Холмуродович Холмуродов''' (зод. [[29 август]]и [[1935]], деҳаи Зимтӯд, [[ноҳияи Панҷакент]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — геолог, сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён (1976–1993), [[Геологи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон|Геологи хидматнишондодаи Тоҷикистон]], муаллиф ва кашфкунандаи конҳои канданиҳои фоиданоки водии Зарафшон<ref name="minsk">{{Cite web |url=https://www.by.minsk.by/articles/61839.html |title=Маълумотнома дар бораи ҳаёт ва фаъолияти Холмуродов Б.Х. |publisher=Минск |date=2026-11-05 |accessdate=2026-11-05 |lang=tg}}</ref>. == Зиндагинома == Боймурод Холмуродов 29 августи соли 1935 дар деҳаи Зимтӯди ноҳияи Панҷакент ба дунё омадааст. Мактаби ҳаштсоларо дар деҳаи Зимтӯд ва мактаби миёнаро соли 1953 дар шаҳри Панҷакент хатм намуда, ба факултаи геологияи Университети давлатии Тоҷикистон дохил гардид ва онро соли 1958 хатм кард. == Фаъолияти касбӣ == * 1958—1964 — геолог дар конҳои Исфара ва экспедитсияи Курама. * 1964—1976 — геолог ва роҳбари гурӯҳҳои ҷустуҷӯии экспедитсияи Моғиён. * 1976—1993 — сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён дар водии Зарафшон. Дар давраи роҳбарии ӯ экспедитсияи Моғиён ба яке аз пешқадамтарин ва калонтарин сохторҳои геологии Тоҷикистон табдил ёфт. === Саҳм дар кашфи конҳо === Боймурод Холмуродов дар кашф ва омӯзиши амиқи манбаъҳои ашёи хоми водии Зарафшон саҳми муҳим гузоштааст: * Кони тиллои Тарор (ҳоло Корхонаи муштараки «Зарафшон»); * Кони тиллои Чоре (соли 1983 барои кашфи ин кон сазовори дипломи муаллиф-кашфкунанда ва Байрақи Сурхи Сайёри Вазорати геологияи ИҶШС гардид); * Кони сурмаю симоби Валанги Дароз; * Кони қалъагии Мушистон; * Мармари Тиллогул; * Кони ангишти Киштут - Заврон - Ғезан ва ангишти танги Шашқат; * Фосфорити Ғарибак. === Фаъолияти созишдиҳӣ ва инфрасохторӣ === Соли 1990 бо ташаббуси ӯ нахустин корхонаи муштараки Тоҷикистону Словакия «Кавско» барои коркарди мармар дар водии Зарафшон ва баъдан корхонаи «Лада-Мармар» таъсис дода шуд. Бо роҳбарии ӯ Хонаи маданияти «Геолог», фароғатгоҳи замонавӣ дар деҳаи Вағаштон ва қасабаҳои геологӣ дар ноҳияи Айнӣ (Ҷоре, Матек, Кончоч) ва ноҳияи Панҷакент (Шинг, Мушистон, Моғиён) бунёд карда шуданд. == Ҷоизаҳо ва ифтихорот == * Ордени Парчами Сурхи Меҳнат; * Унвони фахрии «Геологи хизматнишондодаи Тоҷикистон»; * Дипломи муаллиф-кашфкунанда ва унвони ифтихории «Кашшофони кони нав»; * Ғолиби мусобиқа ва дорандаи Байрақи Сурхи Сайёри Вазорати геологияи ИҶШС (1983). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Геологҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологҳои хизматнишондодаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] szhub7ex5zwgwn2dmchvzwgfynr5alu 1492384 1492383 2026-11-05T06:32:14Z VASHGIRD 8035 /* Ҷоизаҳо ва ифтихорот */ 1492384 wikitext text/x-wiki {{Шахс | ном = Боймурод Холмуродов | номи аслӣ = Холмуродов Боймурод Холмуродович | тасвир = | бар = | тавсифи тасвир = | таърихи таваллуд = 29.08.1935 | зодгоҳ = деҳаи Зимтӯд, {{зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] | таърихи даргузашт = | маҳалли даргузашт = | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, {{Парчамбандӣ|ИҶШС}} | фазои илмӣ = [[геология]], иктишофи конҳо | ҷойҳои кор = Экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён | дараҷаи илмӣ = | унвонҳои илмӣ = | алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон]] (1958) | роҳбари илмӣ = | шогирдони маъруф = | маъруф ба = кашфи кони тиллои Тарор ва Чоре, роҳбарии экспедитсияи Моғиён | мукофоту ҷоизаҳо = Ордени Парчами Сурхи Меҳнат, Геологи хизматнишондодаи Тоҷикистон, Кашшофи кони нав }} '''Боймурод Холмуродович Холмуродов''' (зод. [[29 август]]и [[1935]], деҳаи Зимтӯд, [[ноҳияи Панҷакент]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — геолог, сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён (1976–1993), [[Геологи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон|Геологи хидматнишондодаи Тоҷикистон]], муаллиф ва кашфкунандаи конҳои канданиҳои фоиданоки водии Зарафшон<ref name="minsk">{{Cite web |url=https://www.by.minsk.by/articles/61839.html |title=Маълумотнома дар бораи ҳаёт ва фаъолияти Холмуродов Б.Х. |publisher=Минск |date=2026-11-05 |accessdate=2026-11-05 |lang=tg}}</ref>. == Зиндагинома == Боймурод Холмуродов 29 августи соли 1935 дар деҳаи Зимтӯди ноҳияи Панҷакент ба дунё омадааст. Мактаби ҳаштсоларо дар деҳаи Зимтӯд ва мактаби миёнаро соли 1953 дар шаҳри Панҷакент хатм намуда, ба факултаи геологияи Университети давлатии Тоҷикистон дохил гардид ва онро соли 1958 хатм кард. == Фаъолияти касбӣ == * 1958—1964 — геолог дар конҳои Исфара ва экспедитсияи Курама. * 1964—1976 — геолог ва роҳбари гурӯҳҳои ҷустуҷӯии экспедитсияи Моғиён. * 1976—1993 — сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён дар водии Зарафшон. Дар давраи роҳбарии ӯ экспедитсияи Моғиён ба яке аз пешқадамтарин ва калонтарин сохторҳои геологии Тоҷикистон табдил ёфт. === Саҳм дар кашфи конҳо === Боймурод Холмуродов дар кашф ва омӯзиши амиқи манбаъҳои ашёи хоми водии Зарафшон саҳми муҳим гузоштааст: * Кони тиллои Тарор (ҳоло Корхонаи муштараки «Зарафшон»); * Кони тиллои Чоре (соли 1983 барои кашфи ин кон сазовори дипломи муаллиф-кашфкунанда ва Байрақи Сурхи Сайёри Вазорати геологияи ИҶШС гардид); * Кони сурмаю симоби Валанги Дароз; * Кони қалъагии Мушистон; * Мармари Тиллогул; * Кони ангишти Киштут - Заврон - Ғезан ва ангишти танги Шашқат; * Фосфорити Ғарибак. === Фаъолияти созишдиҳӣ ва инфрасохторӣ === Соли 1990 бо ташаббуси ӯ нахустин корхонаи муштараки Тоҷикистону Словакия «Кавско» барои коркарди мармар дар водии Зарафшон ва баъдан корхонаи «Лада-Мармар» таъсис дода шуд. Бо роҳбарии ӯ Хонаи маданияти «Геолог», фароғатгоҳи замонавӣ дар деҳаи Вағаштон ва қасабаҳои геологӣ дар ноҳияи Айнӣ (Ҷоре, Матек, Кончоч) ва ноҳияи Панҷакент (Шинг, Мушистон, Моғиён) бунёд карда шуданд. == Ҷоизаҳо ва ифтихорот == * Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат; * Унвони фахрии «Геологи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон». == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Геологҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологҳои хизматнишондодаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] rpzhi5jahj13l3kpx5gxglgayaupkqx 1492385 1492384 2026-11-05T06:32:57Z VASHGIRD 8035 1492385 wikitext text/x-wiki {{Шахс | ном = Боймурод Холмуродов | номи аслӣ = Холмуродов Боймурод Холмуродович | тасвир = | бар = | тавсифи тасвир = | таърихи таваллуд = 29.08.1935 | зодгоҳ = деҳаи Зимтӯд, {{зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] | таърихи даргузашт = | маҳалли даргузашт = | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}, {{Парчамбандӣ|ИҶШС}} | фазои илмӣ = [[геология]], иктишофи конҳо | ҷойҳои кор = Экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён | дараҷаи илмӣ = | унвонҳои илмӣ = | алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон]] (1958) | роҳбари илмӣ = | шогирдони маъруф = | маъруф ба = кашфи кони тиллои Тарор ва Чоре, роҳбарии экспедитсияи Моғиён | ҷоизаҳо = {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}} }} '''Боймурод Холмуродович Холмуродов''' (зод. [[29 август]]и [[1935]], деҳаи Зимтӯд, [[ноҳияи Панҷакент]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — геолог, сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён (1976–1993), [[Геологи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон|Геологи хидматнишондодаи Тоҷикистон]], муаллиф ва кашфкунандаи конҳои канданиҳои фоиданоки водии Зарафшон<ref name="minsk">{{Cite web |url=https://www.by.minsk.by/articles/61839.html |title=Маълумотнома дар бораи ҳаёт ва фаъолияти Холмуродов Б.Х. |publisher=Минск |date=2026-11-05 |accessdate=2026-11-05 |lang=tg}}</ref>. == Зиндагинома == Боймурод Холмуродов 29 августи соли 1935 дар деҳаи Зимтӯди ноҳияи Панҷакент ба дунё омадааст. Мактаби ҳаштсоларо дар деҳаи Зимтӯд ва мактаби миёнаро соли 1953 дар шаҳри Панҷакент хатм намуда, ба факултаи геологияи Университети давлатии Тоҷикистон дохил гардид ва онро соли 1958 хатм кард. == Фаъолияти касбӣ == * 1958—1964 — геолог дар конҳои Исфара ва экспедитсияи Курама. * 1964—1976 — геолог ва роҳбари гурӯҳҳои ҷустуҷӯии экспедитсияи Моғиён. * 1976—1993 — сардори экспедитсияи иктишофӣ-геологии Моғиён дар водии Зарафшон. Дар давраи роҳбарии ӯ экспедитсияи Моғиён ба яке аз пешқадамтарин ва калонтарин сохторҳои геологии Тоҷикистон табдил ёфт. === Саҳм дар кашфи конҳо === Боймурод Холмуродов дар кашф ва омӯзиши амиқи манбаъҳои ашёи хоми водии Зарафшон саҳми муҳим гузоштааст: * Кони тиллои Тарор (ҳоло Корхонаи муштараки «Зарафшон»); * Кони тиллои Чоре (соли 1983 барои кашфи ин кон сазовори дипломи муаллиф-кашфкунанда ва Байрақи Сурхи Сайёри Вазорати геологияи ИҶШС гардид); * Кони сурмаю симоби Валанги Дароз; * Кони қалъагии Мушистон; * Мармари Тиллогул; * Кони ангишти Киштут - Заврон - Ғезан ва ангишти танги Шашқат; * Фосфорити Ғарибак. === Фаъолияти созишдиҳӣ ва инфрасохторӣ === Соли 1990 бо ташаббуси ӯ нахустин корхонаи муштараки Тоҷикистону Словакия «Кавско» барои коркарди мармар дар водии Зарафшон ва баъдан корхонаи «Лада-Мармар» таъсис дода шуд. Бо роҳбарии ӯ Хонаи маданияти «Геолог», фароғатгоҳи замонавӣ дар деҳаи Вағаштон ва қасабаҳои геологӣ дар ноҳияи Айнӣ (Ҷоре, Матек, Кончоч) ва ноҳияи Панҷакент (Шинг, Мушистон, Моғиён) бунёд карда шуданд. == Ҷоизаҳо ва ифтихорот == * Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат; * Унвони фахрии «Геологи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон». == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Геологҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Геологҳои хизматнишондодаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 37pfinflwxb5phvbcry0d1x1bqdn2kb 0 334769 1492386 2026-11-05T07:01:30Z Шухрат Саъдиев 5132 Пули Фирдавсӣ (Исфаҳон) 1492386 wikitext text/x-wiki '''Пули Фирдавсӣ''' — яке аз пулҳои навест, ки бар болои дарёи Заянда дар шаҳри [[Исфаҳон]] сохта шудааст. Ин [[пул]] дар байни [[пули Си-Восеъ]] дар ғарб ва [[пули Ҷобӣ]] дар шарқ ҷойгир буда, кӯчаи Камол Исмоил (Исфаҳон) ва кӯчаи Фирдавсиро дар шимоли Заянда Руд бо кӯчаи Айен Хоне дар ҷануби дарё мепайвандад. Ин пул дар 12-уми баҳмани соли 1362 ([[соли 1983]] ифтитоҳ ёфт. [1] Шаҳрдории Исфаҳон ҳоло амалиёти васеъ кардани ин пулро оғоз кардааст ва то ҳол ин лоиҳа, ки ҳаракати нақлиётро дар ин минтақа коҳиш медиҳад, 25 фоиз пешрафт кардааст. <ref>{{https://rasekhoon.net/article/show/188938/%D9%BE%D9%84-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B4%D9%8A%D9%86-3}}</ref><ref>{{https://www.irna.ir/news/85060272/%D9%BE%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AF%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C|وبگاه=www.irna.ir|بازبینی=2023-05-10}}</ref> == Нигаред низ == * [[Исфаҳон]] * [[Пули Ғадир]] * [[Пули Бозоргмеҳр]] * [[Пули Азар]] * [[Пули металлӣ]] * [[Пули Ваҳид]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Пулҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]] [[Гурӯҳ:Исфаҳон]] 7l2eanjc6s0rw11atr6thdw1yv61dya 0 334770 1492388 2026-11-05T07:36:25Z Шухрат Саъдиев 5132 Институти Фирдавсӣ 1492388 wikitext text/x-wiki '''Институти Фирдавсӣ''' ({{lang-en|Firdeusi Institute}}) — як муассисаи ғайритиҷоратӣ ва созмони ғайриҳукуматӣ оид ба омӯзиши эрон ва [[забони форсӣ]] аст, ки фаъолиятҳои мустақили илмӣ ва тадқиқотӣ анҷом медиҳад ва бар асоси мансубият ё самтҳои сиёсӣ ё динӣ тарафгирӣ намекунад. Ин муассиса ҳамчун марказ (бе узвият) аз ҷониби ду муассис: [[Донишгоҳ|Донишгоҳи]] Марин Барлетӣ ва Бунёди фарҳангии Саъдии Шерозии [[Эрон]], дар идомаи густариши муносибатҳои фарҳангӣ байни ду кишвари [[Эрон]] ва [[Албания]] ва ба шарофати созишномаи ҳамкорӣ, ки 6 октябри соли 2010 (чоршанбе, 14 октябри [[соли 2010]]) дар [[Тирана]] имзо шуда буд, таъсис дода шудааст. Маросими ифтитоҳ [[29 октябр|29 октябри]] [[соли 2010]] ([[ҷумъа]], [[7 ноябр|7 ноябри]] [[соли 2010]]) баргузор шуд ва оғози аввалин муассисаи тадқиқотии [[забони форсӣ|забони форсии]] сатҳи донишгоҳӣ дар [[Албания]] бо номи Институти эронӣ ба номи Фирдавсӣ буд. [1] Номи Институти Фирдавсӣ аз [[Абулқосим Фирдавсӣ]] Тусӣ, яке аз бузургтарин шоирон, нависандагон ва мутафаккирони забони форсӣ, ки ҳамчун падари таҳқиқоти эроншиносӣ дар саросари ҷаҳон маъруф аст, гирифта шудааст. Ин интихоб инчунин эҳтиром ба "Ҳазорсолаи [[Шоҳнома|Шоҳномаи]] [[Фирдавсӣ]]" аз ҷониби [[ЮНЕСКО]] дар соли 2010 аст, вақте ки ин ниҳод эълон кард, ки [[нишонвора]] аз номи [[шоир]] илҳом гирифта шудааст ва бо унсурҳои [[хаттот]]ӣ аз [[забони форсӣ]] омехта шудааст. == Нигаред низ == * [[Шоҳнома]] * [[Фирдавсӣ]] * [[Пули Фирдавсӣ (Исфаҳон)]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Фарҳанги Эрон]] [[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]] 1xhh5v05mk4ul4ycroef7p49p8ak1rt 1492391 1492388 2026-11-05T07:42:11Z Шухрат Саъдиев 5132 1492391 wikitext text/x-wiki '''Институти Фирдавсӣ''' ({{lang-en|Firdeusi Institute}}) — як муассисаи ғайритиҷоратӣ ва созмони ғайриҳукуматӣ оид ба омӯзиши эрон ва [[забони форсӣ]] аст, ки фаъолиятҳои мустақили илмӣ ва тадқиқотӣ анҷом медиҳад ва бар асоси мансубият ё самтҳои сиёсӣ ё динӣ тарафгирӣ намекунад. Ин муассиса ҳамчун марказ (бе узвият) аз ҷониби ду муассис: [[Донишгоҳ|Донишгоҳи]] Марин Барлетӣ ва Бунёди фарҳангии Саъдии Шерозии [[Эрон]], дар идомаи густариши муносибатҳои фарҳангӣ байни ду кишвари [[Эрон]] ва [[Албания]] ва ба шарофати созишномаи ҳамкорӣ, ки 6 октябри соли 2010 (чоршанбе, 14 октябри [[соли 2010]]) дар [[Тирана]] имзо шуда буд, таъсис дода шудааст. Маросими ифтитоҳ [[29 октябр|29 октябри]] [[соли 2010]] ([[ҷумъа]], [[7 ноябр|7 ноябри]] [[соли 2010]]) баргузор шуд ва оғози аввалин муассисаи тадқиқотии [[забони форсӣ|забони форсии]] сатҳи донишгоҳӣ дар [[Албания]] бо номи Институти эронӣ ба номи Фирдавсӣ буд. [1] Номи Институти Фирдавсӣ аз [[Абулқосим Фирдавсӣ]] Тусӣ, яке аз бузургтарин шоирон, нависандагон ва мутафаккирони забони форсӣ, ки ҳамчун падари таҳқиқоти эроншиносӣ дар саросари ҷаҳон маъруф аст, гирифта шудааст. Ин интихоб инчунин эҳтиром ба "Ҳазорсолаи [[Шоҳнома|Шоҳномаи]] [[Фирдавсӣ]]" аз ҷониби [[ЮНЕСКО]] дар соли 2010 аст, вақте ки ин ниҳод эълон кард, ки [[нишонвора]] аз номи [[шоир]] илҳом гирифта шудааст ва бо унсурҳои [[хаттот]]ӣ аз [[забони форсӣ]] омехта шудааст. == Нигаред низ == * [[Шоҳнома]] * [[Фирдавсӣ]] * [[Пули Фирдавсӣ (Исфаҳон)]] == Пайвандҳо == *[https://web.archive.org/web/20110407090401/http://firdeusi.umb.edu.al/ Official web-site of Firdeusi Institute for Persian Studies] *[http://www.umb.edu.al/ Official web-site of Marin Barleti University] *[http://www.iranalbania.ir/ Official web-site of Saadi Shirazi Cultural Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319041011/http://www.iranalbania.ir/ |date=2011-03-19 }} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Фарҳанги Эрон]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Форс]] [[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]] tvxni4bvuwb09o6kvhiz8jgiqfhkmib 14 334771 1492393 2026-11-05T07:44:17Z Шухрат Саъдиев 5132 Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Фарҳанги Эрон]] [[Гурӯҳ:Форс]] 1492393 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Фарҳанги Эрон]] [[Гурӯҳ:Форс]] 438l7uyw861o05wbidgpx3w7pskumax 14 334772 1492394 2026-11-05T07:55:48Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1492394 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон аз рӯи давраҳо]] 5re02ut8tqmvwcagq53uyaff18n2m0n 14 334773 1492395 2026-11-05T07:59:47Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1492395 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Таърихи кишварҳо аз рӯи давраҳо]] pb6s81wfw1at6cfm6nen1ukizsqcf1r 0 334774 1492397 2026-11-05T08:19:00Z Шамсов Мансур 159944 Саҳифаи нав: '''Ҳуши маснуъии маҳаллӣ''' — ба кор даровардани моделҳои [[ҳуши маснуъӣ]] на дар [[Сервер (таҷҳизот)|серверҳои]] дурдаст, балки мустақиман дар [[Компютер|компютери]] оддии истифодабаранда, ки ҳатто бе дастраси ба [[Шабакаи компютерӣ|шабакаи интернетӣ]] комилан кор... 1492397 wikitext text/x-wiki '''Ҳуши маснуъии маҳаллӣ''' — ба кор даровардани моделҳои [[ҳуши маснуъӣ]] на дар [[Сервер (таҷҳизот)|серверҳои]] дурдаст, балки мустақиман дар [[Компютер|компютери]] оддии истифодабаранда, ки ҳатто бе дастраси ба [[Шабакаи компютерӣ|шабакаи интернетӣ]] комилан кор карда метавонад. == Афзалиятҳои ин усул == Тассавур кунед, ки шумо метавонед ҳуши маснуъӣро дар [[Корхона|корхонаи]] худ ба кор дароред ва аз серверҳои хориҷӣ комилан озод бошед, маълумоти махфи ё заруриро комилан идора кунед ва ҳар як лаҳза тавонед ҳуши меснуӣи худро дигаргун созед. Ин як фикри хаёли нест ин ҳамма ба ҳар як кас имконпазир аст. Бо ин усул шумо комилан аз серверҳои хориҷӣ озод мешавед ва ҳатто метавонед [[Буҷетсозӣ|буҷаи]] корхонаро нигоҳ доред. Аз нигоҳи авал ин хело душвор ва пурхарҷ метобад, аммо агар хароҷоти умумиро, ки барои дастраси ба маделҳои ҳуши маснуи таввасути API истифода мешавад ҳисоб кенуд маълум мешавад, ки аз нигоҳи дурандеш як харҷ карда сервери худро ё шабакаи ягонаро барои тамоми корхона фароҳам сохтан арзонтар мешавад.<ref>{{Cite web|url=https://ya.zerocoder.ru/lokalnye-nejroseti-zachem-kompaniyam-perehodit-na-otechestvennyj-ii/|title=Локальные нейросети: зачем компаниям переходить на отечественный ИИ|author=Редакция|website=Я зерокодер|date=2025-07-26|lang=ru|accessdate=2026-11-05}}</ref> == Амнияти маълумот == Ҳар як дархост, ки ба маделҳои хориҷӣ (ба монанди [[Google Gemini|Gemini]], [[ChatGPT]], [[DeepSeek]]) метавонад аз тарафи шахсони сеюм коркард шавад ва дар ҳама ҷо истифода шавад. Бади ирсоли дархост бо маълумот метавон тамоми ҳодисаҳо руҳ дод. Боз ҳодисаҳое мешаваад, ки серверҳои хориҷи нагаҳон аз кор мебароянд ва корбарон бе ёрдамчии худ мемонанд. Агар ба корхона зарур бошад то ба маделҳои хориҷӣ дониши умумии як қисмати кории худро зиёд кунанд [[вақт]] ва харҷи зиёд метавон сарф шуд. Агар дар корхона маделҳои ҳуши маснуъӣ дар як шабакаи хусусӣ кор кунанд ин ҳама метвон хело осон гашт. Дар сурати фош шудани маълумоти махфӣ ё шахсии ҳайати кормандон, имкон дорад, ки масири паҳншавии [[иттилоот]] ва сабабгорони он ошкор карда шаванд. Сатҳи дониши умумии маделҳои маҳалиро барои як қисмати кор метавон ба осони зиёд кард. Бо ин маделҳо метавон калимаҳои гуногунро, ки дар корҳои оддии корбарон истифода мешавад фаҳмонид.<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/articles/980332/|title=История нейросетей: 60 лет на дорогу к победе|author=Digit-march|website=Хабр|date=2025-12-25|lang=ru|accessdate=2026-11-05}}</ref> == Чи тавр шабакаи худро ба кор даровард? == Барои ҳамин-ҳоло шабакаи хусусӣ ё як модели хурдҳаҷми ҳуши маснуъӣро ба кор даровардан доштани дипломи олӣ шарт нест. Ҳатто агар шумо бори авал бо ин истилоҳ шинос шудед метавонед дар як [[рӯз]] дар компютери худ ва ё ҳатто дар [[Смартфон|смартфони]] худ (агар он тавоноии минималии кор бо ҲМ дошта бошад) моделӣ осонро ба кор дароред. Аз аввали фикр то якумин дархост ба моделӣ маҳалӣ танҳо ду қадами асосӣ мемонад: '''.''' Боргирии модел (ба монанди Llama 3.1, [[DeepSeek|DeepSeek V3]], Qwen 2.5, Mistral) аз шабакаи интернетӣ .Насби барномае, ки кори моделҳоро дар дастгоҳи шумо идора мекунад (ба монанди PocketPal ё Edge Gallery барои смартфонoҳо ва Ollama, LM Studio, Jan.ai ва Ollivo барои компютерҳо)<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/companies/study_ai/articles/1023346/|title=Как запустить простую нейросеть на своем ПК: гайд без боли, кода, консоли и платных API|author=StudyAI|website=Хабр|date=2026-04-14|lang=ru|accessdate=2026-11-05}}</ref> Бади иҷрои ин ду амал шумо метавонед корро бо моделҳои маҳалӣ шуру кунед. Талаботи ҳадди ақали аппаратӣ барои маделҳо, ки сатҳи донишашон ба корҳои оддии рӯзмара мерасад (тақрибан 2–4 млрд параметр, массалан Phi-3 Mini, Llama 3.2 3B) барои компютер даштани хотираи оперативӣ [[RAM]] ва видиооперативӣ VRAM на камтар аз 8-GB ё доштани 16-GB барои нигоҳ доштани кори баландсуръати моделҳо, инчунин барои кор дар смартфонҳо доштани 8-GB RAM ё 12-14-GB ва чипи боқуват GPU ё чипе, ки дар смартфонҳои пешрафтатарин яъне NPU насб карда шудааст ҳатми аст. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳӯши маснӯъӣ]] [[Гурӯҳ:Кибернетика]] lccntbp3hv3iu73u0g0tpamf2iac17g 1492399 1492397 2026-11-05T08:23:16Z Шамсов Мансур 159944 1492399 wikitext text/x-wiki '''Ҳуши маснуъии маҳаллӣ''' — ба кор даровардани моделҳои [[ҳуши маснуъӣ]] на дар [[Сервер (таҷҳизот)|серверҳои]] дурдаст, балки мустақиман дар [[Компютер|компютери]] оддии истифодабаранда, ки ҳатто бе дастраси ба [[Шабакаи компютерӣ|шабакаи интернетӣ]] комилан кор карда метавонад. == Афзалиятҳои ин усул == Тассавур кунед, ки шумо метавонед ҳуши маснуъӣро дар [[Корхона|корхонаи]] худ ба кор дароред ва аз серверҳои хориҷӣ комилан озод бошед, маълумоти махфи ё заруриро комилан идора кунед ва ҳар як лаҳза тавонед ҳуши меснуӣи худро дигаргун созед. Ин як фикри хаёли нест ин ҳамма ба ҳар як кас имконпазир аст. Бо ин усул шумо комилан аз серверҳои хориҷӣ озод мешавед ва ҳатто метавонед [[Буҷетсозӣ|буҷаи]] корхонаро нигоҳ доред. Аз нигоҳи авал ин хело душвор ва пурхарҷ метобад, аммо агар хароҷоти умумиро, ки барои дастраси ба маделҳои ҳуши маснуи таввасути API истифода мешавад ҳисоб кенуд маълум мешавад, ки аз нигоҳи дурандеш як харҷ карда сервери худро ё шабакаи ягонаро барои тамоми корхона фароҳам сохтан арзонтар мешавад.<ref>{{Cite web|url=https://ya.zerocoder.ru/lokalnye-nejroseti-zachem-kompaniyam-perehodit-na-otechestvennyj-ii/|title=Локальные нейросети: зачем компаниям переходить на отечественный ИИ|author=Редакция|website=Я зерокодер|date=2025-07-26|lang=ru|accessdate=2026-11-05}}</ref> == Амнияти маълумот == Ҳар як дархост, ки ба маделҳои хориҷӣ (ба монанди [[Google Gemini|Gemini]], [[ChatGPT]], [[DeepSeek]]) метавонад аз тарафи шахсони сеюм коркард шавад ва дар ҳама ҷо истифода шавад. Бади ирсоли дархост бо маълумот метавон тамоми ҳодисаҳо руҳ дод. Боз ҳодисаҳое мешаваад, ки серверҳои хориҷи нагаҳон аз кор мебароянд ва корбарон бе ёрдамчии худ мемонанд. Агар ба корхона зарур бошад то ба маделҳои хориҷӣ дониши умумии як қисмати кории худро зиёд кунанд [[вақт]] ва харҷи зиёд метавон сарф шуд. Агар дар корхона маделҳои ҳуши маснуъӣ дар як шабакаи хусусӣ кор кунанд ин ҳама метвон хело осон гашт. Дар сурати фош шудани маълумоти махфӣ ё шахсии ҳайати кормандон, имкон дорад, ки масири паҳншавии [[иттилоот]] ва сабабгорони он ошкор карда шаванд. Сатҳи дониши умумии маделҳои маҳалиро барои як қисмати кор метавон ба осони зиёд кард. Бо ин маделҳо метавон калимаҳои гуногунро, ки дар корҳои оддии корбарон истифода мешавад фаҳмонид.<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/articles/980332/|title=История нейросетей: 60 лет на дорогу к победе|author=Digit-march|website=Хабр|date=2025-12-25|lang=ru|accessdate=2026-11-05}}</ref> == Чи тавр шабакаи худро ба кор даровард? == Барои ҳамин-ҳоло шабакаи хусусӣ ё як модели хурдҳаҷми ҳуши маснуъӣро ба кор даровардан доштани дипломи олӣ шарт нест. Ҳатто агар шумо бори авал бо ин истилоҳ шинос шудед метавонед дар як [[рӯз]] дар компютери худ ва ё ҳатто дар [[Смартфон|смартфони]] худ (агар он тавоноии минималии кор бо ҲМ дошта бошад) моделӣ осонро ба кор дароред. Аз аввали фикр то якумин дархост ба моделӣ маҳалӣ танҳо ду қадами асосӣ мемонад: '''.''' Боргирии модел (ба монанди Llama 3.1, [[DeepSeek|DeepSeek V3]], Qwen 2.5, Mistral) аз шабакаи интернетӣ .Насби барномае, ки кори моделҳоро дар дастгоҳи шумо идора мекунад (ба монанди PocketPal ё Edge Gallery барои смартфонoҳо ва Ollama, LM Studio, Jan.ai ва Ollivo барои компютерҳо)<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/companies/study_ai/articles/1023346/|title=Как запустить простую нейросеть на своем ПК: гайд без боли, кода, консоли и платных API|author=StudyAI|website=Хабр|date=2026-04-14|lang=ru|accessdate=2026-11-05}}</ref> Бади иҷрои ин ду амал шумо метавонед корро бо моделҳои маҳалӣ шуру кунед. Талаботи ҳадди ақали аппаратӣ барои маделҳо, ки сатҳи донишашон ба корҳои оддии рӯзмара мерасад (тақрибан 2–4 млрд параметр, массалан Phi-3 Mini, Llama 3.2 3B) барои компютер даштани хотираи оперативӣ [[RAM]] ва видиооперативӣ VRAM на камтар аз 8-GB ё доштани 16-GB барои нигоҳ доштани кори баландсуръати моделҳо, инчунин барои кор дар смартфонҳо доштани 8-GB RAM ё 12-14-GB ва чипи боқуват GPU ё чипе, ки дар смартфонҳои пешрафтатарин яъне NPU насб карда шудааст ҳатми аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ҳӯши маснӯъӣ]] [[Гурӯҳ:Кибернетика]] hmlljl6d10kuba7b2nlhtd2pqu4d9dn